Page #1
--------------------------------------------------------------------------
________________ jainadharma kI zramaNiyoM kA bRhad itihAsa DaoN. sAdhvI vijayazrI 'AryA'
Page #2
--------------------------------------------------------------------------
________________ prakAzaka kI aura se zramaNiyoM kI jIvana gAthAoM kA aitihAsika dArzanika evaM sAdhanA mUlaka pariprekSya meM jo vizleSaNa huA hai nizcaya hI hamAre rASTra kI cirantana pAvanatama sAMskRtika dharohara kA eka aisA etayugIna dastAveja hai jisakI dIpti kabhI dhUmila nahIM hogii| rASTra ke bhAvI sAMskRtika abhyudaya meM isa dastAveja ke caritra saMbala pradAna kreNge| ajita jaina ISBN No. : 81-902252-1-9 mUlya : 2000/- (prati seTa )
Page #3
--------------------------------------------------------------------------
________________ zramaNa bhagavAna mahAvIra svAmI kA zAsana sadA jayavanta rahe jiNANaM (C): 5=0 parasparopagraho jIvAnAm jaina zramaNiyoM kA bRhad itihAsa bhAratIya jiyabhayANa vidyA pratiSThAna bhA. vi. pra. - DaoN. zramaNI vijayazrI 'AryA'
Page #4
--------------------------------------------------------------------------
________________ J jaina zramaNiyoM kA bRhad itihAsa (nizcala nirmala cAritrArAdhana evaM ajara amara sArasvata svarUpA dasa sahasra zramaNiyoM kI gaurava gAthAoM kA aMkana karane vAlA durlabha aitihAsika zodha-grantha) praNayana : lekhana DaoN. zramaNI vijayazrI 'AryA' 0 nidezaka DaoN. sAgaramala jI jaina, zAjApura 0 prakAzaka bhAratIya vidyA pratiSThAna, M-2/77, saikTara 13, Atma vallabha sosAyaTI, rohiNI, dillI-110085 0 prathama saMskaraNa vI.ni. 2535 I. 2007 O ISBN No.: 81-902252-1-9 0 mUlya : 2000/ 0 mudraka jaina amara priTiMga presa, dillI
Page #5
--------------------------------------------------------------------------
________________ samarpaNa jinhoMne svayaM ke puNya casti se itihAsa kA nirmANa kiyA hai jinake pavitra nAmAMkana se / itihAsa ke pRSTha gauravAnvita hue haiM akSuNNa zraddhA kI kIrti stamma samI puNyasanilA tapomUrti zramaNiyoM ko vinamra praNamAJjali saha - zramaNI vijayazrI "AdhI'
Page #6
--------------------------------------------------------------------------
________________
Page #7
--------------------------------------------------------------------------
________________ hamArI paramparA mahAryA pravartinI zrI pArvatI jI ma. divya sAdhikA zrI draupadA jI ma. mahAsAdhvI zrI mohana devI jI ma. mahAsAdhvI zrI kesara devI jI ma. adhyAtma yoginI mahAzramaNI zrI kauzalyA devI jI ma.
Page #8
--------------------------------------------------------------------------
________________
Page #9
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI jJAna canda jaina (mAlerakoTalA) sva. zrImatI rAjIbAI (rAjasthAna) zrImatI Adarza zrI jaina 5 1 AbhAra pradarzana zrImatI trizalA devI jI zrI rAmezvara kumAra siMgalA (pharIdakoTa) (mAlerakoTalA) sva. zrImatI kamalA devI (gujarAta) zrI zAntilAla sAMDa sva. zrImatI ugama devI sva. zrI hagAmIlAla jI nAhara (gujarAta) (rAjasthAna) zrImatI USA zrI jaina zrI virendra guptA (sirasA) sva. zrImatI rAmapyArI jaina evaM sva. zrI zAdIlAla jaina (ludhiyAnA) zrI vimala prakAza jaina 50 2008
Page #10
--------------------------------------------------------------------------
________________
Page #11
--------------------------------------------------------------------------
________________ anuzaMsA lagabhaga 1000 pRSThoM meM nibaddha yaha vizAlakAya prabandha zodhArthinI ke vizeSa parizrama kA phala hai| sAdhvI jIvana kI maryAdA meM rahate hue lekhikA ne adbhuta dhairya kA paricaya diyA hai| unhoMne jainadharma kI prAyaH sabhI zAkhAoM- prazAkhAoM meM dIkSita zramaNiyoM kA yathAzakya paricaya diyA hai| jina zramaNiyoM kA vizeSa paricaya prApta nahIM ho sakA hai, unake bhI nAma, mAtA-pitA ke nAma, dIkSA-guru ke nAma evaM dIkSA varSa dekara yathAsambhava paricita karAne kA sArthaka prayAsa kiyA hai| sAdhvI jI ko hArdika sAdhuvAda! vijaya kumAra zarmA (nijI sahAyaka, upakulapati) jaina vizva bhAratI saMsthAna (mAnya vizvavidyAlaya) lADanUM (rAjasthAna) 9 akTUbara 2006
Page #12
--------------------------------------------------------------------------
________________
Page #13
--------------------------------------------------------------------------
________________ nimotzuNaM samaNarasa bhagavao mhaaviirssaa| ||jy AtmA ||jy AnaMda| ||jy jnyaan|| jaya devendr|| AcArya zivamuni maMgala saMdeza parama viduSI mahAsAdhvI zrI vijayazrI jI mahArAja ne jinazAsana meM mahAsatIvRMda kA yogadAna isa viSaya para zodha grantha likhaa| mahAsatIjI kA zodha-grantha bar3A hI prAmANika DhaMga se khojapUrNa evaM maulika hai| vartamAna yuga meM jaina dharma meM saMtoM ke viSaya para to aitihAsika jAnakAriyA~ atyadhika milatI hai kintu nArI zakti ke bAre meM bahuta hI kama jAnakArI prApta hotI hai| aise meM mahAsatIjI ne gahana zodha karake isa viSaya para apanA maulika cintana rakhA hai| inakA yaha zodha grantha jinazAsana kI prabhAvanA aura mahimA bar3hAne meM sahayogI bane, aisI hama maMgala kAmanA karate haiN| vItarAga-mArga meM cAroM tIrthoM kA samAna mahatva hai jisameM nArI zakti kA mahatvapUrNa yogadAna hai| samaya-samaya para jinazAsana meM aisI mahAn nAriyA~ huI hai jinake ullekha ke binA itihAsa adhUrA hai| isa kamI kI pratipUrti mahAsatIjI ke zodha grantha ne kI hai| yaha grantha sabhI ke jJAnArjana meM sahayogI bane aura vItarAga-mArga prazasta ho aisI maMgala kAmanA karate haiN| / mahAsAdhvI zrI vijayazrI jI mahArAja kA jIvana adhyAtma se bharapUra guNagrAhaka hai aura cintana se paripUrNa haiM Apa vinaya kI pratimUrti haiN| adhyAtma ke kSetra meM Apa uttarottara abhivRddhi ko prApta kreN| yahI hArdika maMgala bhaavnaa| sahamaMgala maitrI AcArya zivamuni esa.esa.jaina sabhA jaina bAjAra jammU tavI - je.eNDa.ke. di. 5 akTUbara, 2006
Page #14
--------------------------------------------------------------------------
________________
Page #15
--------------------------------------------------------------------------
________________ AzIrvacana AcArya zrI umezamuni jI mahArAja 'aNu' 'itihAsa-lekhAna ati duruha kArya hai| usameM bhI aneka gaccha upagacchoM sampradAya-upasampradAyoM meM vibhAjita jaina itihAsa kA lekhana aura bhI mahAna bhagIratha kAma hai| phira zramaNiyoM ke itihAsa kA lekhana to aura bhI duruha hai| kyoMki zramaNoM kA bhI kramabaddha aura asaMdigdha itihAsa milanA kaThina hai to phira zramaNiyoM ke itihAsa ke viSaya meM kahanA hI kyA? zramaNoM kI zramaNiyoM ke prati upekSA ho, aisA bhI nahIM hai, parantu zramaNa aura zramaNiyA~ sAdhanA-pradhAna dRSTivAle rahe haiN| zramaNa svayaM apane caritra ke prati bhI udAsIna the to vesAdhviyoM kI paramparA kA saMkalana kahA~ se karate? phira bhI guNagrAhitA kI dRSTi se kucha na kucha lekhana prAyaH hotA hI thaa| Apane usa virala sAmagrI ko kramabaddha karake lekhana kiyaa| itanI sudIrgha-kAlAvadhi ke viSaya meM lekhana meM sAvadhAnI rakhate hue bhI bhrama hone kI saMbhAvanA rahatI hai| phira pichale kAla ke sambandha meM paraspara virodhI lekhana bhI kAphI rahA hai| ApazrI ne zramaNiyoM ke itihAsa jaise zrama sAdhya viSaya para eka hajAra pRSTha jitane vizAlakAya grantha kA lekhana kara jaina itihAsa kI bahuta bar3I kamI ko pUrNa kiyaa| ataH Apake zrama kA hama hRdaya se abhinandana karate haiN| AcArya umezamuni DhoregAMva 14-11-06
Page #16
--------------------------------------------------------------------------
________________
Page #17
--------------------------------------------------------------------------
________________ maMgalamaya udgAra DaoN. sAdhvI vijayazrIjI 'AryA' kA mahAzodha nibaMdha "jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa" viSayaka apane Apa meM anUThA hai| isa graMtha kI yaha pramukha vizeSatA hai ki cAroM saMpradAyoM kI zramaNI saMsthA kA yogadAna aura unakA lekhA-jokhA eka hI sthala para upalabdha ho jAtA hai| sAtha hI saiMkar3oM aisI sAdhviyoM ke kAryoM kA bhI mahAsAdhvIjI ne vivaraNa prastuta kiyA hai jo azrutapUrva hai| jaina jagata meM prakAzita hone vAlA yaha zramaNiyoM kA sarvaprathama saMdarbha graMtha hai| isa graMtha se hama eka-dUsare kI paramparA, sampradAya Adi kA bhI paricaya prApta kara sakeMge, isa prakAra yaha graMtha anekatA meM ekatA kA saMdezavAhaka hai tathA zramaNiyoM ke gaurava ko bar3hAne vAlA hai, usake liye 'AryA' jI ko maiM hRdaya se dhanyavAda detA huuN| __ AcArya municaMdrasUri mu. beNapa, tA.vAva, ji. banAsakAMThA 385320 (u.gu.) tA. 20.8.2006 maMgala kAmanA yuvAcArya DaoN. zrI vizAla muni jI mahArAja mahAsatI zrI vijayazrIjI ne "jaina sAdhviyoM kA bRhada itihAsa" jaise mahatvapUrNa viSaya para zodha grantha likhAkara ke sAdhviyoM ke mahatvapUrNa kAryoM kA Akalana prastuta kiyA haiM nArI jAti ke gaurava ko Age bar3hAyA hai| isa grantha se aneka aitihAsika prasaMgoM kA jJAna hogaa| jana-jana meM dharmaruci bddh'egii| yaha grantha jaina jagata ke lie mahatvapUrNa siddha hogA aisA merA pUrA-pUrA vizvAsa hai| mahAsAdhvI zrI vijayazrIjI ke isa mahatvapUrNa kArya ke lie hama pUre zramaNa saMgha kI ora se unakA sammAna karate hai| Adara va satkAra karate haiN| unakI yaha sarasvatI sAdhanA Age bhI calatI rahe aisI maMgala kAmanAyeM haiN|
Page #18
--------------------------------------------------------------------------
________________
Page #19
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMdeza sAdhvI zrI ne bahuta hI zrama sAdhya kArya kiyA hai, yaha grantha eka sandarbha grantha kI taraha mahattva sthApita karegA, aisA vizvAsa hai| saMdeza mahAzramaNI sAdhvI zrI vijaya zrI jI " AryA" kA zodha prabaMdha "jaina dharma kA zramaNI saMgha va usakA yogadAna" kRti dekhane kA saubhAgya prApta huaa| isa grantha meM prAgaitihAsika kAla se lekara vartamAna kAla taka sabhI jaina paraMparAoM kI sAdhviyoM kA aitihAsika adhyayana prastuta kiyA gayA hai| grantha ko dekhakara hama isa kRti ko "sAdhviyoM ke vizvakoza" kI saMjJA de sakate haiN| Aja taka kisI bhI vidvAna ne sAdhvI paraMparA para itane vizAla stara para zodha kArya nahIM kiyaa| sAdhvI zrI jI kI yaha kRti jaina samAja kI eka sarvamAnya aitihAsika dharohara hai| isameM sAdhvI zrI jI kA kaThora parizrama jhalakatA hai| hama sAdhvI zrI vijaya zrI jI kI isa amUlya kRti ko jaina sAdhvI jagata ke itihAsa kI krAMtikArI kRti mAnakara unheM vaMdana karate haiM, aura sAdhuvAda samarpita karate haiN| ravIndra muni ( zramaNa saMghIya upAdhyAya) raviMdra jaina, puruSottama jaina (paMjAbI jaina lekhaka, mAlerakoTalA)
Page #20
--------------------------------------------------------------------------
________________
Page #21
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrImAna AnaMdI lAla jI mehatA (rAja.) saMdeza sAdhvI tIrtha kA itihAsa evaM Agama graMthoM meM unake pramANa bIja rUpa meM hI upalabdha hai, jainadharma aneka matoM gacchoM aura saMpradAyoM meM vibhakta hone se sAdhvI saMgha kA kramabaddha itihAsa kahIM bhI nahIM miltaa| tAr3apatroM aura bhojapatroM meM se unakA saMgraha karanA atyaMta kaThina hI nahIM varan asaMbhava jaisA lagatA hai| yadyapi bhinna-bhinna saMpradAyoM meM unhIM se saMbaMdhita kucha aMza mila jAte haiM, paraMtu saMpUrNa jaina samudAya kI dRSTi se usakA zodhana karanA atyaMta duHsAdhya kArya hai| mahAsatI zrI vijayazrI jI ne sabhI sampradAyoM meM tathA gaccha bheda ke pUrva bhI jitanA upalabdha ho sakA, ane athaka parizrama ke sAtha lagabhaga 20 hajAra sAdhviyoM ke nAma saMgrahita kiye, unameM se lagabhaga 8 hajAra se adhika sAdhviyoM ke nAma saMgrahita kiye, unameM se lagabhaga 8 hajAra se adhika sAdhviyoM ke upalabdha yogadAnoM kA saMkalana kara jaina itihAsa jagata meM Adarza upasthita kiyaa| sAtha hI hajAroM varSoM kI kamI ko bhI pUrNa kiyA hai, isake liye ve samagra jaina samAja kI ora se abhinaMdana kI pAtra hai| AnaMdIlAla mehatA, udayapura (variSTha svAdhyAyI)
Page #22
--------------------------------------------------------------------------
________________
Page #23
--------------------------------------------------------------------------
________________ abhimata sarvaprathama tIrtha kI sthApanA karane ke kAraNa bhagavAna RSabhanAtha ko Adi tIrthaMkara kahA jAtA hai| tIrtha kA artha hai tairAkara pAra karAne vaalaa| pratyeka jIva ko bhavajaladhi pAra karanA par3atA hai| jo bhavyaprANI bhavasAgara ko pAra karane ke lie tIrtha kI zaraNa meM jAtA hai vaha use saralatApUrvaka pAra kara letA hai| jisa prakAra samudra tairane vAle ko nauyAna kI AvazyakatA hotI hai| usI prakAra janma-maraNa ke bhavasAgara ko pAra karane ke lie prANI ko tIrtha kI zaraNa meM jAne kI AvazyakatA hai| jaina dharma meM tIrtha ke cAra mahatvapUrNa AyAma mAne gaye haiM- (1) zramaNa, ( 2 ) zramaNI (3) zrAvaka, (4) zrAvikA / ise hI caturvidha dharmasaMgha kahA jAtA hai| vaha saMgaThana jo dharma ko samarpita ho jisake kriyAkalApa vyakti tathA samAja ke nirmANa meM sakSama va samartha ho vaha dharmasaMgha kahalAtA hai| prAgaitihAsika kAla meM prathama tIrthaMkara AdinAtha bhagavAna RSabha ne sarvaprathama apanI do suputriyoM brAhmI aura sundarI ko dIkSita kara zramaNI - saMgha kI sthApanA kii| unhoMne brAhmI ko akSara jJAna evaM sundarI ko gaNita kA jJAna dekara loka kA bar3A upakAra kiyaa| tapa ke bala para mallinAtha ne tIrthaMkara kA gauravamaya pada prApta kiyaa| tIrthaMkara mallinAtha zramaNIsaMgha kA gaurava va Atmabala hai| digambara paramparA dvArA bhagavAna mallinAtha kA tIrthaMkaratva strI rUpa meM na svIkAra kiye jAne para bhI zramaNiyoM ke mana meM kevalI prajJapta dharma meM AsthA kI bAr3ha hai| zramaNiyoM dvArA zramaNAcAra ke prati itanA adhika Adara unakI vaicArika udAratA evaM saMgha meM unakI sudRr3ha bhakti kA nidarzana hai| jaina dharma tapa va vrata kI maryAdAoM meM maryAdita, vyakti vyavasthA, samAja vyavasthA,
Page #24
--------------------------------------------------------------------------
________________ rAjavyavasthA, paryAvaraNa Adi vyavasthAoM meM sahayogI rUpa se apane ko kendrita kara bhAratabhUmi para anavarata pravahamAna hai| isI krama meM zramaNI saMgha ajasravAhinI gaMgA kI dhArA ke samAna dharma kI maryAdAoM para kharA utaratA huA prArambha se aba taka apane meM eka akSuNNa bhAratIya saMskRti ko saMjoye hue hai| aise gauravazAlI zramaNI saMgha kA itihAsa unake sRjanAtmaka kArya kA lekhA-jokhA jana sAmAnya kI jAnakArI meM AnA hI caahie| jainadharma kI tapomUrti sAdhviyoM kA ekatrita nAmollekha Aja taka eka sthAna para nahIM mila rahA thaa| prastuta zodha kArya ke dvArA yaha logoM ke adhyayanArtha prastuta ho rahA hai| yaha harSa kA viSaya hai| isa zodha meM mUla srotoM ko sAmagrI cayana kA AdhAra banAyA gayA hai / yathA - Agama sAhitya, niyuktiyA~, bhASya va cUrNiyA~, vyAkhyA sAhitya, prabhAvaka-caritra, triSaSTi zalAkA puruSa caritra, paumacariyaM Adi caritragraMtha, purANa sAhitya, kathA sAhitya vividhagacchoM se sambandhi ta paTTAvaliyA~, prazasti graMtha, hastalikhita graMtha, jaina zilAlekha Adi / jaina dharma kI digambara paramparA meM zramaNI - saMgha kA AdarAspada sthAna hai| zramaNI - saMgha vastra dhAraNa karatA hai| mukhavastrikA kA prayoga nahIM hotaa| zramaNavat kamaNDala evaM mayUrapaMkha ke rajoharaNa kA zramaNI apanI caryA meM vyavahAra karatI haiN| bhaTTArikA, AryikA mAtAjI inake AdarAspada pada haiN| AhAra, vastra, pAtra Adi kI caryA se digambara paramparA kI satiyoM kI pahacAna zvetAmbara paramparA se alaga ho jAtI hai| karnATaka prAnta ke zravaNabelAgolA kA candragiri parvata saM. 757 se 15vIM sadI taka amaratva sAdhikA saMlekhanAvrata aMgIkAra karane vAlI Atmika utkarSa kI sAdhikAoM kA sAkSI hai| yahA~ AThavIM se gyArahavIM sadI taka kurattigala zramaNI - saMgha kA svataMtra netRtva rahA aura unhoMne ucca zikSaNa saMsthAoM kA nirmANa karAkara jaina darzana ke vidvAna taiyAra kie| zvetAmbara paramparA kA zramaNI - saMgha bahuta bar3A rahA hai| mUrtipUjaka mandiramArgI, sthAnakavAsI evaM terApaMthI paramparAoM ke antargata sva-para kalyANa ke lie vihAra karane vAle zramaNI - saMgha ne eka dharma jyoti jalAne meM saphalatA hAsila kI hai| gaNinI, pravartinI, mahattarA kI upAdhiyA~ mUrtipUjaka sampradAya meM, guruNI, sAdhvI pramukhA, samaNI niyojikA upAdhiyA~ (xviii)
Page #25
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI evaM terApaMthI paramparA meM prasiddha haiN| zramaNI saMgha meM tapa-tyAga aura samarpaNa ke sAtha-sAtha lekhAna, sampAdana, kAvyakalA, citrakalA krAphTa, sUkSmAkSara lipi, kalA evaM cikitsA, dhyAna cikitsA Adi kA vikAsa huA jo akSuta va bejor3a hai| aise mahatvapUrNa zramaNIsaMgha kI nAmAvalI va unakA lekhA-jokhA sacamuca meM eka stutya prayAsa hai| yaha kArya eka sthAna para baiThakara sampanna nahIM kiyA jA sktaa| yAyAvara anveSaka banakara hI ise kiyA jA sakatA hai| jaina dharma kA zramaNI-saMgha aura usakA avadAna' viSaya para gurukAya zodhaprabandha likhakara DaoN. sAdhvI vijayAzrI jI ne una sabhI cAritra AtmAoM ke prati saccI zraddhA arpita kI hai| usase bhI Age yaha kArya nArI jAti kA saccA sammAna hai| isa kArya ke lie sAdhvI jI ko koTizaH sAdhuvAdA paTiyAlA 1 jUna, 2006 DaoN. pradyumnazAha siMha pravaktA jainIjma gurugovinda siMha bhavana paMjAbI vizvavidyAlaya, paTiyAlA | (xix) | (xix)
Page #26
--------------------------------------------------------------------------
________________
Page #27
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAkkathana bhAratIya saMskRti meM zramaNI saMsthA kA itihAsa lagabhaga rAmAyaNa evaM mahAbhArata kAla se milane lagatA hai| yadyapi Rgveda meM ghoNA, romAzA, apAlA, vizvavArA, sUryAsAvitrI Adi vedasUtroM kI racanA karane vAlI striyoM ke ullekha milate haiM, kintu ve sAmAnya viduSI striyA~ thI yA zramaNI thI yaha nizcaya karanA Aja kaThina hai, yadyapi ve sabhI sUktoM kI racayitrI hone ke kAraNa kavi zakti-sampannA viduSI nAriyA~ thii| vedoM meM aisI striyoM ke lie bhikSuNI, saMnyAsinI athavA parivAjikA Adi zabdoM kA prayoga nahIM milatA hai, isaliye unheM zramaNI kahanA ucita nahIM hai| bRhadAraNyakopaniSad meM yAjJavalkya RSi ke dvArA apanI sampatti kA donoM patniyoM meM vibhAjana karake saMnyAsa grahaNa karane kA ullekha milatA hai| kintu yAjJavalkya ke saMnyAsa grahaNa karane ke pazcAt gArgI evaM maitreyI ne kyA kiyA, aisA spaSTa ullekha nahIM milatA hai| yadyapi maitreyI ko brahmavAdinI avazya kahA gayA hai| pro. pI.vI. kANe ke anusAra brahmavAdinI nAriyoM ke liye upanIta honA, agni kI upAsanA karanA arthAt havana Adi karanA, vedAdhyayana karanA aura bhikSAcaryA karake apane ghara meM bhojana karanA Avazyaka thaa| isase yaha spaSTa hai ki ve eka sImita artha meM saMnyAsinI kI taraha hI jIvana jItI thI, phira bhI unake liye gRhatyAga kI anumati nahIM thii| strI saMnyAsiniyoM evaM bhikSuNiyoM ke ullekha hameM rAmAyaNa evaM mahAbhArata kAla se milate haiN| vAlmikI rAmAyaNa meM rAma ke vanagamana ke samaya sItA ke dvArA bhikSuNI jIvana kI prazaMsA kI gaI hai| vAlmikI rAmAyaNa ke araNya-kANDa meM zabarI ke bhikSuNI-jIvana kI prazaMsA karate hue use "zramaNI zaMsitavratAm" kahA gayA hai| isase
Page #28
--------------------------------------------------------------------------
________________ yaha spaSTa ho jAtA hai ki zabarI eka zramaNI thI evaM vaha zramaNI vratoM kA samyak rUpa se pAlana karatI thii| mahAbhArata ke Adi parva meM nAriyoM ke dvArA vana meM jAkara tapasyA karane ke bhI ullekha milate haiN| aisI striyoM ko 'bhikSukI' athavA 'tapasI' kahA jAtA thaa| ina saMdarbhoM ke AdhAra para itanA to mAnA jA sakatA hai, ki rAmAyaNa evaM mahAbhArata kAla meM striyA~ saMnyAsa mArga kA anusaraNa karatI thiiN| vAlmikI rAmAyaNa meM zabarI ko zramaNI aura zaMsitavratAm kahane se yaha to spaSTa ho jAtA hai ki usa kAla meM zramaNiyA~ to avazya hotI thI, kintu zramaNI - saMgha aisI koI saMsthA astitva meM thI yA nahIM, pramANoM ke abhAva meM yaha kahanA kaThina hai| jaina paramparA meM yadyapi sabhI tIrthaMkaroM ke kAla meM unake bhikSuNI saMghoM ke hone ke ullekha to milate haiM, kintu yaha saba prAgaitihAsika kAla ke ullekha haiN| ataH itihAsa unheM pramANabhUta mAnane meM saMkoca karate haiN| dUsare vibhinna tIrthaMkaroM ke zramaNI saMgha ke sadasyoM kI jo saMkhyA dI gaI hai, ve bhI Agama-yuga kI na hokara paryApta paravartIkAla kI hai, ataH usakI prAmANikatA itihAsajJoM ke dvArA saMdeha kI dRSTi se dekhI jAtI hai| kintu aitihAsika kAla ke tIrthaMkara pArzva kI aneka zramaNiyoM ke ullekha jainAgamoM meM milate haiM AgamoM aura Agamika vyAkhyAoM meM aise bhI aneka ullekha milate haiM, jinake anusAra pArzva kI paramparA kI aneka zramaNiyA~ zramaNI dharma ye cyut hokara nimitta zAstra kA adhyayana karake apanI AjIvikA calA rahI thI inake ullekha jJAtA dharmakathA aura Agamika vyAkhyA sAhitya isa prakAra se milate haiM - bhagavAna pArzvanAtha ke kAla se jaina zramaNI saMsthA kA astitva aitihAsika AdhAra para bhI siddha hotA hai / unake pUrva bhagavAn ariSTanemI ke kAla kI aneka zramaNiyoM ke ullekha jainAgamoM meM prApta hote haiM aura ve jaina paramparA kI dRSTi se vizvasanIya bhI mAne jAte haiM, cAhe itihAsakAra unakI aitihAsikatA ko asvIkAra karate hoN| phira bhI itanA nizcita hai ki bhagavAn mahAvIra evaM bhagavAna buddha se pUrva bhikSuNI saMgha yA zramaNI saMgha astitva meM A gayA thaa| (xxii)
Page #29
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhagavAna pArzvanAtha ke pazcAt bhagavAna mahAvIra evaM bhagavAna buddha ke vizAla zramaNI saMgha the, yaha to sarvamAnya satya hai| kintu jahA~ bhagavAna mahAvIra ne binA kisI saMkoca ke bhikSu saMgha kI sthApanA ke sAtha hI bhikSuNI saMgha kI sthApanA kara dii| vahA~ bhagavAna buddha ke mana meM bhikSuNI saMgha kI sthApanA ke sambandha meM prArambha se hI eka saMkoca kA bhAva thaa| ve yaha mAna rahe the ki bhikSuNiyoM ko saMgha meM praveza dene se bhikSu saMgha dUSita ho jaavegaa| yadyapi unhoMne Ananda ke Agraha para apanI mausI evaM vimAtA gautamI ko saMgha meM praveza dekara bhikSuNI saMgha kI sthApanA to kI kintu unake mana meM yaha saMkoca banA rahA ki bhikSuNiyoM ke saMgha meM praveza dene para bhikSu saMgha cirasthAyI nahIM raha pAyegA, aura aisI udghoSaNA bhI kI thii| Aja vizva ke aneka dezoM meM bauddha bhikSu saMghoM kA astitva dekhA jAtA hai, kintu kucha apavAdoM ko chor3akara prAyaH vizva ke sabhI dezoM meM bauddha bhikSuNI saMgha prabhAvazAlI DhaMga se astitva meM nahIM hai, isake viparIta jaina bhikSuNI saMgha bhagavAna mahAvIra ke kAla se lekara Aja taka na kevala jIvita hai, apitu caturvidha saMgha meM unakA varcasva evaM prabhAva bhI hai| cAhe AgamoM aura Agamika vyAkhyA granthoM meM bhikSusaMgha kI pradhAnatA kI bAta kahI gaI ho, kintu vyavahAra ke stara para bhikSuNIvarga kA prabhAva hI adhika rahA hai| bAhubalI jaise mahAsAdhaka se apane ahaMkAra kA parityAga karane yA saMyama se cyut hote hue ariSTanemI ko satyamArga dikhAne vAlI brAhmI, sundarI yA rAjImati jaisI bhikSuNiyA~ hI thii| isI prakAra sthUlibhadra kI sAtoM bahanoM kA prabhAva bhI kama nahIM thA, yadyapi jaina saMgha meM bhikSuoM kI apekSA bhikSuNiyoM kI saMkhyA sadaiva adhika rahI hai| phira bhI yaha durbhAgya kA viSaya rahA hai ki jaina bhikSuNI saMgha kA jo avadAna hai vaha prAyaH upekSita hI rahA hai| sAdhvI vijayazrIjI ne mere sAnnidhya meM jaina bhikSuNI saMgha kI kramabaddha itihAsa evaM unake avadAna ko savistAra prastuta karane kA prayatna kiyA hai| bhAratIya saMskRti meM zramaNI saMsthA yA zramaNI saMgha ke vikAsa ke pIche mUlabhUta avadhAraNA yaha rahI hai ki jisa prakAra puruSa ko apane AdhyAtmika vikAsa kA adhikAra hai, usI prakAra strI ko bhI apane AdhyAtmika vikAsa kA pUrNa adhikAra (xxiii)
Page #30
--------------------------------------------------------------------------
________________ hai, vaha kevala puruSa kI bhogyA yA dAsI nahIM hai, use bhI puruSa ke samAna hI apane jIvana ko dizA nirdhAraNa karane kI pUrNa svatantratA hai| samAnatA aura svatantratA ye do aise siddhAnta the, jinake AdhAra para zramaNa saMgha yA bhikSusaMgha ke samAna hI bhikSuNI saMgha yA zramaNIsaMgha kA vikAsa huaa| vaidika dharA kI apekSA zramaNa dhArA isa sambandha meM adhika pragatizIla rahI hai| vaidika dhArA meM strI ko bhogyA ke rUpa meM dekhA gayA hai, jabaki zramaNa saMskRti meM use samatA aura svatantratA ke siddhAnta ke AdhAra para puruSa ke samakakSa hI mAnA gyaa| yadyapi bhagavAna buddha ne bhikSuNI saMgha kI sthApanA ke samaya ATha gurudharmoM kI zarta rakhI thI aura isI prakAra jaina-zramaNI saMgha meM puruSa kI jyeSThatA ko svIkAra karate hue yaha kahA gayA thA ki vayovRddha evaM cira-pravrajita sAdhvI ke lie bhI nava dIkSita bhikSu yA munivaMdanIya hogA, kintu merI dRSTi meM yaha saba tAtkAlika puruSa pradhAna saMskRti kA prabhAva thA, jise loka vyavahAra ke nirvAha ke lie unheM svIkAra karanA par3A hogaa| phira bhI itanA nizcita hai ki jaina evaM bauddha dharmoM ne bhikSuNI saMgha kI sthApanA kara nArI kI samAnatA evaM svatantratA kI rakSA kI hai| unake lie pravrajyA kA dvAra kholakara unheM puruSa kI dAsatA se mukta hone kA mArga dikhAyA hai anyathA anekoM vidhavAoM, parityaktAoM aura puruSa kI dAsatA se mukta hokara apane AdhyAtmika vikAsa kI AkAMkSA rakhane vAlI kumArikAoM ko durbhAgyapUrNa jIvana jIne ko bAdhya honA pdd'taa| mAtra yahI nahIM krUra satIprathA ke calate, unheM bhI jIvita jalane ko vivaza honA pdd'taa| vastutaH bhikSuNI saMgha kI vyavasthA nArI jAti ke AtmasammAna aura gaurava kI rakSA kA samucita upAya thaa| phira bhI yaha durbhAgya kA hI viSaya rahA hai ki jaina-dharma meM nArI jAti ke gaurava aura bhikSuNI saMgha ke avadAna kA samyak mUlyAMkana lagabhaga tIna hajAra varSa ke jaina itihAsa meM nahIM ho sakA, mAtra prakIrNa ullekhoM ke atirikta isa sambandha meM kucha bhI saheja kara nahIM rakhA gyaa| vastutaH sAdhvI vijaya zrI jI kA yaha maulika prayAsa hai ki jisameM unhoMne una prakIrNa ullekhoM ko eka jagaha ekatrita karane kA prayatna kiyA hai| sAdhvI zrI vijaya zrIjI ne jaina zramaNI saMgha yaha vRhad itihAsa bahuta hI parizrama pUrvaka taiyAra (xxiv)
Page #31
--------------------------------------------------------------------------
________________ kiyA hai unakI yaha zodha yAtrA kina-kina kaThinAIyoM ke sAtha gujarI hai isakA maiM pratyakSa dRSTA rahA huuN| jahA~ jaina AcAryoM aura zramaNI saMgha ke itihAsa kA prazna hai vahA~ hameM prabaMdhakoSa, prabhAvakacaritra Adi aneka grantha upalabdha ho jAte haiM kintu jaina sAdhvI saMgha ke itihAsa ke kucha sUtra hI mAtra prakIrNa rUpa meM milate haiN| sAdhvI vijaya zrI jI ne ina prakIrNa saMdarbhoM ko sameTane aura sajAne kA mahatvapUrNa kArya kiyA hai| unakI isa zodha yAtrA ke mUlataH tIna srota rahe haiM- prathama srota Agama, Agamika vyAkhyAoM aura caritrakAvyoM ke rUpa meM rahA hai| yaha sAhityika AdhAra ati vistRta rahA hai| hajAroM pRSThoM kI isa sAmagrI se zramaNiyoM ora unake avadAnoM ko khoja lenA eka kaThina kArya thaa| yadyapi isa mahatvapUrNa kArya meM unheM 'prAkRta propara nemsa' se kAphI sahAyatA milI, phira bhI "prAkRta propara nemsa' mAtra IsA kI sAtavIM zatAbdI taka ke Agama aura Agamika vyAkhyAoM ke sandarbhoM ko hI ullekhita karatA hai, zeSa sUcanAoM kA AdhAra to paravartI kAla meM likhe gae caritra kAvya evaM kathAnaka grantha hI rahe haiN| unakI isa zodha yAtrA kA dUsarA evaM sabase pramANika AdhAra jaina abhilekha hai| ina abhilekhoM meM se sAdhviyoM ke saMdarbhoM ko DhUMDha nikAlanA kaThina kArya thA kyoMki Aja taka bhI sabhI jaina abhilekhoM kA na to sarvekSaNa huA hai aura na prakAzana hai| jaina abhilekha saMgraha Adi prakAzita granthoM se vibhinna abhilekhoM kA AloDana kara isa kArya ko sampanna kiyA hai| inake zodha grantha kA tIsarA AdhAra grantha- prazastiyA~ thii| Aja bhI jaina grantha bhaMDAroM meM lAkhoM grantha jIrNa-zIrNa avasthA meM par3e haiM, unakI sabhI prazastiyoM ko saMgrahita kiyA jAnA to sambhava nahIM thA, phira bhI jo bhaNDAra dekhane ko upalabdha ho sake, unakI prazastiyoM ko samAhita kiyA gayA hai, jitane bhI jaina abhilekha saMgraha prakAzita hue haiM aura jaina graMtha bhaMDAroM kI jo bhI prakAzita sUciyA~ prApta ho sakI unakA AloDana viloDana kiyA gayA hai| (xxv)
Page #32
--------------------------------------------------------------------------
________________ yadyapi yaha saba bhI bhaNDAroM meM surakSita jaina granthoM ke dasa pratizata se adhika kI sUcanA nahIM detA hai| aneka grAmoM va nagaroM meM lAkhoM kI saMkhyA meM jaina grantha bhaNDAroM meM par3e haiM kintu na to unakI koI vyavasthita sUcI hai, na hI koI unheM kholakara dikhAnA cAhatA hai| phira bhI sAdhvI jI ne jahA~ aise grantha dekhane ko upalabdha ho sake unako dekhane kA prayatna kiyA hai| sAdhu jIvana meM pada-yAtrA karake sabhI sthAnoM para pahu~ca pAnA bhI saMbhava nahIM thA / phira bhI unheM jo bhI sAmagrI mila pAyI hai use ImAnadArI se samAhita karane kA prayatna kiyA hai| jaina zramaNI saMgha ke isa itihAsa meM vibhinna jaina sampradAyoM kI zramaNiyoM evaM unake avadAnoM kA saMkalana Avazyaka thA, kintu terApaMtha saMpradAya ko chor3akara kahIM se bhI vyavasthita jAnakArI yA sUcanA upalabdha nahIM ho skii| digambara saMpradAya meM to lagabhaga eka hajAra varSa kI sudIrgha avadhi meM zramaNI saMsthA kA koI suvyavasthita ullekha hI prApta nahIM hotA hai| vigata 50-60 varSa meM usameM jo zramaNI - saMgha (AryikA saMgha) kA vikAsa huA hai, vaha mahatvapUrNa to hai kintu isa saMbaMdha meM bhI vyavasthita jAnakArI upalabdha nahIM hai| unakA muni samudAya sImita saMkhyA meM hote hue bhI aneka AcAryoM ke netRtva meM baMTA huA haiM aura pratyeka kA apanA zramaNI samudAya hai / yadyapi zvetAmbara mUrtipUjaka saMgha meM vibhinna gacchoM meM sAdhvI paramparA avichinna rUpa se calatI rahI hai, phira bhI unakA vyavasthita itihAsa nahIM milatA hai| mAtra prakIrNa rUpa se kucha sUcanAe~ milatI hai| yadyapi sthAnakavAsI saMpradAya vigata 500 varSoM se hI apane astitva meM AyA hai kintu isameM bhI grantha prazastiyoM ko chor3akara sAdhviyoM ke kahIM koI vyavasthita ullekha nahIM hai, jo bhI sUcanAe~ upalabdha hai, ve mAtra 100-150 varSoM kI hai| sAdhvI vijaya zrI jI ne eka sUcanA patraka kA prArUpa banAkara bhI vibhinna sAdhviyoM ko bhejA thA tAki unakI paramparA kI eka vyavasthita sUcanA mila sake lekina usake sakArAtmaka pariNAma utane upalabdha nahIM ho ske| sthAnakavAsI jJAnagaccha (xxxvi)
Page #33
--------------------------------------------------------------------------
________________ kI sAdhvI paramparA ke sambandha meM to sUcanAoM kA prAyaH abhAva hI rhaa| mAtra vigata kucha varSoM se prakAzita hone vAlI cAturmAsa sUci se hI saMtoSa karanA par3A hai| phira bhI sAdhvI zrI vijayazrI jI ne aneka kaThinAiyoM ko pAra karate hue lagabhaga 10,000 zramaNiyoM ke avadAna ke viSaya meM sUcanAeM ekatrita kI hai| mAtra nAmollekha kI dRSTi seto yaha saMkhyA usase bhI adhika hogii| unakA yaha kArya atyanta parizramapUrNa rahA hai| nizcaya hI zramaNI saMgha ke itihAsa kI dRSTi se unakA yaha zrama sArthaka huA hai aura bhAvI zodhakartAoM ke lie AdhArabhUta aura preraNAspada bnegaa| isa mahatvapUrNa kArya ke lie maiM apanI ora se aura samasta jaina saMgha kI ora se unheM badhAI denA cAhU~gA aura yaha apekSA rakhUgA ki ve bhaviSya meM isI prakAra se jaina bhAratI kA bhaNDAra bharatI rheN| ApakA kArya itanA pUrNa hotA hai ki mujhe saMzodhana kI koI apekSA hI nahIM lgtii| Apane jo zrama kiyA hai vaha bahuta hI stutya hai| pI.eca.DI. ke sambandha meM aisA parizrama virala hI hotA hai| jainasaMgha Apake isa upakAra ko kabhI nahIM bhuulegaa| DaoN. sAgaramala jaina saMsthApaka nidezaka prAcya vidyApITha zAjApura (ma.pra.) kArtika pUrNimA, vi.saM. 2063 (xxvii)
Page #34
--------------------------------------------------------------------------
________________
Page #35
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina dharma kA zramaNI - saMgha aura usakA avadAna zodha-saMkSepikA DaoN. sAdhvI vijayazrI 'AryA' vizva meM aneka dharma haiM, una dharmoM kA sAmAjika laukika, sAhityika aura sAMskRtika unnati meM kyA avadAna rahA, ise jAnane ke lie usa dharma ke itihAsa ko jAnanA Avazyaka hai| jaina dharma eka zuddha cirantana aura sArvajanIna dharma hai, usake caturvidha tIrtha zramaNa- zramaNI zrAvaka aura zrAvikA rUpa saMgha meM zramaNI saMgha eka mahattvapUrNa ikAI hai| yadyapi jaina zramaNI saMgha kA itihAsa pralamba atIta se adyaparyanta gaMgA kI nirmala dhArA ke samAna anavarata calatA calA A rahA hai, kintu itihAsa ke sImita sAdhana, zramaNI saMgha kA zatazAkhI vistAra aura zramaNI paramparA kI prAmANika vikAsa kathA kA abhAva- ina saba kAraNoM se zramaNI saMgha kI kar3I se kar3I ko jor3anA aura unake sampUrNa yogadAnoM ko saMgrahita karanA eka duHsAdhya kArya hai| tathApi bhagavatI sUtra, antakRddazAMga, jJAtasUtra, nirayAvalikA Adi Agama sAhitya niryuktiyA~ bhASya, cUrNi Adi vyAkhyA - sAhitya, prabhAvaka caritra, triSaSTizalAkA purUSa caritra, paumacariyaM Adi caritragraMtha purANa- sAhitya, kathA - sAhitya, vividha gacchoM se sambandhita paTTAvaliyoM, prazasti graMthoM, hastalikhita graMthoM, jaina zilAlekha evaM anya aitihAsika graMthoM meM yatra-tatra bikhare zramaNiyoM ke itihAsa ko saMgrahita kara kAlakramAnusAra vyavasthita karane ke isa prayAsa meM saiMkar3oM hI nahIM, hajAroM zramaNiyoM kI jAnakArI prApta hotI hai| deza, kAla, sampradAya aura jyeSTha-kaniSTha kI sImA rekhA se pare jainadharma kI una sampUrNa zramaNiyoM kA itihAsa prastuta zodha-prabandha meM samAviSTa karane kA prayatna rahA hai| isa uddezya kI paripUrti hetu ATha adhyAyoM meM usakA vargIkaraNa kiyA gayA hai| prathama adhyAya : pUrva pIThikA prathama adhyAya pUrva pIThikA meM adhyAtma pradhAna bhAratIya saMskRti kI mahattA, zramaNa saMskRti kI prAcInatA aura jaina zramaNa saMskRti kI vizeSatA batAte hue bhArata ke vibhinna dharmoM kI saMnyasta striyoM kA varNana evaM jaina dharma meM dIkSita zramaNiyoM ke sAtha unakA tulanAtmaka adhyayana prastuta kiyA gayA hai| sAtha hI jaina dharma meM dIkSita zramaNiyoM kI yogyatA, AcAra saMhitA, dIkSA mahotsava kI vidhi, jIvanacaryA Adi para bhI vicAra kiyA gayA hai| jaina zramaNI saMgha ke itihAsa ko jAnane ke sAdhana strota para vistRta vivecana kiyA gayA hai| isI adhyAya meM zodha kA mahattvapUrNa hissA kalA evaM sthApatya meM zramaNiyoM kA aMkana kara zramaNiyoM ke durlabha prAcIna 37 citroM kA bhI samAveza kiyA hai, jo IsA kI prathama zatAbdI se bIsavIM zatAbdI taka vibhinna sthaloM
Page #36
--------------------------------------------------------------------------
________________ se sambandhita haiN| pratimA citra vizeSataH mathurA, devagar3ha (uttarapradeza), pATaNa, sUrata, mAtara evaM bhadrezvara tIrtha se upalabdha hue haiN| kucha citra sArAbhAI maNilAla navAba ahamadAbAda se prakAzita 'jaina citra kalpalatA' meM aMkita haiN| kucha citra suzrAvaka gulAbacaMda jI lor3hA cIrAkhAnA dillI ke saMgraha meM vijJapti patroM se upalabdha hue haiN| dillI jaina zvetAmbara mandira kI dIvAroM va chatoM para ukerita muslima kAla ke bhI kucha citra haiN| cittaur3a kile para AcArya haribhadrasUri ke samAdhi mandira kI mUrti ke mastaka bhAga para mahattarA sAdhvI yAkinI kA citra vizeSa rUpa se dhyAna dene yogya hai, yaha pratimA yadyapi ikkIsavIM sadI kI hai, kintu eka jainAcArya ke hRdaya meM apanI gurUmAtA sAdhvI ke lie kitanA Adara va sammAna kA sthAna thA, yaha usa pratimA se prakaTa hotA hai / bhadrezvara tIrtha meM jo hAla meM hI sAdhvI pratimA utkhanana se prApta huI aura usakA citra AcArya zIlacandrasUri jI ne 'anusaMdhAna' patrikA ke mukhapRSTha para aMkita kiyA hai, isa caudahavIM zatAbdI kI durlabha bhavya pratimA kA citra hameM upAdhyAya bhuvanacandra jI mahArAja se prApta huA hai| zvetAmbara mUrtipUjaka zramaNiyoM kI caraNa pAdukAoM kA itihasa jo 400 varSa purAnA hai, usakA eka namUnA hameM AbU ror3a ke samAdhi mandira meM sthita sAdhvI sunandAzrI jI kA prApta huA hai, vaha bhI isa adhyAya ke anta meM diyA gayA hai| dvitIya adhyAya : prAgaitihAsika kAla se arhat pArzva taka dvitIya adhyAya meM sarvaprathama jaina zramaNI saMgha kA udbhava aura vikAsa batAkara tIrthaMkarakAlIna zramaNiyoM ke nAma, saMkhyA evaM mAnyatA bheda kA digdarzana karAyA hai tathA prAgaitihAsika kAla se prArambha kara at pArzvanAtha ke kAla taka kI zramaNiyoM kA varNana kiyA gayA hai| bhagavAna RSabhadeva ke samaya unakI suputriyA~ bhagavatI brAhmI aura sundarI ne zramaNI saMgha kI nIMva DAlI, unakI urvara medhA se Aja vizva kI sampUrNa varNa rUpa aura aMka rUpa vidyAe~ pallavita aura puSpita huI haiN| ina yugala zramaNiyoM ke yogadAna se mAtra jaina saMskRti hI nahIM vizva saMskRti bhI ciraRNI rahegI / tIrthakara ajitanAtha ke samaya sulakSaNA ne zuddha samyaktva kI preraNA dekara apane pati zuddhabhaTTa ke sAtha saMyama aMgIkAra kiyaa| tIrthakara mallinAtha ne zramaNI paryAya meM tIrthakara pada para ArUr3ha hokara zAzvata satya ko 'acherA' banA diyA thaa| sAdhvI rAjImatI ne apane devara rathanemi ko karttavya bodha kA sundara pATha par3hAkara Atma sAdhanA meM sthira kiyA thaa| sAdhvI madanarekhA ne yuddha sthala para pahu~ca kara prema evaM maitrI kA nirnAda kiyA, poTTilA ne athaka prayatna karake apane pati ko dharma ke sanmukha kiyaa| rAnI kamalAvatI ne bhogoM kA aisA dArUNa citra apane pati ISukAra ke samakSa citrita kiyA ki rAjA bhogoM se uparata hokara dIkSita ho gyaa| isI prakAra kathA sAhitya meM ArAmazobhA, kanakamAlA kuberadattA, kalAvatI, guNasundarI, bhuvanasundarI, mainAsundarI, RSidattA, rohiNI, vijayA, sutArA, zrImatI, surasundarI Adi saiMkar3oM zIlavatI sannAriyoM ke varNana hai, jinhoMne apane apratima zaurya evaM anupama buddhi cAturya kA paricaya dekara anta meM saMyama sAdhanA kara jaina zAsana kI mahatI prabhAvanA kI thI / dvitIya adhyAya meM aisI Agama va Agamika vyAkhyA - sAhitya tathA purANa evaM kathA - sAhitya meM ullikhita kula 360 zramaNiyoM kA viziSTa paricaya diyA gayA hai| tRtIya adhyAya : mahAvIra aura mahAvIrottarakAla tRtIya adhyAya mahAvIra aura mahAvIrottarakAlIna ( vIra nirvANa 1 se vIra nirvANa 1489 taka kI ) (xxx)
Page #37
--------------------------------------------------------------------------
________________ zramaNiyoM se anugumphita hai| mahAvIra yuga meM vartamAna zramaNI paramparA kI sUtradhAra AryA caMdanabAlAjI eka bRhat zramaNI saMgha kI saMcAlikA thii| dharma kI dhurA kA saMvahana karane meM usane gautama Adi 11 gaNadharoM ke samAna hI mahattvapUrNa bhUmikA nibhAI thii| isI prakAra zAnti kI sUtradhAra mRgAvatI, tattvazodhikA jayaMti, anurAga se virAga kA dIpa jalAne vAlI devAnandA, acala zraddhA kI pratIka sulasA, tapasyA ke prAJjala koSa kI svAminI kAlI Adi rAniyoM kI yazogAthAe~ bhI isameM varNita haiN| mahAvIrottarakAla meM jambUkumAra ke sAtha apane avicala prema kA nirvahana karane vAlI samudrazrI Adi ATha zreSThI kanyAe~ bhoga yogya yuvAvasthA meM sukha suvidhAoM ko ThukarAkara advitIya anupama Adarza upasthita karatI haiN| tapa-saMyama kI utkRSTa ArAdhanA kara bhagavad pada ko prApta karane vAlI puSpacUlA apane hI bodha pradAtA gurU AcArya annikAputra kI mArgadRSTA banatI hai| advitIya pratibhA kI dhanI, zrutasampannA yakSA yakSadattA Adi sAta sAdhvI bhaginiyA~ Arya mahAgiri aura Arya suhasti jaisI mahAna hastiyoM ko apane jJAna nirjhara se siMcita kara jinazAsana ko arpita karatI haiN| AryA poiNI zrutarakSA evaM saMghahita hetu apane vizAla sAdhvI samudAya ke sAtha kumAragiri para Ayojita zramaNa sammelana meM upasthiti pradAna karatI hai| rUdrasomA apane putra AryarakSita ko pUrvo kA adhyayana karane ke bahAne saMyama patha para ArUr3ha karavAtI hai| IzvarI saMkaTakAla se preraNA lekara sampUrNa parivAra meM virakti kI bhAvanAe~ jAgRta karatI hai| yAkinI mahattarA jaina dharma ke kaTTara vidveSI vidvAn haribhadra ko apanI vyavahAra kuzalatA aura adbhuta prajJA se jainadharma meM jor3atI hai| pAhinI gurU ke vacanoM ko zravaNa kara pA~ca varSa ke nanheM putra ko gurU caraNoM meM samarpita kara detI hai, vahI rAjA kumArapAla kA pratibodhaka evaM kalikAlasarvajJa AcArya hemacandra ke nAma se khyAti ko prApta huaa| yaha sampUrNa vivaraNa kAlakrama se ukta adhyAya meM prastuta kiyA gayA hai / isake atirikta gaNa, kula zAkhA se anubaddha vIra nirvANa 527 se 927 taka kI una zramaNiyoM kA bhI ullekha hai jo vizeSataH mathurA ke maMdiroM, vahA~ kI mUrtiyoM kI preraNAdAtrI rahI haiN| aisI kula 109 zramaNiyoM kA viziSTa avadAna tRtIya adhyAya meM diyA gayA hai / caturtha adhyAya : digaMbara-paramparA caturtha adhyAya digambara-paramparA se sambandhita hai| isameM zvetAmbara, digambara paramparA bheda, digambara- paramparA kA AdikAla, dakSiNa bhArata meM jaina zramaNiyoM kA astitva yApanIya sampradAya evaM bhaTTAraka paramparA kI zramaNiyoM kA jaina saMgha meM viziSTa sthAna darzAte hue vikrama kI AThavIM se ikkIsavIM sadI taka kI 319 zramaNiyoM ke vyaktitva kI jAnakArI dI gaI hai| isameM saMvat 757 se pandrahavIM sadI taka karnATaka prAnta meM huI, una amaratva kI pUjya pratimAoM kI jAnakArI bhI hai, jinhoMne zravaNabelgolA ke candragiri parvata para mahAna saMlekhanA vrata aMgIkAra kara apane Atmika utkarSa kA paricaya diyA thA, tathA AThavIM se gyArahavIM sadI taka huI una kurattigala bhaTTArikAoM kA bhI itihAsa hai, jinhoMne svatantra rUpa se apane saMgha kA netRttva kiyA thaa| ina zramaNiyoM ne bar3e bar3e vizvavidyAlayoM kA nirmANa karavAkara vahA~ uccakoTi ke jaina dharma va darzana ke vidvAn paMDita taiyAra kiye, jo deza ke vibhinna bhAgoM meM jAkara dharma kA pracAra karate the| isI prakAra vikramI saMvat gyArahavIM sadI se aThArahavIM sadI taka aneka zramaNiyA~ huI jinake sakriya dhArmika sahayoga evaM preraNA se devagar3ha (uttarapradeza) kI mUrtiyA~ mandira evaM nirmita hue| vahA~ ke eka mAnastambha para to AryikA kA upadeza bhI do paMktiyoM meM aMkita hai| (xxxi)
Page #38
--------------------------------------------------------------------------
________________ vikrama kI unnIsavIM aura bIsavIM sadI meM digambara paramparA kI zramaNiyoM ke koI ullekha prApta nahIM hote| ikkIsavIM sadI ke pUrvArdha meM punaH isa paramparA kI AryikA zrI candramatI jI kA nAma sarvaprathama jAnane ko milatA hai, ve 101 varSa kI Ayu pUrNa kara dillI meM svargavAsinI huii| inake pazcAt ghora tapasvinI zrI dharmamatI mAtAjI, sampUrNa rasoM kI AjIvana pratyAkhyAnI zrI vIramatI jI, anekoM muni AryikA ailaka kSullaka va brahmacAriyoM kI nirmAti viduSI zrI indumatI jI huii| vartamAna meM digambara saMgha kI sarvaprathama bAlabrahmacAriNI AryikA gaNinI zrI jJAnamatI jI haiM, inhoMne bar3e-bar3e AcAryoM kI Takkara ke gUDha dArzanika graMthoM kA praNayana kiyA, aise 150 se bhI adhika graMthoM kI racanA kara ye sAhityakI ke rUpa meM pratiSThita huii| AryikA supArzvamatI jI jinakI jJAna-nirjarita lekhanI se bIsiyoM graMtha prasuTita hue| pratyeka kSetra meM vidvattA ko prApta ye dharma va zAsana ko cAra cA~da lagAne vAlI huiiN| gaNinI vijayamatI jI ikkIsavIM zatAbdI kI sarvaprathama gaNinI, bahubhASAvid, aneka dharma saMsthAoM kI prerikA evaM vipula sAhityakI viziSTa saMyamI sAdhvI haiN| isI prakAra darzanazAstra kI prakANDa paMDitA zrI jinamatI jI, durgama granthoM kI TIkAkartI, jJAna kI anupama nidhi zrI vizuddhamatI jI, ikkIsavIM sadI kI prathama bAla brahmacAriNI gaNinI evaM sarvAdhika dIkSA pradAtR zrI vizuddhamatI jI, kaThora sAdhikA AryikA zrI anantamatI jI, kSullikA zrI ajitamatI jI, kavayitrI lekhikA tapasvinI kSullikA zrI candramatI jI, jinamatI jI Adi jyotipuJja mahAna AryikAoM kA varNana isa adhyAya meM kiyA gayA hai| paMcama adhyAyaH zvetAmbara paramparA jainadharma kI zvetAmbara paramparA apane astittvakAla se hI ati vistRta samRddha aura pariSkRta paramparA rahI hai| isa paramparA kI 3221 zramaNiyoM kA upalabdha vivaraNa paMcama adhyAya meM samAviSTa kiyA gayA hai| kharataragaccha kA itihAsa vikramI saMvat 1080 se prArambha hokara adyatana gatimAna hai| vartamAna meM isa gaccha kI zramaNiyoM kI saMkhyA 240 hai| tapogaccha kA udayakAla vikrama kI terahavIM sadI hai, vahA~ se prArambha hokara vi. saM. 1791 taka yaha paramparA prApta hotI hai, usake pazcAt Der3ha sau-dosau varSoM kI avadhi ke bAda saMvat 1926 se punaH isa gaccha kI zramaNiyoM kA itihAsa vartamAna taka aneka samudAyoM meM vibhakta AcAryoM ke netRttva meM barasAtI nadI ke samAna vizuddha rUpa se pravahamAna hai| vizeSa rUpa se AcArya AnandasAgarasUrIzvara, vijaya premarAmacaMdrasUrIzvara, vijaya prema bhuvana bhAnusUrIzvara, vijaya jitendrasUrIzvara, vijaya kalApUrNasUrIzvara, vijaya nemIsUrIzvara, vijaya nItisUrIzvara, vijaya siddhisUrIzvara (bApajI), vijaya vallabhasUrIzvara, vijaya mohanasUrIzvara, vijaya rAmasUrIzvara (DahelAvAlA), vijaya buddhisAgara sUrIzvara, vijaya himAcalasUrIzvara, vijaya zAMticandrasUrIzvara, vijaya amRtasUrIzvara, AcArya mohanalAla jI mahArAja vimalagaccha, saudharma vRhattapAgacchIya tristutika samudAya kI zramaNiyoM se yaha gaccha zobhAyamAna ho rahA hai| IsvI san 2005 kI gaNnAnusAra ina zramaNiyoM kI kula saMkhyA 5784 hai| aMcalagaccha kA abhyudaya kAla vikramI saMvat 1146-1778 evaM usake pazcAt saMvat 1955 se adyatana cala rahA hai| upakezagaccha kI zramaNiyA~ vikrama kI terahavIM se solahavIM sadI taka ke kAla kI hI prApta hotI hai| usake pazcAt yaha paramparA anya gacchoM meM vilIna ho gaI, Aja isa gaccha kA pratinidhi tva karane vAlI eka bhI zramaNI yA zramaNa nahIM hai| isI prakAra Agamika gaccha kA sitArA bhI terahavIM se satrahavIM sadI taka hI camakatA dikhAI detA hai| tapAgaccha kI hI eka zAkhA pArzvacandragaccha hai, isakA udaya (xxxii)
Page #39
--------------------------------------------------------------------------
________________ savaMt 1564 meM mAnA jAtA hai, kintu isa zAkhA ke sAdhu-sAdhvI Aja bhI acchI saMkhyA meM vidyamAna hai| san 2005 meM ina zramaNiyoM kI saMkhyA 58 thii| kula milAkara sabhI zvetAmbara mUrtipUjaka paramparA kI zramaNiyA~ vartamAna meM 6322 hai| zvetAmbara-paramparA meM gaNinI pravartinI mahattarA Adi padoM ko prApta huI aneka viduSI zramaNiyA~ haiN| saMvat 1477 meM guNasamRddhimahattarA ne 'aMjaNAsuMdarIcariyaM' 503 padyoM meM racakara apane vaiduSya kA paricaya diyA thA, ye prAkRtabhASA kI ekamAtra lekhikA hai| vikrama kI terahavIM sadI meM mahattarA padmasiri alaukika vyaktittva kI dhanI sAdhvI huI, gUr3ha se gUr3ha tattvajJAna ko subodha sumadhura zailI meM vyAkhyAyita karane kI usakI kalA evaM vairAgya raMga se raMjita sadupadezoM se AkRSTa hokara alpa samaya meM 700 nAriyA~ dIkSita huii| mAtara tIrtha meM pratiSThita unakI pratimA kA citra adhyAya eka meM diyA gayA hai| isI prakAra pandrahavIM sadI meM dharmalakSmI mahattarA ko jJAnasAgarasUri ne vimalacAritra meM 'svarNalakSajananI' aura 'sarasvatI' kahakara stuti kI hai| bIsavIM sadI meM kharataragacchIya zrI udyotazrI jI ne vizuddha zramaNAcAra kA pAlana karane ke lie zrI sukhasAgara jI mahArAja ke sAtha kriyoddhAra meM apanI mahattvapUrNa bhUmikA nibhAI thii| pravartinI puNyazrI jI ke vairAgya rasa se otaprota upadezoM se 116 mumukSu AtmAe~ dIkSita huiiN| pravartinI zivazrI jI, premazrI jI, jJAnazrI jI, vallabhazrI jI ne saMghameM viziSTa sthAna prApta kiyA thaa| jaina kokilA parama samAdhivaMta pravartinI vicakSaNazrI jI, mahanIya guNoM se suzobhita zrI manoharazrI jI bahuAyAmI pratibhA kI dhanI zrI sajjanazrI jI, jaina dravyAnuyoga kI viziSTa adhyetrI, aneka saMsthAoM kI prerikA maNiprabhAzrI jI Adi kharataragaccha kI 551 sAdhviyoM kA viziSTa paricaya evaM yogadAna ke vibhinna pahalu paMcama adhyAya meM varNita hai| tapAgaccha meM pravartinI zivazrI jI, tilakazrI jI, tIrthazrI jI, puSpAzrI jI, revatIzrI jI, rAjendra zrI jI, mRgendrazrI jI, niraMjanAzrI jI, malayAzrI jI Adi vizAla zramaNI saMgha kI saMvAhikA mahAzramaNiyA~ huiiN| viziSTa tapArAdhanA ke sAtha vardhamAna tapa kI 100 olI pUrNa karane vAlI zramaNiyoM meM zrI tIrthazrI jI, zrI dharmodayAzrI jI, zrI suzIlAzrI jI, zrI arUjAzrI jI, zrI nirUpamAzrI jI, zrI revatIzrI jI, zrI rohitAzrI jI, zrI kalpabodhazrI jI, zrI priyadharmAzrI jI, zrI dharmavidyAzrI jI, zrI dharmayazAzrI jI, zrI indriyadamA zrI jI, zrI harSitavadanAzrI jI, zrI jitendra zrI jI, zrI mahAyazAzrI jI Adi saMkhyAbaddha zramaNiyA~ haiN| zrI mokSajJAzrI jI, zrI cidvarSAzrI jI Adi kucha sAdhviyA~ to tapa kI jItI jAgatI pratimA hI najara AtI haiN| zrI raMjanAzrI jI mahAna zAsana prabhAvikA sAdhvI haiM, inhoMne sammedazikhara jaise vizAla tIrtha kA jIrNoddhAra kara apanA nAma amara kara diyA, tIrtha sthAna para inakI pratimA bhI sthApita kI gaI haiN| sAhityika kSetra meM apanA prazaMsanIya yogadAna dene vAlI sUrya zizu zrI mayaNAzrI jI evaM inakI tIna ziSyAe~ vizuddha prajJA sampanna zatAvadhAnI zramaNiyA~ haiN| isI prakAra mAsakSamaNa ArAdhikA 27 ziSyAoM kI gurUmAtA zrI trilocanAzrI jI, Azu kavayitrI pravartinI zrI lakSmIzrI jI, prakRSTa tapasvinI zrI devendrazrI jI, saMskRta prAkRta kAvya nyAya vyAkaraNa Adi kI jJAtA viduSI niraMjanAzrI jI sAhasa va saMkalpa kI dhanI pravartinI rohiNAzrI jI, mahAna dharma prabhAvikA pravartinI zrI basantaprabhAzrI jI, zrI saubhAgyazrI jI, prakharabuddhi sampannA zatAvadhAnI, DaoN. zrI nirmalAzrI jI Adi tapAgaccha kI mahAna viduSI zramaNiyA~ haiN| tapAgaccha kI hI pravartinI devazrI jI paMjAba kI dharatI para dIkSita hone vAlI sarvaprathama zramaNI evaM vizAla gaccha kI adhinAyikA thiiN| pAkistAna se bhArata Ane vAlI jaina samAja para inakA upakAra cirasmaraNIya hai| mahattarA zrI mRgAvatIzrI jI apanI vicakSaNatA vidagdhatA, tejasvitA, navayuga nirmANa kI (xxxiii)
Page #40
--------------------------------------------------------------------------
________________ kSamatA aura udAra dRSTikoNa se bhArata bhara meM vikhyAta huiiN| kA~gar3A tIrtha kA uddhAra inake hI prayatnoM kA sula hai| zrI jasavantazrI jI, padmalatAzrI jI Adi mahAsAdhviyoM ne paMjAba meM ghUma-ghUma kara dharma kA khUba pracAra-prasAra kiyaa| tapAgaccha kI zramaNiyoM meM pravartinI zrI kalyANazrI jI kA jaina samAja ko saMskArita karane meM mahAna anudAna rahA hai| inake sadupadezoM se prerita hokara akele 'DabhoI' grAma meM 60-65 mumukSu AtmAe~ dIkSita huii| zrI damayaMtIzrI jI ne tapasAdhikA ke rUpa meM apanI viziSTa pahacAna banAI hai, inake tapomaya jIvana ke A~kar3e Azcaryacakita karane vAle haiN| AcArya vijayarAmasUri jI DahelAvAlA ke samudAya meM zrI darzanazrI jI, zrI jayaMtizrI jI, zrI kanakaprabhAzrI jI, zrI candrakalAzrI jI Adi tapopUta mahAna zramaNiyA~ haiN| AcArya vijayalabdhisUri jI ke samudAya kI zrI ratnacUlAzrI jI apane vizAla zramaNI saMgha meM 'sarasvatI sutA' ke nAma se prakhyAta sAdhvI ratna haiN| inhIM kI bhaginI vAcaMyamAzrI jI prakhara buddhisampanna, kuzala saMgha saMcAlikA hai| zrI bhaktisUrIzvara jI ke samudAya meM zrI jayazrI jI dharmaprabhAvikA sAdhvI thI, ye 88 ziSyA praziSyAoM kI saMyamadAtrI rhiiN| isI samudAya kI zrI harSalatAzrI jI ne apane hI parivAra ke 45 svajanoM ko saMyama patha para ArUr3ha karake jaina saMgha ko bar3A bhArI anudAna diyaa| zrI vijayakesarasUri jI ke samudAya meM pravartinI zrI saubhAgyazrI jI, pravartinI zrI nemazrI jI, zrI vinayazrI jI, zrI trilocanAzrI jI gahana jJAna kI dhAraka evaM vizAla zramaNI parivAra kA netRttva karane meM kuzala thii| pravartinI zrI manoharazrI jI kaThora saMyamI thiiN| zrI vibodha zrI jI zAsana kI vividha prakAra se unnati karane meM agraNI gaNanIya sAdhvI haiN| tapAgaccha ke vijaya himAcalasUri jI, vijaya zAMticandrasUri jI, vijaya amRtasUrijI, AcArya mohanalAlajI mahArAja evaM vimalagaccha Adi ke samudAya kI sAdhviyoM kA vizeSa jJAtavya upalabdha nahIM hone se hamane unakA nAmollekha mAtra kiyA hai| tristutika-sAdhvI samudAya meM vidyAzrI jI prathama mahattarA sAdhvI ke rUpameM pratiSThita huI haiN| inakI ziSyAe~ DaoN. priyadarzanAzrI jI aura DaoN. sudarzanAzrI jI viduSI sAdhviyA~ haiN| inake atirikta vartamAna meM isa samudAya meM 178 zramaNiyA~ haiN| pArzvacandragaccha meM pravartinI zrI khAMtizrI jI vizAla sAdhvI samudAya kI sRjanakI aura aneko kI uddhArakI thii| zrI sunandAzrI jI ne jainadharma kI garimA meM abhivRddhi karane vAle aneka kArya kiye| zrI basantaprabhA jI acchI kavayitrI viduSI sAdhvI thIM, sumaMgalAzrI jI paMDita mahArAja ke nAma se prasiddha thii| vikramI saMvat 1564 se pravahamAna isa gaccha kI 85 zramaNiyoM kA paricaya hameM upalabdha huaa| candrakula se niSpanna aMcalagaccha meM somAI nAmaka sAdhvI ne eka karor3a mUlya ke svarNAbhUSaNoM kA parityAga kara saMvat 1146 meM dIkSA aMgIkAra kI thI, inake pazcAt chaMda va sAhitya kI jJAtA pravartinI merUlakSmI huI, vartamAna meM zrI jagatazrI jI kA vizAla ziSyA parivAra hai / isa gaccha kI sAdhvI guNodayAzrI jI adbhuta samatAbhAvI va karUNA kI devI haiN| zrI arUNodayAzrI jI, zrI vinayazrI jI dRr3ha manobalI tapomUrti zramaNiyA~ haiN| aisI hajAroM zramaNiyA~ isa gaccha meM huii| vartamAna meM bhI 239 zramaNiyA~ haiN| hameM kevala 203 zramaNiyoM kA sAmAnya paricaya upalabdha huA hai| upakezagaccha meM yadyapi zramaNiyoM kA svatantra ullekha itihAsa graMthoM meM upalabdha nahIM hotA, kintu aneka zAsana prabhAvaka AcAryoM ke itivRtta meM unakI mAtA, patnI, bhaMginI Adi ke rUpa meM kucha nAma upalabdha hue haiM, aisI 29 zramaNiyoM kA paricaya diyA gayA hai| Agamika gaccha jo vikrama kI terahavIM sadI se satrahavIM zatAbdI taka rahA, usakI mAtra 4 zramaNiyoM kI hI jAnakArI prApta huI haiN| inake atirikta zvetAmbara paramparA kI saiMkar3oM aisI zramaNiyA~ haiM, jinhoMne tAr3apatra, bhojapatra athavA kAgaja para prAcIna graMthoM ko likhane kA kArya kiyaa| yA vidvAnoM se likhavAkara yogya zramaNa zramaNiyoM ko svAdhyAya (xxxiv)
Page #41
--------------------------------------------------------------------------
________________ hetu arpita kiyA, unase sambandhita aneka ullekha prazasti- graMthoM aura pAMDulipiyoM meM prApta hote haiM, aisI saMvat 1175 se 1928 taka ke kAla kI 80 zramaNiyoM kA varNana bhI ukta adhyAya meM samAviSTa kiyA gayA hai| SaSThama adhyAyaH sthAnakavAsI paramparA zvetAmbara sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyoM kA varNana SaSThama adhyAya meM upadarzita haiN| isa paramparA kA prArambha vikrama kI solahavIM zatAbdI se mAnA jAtA hai| lukAgaccha kI katipaya zramaNiyoM ke nAma saMvat 1615 se 1880 taka kI hastalikhita pratiyoM meM prApta hote haiN| sthAnakavAsI paramparA loMkAgacchIya yati paramparA se nikalakara kriyoddhAra karane vAle chaH mahAna AcAryoM kI paramparA kA sammilita rUpa hai| ve chaH AcArya haiM - AcArya jIvarAja jI, AcArya lavajIRSi jI, AcArya haridAsa jI, AcArya dharmasiMha jI, AcArya dharmadAsa jI aura AcArya harajI svAmI / ukta sabhI AcAyoM kA kAla vikrama kI satrahavIM sadI se aThArahavIM sadI kA hai, kintu inakI zramaNI - paraMparA kA kAla prAyaH aThArahavIM-unnIsavIM sadI se hI upalabdha hotA hai| AcArya zrI jIvarAja jI kI paramparA ke AcArya amarasiMha jI mahArAja kI paramparA meM adyatana 1200 ke lagabhaga zramaNiyoM ke dIkSita hone kI sUcanA prApta hotI hai, inakI AdyA sAdhvI zrI bhAgAMjI, saddAMjI thIM, inakA samaya saMvat 1810 kA hai / ye mahAna viduSI zAstrajJA evaM tapasvinI thiiN| pravartinI zrI sohanakaMvara jI AgamajJAna kI gahana jJAtA, tapasvinI, sevAmUrti va caMdanabAlA zramaNI saMgha kI prathama pravartinI thii| zrI zIlavatI jI zrI kusumavatIjI aneka dhArmika saMsthAoM kI prerikA, kaThora saMyamI mahAsatI thii| zrI puSpavatIjI bahumukhI pratibhA kI dhanI, sAhityakartrI sAdhvI aneka zramaNa- zramaNiyoM kI udbodhikA haiN| zrI jIvarAjajI mahArAja kI nAnaka kI paramparA meM DaoN. jJAnalatA jI, DaoN. darzanalatA jI, DaoN. cAritralatA jI, DaoN. kamalaprabhA jI Adi jaina jainettara darzana kI uccakoTi kI vidvAna sAdhviyA~ haiN| jIvarAja jI kI zrI zItaladAsa jI mahArAja kI paramparA meM pravartinI zrI yazakaMvara jI mevAr3asiMha nI ke nAma se prakhyAta haiN| jogaNiyA mAtA para hone vAlI baliprathA ko baMda karavAne kA abhUtapUrva kArya Apane hI kiyA thA / T kriyoddhAraka zrI lavajI RSi jI kI mahArASTra paramparA meM saMvat 1810 meM vidyamAna zAMta svabhAvI rAdhA jI ke nAma kA ullekha hai| inake ziSyA parivAra meM pravartinI zrI kuzalakaMvarajI ne aneka sthAnoM ke narezoM ko vyasana mukta karavAyA thaa| zrI sirekaMvarajI AtmArthinI sAdhvI thI, gurUjanoM ke prati avinayasUcaka zabdoM kA uccAraNa ho jAne para tatkAla do upavAsa kA pratyAkhyAna kara letI thii| zrI bar3e sundarajI ko AcArya AnandaRSi jI mahArAja apanI zikSA pradAtA gurUNI kahakara Adara dete the| pravartinI ratanakaMvara jI ne rAjA catarasenajI dvArA dazahare ke dina hone vAlI bhaiMse kI bali ko baMda karavAyA thA tathA aneka grAmoM ke narezoM ko mA~sa madirA kA tyAga karavAyA thaa| zrI AnandakaMvara jI ne sarpa ke viSa ko mahAmaMtra ke prabhAva se dUra kara logoM ko jaina dharma ke prati AsthAvAna banAyA thaa| pravartinI zrI ujjvalakumArI jI se carcA vArtA kara mahAtmA gA~dhIjI asIma zAMti va Ananda kA anubhava karate the, inakI vidvattA aura viSaya nirUpaNa zailI advitIya thii| zrI sumatikaMvara jI ne mahilA samAja kI jAgRti va unnati ke aneka prazaMsanIya kArya kiye| pravartinI zrI pramodasudhA jI samayajJA aura yogya salAhakAra viduSI sAdhvI thIM, unheM bhAratamAtA kI padavI se vibhUSita kiyA gayA thaa| AcAryA caMdanA jI rAjagRhI vIrAyatara meM rahakara aneka lokamaMgalakArI evaM mAnava sevA ke kArya kara rahI haiM, ye eka svatantra saMgha kI saMcAlikA hai| DaoN. dharmazIlA jI sampUrNa jaina samAja kI sarvaprathama pI. eca. (-xxxv)
Page #42
--------------------------------------------------------------------------
________________ DI. DigrI prApta dharmaprabhAvikA sAdhvI hai| DaoN. muktiprabhA jI DaoN. divyaprabhA jI jainadharma va darzana ke gUr3ha rahasyoM kI anusaMdhAtR evaM dravyAnuyoga, caraNAnuyoga kI vyAkhyAtA hai| vANIbhUSaNa zrI prItisudhAjI apanI sadhI huI sumadhura vANI se hajAroM kI saMkhyA meM jana samAja ko vyasanamukta karAne aura kasAiyoM ke hAthoM se pazaoM ko chur3avAkara gorakSaNa saMsthAe~ sthApita karAne kI sArthaka bhUmikA nibhA rahI haiN| isI prakAra DaoN. jJAnaprabhA jI, zrI suzIlakaMvara jI, zrI kuzalakavara jI, zrI kiraNaprabhA jI, zrI AdarzajyotijI, zrI nUtanaprabhA jI, zrI trizalAkaMvarajI Adi RSi sampradAya kI saiMkar3oM viduSI zramaNiyA~ haiM, jinameM paricaya prApta 210 zramaNiyA~ hamAre zodha prabandha meM nibaddha huI haiN| RSi sampradAya kI eka zAkhA gujarAta meM 'khambhAta sampradAya' ke nAma se cala rahI hai isameM zrI zAradAbAI vinaya, viveka kI pratimUrti, AgamajJA, sarala gambhIra niDara vaktA evaM khambhAta sampradAya meM zramaNoM kI vicchinna kar3I ko jor3ane vAlI sAdhvI thIM, inake nAma se pravacanoM kI kaI pustakeM prakAzita haiN| kriyoddhAraka pUjya haridAsa jI mahArAja ke paMjAbI samudAya meM zramaNI saMgha kA Arambha upalabdha pramANoM ke AdhAra para vikramI saMvat 1730 ke lagabhaga mahAsatI zrI khetAMjI se hotA hai| inakI paramparA meM zrI vagatAMjI nirmala matijJAna dhAriNI thii| AhAra kI zuddhatA, azuddhatA kA jJAna ve dekhate hI kara letI thiiN| sItAMjI dvArA 5000 logoM ne mA~sa madirA kA tyAga kiyA thA, zrI khemAMjI ne 250 jor3oM ko AjIvana brahmacaryavrata pradAna karAyA thaa| zrI jJAnAMjI ne vicchinna sAdhu-paramparA kI kar3I ko jor3ane kA adbhuta kArya kiyaa| AcArya amarasiMha jI mahArAja aura AcArya sohanalAla jI mahArAja jaisI mahAna hastiyA~ jaina samAja ko mahAsatI zrI zerAMjI se prApta huI thiiN| zrI gaMgIdevI jI bIsavIM sadI ke prArambha kI atyanta dhairyavAna cAritravAna zramaNI thii| paMjAba zramaNI saMgha kI prathama pravartinI zrI pArvatI jI mahArAja hindI sAhitya kI prathama jaina sAdhvI lekhikA huI haiN| aneka anya matAnuyAyI paMDita unase zAstrArtha kara dharma ke satya siddhAntoM para AsthAvAna bane the| zrI caMdAjI mahArAja, zrI draupadAMjI mahArAja, zrI mathurAdevI jI mahArAja, zrI mohanadevI jI mahArAja prabhAvazAlI pravacanakartI thIM, unhoMne samAja kI aneka kurItiyA~ baMda karavAkara sthAna-sthAna para dhArmika satsaMga prArambha karavAye the| pravartinI zrI rAjamatI jI, zrI pannAdevI jI (TuhAnA vAle) mahAzramaNI zrI kauzalyAdevI jI Adi parama sahiSNu, samatA kI sAkSAt mUrti, AtmaniSTha zramaNiyA~ thiiN| zrI mohanamAlA jI, zrI zubha jI, zrI hemakaMvara jI ne kramaza: 311, 265 aura 251 dina sarvathA nirAhAra rahakara vizva meM jaina zramaNa saMskRti kA gaurava ninAda kiyaa| inake atirikta kaMTha kokilA zrI sItA jI, parama zucimanA zrI pannAdevI jI, vAtsalyanidhi zrI kauzalyA jI 'zramaNI', dRr3ha saMyamI zrI maganazrI jI, sarvadA Urjasvita vyaktittva kRtitva saMpannA zrI svarNakAntA jI gadya-padya meM samAna kalama kI dhanI zrI hakmadevI jI. adhyAtmaniSTha zrI sandarI jI. prabala smati dhAriNI, sudUra vihAriNI pravartinI zrI kesaradevI jI, prabhAvasampannA zrI kailAzavatI jI, vyavahAra kuzala zrI pavanakumArI jI, zAsana prabhAvikA zrI zazikAntA jI Adi paMjAba kI ina viziSTa sAdhviyoM ne samAja va dezake utthAna meM jo sakriya kArya kiye ve svarNAkSaroM meM aMkita karane yogya haiN| ina sabakA vaiduSya se bharapUra ziSyA parivAra bhI inhIM ke lakSya kadamoM para cala rahA hai| AcArya dharmasiMha jI mahArAja ke kriyoddhAra kA samaya vikramI saMvat 1685 hai| inakI samUcI paramparA ATha koTi dariyApurI sampradAya ke nAma se prasiddha hai| yadyapi yaha paramparA eka kSINatoyA nadI kI dhArA ke samAna gujarAta meM hI pravAhita hai kintu isa saMgha kI ullekhanIya vizeSatA hai ki Aja 386 varSoM kI sudIrgha avadhi (xxxvi)
Page #43
--------------------------------------------------------------------------
________________ ke pazcAt bhI eka AcArya ke netRtva meM gatizIla hai| isa sampradAya kI sAdhviyoM ke ullekha saMvat 1961 se prApta hote haiN| saMvat 1961 meM nAthIbAI AgamajJAtA mAraNAntika upasargoM meM bhI samatAbhAva rakhane vAlI sAdhvI huI thii| inhoMne samAja meM dharma ke nAma para cala rahe aneka ADambaroM ko dUra krvaayaa| sUryamaMDala kI agraNI zrI kesarabAI bhadra prakRti kI samatAvAra nirmala hRdayA sAdhvI thii| zrI tArAbAI sarala, saumya, vANI vartana meM ekarUpa aura avirata svAdhyAyazIlA thii| zrI hIrAbAI madhurakaMThI tapasvinI prabhAvaka pravacanakI thii| zrI vasumatI bAI pratibhAvaMta sAdhvI thii| inake talasparzI, vicAra sabhara gambhIra Azaya vAle pravacanoM kI kaI pustakeM prakAzita haiN| bambaI meM ekabAra 51 jor3oM ne inase brahmacaryavrata grahaNa kiyA thaa| dariyApurI sampradAya kI vartamAna 112 sAdhviyA~ haiN| ukta graMtha meM hamane saMvat 1961 se saMvat 2060 taka kI 163 zramaNiyoM ke paricaya aura yogadAna kA ullekha kiyA hai| kriyoddhAraka zrI dharmadAsa jI mahArAja kI paramparA gujarAta, mAlavA, mAravAr3a, mevAr3a Adi bhArata ke prAyaH sabhI dezoM meM vistAra ko prApta huI haiN| gujarAta-paramparA kI zramaNiyoM kA itivRtta saMvat 1718 se upalabdha hotA hai| yaha paramparA gujarAta, saurASTra, kaccha meM aneka zAkhAoM meM vibhakta huii| liMbaDI ajarAmara sampradAya meM bahuzrutA evaM zata ziSyAoM kI pramukhA zrI velabAI svAmI zrI ujjvala kumArI jI Adi huii| liMbar3I gopAla sampradAya meM saurASTra siMhanI zrI lIlAvatI bAI 145 sAdhviyoM kI kuzala saMcAlikA thI, inake pravacanoM kI 'tetalIputra' Adi kaI pustakeM haiN| inakI kaI mAsopavAsI ugra tapasvinI AgamajJAtA sAdhviyoM meM zrI nirUpamAjI haiM, jo battIsa zAstroM ko kaMThastha kara mahAvIra yuga kI pratyakSa jhalaka dikhA rahI hai| goMDala sampradAya meM zrI mIThIbAI ghora tapasvinI mahAzramaNI thii| vartamAna meM prANakuMvarabAI, muktAbAI, tarUlatAbAI, lIlamabAI, prabhAbAI, hIrAbAI vizAla zramaNI saMgha kI saMvAhikA AgamajJA sAdhviyA~ haiN| baravAlA sampradAya meM javerIbAI ugra tapasvinI sAdhvI thii| boTAda sampradAya meM campAbAI, maMjulAbAI, kaccha ATha koTi moTA saMgha meM zrI mIThIbAI, zrI jetabAI, kaccha nAnIpakSa meM devakuMvarabAI Adi dRr3ha saMyama niSTha AtmArthinI zramaNiyA~ huii| vartamAna meM dharmadAsa jI mahArAja kI gujarAta paramparA meM 726 ke lagabhaga zramaNiyA~ vidyamAna haiN| mAlava paramparA meM bhI saMvat 1718 se sAdhviyoM kA itihAsa upalabdha hotA hai, jinake nAma zrI lADUjI DAyAjI Adi haiN| saMvat 1940 meM zrI menakaMvara jI parama vairAgyavAna prakhara pratibhA sampanna sAdhvI thIM, unhoMne bhArata ke vAyasarAya evaM sailAnA nareza Adi rAjAoM ko apane pravacanoM se prabhAvita kara rAjya meM amAri kI ghoSaNA karavAI thii| zrI hIrAjI, daulAjI, pravartinI zrI mANakakaMvara jI, pravartinI zrI mahatAbakaMvara jI, pravartinI zrI gulAbakavara jI, pravartinI zrI sajjanakaMvara jI Adi loka hRdaya meM pratiSThita vidvAn sAdhviyA~ zramaNI saMgha kI nidhi haiN| jJAnagaccha meM zrI nandakaMvara jI evaM unakA zramaNI samudAya jo Aja lagabhaga 450 kI saMkhyA meM vicaraNa kara rahA hai, vaha apane utkRSTa saMyama evaM Agama jJAna ke lie zramaNI saMgha meM eka advitIya misAla hai| mAravAr3a paramparA meM zrI raghunAtha jI, zrI jayamala jI, zrI kuzalo jI kA zramaNI samudAya pramukha hai| ina zramaNiyoM kA ullekha saMvat 1810 se AryA kezara jI zrI catarUjI zrI amarU jI se prApta hotA hai| saMvat 1851 meM isa paramparA kI sAdhvI zrI tehakaMvara jI ne vizAla Agama-sAhitya kI do bAra pratilipi kI thii| zrI cauMthAjI ne kaI sAdhu sAdhviyoM ko AgamoM meM niSNAta banAyA thaa| zrI saradArakuMvara jI ke dvArA kaI hastiyA~ saMyama mArga para ArUr3ha hokara jinadharma kI patAkA ko phaharAne vAlI bnii| zrI jar3AvAMjI zrI bhUrasundarI jI kI (xxxvii)
Page #44
--------------------------------------------------------------------------
________________ utkRSTa kAvya kalA kI vidvAnoM ne bhUri bhUri prazaMsA kI hai| zrI pannAdevI jI ne 'kANuMjI bhairUM nAkA' para hone vAle bhISaNa pazu saMhAra ko baMda karavAyA thaa| pravartinI zrI umarAvakaMvarajI uccakoTi kI yogasAdhikA, madhura upadeSTA evaM cintanazIlA sAdhvI haiN| ratnavaMza kI pramukhA sAdhvI zrI saradArakuMvara jI, zrI mainAsundarI jI apanI ojasvI pravacanazailI aura spaSTa vicAradhArA ke liye prasiddha thiiN| zrI ummedakaMvara jI utkRSTa, tyAgI tapasvinI Adarza zramaNI haiN| isI paramparA kI aura bhI kaI sAdhviyA~ viduSI DaoNkTareTa va zAsana prabhAvikA haiN| mevAr3a paramparA meM zrI nagInAjI zAstracarcA meM nipuNa mahAsAdhvI huiiN| inakI candUjI, indrAjI, kastUrAM jI, zrI varadUjI Adi kaI ziSyAe~ mahAtapasvinI aura ugra abhigrahadhArI thii| zrI zrRMgArakuMvara jI nirbhIka spaSTavaktA aura samayajJA sAdhvI thiiN| AcArya zrI ekaliMgadAsa jI mahArAja ke pazcAt mevAr3a kI vizrRMkhalita kar3iyoM ko inhoMne hI TUTane se bcaayaa| zrI premavatI jI rAjasthAna siMhanI ke nAma se vikhyAta sAdhvI thIM, ahiMsA ke kSetra meM inakA yogadAna sarAhanIya thA / kriyoddhAraka zrI harajI RSi jI kI paramparA meM mukhya rUpa se tIna zAkhAe~ vidyamAna haiM, unheM koTA sampradAya, sAdhumArgI sampradAya aura divAkara sampradAya ke nAma se jAnA jAtA hai| yadyapi zrI harajIRSi jI ke kriyoddhAra kA kAla saMvat 1686 ke AsapAsa kA hai, kintu inake sAdhvI sampradAya kA kramabaddha itihAsa saMvat 1910 ke lagabhaga huI pravartinI zrI khetAMjI kA milatA hai| koTA sampradAya zrI bar3AkaMvara jI kA 52 dina kA saMthArA prasiddha hai| saMthAre meM 52 dina hI nAga unake darzana karane AtA rhaa| pravartinI zrI mAnakaMvara jI vidarbhasiMha jI thIM, 45 ziSyA praziSyAoM kI saMyamadAtrI thiiN| upapravartinI zrI sajjanakuMvara jI ne DUMgalA grAma ke bAhara navarAtri para hone vAlI ghora pazubali ko apanI ojasvI vANI se baMda karavAyA thaa| pravartinI prabhAkaMvara jI aneka zramaNa zramaNiyoM kI saMyama prerikA AgamajJA sAdhvI haiN| AcArya hukmIcandra jI mahArAja kI sampradAya meM zrI raMgUjI viziSTa vyaktittva kI dhanI sAdhvI thiiN| pravartinI zrI ratnakaMvara jI Adarza tyAginI thiiN| zrI nAnUkaMvarajI cAturmAsa ke 120 dina meM 5-7 dina hI AhAra grahaNa karatI thIM, unhoMne dIkSA ke pUrva kuSTha roga se mRtyu prApta apane pati kI svayaM antyeSTI kriyA kI thii| pravartinI zrI AnandakaMvara jI itanI karUNAmUrti thI, ki apanI jAna kI paravAha kiye binA jIvadayA ke aneka kArya kiye| ghora tapasvinI zrI barajUjI ne 82 dina ke upavAsa kaThora kAyakleza karate hue kiye the| zrI motA jI bRhad zramaNI saMgha kI jIvana nirmAtR thiiN| zrI nAnUkaMvara jI bahubhASAvid va Agama jJAna meM niSNAta thiiN| divAkara sampradAya meM zrI sAkarakaMvara jI, zrI kamalAvatI jI atyanta viduSI zAstra marmajJA evaM ojasvI vaktA thI / kRzakAyA meM atula Atmabala kI dhanI zrI pAnakaMvara jI ne 49 dina ke saMthAre meM jisa prakAra dehAdhyAsa kA tyAga kiyA vaha adbhuta thaa| vartamAna meM DaoN. suzIla jI, DaoN. candanA jI, DaoN. madhubAlA jI, zrI satyasAdhanA jI, zrI arcanA jI Adi dharma kI apUrva prabhAvanA meM saMlagna haiN| lagabhaga 400-500 varSo se anavarata pravahamAna ukta chaH kriyoddhArakoM kI paramparA meM Aja taka hajAroM zramaNiyA~ ho cukI haiM, kintu prAmANikatA pUrvaka unakI nizcit gaNanA nahIM ho pAI / san 2005 ke gaNanIya A~kar3oM meM inakI saMkhyA 2953 AMkI gaI haiM, kintu kaiyoM ke nAma prakAzita sUcI meM nahIM A pAye haiN| lagabhaga tIna hajAra zramaNI - vaibhava se sampanna yaha sampradAya Aja adhikAMza zramaNa saMgha meM vilIna hai| inameM gujarAtI bRhad saMgha, ratnavaMza, jJAnagaccha, sAdhumArgI, nAnakagaccha aura jayamala sampradAya kI katipaya zramaNiyoM ke (xcxcxviii)
Page #45
--------------------------------------------------------------------------
________________ atirikta sabhI sampradAyoM kI lagabhaga eka sahastra zramaNiyA~ AcArya zivamuni jI aura AcArya umezamuni jI kI AjJAnuvartinI zramaNa saMghIya zramaNiyoM ke rUpa meM pahacAnI jAtI haiN| hamane apane zodha prabandha meM kula 2348 zramaNiyoM ke vyaktittva kRtittva viSayaka yogadAnoM kA ullekha kiyA hai| isameM saMvat 1555 se 1993 taka kI ve 219 zramaNiyA~ bhI haiM, jinake ullekha hastalikhita pratiyoM se prApta hue| gaccha yA sampradAya kA nAmollekha na hone se sambhava hai, inameM kucha luMkAgacchIya athavA kucha zvetAmbara mUrtipUjaka kI zramaNiyA~ bhI sammilita hoN| saptama adhyAya : terApaMtha-paramparA terApaMtha dharmasaMgha ke zramaNI saMgha kA itihAsa vikramI saMvat 1821 se prArambha huaa| taba se lekara adyatana paryanta 1700 se adhika zramaNiyA~ saMyama patha para ArUr3ha hokara apane tapa-tyAga ke dvArA jina zAsana kI cahumukhI unnati meM sarvAtmanA samarpita haiN| AcArya bhikSu jI ke samaya zrI hIrAjI 'hIre kI kaNI' ke samAna aneka guNoM se alaMkRta pramukhA sAdhvI thiiN| zrI varajUjI, dIpAM jI madhuravaktrI, AtmabalI, netRttva nipuNA pramukhA sAdhvI thii| zrI malUkAMjI ne Acha ke AdhAra se chamAsI, cAramAsI Adi ugra tapa evaM sAta mAsakhamaNa Adi kiye| sAdhvI pramukhA saradArAMjI kaThora tapArAdhikA thiiN| saMgha saMgaThana va zAsanonnati meM inakA yogadAna apUrva thaa| zrI hastUjI, zrI rambhA jI, zrI jetAMjI, zrI jhUmA jI, zrI jeThAM jI Adi kI tapasyAe~ isa bhautika yuga meM cauMkAne vAlI haiN| sAdhvI pramukhA gulAbAMjI kI smaraNa zakti aura lipikalA bejor3a thii| zrI mukhAM jI adbhuta kSamatA yukta, AgamajJA sAdhvI thiiN| zrI dhannAjI dIrghatapasvinI thIM, inhoMne anya tapArAdhanA ke sAtha laghusiMhaniSkrIr3ita tapa kI cAroM paripATI pUrNa kara saMgha meM tapa ke kSetra meM eka adbhuta kIrtimAna kAyama kiyaa| zrI lADAMjI uccakoTi kI taposAdhikA thI, inake varcasvI vyaktittva se prabhAvita hokara akele DUMgaragar3ha se 36 bahanoM va 5 bhAiyoM ne saMyama aMgIkAra kiyaa| zrI maulA jI, zrI sonAMjI, zrI kaMkUjI, zrI bhUrAM jI, zrI cAMdA jI, zrI aNacAMjI, zrI pyArA jI, zrI bhUrA jI, zrI nojAMjI, zrI tanasukhA jI, zrI mukkhA jI, zrI jar3AbAMjI, zrI pannA jI, zrI bhatU jI Adi ne vividha tapo anuSThAna kara apanI Atmazakti kA paricaya diyaa| zrI saMtokA jI bahumukhI pratibhA sampanna sAdhvI thIM, ye zalya cikitsA lipikalA, citrakalA Adi meM bhI nipuNa thiiN| zrI mohanAM jI ne dUra-dUra ke prAntoM meM vicaraNa kara dharma kI mahatI prabhAvanA kii| ____ AcArya zrI tulasI jI kA zAsana terApaMtha ke itihAsa meM svarNakAla kahA jA sakatA hai| isa kAla kI sAdhviyoM ne pratyeka kSetra meM eka misAla kAyama kI hai| samaNa zreNI dvArA jo dharma prabhAvanA kA vyApaka rUpa dRSTigocara hotA hai, vaha bhI isa yuga kI naI dena hai| isa yuga meM zrI goMrAjI saMkalpamanA sAdhvI thIM, unhoMne pAkistAna (lAhaura) se nepAla taka aura nAgAlaiMDa taka jainadharma kA pracAra-prasAra kiyA, sAtha hI kaI dha rmopakaraNoM kA kalAtmaka nirmANa aura saiMkar3oM udbodhaka citra bhI bnaaye| mAtuzrI vadanAM jI ne AcArya tulasI sahita tIna saMtAnoM ko to saMyama mArga pradAna kara jaina zAsana ko abhUtapUrva yoga pradAna kiyA hI, sAtha hI svayaM bhI dIkSita hokara tapomayI jIvana bnaayaa| zrI campA jI ne 77 dina kA saMthArA kara saMgha ko gauravAnvita kiyaa| zrI mAlU jI ne 20 varSa aura zrI sohanAMjI ne 54 varSa eka cAdara grahaNa kara parama titikSA bhAva kA paricaya diyaa| zrI sUrajakaMvara jI aura zrI lichamAM jI sUkSmAkSara va lipikalA meM dakSa thIM, to zrI kaMcanakuMvara jI zalya (xxxix)
Page #46
--------------------------------------------------------------------------
________________ cikitsA meM nipuNa thii| zrI pramodazrI jI, zrI sumanakumArI jI dvArA bhI kaI kalAtmaka kRtiyA~ nirmita huii| zrI saMghamitra jI, zrI rAjimatI jI, zrI jatanakaMvara jI, zrI kanakazrI jI, zrI yazodharA jI, zrI svayaMprabhA jI Adi kaI zramaNiyoM ne ciMtanapradhAna uttama koTi kA sAhitya jana jIvana ko pradAna kiyaa| mahAzramaNI evaM saMgha mahAnidezikA sAdhvI pramukhA zrI kanakaprabhA jI kI ajasra jJAna gaMgA se lagabhaga 115 pustakoM kA lekhana va sampAdana huA hai, jo apane Apa meM anUThA kArya hai| jayazrI jI Adi kaI zramaNiyoM kI utkRSTa kAvya kalA kI vidvadjanoM ne mukta kaMTha se prazaMsA kI hai, amitaprabhA jI Adi kaI sAdhviyA~ zatAvadhAtI haiN| zrI lAvaNyaprabhA jI ujjvalaprabhA jI, saralayazA jI, saubhAgyayazA jI Adi kaI zramaNiyoM ne zikSA ke atyucca zikhara ko chuA hai| samaNI sAdhikAoM meM bhI zrI sthitaprajJA jI, kusumaprajJA jI, ujjvalaprajJA jI, akSayaprajJA jI Adi viduSI cintanazIla samaNiyA~ haiM, jo ucca koTi kA sAhitya sRjana kara samAja ko naI dizA pradAna kara rahI haiM tathA sudUra deza videzoM meM jAkara dhyAna, yoga, jIvana vijJAna Adi kA prazikSaNa de rahI haiN| isa prakAra saptama adhyAya meM AcArya bhikSu se prArambha kara AcArya mahAprajJa jI ke zAsanakAla taka kI kula 1697 zramaNiyA~ evaM 101 samaNiyoM kA paricaya diyA hai / ina zramaNiyoM kA itihAsa saMvat 1821 se 2053 taka sampUrNa Alokita hai, usake pazcAt nau-dasa varSoM kI avadhi meM dIkSita hone vAlI zramaNiyoM kI sampUrNa jAnakArI upalabdha nahIM ho skii| ataH saMvat 2053 ke pazcAt kA kramabaddha vivaraNa hama prastuta zodha prabandha meM nahIM de paae| katipaya samaNiyA~ Age jAkara zramaNI dIkSA aMgIkAra kara letI haiM, unake donoM sthAnoM para nAma bhinna hone se yaha nirNaya honA kaThina hai ki vaha pUrva varNita hai yA usase bhinna hai| aisI sthiti meM hamane usake samaNI rUpa ko chor3akara zramaNI rUpa meM paricaya dene kA prayAsa kiyA hai, tathApi punarAvRtti sambhava hai| aSTama adhyAya : upasaMhAra zodha-prabandha ke anta meM upasaMhAra svarUpa jaina zramaNI saMgha kA tapa-tyAgamaya svarUpa darzAyA gayA hai tathA vizva itihAsa meM usakI mahattA sthApita kI gaI haiN| prAcInakAla se arvAcIna kAla taka kI zramaNiyoM ke yogadAna kI sAmUhika yazogAthAe~ bhI gAI gaI haiN| zramaNiyoM kI dena vyApaka aura bahumukhI hai, usameM zodha kI paryApta sAmagrI hai| yahA~ una saba pahaluoM para bhI vicAra kiyA gayA hai, sAtha hI zramaNiyoM se saMdarbhita aneka prazna jo vartamAna samaya meM carcita haiM, unake samAdhAna kI AvazyakatA para bala diyA gayA hai| isa prakAra prastuta zodha-graMtha meM zramaNa saMskRti kI dharohara pUjyA 8153 zramaNiyoM kA itihAsa pUrva pIThikA evaM upasaMhAra sahita ATha adhyAyoM meM varNita hai, inake atirikta hajAroM zramaNiyoM kA nAmoccAraNa pUrvaka smaraNa kiyA gayA hai| jinake nAma upalabdha nahIM hue, unheM saMkhyA meM parigaNita kiyA hai| yaha zramaNI itihAsa atIta ko jAnane kA darpaNa hai to vartamAna zramaNI jIvana ko nApane kA tharmAmITara hai tathA bhAvI jIvana ke liye Atma ArogyatA dilAne vAlA advitIya pAtheya bhI hai| zramaNI saMgha ke isa virATa strota ke pratyakSa darzana kara hama hajAroM varSoM kI zramaNiyoM ke sAtha eka sUtra meM Abaddha ho jAte haiN|
Page #47
--------------------------------------------------------------------------
________________ svakathya jainadharma eka zuddha cirantana aura sArvajanIna dharma hai| isa dharma ne Atma-vikAsa ke sampUrNa dvAroM ko sva-puruSArtha se udghATita karane kA udghoSa vizva ke samakSa rkhaa| caitanya kI sarvataMtra svatantratA kA saMgAna sunAkara pratyuka prabuddha AtmA ko paramAtmA banane ke lie utprerita kiyA, isake liye na jAti kA baMdhana hai, na umra kA, na deza kA baMdhana hai, na veSa kaa| kisI bhI jAti, varNa, veSa aura liMga kA vyakti zramaNa patha para ArUr3ha ho sakatA hai| patha kI yogyatA-ayogyatA kA mApadaNDa mAtra usakA mumukSA bhAva hai| yahI kAraNa hai ki jainadharma meM pratyeka jAti varga ke sahasroM purUSa jaise zramaNa mArga para gatyArUr3ha hue| usI prakAra sahasroM-sahastra nAriyA~ bhI saMyama ke asidhArAvrata para calane ke lie taiyAra huiiN| vartamAna avasarpiNI kAla meM Adiyuga kI prathama zikSikA brAhmI se prArambha kara zramaNiyoM kI jo dhArA zramaNa saMskRti ke mukha ko ujjvala-samujjvala karatI huI pravahamAna huI, vaha kAla kI gaNanAtIta avadhi ke pazcAt Aja bhI usI rUpa meM pravAhita hotI dekhI jAtI hai| caubIsa tIrthaMkaroM kI zramaNI saMkhyA ar3atAlIsa lAkha ATha sau sattara hajAra thii| zramaNa saMskRti ke aMcala meM apane Urjasvala aura tapomaya jIvana se ina puNyasalilA zramaNiyoM ne sarvadA garimAmaya itihAsa racA hai, jisakI jhalaka hameM Agama aura unakI vyAkhyAoM meM dekhane ko milatI hai| unake dharma prabhAvanA hetu kiye gaye kArya jaina sAhitya, graMtha-prazastiyoM tathA zilAlekhoM va anya aitihAsika abhilekhoM meM yatra-tatra bikhare hue haiN| yadyapi aneka vidvad manISiyoM ne zramaNiyoM ke vyaktitva kRtitva ko lekara apanI loha lekhanI kA upayoga kiyA hai, kintu abhI taka koI aisA graMtha upalabdha nahIM thA jo mAtra zramaNiyoM kA hI ho aura jisameM samagra jaina samAja kI zramaNiyoM kA pramANAdhArita vivaraNa kAlakrama se diyA gayA ho| Aja se lagabhaga 12 varSa pUrva zramaNiyoM kA itihAsa likhane kI abhIpsA se mere dvArA bhI 'kAlajayI mahAzramaNiyA~' zIrSaka se 300 pRSThoM kA eka sampUrNa adhyAya mahAsatI kesaradevI gaurava graMtha meM prakAzita huA thA, kintu usameM bhI prAmANika tathya ekatrita kara samagratA se prastuta karane kI AvazyakatA mujhe pratIta ho rahI thI, ataH jaina vizva bhAratI saMsthAna lADanUM ko anusaMdhAna kI prArambhika rUparekhA likhakara zodha svIkRti hetu prArthanA kI, unhoMne mujhe ukta viSaya para svIkRti hI pradAna nahIM kI varan isa viSaya kI AvazyakatA para ucita TippaNI dekara utsAhita bhI kiyA, ataH maiM sarvaprathama saMsthAna kA AbhAra mAnatI huuN|
Page #48
--------------------------------------------------------------------------
________________ samagra jaina zramaNiyoM kA itihAsa likhanA aura use zodha kI sImA meM Abaddha rakhanA yadyapi eka duHsAdhya kArya hai| vizeSa rUpa se bIsavIM, ikkIsavIM sadI kI zramaNiyoM kA itihAsa; jo saMkhyA meM hI atyanta vizAlatA liye hue hai| unameM bhI kaI zramaNiyoM ke vistRta jIvana upalabdha hote haiM, kaiyoM kI sAhityika kRtiyaaN| adhikAMza zramaNiyoM kA jIvana vRtta upalabdha nahIM thaa| ata: rikta paramparA ko bharane aura itihAsa kI akSuNNatA banAye rakhane ke lie hamane san 2004 ke dillI varSAvAsa meM jainadharma kI prAyaH sabhI zramaNI pramukhAoM, sambandhita AcAryoM evaM saMsthAoM ke nAma paricaya patra ke kucha bindu evaM vinatI patra preSita kara paricaya bhejane kA anurodha kiyaa| isa yojanA se kAphI saphalatA milI, usI ke pariNAma svarUpa hama samakAlIna cAroM pramukha paramparAoM kI prAyaH sabhI gacchoM kI zramaNiyoM kA itihAsa vistRta rUpa meM de paaye| viSaya kI vistRtatA ko kama karane ke lie evaM zramaNiyoM kA eka sAtha saralatA se paricaya jAnane ke lie tAlikA-paddhati ucita pratIta huI, isa rUpa meM hama hajAroM zramaNiyoM kA itihAsa isa graMtha meM samAviSTa kara ske| yadyapi abhI bhI jJAta se ajJAta itihAsa bahuta adhika hai, kaI nAma chUTa gaye haiM, kaiyoM ke yogadAnoM kI carcA nahIM ho pAI, kaiyoM kI AMzika taura para hI ho pAI, ina sabake pIche sAmagrI kI anupalabdhi yA prAmANika sAmagrI kA abhAva hI pramukha rhaa| zodha prabandha meM eka kaThinAI hastalikhita graMthoM kA prApta na honA bhI hai| zramaNiyoM dvArA tAr3apatra yA kAgajoM para zAstroM kI pratilipiyA~ karane kA kArya lagabhaga gyArahavIM sadI se prArambha ho gayA thaa| ye pAMDulipiyA~ vibhinna graMtha-bhaMDAroM meM bharI par3I haiN| kaI sthAnoM se unakI sUciyA~ prakAza meM bhI AI haiM, tathApi saiMkar3oM aise bhaNDAra haiM, jinakI sUciyA~ prakAzita nahIM hai| zramaNI viSayaka durlabha hastalikhita graMtha prakAza meM Aye binA tadviSayaka khoja nahIM kI jA sktii| kaI graMtha zramaNiyoM ne svayaM likhe, kaI paMDitoM aura vidvAnoM se likhavAe, kaI likhakara AcAryoM va muniyoM ko pradAna kiye, kaI graMthoM meM zramaNiyoM viSayaka prazastiyA~ haiM, pandrahavIM se unnIsavIM sadI taka kaI zramaNiyoM dvArA marU-gurjara bhASA meM 'sastabaka' likhe jAne kI sUcanA hai, kaI pAMDulipiyoM meM zramaNiyoM ke sva-racita kAvya haiM, jo kAvya kI vividha-vidhAoM meM likhe upalabdha hote haiN| dillI ke hastalikhita graMtha bhaMDAroM meM aise saiMkar3oM graMtha dekhane ko mile| isI prakAra yadi sabhI graMtha bhaMDAroM kA pratilekhana kiyA jAe athavA unakI sUcI upalabdha karAI jAye to hajAroM ajJAta sAdhviyoM kA itihAsa upalabdha ho sakatA hai, kintu sabhI graMtha bhaMDAroM kI sUciyA~ prakAzita nahIM huI haiM, tathA kheda kA viSaya hai ki jina graMtha bhaMDAroM se sUciyA~ prakAzita ho rahI haiM, unameM bhI pratilipi kartAoM ke nAmoM kA ullekha nahIM kiyA jAtA, yadi graMtha kA vivaraNa likhate samaya samagratA kA dhyAna rakhA jAye to hama apane naSTa hote bahumUlya itihAsa ko bacAne meM sahayogI bana sakate haiN| deza, kAla, sampradAya aura jyeSTha-kaniSTha kI sImA rekhA se pare jainadharma kI samagra zramaNiyoM ko samAna rUpa se graMtha meM sthAna dene ke kAraNa svAbhAvika hI graMtha eka bRhadAkAra zramaNI-koSa kA rUpa dhAraNa kara gayA hai| jainadharma ke vistRta bhU-bhAga meM ThAThe mArate isa zramaNI-samudra ko graMtha rUpI gAgara meM samAviSTa karane ke lie hamane ATha adhyAyoM meM unakA vargIkaraNa kiyA gayA hai (xlity |
Page #49
--------------------------------------------------------------------------
________________ prathama adhyAya pUrva pIThikA meM adhyAtma pradhAna bhAratIya saMskRti kI mahattA, zramaNa saMskRti kI prAcInatA aura jaina zramaNa saMskRti kI vizeSatA batAte hue bhArata ke vibhinna dharmoM meM saMnyasta striyoM kA varNana evaM jaina dharma meM dIkSita zramaNiyoM ke sAtha unakA tulanAtmaka adhyayana prastuta kiyA gayA hai| sAtha hI jainadharma meM dIkSita zramaNiyoM kI yogyatA, AcAra saMhitA, dIkSA mahotsava kI vidhi, jIvanacaryA Adi ke sAtha jaina zramaNI saMgha ke itihAsa ko jAnane ke sAdhana srota para bhI vicAra kiyA gayA hai| isI adhyAya meM zodha kA mahattvapUrNa hissA kalA evaM sthApatya meM zramaNiyoM kA aMkana va durlabha prAcIna 44 citroM kA bhI samAveza hai, jo IsA kI prathama zatAbdI se bIsavIM zatAbdI taka vibhinna sthaloM se sambandhita haiN| dvitIya adhyAya meM jaina zramaNI saMgha kA udbhava aura vikAsa batAkara tIrthakarakAlIna zramaNiyoM ke nAma, saMkhyA evaM mAnyatA bheda ko spaSTa kiyA gayA hai| mukhya rUpa se isa adhyAya meM prAgaitihAsika kAla se prArambha kara arhat pArzvanAtha ke kAla taka kI zramaNiyA~, Agama va Agamika vyAkhyA-sAhitya tathA purANa evaM kathA-sAhitya meM ullikhita kula 360 zramaNiyoM kA saMkSipta itihAsa citrita huA hai| tRtIya adhyAya meM mahAvIra aura mahAvIrottarakAlIna una 109 zramaNiyoM kA varNana hai, jo pracalita gacchoM se bhinna vIra nirvANa eka se pandrahavIM sadI taka huI, ina zramaNiyoM kA itihAsa zvetAmbara paramparA mAnya graMthoM meM upalabdha hotA hai| caturtha adhyAya digambara paramparA se sambandhita hai| isameM zvetAmbara digambara paramparA bheda, digambara paramparA kA AdikAla, dakSiNa bhArata meM jaina zramaNiyoM kA astittva tathA yApanIya evaM bhaTTAraka paramparA kI zramaNiyoM kA jaina saMgha meM sthAna darzAte hue vikrama kI AThavIM se ikkIsavIM sadI taka kI 319 zramaNiyoM ke vyaktittva ke viziSTa guNoM evaM tapa tyAgamaya jIvana para prakAza DAlA gayA hai| pA~cavA~ adhyAya sampUrNa zvetAmbara paramparA kI zramaNiyoM se anuguMphita hai| vikrama saMvat 1080 se ikkIsavIM sadI taka ke eka sahastra varSa ke itihAsa meM isa paramparA kI saiMkar3oM dhArAe~ nikalIM aura paraspara eka dUsare meM vilIna huIM, unameM kharataragaccha, tapAgaccha, tristutika, aMcalagaccha, upakezagaccha, Agamikagaccha tathA pArzvacandragaccha kI kula 3221 zramaNiyoM kA upalabdha vivaraNa prastuta adhyAya meM surakSita hai| SaSThama adhyAya meM sthAnakavAsI paramparA kI kula 2361 zramaNiyoM kA digdarzana hai| isa adhyAya meM sthAnakavAsI paramparA kA udbhava, nAmakaraNa, luMkAgacchIya zramaNiyA~ tathA sthAnakavAsI paramparA meM hue mukhyataH chaH kriyoddhArakoM kI zramaNiyoM kA vyaktitva evaM kRtitva eka kAlakrama meM zrRMkhalAbaddha karake prastuta kiyA gayA hai| anta meM hastalikhita granthoM se prApta zramaNiyoM kA bhI ullekha hai| saptama adhyAya meM terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ vikrama saMvat 1821 se adyatana paryanta varNita huI haiN| isa paramparA kI kula 1719 zramaNiyA~ evaM 116 samaNiyoM kA paricaya prastuta adhyAya meM samAviSTa hai| (xliit)
Page #50
--------------------------------------------------------------------------
________________ aSTama adhyAya meM upasaMhAra svarUpa jaina zramaNiyoM kI mahattA, unakA yogadAna tathA zramaNI viSayaka zodha ke katipaya pahaluoM para prakAza DAlA gayA hai| zramaNiyoM ke varNana meM prAmANikatA, aitihAsikatA, kramabaddhatA kA dhyAna rakhate hue unake dvArA kiye gaye dhArmika, sAmAjika, sAMskRtika, sAhityika avadAnoM kA malyAMkana karane kA hI lagha prayAsa kiyA hai, alaukika ghaTanAoM ke varNana ko yathAsambhava chor3a diyA hai| jina zramaNiyoM kI vistRta jAnakArI prApta nahIM huI, unheM tAlikA meM samAviSTa kara diyA hai| zodha-prabandha ke anta meM saMdarbha-graMthoM kI sUcI dI gaI hai| isa prakAra prastuta zodha-graMtha meM sva gaNanAnusAra 8205 zramaNiyoM kA sAmAnya vizeSa paricaya tathA jinakA paricaya upalabdha nahIM ho sakA, aisI lagabhaga 10-15 hajAra zramaNiyoM kA nAmollekhapUrvaka smaraNa kiyA hai| zeSa zramaNiyoM ko saMkhyA meM parigaNita kiyA gayA hai| kRtajJatA jJApana - isa gurUttara kArya ko pUrNa karane meM mere patha pradarzaka DaoN. sAgaramala jI jaina pUrva nidezaka va saciva pArzvanAtha vidyApITha vArANasI tathA vartamAna nidezaka prAcya vidyApITha zAjApura se jo preraNA, protsAhana evaM nirdezana prApta huA, tadartha kRtajJatA jJApana ke lie mere pAsa zabda nahIM haiN| Apake nirdezana kauzala se hI yaha zodha prabandha isa rUpa meM likhA jAnA sambhava ho skaa| Apa atyanta vyastatA evaM asvasthatA ke bAvajUda bhI sadaiva tatparatA se merI samasyAoM kA samAdhAna kara mujhe protsAhita karate rhe| zramaNI viSayaka yaha itihAsa merI kalpanA yA mastiSka kI korI upaja to ho nahIM sakatI, ataH sarvAzataH kadApi maulika bhI nahIM hai, ise likhane meM jina pustakoM tathA vidvAn manISiyoM kI racanAoM, kRtiyoM kA kiMcit bhI upayoga huA hai, una sabake prati AbhAra prakaTa karanA maiM apanA karttavya samajhatI huuN| prastuta lekhana meM mujhe prAcya vidyApITha zAjApura, mahAvIra jaina ArAdhanA kendra kobA, javAharalAla neharU graMthAlaya dillI, bI. ela. insTIcyUTa dillI, mahAvIra jaina lAibrerI cA~danI cauka, vIra sevA mandira dariyAgaMja, kuMdakuMda bhAratI naI dillI, adhyAtma sAdhanA kendra chatarapura, karolabAga, vIranagara Adi dillI ke prasiddha graMthAlayoM se paryApta sahayoga milA hai| DaoN. vINA jI pazcima vihAra dillI ke amUlya sujhAvoM kA bhI upayoga kiyA hai, ina sabake prati hRdaya se kRtajJa huuN| tapAgaccha ke manasvI AcArya vijaya municandrasUri jI mahArAja tathA muni zrI bhuvanacandrasUrijI mahArAja, (kaccha gujarAta) ne samaya-samaya para mujhe zramaNI viSayaka mahattvapUrNa sAmagrI bhejakara upakRta kiyA, unakI niSkAma karUNA mere zodha-patha ko AdyaMta Alokita karatI rahI, unake caraNoM meM maiM sazraddha praNata huuN| bhAvanagara gujarAtI saMgha ke pradhAna zrI kAMtibhAI gosaliyA ne gujarAtI sthAnakavAsI zramaNI viSayaka sAmagrI upalabdha karavAne meM mujhe pUrNa sahayoga diyA, unheM maiM hRdaya se sAdhuvAda pradAna karatI huuN| prathama adhyAya meM aMkita citra evaM saptama adhyAya kA mudraNa karane meM pArzva oNphaseTa presa (xliv)
Page #51
--------------------------------------------------------------------------
________________ dillI kI zraddhA-bhakti nihita hai, unake prati maiM apanI maMgala kAmanA preSita karatI huuN| zrIyut hIrAlAla jI jaina, arihaMta priMTa 'ena' grAphiksa, mohAlI vAloM kA hArdika sahayoga to sadA hI smRti meM rahegA, jinhoMne athaka lagana evaM parizrama ke sAtha isa graMtha ko yathAzIghra mudrita kiyaa| maiM bhAratIya vidyA prakAzana ke mAlika suzrAvaka zrI kizora candra jaina jI evaM unake suputra suzrAvaka zrI ajIta jaina jI ko hArdika dhanyavAda detI hU~ jinake athaka parizrama se yaha pustaka prakAzita ho pAyI hai| jina zramaNiyoM ne paricaya-patra preSita kara zodha-prabandha meM sahayoga diyA, unake prati bhI maiM hRdaya se kRtajJa hU~ / mere supta mAnasa ko jAgRta kara zodha kArya ke lie prerita karane vAlI viduSI prajJAvaMta ziSyA pratibhAzrI jI 'prAcI' ke avadAna ko maiM vismRta nahIM kara sakatI, sAtha hI prajJAvibhUti ziSyA sAdhvI priyadarzanAzrI jI 'priyadA', vicakSaNAzrI jI, tarUlatA zrI jI, dezanAzrI jI Adi jinake pratyakSa-apratyakSa sahakAra se merA lekhana kArya sampUrNa huA, una sabako dhanyavAda evaM zubhAzIrvAda pradAna karatI hU~ / merI AdaraNIya gurUvaryA paMjAba pravartinI zrI kesaradevI jI mahArAja, adhyAtmayoginI mahAzramaNI zrI kauzalyA devI jI mahArAja, merI jyeSThA gurU bhaginI zrI vimalAzrI jI mahArAja, DaoN. zrI sarojazrI jI mahArAja, DaoN. zrI maMjuzrI jI mahArAja tathA mere saMsArapakSIya pitA adhyAtmaniSTha zrImAn AnandIlAlajI sA. mehatA udayapura mAtA zrImatI ratanadevI jI ina sabakA varada AzIrvAda sadaiva mere patha ko prazasta karatA rahA, unheM maiM kisI bhI kSaNa vismRta nahIM kara sktii| zramaNiyoM ke itihAsa ko samaya ke ajasra pravAha meM pIche lauTa kara pahacAnane kI isa prakriyA meM mujhe atyadhika Ananda kI anubhUti hotI rahI, sAtha hI preraNA bhI milatI rahI, una saba akSuNNa zraddhA kI kIrtistambha zramaNiyoM ko maiM praNAma karatI huuN| zramaNiyoM kA yaha itihAsa baMdhA huA sarovara na hokara svaccha salilA kA pravAha hai jo yahIM samApta nahIM hotA, bhaviSya meM bhI yaha gaMgotrI ajasra rUpa meM pravAhita hotI rahegI......... I apane zrama- sIkaroM se siMcita isa zodha-prabandha ko itihAsa premI / pAThakoM prabuddha manISiyoM ke kara-kamaloM meM samarpita karate hue mujhe Atma paritoSa kA anubhava ho rahA hai / maiM apane uddezya meM kahA~ taka saphala huI hU~, isakA nirNaya unhIM para chor3akara maiM apanI lekhanI ko yahIM virAma detI huuN| 1 - sAdhvI vijayazrI 'AryA' (xlv)
Page #52
--------------------------------------------------------------------------
________________
Page #53
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAMketika zabda-sUcI aMcala. antakR. a. graM. A. aMcalagaccha antakRddazAMga sUtra abhinaMdana graMtha AcArya AryikA iMdumatI abhinandana graMtha Avazyaka cUrNi Avazyaka niyukti Avazyaka vRtti uttarAdhyayana sUtra RSi saMpradAya kA itihAsa aitihAsika jaina kAvya-saMgraha aitihAsika jaina gurjara kAvya saMcaya aitihAsika lekha-saMgraha kharataragaccha kA itihAsa kharataragaccha dIkSA naMdi sUcI kharataragaccha bRhadgurvAvali jJAtAdharmakathAsUtra jinazAsananAM zramaNIratno jIvAbhigama sUtra jaina gurjara kavio jaina purANa koSa jainadharma kA maulika itihAsa A. iMdu. a. graM. Ava. cU. Ava. ni. Ava. vR. uttarA. R. saM. i. ai. jai. kA. ai. jai. gu. kA. saM. ai. le. saM. kha. i. kha. dI. naM. sU. kha. bR. gu. jJAtA. zramaNIratno jIvAbhi. jai. gu. ka. jai. pu. ko. jai. mo. i.
Page #54
--------------------------------------------------------------------------
________________ jai. zi. saM. jai. sA. bR. i. jaisala. tIrtho. tri. za. pu. ca. dazA. ni. di. jai. sA. pa. pu. hbh prA. pro. ne. w lhh hh jaina zilAlekha saMgraha jaina sAhitya kA bRhad itihAsa jaisalamera tIrthodgAlika triSaSTi zalAkA purUSa caritra dazAzrutaskaMdha niyukti digaMbara jaina sAdhu dRSTavya padmapurANa pRSTha prAkRta propara nemsa bRhadkalpa niyukti bRhadkalpa bhASya bIkAnera jaina lekha saMgraha bhogIlAla laharacaMda insTITyUTa bhagavatIsUtra bhagavAna madhyapradeza madrAsa va maisUra ke prAcIna jaina smAraka mahApurANa mahAsatI kesaradevI gaurava graMtha rAjasthAnI hindI hastalikhita graMthoM kI sUcI lekha saMkhyA vikrama saMvat vIra saMvat zvetAmbara saMpAdaka sthAnAMga sUtra harivaMza purANa hastalikhita hindI jaina sAhitya kA itihAsa bR. bhA. bI. jai. le. saM. bI. ela. AI. bhaga. ma. mai. jai. smA. ma. pu. ma. ke. gau. graM. rAja. hiM. ha. graM. sU. le. saM. vi. saM. vI. saM. zve. saMpA. sthA . hasta. hiM. jai. sA. i. (xivit)
Page #55
--------------------------------------------------------------------------
________________ O prAkkathana. 0 zodha saMkSepikA. samarpaNa. anuzaMsA maMgala saMdeza abhimata svakathya D sAMketika zabda - sUcI. adhyAya 1 : O viSaya sUcI O adhyAtma pradhAna bhAratIya saMskRti. bhAratIya saMskRti kI do dhArAe~.. O zramaNa saMskRti kI prAcInatA jainadharma ke saMdarbha meM. jaina zramaNa saMskRti kI vizeSatA.. zramaNa dharma kI vibhinna zAkhAe~ evaM unameM zramaNI saMsthA.. vaidika dharma meM nArI saMnyAsa.. pUrva pIThikA ( vibhinna dharmoM meM zramaNI saMsthA / jaina zramaNI AcAra/jaina kalA sthApatya meM zramaNI darzana ) (i) vaidika kAla, (ii) upaniSad kAla, (iii) mahAkAvya kAla, (iv) madhyakAla, (v) Adhunika kAla, (vi) nAtha sampradAya bauddha dharma meM bhikSuNI saMgha... (i) bhikSuNI saMgha eka paravartI ghaTanA, (ii) strI dIkSA na dene kA kAraNa, (iii) pramukha bauddha bhikSuNiyA~, (iv) jaina aura bauddha zramaNiyoM meM samAnatA ke bindu, (v) vaiSamya - bindu IsAI dharma meM saMnyasta mahilAe~. (iii) (vii)-(xv) (xvii) (xxi) (xxix) (xli) (xlvi) 1 - 96 3 3 4 5 6 8 12 17
Page #56
--------------------------------------------------------------------------
________________ - islAma dharma kA nAriyoM ke prati dRSTikoNa............ 0 sUphI mata meM saMnyasta striyA~ ....... 0 vizva dharmoM ke sAtha jaina zramaNI saMsthA kI tulanA............. 0 jaina dharma kI caturvidha saMgha vyavasthA evaM usameM zramaNiyoM kA sthAna......... digambara paramparA meM zramaNI saMsthA kI upekSA evaM usake kAraNa ....... - jaina zramaNI ke paryAyavAcI nAma - anvarthatA evaM sArthakatA..... (i) zramaNI, (ii) zramaNA, (i) azramaNA, (iv) zamanI, (v) samaNI, (vi) nirgranthI, (vii) bhikSuNI, (viii) saMyatinI, (ix) vratinI, (x) sAdhvI, (xi) AryikA, (xit) kSullikA - jaina zramaNI saMgha kI AMtarika vyavasthA ... ............... 35 (i) pravartinI pada : artha, yogyatA va dAyitva (ii) mahattarikA, (iii) gaNinI, (iv) gaNAvacchedikA, (v) abhiSekA, (vi) pratihArI, (vii) sthavirA, (vii) bhikSuNI, (ix) kSullikA, (x) digaMbara AryikAoM ko pada-vyavasthA, (xi) zvetAmbara-digambara tulanA 0 zramaNI saMgha meM praveza ke niyama ........ .............. 42 (i) praveza ke preraka hetu, (ii) Avazyaka yogyatA, (iii) AjJA prApti kA vidhAna, (i) dIkSA dene kA adhikAra a jaina zramaNI dIkSA mahotsava............ 0 jaina zramaNiyoM ke sattAvIsa guNa.. ........... - jaina zramaNiyoM kI AcAra-saMhitA ............ (i) AhAra-grahaNa, (ii) vastra evaM upakaraNa ke niyama, (iii) vasati ke niyama, (iv) kezaloca, (v) anya vizeSa niyama, (vi) vicaraNa kSetra, (vii) zramaNa-zramaNI ke pArasparika niyama, (viii) saMlekhanA, (ix) digaMbara AryikAoM ke niyama * jaina zramaNI saMgha ke itihAsa ko jAnane ke sAdhana strota.... (i) sAhityika srota : Agama, Agamika vyAkhyA sAhitya, carita kAvya, paTTAvalI, sthavirAvalI, pANDulipiyA~, graMtha-prazasti, vijJapti-patra, sacitra hastalekha, itihAsa grantha (ii) abhilekhIya srota : khAravela ke abhilekha, mathurA ke abhilekha, devagar3ha ke ___ abhilekha, madhyapradeza ke abhilekha, dakSiNa bhArata ke abhilekha (ii) purAtAttvika srota : pratimA, guphA, caraNa pAdukA / jaina kalA evaM sthApatya meM zramaNI-darzana S .. 64
Page #57
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAya 2 : prAgaitihAsika kAla (tIrthaMkara RSabha se pArzva, Agama vyAkhyA - sAhitya purANa va kathA-sAhitya meM jaina zramaNI - darzana ) Q jaina zramaNI saMgha kA udbhava aura vikAsa.. tIrthakarakAlIna zramaNiyoM kA samIkSAtmaka adhyayana, RSabhadeva se arhat pArzva ke kAla taka kI jaina zramaNiyA~.. pArzva kI paravarttI jaina zramaNiyA~ .. Agama evaM Agamika vyAkhyAsAhitya meM varNita zramaNiyA~.. jaina purANa sAhitya meM varNita jaina zramaNiyA~... jaina kathA sAhitya meM varNita jaina zramaNiyA~ adhyAya 3 : vartamAna zramaNI paramparA aura tIrthaMkara mahAvIra mahAvIra yuga kI zramaNiyA~ mahAvIrottara yuga kI zramaNiyA~. (i) gaNa-mukta, (ii) gaNa se anubaddha adhyAya 4 : mahAvIra aura mahAvIrottara kAla digambara paramparA ( atIta se vartamAna) - zvetAmbara digambara paramparA bheda.. digambara paramparA kA AdikAla. dakSiNa bhArata meM jaina zramaNiyoM kA astittva 97-166 167 - 98 100 102 127 130 136 149 198 167 168 178 199 - 264 201 203 203
Page #58
--------------------------------------------------------------------------
________________ a yApanIya sampradAya kI zramaNiyA~ 9 bhaTTAraka paramparA kI AryikAe~ / karnATaka prAMta kI AryikAe~. - tamilanADu prAMta kI AryikAe~. 2 uttara bhArata kI AryikAe~.. samakAlIna AryikAe~ evaM kSullikAe~......... . samakAlIna digambara paraMparA kI avaziSTa AryikAe~ 2 samakAlIna digambara paraMparA kI avaziSTa kSullikAe~ - gaNinI zrI vizuddhamatIjI kI saMghasthA AryikAe~.... adhyAya 5 : 265-526 -zvetAmbara mUrtipUjaka paramparA (atIta va vartamAna) - kharataragaccha evaM usakI viduSI zramaNiyA~ 0 tapAgaccha evaM usakI prAcIna zramaNiyA~.. .............. / samakAlIna tapAgacchIya zramaNiyA~...... ............... (i) AcArya AnandasAgara sUrIzvara kA sAdhvI samudAya (ii) AcArya vijaya rAmacandra sUrIzvara jI kA sAdhvI samudAya : zrI lakSmIzrIjI kA ziSyA parivAra, zrI vidyAzrIjI kA ziSyA parivAra, zrI darzanazrIjI kA ziSyA parivAra (it) AcArya vijaya prema bhuvana bhAnusUrIzvarajI kA zramaNI samudAya : pravartinI zrI raMjanA zrIjI kA ziSyA parivAra, pravartinI zrI rohiNA zrIjI kA ziSyA parivAra, pravartinI zrI rohitAzrIjI kA ziSyA parivAra (iv) AcArya vijaya jitendrasUrIzvara jI kA zramaNI-samudAya : zrI puNyarekhAzrIjI kA ziSyA parivAra (v) AcArya vijaya kalApUrNa sUrijI kA zramaNI samudAya : zrI AnandazrIjI kA ziSyA parivAra, zrI candrAnanazrIjI kA ziSyA parivAra, zrI nirmalAzrIjI kA ziSyA parivAra, zrI candrodayAzrIjI kA ziSyA parivAra, zrI sumatizrIjI kA ziSyA parivAra, zrI uttama zrIjI kA ziSyA parivAra (vi) AcArya vijayanemi sUrIzvarajI kA zramaNI samudAya : zrI jinendra zrIjI kA ziSyA parivAra, zrI pravINAzrIjI kA ziSyA parivAra, zrI sUryaprabhAzrIjI kA ziSyA parivAra
Page #59
--------------------------------------------------------------------------
________________ (vii) AcArya zrI nItisUrIzvarajI kA zramaNI samudAya : zrI navalazrIjI kA ziSyA parivAra (viit) AcArya vijaya siddhisUrIzvarajI (bApajI) kA zramaNI-samudAya (ix) AcArya vijayavallabhasUrijI kA zramaNI samudAya (x) AcArya vijaya mohana sUrijI kA zramaNI samudAya : pravartinI gulAba zrIjI kA ziSyA parivAra (xi) paMnyAsa zrI dharma vijayajI (DahelAvAlA) kA zramaNI samudAya (xii) AcArya vijaya labdhisUrijI kA zramaNI-samudAya (xiii) AcArya vijaya bhakti sUrijI kA zramaNI samudAya : zrI hemalatA zrI jI kA ziSyA samudAya (xiv) AcArya vijaya kesara sUrIzvara jI kA zramaNI samudAya (v) AcArya buddhisAgara sUrijI kA zramaNI samudAya (xvi) AcArya himAcala sUrijI kA zramaNI samudAya (xvii) AcArya zAMticaMdra sUrijI kA zramaNI samudAya (xviii) AcArya mohanalAlajI mahArAja kA zramaNI samudAya (xix) AcArya vijaya amRtasUrIzvara jI kA zramaNI samudAya (xx) vimalagaccha samudAya (xxi) saudharma bRhattapAgacchIya zramaNI-samudAya - aMcalagaccha kI zramaNiyA~.. (i) zrI jagatazrIjI kA ziSyA parivAra, (ii) aMcalagaccha kI avaziSTa zramaNiyA~ - upakezagacchIya zramaNiyA~.... - Agamika gaccha kI zramaNiyA~.... - pArzvacaMdragaccha kI zramaNiyA~... 0 prazasti-granthoM va hastalikhita pratiyoM meM zramaNiyoM kA yogadAna................ - avaziSTa zramaNiyoM kI tAlikA....... ..................... (i) AcArya AnaMdasAgara sUrIzvara kI zramaNiyA~, (it) AcArya vijaya rAmacandrasUrijI kA zrI khAMtizrIjI kA ziSyA-parivAra, (it) AcArya vijayanemI sUrIzvarajI kA zramaNiyA~, (iv) AcArya nItisUrizvara jI kI zramaNiyA~. (v) AcArya vijaya siddhisUrIzvarajI (bApajI) kI zramaNiyA~, (vi) AcArya vallabhasUrijI kA zramaNiyA~, (vii) AcArya vijayalabdhi sUrijI kA zramaNiyA~ 0 0 0 0
Page #60
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAya 6 : 527-800 sthAnakavAsI paramparA (dharmakrAMti, vIra lokAzAha, kriyoddhAraka AcAryoM kI zramaNI paramparA) . . . ............... 609 616 0 dharmavIra lokAzAha aura unakI dharmakrAMti..... ............ 0 sthAnakavAsI nAmakaraNa. ............. - sthAnakavAsI zramaNiyA~.. .............. - lokAgacchIya zramaNiyA~..... a kriyoddhAraka AcArya zrI jIvarAja jI mahArAja kI zramaNI paramparA............ (i) AcArya zrI amarasiMha jI mahArAja kA zramaNI samudAya, (ii) AcArya zrI nAnakarAmajI kI paramparA kA zramaNI samudAya, (iii) AcArya zrI zItaladAsa jI kI paramparA kA zramaNI samudAya kriyoddhAraka zrI lavajI RSi jI kI paramparA... ................ 545 (i) zrI kAnajI RSi jI (mahArASTra) kA zramaNI samudAya, (ii) zrI haridAsa jI (paMjAba) kA zramaNI samudAya, (iii) zrI tArARSijI (khaMbhAta) kA zramaNI samudAya kriyoddhAraka zrI dharmasiMhajI mahArAja (dariyApurI) kI zramaNI paramparA.. 0 kriyoddhAraka zrI dharmadAsa jI mahArAja kI zramaNI paramparA.................... (i) gujarAta paramparA (liMbar3I ajarAmara, liMbar3I gopAla, goMDala, baravAlA, boTAda, kaccha ATha koTi moTI pakSa, nAnI pakSa) (ii) mAlava paramparA, (iii) mAlavA kI zAjApura zAkhA, (iv) mAravAr3a paramparA, (v) mevAr3a paramparA - kriyoddhAraka AcArya zrI harajI RSi jI kI zramaNI paramparA ................ (i) koTA sampradAya, (ii) sAdhumArgI sampradAya, (iii) divAkara sampradAya - hastalikhita granthoM meM sthAnakavAsI jaina zramaNiyoM kA yogadAna ............ 0 upasaMhAra. 0 avaziSTa zramaNiyoM kI tAlikA......... (i) AcArya amarasiMha jI kI zramaNiyA~, (ii) AcArya zItaladAsajI kI zramaNiyA~, (iii) AcArya kAnajI RSi jI kI zramaNiyA~, (iv) AcArya haridAsajI (paMjAbI) kI zramaNiyA~ (zrI padmazrIjI, zrI priyAvatIjI, zrI premakumArIjI, zrI zazikAntAjI, zrI maganazrIjI, zrI sundarIjI, zrI mohanadevIjI, zrI kailAzavatIjI, zrI svarNakAntAjI kA ziSyA parivAra), (v) lIMbar3I ajarAmara, (vi) goMDala-saMpradAya (zrI jetubAi, zrI devakuMvara bAI, zrI saMtokabAI, zrI maNIbAI pAravatI bAI, goMDala saMghANI, boTAda kI zramaNiyA~), (vii) mAlava paramparA, (vii) mevAr3a paramparA, (ix) koTA sampradAya, (x) sAdhumArgI sampradAya 671 691 719 720
Page #61
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAya 7 : 801 - 984 / terApaMtha paramparA (AcArya bhikSu se AcArya mahAprajJa taka) 803 803 804 018 - terApaMtha saMgha kI sthApanA... terApaMtha saMgha kI zramaNiyA~ ......... 0 AcArya bhikSukAlIna zramaNiyA~.......... o AcArya bhAramalajI ke kAla kI zramaNiyA~ . - AcArya rAyacaMdajI ke kAla kI zramaNiyA~ ......... - AcArya zrI jayAcArya jI ke kAla kI zramaNiyA~. - AcArya maghavAgaNI jI ke kAla kI zramaNiyA~. - AcArya zrI mANaka gaNI jI ke kAla kI zramaNiyA~ 0 AcArya zrI DAlagaNI jI ke kAla kI zramaNiyA~. AcArya zrI kAlUgaNI jI ke kAla kI zramaNiyA~... o AcArya zrI tulasIgaNI jI ke kAla kI zramaNiyA~.. - AcArya zrI mahAprajJa jI ke kAla kI zramaNiyA~. - terApaMtha samaNI saMsthA kA vikAsa evaM avadAna........... 0 avaziSTa zramaNiyoM kI tAlikA. 821 823 830 845 . . . . . . . 871 878 981 adhyAya 8 : 985-992 upasaMhAra AbhAra pradarzana 993-994 saMdarbha grantha-sUcI 995 - 1010 patra patrikAeM 1011
Page #62
--------------------------------------------------------------------------
________________
Page #63
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAya / pUrva pIThikA
Page #64
--------------------------------------------------------------------------
________________ bhAsa.............................. 1.1 adhyAtma pradhAna bhAratIya saMskRti .... 1.2 bhAratIya saMskRti kI do dhArAe~ : brAhmaNa saMskRti aura zramaNa saMskRti .. 1.3 zramaNa saMskRti kI prAcInatA jaina dharma ke saMdarbha meM... 1.4 jaina zramaNa saMskRti kI vizeSatA. 1.5 zramaNa dharma kI vibhinna zAkhAe~ evaM unameM zramaNI-saMsthA ... 1.6 vaidika dharma meM nArI-saMnyAsa......... 1.7 bauddhadharma meM bhikSuNI saMgha....... 1.8 IsAI dharma meM saMnyasta mahilAe~....... 1.9 islAma dharma kA nAriyoM ke prati dRSTikoNa ................ 1.10 islAma ke sUphImata meM saMnyasta striyA~ ......... 1.11 vizva dharmoM ke sAtha jaina zramaNI saMsthA kI tulanA..... 1.12 jainadharma kI caturvidha saMgha-vyavasthA evaM usameM zramaNiyoM kA sthAna.......... 1.13 digambara paramparA meM zramaNI-saMsthA kI upekSA evaM usake kAraNa............... 1.14 jaina zramaNI ke paryAyavAcI nAma unakI anvarthatA evaM sArthakatA............... 1.15 jaina zramaNI saMgha kI AMtarika vyavasthA (vibhAjana, pada, yogyatA, dAyitva, karttavya )........ 1.16 zramaNI-saMgha meM praviSTi ke niyama ..... 1.17 jaina zramaNI dIkSA-mahotsava... ............................. 1.18 jaina zramaNiyoM ke sattAvIsa guNa............................................... 1.19 jaina zramaNiyoM kI AcAra-saMhitA ................ 1.20 jaina zramaNI saMgha ke itihAsa ko jAnane ke sAdhana-srota 1.21 jaina kalA evaM sthApatya meM zramaNI-darzana ........
Page #65
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAya 1 pUrva pIThikA 1.1 adhyAtma pradhAna bhAratIya saMskRti bhAratIya saMskRti eka adhyAtmamUlaka saMskRti rahI hai| vaidika, aupaniSadika sAhitya, jaina Agama aura bauddha tripiTaka ke dvArA jo adhyAtma-dhArA bhAratIya RSi-muniyoM ne pravAhita kI thI vaha Aja bhI vizva ke liye preraNAsrota banI huI hai| bhAratIya saMskRti kA mUla saMdeza dayA, dAna aura indriya damana hai| yadyapi videziyoM ne bhArata para aneka bAra AkramaNa kiye, kiMtu ve bhAratIya saMskRti ke ina mUla tattvoM ko naSTa nahIM kara ske| bhAratIya saMskRti kA adhyAtma-dIpa aneka jhaMjhAvAtoM meM bhI sadA jalatA rhaa| 1.2 bhAratIya saMskRti kI do dhArAe~ : brAhmaNa saMskRti aura zramaNa saMskRti bhAratIya saMskRti eka hote hue bhI mUlataH do dhArAoM meM pravAhita huI hai-eka vaidika saMskRti aura dUsarI zramaNa sNskRti| brAhmaNa saMskRti kA mUla AdhAra vaidika sAhitya rahA hai| vedoM meM jo kucha bhI Adeza aura upadeza upalabdha hote haiM, unhIM ke anusAra jisa paramparA ne apanI jIvana-paddhati kA nirmANa kiyA, vaha paramparA vaidika saMskRti kahalAI aura jisa paramparA ne vedoM ko prAmANika na mAnakara AdhyAtmika jJAna, Atma-vijaya evaM Atma-sAkSAtkAra para vizeSa bala diyA vaha zramaNa saMskRti khlaaii| brAhmaNa saMskRti mUlataH pravRtti pradhAna saMskRti rahI hai| bhautika sukha-suvidhAoM kI upalabdhi hI unakA pradhAna aura aMtima lakSya hai, ataH unhoMne aihika jIvana meM dhana, dhAnya putra, sampatti Adi kI prApti kI kAmanA kI, to pAralaukika jIvana meM svarga prApti ko dhyeya banAyA aura yaha saba devatAoM kI kRpA va prasAda para nirbhara hai, aisA mAnakara ve eka ora devatAoM ko prasanna karane ke liye stuti aura prArthanAe~ karane lage to dUsarI ora unheM bali va yajJa dvArA saMtuSTa karane lge| isa prakAra brAhmaNa saMskRti karmakANDa pradhAna saMskRti rhii| upaniSadoM ke pUrva vahA~ AtmavidyA, tapa, tyAga, mukti saMnyAsa, mokSa jaisI zabdAvaliyA~ dRSTigocara nahIM hotii| vedoM meM saMhitA ke antima bhAga meM IzAvAsya Adi upaniSad milate haiM, ve vidvAnoM kI dRSTi meM paravartI kAla meM jor3e gaye haiN| zramaNa saMskRti Atmonnayana aura tyAga tapasyA kI saMskRti hai| 'zramaNa' kA artha hai zrama, zama, sama kA sAdhaka muni| zrama arthAt tapasyA, sAdhanA evaM svayaM ke purUSArtha para vizvAsa, zama-svayaM ke rAga-dveSa kA zamana karanA, zAMta * DaoN. sAgaramalajI jaina, sthAnakavAsI jaina paramparA kA itihAsa, pR. 8
Page #66
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa rahanA aura 'sama' kA artha hai sabhI jIvoM ke prati Atmopamya dRSTi rkhnaa| zrama, zama aura sama ye tIna tattva hI zramaNa saMskRti ke mUla AdhAra haiN| zramaNa saMskRti ke anusAra pratyeka vyakti apane zrama va satkarmoM se svayaM paramAtmA bana sakatA hai| vaha Izvara kI kRpA para nirbhara nahIM hai usakA svayaM kA purUSArtha use carama sthiti para pahu~cA detA hai| usakI mUla sAdhanA hai-AtmaciMtana athavA bhedjnyaan| saMkSepa meM, yaha saMskRti svAtaMtrya, svAvalambana aura AtmA kI sarvocca zakti para vizvAsa karatI hai| yadyapi brAhmaNa-saMskRti mUlataH pravRtti pradhAna saMskRti rahI hai tathA zramaNa saMskRti nivRtti prdhaan| kiMtu yaha samajhanA bhrAMti pUrNa hogA ki Aja vaidika paramparA zuddha rUpa meM pravRtti pradhAna hai, Aja usane zramaNadhArA ke aneka tattvoM ko apane meM samAviSTa kara liyA hai| adhyAtma, saMnyAsa aura vairAgya ke tattvoM ko usane zramaNa-paramparA se na kevala grahaNa kiyA hai apitu AtmasAt bhI kara liyA hai isI prakAra yaha kahanA bhI ucita nahIM hogA ki zramaNa-paramparA vaidika dhArA se pUrNataH aprabhAvita hai| vastutaH eka hI deza aura pariveza meM rahakara donoM hI dhArAoM ke liye yaha sambhava nahIM thA ki ve eka-dUsare ke prabhAva se achUtI raheM ata: Aja ke yuga meM koI bhI dharma paramparA na ekAnta nivRtti mArga kI poSaka hai aura na ekAnta pravRtti mArga kii| vastutaH bhAratIya saMskRti meM ina donoM svataMtra dhArAoM kA saMgama ho gayA hai, jinheM eka-dUsare se pUrNatayA alaga nahIM kiyA jA sktaa|' 1.3 zramaNa saMskRti kI prAcInatA jaina dharma ke saMdarbha meM zramaNa saMskRti atyaMta prAcIna, unnata aura garimAmaya hai kucha samaya pUrva yaha itanI prAcIna nahIM mAnI jAtI thI, kiMtu dhIre-dhIre anusaMdhAnoM ke prakAza meM yaha bhrama dUra hotA gyaa| mohanajodar3o, har3appA tathA anya avazeSoM se yaha siddha ho gayA ki AryoM ke Agamana ke pahale bhI bhArata meM eka samunnata saMskRti pravahamAna thI, jo zramaNa-saMskRti arthAt, Arhata saMskRti thii| Rgveda meM 'arhan' zabda zramaNoM ke liye hI prayukta huA hai| bhAratIya vAGmaya me Rgveda prAcInatama graMtha mAnA jAtA hai, isakA eka pUrA adhyAya 'vAtarazanA muni' se saMbaMdhita hai| usameM 'kezI' kI stati kI gaI hai, kezI vAtarazanA muniyoM ke pradhAna the, aura vAtarazanA muni kezI RSabhadeva kI zramaNa-paramparA ke muni the|' yahA~ yaha bhI ullekhanIya hai ki vaidika-paraMparA ke dhArmika guru 'RSi' kahalAte the, jinakA varNana Rgveda meM bAra-bAra AyA hai| kiMtu zramaNa-paramparA ke sAdhuoM ko 'muni yA zramaNa' kahA jAtA thA, jinakA ullekha vAtarazanA muniyoM ko chor3akara anyatra kahIM dikhAI nahIM detaa| isase yaha bhI siddha hotA hai ki vedoM meM 'RSi' zabda vaidika paramparA kA evaM 'muni' zabda zramaNa paraMparA kA dyotaka rahA hai|' vaidika yuga meM vaidika kriyAkAMDa kI virodhI eka paramparA kA bhI ullekha AyA hai, jinheM 'vrAtya' kahA gayA hai| atharvaveda kI zaunaka zAkhA kI saMhitA kA 15vAM kANDa saMpUrNa 'vrAtyakAMDa' hI hai| AcArya sAyaNa ne isakI bhUmikA meM vrAtyoM ko vidvattama, mahAdhikAra, puNyazIla, vizva sammAnya evaM brAhmaNa-viziSTa kahA hai| vaidika-saMskAroM se hIna 'vrAtya' zabda zramaNa-paramparA kA hI eka apara nAma rahA hogaa| 'vrata-niyamoM' kI pAla meM simaTA haA hone ke kAraNa hI use 'vrAtya' kahA jAtA hogaa|' 1. vahI, pR8. 2. Rgveda 10/11/136/1-7 sUkta 3. zrImadbhAgavata 5/3/20 4. R. 10/11/136/2 5. atharvaveda, vrAtyakAMDa 15 6. vahI, sAyaNa bhASya kI bhUmikA 7. jaina darzana aura sAhitya kA itihAsa, DaoN. bhAgacandra jaina, pR. 12
Page #67
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA vedoM meM ullikhita arhan vAtarazanA, kezI, vrAtya, muni, zramaNa Adi zabda zramaNa-paramparA se ghaniSTha saMbaMdha rakhate haiN| isase yaha dyotita hotA hai ki aitihAsika yuga ke prAraMbha se hI zramaNa-paraMparA aura vaidika-paramparA sAtha-sAtha pravahamAna rahI hai| yadyapi vartamAna meM jaina aura bauddha donoM zramaNa saMskRti kI zAkhA hai, kiMtu isa prAcIna zramaNa paraMparA meM aupaniSad aura sAMkhya yoga kI dhArAe~ bhI sammilita thIM jo Aja vRhad hiMdU dharma kA aMga bana cukI haiN| AjIvika Adi kucha zramaNa-paramparAe~ lupta bhI ho gaI haiN| 1.4 jaina zramaNa saMskRti kI vizeSatA jaina zramaNa saMskRti nirdoSa purUSa arthAt rAga-dveSa ajJAna Adi doSoM se rahita Apta-purUSoM kI vANI ke AdhAra para sRjita hai| aise purUSa ko sarvajJa, paramAtmA, vItarAga, arihaMta Adi nAmoM se jAnA-pahacAnA jAtA hai| jaina zramaNa saMskRti kA udghoSa hai ki AtmA svarUpataH nirmala aura nirvikAra hai| hamAre rAga-dveSa rUpa pariNAmoM se AkRSTa hokara karma pudgala AtmA ke mUla svarUpa ko AvRta kara lete haiN| AtmA kI isa vaikArika sthiti ko dUra karane ke liye saMvara (navIna karmoM ke Agamana ko rokanA) aura nirjarA (purAtana karmoM kA kSaya karanA) kI sAdhanA apekSita hai| yaha sAdhanA cAhe brAhmaNa ho yA kSatriya, vaizya ho yA zUdra, strI ho yA purUSa, jo bhI karma-mukti kI icchA rakhatA hai, vahI kara sakatA hai| Atmika purUSArtha dvArA AtmA ko paramAtmA kI sthiti taka pa~hucAne kA sabhI ko samAna adhikAra hai| jaina zramaNa saMskRti kI yahI mUlabhUta vizeSatA hai| jaina zramaNa saMskRti kI anya vizeSatA ahiMsA kI pratiSThA karanA hai| yahA~ kriyA, vANI aura mAnasa meM sarvatra, ahiMsA kI anivAryatA pratipAdita kI hai| ahiMsA jaina saMskRti ke AcAra aura vicAra kA kendra hai| ahiMsA kA jitanA sUkSma vivecana aura vizada vizleSaNa jaina saMskRti meM huA hai, utanA vizva kI kisI bhI saMskRti meM nahIM huaa| yahA~ AmiSa mAtra to agrAhya hai hI, yahA~ taka ki miTTI, pAnI, agni, vAyu evaM vanaspati meM bhI jIva kA astitva mAnakara zramaNa-zramaNI ke liye usake sparza taka kA niSedha kiyA hai| AcAra-viSayaka ahiMsA kA yaha utkarSa jaina zramaNa-saMskRti ke atirikta anya kahIM nahIM miltaa| jaina zramaNa saMskRti samatA pradhAna saMskRti hai| yaha samatA mukhyataH tIna kSetroM meM dekhI jA sakatI hai|(1) samAja viSayaka (2) sAdhya viSayaka (3) prANI jagata vissyk|' samAja viSayaka samatA kA artha hai-zreSThatva aura kaniSThatva kA AdhAra jAti, varNa, liMga yA veSa nahIM, apitu guNa yA karma hai|10 abhyudaya kI kSamatA kA samAna honA sAdhya viSayaka samatA hai tathA prANImAtra ko Atmavat samajhanA prANI viSayaka samatA hai| yaha samatA hI zramaNa-saMskRti kA prANa hai| samatA ke aneka rUpa haiM-AcAra kI samatA ahiMsA hai, vicAroM kI samatA anekAnta hai, samAja kI samatA 8. DaoN. sAgaramalajI jaina, DaoN. vijaya kumAra jaina, sthAnakavAsI paraMparA kA itihAsa, pR. 10 9. devendramuni zAstrI, sAhitya aura saMskRti, pR. 114 10. samayAe samaNo hoi, bambhacereNa bmbhnno| nANeNa ya muNI hoi, taveNa hoI taavso|| -uttarAdhyayana 25/30
Page #68
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bahada itihAsa aparigraha hai aura bhASA kI samatA syAdvAda hai| ahiMsA, anekAnta, aparigraha aura syAdvAda jaina zramaNa saMskRti ke caturvidha AdhAra stambha haiN| 1.5 zramaNa dharma kI vibhinna zAkhAe~ evaM unameM zramaNI-saMsthA prAcIna jaina graMthoM meM zramaNoM kI 5 zAkhAoM kA ullekha milatA hai-(1) niggaMTha-tIrthaMkara mahAvIra tathA unake pUrvavartI tIrthaMkaroM ke anuyAyI (2) sakka arthAt zAkya bhagavAna buddha ke anuyAyI (3) AjIvaka-gozAlaka mata ke anuyAyI (4) tApasa (5) gairik| pichalI do zAkhAoM ke pravartakoM ke nAma prApta nahIM hote| ye donoM zAkhAe~ kAlAntara meM vaidika yA hindU dharma meM vilIna ho gii| inheM vaidika dharma aura hindU dharma meM 'muni' athavA 'vaidika zramaNa' kahA gayA hai| inakI saiMkar3oM saMpradAyeM tathA upasaMpradAyeM hindU samAja meM banI aura bikhriiN| Rgveda se prAraMbha karake sabhI veda, brAhmaNa AraNyaka, upaniSad tathA purANoM meM inakA varNana hai| hiMdU dharma kI pUrI saMta-paramparA para zramaNa vicAra aura AcAra kA prabhAva bahuta spaSTa hai| IsA pUrva chaThI zatAbdI meM bhagavAna mahAvIra kI samakAlIna pA~ca anya zramaNa zAkhAoM kA bhI ullekha jaina evaM bauddha graMthoM meM AtA hai, ve the-akriyAvAdI, ajJAnavAdI, niyativAdI, anyonyavAdI evaM ucchedvaadii| 1.5.1 akriyAvAdI akriyAvAda ke prarUpaka pUraNa kAzyapa the| ye kAzyapa gotrIya nagna zramaNa the| unakI mAnyatA thI - "vastra lajjA nivAraNa ke liye dhAraNa kiyA jAtA hai| jisakA mUla pApa pravRtti hai, maiM usase mukta huuN| 'kriyA' jIva kI svAbhAvika pravRtti hai, usase na puNya hotA hai na paap|" vidvAnoM ne kAzyapa para bhagavAna mahAvIra ke upadezoM ke prabhAva kI puSTi kI hai|" 1.5.2 ajJAnavAdI ajJAnavAda ke prarUpaka saMjaya velaTThiputra the, inako bauddha graMthoM meM maudgalAyana aura sAriputta kA guru kahA hai, vaha pArzvanAtha kI ziSya-paramparA kA eka jaina muni thA, jo cAraNa RddhidhArI thaa| usakA kahanA thA - "paraloka hai bhI aura nahIM bhI, paraloka na hai aura na nahIM hai| acche-bure karma kA phala hai bhI aura nahIM bhI, na hai aura na nahIM hai|" saMjaya velaTThiputra ke vAda ko bauddha graMthoM meM anizcitatAvAda aura jaina AgamoM meM 'ajJAnavAda' kahA gayA hai| 1.5.3 AjIvika mata yA niyativAdI AjIvaka saMpradAya kA mUla srota bhI zramaNa paramparA meM nihita hai| inake AcAra kA varNana 'majjhimanikAya' meM milatA hai| ve vastra rahita hote the, hAthoM meM bhojana karate the, apane liye banavAyA AhAra nahIM lete, matsya, mAMsa, madirA, 11. AcArya dezabhUSaNa jI, bha. mahAvIra aura unakA tattvadarzana, a. 4, pR. 469-70 12. sUtrakRtAMga 1/6/27; 1/12/1-2 13. majjhimanikAya bhAga.1 saMdaka suttanta 2/3/6
Page #69
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA - maireya aura khaTTI kAMjI ko svIkAra nahIM karate, ityAdi AcAra-vicAroM se spaSTa hai ki ve mahAvIra ke AcAra se pUrNa prabhAvita the| unakI mAnyatA thI " jo honahAra hai vahI hotA hai| anyathA kucha nahIM ho sakatA / jJAna se mukti nahIM hotI, ajJAna hI zreSTha hai, usIse mokSa kI prApti hotI hai| deva yA Izvara koI nahIM hai, ataH svecchA pUrvaka zUnya kA dhyAna karanA caahiye|" gozAlaka ne AjIvika mata kA khUba vistAra kiyA, use kozaladeza ke rAjA prasenajita kA bhI samarthana milaa| samrAT azoka dvArA AjIvika saMgha ke liye guphAe~ banAne kA bhI ullekha prApta hotA hai| 15vIM zatAbdI taka yaha saMpradAya dakSiNa ke jaina saMgha meM vilIna ho gayA pratIta hotA hai| uttara bhArata meM ve hiMdU samAja ke tApasa saMpradAya meM sammilita ho gaye lagate haiN| 14 1.5.4 anyonyavAdI isake prarUpaka prakudha kAtyAyana the, jo ki mahAtmA buddha se pUrva hue the aura jAti se brAhmaNa the, unakI vicAradhArA para bhI pArzva mantavyoM kA spaSTa prabhAva dRSTigocara hotA hai| ve zItala jala meM jIva mAnakara usake upayoga ko dharma virUddha mAnate the| jo pArzvanAtha kI zramaNa paramparA se prApta hai| unakI kucha anya mAnyatAe~ bhI pArzvanAtha kI mAnyatAoM se mela khAtI hai| 1.5.5 ucchedavAdI isa mata ke pravartaka ajita kezakambala bhI pArzva prabhAva achUte dikhAI nahIM dete / yadyapi unhoMne pArzva ke siddhAntoM ko vikRta rUpa meM pragaTa kiyA thA, phira bhI ve vaidika kriyAkANDa ke kaTTara virodhI the| ve dAna, yajJa, havana kA virodha karate the, svarga-apavarga ko nahIM mAnate the, unakA kathana thA ki cAra bhUta se zarIra utpatti hotI hai aura mRtyu ke pazcAt saba vilIna ho jAtA hai| " inameM AjIvika Adi saMpradAya to mahAvIra ke saMgha se bhI vistRta the, kiMtu paristhitiyoM ke vAtyAcakra se jaina evaM bauddhoM ke atirikta ye zramaNa saMpradAya kAla ke garbha meM vilIna ho gye| vartamAna me unakA sAhityika rUpa hI upalabdha hai, sAhitya nahIM / zramaNa saMskRti kI ukta sabhI zAkhAoM ke saMsthApaka prabhAvazAlI dharmanAyaka the| bauddha sAhitya meM ina sabako tIrthaMkara, saMgha-svAmI, gaNAcArya, jJAnI aura yazasvI ke rUpa meM varNita kiyA hai|" kiMtu kisI bhI dharmAcArya ne strI ko dIkSA pradAna kI ho, aisA saMketa kahIM bhI upalabdha nahIM hotA / yadyapi ye sabhI dharmAcArya bhagavAna mahAvIra ke samakAlika rahe haiM, tathApi inake saMgha meM striyoM ke prati udAratAvAdI dRSTikoNa kA abhAva hI rhaa| yadyapi zramaNa paramparA kI 'gerUa' athavA 'gairika' zAkhA meM gRhatyAgI mahilAoM ke ullekha prApta hote haiM, unako 'parivrAjikA' kahA jAtA thaa| jaina Agama jJAtAsUtra meM aisI cokSA parivrAjikA kA ullekha hai, vaha vedoM kI jJAtA evaM 14. AcArya hastImala jI mahArAja, jaina dharma kA maulika itihAsa, bhAga 1 pR. 730, 736 15. aNNANAo mokkha, evaM loyANa payaDamANo hu / devo a Natthi koI, sAeha icchAe 11 bhAvasaMgraha, gAthA 178 16. dIghanikAya, sAmaJJaphalasutta 7
Page #70
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa parama paMDitA thI, parivrAjikAoM meM agraNI thI, gerU se raMge hue vastra pahanatI thI, dAnadharma, zauca evaM tIrthasnAna ko mahatva detI thI, tridaMDa, kamaMDalu mayurapiccha kA chatra, channAlika (kASTha upakaraNa) aMkuza (vRkSa ke patte tor3ane kA upakaraNa), pavitrI (dhAtu kI aMgUThI) aura kesarI (pramArjana karane kA vastra khaMDa) ye sAta upakaraNa usake hAtha meM rahate the| vyavahArabhASya meM bhI parivrAjikAoM ke ullekha Ate haiN| ye parivrAjikAe~ jaina sAdhviyoM ko saMyama mArga se cyuta bhI kara detI thiiN| cokSA parivrAjikA ke viSaya meM ullekha hai, ki 19veM tIrthaMkara mallikuMvarI kI atizaya rUpa-sauMdarya kI prazaMsA pAMcAla janapada ke kAMpilyapura nagara ke rAjA jitazatru ke sanmukha karake usane rAjA ke mana meM mallikuMvarI ko pAne kI abhIpsA paidA karavA dI thii| ye parivrAjikAe~ vidyA, maMtra jar3I-bUTI Adi detI thIM aura jaMtara-maMtara bhI karatI thiiN| phira bhI inakI na to koI saMghIya vyavasthA thI na inakA zramaNI rUpa, jo tapa, tyAga, vairAgya se vibhUSita honA cAhiye, vaha thaa| isa prakAra zramaNa saMskRti kI vibhinna zAkhAoM meM zramaNI-saMgha kA adhyayana karane ke pazcAt hama vartamAna meM pracalita deza ke vibhinna dharma-vaidika, bauddha, IsAI, islAma, sUphI Adi meM nArI ke saMnyasta rUpa para eka dRSTikSepa kreNge| 1.6 vaidika dharma meM nArI-saMnyAsa 1.6.1 vaidika kAla (IsA pUrva 2 hajAra se) vaidika dharma Rgveda kAla se prArambha hotA hai, usa kAla meM hameM bahuta sI brahmavAdinI striyoM ke ullekha milate haiM, jinhoMne RSiyoM kI taraha hI maMtroM kA sAkSAtkAra kiyA thaa| maharSi kazyapa kI patnI aura devatAoM kI mAtA 'aditi',9 agastya kI patnI lopAmudrA, atrikula kI 'vizvavArA 20 va 'apAlA', ghoSA-kAkSivatI, dakSiNA prajApatyA, romazA kakSIvAn24, bRhaspati patnI 'jUhU 5, sUryA-sAvitrI Adi ne vaidika RcAe~ vyakta kI haiN| kanyA vAgAmbhRNI to advaitavAda kI jananI thiiN| zrI zaMkarAcArya ne isI ke sUkta se preraNA prApta kara advaitavAda kA pracAra kiyA thaa|" isa prakAra vividha maMtroM kA sAkSAtkAra karane vAlI 25 mahAna nAriyoM kI RcAe~ Rgveda meM maujUda haiN| ye sabhI uccakoTi kI viduSI evaM brahmavAdinI nAriyA~ thIM, jinhoMne zikSA, jJAna aura vidvattA ke kSetra meM mahAna yogadAna kiyaa| kiMtu inakA saMnyAsI rUpa kahIM dekhane ko nahIM miltaa| vastuta: vaidika kAla meM saMnyAsa Azrama kI koI nizcit sUcanA bhI upalabdha nahIM hotii|28 1.6.2 upaniSad kAla (IsA kI AThavIM se pA~cavIM zatAbdI ke pUrva) upaniSatkAla meM Azrama-vyavasthA kI sthApanA ke sAtha-sAtha pratyeka Azrama ke karttavya aura dharma pRthak-pRthak nirdhArita hue the| manuSya ke jIvana ko sau varSa kA mAnakara aMtima caturtha bhAga meM saMnyAsa Azrama kA vidhAna kiyA 17. jJAtAsUtra 1/8 18. vyavahAra-bhASya, gA. 2848, 2862-63 / 19-27. dekhie-Rgveda saMhitA kramaza 10/72/1-9; 5/28/1-6; 8/91/1-7; 10/39/1-14; 10/107/1-11; 1/126/1-7; 10/109/1-73 10/85/1-47; 10/125/1-8 28. 'saptatyA UrdhvaM sanyAsamupadizanti' (baudhAyana dharmasUtra 2/10/3-6)
Page #71
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA gayA thaa|" isa Azrama ke dvArA manuSya apane carama lakSya mokSa kI prApti kara sakatA hai| kiMtu yaha vidhAna purUSoM ke liye hI thA, striyoM ke liye nahIM / vaidika yuga meM jina nAriyoM ko upanayana (yajJopavIta dhAraNa karanA) karane, veda par3hane, sAtha hI yajJa karane aura karAne ke adhikAra prApta the, uttaravartI kAla meM vaha una saMpUrNa adhikAroM se vaJcita huI dekhI jAtI haiN| pANinI ne vaidika zAkhAoM kI striyoM ke liye 'upAdhyAya' ke sAtha 'upAdhyAyI' tathA 'upAdhyAyAnI' zabda diyA hai| 30 ina zabdoM se yaha siddha hotA hai ki usa samaya striyA~ veda-zAstroM kA adhyayana evaM adhyApana karane kA sammAnajanaka kArya karatI thI, kiMtu Age calakara jaise purUSoM ko brahmacarya Azrama meM gurUkula meM rahakara gurU kI sevA karane kA nirdeza thA, vaise striyoM ke liye brahmacarya yA gurUkula meM rahakara vidyAdhyayana karanA adharma samajhA jAne lgaa| manusmRti meM to yahA~ taka kaha diyA ki 'kanyA ke liye vivAha hI upanayana saMskAra hai / patisevA hI gurUkulavAsa hai aura gRhasthI ke kArya hI agni parikriyA hai / " nArI kA ucita dharma hai, apanI jAti ke purUSoM se santAnotpati krnaa| pati ko devatulya mAnakara usakI AjJA kA pAlana karanA, usakI sevA zuzrUSA meM satata saMlagna rahanA; isake liye nArI ko vivAha karanA anivArya hai| avivAhita strI mokSa prApta nahIM kara sktii| RSi kUNi kI putrI suzrU ne kaThora tapasyA kI, tapa karate-karate vaha jarA jIrNa avasthA ko prApta ho gaI tathApi vaha isaliye mokSa meM nahIM jA sakI, cUMki vaha avivAhita thii| nidAna usane apanI tapasyA kA arddhabhAga RSi zrRMgI ko pradAna kara unase vivAha kiyaa| subhrU eka rAta apane pati ke pAsa rahI usake bAda hI vaha svarga meM jA skii| 32 vasiSTha tathA baudhAyana dharmasUtra meM varNana hai ki manuSya tIna RNoM se RNI hokara janma grahaNa karatA hai - RSiRNa, devaRNa aura pitRRnn| svAdhyAya dvArA RSiRNa, yajJa dvArA devaRNa evaM prajanana dvArA pitRRNa se uRNa huA jA sakatA hai| inameM se do RNoM se mukti prApta karane ke liye gRhasthAzrama yAni vivAha karanA anivArya hai|" gRhasthAzrama ke karttavya pUrNa karane ke pazcAt vAnaprastha Azrama meM vaha cAhe to svecchA se apane pati ke sAtha jA sakatI hai| kiMtu saMnyAsa Azrama meM vaha pati ke sAtha bhI praveza nahIM kara sktii| RSi atri kA kathana hai ki jo strI ko saMnyAsa meM praviSTa karAtA hai, vaha puruSa pApa kA bhAgI hai| vaha daMDa ke yogya hai| vahAM nArI evaM zudra ke liye chaH kArya varjita kahe haiM - (1) japa (2) tapa ( 3 ) pravrajyA (4) tIrthayAtrA (5) mantra - sAdhana (6) devatArAdhana 1 34 upaniSadoM meM nArI saMnyAsa ke katipaya udAharaNa : pI. vI. kANe ne apane 'dharmazAstra kA itihAsa' meM kahA hai ki brAhmaNavAdI kAla meM kabhI-kabhI nAriyA~ bhI saMnyAsa dhAraNa kara letI thIM unhoMne mitAkSarA dvArA baudhAyana ke eka sUtra " strINA caike " kA uddharaNa dete hue likhA hai ki kucha AcAryoM ke mata meM nAriyA~ bhI saMnyAsa Azrama praviSTa ho sakatI thIM / pataJjali ke mahAbhASya meM 'zaMkarA' 29. aSTAdhyAyI 4/1/48 30. vaivAhiko vidhi: strINAM saMskAro vaidika smRtaH / patisevA gurauvAsaH gRhArtho'gni parikriyA / / -manusmRti 2/67 31. aSTAdhyAyI 4/1/48 32. mahAbhArata, zalyaparva 52/3-9 33. yuktaH svAdhyAye yajJe prajanane ca vasiSTha dharmasUtra 8 / 11 34. DaoN. prItiprabhA goyala, bhAratIya saMskRti, pR. 136-37 9
Page #72
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa nAma kI eka parivrAjikA kA ullekha AtA tathA kAlidAsa racita nATaka 'mAlavikAgnimitra' meM paMDitA 'kauzikI' ko saMnyAsI ke veza meM darzAyA hai| 35 kaivalyopaniSad (3) kA uddharaNa dete hue unhoMne kathana kiyA hai ki "na to karmoM se, na santAnotpatti se aura na dhana se hI balki tyAga se kucha logoM ne mokSa prApta kiyA / " aise tyAga ke liye zUdroM evaM nAriyoM donoM ko chUTa hai| 36 vinobA jI ne nAriyoM ke tyAga meM sarvottama tyAga yAjJavalkya kI patnI maitreyI kA batAyA hai| 7 'maitreyI' brahmavAdinI thI, vaha satya jJAna kI khoja meM rahA karatI thI, usane apane pati se aisA jJAna mAMgA jo use amara kara ske| usane yAjJavalkya se AtmajJAna prApta kara samasta saMpatti kA tyAga kara diyA aura pati ke sAtha hI vana kI ora prasthAna kara gaI 1 38 isI prakAra vacaknu RSi kI kanyA 'vAcaknavI' (gArgI) bhI atyanta brahmaniSTha thIM aura paramahaMsa kI taraha vicaraNa kiyA karatI thiiN| daivarAti janaka kI sabhA meM inakA yAjJavalkya ke sAtha zAstrArtha huA thaa| kahA jAtA hai, gArgI ne praznoM kI aisI bochAra kI ki yAjJavalkya kI buddhi bhI cakarA uThI thii| RgvediyoM ke brahmayAga tarpaNa meM bhI gArgI kA nAma AtA hai| 39 devahUti kardama RSi kI patnI thI, evaM bhagavAna kapila kI mAtA thI / putra ke dvArA inheM AtmajJAna kI prApti huI, anupama gArhasthya sukha kA tyAga kara ye sarasvatI nadI ke kinAre samAdhi meM sthita ho gaI / jIva bhAva se nivRtta hokara sadA ke liye paramAnaMda meM lIna ho gaI / 40 1.6.3 mahAkAvya kAla ( IsA pUrva pahalI se pA~cavIM zatAbdI) vaidika evaM laukika sAhitya ke madhyavartI yuga meM do mahAkAvya rAmAyaNa aura mahAbhArata kA sRjana huaa| rAmAyaNa ke karttA 'maharSi vAlmikI' the aura mahAbhArata ke 'kRSNa dvaipAyana vyAsaRSi' / yadyapi rAmAyaNa meM Azrama vyavasthA rUcira rUpa darzAyA gayA hai, kiMtu vahA~ Azrama - vyavasthA ke anukUla hI apane jIvana ko saMcAlita karane kA vidhAna hai, Azrama - vyavasthA kA atikramaNa nindanIya mAnA gayA hai| rAmAyaNa meM cAroM AzramoM ko jIvana ke eka vibhAga ke rUpa meM svIkAra karake bhI gRhasthAzrama ko sarvazreSTha kahA hai / " isa prakAra rAmAyaNa gRhasthAzrama kA hI mahanIya gAna hai, tathApi vAnaprastha evaM saMnyAsa Azrama ke aneka prasaMga usameM upalabdha ho jAte haiN| 12 jaise eka jagaha sItA ke sammukha paMcavaTI meM rAvaNa kA 'parivrAjakaveza' saMnyAsI ke rUpa ko spaSTa karatA hai| isI prakAra zabarI ko vAlmikI rAmAyaNa 35. pI. vI. kANe, dharmazAstra kA itihAsa, bhAga 1, pR. 497, prakAzana-hiMdI bhavana, ema jI ror3a, lakhanaU 36. vahI bhAga prathama, pR. 498 37. vinobA, strI-zikSA, pR. 37 38. yenAhaM nAmRtAsyAM kimahaM tena kuryAm / yadeva bhagavAna veda, tadeva me brUhIti- bRhadAraNyaka 4/5/116-125 39. bRhadAraNyakopaniSad 63,64, 67, 69 se 73 dRSTavyaH vinobA : vedAMta - sudhA, pR. 510 40. zrImad bhAgavata, tRtIya skandha, 33/12-27 41. caturNAmAzramANaM hi gArhasthyaM zreSThamuttamam - vAlmikI rAmAyaNa 2/126/22 42. hastAdAno mukhAdAno niyato vRkSamUlika : vAnaprastho bhaviSyAmi .. 43. vahI, 3/46/3 10 ..ityAdi / - vAlmikI rAmAyaNa 5/23/38
Page #73
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA meM dharmacAriNI dharmanipuNA 'zramaNA' kahakara saMbodhita kiyA hai| rAma usake samakSa zramaNa dharma kI vyAkhyA kara AtmasamAdhi ke dvArA puNyasthAna (nirvANa) prApta karane kI carcA bhI karate haiN| rAmAyaNa kAla kI eka viduSI saMnyAsinI 'sulabhA' dvArA rAjA janaka ke sAtha mokSaviSayaka carcA hone kA bhI prasaMga vinobA bhAve ne likhA hai| kiMtu sAtha meM yaha bhI likhA hai, ki janaka ne use 'brAhmaNI saMnyAsinI' samajhA kiMtu sulabhA ne batAyA ki vaha eka kSatriya kanyA hai aura yogya pati na milane ke kAraNa usane munivratoM ko grahaNa kiyaa| aba mahAbhArata kAla leM, usameM bhI cAroM AzramoM, unake krama, Azramadharma Adi ke ullekhoM meM saMbaMdhita saMnyAsiyoM kI AcAra-saMhitA, saMnyAsadharma Adi para vistRta carcA kI gaI hai sAtha hI krama ullaMghana karane para niMdA bhI kI gaI hai| isa prakAra jahA~ vaidika kAla meM veda-sUktoM kI nirmAtA nAriyA~ bhI bhikSuNI yA saMnyAsiniyA~ nahIM banatI thIM, vahIM upaniSad kAla ke pazcAt katipaya nAriyoM kA bhikSuNI yA saMnyAsinI Adi rUpa dekhane ko milatA hai jo brAhmaNa saMskRti para zramaNa saMskRti ke prabhAva ko parilakSita karatA hai| maiksamUlara, esa. sI. rAya caudharI, DaoN. rAdhAkRSNan prabhRti vidvAnoM kA kahanA hai ki "upaniSadoM kA nirmANa bhagavAna pArzvanAtha ke pazcAt huA hai, una para zramaNa saMskRti kA gaharA prabhAva par3A, yahI kAraNa hai ki upaniSadoM meM saMnyAsa Azrama kI vistRta carcA hai|"47 1.6.4 madhyakAla (chaThI se 18vIM sadI) madhyakAla meM hiMdUdharma kI nArI ko saMnyAsiyoM ke samAna brahmacarya vrata pAlana kA adhikAra nahIM rahA na saMnyAsa kA, unakA sthAna kevala ghara-parivAra taka sImita ho gayA thA, ve apane pati kI vAsanA-tRpti ke liye hI thIM, pati zarAbI ho yA durAcArI parantu bhAratIya nArI ke liye vaha paramezvara aura gurU tulya mAnA jAne lgaa| mAravAr3a meM mIrAbAI (I. 1498-1547), mahArASTra meM muktAbAI, uttarapradeza meM sahajobAI, karnATaka meM akka-mahAdevI Adi kaI bhakta ziromaNi saMta-striyA~ nikalIM, lekina inakI maryAdA thii| saMnyAsinI banane ke liye mIrAM ko jahara kA pyAlA pInA par3A, aneka prakAra kI sAmAjika pratibandhaka ber3iyoM ne unakA mArga avarUddha karanA cAhA, unakA sAmAjika bahiSkAra bhI kiyA gayA, phira bhI ve aMta taka kRSNa prema meM pagI rhiiN| rAmakRSNa paramahaMsa ke saMpradAya meM kevala eka strI ko dIkSA dI gaI aura vaha thI svayaM rAmakRSNa paramahaMsa kI patnI shaardaadevii| unake sivA anya kisI strI ko dIkSA dene kA ullekha nahIM miltaa|48 1.6.5 Adhunika kAla (19vIM se adyatana) yadyapi hiMdUdharma meM striyoM ke liye saMnyAsa ke dvAra avarUddha haiM, tathApi kucha premAbhakti se otaprota viduSI mahilAe~ vartamAna meM prasiddhi ko prApta huI haiM, jinameM braja kI apUrva bhaktimatI uSA jI (pU. bobo)", mAM AnandamayI 44. sa cAsya kathayAmAsa zabarI dhrmcaarinniim|| zramaNAM dharma nipuNAmabhigaccheti raaghvH|| -vAlmikI rAmAyaNa 1/1/56 45. strI-zikSA, vinobA, pR. 37 46. mahAbhArata 12/192/33; 12/191/8 47. jaina sAhitya ke itihAsa kI pUrva pIThikA, paM. kailAzacandra zAstrI, pR. 71 48. vinobA, strI zikSA.. pR. 21 49. braja vibhava kI apUrva zrI bhaktimatI uSAjI (pU. bobo): vijaya ema. e, brajanidhi prakAzana vRMdAvana, 1994 I. 50. mA AnandamayI : DaoN. pannAlAla, AnaMdamayI Azrama, bI-2-94 bhadenI, banArasa, I. 1992
Page #74
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa (I. 1896-1956), kAzI kI viziSTa sAdhikA zrI siddhimAtA" (saM. 1942), kRSNAnaMda giri urpha 'maunI mAM'2, vRndAvana meM bAMke bihArI vakIla kI ziSyA zrI kRSNA jI, saMta zrI lalitA jI4, saMta zrI saMtoSa jI, saralA jI jinake viSaya meM cakradhara bAbA kA kathana hai ki 'vRndAvana meM sau mahAtmAoM ke darzana karane ke samAna ina do saheliyoM ke darzana kara lenA hai| zrI durgI mAM Adi anekoM jIvanmukta sAdhikA ke rUpa meM prasiddhi prApta saMta mahilAe~ huI haiM, jinakA sArA samaya bhagavadbhakti harikIrtana evaM carcA meM hI vyatIta hotA thA, ye vairAgya aura titikSA pUrNa jIvana yApana karatI huI hajAroM logoM kI zraddhA pAtra banI haiN| vartamAna meM prajApitA brahmAkumAriyA~ gRhavAsa kA tyAga kara brahmacarya kA pAlana karatI huI samAja kI AdhyAtmika utkrAMti ke liye eka sarAhanIya kArya kara rahI haiN| yaha saMsthA haidarAbAda sindha ke dAdA lekharAja evaM unakI patnI jasodA dvArA sthApita kI gaI thii| 1.6.6 nAtha-saMpradAya hiMdUdharma meM eka paramparA nAgA sAdhu-saMnyAsiniyoM kI cala rahI hai| ye mUlataH nAtha saMpradAya se saMbaMdhita mAnI jAtI haiM, ye guphAoM meM rahakara ekAnta sAdhanA karatI haiN| bhUtakAla meM aneka zaktisvarUpA deviyA~ thIM, jo nagna rUpa meM sAdhanA karatI thIM, Aja se 60 varSa pUrva bhI unakI sAdhanA isI prakAra calatI thI, unakI dIkSA-vidhi nagna rUpa meM pardA lagAkara dI jAtI hai| vartamAna sAmAjika, rAjanaitika vAtAvaraNa meM unake gurU unheM vastra dhAraNa kI anumati dete haiM, ataH ve jaba guphA se bAhara nikalatI haiM, taba vastra sahita nikalatI haiN| nAtha sampradAya para bhagavAna pArzvanAtha kI paramparA kA prabhAva hai yaha paramparA bhagavAna AdinAtha, neminAtha, pArzvanAtha Adi ko bhI mAnatI rahI hai| upasaMhAra ina saba uccakoTi kI sAdhikAoM, bhaktimatI mahilAoM kI upasthiti hiMdUdharma meM upalabdha hone para bhI saMpUrNa vaidika va brAhmaNa dharma kA hArda gRhasthAzrama kI hI pratiSThA karanA rahA hai, usI kI bahumukhI prazaMsA se zruti, purANa, smRti evaM mahAkAvya Adyanta vyApta hai| zUdroM evaM striyoM ko to saMnyAsa athavA vairAgya grahaNa karane kA adhikAra hI nahIM hai| sArAMza rUpa meM hama kaha sakate haiM ki vaidikadharma meM saMnyasta mahilAoM kA sarvagrAhya , saMgaThita aura AtmalakSyI rUpa dRSTigocara nahIM hotaa| 1.7 bauddhadharma meM bhikSuNI saMgha 1.7.1 bauddhadharma meM zramaNI-saMgha kA vikAsaH eka paravartI ghaTanA mahAvagga kA eka hissA 'cullavagga' hai, usake dasaveM adhyAya meM bauddha bhikSuNI saMgha kI sthApanA kI kathA hai| tathAgata buddha ne jisa samaya apane dharmacakra kA pravartana kiyA usa samaya unhoMne bhikSu saMgha kI hI sthApanA kI thI aura 51. zrI zrI siddhimAtA : rAjabAlAdevI, caukhambA vidyAbhavana cauMka, banArasa, 1992 I 52. vahI, pR. 111 53-56. braja vibhava kI bhaktimatI uSAjI, pR. 305, 359, 361, 362
Page #75
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA usake vistAra ke liye athaka parizrama bhI kiyA thA" kiMtu unhoMne bhikSuNI saMgha kI sthApanA dharmatIrtha pravartana ke kucha varSoM bAda anicchApUrvaka kI thii| buddha kI mausI mahAprajApati gautamI ne jaba kapilavastu ke nyagrodhArAma meM striyoM ko pravrajyA dene kA anurodha kiyA, taba prathama bAra to buddha ne spaSTa rUpa se asvIkAra kara diyaa| 58 kiMtu gautamI nirAza nahIM huI, usane vicAra kiyA ki saMbhavata: nArI ko durbala samajhakara buddha unheM apane saMgha meM praveza nahIM dete hoMge, ataH mahArAjA zuddhodana kI mRtyu ke pazcAt jaba vaha puna: vaizAlI meM tathAgata buddha ke pAsa pahu~cI, taba apane kAle aura ghane sundara bAloM ko kaTavA liyA thA, rAjasI vastrAbhUSaNa tyAga kara kASAya - vastra dhAraNa kara liye the tathA anya zAkya-striyoM ko sAtha lekara paidala vahA~ pahu~cI, phUle paira, dhUla bhare zarIra vAlI duHkhI gautamI ne apane hRdaya kI bAta Ananda ke samakSa prakaTa kii| Ananda ne tathAgata se striyoM ko dIkSA dene kA anurodha kiyA, kiMtu buddha ne punaH apanI asahamati prakaTa kii| taba AnaMda ne buddha ko unake usa siddhAnta kA jisameM striyoM ko bhI arhat pada ke yogya batAyA gayA thA; smaraNa karAte hue kahA ki gautamI ApakI abhibhAvikA, poSikA, kSIradAyikA hai, jananI kI mRtyu ke pazcAt usane Apa para bahuta upakAra kiye haiM, ataH striyoM ko pravrajyA kI anumati pradAna kreN| usa samaya taka bhI buddha nArI - dIkSA ke pakSa meM nahI the, unheM usameM aneka doSa dikhAI de rahe the, tathApi Ananda ke akATya tarkoM tathAgata buddha ko ulajhana meM DAla diyA, unhoMne bahuta anicchApUrvaka isa zarta para bhikSuNI saMgha kI sthApanA kI anumati dI, ki bhikSuNiyoM ko 'ATha gurudharmoM kA pAlana karanA hogaa| ve gurudharma isa prakAra haiM (i) sau varSa kI dIkSita bhikSuNI bhI eka dina ke dIkSita bhikSu ko vaMdana kregii| (ii) jahA~ eka bhI bhikSu nahIM ho vahA~ varSAvAsa nahIM kregii| (iii) varSa ke pratyeka pakSa meM bhikSu saMgha se uposatha divasa tathA upadeza prApta karane kI apekSA kregii| (iv) pratyeka varSAvAsa ke aMta meM bhikSuNI donoM saMghoM se apane AcaraNa ke saMbaMdha meM zithilatA batalAne kA nivedana kregii| (v) bhikSuNI se yadi koI galatI ho jAtI hai to vaha donoM saMgha dvArA nizcit ucita prAyazcit kregii| (vi) bhikSuNI banane kI ummIdavAra 6 mahIne prazikSaNa ke pazcAt pravrajyA ke liye donoM saMghoM se nivedana kregii| (vii) bhikSuNI, bhikSu ko koI doSa-darzana yA durvacana nahIM kahegI / (viii) bhikSuNI, bhikSu ko koI upadeza nahIM degI - bhikSu, bhikSuNI ko upadeza de sakatA hai| mahAprajApati ne ina AThoM zartoM ko prasannatA pUrvaka svIkAra kiyA aura bauddha saMgha ke itihAsa meM prathama bhikSuNI banI 160 57. mahAvagga 1/1/6 58. sAdhu bhaMte, labheyya mAtugAmo tathAgatappaveditaM dhammavinaye agArasmA anagAriyaM pavvajaMti / alaM gotami mA teM rUcci mAtugAmassa pavvajanti - culavagga, pR. 374, nAlaMdA devanAgarI pAlI graMthamAlA, bihAra, 1956 I. 59. atha kho mahAprajApati gautamI kezachAdayitvA kAsAyAniatthAni vacchAdetvA sambahulAhi sAkiyAnihI saddhiM sena vesAlI tena pakkAmi / - vahI, bhikSuNIvinaya-3 pR. 373 60. cullavagga 10/2 pR. 374-75 13 For Private Personal Use Only
Page #76
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa mahAprajApati ko apane saMgha meM bhikSuNI banane kA adhikAra pradAna karane evaM bhikSuNI saMgha kI sthApanA ke pazcAt bhI buddha isa nArI-saMgha ko hRdaya se svIkAra nahIM kara pAye, atyanta kheda- khinna hote hue unhoMne kahA- "Ananda! yaha bhikSu saMgha yadi sahasra varSa Tikane vAlA thA to aba pA~casau varSa se adhika nahIM TikegA arthAt nArI dIkSA se mere dharma saMgha kI umra AdhI hI zeSa raha gaI hai|" cUMki, bhikSuNI-saMgha ke nirmANa meM Ananda kI mUla preraNA rahI thI ata: bauddha-saMgha meM isa viSaya ko lekara Ananda ke prati Akroza kI bhAvanA jhalakatI hai, yahI kAraNa thA ki buddha nirvANa ke anantara mahAkAzyapa ke tattvAvadhAna meM jaba prathama bauddha saMgIti meM tripiTakoM kA saMkalana huA, taba rAjagRha meM 499 bhikSu isa sabhA meM ekatra hue| AnaMda ko isa sabhA meM prathama to bulAyA hI nahIM, kiMtu 500 arhat bhikSuoM meM eka Ananda hI aise bhikSu the jo sUtra ke adhikArI jJAtA the; ata: bhikSuoM ke Agraha se jaba Ananda ko bulAyA gayA to strI-dIkSA ke preraka banane, striyoM ko bhagavAna buddha ke zarIra kA abhivAdana karane kI anumati pradAna karane, tathA striyoM ko mahatva dene ke kAraNa unheM prAyazcit krvaayaa| 1.7.2 bauddha saMgha meM strI dIkSA na dene kA kAraNa buddha ke bhikSu saMgha kA uddezya aise jana sevaka taiyAra karanA thA jo svaMya pavitra jIvana jIkara samAja kI burAiyA~ dUra kreN| unakI mAnyatA thI, ki arhatpada to strI ho yA purUSa, koI ghara meM rahakara bhI prApta kara sakatA hai, kiMtu gRhasthI meM samAja ko aise sAdhu-sevaka nahIM mila sakate jo niSparigrahI hoM, nirbhaya hoM, ni:svArtha hoN| rAjA-raMka ko samAna dRSTi se dekhate ho| isIliye dharma-saMgha banAne kI AvazyakatA mahasUsa huii| yaha saMgha yA to purUSoM-purUSoM kA ho yA striyoM-striyoM kaa| purUSoM kA saMgha banAnA unhoMne adhika upayukta isaliye samajhA ki buddha svayaM purUSa hone ke kAraNa usakA saJcAlana acchI taraha kara sakate the| bhikSuNI saMgha ve isaliye nahIM banAnA cAhate the ki donoM saMghoM ke kAraNa yahA~ bhI vahI saMsAra bana jAyegA, jise chor3akara koI bhikSu banatA hai, balki ghara meM to manuSya logoM se nirbhaya hokara dAmpatya bitA sakatA hai, bhikSu saMgha meM to dAmpatya ko jagaha nahIM hai, isaliye yaha AkarSaNa antargAmI bana jAyegA aura dhIre-dhIre saMgha ko khokhalA kara degaa| buddha kI yaha zaMkA kisI hadda taka ThIka hI nikalI, jaba unake hI samakSa unake bhikSu, bhikSuNiyoM ke nivAsa lage koI carcA ke bahAne koI unheM parezAna karane koI pAnI lAne to koI bhikSaNI se upadeza sunane ke bahAne bhikSuNI-AvAsa meM jAne lge| buddha isa para ciMtA vyakta karate hue kahate haiM, ki "maiMne yadyapi bhikSuNiyoM ko dIkSA se pUrva ATha gurUdharma banA diye, kiMtu kyA ina niyamoM se donoM kA AkarSaNa kama ho pAyegA? bahAnA sabase sulabha vastu hai| maiM sau niyama banAU~gA to ekasau ekavAM bahAnA nikala aayegaa| niyama to rAstA batAte haiM, calA nahIM skte| jina bhikSuoM meM saMyama nahIM hai ve niyamoM meM kaida nahIM ho skte|"63 buddha kA vicAra thA ki bhikSuNiyoM se saMgha kI zIghra avanati hogii| dhIre-dhIre saMgha pApAcAra kA ghara bana jaaegaa| saMgha kI saMkhyA dUnI ho jAegI para saMgha kA jIvana AdhA hI raha jAegA aura pavitratA to nAmazeSa hI smjho| buddha 61. cullavagga, bhikkhuNI skandhaka 10/1/4, pR. 376 62. vahI, Anandassa dukkaTAni, 11/6, pR. 410 63. svAmI satyabhakta, buddha hRdaya, pR. 60, satyAzrama vardhA, julAI 1941 I. 14
Page #77
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA kI anicchApUrvaka Ananda ke punaH punaH Agraha se bhikSuNI saMgha banA, isake liye AnaMda ko apane hI saMgha se kaiyoM ke vAgbANoM kA zikAra bhI bananA pdd'aa| use adUradRSTA, vartamAnadarzI, nagadapuNya kA pujArI, jaldI prasanna ho jAne vAlA bhAvanAzIla evaM pariNAma ko na dekhane vAlA kahA gyaa| tathApi itanA to kahanA hI par3egA, ki bauddha dharma meM striyoM ko praveza Ananda ke kAraNa hI mila pAyA thA, Ananda ne isa viSaya meM jo krAMti kI, usase bauddha nArI-samAja mahimAmayI banA hai, bauddha itihAsa meM yaha prasaMga avismaraNIya rhegaa| bauddha bhikSuNiyoM ke liye Ananda sadaiva ArAdhya-purUSa ke rUpa meM AdaraNIya rheNge| 1.7.3 kucha pramukha bauddha bhikSuNiyA~ ___bauddha saMgha meM striyoM ko sthAna milane ke pazcAt buddha kI udAratA apratima rhii| unhoMne vivAhita, avivAhita, nimna yA uccavarga, zreSThI yA gaNikA Adi kisI bhI prakAra kA bhedabhAva kiye binA sabake liye apane dharma kA dvAra khola diyA thaa| unakI isa udAra dRSTi se aneka nAriyA~ jo vidhavA yA kisI sAMsArika kaSTa se pIr3ita hotI athavA kisI kAraNavaza avivAhita raha jAtI yA usake pati pravrajita ho jAte, una saba nAriyoM ko nissaMkoca yahA~ zaraNa milane lagA thaa| saiMkar3oM sahasroM nAriyoM ko buddha ne trANa va saMrakSaNa pradAna kiyaa| itanA hI nahIM 'therI apadAna (suttapiTaka) meM unake upadezoM kA saMkalana kara vizva itihAsa meM nAriyoM ko eka mahattvapUrNa sthAna pradAna kiyA hai| suttapiTaka ke khuddanikAya 'therIgAthAoM meM lagabhaga 58 theriyoM kI gAthAe~ evaM therI apadAna meM 40 theriyoM kA hRdaya sparzI upadeza saMkalita hai|5 aMguttaranikAya meM svayaM buddha ne apane saMgha kI agragaNya 13 theriyoM ko nAmollekha evaM prazaMsA yukta vacanoM dvArA sammAnita kiyA ve isa prakAra haiM1.7.3.1 mahAprajApati gautamI : ye zAkya deza meM kapilavastu ke kSatriya rAjA zuddhodana kI patnI thI, bhagavAna buddha kI kSIradAyikA mAtA thI, bauddha saMgha meM nArI jAti ko sthAna dilAne ke rUpa meM itihAsa meM inakA nAma sadA-sadA amara rhegaa| inheM bhagavAna buddha ne "raktajJA bhikSuNiyoM meM agragaNyA" kahakara saMbodhita kiyA hai| 1.7.3.2 khemA : ye madra deza sAgala kI rAjakanyA evaM magadharAja bimbasAra kI patnI thii| inheM tathAgata buddha ne 'mahAprajJAoM meM agragaNyA' kahA hai| 1.7.3.3 utpalavarNa : ye kauzala deza meM zrAvastI nagarI ke zreSThIkula meM utpanna huI thIM, inheM 'RddhizAliniyoM meM agragaNyA' kahakara sammAnita kiyA hai| 1.7.3.4 paTAcArA : ye bhI zrAvastI ke zreSThI kula kI kanyA thii| tathAgata buddha ne inheM "vinayadharAoM meM agragaNyA' kahA hai| 1.7.3.5 dhammadinnA : rAjagRha ke vizAkha zreSThI kI patnI thI, inheM 'dharmopadezikAoM meM agragaNyA' mAnA gayA hai| 64. satyabhakta, buddha hRdaya, pR. 23 65. therI apadAna suttapiTake, bhAga 2 pR. 181-293 saMpAdaka-bhikkhu jagadIza kassapa, 1959 I. 66. aMguttaranikAya, dhammapada aTThakathA 8/3 15
Page #78
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bahada itihAsa 1.7.3.6 nandA : ye mahAprajApatI gautamI kI putrI thii| 'dhyAyikAoM' meM nandA ko bauddha-saMgha meM zreSTha mAnA hai| 1.7.3.7 soNA : zrAvastI kula-geha se saMbaMdhita bhikSuNI soNA 'udyamazIlAoM meM agragaNya' thii| 1.7.3.8 sakulA : zrAvastI kI hI rahane vAlI thI, inheM "divya-cAkSukoM meM agragaNya' kahA hai| 1.7.3.9 bhadrAkuNDalakezA : yaha rAjagRha ke rAjakIya koSAdhyakSa kI surUpa va guNavatI kanyA thii| ekabAra tathAgata ke ziSya sAriputta se zAstrArtha meM parAjita hokara vaha bhagavAna buddha kI zaraNa meM pravarjita ho gaI evaM arhat avasthA ko prApta huii| bhagavAna buddha ke upadezoM ko usane magadha, kosala, kAzI, vajjI, aMga Adi aneka dezoM meM vistAra karane kA mahatvapUrNa kArya kiyaa| buddha ne use "prakhara pratibhAzAliniyoM meM agragaNya" svIkAra kiyaa| 1.7.3.10 bhadrA kApilAyanI : ye mahAtIrtha brAhmaNa grAma ke brAhmaNa buddha ke agragaNya ziSya mahAtyAgI mahAkAzyapa kI patnI thii| inheM buddha ne "pUrvajanma kI anusmaraNakArikAoM meM agragaNyA" mAnA hai| 1.7.3.11 bhadrAkAtyAyanI : ye kapilavastu kI rAhula mAtA devadaha vAsI suprabuddha zAkya kI putrI thiiN| 'mahA abhijJAdhArikAoM' meM inheM agragaNya sthAna prApta hai| 1.7.3.12 kRzA gautamI : ye zrAvastI ke vaizya kula kI kanyA thii| inheM "rUkSa cIvaradhArikAoM meM agragaNyA" kahA hai| 1.7.3.13 zrRgAlamAtA : ye rAjagRha ke zreSThi kula se saMbaMdhita thiiN| inako tathAgata buddha dvArA 'zraddhA yuktoM meM agragaNyA' pada se sammAnita kiyA gayA hai| 1.7.4 jaina evaM bauddha zramaNiyoM meM paraspara samAnatA ke biMdu zramaNa saMskRti kI ina donoM mahAna dhArAoM meM gRhatyAginI bhikSuNiyoM, zramaNiyoM kA astitva kaI eka bAtoM meM samAnatA liye hue hai| udAharaNa svarUpa(i) donoM hI paramparA meM nAriyA~ saMsAra ke duHkhoM kA.samyagjJAna prApta karake zramaNI-saMgha meM praviSTa hotI haiM, aura duHkhoM se mukta honA unakA ekamAtra uddezya hotA hai| (ii) donoM hI paramparAoM meM yogya nArI ko hI dIkSA dene kA vidhAna hai| zArIrika yA mAnasika dRSTi se vikRta evaM lokanindaka nAriyA~ saMgha meM praveza nahIM kara sakatI haiN| aMtara kevala itanA hI hai, ki jainadharma meM yogyatA-ayogyatA kI parakha dIkSA dene se pUrva kI jAtI hai, jabaki bauddha-paramparA meM nArI ko pravrajita karane ke pazcAta tatsaMbadhI prazna pUche jAte haiM, praznoM kA sahI samAdhAna prApta hone para hI use upasampadA dI jAtI hai| aise aneka praznoM kA ullekha DaoN. arUNapratApasiMha ne kiyA hai|" (iii) jaina aura bauddha donoM hI paramparAoM meM nArI, dIkSA se pUrva apane parivArIjana kI anumati prApta karatI haiM, binA anumati prApta kiye use saMgha meM dIkSita nahIM kiyA jAtA hai| bauddha-sAhitya meM 'maNDapadAyikA' nAma kI mahilA ke antarmana meM mahAprajApati gautamI ke sAnnidhya se vairAgya prApti kA ullekha hai, kiMtu vaha taba taka dIkSA nahIM le pAI jaba taka pati ne saharSa anujJA nahIM dii| 67. DaoN. siMha, jaina aura bauddha bhikSuNI saMgha, pR. 21 68. rasika vihArI maMjula, bauddhadharma kI 22 vanitAyeM- pR. 25 16
Page #79
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA (iv) donoM hI paramparAe~ nArI kI 'arhat dazA' ko svIkAra karatI haiN| jaina dharma meM candanA, rAjImatI, brAhmI - suMdarI Adi ke dIkSA lene ke pazcAt nirvANa prApti kA ullekha AgamoM meM varNita haiN| vahIM bauddha- tripiTakoM meM mahAprajApati gautamI, kisAgautamI paTAcArA Adi bhikSuNiyoM ke arhat pada prApti kA bhI ullekha hai| 'arhat' se abhiprAya jIvanmukta dazA se hai / " 1.7.5 zramaNI saMgha ke sambandha meM jaina evaM bauddha dRSTikoNa (vaiSamya-biMdu ) bauddhadharma tathA jainadharma ke zramaNI saMgha kA AlocanAtmaka adhyayana kiyA jAya to donoM dharmoM meM etadviSayaka kaI bAtoM meM vaiSamya dikhAI detA hai, yathA (i) bauddha dharma meM bhikSuNI saMgha buddha se prAraMbha huA thaa| bhagavAna buddha bhikSuNI saMgha ke saMsthApaka the| jaina dharma kA zramaNI saMgha bhagavAna mahAvIra se bhI pUrva bhagavAna RSabhadeva se calA A rahA hai| (ii) jainadharma meM purUSa evaM striyoM ke dIkSita hone meM pUrvApara krama nahIM hai, zramaNa evaM zramaNI donoM saMghoM kI sthApanA eka hI dina huI thii| bauddhadharma meM bhikSu saMgha kI sthApanA ke kaI varSa pazcAt bhikSuNI saMgha kI sthApanA kA ullekha hai| bhikSuNI saMgha sthApanA kI tithi bhI vivAdAspada hai| kucha vidvAn pA~ca varSa pazcAt evaM kucha bIsa varSa pazcAt mAnate haiN| (iii) jaina paramparA meM zramaNI banane ke liye striyAM svatantra haiM, una para unake saMsthApakoM kA koI pratibaMdha nahIM hai| bauddha paramparA meM buddha kI icchA ko prAthamikatA thii| unhoMne strI evaM purUSa donoM meM se kevala purUSa kA hI cunAva kiyA thA / (iv) bauddha paramparA meM bhikSuNI banane ke liye mahAprajApati gautamI ko jaise bAra-bAra anunaya karanA par3A, vaisA jaina paramparA meM zramaNI banane ke liye kisI nArI ko mahAvIra se anunaya nahIM karanA pdd'taa| ve saMsAra ke duHkhoM se mukti pAne ke liye bhagavAna ke caraNoM meM dIkSA kI prArthanA karatI haiM, to bhagavAna unakI bhAvanAoM kA mAtra hRdaya se svAgata hI nahIM karate varan unheM isa zreyaskara patha para kadama bar3hAne hetu samaya mAtra bhI pramAda na karane kI preraNA bhI dete haiM / " 1.8 IsAI dharma meM saMnyasta mahilAe~ IsAI dharma meM jainadharma kI hI bhAMti saMnyasta mahilAoM kI apanI saMsthAe~ haiN| inameM mUlataH do saMpradAya pramukha hai - romana kaitholika aura proTesTa / romana ketholika IsA va mariyama kI pUjA-arcanA karate haiM aura proTesTa mUrtipUjA ke virodhI haiN| kiMtu donoM saMpradAyeM Bible ko apanA dharmagrantha mAnatI haiN| romana kaitholika sampradAya meM pAdariyoM ke atirikta naeNnasa (Nuns) bhI hotI haiN| jinheM Mother kahate haiN| ye brahmacAriNI hotI haiM tathA girajAghara (Church) meM rahatI haiM, inake mukhya do kArya haiM - jJAnadAna aura sevA / isa sad uddezya ko lekara IsAI dharma-saMgha dvArA saiMkar3oM zikSaNa saMsthAe~ 69. suttanipAta 2/1/15 70. DaoN. komala jaina, bauddha evaM jaina AgamoM meM nArI jIvana, pR. 173, tulanIya jaina aura bauddha bhikSuNI saMgha, pR. 7 71. antakRddazAMga sUtra, varga 5 17
Page #80
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa evaM cikitsAlaya tathA sevAzrama sthApita hue haiN| apane sevA aura tyAga ke bala para Aja ye vizva ke kone-kone meM phailI huI haiM aura IsAI dharma vizva kA sabase prasiddha dharma banA huA hai| inameM kucha pramukha viduSI bhikSuNiyoM kA paricaya isa prakAra hai 1.8.1 sAdhvI mAraselinA (I. 354) prAcIna IsAI nansa meM Marcellina (mAraselinA) kA ullekha prApta hotA hai, jisane roma ke seMTa pITara carca meM popa liberiyasa se sAdhvI-dIkSA aMgIkAra kI thii| isakA samaya I. 354 kA hai| yaha ekAnta, zAnta kakSa meM akelI nivAsa karatI thii|2 1.8.2 sAdhvI skolAsTikA (I. 480) isI prakAra I. san 480 meM santa Beenedict (beneTikTa) kI bahana Scholastica (skolAsTikA) kA bhI ullekha AtA hai| jo apane prabhu kI bhakti meM tanmaya ho jAtI thI use dina-rAta kA patA hI nahIM calatA thA, prabhu kI kRpA ke anekoM camatkAra usake jIvana meM ghaTita hue the| jIvana ke aMtima kSaNoM meM usane samasta laukika kriyAoM ko chor3a diyA evaM prabhu bhakti meM lIna ho gaI thii| skolAsTikA ne apane tapa-tyAga pUrNa jIvana evaM upadeza se anekoM nAriyoM ko sadAcAra ke mArga para agrasara kiyA thaa| 1.8.3 sAdhvI ilijhAbetha (I. 1207-31) san 1207 meM haMgarI enDra ke rAjA ke yahA~ AdhyAtmika zakti saMpanna ilijhAbetha kA janma huA, jo khistI jagata meM advitIya saMta sAdhvI ke rUpa meM AdaraNIya bnii| ilijhAbetha kA vivAha seksanI ke rAjA hAramena ke dhArmika evaM dayAlu rAjakumAra lUI ke sAtha huaa| prAraMbha se hI ilijhAbetha svAbhAvika dharma vizvAsa, Izvara ke prati agAdha niSThA evaM duHkhiyoM ke prati dayAbhAvanA se otaprota hRdaya vAlI mahilA thI, khistI sAdhu jaoNna ko usane apane gurU ke rUpa meM svIkAra kiyA thaa| usakA saMnyAsinI se bhI adhika saMyamita jIvana thaa| eka upAsanA maMdira kI vedI para hAtha rakha kara usane pRthvI ke samasta vaibhava kA tyAga kara diyA thaa| san 1231 ko ilijhAbetha ne svargaprayANa kiyaa| usakI mRtyu ke 4 varSa pazcAt roma ke popa ne usako SAINT' (sAdhvI) pada se sammAnita kiyaa| usakI sabase choTI kanyA sopiphayA bhI apanI mAtA kI pavitra smRti ko hRdaya meM dhAraNa kara saMnyAsinI bana gaI thii| 1.8.4 sAdhvI TeresA (I. 1515-82) spena nivAsI sAdhvI TeresA dharma parAyaNa evaM mahAna sAdhvI thii| eka dharmaniSTha AtmA meM jitane sadguNa ho sakate haiM ve sabhI sadguNa usameM the| isa puNyazAlIni sAdhvI TeresA kA janma san 1515 meM huaa| rAjavaMza ke DI. sepeDA unake pitA evaM parama sundarI biyATrisa unakI mAtA thI san 1533 evilA nagarI meM saMnyAsiniyoM ke maTha meM jAkara 72. Encyclopaedia of World Women, Vol. 2, pR. 141-142] S.S. Shashi Sundeep Prakashan, Delhi 1989. 73. vahI, pR. 14-15 74. bhikSu akhaMDAnanda, mahAna sAdhvio, pR. 21 se 53
Page #81
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA sampUrNa vastrAbhUSaNoM kA tyAga kara vaha saMnyAsinI bana gaI thii| saMnyAsI banakara usane dehadamana kI kaThora sAdhanAe~ kIM / TeresA ke samaya saMnyAsiyoM kI dazA atyaMta patanonmukhI thii| jina sanyAsI evaM sanyAsiniyoM ke Upara manuSya ke aMtara meM dharmabhAva jAgRta karane kA kArya thA unameM se anekoM meM jJAna kA abhAva thA aura kucha hiMsA, dveSa, viSayAsakti evaM adharma kA poSaNa kara rahe the| aisI avasthA dekha TeresA ne eka nayA Azrama, eka mahAna uddezya evaM naye AdarzoM ko lekara sthApita kiyaa| kaI virodhoM kA sAmanA karake bhI usane niyamoM kI kaThoratA rakhI / Azrama ke niyama the ki apanI saMpatti para bhI apanA adhikAra nahIM rakhanA, mAMsAhAra nahIM karanA, saste va moTe kapar3e pahananA, sira para bahuta kama bAla rakhanA, sAdA bhojana vaha bhI kAma karake hI khAnA Adi / dhIre-2 Azrama kA prabhAva bar3hA, puSkala dhana Ane lagA, evaM aneka sthAnoM para usakI zAkhAe~ khuliiN| san 1592 ko sanyAsinI TeresA ne deha tyAga kiyaa| san 1622 ko roma ke popa ne puNyavatI TeresA ko sAdhu dala meM sammilita kara usakA sammAna bddh'aayaa| ye romana ketholika saMpradAya kI mahAna sAdhvI thI, isI ke nAma para 20vIM sadI meM 'madara TeresA' apanA nAma rakhA aura bhArata bhUmi para asahAya, nirdhana va rogI paricaryA meM apane jIvana kI pUrNAhuti kii| 75 1.8.5 sAdhvI ketherina ( I. 1347-80 ) ye yUropa kI 14vIM zatAbdI kI eka mahAna sAdhvI thiiN| jinheM kaThora dharmasAdhanA dvArA samAdhi prApta huI thI, usa sthiti meM ye Izvara meM yogayukta hokara parama AnaMda kI anubhUti meM lIna rahatI thii| khristI dharma ke loga use 'devI' ke rUpa meM mAnyatA dete| inakA janma san 1347 meM iTAli deza ke sAyanA grAma meM huA inake pitA kA nAma 'jekopo' thA evaM mAtA kA nAma thA 'lApA' usa samaya yUropa meM eka prakAra kI saMnyAsiniyA~ paribhramaNa karatI thIM jinake jIvana kA lakSya tapasyA evaM lokasevA hotA thA, inheM dekhakara usakA mana bhI AjIvana brahmacArI rahakara sanyAsinI banane kA huaa| aneka avarodhoM ke bAvajUda isa saMkalpazIla kanyA ne 'seinTa Dominika' saMpradAya kI vidhi ke anusAra saMnyAsinI vrata aMgIkAra kara liyaa| aba ketherina ne apane antaHkaraNa ko sphaTikavat svaccha va nirmala banAne ke liye dhyAna, dhAraNA, samAdhi evaM upAsanA kA eka mAtra avalambana liyaa| kaI-kaI dina usake upavAsa meM vyatIta hote| usane yoga kI ucca avasthA ko prApta kara liyaa| usakA upadeza bhI hRdaya ko parivartana karane vAlA hotA thaa| 'kumArI ketherina' graMtha meM usa mahAna sAdhvI ke upadezoM kA saMkalana hai| san 1390 meM ketherina kI mRtyu ke pazcAt I. san 1461 meM roma ke popa use 'SAINT' (sAdhvI) tarIke ginane kI ghoSaNA logoM meM kii| " 1.8.6 sAdhvI geyA~ (I. 1648-1717) yaha phrAMsa kI eka mahAna sAdhvI huii| inakA janma phrAMsa ke 'moTArajhI' zahara meM san 1648 ko huA / inakA pUrNa nAma 'jAM - mAri- bUbi -ai- yAra - Di-lA-motha thaa| khristI dharma ke niyamoM kA dRr3hatA se pAlana karane vAlI isa sAdhvI kI mahAna gAthAe~ Aja bhI yUropa meM gAI jAtI hai| isane apanA sarvasva Izvara ke caraNoM meM samarpita kiyA huA thaa| san 1717 meM isakA svargavAsa huaa|" 75. vahI, pR. 76-105 76. vahI, pR. 54 se 75 77. vahI, pR. 106-128 19
Page #82
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1.8.7 sAdhvI merI kArpenTara (I. 1807-77 ) isa puNyamayI sAdhvI kA jIvana-vRtta atyanta preraNAdAyaka rahA hai| san 1807 ko iMglaiMDa ke eksITara nagara meM inakA janma huaa| pitA DaoNkTara va pAdarI the evaM mAtA atizaya dharmazIlA thii| rAjA rAma mohanarAya kI apUrva dharma zraddhA evaM svArtha tyAga dekhakara 'merI' ne bhAratavarSa kI striyoM kA kalyANa karane kA dRr3ha saMkalpa kiyaa| usane bhArata Akara sarakAra kA dhyAna tIna bAtoM kI ora kendrita karavAyA - (i) strI dazA meM sudhAra, (ii) sudhAraka vidyAlaya (alpavaya ke aparAdhiyoM ko sudhArane kI pAThazAlA) evaM (ii) kaidiyoM kI avasthA meM sudhAra / 'merI' ke akhUTa utsAha evaM satata parizrama se deza meM kitanI hI kanyAzAlAe~, phimela normala skUla evaM anekoM sudhAraka vidyAlayoM kI sthApanA huI / san 1877 meM 'merI' kA svargavAsa huaa| usane AjIvana brahmacAriNI rahakara Izvara evaM usakI saMtAna para gahana prema kA paricaya prastuta kiyaa| 78 1.8.8 sAdhvI kaoNba (I. 1822-1904 ) kumArI phrAMsisa kaoNba amerikA ke aneka dhArmika evaM vidvAn purUSoM kI zraddhA - pAtra thii| kumArI kaoNba kA janma san 1822 ko Dabalina zahara meM huaa| yaha eka zreSTha lekhikA tathA granthakartrI viduSI mahilA thI / mahAtmA Isu ke prati agAdha zraddhA evaM prema ke kAraNa adhyAtma bhAvoM se otaprota jIvana thA / dharma, karma evaM jJAna meM zreSThatA prApta kumArI kaoNba kA svargavAsa san 1904 meM huA / 79 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 1.8.9 sAdhvI klerA sAdhvI klerA ne aisisi nagara ke eka sadgRhastha ke yahA~ janma grahaNa kiyA thaa| usane apanA saMpUrNa jIvana bhagavatsevA kA lakSya rakhakara prakhyAta saMta phrAMsisa ke caraNoM meM arpita kiyA huA thaa| 18 varSa kI umra meM mAtA-pitA, dhana-saMpatti Adi kA tyAga kara yaha phrAMsisa ke maTha meM praviSTa huii| klerA kI choTI bahana 'aignisa' bhI sanyAsinI bnii| klerA ne sAdhviyoM kA maTha sthApita kara vahA~ brahmacAriNI bahanoM ko dhArmika zikSaNa dene kA mahattvapUrNa kArya kiyA / 80 1.8.10 sAdhvI luisA (I. 1776-1810 ) dayAdharma se paripUrita antaH karaNa vAlI yUropa kI mahAna rAnI jise 'devI svarUpA' kahA jAtA thA, vaha san 1776 meM jarmanI ke eka pratiSThita kuTumba meM janmIM / paramezvara para AjIvana aTUTa zraddhA rakhatI huI san 1810 meM svargavAsinI huii|" inake atirikta iTalI ke mahAtmA geribAlDI kI dharmapatnI eniTA, hiMdustAna ke prasiddha hitaciMtaka henrI phaoNseTa kI viduSI patnI kerolIna harzela, sAdhvI bahana dorA (san 1832 1878) vIra sAdhvI jaoNna oNpha Arka ityAdi 78. vahI, 129 se 159 79. vahI 155-175 80. vahI, 176-179 81. vahI, 180-189 20
Page #83
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA videzI mahilAoM kA tyAga, dharmaniSThA, prabhuprema evaM unake prati vaidika zraddhA unheM 'nArI sAdhvI' ke rUpa meM citrita karatI hai| 1.8.11 madara TeresA (I. 1910-97) Upara IsAI sAdhviyoM meM madara TeresA kA nAma vizeSa rUpa se 'mAnava kI niHsvArtha sevA karane vAlI vibhUtiyoM meM sabase hai| | madara : TeresA kA janma yUgoslAviyA ke skopaje nAmaka choTe se gA~va meM 26 agasta 1910 ko huA thA / 12 varSa kI umra meM unhoMne apane jIvana kA lakSya 'mAnava sevA' kA banAyA / 18 varSa kI avasthA meM IsAI sAdhvI (NUN) banane kA nirNaya kara AyaralaiMDa pahu~cI, vahA~ 'loreTonana' ke kendra meM sammilita huii| 1929 meM bhArata AI, yahA~ 'loreTo eTelI' skUla meM adhyApikA evaM padonnati kara kalakattA meM hI 'pradhAnAdhyApikA' pada para pratiSThita huii| kiMtu pIr3ita mAnavatA kI pukAra ne unake hRdaya ko dravita kiyA, san 1950 meM 'mizanarIja oNpha cairiTI' kI kalakattA meM hI sthApanA kii| inhoMne asahAya logoM ke liye 'nirmala hRdaya dharmazAlA' kholii| ve apanI sahayoginI sisTarsa ke sAtha sar3aka ke kinAre galiyoM meM par3e marIjoM ko uThAkara le jAtIM aura unakA niHzulka upacAra krtiiN| san 1952 meM sthApita 'nirmala hRdaya' kendra kI Aja vizva bhara meM karIba 120 zAkhAe~ kArya kara rahI haiN| isa saMsthA ke tahata 169 zikSaNa-saMsthA 1369 upacAra kendra aura 755 Azraya - gRha saMcAlita haiN| madara TeresA kA svabhAva atyanta sahanazIla, asAdhAraNa aura karUNAmaya thA / unake mana meM rogiyoM, vRddhoM, bhUkhe, naMge va nirdhana logoM ke prati asIma mamatA thI / anAtha tathA vikalAMga baccoM ke jIvana ko prakAzavAna karane ke liye inhoMne apanI yuvAvasthA se jIvana ke aMtima kSaNoM taka prayAsa kiyaa| san 1997 sitaMbara meM ye paralokavAsinI ho gii| bhArata ratna se sammAnita 'madara TeresA' ko 'saMta kI padavI' (Sount hood) pona jaoNna paoNla dvitIya ne pradAna kI / san 2003 meM roma ke eka samAroha meM unheM 'dhanya' ghoSita (Beatification) kiyA gyaa| madara TeresA kA asalI nAma 'egnesa bohAjhiu' thA, kiMtu pUrva varNita 16vIM zatAbdI kI 'saMta TeresA' ke nAma apanA nAma para unhoMne 'TeresA' rkhaa| 2 1.8.12 seMTa merI IsAiyoM dvArA racita granthoM meM saiMkar3oM aparigrahI musalamAna phakIroM ke vicaraNa ke ullekha bhI prApta hote haiN| unameM alakAsima gilAnI aura saramada zahIda vizeSa ullekhanIya haiM, usake hajAroM ziSya the| inameM eka senTa merI (St. Mary of Egypt) nAmaka sAdhvI bhI thii| yaha mizradeza kI sundara strI thI, kiMtu yaha vastra tyAga kara nagna veSa meM paribhramaNa karatI thI tathA adhyAtmavAda kA pracAra karatI thii| DaoN. devendra kumAra zAstrI ne senTa merI ko 'jaina AryikA veSa' meM IsAI mahilA kahakara varNita kiyA hai | 3 1.9 islAma dharma kA nAriyoM ke prati dRSTikoNa islAma dharma meM striyoM ke saMnyAsa kI avadhAraNA prAyaH anupasthita hai, ve strI ko kevala eka bhogyA ke rUpa meM hI dekhate haiM tathApi islAma dharma meM bhI kucha strI-phakIroM ke ullekha milate haiN| 82. sAhanI evaM siMha, sAhanI sarvottama hiMdI nibaMdha, pR. 7, sAhanI bradarsa, aspatAla roDa AgarA, 2003 I. 83. zarmA ThAkura prasAda, 'hyenasAMga kA bhArata bhramaNa' anekAnta, varSa 33 kiraNa 4 I. 1925, pR. 37 21
Page #84
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 1.9.1 TikiyA sAIM _ 'pATaliputra ke itihAsa' meM paMDita pravara yati zrI sUryamalla jI ne eka strI phakIra kA ullekha kiyA hai| isakA nAma 'TikiyA sAI' thaa| yaha musalamAna phakIroM meM aMtima siddha phakIra thii| isakI bahuta prasiddhi thI, apane tapobala se isane aise-aise Azcaryajanaka kArya kara dikhAye ki jinakI carcA Aja bhI paTanA nivAsI karate haiN| ise hue anumAnataH sau varSa vyatIta hue haiN|84 1.9.2 bIbI rahimA islAma dharma meM 'bIbI rahimA' kA nAma bhI 'saMta-strI' ke rUpa meM atyanta Adara ke sAtha liyA jAtA hai| inakA jIvana-vRtta 'kalakattA nUra lAyabrerI pablIkezansa' se san 1939 meM prakAzita huA hai| bhASA baMgAlI hai| 1.10 islAma ke sUphImata meM saMnyasta striyA~ sUphImata islAma dharma kA hI eka aMga hai| sUphA ke 'abU hAzima' ne sarvaprathama IsA kI nauvIM zatAbdI meM 'sUphI' zabda ko apane nAma ke sAtha jor3akara eka AsthA pradhAna islAma dharma kI nIMva rakhI thii|85 yadyapi islAma dharma ke pravartaka hajarata muhammada ne saMnyAsa ke prati udAsInatA dikhAI thI, kiMtu sUphI sAdhakoM ne IsAI dharma se saMnyAsa kI preraNA lekara upavAsa, Antarika zuddhi, kaSTa sAdhanA, prArthanA evaM bhagavAna ke prati 'ApA' aura premabhAva para bala diyaa| 12vIM sadI meM bhArata praveza para yahA~ kI zramaNa-paramparA kA prabhAva bhI ina araba musalamAnoM para par3A, phalasvarUpa aneka sUphI phakIra hue| sUphI saMpradAya meM anekoM strI-sAdhikAe~ bhI huI haiM, jo paramAtmA ko apanA pati samajhatI thiiN| 1.10.1 sUphI sAdhikA rabiyA (IsA kI AThavIM sadI) sUphI sampradAya kI strI-phakIroM meM 'rabiyA' kA agragaNya sthAna hai| IsA kI AThavIM sadI meM yaha mahAtapasvinI bhakta mahilA turkI rAjya ke 'basarA' zahara meM eka nirdhana parivAra kI caturtha kanyA ke rUpa meM utpanna huI thii| bacapana se hI duHkha, kleza va vipattiyoM ke jhaMjhAvAtoM ko samatA se sahana karatI huI yaha paramAtmA ke prati dRr3ha AsthAvAna banI rhii| rabeyA ne Izvara kI niSkAma prema bhakti meM sarAbora hokara kucha samaya nirjana araNya meM, kucha samaya masjida meM aura zeSa jIvana makkA meM vyatIta kiyaa| makkA meM 'ibrAhima Adama', 'abadula bAheda amara' aura 'sUphiyAna' jaise pahu~ce hue sAdhaka rabiyA ke vicAroM kA atyanta Adara karate the| vaha Izvara se prArthanA karatI thI ki - "he paramezvara! mere liye tUne jo bhI sundara cIjeM dene ke liye nizcit kI hai, ve saba nAstika ko de denA, mere liye to tUM eka hI kAphI hai| tere sivA merI anya koI cAha nhiiN|"86 rabiyA ne apanI premAbhakti meM aneka 84. titthayara, varSa 26 aMka 4, pR. 165 85. DaoN. zrImatI rAjabAlA siMha, madhyakAlIna bhArata meM sUphImata kA udbhava aura vikAsa, pR. 11, azoka prakAzana, naI sar3aka, dillI, san 1995 86. muslima mahAtmAoM, pR. 62-72
Page #85
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA nAriyoM ko sarAbora kara diyA thA, ve bhI rabiyA ke samAna phakIra veSa meM paramAtmA kI bhakti karane lagI thii| rabiyA kA dehAnta jerUsalama meM san 753 I. huA mAnA jAtA hai|87 1.11 vizva dharmoM ke sAtha jaina zramaNI saMsthA kI tulanA jaina-saMskRti ke pariprekSya meM jaba hama itara dharma evaM darzanoM kA adhyayana karate haiM to jJAta hotA hai ki zramaNI-saMsthA kA jitanA vyavasthita evaM pariSkRta rUpa jainadharma meM hai, vaisA anyatra dRSTigocara nahIM hotaa| yadyapi vaiyaktika rUpa meM nAri-sAdhikAoM ke ullekha sabhI paramparAoM meM mila jAte haiM, kiMtu bhikSuNI-saMgha ke ullekha to mAtra zramaNa-paramparA ke jaina aura bauddha-dharma meM hI milate haiN| isa para bhI Aja cAhe bauddha-dharma duniyA~ ke aneka dezoM meM vyApta hai tathApi eka-do dezoM ko chor3akara anyatra bhikSuNI-saMgha kI koI vyavasthA nahIM hai| cAhe jainadharma Aja mAtra bhArata taka sImita ho phira bhI usakA bhikSuNI-saMgha Aja bhI bhikSu-saMgha kI apekSA adhika vyApaka evaM prabhAvazAlI hai| IsAI dharma meM chanade kI apanI kucha saMsthAe~ haiM, kiMtu unameM sabhI kI vibhinna AcAra-vicAra va jIvana-zailI hai| tapa-tyAgamaya, niSparigrahI evaM sarvatra mahAvratoM kI eka Dora meM baMdhA huA jo rUpa jainadharma kI zramaNiyoM kA milatA hai, vaha anyatra nahIM miltaa| jaina zramaNiyA~ adhyAtma-pradhAna jIvana kI zreSThatama saMvAhikA haiM, ve adhyAtma ko hI parama purUSArtha mAnakara svAtma-kalyANa evaM Atmopalabdhi ko apanA carama va parama lakSya banAkara calatI haiN| sAMsArika viSaya-bhogoM ko asAra, janma-maraNa kA kAraNa jAnakara unase virakta rahatI haiM, ve mAtra tapa-saMyama kI sAdhanA, kaSAyoM kA nigraha, prazasta dhyAna Adi zAzvata sukha kI upadezikAe~ haiM, ata: saMpUrNa vizva meM mAtra jainadharma kI zramaNiyA~ hI purUSoM ke samAna 'masIhA' ke rUpa meM pUjyanIya banI haiN| 1.12 jainadharma kI caturvidha saMgha-vyavasthA evaM usameM zramaNiyoM kA sthAna jainadharma meM 24 tIrthaMkaroM athavA dharma saMsthApakoM kI dIrghakAlIna paramparA calI A rahI hai| tIrthaMkara arthAt caturvidha dharmatIrtha ke saMsthApaka vItarAga, arhan prmaatmaa| tIrthaMkara apane dharmazAsana meM AcAra, saMgaThana aura vyavasthA ko sUtrabaddha banAye rakhane ke liye 'saMgha' kI saMracanA karate haiN| saMgha ke pramukha ghaTaka haiM-zramaNa, zramaNI, zrAvaka aura shraavikaa| zramaNa-zramaNI pA~ca mahAvrata -(ahiMsA, satya, asteya, brahmacarya evaM aparigraha), pA~ca samiti- (dekhakara lanA, vicAra pUrvaka bolanA, zuddha evaM nirdoSa bhikSAcaryA karanA, viveka yukta AdAna-pradAna evaM viveka yukta pariSThApana karanA) tIna gupti (mana, vacana evaM kAyA kI azubha pravRtti kA nirodha) evaM rAtri bhojana tyAga Adi vratoM ke saMpUrNa pAlaka hote haiN| zrAvaka-zrAvikA ke 12 vrata hote haiM, jinheM 'aNuvrata' kahA jAtA hai| aNuvrata icchAnusAra grahaNa kiye jA sakate haiN| dUsare zabdoM meM mahAvrata usa motI ke samAna hai jise tor3A nahIM jA sakatA, aNuvrata svarNa ke samAna haiM jinakA choTA se choTA bhAga bhI kiyA jA sakatA hai| zramaNa ho yA zramaNI pA~ca mahAvratoM kA saMpUrNa pAlana karanA donoM ko Avazyaka hai, ve caturvidha dharma-tIrtha ke agraNI stambha haiM, tIrthaMkaroM dvArA upadiSTa mArga para calakara ve sva-kalyANa to karate hI haiM, sAtha hI zrAvaka-zrAvikAoM ko bhI samyaktva kA bodha dekara mokSamArga kI ora agrasara karate haiN| zramaNa-zramaNiyoM kA sthAna saMgha meM 'guru pada' para hai| 87. dinakara, saMskRti ke cAra adhyAya, pR. 259 23
Page #86
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa isa caturvidha saMgha kA eka nAma 'zramaNa saMgha' diyA gayA hai zramaNa saMgha kA artha mAtra zramaNoM kA saMgha hI nahIM, apitu zramaNiyA~ bhI isameM sammilita haiM, mAtra yahI nahIM, zrAvaka aura zrAvikA bhI isameM sammilita haiM 'titthaM puNa cAvaNNAiNNe 'samaNa-saMghe' taMjahA - samaNA, samaNIo, sAvayA, saaviyaao|' 88 yahA~ yaha vizeSa ullekhanIya hai ki jJAna, darzana, cAritra ke dhAraka, vItarAga ke upAsaka 'jaina mAtra' eka akhaNDa aura avibhAjya saMgha hai, inheM mahAvratoM evaM aNuvratoM kI apekSA do vargoM meM tathA strI-sAdhaka va purUSa sAdhaka ke vibhAgAnusAra cAra bhAgoM meM vibhAjita kara cAra prakAra kA 'saMgha' kahA gayA hai| jainadharma meM 'saMgha' sarvocca zakti kA pratIka mAnA gayA hai, tIrthaMkaroM ne saMgha ko atyadhika mahatva diyA hai, sthAna-sthAna para 'saMgha' kI stuti kI gaI hai 1 89 jainadharma kI zramaNiyA~ tIrthaMkaroM dvArA sthApita caturvidha saMgha kI mUlabhUta ikAI haiM, puruSoM ke samAna hI ve bhI sAdhanA ke patha para agrasara ho sakatI haiN| 'strIzUdrau nAdhIyatAm' isa prakAra ke pratibandha ke liye jainadharma meM kahIM bhI kiMcitamAtra bhI sthAna nahIM hai, isakA akATya pramANa hai - tIrthaMkaroM dvArA apane-apane samaya meM zramaNa- zramaNI zrAvaka aura zrAvikA rUpa caturvidha dharmatIrtha kI sthApanA kiyA jAnA / yadi striyoM ko isa adhikAra se vaMcita rakhA jAtA to jainadharma meM caturvidha tIrtha ke sthAna para dvividha tIrtha kA ullekha milatA, kiMtu aisA nahIM hai| vastutaH anAdikAla se tIrthaMkara tIrtha sthApanA ke samaya puruSavarga aura nArIvarga donoM ko apane dharmasaMgha ke suyogya evaM sakSama adhikArI samajhakara caturvidha dharmatIrtha kI hI sthApanA karate Aye haiN| mahilAoM ne bhI tIrthaMkara pradatta isa amUlya adhikAra kA hRdaya se svAgata kiyA hai, ve bhI purUSoM kI taraha sAdhanA ke kaMTakAkIrNa patha para bar3hakara ratnatraya kI ArAdhikA banIM haiN| AtmakalyANa ke sAtha-sAtha vizvakalyANa kI bhAvanA lekara unhoMne jana-jana ko jo divya pAtheya pradAna kiyA, vaha Aja bhI itihAsa ke svarNapRSThoM para aMkita hai| caubIsa tIrthaMkaroM ke sAdhu-sAdhviyoM kI saMkhyA kA tulanAtmaka adhyayana karane se bhI yaha bAta spaSTa hotI hai ki sAdhanA patha para zramaNiyA~, zramaNoM kI apekSA bahuta Age rahI haiN| prathama tIrthaMkara bhagavAna RSabhadeva ke zramaNa jahA~ caurAsI hajAra the, vahA~ zramaNiyA~ tIna lAkha thiiN| bhagavAna mahAvIra ke zramaNa 14000 the, jabaki sAdhviyA~ 36000 arthAt DhAI gunA se bhI adhika thIM, isI prakAra zeSa tIrthaMkaroM ke bhI zramaNoM kI apekSA zramaNiyoM kI saMkhyA savAgunI se lekara caturguNita taka adhika batAI gaI hai| adhika spaSTatA hetu cArTa meM dekheM (sAdhu-sAdhvI saMkhyA) jisameM pratyeka tIrthaMkara sAdhuoM kI saMkhyA se sAdhviyoM kI saMkhyA adhika hai, aisA spaSTa dRSTigocara ho rahA hai| 88. bhagavatI sUtra 20/8 89. (ka) vahI, zataka 41, upasaMhAra gAthA 2, (kha) nandIsUtra, gAthA 4 se 19 24
Page #87
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA tIrthaMkara nAma 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 2 2 2 2 2 8. 9. suvidhinAtha 10. zItalanAtha 11. zreyAMsanAtha 12. vAsupUjya 13. vimalanAtha 14. 15. 16. 21. RSabhadeva ajitanAtha saMbhavanAtha abhinaMdana sumatinAtha 22. padmaprabhu supArzvanAtha caMdAprabhu 23. 17. 18. 19. 20. munisuvrata naminAtha ariSTanemi pArzvanAtha mahAvIra 24. anaMtanAtha dharmanAtha zAMtinAtha kuMthunAtha aranAtha mallinAtha 100000 200000 300000 saMkhyA lAkha meM 400000 25 500000 600000 700000 sAdhu-sAdhvI saMkhyA sAdhu sAdhvI
Page #88
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa vartamAna meM bhI akhila bhAratIya samagra jaina sampradAyoM kI sUcI meM zramaNoM kI apekSA zramaNiyoM kI saMkhyA sAr3he tIna gunA adhika hai| dekheM-sAdhu-sAdhvI tAlikA - a. bhA. samagra jaina saMpradAya ke sAdhu-sAdhviyoM kI tAlikA, I. san 2004 sampradAya kula zramaNa | kula zramaNiyA~ pratizata zramaNa zramaNI aMtara na 1658 6485 20.36 79.68 +59.28 583 2893 16.77 83.23 +66.46 zvetAmbara mUrtipUjaka zvetAmbara sthAnakavAsI zvetAmbara terApaMthI digambara samudAya kula saMkhyA 154 532 22.45 77.55 +55.10 542 466 53.77 46.23 -7.54 2937 10376 22.06 77.94 +55.98 jainadharma meM zramaNiyA~ na kevala saMyama ke 'asidhArAvrata' para calI haiM, apitu unhoMne ratnatraya kI paripUrNatA dvArA mokSa bhI prApta kiyA hai| zvetAmbara-paramparA ke anusAra isa yuga meM sarva karma kSaya kara mukti prApta karane vAlI sarvaprathama bhagavAna RSabhadeva kI mAtA 'marUdevI' thii| kalpasUtra meM bhagavAna RSabhadeva kI cAlIsa hajAra zramaNiyoM ke mokSagamana kA ullekha hai, mukta huI ina sAdhviyoM kI saMkhyA unake mukta hue zramaNoM kI saMkhyA se dugunI hai| isI prakAra kalpasUtra meM bhagavAna ariSTanemi kI tIna hajAra, bhagavAna pArzvanAtha kI do hajAra aura bhagavAna mahAvIra kI caudahasauM zramaNiyoM ke siddha buddha mukta hone kA ullekha hai| jabaki unake mukta hue zramaNa kramaza: 1500, 1000 evaM 700 haiN| yahI nahIM, unnIsaveM tIrthaMkara prabhu mallInAtha zvetAmbara paramparA ke anusAra strI the, ve svayaM to paramAtmA bane hI, sAtha hI 95 hajAra zramaNa-zramaNI, evaM 5 lAkha 53 hajAra zrAvaka-zrAvikAoM ke mArgadRSTA evaM mokSa-patha pradAtA bhI bne| unake zAsana meM eka hajAra zramaNa evaM pA~casau zramaNiyA~ karmakSaya kara makti ko prApta hii| bhagavatI mallI kA yaha dharma saMsthApaka rUpa jaina AcAryoM ne gopanIya nahIM rakhA varan vizva itihAsa kI advitIya ghaTanA kahakara mukta mana se jaina Agama va sAhitya meM sthAna diyaa| digambara paramparA yadyapi strI-mukti kI virodhI hai tathApi tamilanADu Adi ke aneka zilAlekhoM meM zramaNI bhaTTArikAe~ kurattigala Adi zabdoM ke uTTaGkana se ve isa bAta se sahamata haiM, ki atIta meM aneka jaina zramaNiyA~ AcArya va upAdhyAya pada para pratiSThita rahI haiN| mUlAcAra meM zramaNiyoM ke AcArya hone kA ullekha hai| 90. samagra jaina cAturmAsa sUcI, vizeSAMka, I. 2004, pR. 3 91. usabhassaNaM arahao kosaliyassa vIsaM aMtevAsi-sahassA siddhA, cattAlIsaM ajjiyA-sAhassIo siddhaao| -saMpA. amaramuni, sacitra kalpasUtra, sUtra 197 92. kalpasUtra, sUtra 166, 157,143 93. kalpasUtra, pR. 167 26
Page #89
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA vastuta: jaina darzana abhedamUlaka darzana hai, usane mAnava mAtra meM jinatva ke darzana kiye, phira cAhe vaha nara ho yA naarii| strI aura purUSa to zarIra ke nAma haiM, AtmA usase bhinna hai jo donoM meM samAna hai| jinatva kI prApti meM liMga, jAti, deza va raMga kA koI mahattva nahIM hai| bAhya dRSTi vAloM ke liye ye bAhya upAdhiyA~ bAdhaka rUpa bana sakatI haiM, kiMtu jisake antarcakSu khula cuke haiM, ve purUSa va strI donoM meM koI antara nahIM dekhtaa| jainadharma ne eka svara meM nArI ko 'jina' bIja ko aMkarita karane vAlA mAnA. vahI nArI svayaM 'jinatva' avasthA ko bhI prApta ho jAya isameM kyA saMdeha hai? nArI ke prati tIrthaMkaroM ke udAra dRSTikoNa kA hI pariNAma hai ki Aja bhI jainadharma kI zramaNiyA~ 'gurU' ke rUpa meM sammAnanIya sthAna prApta kara rahI haiN| 1.13 digambara paramparA meM zramaNI-saMsthA kI upekSA evaM usake kAraNa jainadharma kI zvetAmbara zAkhA kI apekSA digambara zAkhA meM zramaNiyoM ke prati kucha anudAratAvAdI dRSTikoNa rahA, unake anusAra strI taba taka mokSa prApta nahIM kara sakatI, jaba taka vaha purUSa ke rUpa meM janma grahaNa na kara le| mokSapAhuDa meM to strI ko zramaNI kA darjA bhI pradAna nahIM kiyA gayA, vahA~ AryikAoM meM mAtra sAmAyika cAritra mAnA gayA hai, aura unheM paMcama guNasthAnavartI 'utkRSTa zrAvikA' kahA hai, unameM mahAvrata to zramaNa saMgha kI vyavasthA mAtra ke liye upacAra se kahe haiM, vastutaH unake saMyama ko mokSa kA kAraNa nahIM mAnA hai| isakA kAraNa batAte hue kahA hai ki striyA~ nirvastra nahIM raha sakatIM, ata: ve mukti bhI prApta nahIM kara sktiiN| suttapAhuDa meM striyoM meM nirbhayatA va nirmalatA kA abhAva, zithilatA kA sadbhAva tathA ekAgracintAnirodha rUpa dhyAna kA abhAva batAkara unameM dIkSA kA sarvathA abhAva batAyA hai cittAsohi Na tesiM DhillaM bhAvaM tahA sahAveNa vijjadi mAyA tesiM itthIsu Na'saMkayA jhaann| vastuta : isa paramparA ne jinakalpa ke AcAra ko hI sAdhvAcAra mAnA, sthavirakalpa ke gacchavAsa tathA sacela AcAra ko zramaNAcAra meM sthAna nahIM diyA, inake anusAra vastradhArI purUSa cAhe tIrthaMkara hI kyoM na ho nirvANa prApta nahIM kara sakatA, kahA bhI hai "Na vi sinjhai vatthadharo jiNasAsaNe jai vi hoi titthayaro' nirvastratA ke prati atyanta Agraha ke kAraNa unake pAsa eka hI mArga raha gayA thA ki ve striyoM ke mokSa kA bhI niSedha kreN| yadyapi SaTkhaMDAgama meM manuSya strI ko saMjada' guNasthAna kahA hai aura saMyata guNasthAna vAlA mokSa prApta kara sakatA hai|" vaTTakara svAmI viracita mUlAcAra kI gAthA se bhI yaha bAta spaSTa hotI hai ki jo sAdhu athavA AryikA yathArUpa 94. 'strINAmapi muktirnabhavati mahAvratAbhAvAt' - mokSapAhuDa gA. 12/313/11 (zrutasAgarIya TIkA) 95. suttapAhuDa, gA. 26 96. vahI, gA. 23 97. SaTkhaMDAgama, bhAga. 1, sUtra 93 pR. 332, prakAzaka-jaina sAhityoddhAraka phaMDa kAryAlaya, amarAvatI (barAra) 1939 I.
Page #90
--------------------------------------------------------------------------
________________ AcAra kA pAlana karate haiM ve jagata meM pUjA, yaza va sukha ko prApta kara mokSa meM jAte haiM evaM vighANacariyaM caritaM je sAdhavo ya ajjaao| jagapujjaM kittiM suhaM ca laddhUNa sijjhati // 8 isa gAthA meM spaSTa rUpa se AryikAoM ke mokSagamana ko svIkAra kiyA gayA hai| isase yaha pratIta hotA hai ki prAcIna digambara AcArya strI-mukti kI avadhAraNA meM vizvAsa karate the, kiMtu bAda meM TIkAkAroM ne apanI TIkAoM meM strI nirvANa kA niSedha kiyA hai, arthAt strI meM saMyama va mokSa ke abhAva kA vicAra mUla jaina - paramparA se saMbaddha na hokara uttarakAlIna kucha AcAryoM kI dena hai| 1.14 jaina zramaNI ke paryAyavAcI nAma unakI anvarthatA evaM sArthakatA jainadharma meM zramaNiyoM kA astitva itanA prAcIna aura vyApaka rahA hai ki deza-kAla kI parivartita sthiti meM vibhinna saMpradAyoM aura vibhinna bhASAoM meM Aja taka unheM aneka nAmoM se saMbodhita kiyA jAtA rahA hai, jaise- 'zramaNI', 'zamaNI', 'samaNI', 'zravaNA', 'zrAmaNerI' aadi| inameM kucha nAma to deza aura bhASA kI vartanI - paddhati ke anusAra vyavahRta hue haiM aura kucha Agama- sAhitya evaM graMthoM meM athavA bolacAla meM prayukta hue haiN| zramaNI ke anya paryAyavAcI nAmoM meM 'nirgranthI', 'bhikSuNI', 'saMyatinI', 'vratinI', 'sAdhvI', 'AryikA', 'kSullikA', 'mahAsatI', 'svAmI' Adi pramukha hai| ukta nAmoM kI sArthakatA tathA sAhitya meM usake prayoga para eka dRSTipAta kara lenA bhI Avazyaka hai| jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 1.14.1 zramaNI jainadharma meM dIkSita strI ko 'zramaNI' kahA jAtA hai| 'zramaNI' zabda tapa aura kheda artha vAlI zram dhAtu se niSpanna huA hai| 'zramu tapasi khede ca ' jisakA artha hai - parizrama karanA, tapasyA karanA athavA indriya- damana karanA / strIliMga meM 'NA' athavA 'NI' pratyaya jur3akara 'zramaNA' athavA 'zramaNI' zabda banA hai / " jaina sAhitya meM aneka sthaloM para 'zrama' ko 'tapa' ke artha meM liyA hai " zrAmyati tapasA khidyata iti kRtvA zramaNo vAcyaH 100 " zrAmyantIti zramaNAH tapasyantItyarthaH 101 " zrAmyati tapasyatIti zramaNa: "102 arthAt zrama aura tapa ye donoM ekArthavAcI haiN| jo bAhya aura AbhyaMtara tapa meM lIna hai, vaha 'zramaNI' hai| zramaNI zabda kA yaha arthabodha jaina zramaNiyoM meM pUrNarUpa se parilakSita hotA hai| mahAvIra yuga meM samrAT zreNika kI kAli 98. mUlAcAra - 4/196 99. vA. zi. ApTe, saMskRta-hindI koza- pR. 1035, prakAzaka- motIlAla banArasIdAsa, dillI, punarmudraNa 1987 100. AcArAMgazIlAMkakRta TIkA, patra 263 101. dazavaikAlika hAribhadrIya vRtti 1/3 patra 68 102. vyavahAra bhASya 4/2 28
Page #91
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA Adi mahArAniyoM kA varNana AtA hai adhyAtma tapasteja kI pratimUrti una rAniyoM ne tapa kI jvAlA meM apane samasta karma samUha ko bhasmIbhUta kara diyA thaa| Aja bhI zramaNiyoM kA tapomaya ujjavala.rUpa jaisA jaina zramaNiyoM meM parilakSita hotA hai| vaisA vizva itihAsa meM anyatra dekhane ko nahIM miltaa| yahI kAraNa hai ki jaina sAdhvI ke liye 'zramaNI' kA sArthaka saMbodhana Agama-sAhitya evaM graMthoM meM sthAna-sthAna para prApta hotA hai|103 1.14.2 zramaNA zramaNI ke liye pANinI ne aSTAdhyAyI tathA zAkaTAyana ne apane vyAkaraNa-graMtha meM 'zramaNA' zabda kA bhI prayoga kiyA hai| jo kanyAe~ kumArI avasthA meM hI dIkSA aMgIkAra kara letI thIM unheM 'kumArIzramaNA' kahA gayA hai|04 zramaNAdi gaNa pATha ke antargata 'kumAra pravrajitA', 'kumAra tApasI' Adi zabdoM se yaha siddha hotA hai, ki usa samaya pravrajyA grahaNa karane vAlI kumArikAoM ko 'zramaNA' zabda se saMbodhita kiyA jAtA thaa| AcArya raviSeNa ne bhI padamapurANa meM zramaNA' zabda kA prayoga kiyA hai "labvA bodhimanuttamAM shshinkhaa'pyaabhimaamaashritaa| saMzuddha zramaNA vratorUvidhavA jAtA nitaantotkttaa||mos vAlmikIya-rAmAyaNa meM bhI zabarI ke liye zramaNA saMbodhana diyA hai|06 kahIM-kahIM para 'zramaNA' ko 'zravaNA' zabda se bhI varNita kiyA hai| abhidhAna cintAmaNi meM bhikSukI strI ke 3 nAmoM meM eka nAma 'zravaNA' diyA hai-'zravaNA bhikSukI muNDA107 kuMdakuMdAcArya ne zramaNa ko 'savaNa' (zravaNa) kahakara abhihita kiyA hai-"ko vaMdami guNahINo Na hu savaNo Neva sAvayo hoI"108 1.14.3 azramaNA __'zramaNA' jaba loka-aloka, zramaNa-azramaNa, tApasa-atApasa Adi bhedoM se rahita parabrahma ko prApta karatI hai taba vaha 'azramaNA' kahI jAne lagatI hai| bRhadAraNyaka meM yahI bAta kahI hai 'zramaNo'zramaNastApaso'tApaso nanvAgataM puNyetAnanvAgataM pApena tINo' hi tadA sarvAn zokAn hRdayasya bhvti| 109 103. (ka) zrImatI zramaNI pAveM babhUvuH paramAryikAH - padmapurANa A. raviSeNakRta, parva 119/42, (kha) 'padmAkhyA zramaNImukhyA vizrANya shrmnniipdm|' -zrI vAdIbhasiMhasUri kRta kSatracUDAmaNi 11/16 104. 'kumArI zramaNA kumArazramaNa' - zAkaTAyana vyAkaraNam 2/1/78 kI vRtti, bhAratIya jJAnapITha prakAzana, san 1977 105. pa. pu. parva 78 zloka 95 106. vA. rA. 1/1/56 107. zravaNAyAM bhikSukI syAt-kANDa 1, gA. 196, paM. zrI haragovindazAstrI, caukhambA saMskRta sIrija, vArANasI 108. darzanapAhuDa, 27 109. bRhadAraNyaka 4/3/22 29
Page #92
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa Rgveda ke azramaNa zabda kI vyAkhyA meM sAyaNa ne bhI 'azramaNAH zramaNavarjitAH' kaha kara usakI zramaNAtIta avasthA kA saMketa kiyA hai| 1 10 1.14.4 zamanI 'zramaNI' kA hI eka anya rUpa saMskRta meM 'zamanI' ke artha meM bhI prApta hotA hai| mAgadhI bhASA meM 'zramaNI ' ke sthAna para 'zamanI' prayoga milatA hai| videzoM meM 'zamana' tathA 'zamana dharma' ke nAma se 'zramaNa dharma' pracalita rahA hai / " zamanI zabda 'zamu upazame' dhAtu se nirmita huA hai jisakA artha hai apanI vRttiyoM ko zAnta rakhane vAlI / zramaNiyA~ saMyama, samiti, dhyAna, yoga, tapa aura cAritra dvArA pApoM kA zamana karatI haiM, ataH unheM 'zamanI' bhI kahate haiN| 12 1.14.5 samaNI arddhamAgadhI prAkRta meM 'zramaNI' kA 'samaNI' rUpa banatA hai| jaina AcAryoM ne 'samaNI' zabda ko vibhinna arthoM meM vyAkhyAyita kiyA hai| sthAnAMga sUtra kI TIkA meM kahA hai jaha mama Na piaM dukkhaM jANiA emeva savvajIvANaM / na haNai na haNAvei a, samamaNaI teNa so samaNo / / 13 arthAt jo sabhI prANiyoM ko Atmatulya samajhakara kisI bhI jIva kA hanana nahIM karatA, vaha 'samaNa' hai| uttarAdhyayana sUtra meM bhI yahI bAta kahI hai- 'samayAe samaNo hoI | 14 jaina samaNa - samaNI samatAbhAva ke ArAdhaka hote haiM ve zatru-mitra para samadRSTi rakhate haiM, unake liye saMsAra meM na koI priya hai na apriya anukUla athavA pratikUla avasthAoM meM samAna vRtti va pravRtti hone se unheM 'samaNa' yA 'samaNI' yaha sArthaka saMbodhana prApta huA hai| 1.14.6 nirgranthI jaina zramaNI kA Agama-sammata nAma 'niggaMthI' yA 'NiggaMthI' hai / isa zabda kA prayoga sarvaprathama sUtrakRtAMga 15 sUtra evaM tatpazcAt sthAnAMga sUtra " meM huA hai| jJAtAdharmakathAMga, upAsakadazAMga " bhagavatI" Adi paravartI Agama- sAhitya meM ekAdhika bAra 'niggaMdhI' zabda zramaNI ke liye prayukta huA hai| 110. 'tRdilA atRdilAso adrayo'zramaNA agrathitA amRtyava: ' - Rgveda 10/94/11 111. dRSTavya-javAharalAla jI jaina, bhAratIya zramaNa saMskRti, pR. 3 112. mUlAcAra 9/26 114. uttarAdhyayana 25/32 116. 1/167-269, 3/345, 4/59; 5/98-100, 6/2, 3, 100 117. goyamAdie samaNe niggaMthe niggaMdhIo ya khAmettA....... - jJAtAsUtra 1 / 1 / 204 118. uvAsagadazA 2/46, 47; 6/28, 29 119. bhagavatI 7/22 se 25; 8/254 30 113. sthAnAMga TIkA pR. 272 115. sUtrakRtAMga 2/1/11
Page #93
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA bRhatkalpa bhASya meM 'grantha' kA artha gAMTha kiyA hai, jo rAga-dveSa rUpI Antarika evaM dhana-dhAnyAdi parigraha rUpa bAhya granthi ko jItane kA prayAsa karatA hai, vaha 'nirgrantha hai|120 nirgrantha kI vyAkhyA karake bhASyakAra 'nirgranthI' zabda kA bhI yahI artha mAnya karate hue kahate haiM 'nirgranthI zabda vyutpattirapi nirgrantha zabdavad dRSTavyA, liMgamAtrakRta bhedtvaadnyoriti| 127 arthAt bhagavAna mahAvIra ke zAsana meM nirgrantha evaM 'nirgranthI' ke AcAra, niyama, maryAdAoM meM koI bhinnatA nahIM hai| donoM ko samAna sthAna diyA gayA hai| nizItha bhASya meM 'nirgrantha' ke samAna hI 'nirgranthI' zabda kI vyutpatti kI hai- "Niggaya gaMthI NiggaMthI-122 1.14.7 bhikSuNI jaina Agama bhASya, niyukti, cUrNi Adi meM aneka sthaloM para 'zramaNI' ke liye 'bhikSuNI' zabda upalabdha hotA hai| sarvaprathama AcArAMga sUtra ke prathama zrutaskandha meM bhikSuNI zabda zramaNI ke liye prayukta huaa| vahAM bhikSuNI ko svAdavRtti kA varjana karate hue sarasa AhAra meM yA svAda meM lolupa evaM Asakta nahIM hone kA nirdeza kiyA hai| 23 dazavaikAlika meM kahA hai-jo muni vastrAdi upadhi meM mUcchita nahIM hai, agRddha hai, ajJAta kula meM bhikSA kI eSaNA karatA hai, doSoM se rahita hai, kraya-vikraya aura sannidhi se virata tathA sarvasaMga (parigraha) se rahita nirlepa hai vaha 'bhikSu' hai,124 kyoMki bhikSu apane jIvana kA nirvAha bhikSA dvArA hI karatA hai, vyavahAra bhASya nizItha bhASya 26, nizIthacUrNi27 tathA dazavaikAlika niyukti 28 Adi graMthoM meM 'bhikSu' zabda kI yahI vyutpatti kI gaI hai| arthAt zramaNI ko bhikSA hetu zuddhatA, nirdoSatA evaM saMyama-nirvAha kA vizeSa lakSya rakhanA caahiye| vyavahArabhASya meM bhikSu kI vyutpatti "bhidaMto yAvi khudhaM bhikkhU' isa prakAra kI gaI hai| kahIM-kahIM para aSTavidha karma-granthi kA bhedana karane ke artha meM bhI 'bhikSu' zabda prayukta huA hai "bhettA''gamovautto duviha tavo bheaNaM ca bhettvv| aTTavihaM kammakhuhaM teNa nirUttaM sa bhikkhutti||130 120. sahiraNyaka: sagranthaH, atra hiraNya grahaNaM bAhyA''bhyantara parigrahopalakSaNam'-bRhatkalpabhASya, bhAga 2, gA. 806, pR. 257 121. vahI, pR. 257 122. nizIthabhASya, sUtra 23, caturtha uddezaka 123. AcArAMga 1/8/6 124. uvahimmi amucchie agiddhe annAyauMchapula nippulaae| kayavikkayasannihio virae savvasaMgAvayae ya je sa bhikkhu|| -dazavaikAlika 10/26 125. bhikkhaNasIlo bhikkhU vyavahAra bhASya gA. 189, 126. nizIthabhASya, gA. 6275 127. bhikSAbhogI vA bhikkhU nizIthacUrNi 4 pR. 271 128. jaM bhikkhamattavittI teNa va bhikkhU - dazavaikAlika niyukti 344 129. vyavahArabhASya gA. 42 130. AcArya tulasI, nirUktakoza, pR. 220, lADanUM, varSa 1984, 31 For Privac s onal Use Only
Page #94
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa jo zAstra kI nIti evaM maryAdAnusAra tapa dvArA karma-baMdhana kA bhedana karatA hai, vaha bhikSu hai|| digambara graMtha mUlAcAra meM aneka sthaloM para zramaNa ke liye 'bhikSu' zabda kA prayoga kiyA gayA hai|32 'bhikSuNI' zabda kA prayoga digambara graMthoM meM dekhane ko nahIM miltaa| jabaki zvetAmbara AgamoM meM bhikSuNI (bhikkhuNI) ke anekazaH ullekha haiN| saMskRta hiMdI koza meM 'zramaNI' ko 'bhikSukI' bhI kahA hai|133 abhidhAna cintAmaNi koza meM 'zramaNI' ke tIna nAmoM meM eka nAma 'bhikSukI' hai||34 1.14.8 saMyatinI (saMjatINa) zramaNiyoM kA eka nAma 'saMyatinI' bhI hai|35 nizItha cUrNi meM 'saMyatinI niyama se nirgranthI hai| 36 padmapurANa meM 'madodarI ko "saMyatA, saMyamamAzritAni" kahA hai| nizIthabhASya meM 'saMyata' ke samAna hI 'saMyatinI' ke niyama jAnanA cAhiye aisA spaSTa ullekha hai| 38 / saMyata kI paribhASA karate hue mUlAcAra meM kahA hai -'kaSAya rahita honA cAritra hai, isa dRSTi se jisa samaya jIva upazAnta (vrata meM sthita tathA kaSAya rahita) ho jAtA hai usI samaya vaha 'saMyata' (cAritra yukta) ho jAtA hai, tathA kaSAya ke vazIbhUta jIva asaMyata ho jAtA hai| ataH cAritrAdi anuSThAna meM niSTha rahate vAlA 'saMyata' kahA jAtA hai| 39 dhavalA ke anusAra 'sama' arthAta samyagdarzana aura samyagjJAna ke anusAra jo bahiraMga tathA aMtaraMga AsravoM se virata hai, unheM 'saMyata' kahate haiN| 40 saMyata ke samAna hI 'saMyatinI' kA bhI svarUpa hai| 1.14.9 vratinI saMyatinI ko 'vratinI' bhI kahate haiM, vratinI se tAtparya vrata dhAraNa karane vAlI shrmnnii| jaina zramaNiyA~ ahiMsA, satya, asteya, brahmacarya evaM aparigraha ina pA~ca mahAvratoM ko dhAraNa karatI haiM, ataH ve 'vratinI' haiN| 'samaNI-vratinyAm' viratInAM AryikANAM"41 ityAdi zabdoM se dhvanita hotA hai ki zramaNI aura vatinI paryAyArthaka haiN| bRhatkalpa bhASya meM 'vratinI' zabda kA zramaNI ke artha meM aneka bAra prayoga huA hai| 42 131. yaH zAstranItyA tapasA karma bhinatti sa bhikSuH- dazavaikAlika hari. vRtti a. 10 132. mUlAcAra 5/213, 7/39, 10/20, 57, 58, 123, 124 133. vA. zi. ApTe, pR. 1035 134. abhidhAna cintAmaNi koza, kANDa 1 gA. 196 pR. 134 135. AryikAyAM saMyatyAm - abhidhAna rAjendra koza, bhAga 7 pR. 417 136. saMjatINa vi NiyamA avazyaM nirgranthInAM bhavatItyartha-nizIthacUrNi, jinadAsagaNi, caturtha uddezaka, gA. 590. 137. padma purANa, parva 78 zlo 94 138. idANiM saMjatINa eseva gamo NiyamA -nizItha bhASya gA. 600 139. akasAyaM tu cArittaM kasAyavasio asaMjado hodi| uvasamadi jamhi kAle takkAle saMjado hodi|| -mUlAcAra 10/91, pR. 388 140. abhidhAna rAjendra, bhAga 7, pR. 413 141. mUlAcAra, gA. 180 kI TIkA 142. vatiNI vatiNI vatiNI va paragurUM para gurU va jaivaiNiM-bRhatkalpabhASya gA. 2224 32
Page #95
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA 1.14.10 sAdhvI zramaNI ke liye vartamAna meM 'sAdhvI' zabda kA pracalana bahutAyata se dekhane ko milatA hai| Amataura se sAdhu zabda kA uccAraNa karate hI hamAre sAmane 'muni, yati, zramaNa' kA bhAva A jAtA hai aura sAdhvI se 'zramaNI, AryikA' kaa| dUsarI tarapha graMtha-prazastiyoM, pratimA-lekhoM Adi meM 'sAdhu 'zabda' sAhukAra yA dhanI gRhastha ke artha meM adhikAMzataH prayukta huA hai, aura 'sAdhvI' usakI patnI ke liye| nAthUrAma premI ne 'sAhu' zabda kA udbhava saMskRta se na mAnakara phArasI se mAnA hai| unake matAnusAra yaha zabda musalamAna kAla meM lokabhASA meM pracalita ho gayA thA, 43 kiMtu yaha mAnyatA ucita nahIM hai| jaina paramparA meM muni, RSi, saMta ityAdi ke paryAyavAcI ke rUpa meM 'sAdhu' zabda ke prayoga milate haiM / namaskAra maMtra meM 'savvasAhUNaM' pATha hai jo IsA pUrva se milatA hai| sAdhvI ke liye prAkRta meM 'sAhuNI', sAhuI evaM sAdhuNI tInoM zabda haiM nizItha bhASya meM kahA hai __sAdhuNI vi sahU, sAhU vi sahU' (gA. 1754) sAdhvI zabda 'ratnatrayadhAriNyAM zramaNyAm' athavA tapasvinI ke artha meM bhI prayukta huA hai| 44 abhidhAna rAjendra koza'45 meM vibhinna AgamoM ke uddharaNa dekara sAdhu zabda kI aneka vyutpattiyA~ kI haiM (1) 'sAdhayati samyagdarzanAdi yogairapavargamiti sAdhuH' (2) 'sAdhayati-poSayati viziSTakriyAbhirapavargamiti sAdhuH (3) 'sAdhayati jJAnAdizaktibhirmokSamiti sAdhuH' (4) 'abhilaSitama) sAdhayatIti sAdhuH (5) 'anantajJAnAdi zuddhAtmasvarUpaM sAdhayantIti sAdhavaH ukta sabhI paribhASAoM kA tAtparya una zramaNa-zramaNiyoM se hai, jo saMpUrNa duHkhoM se mukti prApta karane ke liye jJAna, darzana cAritra kI sAdhanA karate haiM evaM jIvoM para samatA bhAva rakhate haiN||46 1.14.11 AryikA saMskRta-sAhitya meM 'Arya' zabda AdaraNIya, sammAnanIya athavA uccapadastha yA kulIna vyakti ke vizeSaNa rUpa meM prayukta hotA hai|'47 saMskRta hindI koza meM Arya zabda kI vyutpatti isa prakAra kI gaI hai 'karttavyamAcaran kAryamakarttavyamanAcaran tiSThati prakRtAcAre sa vA 'Arya' iti smRtH|148 143. bhAskara patrikA, pR 82, bhAga 7 kiraNa 2 jUna 1940 144. dRSTavya- 'sAhuNI'-abhidhAna rAjendra koSa, bhAga 7 pR. 804 145. abhidhAna rAjendra koza, bhAga 7 pR 802 146. nivvANasAhae joe, jamhA sAhati saahunno| samA ya savvabhUesu, tamhA te bhAva saahunno|| -Ava. ni. bhAga 1, gAthA 1002 147. yadAryamasyAmabhilASi me manaH (zakuntalA nATaka 2/22) 148. da.- vAmana zivarAma ApTe, pR. 159 33
Page #96
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa arthAt jo apane deza ke niyama tathA dharma ke prati niSThAvAn haiM, unheM 'Arya' kahA jAtA hai|' Arya' se hI 'AryA' zabda niSpanna huA hai| ardhamAgadhIkoza evaM saMkSipta prAkRta hindI koza meM 'AryikA' ko 'ajjA' evaM usakA artha sAdhvI, sanyAsinI yA 'mahAsatI kiyA gayA hai| Agama- sAhitya meM sAdhvI ke liye 'ajjA' zabda kA aneka sthAnoM para prayoga huA hai| 'ajjiyA', 'ajjayA' Adi nAmAntara bhI dekhe jAte haiN| 149 jaina - sAhitya meM 'AryA' AryakA, AryikA Adi zramaNiyoM ke liye prayukta hue zabda haiN| lekina vartamAna samaya meM zvetAmbara paramparA kI zramaNiyoM ke liye 'sAdhvI' evaM digambara- paramparA kI zramaNiyoM ko 'AryikA' zabda se saMbodhita kiyA jAtA hai| vahA~ 'AryikA' ke liye 'arjikA' uttara bhArata meM 'mAtAjI' kannar3a meM 'ammArI' ' saMbodhana bhI milate haiN| jo muni se nimna zreNI evaM gRhastha se 'ucca zreNI' kI pratIka hai| 'bAIjamA ' jaina vAD.maya meM 'AryA' zabda sAdhvI ke artha meM itanA lAkSaNika ho gayA thA, ki sAdhviyoM ke vizeSa niyamoM kI ora saMketa karane vAle sUtroM ko bhI 'AryAsUtra' kahA jAne lgaa| 150 1.14.12 kSullikA ( khuDDI ) saMyama jIvana ke zikhara para car3hane ke liye prAraMbhika taiyArI ke rUpa meM mumukSu striyA~ jaba zaikSa avasthA ko pAra karake pA~ca mahAvratoM ko aMgIkAra kara letI haiM taba tIna varSa taka kI dIkSitA zramaNI ko 'kSullikA' kahA jAtA hai | St tivariso hoi navo AsolasagaM tu DaharagaM beMti / taruNa cattAlIso sattari uNa majjhimo therao seso 1 1 1 52 nizIthasUtra meM 'kSullikA zramaNI' ke saMyama va zIla kI surakSArtha aneka niyama-upaniyamoM kA vidhAna kiyA gayA hai| digambara paramparA meM 'kSullikA' ko utkRSTa zrAvikA kahA hai| padmapurANa meM AcArya raviSeNa ke 'gRhastha muni' zabda kA artha TIkAkAra ne 'kSullaka' kiyA hai| 53 kSullikA eka pAtradhArI athavA pA~ca pAtradhArI hotI haiN| thAlI Adi meM baiThakara bhojana karatI haiN| unake liye kezaloMca kA niyama nahIM hai, vaha kaiMcI Adi se bhI bAloM ko nikAla sakatI hai| inake pAsa dhAtu kA kamaNDalu rahatA hai| dina meM eka hI bAra AhAra letI haiM, vaha eka sapheda sAr3I ke sivAya eka cAdara bhI rakhatI haiN| 154 zramaNI ke anya nAmoM meM Ajakala 'satI' yA 'mahAsatI' kA pracalana bhI adhika sthaloM para dekhA jAtA hai| 149. sthAnAMga 5/162, samavAyAMga 36/3, jJAtA sUtra, 1/1/85, bhagavatI 3/34, 9/135 se 155; 150. jaina siddhAnta bola saMgraha, bhAga 5, pR. 237, prakAzaka-seThiyA jaina pAramArthika saMsthA, bIkAnera, 1950 I. (dvi.saM.) 151. (ka) seho pavajjAbhimuo Agato pavvatito vA nizIthasUtra pIThikA, gA. 323 (kha) khuDDago sisU bAlo tti vRttaM bhavati vahI gA. 349 152. vyavahAra bhASya gAthA 220 153. .. AsanAdi pradAnena gRhasthamuni veSabhRt parva 102, zloka 3 154. DaoN. phUlacandra jaina, mUlAcAra kA samIkSAtmaka adhyayana, pR. 422 - 34
Page #97
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA jainadharma meM zIla kA prANa-praNa se nirvAha karane vAlI striyoM ko 'satI' yA mahAsatI ke nAma se pukArA jAtA hai, aisI solaha kahIM cauMsaTha satiyoM ke nAmollekha bhI Aye haiN| 1.15 jaina zramaNI saMgha kI AMtarika vyavasthA (vibhAjana, pada, yogyatA, dAyitva, kartavya) pratyeka tIrthaMkara ke zAsanakAla meM zramaNiyoM kA eka saMgaThita evaM suvizAla saMgha rahA hai| kiMtu jaise zramaNa-saMgha kI suvyavasthA aneka gaNadharoM meM vibhakta hokara hotI thI, ve gaNadhara apane gaNastha zramaNoM ke adhyayana tathA paryavekSaNa kA kArya karate the, usa prakAra suvizAla zramaNI-saMgha kA saMcAlana karane ke liye kisa prakAra kI vyavasthAe~ thIM, isakA ullekha kisI bhI Agama meM nahIM miltaa| yadyapi zramaNa saMgha meM zramaNiyoM kI saMkhyA zramaNoM kI apekSA prAyaH adhika rahI haiM, tathApi prathama tIrthaMkara bhagavAna RSabhadeva ke samaya 3 lAkha zramaNiyoM kA netRtva brAhmI ne tathA bhagavAna mahAvIra ke saMgha meM 36 hajAra zramaNiyoM kA netRtva candanA ne kiyA thaa| anya bhI 22 tIrthaMkaroM ke zAsana kAla meM sAdhviyoM kI suvyavasthA hetu mAtra eka sAdhvI-pramukhA kA hI ullekha milatA hai| jise 'pavattiNI' kahA jAtA thaa| Agama sAhitya meM; jaisA ki pUrva meM varNita kiyA jA cukA hai, zramaNI ke liye bhikkhuNI, ajjA, ajjiyA, samaNI, niggaMthI Adi zabdoM ke prayoga milate haiM paraMta inase zramaNI-saMgha kI saMgaThanAtmaka vyavasthA kI koI sacanA prApta nahIM hotI kyoMki ye zabda sAmAnya rUpa se sabhI zramaNiyoM ke liye sAmadAyika rUpa meM prayakta hae haiN| antakRddazAMga'56 sUtra meM 'sissiNI' zabda evaM jJAtAdharmakathA'57 meM 'gurUI' zabda haiM, jo dIkSAdAtA evaM dIkSA ke liye icchuka nArI ke sUcaka haiN| isI prakAra 'ajjA' zabda sadyaH pravrajita nArI tathA pravrajyA pradAna karane vAlI zramaNI donoM ke liye prayukta kiye gaye haiM paraMtu ye koI viziSTa zabda nahIM the, jisake AdhAra para tatkAlIna zramaNiyoM ke pada-nirdhAraNa kA koI krama nizcit kiyA jA ske| zramaNI-saMgha kI suvyavasthA hetu jitane bhI pada haiM, ve chedasUtroM meM hI upalabdha hote haiN| isase yaha pratIta hotA hai ki tIrthaMkaroM ke samaya AtmAnuzAsita vRtti evaM sAkSAt tIrthaMkaroM kI upasthiti ke kAraNa isa cIja kI AvazyakatA mahasUsa nahIM huI hogI, athavA AMtarika kucha vyavasthAe~ banI bhI hoMgI para bAhara meM unakA prakaTIkaraNa nahIM huA hogaa| 1.15.1 zvetAmbara paramparA meM zramaNiyoM kI pada-vyavasthA zvetAmbara paramparA dvArA mAnya chedasUtroM meM zramaNI ke liye ajjA, bhikkhuNI, niggaMthI ke atirikta 'pavattiNI' (pravartinI), gaNiNI, 'gaNAvaccheiNI', therI Adi padoM kA ullekha hai, bhASya cUrNi evaM TIkAoM meM unakA vikasita rUpa dekhane ko milatA hai, jaise-bRhatkalpabhASya meM zramaNI-saMgha ke pA~ca pada-pravartinI, abhiSekA, bhikSuNI, sthavirA, kSullikA tathA isake atirikta mahattarikA, gaNAvacchedikA, pratihArI Adi padoM kA bhI ullekha milatA hai| ye sabhI pada saMyamI jIvana kA nirvAha, dharma kI prabhAvanA, jJAna kI ArAdhanA, saMgaThana va anuzAsana kI dRr3hatA Adi uddezyoM ko dRSTi meM rakhakara diye jAte the| 155. zrI jayamalajI mahArAja, jayavANI, pR. 46 prakAzaka- sanmati jJAnapITha AgarA, saMvat 2016 156. antakRddazAMga sUtra, varga 5 157. jJAtAdharmakathA sUtra, 1/9/10 35 For Privatleasonal Use Only
Page #98
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 1.15.1.1 pravartinI padaH artha, yogyatA evaM dAyitva 'pra' upasarga pUrvaka 'vRt' dhAtu meM Nic aura 'Nvula' pratyaya lagAkara 'pravartaka' zabda banA hai| strIliMga meM 'pravartikA' athavA 'pravartinI' zabda unnetA, praNetA, janmadAtA athavA saMcAlikA ke artha meM vyavahata hotA hai| 58 pravartinI kA zramaNI-saMgha meM vahI mahattva hai, jo mahattva zramaNa-saMgha meM AcArya kA hai| pravartinI ko 'sAdhvI-saMgha kI nAyikA kahA gayA hai| vaha sAdhviyoM ko saMyama-pravRtti meM jor3ane vAlI hotI hai|159 AcArya ke samakakSa pravartinI hone se usakI yogyatAe~ bhI AcArya Adi ke hI samakakSa hai| isa mahattvapUrNa pada para vahI sAdhvI pratiSThita ho sakatI hai jo AcAra-kuzala, pravacana pravINa, asaMkliSTa cittavAlI evaM sthAnAMga- samavAyAMga kI jJAtA ho| AcAra-prakalpa (AcArAMga-nizItha sUtra) ko pramAdavaza vismRta kara dene vAlI sAdhvI isa pada ke sarvathA ayogya ho jAtI hai, kiMtu anya kAraNavaza vismRta ho gaI ho aura punaH kaMThastha kara le to vaha punaH isa pada kI adhikAriNI ho sakatI hai|160 ayogya sAdhvI yadi pravartinI pada para adhiSThita ho gaI to anya svadharmiNI sAdhviyoM ko cAhiye ki ve use pada-tyAga hetu vinatI kre| ayogya pravartinI kI nezrAya meM rahane vAlI sAdhviyA~ prAyazcit kI bhAgI hotI haiN| pravartinI pada para adhiSThita zramaNI ko bhI cAhiye ki vaha ayogya ghoSita kiye jAne para apane pada kA tyAga kara de, anyathA use utane hI dina kA tapa yA cheda rUpa prAyazcit AtA hai| pravartinI pada kI niyukti AcArya ke nirdezAnusAra kI jAtI hai kiMtu sAmAnya vidhAna kI apekSA sUtrAnusAra sAdhviyA~ yA pravartinI Adi ko bhI yaha adhikAra hai ki vaha kisI bhI yogya sAdhvI ko pravartinI pada para niyukta kara sakatI haiM aura ayogya siddha hone para pada-tyAga kI apIla bhI kara sakatI haiN| pravartinI ko hemanta va grISma Rtu meM do sAdhviyoM ke sAtha aura varSAvAsa meM kama se kama tIna sAdhviyoM ke sAtha rahane kA vidhAna hai| 62 pravartinI kA kartavya hai ki vaha apane saMgha kI zramaNiyoM kI surakSA evaM vyavasthA kre| unheM vidhi-niSedhaka niyamoM kA parijJAna kraae| niyamoM kA ullaMghana karane para unheM ucita prAyazcita de| 63 3 kSetra meM Agata anya pravartinI ko samacita Adara denA. bhakta-pAna evaM sthAnAdi heta pacchA karanA bhI pravartinI kA kArya hai| 64 pravartinI kA eka pramukha karttavya saMgha meM utpanna kalaha ko prazAnta karanA bhI hai| sAdhvI-saMgha meM vairAgyazIlA mumukSu mahilAoM ko dIkSita karane kA gurutara bhAra bhI pravartinI hI saMbhAlatI hai| 158. saMskRta hiMdI zabdakoza, pR. 673 159. (ka) pravartinI-sakala sAdhvinAM nAyikA-bRhatkalpa bhASya, bhAga 4 TIkA-4339, (kha) "AcArya sthAne pravartinI" -vahI, gAthA 1070 kI ttiikaa| 160. vyavahArasUtra 5/16%3; vyavahAra bhASya 2327-28 161. vyavahArasUtra 5/13-14 162. vyavahArasUtra 5/1-2,5-6 163. bRhatkalpa bhASya, bhAga 2, uddezaka 1 gAthA 1043-1044 164. vahI, bhA. 2, uddezaka-1 gA. 1071 165. uppanne ahigaraNe, gaNahAri nivedaNaM tu kaayvvN| jai appaNA bhaNejjA, caummAsA bhave gurugaa| -bRhatkalpa bhASya bhA. 3, gAthA 2222 se 2231 36
Page #99
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrvapIThikA saMkSepa meM, zramaNI - saMgha kI dekhabhAla kA mukhya uttaradAyitva pravartinI para rahatA hai| zramaNI saMgha meM usakA Adeza aMtima aura sarvamAnya hotA hai| 1.15.1.2 mahattarikA zramaNI - saMgha kA yaha eka mahattvapUrNa pada thA, jo Aja bhI usI rUpa meM kAyama hai| zramaNI - saMgha kI pramukhA sAdhvI ko 'mahattarA' kahA jAtA hai| 66 "mahattara kahie kula viSai bar3A 167 mahattarikA sAdhvI mA~ ke samAna vAtsalya bhAva se dharma kA upadeza karane vAlI hotI hai| isakA upadeza bodhi prApti karAne vAlA mAnA gayA hai| 168 zramaNiyA~ apane doSoM kI AlocanA usI ke samakSa karatI thiiN| aneka granthoM ke praNetA AcArya haribhadrasUri kI bodhadAtA evaM graMtha praNayana meM jor3ane vAlI, sAdhvI yAkinI sarvatra 'yAkinI mahattarA' ke nAma se Aja bhI prasiddha hai| gacchAcAra painnA ke anusAra zIlavatI, sukRta karane vAlI kulIna aura gaMbhIra antaHkaraNa vAlI gaccha meM mAnya AryikA 'mahattarA' pada ko prApta karatI hai| 169 saMgha-pramukhA sAdhvI ke liye 'mahattarA' pada sahetuka hai| use 'mahattamA' nahIM kahA, 'mahattarA' kahakara use sAmAnya sAdhu-sAdhvI se U~cA darjA diyA hai tathA AcArya se anuzAsita hone ke kAraNa 'mahattamA' nahIM ginA gyaa| 1.15.1.3 gaNinI sAdhvI- samudAya kI pramukhA ko hI gaNinI zabda se bhI saMbodhita kiyA jAtA thaa| gaNinI ke saMghIya vyavasthA meM kyA karttavya the, yaha spaSTa nahIM hotA hai, kiMtu jaise zramaNa-saMgha meM gyAraha aMgoM kA jJAtA gaNI kahalAtA hai, 170 sI prakAra zramaNI - saMgha meM bahuzrutA sAdhvI ko gaNinI kahA jAtA hogaa| AcArAMga cUrNi meM 'gaNI' kA mahattva sthApita karate hue kahA hai ki sAmAnya zramaNa, AcArya yA upAdhyAya adhyayana karate haiM, paraMtu jaba svayaM AcArya ko adhyayana kI apekSA taba ve mAtra 'gaNI' se hI par3ha sakate haiN| isase yaha pratIta hotA hai ki 'gaNI' athavA 'gaNinI' bahuzrutI, saMyamI evaM paryAya jyeSTha hote haiM tathA zikSA ke mahatvapUrNa kArya meM agraNI hote haiN| saMskRta meM 'gaN' dhAtu gaNanA ke artha meM hai, isase bhI gaNinI ' zreSTha, gaNanIyA, mAnanIyA' sAdhvI hI dhvanita hotI hai| mUlAcAra meM mahattarikA, pradhAna sAdhvI ko gaNinI kahA hai| 171 kahIM-kahIM gaNinI kA pada abhiSekA ke sadRza dikhAyA gayA hai jaise jahA~ prAyazcit kI bAta AtI hai, vahA~ gaNinI aura abhiSekA ko eka samAna prAyazcit kA pAtra batAyA hai, pravartinI ke liye inakI apekSA gurUtara prAyazcit kA vidhAna hai| 1 72 kiMtu anyatra gaNinI ko pravartinI ke samakakSa bhI varNita kiyA gayA hai| 73 bhASya meM sarvatra pravartinI 166. (ka) sthAnAMga sUtra 4 / 126, 127; 6/53, 54; 8/95-100 (kha) bhagavatI sUtra 3/7, 11/109,110 (ga) jJAtA sUtra 1/8/35;2/1/10 167. trilokasAra 683 TIkA / 168. 'mayahariyA meM NehaparA dhammavakkhANaM kareti teNa me bodhi laddhA' - nizIthabhASya 1684 169. gacchAcAra painnA, gAthA 118 170. 'ekAdazAMgavid gaNI' - jainendra siddhAnta koza, bhA. 2, pR. 234 171. (ka) 'gaNinIM tAsAM mahattarikAM pradhAnAM' - mUlAcAra, samAcArAdhikAra, gA. 178 TIkA, (kha) 'gaNinI mahattarikA' vahI, gA. 192 TIkA 172. gaNinI abhiSekA sA chede, pravartinI punarmUle tiSThatIti / - bRhatkalpa bhASya, bhA. 3, gAthA 2410 kI TIkA 173. gaNinI pravartinI sA bhikSu sadRzI mantavyA - vahI, bhAga 6 gAthA 6112 kI TIkA 37
Page #100
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa aura gaNinI ekArthaka rUpa meM varNita hai| kahIM pravartinI aura gaNinI kA pRthaka-pRthak daNDa. vidhAna bhI hai| 74 vastutaH gaNinI pada ko dhAraNa karane vAlI zramaNI meM aneka guNoM tathA yogyatAoM kA honA Avazyaka thaa| vaha atyanta viduSI tathA prazAsanika kAryoM meM dakSa hotI thii| yadyapi vaha svAdhyAya tathA dhyAna meM sadA lIna rahatI thI tathApi jinazAsana kI rakSA kA prazna upasthita ho jAne para vaha ugra rUpa dhAraNa kara letI thii| zikSA pradAna karane meM vaha kisI prakAra kA pramAda yA Alasya nahIM karatI thii| gaNinI ko guNasampanna kahA gayA hai| vaha saMgha kI maryAdA kI rakSA meM sadA tatpara rahatI thI tathA sAdhviyoM kI saMkhyA meM vRddhi kA satata prayatna karatI thii| 75 1.15.1.4 gaNAvacchedikA zramaNa ke liye 'gaNAvacchedaka' kA ullekha sthAnAMgasUtra76 evaM Avazyaka cUrNi'77 meM huA hai| kiMtu zramaNiyoM ke liye isa pada kA prayoga kevala chedasUtroM meM hI dekhA jAtA hai| vahA~ sarvatra 'pavattiNI vA gaNAvaccheiNI vA' isa prakAra zabda-prayoga huA hai| gaNAvacchedinI pravartinI kI pramukha sahAyikA hotI hai| inakA kAryakSetra gaNAvacchedaka ke samAna hI vizAla hotA hai aura yaha pravartinI kI AjJA se sAdhviyoM kI vyavasthA, sevA, prAyazcit Adi sabhI kAryoM kI dekharekha karatI hai| zramaNiyoM ke vihAra, varSAvAsa ke kSetroM kI upayuktatA dekhanA bhI inakA kArya hai| pravartinI kI anupasthiti meM Avazyaka kAryoM meM ye svayaM pravRtti bhI kara letI haiN| pravartinI kI samasta ciMtAoM ko ye apane sira para or3ha letI haiN| pravartinI ke samAna hI isa pada ke liye bhI AcAra-prakalpa kI samyak jAnakArI Avazyaka hai| ye AgamajJA, saMgha-hitaiSI, catura va pratibhAzAlinI hotI haiN| gaNAvacchedinI ko zeSakAla meM kama se kama anya tIna sAdhviyoM ke sAtha evaM varSAvAsa meM apane se anya cAra arthAt kula 5 sAdhviyoM ke sAtha rahane kA vidhAna hai| 78 daNDa-vyavasthA meM pravartinI aura gaNAvacchedinI sadRza doSa kI bhAgI hone para bhI pravartinI kI apekSA use nyUna prAyazcit diyA jAtA hai usI aparAdha kA sevana karane para pravartinI ko adhika prAyazcit AtA hai| 79 sAdhvI-saMgha meM 'gaNAvacchedinI' kA vahI sthAna hai jo zramaNa-saMgha meM upAdhyAya kA hai| isaliye gaNAvacchedinI ko 'upAdhyAyA' ke rUpa meM bhI pahacAnA jAtA hai| 80 174. (ka) chedo gaNiNIe mUlaM pavittiNI puNa-nizItha bhASya, u. 16 gA. 5335 (kha) gaNiNi sariso u thero, pavattiNI sarisao bhave bhikkhuu| - vahI, 5336 175. samA sIsa paDicchINaM, coaNAsu annaalsaa| gaNiNI guNasaMpannA pstthpurisaannugaa|| saMviggA bhIya parisA ya uggadaMDA ya kaarnne| sajjhAyajjhANa juttA yA, saMgahe a visaaraa|| -gacchAcAra painnA, 127-128 176. sthAnAMga 3/362,4/434 177. Avazyaka cUrNi 1/130, 131 178. vyavahAra sUtra, u. 5 sU. 3-43; 7-8 179. bRhatkalpa bhASya, bhAga 2 gA. 1044, 1071 180. "AcArya sthAne pravartinI, vRSabhasthAne gaNAvacchedinI vktvyaa|" -bRhatkalpa bhASya, bhAga 2, gA. 1070 ('vRSabha' kA artha yahAM upAdhyAya liyA hai) 38
Page #101
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA 1.15.1.5 abhiSekA padArohaNa yA pratiSThApana artha meM abhiSeka pada prayukta hotA hai| bhASya meM 'abhisegapattA-'abhiSekaprAptA' pravartinI pada yogyA 181 kahakara use pravartinI pada ke yogya mAnA gayA hai| isase aisA pratIta hotA hai ki pravartinI kI mRtyu ke pazcAt jisa yogya gItArtha zramaNI ko pravartinI pada para abhiSikta karanA hotA thA use 'abhiSekA' kahate the| bhASya meM gaNAvacchedikA ko bhI 'abhiSekA' kahA hai| pada kI dRSTi se abhiSekA kA sthAna gaNAvacchedinI se bhinna mAnA gayA hai| pravartinI aura gaNAvacchedinI kI apekSA usake daNDa-vidhAna kI mAtrA bhI nyUna hai| 82 kiMtu sthavirA, bhikSuNI evaM kSullikA se abhiSekA kA darjA U~cA hai| saMyama guNoM ko naSTa karane vAlI pravRtti karane para abhiSekA' ko sthavirA sadRza mAnA gayA hai| 83 kahIM-kahIM abhisegA aura gaNinI samakakSa kahI gaI hai| 84 sArAMza yaha hai ki zramaNI kA 'abhiSekA' pada garimAmaya pada thA, jo pravartinI athavA gaNinI kI vRddhAvasthA meM usake kAryoM kA uttaradAyitva saMbhAlane hetu aura bhAvI gaNinI ke rUpa meM pradAna kiyA jAtA thaa| 1.15.1.6 pratihArI pratihArI nirgranthI ko pratizrayapAlI. dvArapAlI athavA saMkSipta meM 'pAlI' zabda se bhI saMbodhita kiyA jAtA thaa| yaha sAdhviyoM meM pratibhAsaMpanna, zarIra se sudRr3ha, nirbhIka evaM ucca kulotpanna sAdhvI hotI thI, isakA vaya evaM buddhi se paripakva evaM gItArtha tathA bhuktabhoginI honA bhI Avazyaka thaa|185 vihAra-mArga meM ApAtkAlIna sthiti meM dvArapAla ke rUpa meM ise niyukta kiyA jAtA thaa||86 yaha sabhI zramaNiyoM ke liye 'GUARD' ke rUpa meM kAryarata rahatI thii| yadi kisI zramaNI ko donoM hAtha Upara karake AtApanA lene kI icchA ho to pratihArI kA Age khar3A honA jarUrI thaa|87 pratihArI ko 'rAtnika' athavA 'ratnAdhika zramaNI' mAnA jA sakatA hai| 1.15.1.7 sthavirA sAmAnya rUpa se sthavirA kA artha vaya se paripakva evaM bahuta varSoM kI dIkSita sAdhvI ke liye prayukta hotA thaa|88 bhuktabhogI aura kutUhala rahita nirvikArI gItArtha ko bhI 'sthavira' kahA hai|189 181. bRhatkalpa bhASya, bhA. 4, gAthA 4339 kI TIkA 182. pravartinI yadyAcAryANAM kathayatAM na zRNoti tadA catvAro guravaH, pravartinyAH pArve gaNAvacchedinI na zrRNoti catvAro laghavaH, abhiSekA na zrRNoti maasguruu| -bRhatkalpa bhASya, bhAga 2, gA. 1044 183. 'thera saricchI tu hoi abhisegA'-bRhatkalpa bhASya bhAga 6, gA. 6111 184. "gaNinI abhiSekA tasyAH sadRzaH" vahI, bhA. 3, gA. 2411 kI TIkA 185. kAraNa uvaciyA khalu, paDihArI saMjaINa giiytthaa| pariNaya bhutta kulINA, abhIrU vAyAmiya sriiraa| ___ -bRhatkalpa bhASya bhA. 5-6, gA. 2334 186. sA ca pratihArI dvAramUle sNstaaryti|' sA ya paDihArI dAramUle suvatIti cUrNo -vahI bhAga 3, gA. 2333 187. pAlIhiM jattha dIsai, jattha ya saraM visaMti na juvaannaa| uggahamAdisu sajjA, AyAvayate tahiM ajjaa|| -vahI, bhAga 3, gA. 5951 188. 'therIhiM-sthavirAbhiH vRddhaabhiH|' -mUlAcAra 4/194 TIkA 189. 'uvabhuttabhogatherehiM'-uvabhuttabhogI bhuttabhogiNo vigatakautukAH nirvikArA gItArthA te ya therA' -nizItha bhASya 611 39
Page #102
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa saMskRta zabda koza meM sthavira use kahA hai jo dRr3ha, pakkA, sthira aura aDiga hotA hai| zramaNI-saMgha meM sthavirA kA pada kSullikA-saMdya dIkSitA sAdhvI aura bhikSuNI se ucca mAnA gayA hai| vaMdana-vyavahAra aura kRtikarma (sevA) meM kramazaH pravartinI usake pazcAt abhiSekA evaM tatpazcAt sthavirA ko mahattva diyA gayA hai| yadi vastrAdi grahaNa karanA ho to bhI pravartinI, abhiSekA yA gaNAvacchedinI ke abhAva meM sthavirA sAdhvI vastrAdi lene jA sakatI hai| kabhI pradeza meM vihAra karanA par3e yA zayana karanA par3e to sthavirA sAdhviyA~ bAla yA tarUNa sAdhviyoM ke Age aura pIche calatI haiN| 'sthavirA' zabda vaise to vRddhatva kA sUcaka hai, kintu vRddhatva mAtra vaya kI apekSA se hI nahIM hai varan jo jJAna kI pUrNa abhyAsI hai, sthAnAMga-samavAyAMga Adi AgamoM kI jJAtA haiM, unheM 'zruta sthavirA' tathA jinakI dIkSA paryAya 20 varSa se adhika hai ve 'paryAya se sthavirA' mAnI gayI hai| ___ zAsana meM sthavirA kA atyanta mahattva hai| saMghIya samasyAoM ko sulajhAne meM sthavirA sAdhvI kA ullekhanIya yogadAna hotA hai| AcArya, upAdhyAya, pravartinI Adi bhI unase salAha lekara kArya karate haiN| unake nirNayoM ko sammAna dete haiN| sthavirA sAdhvI svayaM to saMyama meM dRr3ha hotI hI hai, dharma meM khinna hone vAlI anya sAdhviyoM ko bhI sthira karatI haiN| 1.15.1.8 bhikSuNI niyamoM kI samyak jAnakArI prApta karane ke pazcAt sAdhvI bhikSuNI kahalAtI hai| 'bhikSuNI pratItA' kahakara bhASyakAra ne use saMyama kI jJAtA kahA hai| jaina AgamoM meM 'bhikkhuNI' ko 'niggaMThI', 'samaNI' 'sAhuNI, 'ajjA', 'saMyatinI' Adi aneka nAmoM se saMbodhita kiyA hai| 1.15.1.9 kSullikA sadyaH pravrajitA sAdhvI 'kSullikA' yA 'bAlA' kahI jAtI hai| 92 sAmAnyataH tIna varSa kI dIkSitA sAdhvI jise saMgha ke AcAra-niyamoM kI pUrNa jAnakArI nahIM hotI use 'kSullikA' yA 'khuDDi' kahA gayA hai| yaha sAdhvI kI sabase sAmAnya avasthA hai| ataH AcAryoM ne isake zIla va saMyama kI surakSA hetu aneka pratibaMdha lagAye haiN| kSullikA zramaNI svataMtra yA ekAkI vicaraNa nahIM kara sakatI, use pravartinI Adi gItArtha sAdhviyoM kI nezrAya meM rahane kA hI vidhAna hai| kSullikA kadAcit saMyama-maryAdA kA atikramaNa bhI kara detI haiM to bhI unheM kaThora daNDa nahIM diyA jaataa| pravartinI, gaNAvacchedinI, sthavirA, bhikSuNI, kSullikA Adi ko kramazaH alpa-alpatara prAyazcit kA bhAgI kahA hai tathA adhikAra evaM saMghIya-vyavasthA kI dRSTi se viloma krama se adhikAdhika mahatva pradAna kiyA gayA hai| sArAMza zramaNI-saMgha meM pravartinI, gaNAvacchedinI, abhiSekA aura pratihArI Adi cAra pada atyanta prabhAvasampanna haiN| nirgrantha zramaNa-saMgha meM jo sthAna AcArya, upAdhyAya, pravartaka sthavira tathA ratnAdhika kA hai, vahI sthAna zramaNI-saMgha meM uparyukta 190. asatI pavattiNIe abhisegAdI vivajjae nniisaa| geNhati theriyA puNa dugamAdI doNha vI astii|| -bR.bhA., bhAga 3, gA. 5963 191. tao therabhUmIo pnnnnttaao| taMjahA-jAithere, suyathere, pariyAyathere vyavahAra sUtra 10/16 192. "kSullikA bAlA" - bRhatkalpa bhASya 4339 40
Page #103
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA cAroM padoM kA hai| pravartinI ko mahattarA ke rUpa meM, gaNAvacchedinI ko upAdhyAya ke rUpa meM, abhiSekA ko pravartaka ke samAna tathA pratihArI ko sthavira yA ratnAdhika vRSabha (zramaNa) ke samakakSa mAnA jA sakatA hai| ye cAroM zramaNiyA~ zramaNa-saMgha ke agragaNya saMgha-sthaviroM kI taraha hI jJAnAdi guNoM se paripUrNa evaM prabhAvasampannA mAnI jAtI thiiN| mahattarA evaM gaNinI zabda pramukhataH pravartinI ke liye prayukta hue haiN| kSullikA evaM bhikSuNI ye zramaNI kI vikasita avasthA ke do prakAra haiN| bRhadkalpa bhASya meM zramaNI-saMgha kA krama isa prakAra diyA hai pavattiNI abhisegapattA therI taha bhikkhuNI ya khuDDI y| gahaNaM tAsiM iNamo, saMjogakama tu vocchaami||193 isa prakAra saMgha kI samucita vyavasthA hetu ukta padoM kI AvazyakatA samajhI gaI thI, inameM se kucha padoM kI prAsaMgikatA evaM mahattA Aja bhI barAbara hai| 1.15.2 digambara AryikA saMgha digambara jaina AryikA saMgha kI AMtarika vyavasthA ke saMbaMdha meM digambara graMthoM meM vizeSa ullekha nahIM miltaa| mAtra aryikAoM ke samAcAra (AcAra-vicAra) varNana ke prasaMga meM pramukha AryikA kA gaNinI yA mahattarikA evaM sthavirA kA vRddhA AryikA ke rUpa meM ullekha hai| vaise prAcIna kAla meM AryikA saMgha bar3A hI suvyavasthita evaM susaMgaThita thaa| vRddhA, tarUNI Adi sabhI umra kI AryikAe~ paraspara eka-dUsare ke sahayoga kI bhAvanA ke sAtha apane vizuddha AcAra ke pAlana, tapazcaraNa, zAstrAdhyayana evaM manana-ciMtana meM sadA lIna rahatI thiiN| kiMtu saMgha-vyavasthA meM AryikAoM ke liye 'gaNiNI' aura 'mahattarA' ke atirikta anya bhI koI pada the yA nahIM unakI yogyatA evaM Avazyaka karttavya kyA the, isa viSaya kI koI bhI sUcanA upalabdha nahIM hotii| zvetAmbara paramparA kI taraha digambara-paramparA meM gaNiNI pada para adhiSThita hone ke liye yogyatA kA kyA mApadaNDa thaa| isakA ullekha bhI prApta nahIM hotaa| tathApi gaNiNI evaM therI ye do pada atyanta uttaradAyitva pUrNa hone se sahaja hI yaha anumAna lagatA hai, ki ve saMgha ke sabhI niyamoM kI jAnakAra evaM prazAsanika yogyatA meM atyanta nipuNa, dhIra, gambhIra evaM cirapravrajitA zramaNI hotI thIM tathA AryikA-saMgha kA sucArU saMcAlana AcArya ke nirdezAnusAra karatI thiiN| mUlAcAra meM (digambara-paramparA kI) AryikAoM kI saMgha vyavasthA ke liye eka 'gaNadhara' kI niyukti mAnI hai, jo AryikAoM kI pratikramaNa Adi kriyAoM ko karAtA thA evaM unheM prAyazcit Adi bhI pradAna karatA thaa| aise maryAdopadezaka gaNadhara pada ke yogya vahI muni hotA thA, jo priyadharma (kSamA Adi guNoM se yukta) dRr3ha dharma (dharma meM sthira), saMvega bhAva se yukta parizuddha AcaraNa vAlA, ziSyoM ke saMgraha aura anugraha meM kuzala evaM pApa-kriyAoM se nivRtta ho| vaha gaMbhIra, durdharSa (aDola sthira cittavAlA) mitavAdI, alpakutuhalI, cirapravarjita aura gRhItArtha (AcAra-prAyazcit Adi niyamoM kA jJAtA) hotA thaa| 94 193. (ka) bRhadkalpa bhASya gA. 4339, (kha) vyavahAra bhASya 1/724 194. piyadhammo daDhadhammo saMviggo'vajjabhIrU prisuddho| saMgahaNuggaha kusalo, sadadaM sArakkhaNA jutto|| gaMbhIro duddhariso midavAdI appakoduhallo y| cirapavvaido gihidattho ajjANaM gaNadharo hodi|| - mUlAcAra, 4/183-184
Page #104
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa uparyukta guNoM se rahita muni ke gaNadhara banane para gaNa-poSaNa, Atma-saMskAra, saMllekhanA aura uttamArtha - ina cAra bAtoM kA vinAza mAnA gayA thaa| aisA guNahIna 'gaNadhara' cheda, mUla, parihAra aura pAraMcika prAyazcit kA pAtra hotA thaa| athavA use cAra mahIne taka kAMjika bhojana kA AhAra lenA par3atA thaa| 195 sAmAnyatayA zramaNiyoM ke gaNadhara ko 'purUSa' mAnA hai, kiMtu jisa grantha meM purUSa AcArya aura upAdhyAya ko kramazaH 5 yA 6 hAtha dUra se vaMdana karane kA vidhAna ho vahA~ purUSa gaNadhara unakI AMtarika vyavasthA kA saMcAlaka kaise ho sakatA hai? vastutaH zramaNiyoM kI AMtarika vyavasthA gaNinI Adi zramaNI varga se hI hotI hogii| tulanA digambara aura zvetAmbara sampradAyoM ke zramaNI saMgha kI Antarika vyavasthA kA adhyayana karane se yaha spaSTa hotA hai ki zvetAmbara sampradAya ke zramaNI saMgha kA eka suvyavasthita saMgaThana thaa| unake vibhinna kAryoM kA uttaradAyitva vahana karane ke liye gItArtha zramaNiyoM ko vibhinna padoM para pratiSThita kiyA jAtA thA tathA usake liye Avazyaka karttavya aura adhikAra bhI nizcit kara diye gaye the| isake viparIta digambara paramparA meM AryikA saMgha kA saMgaThanAtmaka, svatantra aura pUrNatayA vikasita svarUpa parilakSita nahIM hotA hai / 1. 16 zramaNI - saMgha meM praviSTi ke niyama 1.16.1 praveza ke preraka hetu vaidika kAla meM jaisA ki hama dekhate haiM striyoM kA sthAna ucca thA paraMtu dhIre-dhIre jaba samAja kA dRSTikoNa striyoM ke prati anudAra banane lagA, taba nAriyA~ saMsAra se upekSita hokara saMyama ke mArga para AturatA se bar3hane lgiiN| bhagavAna pArzvanAtha ne aisI hajAroM striyoM ko apane saMgha meM saMrakSaNa diyA jo vRddhAvasthA kI dehalI para pahu~cakara bhI avivAhita jIvana vyatIta kara rahI thIM unake saMgha meM praveza pAne vAlI 256 kumArikAoM kI gAthA jJAtAsUtra evaM puSpacUlikA meM varNita hai| madanarekhA %, yazobhadrA 197 Adi unake striyoM ne pati kI mRtyu ke pazcAt zramaNI banane kA mArga cuna liyA thaa| rAjImatI ne yaha samAcAra sunakara dIkSA le lI thI ki usake manasA svIkRta pati neminAtha sAdhu bana gaye the| 98 bhRgupurohita kI patnI yazA ne pati aura putroM ko pravrajyA grahaNa karate dekha svayaM bhI pravrajyA le lI thI / " bhAI kA anukaraNa karake bahinoM ke dIkSA lene ke bhI ullekha haiN| maMtrI zakaDAla kI yakSA yakSadattA Adi sAta putriyoM ne apane bhAI sthUlabhadra ke pravrajyA lene para pravrajyA grahaNa kI thii| 200 bhAI zivabhUti kA anukaraNa kara bahina uttarA ke tathA kAlaka kA anukaraNa kara bahina sarasvatI 201 ke dIkSita hone kI ghaTanA jaina itihAsa meM varNita hai| 195. pUrvoktaguNa vyatirikto yadyAryANAM gaNadharatvaM karoti tadAnIM tasya catvAraH kAlavinAzamupayAnti, athavA catvAri prAyazcittAni labhate gacchAdervirAdhanA ca bhavediti, vahI, TIkA, 4/185 196. uttarAdhyayana niryukti pR. 136 197. Avazyaka niryukti, gAthA 1283 198. uttarAdhyayana, 22 vAM adhyayana 199. uttarAdhyayana, 14 vAM adhyayana 200. (ka) Avazyaka cUrNi bhAga 2 pR. 183, (kha) uttarAdhyayana niryukti, pR. 181 201. prabhAvaka caritra, Arya kAlakasUri prabandhaH 42
Page #105
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA ___ saMtati na hone se subhadrA Adi ne202 athavA saMtAna kI mRtyu kA samAcAra sunakara zreNika rAjA kI kAlI Adi dasa rAniyoM ne gRhavAsa chor3akara zramaNI-dIkSA aMgIkAra kara lI thii|203 padmAvatI, rUkmiNI, satyabhAmA Adi kRSNa kI paTTarAniyoM ne bhaviSya meM hone vAlI durghaTanA (dvArikA nAza) kA khyAla kara Atma-kalyANa kA zreyakArI patha cunA thA to brAhmI-sundarI Adi AdhyAtmika bhAvanA se utprerita hokara zramaNI-dharma meM praviSTa huI thiiN| jJAtAdharmakathA meM poTilA tathA sukumAlikA204 kA udAharaNa hai jinhoMne pati ke prema meM kamI A jAne ke kAraNa pravrajyA grahaNa kI thii| sthAnAMga sUtra meM ina saba kAraNoM ko mukhyataH dasa bhAgoM meM vibhAjita kiyA hai|205 Aja bhI vaidhavya, parijana-viyoga, anukaraNa pravRtti athavA snehavaza mAtA apane putra yA putrI ke sAtha, bahina bhAI ke pIche yA bhaginI ke pIche athavA mitratA nibhAne hetu dIkSita hue dekhe jAte haiN| vartamAna meM daheja prathA se abhizapta kanyAe~ kaumAryAvasthA meM dIkSA aMgIkAra kara letI haiN| asundaratA bhI kanyAoM kI zramaNI dIkSA kA eka hetu hai| dharma kA pracAra-prasAra evaM jJAna-prApti bhI zramaNI-dIkSA kA eka pramukha kAraNa hai| zramaNI-saMgha meM praveza karane ke ye jitane bhI kAraNa haiM ve saba upacAra se kahe haiM inameM se yA anya kisI bhI hetu se AMtarika cetanA kA rUpAntaraNa ho jAnA yaha mukhya biMdu hai| vastutaH zramaNI-saMgha meM praveza karane kA carama evaM parama hetu saMyama, tapa Adi bAhya evaM Antarika sAdhanA dvArA karmakSaya kara mukti prApta karanA hai, jo zramaNI banane vAlI sabhI striyoM ke liye samAna hai| 1.16.2 Avazyaka yogyatA yadyapi jaina-paramparA meM zramaNI banane kI abhilASA rakhane vAlI koI bhI strI zramaNI pada ko prApta kara sakatI hai, isake liye jAti, varNa Adi kisI prakAra kA pratibaMdha nahIM hai tathApi saMgha kI maryAdA evaM suvyavasthA hetu kucha aise bhI niyama banAye gaye hai, jinake AdhAra para kisI ko dIkSita kiyA jAtA hai| sAmAnya rUpa se 8 varSa se kama vaya kI kanyA dIkSA grahaNa nahIM kara sakatI hai|206 kyoMki vaha saMyama-maryAdA ko samajhane evaM pAlana karane meM samartha nahIM hai| isI prakAra vRddha, rogI, aMgahIna, aMdhI, napuMsaka striyoM ke liye bhI dIkSA dene kA niSedha hai, kyoMki aisI zramaNiyoM ke kAraNa saMgha meM aneka kaThinAiyA~ paidA hone kI saMbhAvanA rahatI hai| jina striyoM ke kAraNa saMgha meM vivAda kI sthiti paidA ho sakatI hai, aisI RNagrastA, dAsI, baMdhaka, apahatA athavA rAjA dvArA daMDanIya striyA~ bhI dIkSA ke ayogya mAnI jAtI haiN| mUrkha, pAgala, duSTa striyoM ko dIkSA dene se saMgha badanAma hotA hai, ata: inheM bhI dIkSita karane kA niSedha kiyA gayA hai| garbhiNI tathA bAlavatsA nAriyoM ko bhI dIkSA nahIM dI jAtI hai|207, yadyapi uttarAdhyayana niyukti208 Adi meM kucha garbhavatI mahilAoM kI dIkSA ke ullekha milate haiN| madanarekhA dIkSA grahaNa karane ke samaya garbhavatI thI, maNiratha dvArA pati yugabAhu kI hatyA kara diye jAne ke bAda vaha jaMgala meM 202. puSpacUlikA, adhyAya 4 203. antakRddazAMga, varga 8 204. jJAtAsUtra 1/14, 1/16 205. sthAnAMga 10/9 206. no kappai niggaMthANa vA niggaMthINa vA khuDDagaM va khuDDiyaM vA uNa?vAsa jAyaM uvaTThAvettae vA saMluMcitae vA - vyavahAra sUtra 10/24 207. sthAnAMga 3/202, TIkA pR. 154-55 208. uttarAdhyayana niyukti pR. 136-140 43
Page #106
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa bhAga gaI thI aura vahIM usane dIkSA lI thii| padmAvatI209 tathA yazabhadrA ne bhI garbhavatI avasthA meM dIkSA aMgIkAra kI thI, bAda meM unake putra prasava hue| ye prasaMga apavAda rUpa meM ajJAta avasthA meM ghaTita hue the, sAmAnyatayA garbhiNI strI ko zramaNI-saMgha meM praveza niSiddha hai| kadAcit kisI kAraNavaza vaha dIkSA aMgIkAra kara letI hai, to usake jIvana evaM zIla ko dRSTi meM rakhakara pUrNa saMrakSaNa diyA jAtA hai| digambara grantha mahApurANa meM dIkSA ke yogya usa vyakti ko mAnA hai, jisakA kula vizuddha ho, caritra uttama ho, mukhAkRti saumya ho evaM prajJAvanta ho||| dIkSA ke liye vicAroM kI paripakvatA sarvaprathama Avazyaka hai| aparikva Ayu, aparipakva vicAra evaM aparipakva vairAgya dIkSA ke pavitra uddezya kI samprApti meM bAdhaka siddha hote haiN| ___ isa prakAra hama dekhate haiM, ki jainadharma meM zramaNI-dIkSA ke prati AcAryoM kI udAratApUrNa sAtha hI garimAmaya dRSTi rahI hai| 1.16.3 AjJA-prApti kA vidhAna jaina-paramparA meM zramaNI banane ke liye strI ko apane abhibhAvaka athavA saMrakSaka kI anumati lenA anivArya hai| binA anumati ke koI bhI nArI pravrajyA grahaNa nahIM kara sakatI hai| saMrakSaka mAtA-pitA, bhAI, pati athavA putra koI bhI ho sakatA hai| saMrakSaka kI anumati ke binA dIkSA lene se parivAra evaM saMgha meM vaimanasya evaM avizvAsa kI bhAvanAe~ paidA ho sakatI haiM, ataH anumati lene se isa prakAra ke vivAdoM se bacA jA sakatA hai| jJAtAdharmakathA-12 meM kAlI, rajanI Adi aneka vRddha kumArikAoM ke ullekha haiM, unhoMne apane mAtA-pitA se dIkSA kI AjJA prApta kI thii| mahAsatI suMdarI taba taka dIkSA aMgIkAra nahIM kara sakI, jaba taka ki jyeSTha bhrAtA samrATa bharata ne anujJA nahIM de dI13, zrIkRSNa kI padmAvatI Adi rAniyA~ tathA rAjA zreNika kI naMdA Adi teraha raaniyaaN| apane svAmI kI AjJA lekara dIkSita huI thiiN| pati ke dIkSA le lene para mUlazrI aura mUladattA kA apane zvasura zrIkRSNa se AjJA lene kA ullekha hai|26 mRgAvatI ne bahanoI caNDapradyota se dIkSA grahaNa karane ke liye AjJA lI thii|17 1.16.4 dIkSA dene kA adhikAra tIrthaMkaroM kI sAnnidhi meM zramaNiyA~ tIrthaMkaro dvArA hI dIkSita hotI thIM, tIrthaMkaroM ke abhAva meM pramukhA AryA mumukSu mahilAoM ko dIkSA pradAna karatI thiiN| subhadrA ko pArzvanAtha-paramparA kI sAdhvI-pramukhA suvratA ne dIkSA dI thii| kiMtu sAdhu kisI strI ko athavA sAdhvI kisI purUSa ko dIkSA de, isakA spaSTa niSedha hai|19 hA~, yadi kisI aise sthAna 209. Avazyaka cUrNi, bhAga 2, pR. 204-7 210. Avazyaka niyukti 1283 211. vizuddhakula gotrasya savRttasya vpussmtH| dIkSAyogyatvamApnAtaM, sumukhasya sumedhsH|| -mahApurANa 39/158 212. jJAtAsUtra 2/1/3 213. triSaSTizalAkA purUSa caritra 1/3/651 214. antakRddazAMga sUtra 5/1-8 215. vahI 7/1-13 216. vahI 5/9-10 217. tri. za. pu. ca.. 10/8 218. puSpacUlikA, adhyayana 4 219. vyavahArasUtra 7/6-9 44
Page #107
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA para strI ko vairAgya huA ho, jahA~ AsapAsa meM sAdhvI na ho to sAdhu use dIkSA dekara yathAzIghra sAdhvI ko supUrda kara de, kiMtu dIkSA ke nAma para sAdhu strI saMga yA sAdhvI purUSa-saMga ke doSa kI bhAgI na bne| ise dhyAna meM rakhate hue dIkSA dene kI aupacArika vidhi kisI bhI yogya nirgrantha athavA nirgranthI dvArA saMpanna kI jA sakatI hai| dIkSita hone ke pazcAt sAdhvI kA zramaNI varga meM sammilita honA Avazyaka hai| tIrthaMkaroM ke abhAva meM AcArya bhI zramaNiyoM ko dIkSA dete haiN| AcArya sudharmA dvArA jambU kI ATha patniyoM evaM unakI mAtAoM ko dIkSA dene kA varNana hai| Aja bhI mahilAoM kI dIkSA vidhi AcArya dvArA saMpanna karAI jAtI hai aura AcArya ke abhAva meM anya bahuzrutI zramaNa bhI mahilAoM ko dIkSA pradAna karate dekhe jAte haiN| vartamAna meM sthAnakavAsI paramparA meM to sthavirA sAdhviyA~ bhI dIkSA pradAna karatI haiN| 1.17 jaina zramaNI dIkSA - mahotsava Agama-sAhitya meM rAjA, rAjaputroM, rAjarAniyoM evaM zreSThI varga Adi ke dIkSA mahotsava kA bhavya aura AkarSaka varNana hai| antakRddazAMga sUtra meM varNana hai ki padmAvatI devI ke dIkSA hetu udyata hone para use eka sau ATha svarNa kalazoM se snAna karavAte haiN| sarvAlaMkAroM se vibhUSita kara sahasra purUSoM dvArA uThAI jAne vAlI zivikA para biThAte haiN| vizAla evaM bhavya julUsa dvArA tIrthaMkara prabhu ke samavasaraNa meM lAkara use dIkSita karane kI prArthanA karate haiN| prabhu dvArA ziSyA bhikSA svIkAra kiye jAne ke pazcAt padmAvatI devI uttara-pUrva dizA ( IzAnakoNa) meM jAkara - apane vastrAlaMkAroM ko utAra detI hai tathA svayaM hI kezaluJcana kara bhagavAna ke caraNoM meM zramaNI - dIkSA pradAna karane kA anurodha karatI hai| tIrthaMkara prabhu prathama svayaM use pravrajita karake pramukhA AryA ko sauMpate haiM, pazcAt pramukhA AryA punaH use pravarjita karatI hai aura saMyama meM sAvadhAna rahane kI zikSA detI hai / 220 isI prakAra anya striyoM kA dIkSA mahotsava bhI sAmAnya rUpa se apane-apane ghara kI sthiti ke anusAra hotA thaa| dIkSAoM ke sAmUhika Ayojana bhI hote the| ye Ayojana kabhI rAjAoM kI ora se, kabhI dhanI zreSThI varga kI ora se hote the| bhagavAna nemInAtha ke zAsana meM zrIkRSNa dvArA tathA bhagavAna mahAvIra ke zAsana meM samrAT zreNika dvArA aisI ghoSaNAe~ huI thIM / sAmAnya taura para hama yaha anumAna kara sakate haiM ki prAcIna kAla meM Aja kI taraha hI kucha dIkSAe~ viziSTa Ayojana evaM ADambara pUrvaka hotI hoMgI, to kaI dIkSAeM sAdagI pUrvaka hI sampanna ho jAyA karatI thiiN| Agama-graMthoM meM dIkSArthiyoM dvArA svayaM paMcamuSTi loca kara dIkSA ke liye upasthita hone ke jo ullekha haiM, ve Aja zvetAmbara-paramparA meM prAyaH lupta ho cuke haiM, aba nAI ko bulAkara bAloM ko nikalavA diyA jAtA hai| prAcIna paMcamuSTi loca kI yaha prathA kabase lupta huI, yaha nizcit rUpa se to nahIM kahA jA sakatA, para anumAna hai ki dIkSArthI jaba svayaM keza-loca karane meM asamartha huA hogA to yaha niyama aicchika bana gayA hogA / Aja keza-luJcana kI anivAryatA paMca mahAvratAropaNa ke bAda hI samajhI jAtI hai| yadyapi digambara paramparA meM Aja bhI vahI paripATI dikhAI detI hai| 220. antakRddazAMga sUtra 5/1 45 For Personal Use Only
Page #108
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 1.18 jaina zramaNiyoM ke sattAvIsa guNa samavAyAMga sUtra meM zramaNa-zramaNiyoM ke 27 guNoM kA varNana hai-(1) prANAtipAta viramaNa (2) mRSAvAda viramaNa (3) adattAdAna viramaNa (4) maithuna viramaNa (5) parigraha viramaNa (6) zrotrendriya-nigraha (7) cakSurindriya-nigraha (8) ghrANendriya-nigraha (9) jihvendriya-nigraha (10) sparzanendriya-nigraha (11) krodhaviveka (12) mAnaviveka (13) mAyAviveka (14) lobhaviveka (15) bhAvasatya (16) karaNa satya (17) yogasatya (18) kSamA (19) virAgatA (20) manaH samAharaNatA (21) vacanasamAharaNatA (22) kAyasamAharaNatA (23) jJAna sampannatA (24) darzana sampannatA (25) cAritra sampannatA (26) vedanAtisahanatA (27) maarnnaantikaatishntaa|2|| inameM prANAtipAta-viramaNa Adi pA~ca mahAvrata mUlaguNa haiM, zeSa 22 uttaraguNa haiN| jinameM pA~ca indriyoM kA nigraha karanA arthAt unakI ucchRkhala pravRtti ko rokanA aura krodhAdi cAroM kaSAyoM kA viveka arthAt parityAga karanA Avazyaka hai| antarAtmA kI zuddhi ko 'bhAvasatya' kahate haiN| vastrAdi kA yathAvidhi pratilekhana karate samaya pUrNa sAvadhAnI rakhanA 'karaNasatya' hai| mana, vacana, kAyA kI pravRtti samIcIna rakhanA arthAta tInoM yogoM kI zaddhi yA pavitratA rakhanA 'yogasatya' hai| mana meM bhI krodha bhAva na lAnA, dveSa aura abhimAna kA bhAva jAgRta na hone denA 'kSamA' guNa hai| kisI bhI vastu meM Asakti nahIM rakhanA 'virAgatA' guNa hai| mana, vacana, aura kAya kI azubha pravRtti kA nirodha karanA unakI 'samAhAraNatA' kahalAtI hai| samyagdarzana jJAna aura cAritra se saMpanna to honA hI caahiye| zIta, uSNa Adi pariSahoM ko sahanA 'vedanAtisahanatA' hai| maraNa ke samaya sarva prakAra ke parISahoM aura upasargoM ko sahanA tathA kisI vyakti dvArA hone vAle mAraNAntika kaSTa ko sahate hue bhI usa para kalyANakArI mitra kI buddhi rakhanA 'mAraNAntikAtisahanatA' hai| ___ yahA~ yaha vizeSa jJAtavya hai ki digambara paramparA meM zramaNiyoM ke 27 guNoM meM pA~ca mahAvrata aura pA~ca indriyoM kA nirodha rUpa dasa guNa to uparyukta haiM hI, zeSa 17 guNa isa prakAra haiM - pAMca samitiyoM kA paripAlana, tIna guptiyoM kA pAlana, sAmAyika, vandanAdi chaha Avazyaka kriyAe~ karanA, eka bAra bhojana karanA, keza-luMcana karanA aura snAna-danta-dhAvanAdi kA tyAga krnaa| zramaNoM meM eka acela yA nagna rahane kA guNa vizeSa hai| zeSa guNa zramaNa-zramaNI donoM ke eka samAna haiN| acela guNa ko chor3akara zvetAmbara evaM digambara meM varNita guNoM kA paraspara eka-dUsare meM antarbhAva ho jAtA hai| 1.19 jaina zramaNiyoM kI AcAra-saMhitA zramaNiyoM kI dainandina jIvana-saraNi jainadharma meM pratipAdita AcAra kI sudRr3ha bhUmi para pratiSThita hai| AcAraniSTha sAdhviyoM ke vyaktitva kA prabhAva sAmAnya janatA ke hRdaya para aMkita hotA hai unakA jIvana saiMkar3oM logoM ke liye saMdeza evaM preraka rUpa banatA hai| ataH zramaNiyoM kI mUlabhUta AcAra-saMhitA ko hama zvetAmbara evaM digambara paramparA ke pariprekSya meM prastuta kara rahe haiN| 221. samavAyAMga sUtra 27vAM samavAya 46
Page #109
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA 1.19.1 zvetAmbara-paramparA 1.19.1.1 AhAra-grahaNa saMbaMdhI niyama jIvana kI prathama AvazyakatA AhAra hai, bhale hI gRhastha ho yA saadhu| AhAra ke binA laukika yA lokottara koI bhI sAdhanA nahIM ho sktii| jaina zramaNiyA~ chaha kAraNoM ko samakSa rakhakara AhAra kI gaveSaNA karatI haiM(1) kSudhA-vedanA ko zAMta karane ke liye (2) sevA kI bhAvanA se zArIrika zakti arjita karane ke liye (3) IyA samiti (vihAra Adi) kA pAlana karane ke liye (4) saMyama kA pAlana karane ke liye (5) prANa-rakSaNa hetu aura (6) dharma-cintana kI dRSTi se| parantu sAtha hI ve azuddha AhAra grahaNa nahIM krtii22| sadA sAttvika aiSaNIya prAsuka evaM acitta AhAra hI grahaNa karatI haiN| gRhastha yA pArzvastha ke sAtha ghara meM praveza nahIM krtii| AdhAkarmI aura auddezika AhAra kA parihAra kara bhikSA prApta karatI haiN| ve zreSTha kuloM se bhikSA grahaNa karatI haiM, niMdita, garhita kuloM kA tathA mRtaka- piNDa ko grahaNa nahIM karatI, parva-mahotsava nimitta banA vahI AhAra letI haiM, jo paribhukta yA zuddha ho saMkhaDI (bRhadbhoja) meM jAnA unake liye niSiddha hai| use svAda kI lolupatA aura mAyAcAra se bacane kA spaSTa nirdeza kiyA hai| zramaNa-zramaNI ke AhAra se saMbaMdhita saMpUrNa niyama AcArAMga sUtra meM vistAra se varNita hai|23 ye niyama zramaNa-zramaNI donoM ke liye sAmAnya haiN| 1.19.1.2 vastra evaM upakaraNa saMbaMdhI niyama sAmAnyatayA sAdhanA kI dRSTi se zramaNa-zramaNiyoM ke niyama samAna hone para bhI striyoM kI prakRti aura sAmAjika sthiti ko dekhakara AcAryoM ne zramaNiyoM ke liye vastra evaM upakaraNoM ke saMbaMdha meM kucha vizeSa niyama bnaaye| jaise-zramaNa saMpUrNa vastroM kA evaM pAtra kA tyAga kara sakatA hai, vaisA zramaNI ke liye vastra-pAtra rahita rahanA varjita hai|224 itanA hI nahIM, varana usakI AvazyakatA ko dekhakara 96 hAtha vastra kA upayoga karane kI AjJA dI hai, jaba ki sAdhu ko 72 (24 aMgula kA eka hAtha) hAtha vastra hI upayoga meM lene kA vidhAna hai|25 sAdhviyoM kI mAnasika evaM zArIrika AvazyakatA ko dhyAna meM rakhate hue unake liye 'avagrahAnantaka' arthAt bhItara pahane jAne vAle vastra ke sAtha Upara pahane jAne vAle vastra kA bhI vidhAna hai|226 yaha vastra sAdhu ke liye niSiddha hai| gRhastha pada se dIkSita hone vAlI zramaNI apane sAtha rajoharaNa, gocchaka (pAtrAdi poMchane kA vastra) pAtra tathA cAra akhaNDita vastra apane sAtha lekara dIkSita ho sakatI hai|27 ve vastra bahumUlya, carma evaM roma se nirmita, sUkSma aura saundarya yukta nahIM hone caahiye| Agamika vyAkhyA sAhitya meM zramaNI ko tana DhaMkane evaM zIla surakSA ke liye 25 prakAra kI upadhi rakhane kA nirdeza diyA hai| unake nAma isa prakAra hai-28 - 222. sthAnAMga sUtra 6 223. AcArAMga dvi zru. prathama adhyayana 224. no kappai niggaMthIe aceliyAe hottae-bRhadkalpa sUtra:5/19 225. AcArAMga prathama zrutaskaMdha 8/4/209 226. kappai niggaMthINaM uggahaNantagaM vA uggahapaTaeNga vA dhArittae vA pariharittae vA-bRhakalpa sUtra 3/12 227. vahI,3/16 228. bRhatkalpa niyukti, gAthA 3964-4091
Page #110
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa (1) pAtra - AhAra pAnI grahaNa karane kA sAdhana (2) pAtrabandha-(jholI) jisake andara pAtra rakhakara-bhikSA lAI jAya (3) pAtra-sthApanaka - pAtra rakhane kA choTA vastra (4) pAtra kesarikA - pAtra pramArjana karane kA komala vastra (5) paTalaka - khAlI pAtroM ko bAMdhane ke samaya unake bIca meM diye jAne vAle vastra (6) rajastrANa - pAnI chAnane yA use Dhakane kA vastra (7) gocchaka - pramANanikA (8-10) tIna cAdara (11) rajoharaNa - jIvarakSA hetu (12) mukhavastrikA - yatanA ke liye mukha para bAMdhA jAne vAlA vastra (13) mAtraka (14) kamaDhaka - colapaTTaka sthAnIya vastra, zATikA (15) avagrahAnantaka - guhyasthAnAcchAdaka vastra (16) avagrahapaTTaka - laMgoTI ke Upara kamara para lapeTane kA vastra (17) ajhaisaka - AdhI jAMghoM ko Dhakane vAlA jAMghiyA jaisA vastra (18) calanikA - ajhaisaka se bar3A, ghuTanoM ko bhI DhaMkane vAlA vastra (19) abhyaMtara nivasanI - Adhe ghuTanoM ko Dhakane vAlI (20) bahirnivasanI - paira kI air3iyoM ko Dhakane vAlI (21) kaMcuka - colI (22) aupakakSikI - colI ke Upara bAMdhI jAne vAlI (23) vaikakSikI - kaMcuka aura aupakakSikI ko Dhakane vAlI (24) saMghATI - vasati meM pahane jAne vAlI (vartamAna meM dupaTTA) (25) skandhakaraNI - kandhe para DAlane kA vstr| ukta 25 prakAra kI upadhi meM zramaNoM ke liye prAraMbha kI 14 upadhi hI grAhya hai, zeSa agraahy| bhASyakAra ne skandhakaraNI ke sAtha rUpavatI sAdhviyoM ko 'kubjakaraNI' rakhane yA bAMdhane kA bhI vidhAna kiyA hai| isakA abhiprAya hai ki rUpavatI sAdhvI ko dekhakara kAmuka purUSa calacitta na ho, ataH use vikRtarUpA banAne ke liye pITha para vastroM kI poTalI rakhakara bAMdha dete haiM, jisase ki vaha kubjA dikhAI de| zramaNI ke vastraiSaNA aura pAtraiSaNA saMbaMdhI saMpUrNa vidhiyoM para AgamakAroM ne vistRta vicAraNA kI hai|229 1.19.1.3 vasati ke niyama zramaNa-zramaNI donoM ke liye dhAnya-bIjAdi bikhare sthAna para ThaharanA varNya hai, acita zIta, jala yA uSNajala ke ghar3e par3e hoM agni yA dIpaka sArI rAtri jalate hoM vahA~ bhI ThaharanA usake liye niSiddha hai| jisa makAna meM khAdya padArtha yatra-tatra bikhare par3e hoM vahA~ thor3I dera bhI ThaharanA niSiddha hai| zramaNiyoM ko dharmazAlA, cAroM ora se anAvRta sthAna para, vRkSa yA AkAza ke nIce Thaharane kA bhI niSedha kiyA hai, zramaNoM ko isakA niSedha nahIM hai| varSAvAsa ke atirikta zramaNa jahA~ eka mAsa raha sakatA hai vahA~ zramaNiyA~ upayukta sthAna na milane para do mAsa bhI raha sakatI haiN|230 1.19.1.4 kezaloca jaina zramaNa aura zramaNI kI kaThora AcAra-saMhitA meM kezaloca bhI eka hai, ve bAla kaTavAte nahIM haiM, balki varSa meM do bAra unheM locate haiN| yaha prakriyA sAmAnya DhaMga se jIvana vyatIta karane vAloM ko to kaSTadAyI hotI hai, kiMtu sAMsArika mAyA-moha kA tyAga karane vAle jaina zramaNa-zramaNiyoM ke liye yaha sAdhAraNa kriyA hai aura tyAga, tapa, saMyama va svAvalambana kA paricAyaka hai| 229. dRSTavya-AcArAMga sUtra, dvitIya zrutaskandha, adhyayana 5-6 230. bRhatkalpa sUtra uddezaka-2 sUtra 1-24 48 For Private Personal Use Only
Page #111
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA 1.19.1.5 anya vizeSa niyama zramaNiyoM ke hitArtha AgamoM meM kucha viziSTa niyama bhI banAye haiM, jinakA pAlana zramaNiyoM ke liye anivArya aura zramaNoM ke liye ecchika hai jaise- nirgranthI ko sarvathA zarIra vosirA kara kAyotsarga karanA niSiddha hai isI prakAra gA~va ke bAhara jAkara AtApanA lenA, kisI bhI eka Asana se sthita rahane kA abhigraha karanA AkuMcanapaTTaka rakhanA - ghuTane UMce karake kamara aura pairoM ko bAMdha denA (aisA vastra) jisase dIvAra kA sahArA lene ke samAna ArAma mile, AlaMbanayukta Asana (kursI Adi) tathA saviSANa Asana sIMga jaise U~ce uThe hue choTe-choTe staMbha jo gola evaM cikane hone se purUSa cihna se pratIta hote haiM una para baiThane kA niSedha hai| isI prakAra sAdhvI ko DaMThalayukta tuMbI, savRnta pAtra kesarikA, (pAtra poMchane kA kapar3A daMDa sahita ), kASTha kI DaMDIvAlA pAda proMchana upayoga karanA varjya hai| 231 sAdhviyoM ke liye isa prakAra ke pRthak niyama banAne kA uddezya spaSTa karate hue niyuktikAra kahate haiM ki ina niyamoM ko banAne kA uddezya kevala brahmacarya kI rakSA hai na ki mahAvratoM kI jyeSThatA- kaniSThatA batAnA, mahAvratoM kI apekSA zramaNa- zramaNI donoM samAna haiN| 232 1.19.1.6 zramaNiyoM kA vicaraNa kSetra zramaNiyA~ zramaNoM ke samAna saMpUrNa bhArata ke Arya kSetroM meM vicaraNa karatI thii| ve pUrva meM aMga-magadha taka, dakSiNa meM kauzAmbI taka pazcima meM sthUNA deza (sthAnezvara ) taka aura uttara meM kuNAla deza ( zrAvastI janapada ) taka vicaratI thiiN| isa vicaraNa ke do pramukha uddezya the- saMyama guNoM kI vRddhi evaM jinazAsana kI prabhAvanA / bhASya meM sAr3he 25 Arya dezoM nAma ginAye haiM | 233 AryadezoM meM vicarate hue jJAna, darzana cAritra Adi guNoM kI abhivRddhi tathA gaccha kI vRddhi bhI hotI thI 1234 yadi anArya kSetra meM jAne se bhI ratnatraya kI hAni kI saMbhAvanA na ho to vahA~ bhI zramaNiyA~ jA sakatI haiN| bhadrabAhu, sthUlabhadra Adi 1500 zramaNoM ne nepAla meM vihAra kiyA thaa| AcArya kAlaka pArasa kUla (IrAna) jAkara vahA~ ke zAhoM ko apane sAtha bhArata lAye the | 235 1.19.1.7 zramaNa - zramaNI ke pArasparika sahayoga ke niyama zramaNa saMgha ko nirdoSa evaM cirajIvI banAye rakhane ke liye jainAcAryoM ne zramaNa- zramaNI ke pArasparika saMbaMdhoM kI maryAdAe~ bhI sunizcita kI hai| jinameM kucha sAmAnya niyama hai kucha ApavAdika niyama hai| sAmAnya niyama :- zramaNoM evaM zramaNiyoM ko yathAsaMbhava eka-dUsare se dUra rahane kA vidhAna kiyA hai| akelI 231. vahI sU. 31-36, niryukti gAthA 5966-75 232. 233. bRhatkalpa sUtra 48 234. Ariyavisayammi guNA, NANa-caraNa- gacchavuDDhIya 11 - bRhatkalpa bhASya gAthA 3265 235. (ka) Avazyaka cUrNi pR. 186, (kha) nizItha cU. 10, 2860, pR. 59. ... baMbhavaya rakkhaNaTThA vIsuM vIsuM kayA suttA- bR. ni., gA. 1045-47 49
Page #112
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa zramaNI, zramaNa ke sAtha bAtacIta nahIM kara sktii| kadAcit adhyayana yA zaMkA-samAdhAna kI dRSTi se kucha pUchanA ho to gaNinI sAdhvI ke sAtha jAe aura use Age karake praznAdi puuche|236 __ zramaNoM kI vasatikA meM zramaNiyoM ko tathA zramaNiyoM kI vasatikA meM zramaNoM ko alpakAlika kriyAe~ karanA bhI niSiddha hai| arthAt baiThanA, leTanA, svAdhyAya karanA, AhAra, bhikSA grahaNa, pratikramaNa, kAyotsarga evaM malotsarga Adi kriyAe~ nahIM karanI caahiye|237 isase lokagardA tathA lokanindA hone kA bhaya to hai hI, sAtha hI saMyama-virAdhanA kI bhI saMbhAvanA hai| vyavahAra sUtra meM sAdhu-sAdhviyoM meM pArasparika nimnalikhita sevAkArya niSiddha kiye haiM(1) AhAra-pAnI lAkara denA-lenA athavA nimaMtraNa karanA (2) vastra-pAtra Adi upakaraNoM kI yAcanA karake lAkara denA athavA svayaM ke yAcita upakaraNa denA (3) upakaraNoM kA parikarma kArya-sInA, jor3anA, rogana Adi lagAnA (4) vastra yA rajoharaNa Adi dhonA (5) rajoharaNa Adi upakaraNa banAkara denaa| (6) pratilekhana Adi krnaa|38 kalpasUtra meM sAdhu-sAdhviyoM ko pArasparika patrAcAra karanA bhI varjita kiyA hai|239 digambara paramparA meM to zramaNa aura AryikA ke bIca paraspara vaMdanA ko bhI yogya nahIM mAnA hai, tathApi niSedha bhI nahIM kiyA hai|240 yadi vaMdanA karanI ho to AcArya ko 5 hAtha dUra se upAdhyAya ko 6 hAtha dUra se evaM sAdhu ko 7 hAtha dUra se vaMdanA karanI caahiye| vaMdanA karatI huI ve zramaNa ko 'namo'stu' zabda na kahakara 'samAdhirastu' yA 'karmakSayo'stu' kahatI huI gavAsana pUrvaka baiThakara vaMdanA karatI haiN|241 ApavAdika niyama :- jahA~ saMyama surakSA kA prazna ho vahA~ zramaNa-zramaNI ke paraspara eka-dUsare kA sahayoga bhI karane ke vidhAna AgamoM meM ullikhita haiN| jaise zramaNa ke paira meM kAMTA cubhA huA ho aura vaha svayaM nikAlane meM asamartha hai, to use apavAda rUpa meM zramaNI nikAla sakatI hai isI prakAra zramaNI nadI meM phisalatI, giratI yA DUbatI dikhAI de, anya koI sahArA nahIM ho, aise meM zramaNa usako bacAne kI bhAvanA se usakA sparza karatA hai to vaha prAyazcit kA pAtra nahIM hotA hai| aise hI vikSaptacitta zramaNI ko zramaNa hAtha pakar3akara yathocita sthAna para pahu~cA dete haiM, to apavAda svarUpa ise doSa nahIM mAnA jaataa|42 kiMtu, ye saba apavAdika kArya hai| utsarga mArga meM to zramaNI evaM zramaNa kA saMbaMdha dhArmika kAryoM taka hI sImita hai, vaha bhI mryaadit| 1.19.1.8 zramaNiyoM kA aMtima mahAna vrata saMlekhanA saMlekhanA kA artha hai saMpUrNa bhakta-pAna, upadhi tathA kaSAyoM kA tyAga kara jIvana ke aMtima samaya taka deha ke prati nirmamatva bhAva se vicaraNa krnaa| zramaNiyA~ ukta vrata ko taba aMgIkAra karatI haiM, jaba ve yaha anubhava karatI haiM 236. tAsiM puNa pucchAo ikkisse Naya kahijja ekko du| gaNiNI purao kiccA jadi pucchai to khedvv|| -mUlAcAra vRtti sahita 4/178 237. bRhatkalpa, uddezaka 3 sUtra 1 238. (ka) vyavahAra sUtra, u. 5 sU. 20, pR. 369 239. kalpasUtra, patra 39 240. munijanasya striyAzca paraspara vandanApi na yuktaa| yadi tA vandante tadA munibhirnamo'stivati na vaktavyaM, kiM tarhi vaktavyaM? smaadhikrmkssyostivti| -mokSapAhuDa gAthA 12 kI zrutasAgarIya TIkA 241. paMca cha satta hatthe sUrI ajjhAvago ya sAdhu yA parihariUNajjAo gavAsaNeNeva vNdNti|| - mUlAcAra 4/195 vRtti saha 242. bRhadkalpa sUtra u. 6 sU. 3-18 50 For Private Personal Use Only
Page #113
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA ki aba zarIra saMyama ke niyamoM kA pAlana karane meM asamartha hai athavA vRddhAvasthA yA asAdhya roga ke kAraNa usakA jIvana pUrNata: dUsaroM para nirbhara ho gayA hai athavA kabhI yaha lage ki brahmacarya kA khaMDana kiye binA jIvana jInA saMbhava nahIM hai aisI sthiti meM deha ke prati nirmamatva hokara vaha deha kA visarjana kara detI hai|243 antakRddazAMga sUtra meM kAlI Adi dasa rAniyoM kA varNana AtA hai ki tapaH sAdhanA ke pazcAt unakA zarIra jaba atyaMta kRza ho gayA, taba unake mana meM vicAra AyA ki zarIra meM jaba taka svalpa sI zakti vidyamAna hai tathA mana meM zraddhA dhairyatA aura vairAgya bhI hai taba taka hamAre liye yahI zreyaskara hai ki hama bhakta-pAna kA tyAga kara saMlekhanA vrata aMgIkara kara leN| unhoMne eka mAsa kI saMlekhanA svIkAra kI aura pariNAmoM kI utkRSTatA se aMta meM sarva karma kSaya kara siddhagati ko prApta huiiN|244 zvetAmbara aura digambara donoM hI paramparAoM meM aisI saiMkar3oM zramaNiyoM ke udAharaNa hai, jinhoMne jIvana ke aMta meM saMlekhanA karake samAdhi pUrvaka deha kA tyAga kiyA thaa| 1.19.2 digaMbara paramparA ke niyama digambara saMpradAya ke granthoM meM AryikAoM ke niyama alaga se nirdhArita nahIM kiye gye| vahA~ itanI hI sUcanA hai, ki 'muniyoM ke liye jo mUlaguNa aura samAcAra kA varNana kiyA hai, vahI saba mUlaguNa aura samAcAra vidhi AryikAoM ke liye bhI hai|45 kevala unheM vRkSamUla, AtApana, abhrAvakAza aura pratimAyoga Adi uttarayogoM ko karane kA adhikAra nahIM hai| isake atirikta AryikAoM ke liye alaga se bhI kucha niyama kahe haiM unheM binA prayojana ke paragRha meM nahI jAnA cAhiye, yadi jAnA Avazyaka ho to gaNinI se pUchakara vRddhA AryikAoM ke sAtha meM milakara hI jAnA caahiye| AryikAoM ke liye ronA, nahalAnA, khilAnA, bhojana pakAnA, sUta kAtanA, SaTvidha Arambha karanA, yatiyoM ke paira meM mAliza karanA, dhonA aura gIta gAnA varjita hai| AryikAe~ vikAra rahita vastra aura veSa dhAraNa karatI haiM, pasInA yukta maila aura dhUli se lipta rahatI huI ve zarIra saMskAra se zUnya rahatI hai| kSamA-mArdava Adi dharma, mAtA-pitA ke kula, apanA yaza aura apane vratoM ke anurUpa nirdoSa caryA karatI haiN|246 ye do sAr3I rakhatI haiM, tIsarA vastra nahIM rakha sakatI haiM, phira bhI ye laMgoTI mAtra dhArI ailaka se adhika pUjya mAnI gayI haiM, kyoMki inake upacAra se mahAvrata haiM, kiMtu ailaka ke aNuvrata hI haiN| sAgAradharmAmRta meM kahA hai- "gyArahavIM pratimAdhArI ailaka laMgoTa meM mamatva sahita hone se upacAra mahAvrata ke yogya bhI nahIM haiN| kiMtu AryikA eka sAr3I mAtra dhAraNa karane para bhI mamatva rahita hone se upacAra se mahAvratI hai| 247 muniyoM se inameM kevala do hI caryAoM kA antara hai-sAr3I pahananA aura baiThakara AhAra krnaa| 1.20 jaina zramaNI saMgha ke itihAsa ko jAnane ke sAdhana-srota jaina zramaNI-saMgha ke itihAsa ko jAnane ke mukhya tIna sAdhana hamAre pAsa haiM - 243. AcArAMga sUtra 1/8 244. antakRddazAMga sUtra, varga 8 245. eso ajjANaMpi ya samAcAro jahAkkhio puvvN| savvamhi ahoratte vibhAsidavvo jdhaajogg|| -mUlAcAra 4-182, 187 246. mUlAcAra 4/182-90 247. kaupIne'pi samUrcchatvAt nAhatyAryo mhaavrtm| api bhAktamamUrcchatvAt saattike'pyaaryikaaarhti| -sAgAra dharmAmRta pR. 518 51
Page #114
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa (i) sAhityika srota : jisameM Agama, Agama kI vyAkhyAe~, cUrNi niyukti, TIkA, bhASya Adi tathA paTTAvaliyA~, graMtha-prazastiyA~ sacitra hastalekha, vijJapti-patra, prabandha evaM itihAsa graMtha Adi sammilita haiN| (ii) abhilekhIya srota - tAmrapatra, zilAlekha Adi (ii) purAtAttvika srota - mUrti, caraNapAdukA Adi 1.20.1 sAhityika-srota 1.20.1.1 AgamaH jaina zramaNI-saMgha ke itihAsa para dRSTi-nikSepa karane ke liye Apta kathita Agama hI sarva prAmANika evaM sarvaprAcIna AdhAra hai| jainadharma meM AgamoM ko vahI sthAna prApta hai jo sthAna brAhmaNa-dharma meM vedoM ko evaM boddhadharma meM tripiTakoM ko hai| Agama bhagavAna mahAvIra dvArA upadiSTa vANI hai, ata: unakA samaya bhI mahAvIra-kAla hI hai, sarvajJa dvArA upadiSTa hone se usakI svataH prAmANikatA hai| itihAsavid manISiyoM ne bhI AcArAMga sUtra ko I. pU. pA~cavIM cauthI zatAbdI kA siddha kiyA hai, azokakAlIna prAkRta abhilekhoM se bhI AcArAMga pUrvakAlIna hai| yadyapi isameM pUrNarUpeNa dharma evaM darzana kA varNana hai, tathApi 'samaNa' 'samaNI' donoM zabdoM ke bhinna prayoga yaha siddha karate haiM ki bhagavAna mahAvIra ke samaya 'zramaNI-samudAya' kI bhI saMkhyA evaM tapa, saMyama kI dRSTi se ahaM bhUmikA rahI hai| samavAyAMga sUtra, jisakA samaya vidvAnoM ne IsA kI tRtIya-caturtha zatAbdI mAnA hai, usameM sarvaprathama caubIsa tIrthaMkaroM kI pramukha zramaNiyoM kA nAmollekha unakI ziSyAoM kI saMkhyA tathA sUtra rUpa saMkSipta vyaktitva prApta hotA hai| AcArya zayayaMbhava racita dazavaikAlika satra I. pa. pA~cavIM-cauthI zatAbdI evaM uttarAdhyayana sUtra jo I. pU. cauthI-tIsarI zatAbdI kA mAnya hai| inameM rAjImatI kI bAvIsaveM tIrthaMkara ariSTanemi ke prati ekaniSTha ananya bhakti evaM rathanemi ko sanmArga para lAkara saMyama meM sthira karane kA preraka varNana saMpUrNa 22veM adhyayana meM grathita kiyA gayA hai| aMgasUtroM meM vizAlakAya mahAsAgara kI bhAMti bhagavatI sUtra (vidvamAnya I. san dvitIya zatAbdI) meM jayaMti kI jJAna-garimA, mRgAvatI kA buddhi-cAturya, priyadarzanA kI anAgrahI-vRtti Adi para vizeSa prakAza DAlA gayA hai| jJAtAsUtra, antakRddazAMga sUtra Adi dharmakathAnuyoga ke grantha jinheM kramazaH IsA kI prathama zatAbdI se lekara paMcama zatAbdI taka ke saMgraha grantha mAne haiM, unameM antakRddazAMga sUtra meM ariSTanemi kAla kI zramaNiyoM kA sarvaprathama vistRta varNana dekhane ko milatA hai| yahA~ unake vairAgya kA kAraNa, dIkSA kI AjJA, dIkSA-vidhi, dIkSA ke pazcAt tapa-saMyama evaM jJAna kI utkRSTa ArAdhanA evaM aMta meM saMlekhanA va siddhi prApti taka kA sAMgopAMga vivaraNa hai, usake pazcAt isI sUtra meM mahAvIrakAlIna samrATa zreNika kI naMdA Adi teraha va kAli Adi dasa mahArAniyoM ke tapa kA jo lomaharSaka citra upasthita kiyA gayA hai, vaha vastutaH jainadharma kI utkRSTa sAdhanA evaM tyAga kA anupama udAharaNa prastuta karatA hai aisA varNana vizva ke kisI dhArmika itihAsa meM dRSTigocara nahIM hotaa| jJAtAsUtra, nirayAvalikA evaM puSpacUlikA Adi Agama graMthoM meM vizeSa rUpa se pArzvanAtha bhagavAna ke zramaNI samUha evaM tatkAlIna sAmAjika pariveza kA paricaya milatA hai| isa prakAra 'Agama' jaina zramaNiyoM ke itihAsa ko jAnane kI AdhArabhUmi hai| avazeSa sampUrNa jaina-sAhityika kRtiyA~ inake uttaravartI kAla kI haiN| 52
Page #115
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA 1.20.1.2 Agama kI vyAkhyAe~ evaM carita kAvya Agama-sAhitya ke pazcAt AgamAzrita niyukti, bhASya, cUrNi, TIkA, purANa, caritra, prabandhakoSa, kalpa evaM prakIrNaka graMthoM ke mAdhyama se jainAcAryoM ne vilupta aMzoM ko surakSita rakhane meM apanI ora se mahAn purUSArtha kiyaa| ve hI graMtha itihAsa-gaveSaNa meM hamAre sahAyaka bane haiN| zrI bhadrabAhu svAmI dvArA racita niyuktiyA~, jinadAsagaNI mahattara kI I. 600-650 meM racita Avazyaka cUrNi, saMghadAsagaNI kA I. 609 ke AsapAsa racita bRhadkalpabhASya aura vasudevahiNDI jinabhadragaNI kSamAzramaNa kA vi. saM. 645 meM racita vizeSAvazyaka bhASya, vimalasUri kA vi. sa. 60 meM racita paumacariyaM, isI prakAra yativRSabha kI tiloyapaNNattI, jinasena ke AdipurANa, harivaMza purANa guNabhadra kA uttarapurANa, raviSeNa kA padmapurANa, AcArya zIlAMka kA 'cauvana mahApurisa cariya', puSpadaMta kA 'mahApurANa', bhadrezvara kA 'kahAvalI' graMtha, AcArya prabhAcaMdrasUri kRta 'prabhAvaka caritra', AcArya merUtuMgasUri kRta 'prabaMdhaciMtAmaNi' jinaprabhasUri kRta 'vividhatIrthakalpa' AcArya kakkasUri kRta 'upakezagaccha caritra' hemacaMdra kA 'triSaSTizalAkA purUSa caritra' 'pariziSTa parva' Adi kaI AcAryoM ke likhe gaye graMtha bhI zramaNiyoM ke jIvana saMbaMdhI tathyoM ko jAnane ke vizvasanIya srota haiN| Agama-graMthoM meM brAhmI-suMdarI Adi jina zramaNiyoM ke viSaya meM saMketa mAtra upalabdha hote haiM, ukta graMthoM meM unakI vistRta jAnakArI prApta hotI hai| dhAraNI, puSpacUlA, yakSA Adi sAta bahaneM avaMtI sukumAla kI mAtA bhadrA, sunandA, rukmiNI Adi mahAvIrottarakAlIna aneka zramaNiyoM kA anUThA tapa, tyAga va jIvana vRtta niyukti cUrNi evaM bhASya sAhitya meM dekhane ko milatA hai| rAmAyaNa evaM mahAbhArata kAla kI aneka sAdhvI striyoM ke ullekha bhI Agametara sAhitya meM upalabdha haiN| 1.20.1.3 paTTAvalI paTTAvaliyoM me bhI zramaNiyoM kA prAmANika itihAsa prApta hotA hai| prAcIna samaya meM paTTAvalI-nAmAvalI ke rUpa meM saMkSipta rUpa se itihAsa ko surakSita rakhane kI paddhati bahumAnya thii| inameM nAmAvalI nibaddha itihAsa prAcIna evaM prAmANika mAnA jAtA hai| nAmAvaliyoM meM jainAcAryoM ke viSaya meM to jAnakArI milatI hI hai, sAtha hI unake ziSya praziSya, unake dvArA pradatta dIkSAe~, mahattvapUrNa pada pradAna Adi kA bhI prAmANika vivaraNa prApta hotA hai| isake atirikta inameM kahIM-kahIM usa kAla kI pramukhA sAdhviyoM ke nAma tathA kisa AcArya ne kaba kina sAdhviyoM ko dIkSA dI isake bhI ullekha haiN| isa prakAra paTTAvaliyA~ jaina sAdhviyoM ke itihAsa ko jAnane kA eka pramukha AdhAra hai| paTTAvaliyoM ke saMgraha ke rUpa meM muni darzanavijaya jI dvArA saMpAdita 'paTTAvalI samuccaya' do bhAgoM meM hai| isake prathama bhAga meM kalpasUtra, nandIsUtra kI sthavirAvalI, tapAgaccha upakezagacchIya paTTAvalI Adi tathA dvitIya bhAga meM kacchUlIgaccha, pUrNimAgaccha Agamagaccha, bRhadgaccha evaM kevalAgaccha kI paTTAvalI padyamayI bhASA meM saMgrahita haiN| 'jaina gurjara kaviyoM' ke bhAga do aura tIna ke pariziSTa meM vibhinna paTTAvaliyoM kA gujarAtI meM sArAMza hai| muni jinavijayajI kI vividha gacchIya paTTAvalI saMgraha' prAkRta, saMskRta, gujarAtI Adi bhASAoM kI paTTAvaliyoM kA saMgraha hai| jaina itihAsavid muni kalyANavijaya jI kI 'paTTAvalI parAga saMgraha' choTI bar3I 64 paTTAvaliyoM kA sArAMza hai|248 'paTTAvalI prabaMdha saMgraha' meM AcArya hastImalajI mahArAja dvArA prakAzita lokAgaccha kI sAta paTTAvaliyoM kA saMkalana hai| digambara-paramparA kI mUlasaMgha paTTAvalI, bhaTTAraka paTTAvalI, naMdI saMgha paTTAvalI Adi meM upayogI jAnakArI dI gaI hai| paTTAvaliyoM meM pradatta sUcanAe~ jainadharma ke itihAsa nirmANa kI dRSTi se mahattvapUrNa haiN| 53
Page #116
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1.20.1.4 sthavirAvalI tathA gurvAvalI labdhapratiSTha itihAsajJa evaM AgamavettA munizrI kalyANavijayajI ke saMgraha meM aprakAzita hastalikhita graMtha himavanta sthavirAvalI meM itihAsa kI durlabha sAmagrI prApta hotI hai| isa sthavirAvalI meM kAlakAcArya dvitIya kI bahana sAdhvI sarasvatI ke gardabhilla dvArA apaharaNa, usakI mukti va punaH saMyamadharma meM sthApita karane kA ullekha hai| kumAragiri para Ayojita khAravela kI Agama pariSada sabhA meM AryA poiNI tInasau sAdhviyoM ke sAtha kaliMga meM AI thI, yaha itihAsa kI eka mahattvapUrNa ghaTanA bhI himavanta sthavirAvalI meM prApta hotI hai| 249 isI prakAra zrI jinapatisUri ke ziSya (saM. 1223-77) zrI jinapAla upAdhyAya dvArA likhita 'kharataragaccha gurvAvalI' jisameM saM. 1080 se saM. 1393 taka kA itivRtta hai, usameM samaya-samaya para hone vAle ukta gaccha ke AcAryoM kA saMpUrNa vivaraNa aura usake sAtha zramaNa- zramaNiyoM kI dIkSA, dIkSA sthAna, tithi, pravartinI, mahattarA, gaNinI Adi pada pradAna karane kA prAmANika varNana diyA gayA hai| isake pazcAt bhI zrRMkhalAbaddha itihAsa likhane kI praNAlI barAbara rahI hai, usameM zramaNiyoM ko bhI utanA hI mahattva pradAna kiyA gayA hai, jitanA zramaNoM ko| ataH kharataragaccha kI zramaNiyoM kA adyatana kramabaddha itihAsa pUrNa vizvasanIya rUpa se upalabdha hotA hai| zrI dharmasAgaragaNI viracita sUtra vRtti sahita tapAgaccha paTTAvalI saM. 1648 kI upalabdha hotI hai, kiMtu usameM zramaNiyoM kA nAmollekha kahIM dekhane meM nahIM aayaa| lekina paM. kalyANavijaya jI dvArA saMpAdita tapAgaccha paTTAvalI bhAga 1 meM 'koDimade' kI dIkSA kA ullekha hai 1250 1.20.1.5 pAMDulipiyA~ vIra nirvANa kI caturtha zatAbdI se hI jaina sAhitya ko surakSita rakhane ke liye zAstroM ko lipibaddha karane kI pravRtti prAraMbha ho gaI thI usameM sAdhuoM ke samAna sAdhviyoM ne bhI aneka zAstroM va graMthoM kI pratilipiyA~ kI / himavaMta sthavirAvalI meM ullekha hai ki kumAragiri para kaliMga ke 'bhikkhurAya' aparanAma 'mahAmeghavAhana khAravela ne zAstroM kI surakSA hetu caturvidha saMgha kA sammelana karAyA thA, yaha sammelana vI. ni. 330 ke lagabhaga huA mAnA jAtA hai, usa sammelana meM Arya balissaha Adi jinakalpiyoM kI tulanA karane vAle 200 zramaNa, Arya susthita Adi 700 sthavirakalpI zramaNa tathA AryA poiNI Adi 300 zramaNiyA~, bhikSurAja sIvaMda, cUrNaka, selaka Adi 400 zrAvaka aura khAravela kI agramahiSI pUrNamitrA Adi 700 zrAvikAe~ sammilita huI thIM / bhikkhurAya kI prArthanA para una sthavira zramaNoM evaM zramaNiyoM ne avaziSTa jinapravacana ko sarvasammata svarUpa meM bhojapatra, tAr3apatra, valkala Adi para likhA aura isa prakAra ve sudharmA dvArA upadiSTa dvAdazAMgI ke rakSaka bane | 251 248. nAhaTA, paTTAvalI prabaMdha saMgraha bhUmikA, pR. 37 249. teNa bhikkhurAyaNiveNaM jiNapavayaNa saMgahaTTha jiNadhamma vitthara ... jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa egA parisA tattha kumAripavvaya- titthammi meliyA. .......ajjA poiNIyAINa ajjANaM NiggaMThINaM tinni sayA sameyA / himavaMta sthavirAvalI (aprakAzita ) dRSTavya: jainadharma kA maulika itihAsa bhAga 2, pR. 780 250. tapAgaccha paTTAvalI bhAga 1, pR. 241 251. iha teNaNiveNaM coiehiM tehiM therehiM ajjihiM avasiddhaM jiNapavayaNaM diTThivAyaM NiggaMThagaNAo thovaM thovaM sAhiittA bhujja tAlavakkalAi patte akkharasannivAyovayaM rAkaittA bhikkhurAya NivamaNorahaM pUrittA ajja sohammuvaesiya duvAlasaMgI rakkhaA te saMjAyA / - himavaMta sthavirAvalI (aprakAzita) dRSTavya: jainadharma kA maulika itihAsa bhAga 2, pR. 484 54
Page #117
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA ukta ullekha se yaha spaSTa hotA hai ki vI. ni. kI caturtha zatAbdI ke madhya jaina zramaNoM ke sAtha hI jaina zramaNiyoM ne bhI zAstroM ko AMzika rUpa meM hI sahI, likhanA prArambha kara diyA thaa| tatpazcAt Arya skaMdila ke netRtva meM lagabhaga vI. ni. saMvat 830 se 840 ke madhyavartI samaya meM uttara bhArata ke muniyoM kA mathurA meM evaM lagabhaga isI kAla meM dakSiNApatha meM AcArya nAgArjuna ke netRtva meM valabhI meM zramaNa - sammelana huA, usameM 11 aMgoM kA saMkalana kiyA gayA, ve sUtra mAthurI vAcanA evaM nAgArjunIya yA valabhI vAcanA ke nAma se prasiddha hue| ve bhI kucha bhojapatra aura tAr3apatroM para likhe gaye the| 252 usake pazcAt vIra nirvANa 980 meM AcArya devarddhigaNI ne valabhI meM AgamoM ko suvyavasthita evaM saMpUrNa rUpa meM lipibaddha karane-karavAne kA kArya kiyaa| yadyapi mathurA aura valabhI vAcanA meM zramaNiyoM dvArA likhane kA koI lekha upalabdha nahIM hotA, tathApi vIra nirvANa caturtha zatAbdI meM zramaNiyoM dvArA likhane ke jo pramANa upalabdha hote haiM, usase yaha sunizcita hotA hai ki yaha paramparA Age bhI calatI hI rahI hogI / zramaNa saMgha meM zramaNI saMgha kA bhI antarbhAva ho jAne se unake sahayoga kA pRthak ullekha nahIM kiyA hogaa| 253 tathApi zramaNa - saMgha jaba-jaba zrutarakSA, Agama vicAraNA hetu kahIM para ekatrita huA, vahA~ zramaNiyA~ bhI pahu~cI hI hoMgI aura samaya-samaya para zAstra lekhana Adi kArya kiye hI hoMge, yaha tathya anumAna se spaSTa hotA hai| vartamAna meM bahuta khoja karane para bhI usa samaya kI lipi athavA usake AsapAsa ke sau do sau varSoM taka lipi kiye gaye sAhitya kA eka bhI patra prApta nahIM hotaa| tAr3apatra, bhojapatra Adi para likhI gaI valabhI kI sabhI prAcIna pAMDulipiyA~ Aja niHzeSa prAyaH ho cukI haiN| yA to ve dharma vidveSI logoM kI zikAra bana gaIM, yA graMtha bhaMDAra meM par3I - par3I dImakoM kI bhakSya bana gaIM, yA phaTa gaIM, yA galakara naSTa ho giiN| Aja jitane bhI hastalikhita graMtha prApta hote haiM, ve prAyaH vikrama kI 11vIM zatAbdI ke bAda ke haiN| vartamAna meM lagabhaga eka hajAra varSa kA itihAsa hameM pAMDulipiyoM ke AdhAra para upalabdha hotA hai| ye pAMDulipiyA~ hameM vizeSa rUpa se dillI ke graMtha-bhaMDAroM meM dekhane ko milii| bI. ela. insTITyUTa oNpha iMDolojI dillI meM lagabhaga dasa hajAra graMthoM kI mahattvapUrNa pAMDulipiyA~ aprakAzita sUcI ke rUpa meM saMgrahita haiN| saiMkar3oM zramaNiyoM dvArA maru - gurjara bhASA meM 'sastabaka' likhe jAne kI sUcanA milatI hai, jo 15vIM se 20vIM sadI ke madhya kI haiN| pratilipikAra ke nAmollekha ke prati upekSA bhAva hone se zeSa pAMca hajAra pratiyoM meM kisI zramaNI kA ullekha sUcI meM aMkita nahIM hai| zaMkararoDa naI dillI meM AcArya suzIla muni jI mahArAja dvArA saMgrahita lagabhaga tIna hajAra hastalikhita graMthoM kI pratiyA~ avalokanArtha prApta huI, zAstroM kI pAMDulipiyA~ karane vAlI adhikAMza zramaNiyA~ haiN| kaI zramaNiyoM ne DhAla, rAsa, caupaI, prabandha, stoka Adi kI pratilipi kI haiM, kucha aisI bhI zramaNiyA~ haiM jinake paThanArtha pratilipiyA~ taiyAra kI gaI, kucha zramaNiyoM kI maulika racanAe~ bhI isameM sammilita haiM, AryA lakSamAM jI (saM. 1850 ) AryA jamunA jI (saM. 1884) Arya kastUrI (saM. 1967) Arya rAyakaMvara (saM. 1993) Arya pArvatI jI (saM. 1947) Adi utkRSTa koTi kI lekhikA kaviyitrI zramaNiyA~ thiiN| inhoMne graMtha ke aMta meM apanI saMpradAya evaM gurUNI-paraMparA kA bhI ullekha kiyA hai| kiMtu ina graMthoM kI na sUcI prakAzita hai na hI rajisTara meM nAmAMkana hai| aise hI saiMkar3oM sthala haiM, jahA~ hastalikhita graMthoM ke apAra bhaMDAra asurakSita rUpa se par3e haiM, yadi ina sabhI kI sUciyA~ upalabdha ho to zramaNI viSayaka kitanI hI mahattvapUrNa sAmagrI prakAza meM A sakatI hai| 252. vahI, pR. 649 253. cauvvihe samaNa-saMghe paNNatte, samaNA, samaNIo, sAvayA, sAviyAo - bhagavatIsUtra 20/8 55
Page #118
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa kucha sUciyA~ prakAza meM AI bhI haiM jaise- rAjasthAnI hastalikhita graMtha sUcI 1 se 8 bhAga, isa vizAlakAya sUcI meM mAtra 33 zramaNiyoM ke nAmollekha prApta hue haiN| isake atirikta zrI caturavijayajI ke pramukha nirdezana meM Agamodaya samiti muMbaI ne 'lIMbar3I jJAna maMdira ke hastalikhita graMthoM kI sUcI prakAzita kI hai| ke. bhujabala zAstrI ne bhAratIya jJAnapITha kAzI se 'kannar3a prAntIya tAr3agraMtha sUcI' prakAzita kI hai, ukta sUciyoM meM pratilipikarttAoM kA nAma dene kI AvazyakatA hI nahIM smjhii| hastalikhita graMthoM kA sarvekSaNa karate samaya yadi isa ora bhI dhyAna diyA jAtA to zramaNiyoM ke kramabaddha itihAsa meM ve atyaMta upayogI siddha hotIM / 1.20.1.6 graMtha - prazasti prazastiyoM kI mahattA evaM upayogitA abhilekhoM ke sadRza haiM, madhyakAla meM AThavIM-nauvIM zatAbdI se hI prazastiyA~ likhI jAne lagI thIM, unameM jo surakSita raha pAI haiM, ve jaina itihAsa ke punarnirmANa meM atyadhika mahattvapUrNa srota siddha huI haiN| aneka itihAsa premI vidvAnoM, AcAryoM ne hastalikhita graMthoM kI prazastiyoM kA saMgraha kiyA hai, unase zramaNiyoM ke viSaya meM mahattvapUrNa jAnakArI upalabdha hotI hai| inameM pramukha rUpa 'muni jinavijayajI dvArA saMgrahita 'jaina pustaka prazasti saMgraha, jugalakizorajI mukhtAra kI 'jaina graMtha prazasti saMgraha' gaMgavAla kI 'prazasti-saMgraha' zrI kamala kumAra jaina kI 'jinamUrti prazasti lekha', amRtalAla maganalAla zAha kI 'prazasti saMgraha' Adi mukhya haiN| saMvat 1192 meM caityavAsI brahmANagaccha se saMbaMdhita sAdhvI lakSmI ko 'navapadaprakaraNa' kI prati samarpita kiye jAne kA ullekha evaM anya bhI mahattvapUrNa durlabha jAnakArI 'jaina pustaka prazasti saMgraha' meM dI gaI hai| zrI amRtalAla maganalAla zAha ne bhI prAcIna tAr3apatrIya pratiyoM kI ullekhanIya prazastiyA~ 'jagasuMdaragaNinI (saM. 1265 ) lalitasuMdaragaNinI (saM. 1313) Adi zramaNiyoM ko graMtha pradAna viSayaka jAnakArI dI hai| 254 jaisalamera ke prAcIna graMtha bhaMDAra kI sUcI meM 'jagamatagaNinI' kI tAr3apatra kI prati meM saM. 1300 ke lagabhaga kI prazasti unake prabhAvazAlI vyaktitva kI paricAyaka hai| 255 prazasti-saMgraha evaM pAMDulipiyoM ke atirikta itihAsavijJa vidvAnoM ne bhI apane graMthoM meM zramaNI viSayaka mahattvapUrNa tathya prakAzita kiye haiM, isameM pramukha graMtha haiM - mohanalAla dalIcaMda desAI kI 'jaina gurjara kavio' bhAga 1 se 5 isameM vibhinna sAhitya bhaMDAroM meM upalabdha hastalikhita grantha evaM usakA saMpUrNa vivaraNa diyA gayA hai, aneka AryAoM kA ullekha unakI prazastiyoM meM upalabdha hotA hai| vArANasI se prakAzita 'jaina sAhitya kA bRhad itihAsa' bhAga 1 se 7 meM bhI vidvAnoM ne athaka parizrama kara khojapUrNa sAmagrI prastuta kI hai| nAhaTA jI kA 'aitihAsika kAvya saMgraha' jaina aitihAsika gurjara kAvya saMcaya' bhI zramaNiyoM kA itihAsa jAnane meM upayogI siddha huA hai| 1.20.1.7 vijJapti-patra - jaina AcAryoM ke pAsa cAturmAsika vinaMtI hetu jo AmaMtraNa-patra preSita kiye jAte the unheM 'vijJapti patra' kahA jAtA thA / ye vijJapti - patra saMtoM ke prati zraddhA bhAvanA ke dyotaka hote the| aise vijJapti - patra suMdara bela-bUToM evaM citrakArI se susajjita kara kaI phuTa laMbe kAgaja yA kapar3e para likhe hue hote the| vijJapti - patra kA sabase prAcIna namUnA IsA kI 17vIM zatI kA upalabdha hotA hai / 256 254. zrI prazasti saMgraha pR. 6 255. jaisalamera graMtha bhaMDAroM kI sUcI, pariziSTa 13, pR. kra. 592 256. DaoN. mohanalAla mehatA, jainadharma darzana, pR. 616 56
Page #119
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA AcAryoM ke pAsa bheje gaye vijJapti-patroM meM suMdara citrakArI ke sAtha-sAtha zramaNa- zramaNiyoM ke citra bhI aMkita hote haiM, jo kAlpanika adhika lagate haiN| lekina isase zramaNiyoM kA svarUpa va unakI tatkAlIna sthiti para mahattvapUrNa prakAza par3atA hai| zramaNiyoM ko evaM saMghoM ko preSita do vijJapti-patroM kA vivaraNa zrI hIrAlAla dugar3a ne apanI pustaka 'madhya eziyA aura paMjAba meM jainadharma' meM prakAzita kiyA hai, jisameM yati-yatiniyoM ko dharma pracArArtha kSetra saMbhAlane kA jikra kiyA gayA hai| 257 kiMtu ye vijJapti - patra Adeza - patra ke rUpa meM haiM, vinaMtI ke rUpa meM nhiiN| tathApi ina vijJapti - patroM ke mAdhyama se zramaNiyoM kA saMgha meM garimAmaya sthAna thA, yaha jhalaka avazya milatI hai| 1.20.1.8 sacitra hastalekha bIkAnera, jayapura, jaisalamera, pATaNa Adi ke jaina graMtha-bhaMDAroM meM kaI sacitra hastalikhita graMtha saMgrahita haiN| ye citra jainiyoM kI kalA abhirUci evaM unakI pariSkRta kalA - jJAna kA digdarzana karAte haiN| nirmANa-tithi aMkita hone se ye sacitra graMtha jaina citrakalA evaM prakArAntara se bhAratIya citrakalA kA itihAsa udghATita karate haiN| lagabhaga 800 varSa prAcIna zramaNiyoM ke sacitra - patra kA nAhaTA jI ne ullekha kiyA hai| 258 jo unake kalA bhavana meM saMgrahita hai| isase jaina citroM kI prAcInatA ke sAtha hI sAtha jaina zramaNiyoM dvArA citrita citrakalA kA itihAsa vikrama kI 12vIM sadI taka kA siddha ho jAtA hai / upalabdha citra se yaha anumAna bhI sahaja hI lagatA hai ki isase pUrva bhI jaina zramaNiyA~ hastalikhita patroM para apanI citrakalA kA pradarzana karatI hoNgii| 1.20.1.9 samakAlIna itihAsa- graMtha paTTAvaliyoM, graMtha-prazastiyoM evaM vijJapti-patroM ke atirikta vaMzAvaliyA~, rAsa, DhAleM, caupAiyA~, silokoM Adi apabhraMza tathA gujarAtI hiMdI bhASA kA sAhitya bhI zramaNiyoM ke itihAsa ko jAnane ke sAdhana hai| gaccha bheda ke pazcAt kI zramaNiyoM ke vRttAnta itihAsa- graMthoM meM vizada rUpa se prApta hote haiN| digambara paramparA kI zramaNiyoM kI jAnakArI ke liye 'caMdAbAI abhinandana graMtha', 'AryikA ratnamatI abhinaMdana graMtha', 'digaMbara jaina sAdhu', 'bhaTTAraka', 'saMpradAya' Adi ullekhanIya kRtiyA~ haiN| zvetAmbara mUrtipUjaka saMpradAya ke prAcIna arvAcIna itihAsa kI sAmagrI mahopAdhyAya vinayasAgara evaM nAhaTA jI dvArA saMgrahita 'kharataragaccha kA itihAsa', 'kharataragaccha dIkSA naMdI sUcI', naMdalAla devaluk kA 'jinazAsana nAM zramaNI ratnoM', muni jJAnasuMdarajI kA " bhagavAna pArzvanAtha kI paraMparA kA itihAsa" Adi upayogI graMtha haiN| sumanamuni jI mahArAja kA 'paMjAba zramaNasaMgha gaurava', motIRSi jI mahArAja kA 'RSi saMpradAya kA itihAsa', umezamuni 'aNu' kA 'dharmadAsa' aura unakI mAlava ziSya paraMparA', muni dharmeza dvArA likhita " sAdhumArgI kI pAvana saritA ", indaura se prakAzita "goMDala gaccha darzana" 'ajarAmara virAsata' evaM aneka abhinaMdana graMtha, smRti graMtha Adi meM sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyoM ke saMdarbha prApta hote haiN| terApaMtha-saMgha kA vyavasthita evaM kramabaddha itihAsa muni navaratnamalajI ne kaI bhAgoM meM 'zAsana - samudra' nAma se prakAzita karavAyA hai| 1.20.2 abhilekhIya srota atIta ko jAnane kA sarvAdhika prAmANika evaM vizvasanIya sAdhana usa kAla ke abhilekha haiN| ye abhilekha 257. madhya eziyA aura paMjAba meM jainadharma, pR. 343-44 258. bhaMvaralAla nAhaTA abhinaMdana graMtha, pR. 126 57
Page #120
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa pASANa-zilAoM, stambhoM, prastara- paTTiyoM, bhavanoM, dIvAroM, patthara evaM dhAtu kI mUrtiyoM tAmrapatroM, maMdira ke bhAgoM evaM stUpa Adi sthAnoM para utkIrNa kiye jAte haiN| inakI mukhya vizeSatA yaha hai ki ekabAra utkIrNa kiye jAne ke bAda unheM parivartita nahIM kiyA jA sktaa| zatAbdiyoM taka saMpAdana aura punarlekhana se gujaratI huI sAhityika sAmagrI meM prAyaH jisa taraha ke aMza prakSipta yA parivartita kara diye jAte haiM, vaisA abhilekhoM meM nahIM ho sakatA, sAhityika srotoM meM bhI pradatta tathyoM kI puSTi yadi abhilekhoM se hotI hai, to ve tathya prAmANika mAne jAte haiN| ye saMskRta, prAkRta, rAjasthAnI, hindI aura mizrita bhASAoM meM pAye jAte haiN| prAyaH chaThI zatAbdI taka ke abhilekha brAhmI lipi meM, sAtavIM se nauvIM zatAbdI taka ke kuTila lipi meM aura usake bAda ke devanAgarI lipi meM milate haiN| 259 1.20.2.1 khAravela ke abhilekha aitihAsika ghaTanAoM aura jIvana carita ko aMkita karane vAlA bhArata kA sabase prathama zilAlekha evaM jaina zilAlekho meM sabase prAcIna zilAlekha kaliMgAdhipati khAravela kA I. pU. 170 kA mAnA jAtA hai 1200 I. pU. dvitIya zatAbdI kA yaha zilolekha 'hAthIguphA ke zilAlekha' ke nAma se prasiddha hai isakI bhASA apabhraMza prAkRta hai| zilAlekha kI prathama paMkti jaina rIti ke anusAra arhata aura siddhoM ke namaskAra se prAraMbha hotI hai ataH yaha 'jaina zilAlekha' bhI kahA jA sakatA hai| isameM samrAT khAravela ne apane rAjyakAla kI ghaTanAoM ko 17 paMktiyoM meM utkIrNa kiyA hai| yaha saMpUrNa lekha brAhmI lipi meM likhA gayA hai| khAravela ke zilAlekha meM zramaNiyoM ke bAre koI ullekha nahIM hai, kiMtu himavanta sthavirAvalI se yaha sUcita hotA hai ki khAravela zramaNopAsaka thaa| usane kaliMga ke kumArI parvata para jaina zramaNa saMgha kA sammelana karavAyA thA usameM AryA poiNI tInasau zramaNiyoM ke sAtha sammilita huI thI / kumArIparvata para hI mahAvIra kI vAgdattA (digaMbara- paramparA vivAha nahIM mAnatI) rAjakumArI yazodA ne tapasyA kI thI isa parvata kA 'kumArIparvata' nAma tabhI se prasiddha huA | 201 1.20.2.2 mathurA ke abhilekha ( I. pU. prathama zatAbdI se I. pA~cavIM zatAbdI) khAravela ke zilAlekhoM ke pazcAt mathurA ke jaina zilAlekha kaI dRSTiyoM se mahattvapUrNa haiN| khAravela kA zilAlekha jahA~ rAjA khAravela ke rAjya zAsana meM ghaTita mahattvapUrNa ghaTanAoM kI ora iMgita karatA hai, vahA~ mathurA ke jaina abhilekha sIdhe tatkAlIna jaina dharma ke itihAsa evaM saMskRti kA dastAveja prastuta karate haiN| mathurA ke zilAlekhoM meM eka anya vizeSatA aura bhI dekhane ko milatI hai ki yahA~ purUSoM kI apekSA striyoM ke ullekha adhika haiM, ye striyA~ AryAoM ke upadeza se prerita hokara dharmakAryoM meM pravRtta huIM aura udAra hRdaya se mUrtiyA~, stUpa Adi banavAne meM Age rhiiN| abhilekhoM meM dAnadAtrI mahilAoM ne apane evaM apane parivAra vAloM ke nAmoM ke sAtha apanI upadezikA pUjyA AryAoM ke nAmoM ko bhI unake gaNa, kula yA zAkhA ke sAtha aMkita kiyA hai| mathurA ke abhilekha do hajAra varSa pUrva kI zramaNiyoM kA astitva evaM unakI mahAn pravRttiyoM kI eka prAmANika va vizvasanIya sAmagrI prastuta karate haiN| 259. DaoN. zrImatI rAjeza jaina, madhyakAlIna rAjasthAna meM jainadharma, pR. 2 260. ci. jai. zAha, uttara bhArata meM jainadharma, pR. 152 261. vijayamatI mAtAjI kA lekha 'AryikAoM kA yogadAna', dRSTavya-A. iMdu, abhi. graM., khaMDa 4 pR. 3 58
Page #121
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA 1.20.2.3 devagar3ha ke abhilekha bhAratIya kalA ke itihAsa meM uttarapradeza ke lalitapura jile meM sthita devagar3ha kA bhI apanA viziSTa sthAna hai| yahA~ lagabhaga 7vIM zatI I. se jaina maMdiroM kA nirmANa prArambha huA unameM lagabhaga 300 choTe-bar3e abhilekha mile haiN| jisameM 50 abhilekha tithiyukta haiN| devagar3ha ke jaina smAraka evaM mUrtiyoM ke lekhoM meM prAcInatama abhilekha, maMdira saMkhyA 12 kA saMvat 919 kA evaM navInatama lekha saMvat 1995 kA hai| isake prArambhika abhilekha brAhmI lipi meM aura bAda ke lekha nAgarI lipi meM likhe haiM, inakI bhASA prArambha meM saMskRta hai kiMtu bAda ke kucha lekhoM meM kabhI-kabhI apabhraMza tathA hiMdI bhASA kA bhI vyavahAra huA hai | 262 devagar3ha ke maMdiroM meM aisI kaI mUrtiyA~ haiM jinake zilAlekhoM meM AryikAoM ke abhilekha haiN| AryikA induA (saM. 1095) AryikA lavaNa zrI (saM. 1135) AryikA dharmazrI (saM. 1208) AryikA navAsI (saM. 1207 ) Adi anekoM AryikAoM ne gRhastha zrAvikAoM ko prerita kara mUrtiyA~ pratiSThApita krvaaiiN| ina AryikAoM ke abhilekha isa bAta ke pramANa haiM ki AcArya, upAdhyAya evaM sAdhuoM ke samAna AryikAe~ bhI dhArmika evaM kalAtmaka gatividhiyoM meM apanA pUrNa yogadAna detI thiiN| 1.20.2.4 madhyapradeza ke abhilekha madhyapradeza ke TIkamagar3ha jile meM 'ahAra' kSetra para tathA isake nikaTavartI bhUbhAga para purAtattva sAmagrI vipula parimANa meM upalabdha hotI hai| yahA~ bhUgarbha se tathA bAhara aneka khaMDita akhaMDita jaina mUrtiyA~ prApta huI haiM, aneka mUrtiyoM kI caraNa cauMkI para lekha aMkita haiN| ina mUrti lekhoM meM bhaTTArakoM ke sAtha yA svatantra rUpa se kucha AryikAoM ke nAmoM kA bhI ullekha milatA hai| jaise- jJAnazrI, jayazrI, tribhuvanazrI, lakSmIzrI, cAritrazrI, ratnazrI, zivazrI Adi / 263 ina abhilekhoM se eka aura bhI tathya para prakAza par3atA hai ki AryikAoM ne bhaTTArakoM ke sAtha athavA svatantra rUpa se bhI mUrtiyoM kI pratiSThA kraayii| kaI AryikAoM ke sAtha 'siddhAntI' jaise pANDitya sUcaka vizeSaNa bhI lage hue haiN| isase yaha prakaTa hotA hai ki ye AryikAe~ parama viduSI vidhi-vidhAna meM niSNAta aura siddhAnta zAstroM kI marmajJA thiiN| pratiSThA karAne vAlI ina AryikAoM kA nAmollekha 12vIM zatAbdI kI mUrtiyoM ke lekhoM meM milatA hai, bAda ke mUrtilekhoM meM nhiiN| 'khajurAo', jo candela zAsakoM kI dena hai; vahA~ se bhI AryikAoM ke kucha lekha prApta hote haiN| madhyabhArata meM mahovA, devagar3ha ahAra, madanapura, bANapura, jatArA, rAyapura jabalapura, satanA, navAgar3ha, gvAliyara, bhilasA, bhojapura, maU, dhArA, bar3avAnI aura ujjaina Adi bhI purAtattva sAmagrI ke kendrasthAna haiM 264, kiMtu zramaNiyoM ke aMkana meM sabhI mauna haiN| 262. vi. gArgIya, " jaina kalA tIrtha devagar3ha', pR. 146 263. jayaMtilAla pArakha, madhya pradeza ke digaMbara jaina tIrtha, cedi janapada, pR. 92 265. 264. paramAnanda jaina, madhyabhArata kA jaina purAtattva, dRSTavya - muni zrI hajArImala smRti graMtha adhyAya tIna, pR. 699 jaina zilAlekha saMgraha, bhAga 1, lekha saM. 28, 460, 113, 05, 113, 10, 02, 240, 27, 139, 207, 35, 19, 227, 113, bhAga 2, le. saM. 185 59
Page #122
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhad itihAsa 1.20.2.5 dakSiNa bhArata ke abhilekha dakSiNa ke abhilekhoM meM zravaNabelgolA ke candragiri parvata ke zilAlekha sabase prAcIna haiM, inameM adhikAMza 7vIM 8vIM zatAbdI athavA isake pUrva ke hai| usa para bar3e-bar3e AcArya, muniyoM, AryikA, zrAvaka-zrAvikAoM ke saMlekhanA vrata lene kA ullekha hai| jaina zilAlekha saMgraha bhAga 1-2 meM prakAzita zilAlekhoM meM aneka AryikAoM ke nAma haiM, jinhoMne AtmakalyANa ke sAtha samAja sevA meM bhI apanA pUrNa yogadAna diyA, unake dvArA jainadharma evaM saMskRti kA bahuta pracAra-prasAra huaa| unameM anantAmati gaMti, kaNNavbe kanti, kanakazrI kanti, jambunAyagira, devazrI kati, dhaNNe kuttArevi guravi, nAgamati ganti, pollavve kaMti, prabhAvatI, mAnakabbe ganti, rAjJImatI ganti zazimati ganti, zrImatI ganti, kAntiyara, tomazrI, jAkiyabbe ganti Adi pramukha haiN|265 dakSiNa ke sundara pANDya se pUrva madurA ke pANDya zAsanakAla aura usake pUrva tathA uttaravartI kAla ke aneka zilAlekhoM meM sAdhviyoM ke svatantra saMgha, bhaTTAraka sAdhviyoM, paTTinI kurattiyAra (paTTadhara athavA AcAryA zramaNI), tirUmalaikurattI Adi ke ullekha haiM inase jJAta hotA hai ki sudUra dakSiNa tamilanADu meM jainoM ke sudRr3ha kendra the aura sAdhviyoM ke aise svataMtra saMgha the jinakI saMcAlikAe~ sAdhviyA~ thiiN| aise zilAlekha adhikAMzataH AThavIM se gyArahavIM sadI taka ke haiN| ina abhilekhoM ke atirikta dakSiNa prAnta ke suMdI (dhAravAr3a) ke tathA nellUra jile meM tItaramAr3a ke jaina abhilekhoM meM bhI AryikAoM viSayaka mahattvapUrNa sAmagrI upalabdha hotI hai| 1.20.3 purAtAttvika srota 1.20.3.1 pratimA bhAratIya purAtattva meM sarvaprAcIna purAtattva siMdhudeza ke mohana-jo-daro evaM paMjAba ke harappA nAmaka grAmoM ke mAne gaye haiM. pazcAta azoka dvArA nirmita parAtattva tathA khaMDagiri, udayagiri va matharA ke purAtattva I. pa. dvitIya-prathama zatAbdI ke haiN| ina sabhI purAtattva se yaha jJAta hotA hai ki prAcIna kAla meM tIrthaMkara, AcArya evaM sAdhuoM kI mUrtiyA~, smAraka, stUpa evaM pAdukAoM kA vipulamAtrA meM nirmANa hotA thA, kiMtu jaina AryA-zramaNiyoM ke mUrti zilpa kvacit hI astitva meM hai| zramaNI-pratimA kA prAraMbha kabase huA isakA nizcit nirNaya to nahIM kiyA jA sakatA, kiMtu DaoN. sAgaramala jI jaina ne I. san prathama-dvitIya zatI kI mathurA meM utkIrNa sAdhvI kA citrAMkana prastuta kiyA hai, usake hAtha meM pAtra hai| eka anya citra I. kI dvitIya zatAbdI kA hai, jisameM do sAdhviyoM kI pratimAe~ haiM, bAe~ hAtha meM rajoharaNa liye hue haiN| isase siddha hotA hai ki I. kI prathama-dvitIya zatAbdI meM zramaNiyoM kI pratimAe~ nirmita hotI thii| devagar3ha jilA lalitapura (u.pra.) meM AThavIM-navIM sadI se 16vIM 17vIM sadI I. ke madhya aneka maMdiroM va mUrtiyA~ kA nirmANa huA, jo mukhyataH gurjara-pratihAra evaM candela zAsakoM kA kAla rahA hai| inameM bhI sarvAdhika jaina-maMdira aura 265. jaina kalA tIrtha devagar3ha, pR. 120 60 For Private Penal Use Only
Page #123
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA mUrtiyA~ 9vIM se 11vIM zatI I. ke madhya banIM, jinameM AryikAoM kA bhI rUpAyana huA hai| maMdira saMkhyA tIna evaM cAra ke stambhoM para ye utkIrNa kI gaI haiN|266 __ baMbaI se prakAzita 'AcArya vallabhasUri smAraka graMtha' meM AcArya yazodevavijaya jI kA eka gujarAtI lekha 'prAcIna samaya meM jaina sAdhviyoM kI pratimAoM' prakAzita huA hai, isameM unhoMne vi. saM. 1204 se 1296 taka kI jaina sAdhviyoM kI tIna pratimAoM kA citra sahita pUrA vivecana diyA hai|267 mAtara tIrtha jilA. kher3A (gu.) meM sumatinAtha prabhu ke jinAlaya meM vi. saM. 1298 kI eka pratimA sAdhvI padmazrI jI kI hai| AcArya pradyumnasUri jI ne sAdhvI jI ke alaukika vyaktitva kA vistRta vivaraNa diyA hai|268 sAdhvI pratimA kI isa paraMparA meM do anya pratimAoM kA varNana 'zramaNa' patrikA meM mahendrakumAra jaina "masta" ne kiyA hai| yaha sAdhvI pratimA rAjagRha (bihAra) ke mukhya zvetAmbara maMdira meM mUlanAyaka ke vAmavartI eka tIrthaMkara pratimA ke padmAsana ke nIce ke bhAga meM sannihita hai| dUsarI cittaur3a kile meM mahAna AcArya zrI haribhadrasUri jI ke samAdhi maMdira meM unakI mUrti ke mastaka ke pAsa hI 'mahattarA sAdhvI yAkinI' kI darzanIya mUrti hai|269 isI prakAra khaMbhAta kI eka niSIdikA para sUrata ke bhaTTAraka vidyAnaMdI (prathama) kI ziSyA AryikA jinamatI kI saMvat 1544 kI mUrti hai| usa para ratnazrI, kalyANazrI kA bhI nAmollekha hai|270 sAdhvI-pratimAoM ke ukta sAkSya yaha siddha karate haiM ki IsA kI prathama dvitIya sadI meM hI yaha pravRtti prAraMbha ho gaI thI, jo 12vIM 13vIM zatAbdI meM utkarSatA ko prApta huii| sAdhvI pratimA kA nirmANa, pratiSThA evaM pUjA kI yaha paramparA Aja bhI kaI sthAnoM para dekhane ko milatI hai| tapAgacchIya paramparA meM jaina bhAratI mahattarA sAdhvI zrI mRgAvatI zrI jI kI pratimA vijayavallabha smAraka, dillI meM san 1986 kI pratiSThita sarvaprathama sAdhvI pratimA hai| nAkor3A tIrtha ke dakSiNAvartI maMdira meM sAdhvI sajjana zrI jI kI pratimA ke darzana hote haiN| dillI ke maharaulI va jayapura dAdAvAr3I maMdira meM sAdhvI ratna vicakSaNazrI jI mahArAja kI pratimA hai| anyatra bhI kaI sthaloM para isa prakAra kI pratimAe~ sthApita huI haiN| zvetAmbara mUrtipUjaka zramaNiyoM kI pratimAoM ko chor3akara anya kisI AryikA kI pratimA vartamAna meM dekhane ko nahIM miltii| jaina saMgha meM zramaNioM kA sthAna dvitIya kramAMka para rakhA gayA hai| zramaNI-pratimAoM kA nirmANa pUjyatA kI dRSTi se karake zramaNa evaM zramaNI donoM ko samAna darzAnA bhI isakA eka hetu ho sakatA hai| AcArya yazovijaya jI ne to ise vaidhAnika siddha karate hue spaSTa likhA hai - "sAdhvI pratimA kI pratiSThA kA vidhAna 15vIM zatAbdI meM racita 'AcAra dinakara' ke 13veM adhikAra meM savidhi va savistAra ullikhita milatA hai|''271 266. pramukha saMpAdaka muni puNyavijaya jI, pR. 173 267. pAThazAlA, pustaka 36, 703 bhaTTAra mArga, sUrata (gu.) julAI 2003 268. zramaNa, julAI-sitaMbara 1997, pR. 82 269. bhaTTAraka saMpradAya, DaoN. vi. joharApurakara, lekhAMka 458 270. A. vijayavallabha smAraka graMtha, pR. 173 271. vizvaprasiddha jaina tIrtha, maho. lalitasAgara, kalakattA I. 1995-96
Page #124
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhad itihAsa 1.20.3.2 satI. rAjula kI guphA purAtAttvika srota meM zramaNI kI guphA kA ekamAtra saMdarbha giranAra meM dekhane ko milatA hai, vahA~ kI pAvana sthalI meM nemi rAjula kI prema, viraha, vairAgya, kaivalya aura nirvANa kI atyaMta lomaharSaka gAthAe~ jur3I huI haiN| rAjImatI jo kisI vakta neminAtha kI patnI hone vAlI thI, ariSTanemi ke sAdhvI-saMgha meM praviSTa hokara unase pUrva nirvANa ko prApta huii| usIkI smRti meM vahA~ 'satI rAjula kI guphA' kA nirmANa huA hai| usameM lagabhaga 13vIM sadI kI rAjula kI pratimA ke darzana hote haiN| rAjula kI guphA ke alAvA kisI zramaNI ke nAma se yA zramaNI ke liye bhArata yA bhArata se bAhara koI guphA banI ho, yaha ullekha prApta nahIM huaa|272 1.20.3.3 caraNa-pAdukA yA caraNacihya purAtattvavettAoM ke liye caraNa pAdukA itihAsa kI prAmANika jAnakArI kA mahattvapUrNa srota hai| zraddheya purUSoM kI caraNa-pAdukA yA caraNa-cihma banAkara pUjane kI paraMparA jainadharma meM prAcIna kAla se calI A rahI hai| pAzcAtya vidvAn sara monyora viliyama ne to 'buddhijma' nAmaka pustaka meM yahA~ taka apanA abhimata prakaTa kiyA hai ki jaina loga hI sarvaprathama caraNa-ciroM kI pUjA ke AviSkAraka haiN| zraddhAlu bhakta caraNa-pAdukA ke samakSa mastaka jhukAkara praNAma karate haiM, praNAma ke pazcAt ina caraNa-cihnoM para rUpayA, cAMvala evaM aneka prakAra ke nevedya bheMTa karate haiN| bhAratIya dharmoM meM sarvaprathama jainadharma meM caraNa-pAdukAoM kI pUjA pracalita huii| prAcIna tamila sAhitya kI kRtiyoM meM caraNa-pAdukA kI pUjA ke aneka ullekha upalabdha hote haiN| ponnUra kI pahAr3iyoM meM AcArya kundakunda ke, jinakAMcI meM vAmana muni ke aura zravaNabelgola meM AcArya bhadrabAhu evaM candragupta kI caraNa-pAdukA banI huI hai, jinake prati zraddhAlu bhakta apanI nissIma zraddhA pradarzita karate haiN| kanyAkumArI ke sAgara taTa ke pAsa do pahAr3iyA~ haiM unameM se eka pahAr3I paramparA se loka meM 'zrI pAdapArai" ke nAma se prasiddha hai| 'zrIpAda' kA artha hai-pavitra caraNa, aura 'pArai' kA artha hai phaadd'ii| isa pahAr3I para kisI mahAmAnava ke caraNa-cinha uTTaGkita hone se isa saMpUrNa pahAr3I ko 'zrIpAdapArai' kahane lge| isa bhUre raMga ke caraNa-cihma ko vidvAnoM ne jaina tIrthaMkara kA caraNa-cihma siddha kiyA hai|274 caraNa-cihma sthApita karane kA uddezya una-una tIrthaMkaroM, AcAryoM evaM sAdhu-sAdhviyoM ke prati apanI zraddhA evaM AsthA ko vyakta karanA hai, jinake ki ve caraNa cinha haiN| apane ArAdhya ke caraNa-cinhoM ko namaskAra kara bhakta-jana unakI smRti ko apane hRdaya meM amiTa banAte haiN| caraNa-pAdukAoM kI sthApanA evaM pUjA kA prAraMbha kabase AraMbha huA, isakA koI Thosa pramANa to nahIM milatA, tathApi jaina vAD.maya ke adhyayana evaM anuzIlana se yaha nirNAyaka niSkarSa nikalatA hai ki jainadharma kI caityavAsI 272. jainadharma kA maulika itihAsa, bhAga 3, pR. 224 273. vahI, bhAga 3 pR. 223 274. jainadharma meM yApanIya saMpradAya, adhyAya caturtha
Page #125
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA zramaNiyoM kI caraNa pAdukAoM ke ullekha hameM 17vIM sadI se vipula parimANa meM prApta hue haiM, usase pUrva uttarapradeza ke alamor3A jile ke dvArahaTa sthAna para eka caraNa-pAdukA saMvat 1044 kI utkIrNa hai, usake zilAlekha para saMskRta-nAgarI bhASA meM "devazrI kI ziSyA arjikA lalita zrI" kA nAma aMkita hai|76 isI prakAra kASThA saMgha mAthura gaccha ke bhaTTAraka sahasrakIrti kI ziSyA AryikA pratApazrI kA nAma bhI saM. 1688 kI caraNa pAdukA meM upalabdha hotA hai-77, kiMtu ye caraNa-pAdukAe~ AryikA kI hai athavA AryikA dvArA nirmApita hai, yaha spaSTa nahIM hotaa| isake atirikta kisI bhI digaMbara yA yApanIya-paramparA meM sAdhvI ke caraNa-cihmoM kI sthApanA kA ullekha upalabdha nahIM hotaa| zvetAmbara mUrtipUjaka zramaNiyoM ke caraNa yugala kA itihAsa 400 varSoM se adyatana kAla taka calA A rahA hai| bAbU pUraNacandra nAhara ne tathA nAhaTA agaracaMda jI ne aisI aneka zramaNiyoM kI caraNa-pAdukAoM kA ullekha apane lekhoM meM kiyA hai| yahA~ yaha bAta vizeSa jJAtavya hai ki ye zramaNiyA~ jinakI caraNa-pAdukAe~ haiM, athavA jinhoMne caraNa-pAdukA nirmita karane kI preraNA dI hai, ve prAyaH kharataragaccha kI haiN| vartamAna meM bhI umedazrI, navala zrI jI, jasujI amarAjI, jayavaMtazrIjI Adi aneka bRhatkharataragacchIya paramparA kI sAdhviyA~ haiM, jinake caraNa-yugala prasthApita haiN| 276. jaina zilAlekha saMgraha bhAga 5, pR. 22 277. DaoN. vi. joharApUrakara, bhaTTAraka-saMpradAya, pR. 234 63 For Priva s onal Use Only
Page #126
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 1.21 jaina kalA evaM sthApatya meM zramaNI-darzana kalA evaM sthApatya ko saMrakSaNa pradAna karane meM jainoM kA mahattvapUrNa yogadAna rahA hai| jaina sthApatya kA prAcInatama rUpa mauryakAla meM lohAnIpura-paTanA se saMbaMdhita hai| isake pazcAt khAravela (I. pU. dvitIya zatI) hatthIguphA se aura tatpazcAt mathurA ke devanirmita stUpa (IsA pUrva prathama zatI se IsA kI 10vIM zatI taka) se sambandhita hai| mathurA kA jo sthApatya hai usameM sAdhviyoM ke aneka aMkana upalabdha haiN| isI prakAra jaina kASThakalA, citrakalA meM bhI zramaNiyoM ke aMkana milate haiN| zAstroM kI laghu citrakArI yukta sajAvaTa kI zailI 12vIM zatI ke prArambha meM gujarAta tathA rAjasthAna meM vikasita huii| isa zailI kA sabase prAcIna namUnA tAr3apatra para aMkita nizIthacUrNi meM prApta hotA hai, jo san 1100 kA hai| jJAtAdharmakathA kI tAr3apatrIya hastaprati meM prApta san 1127 ke do citra adhika mahatvapUrNa haiN| vaise 14vIM aura 15vIM zatI ke tAr3apatra athavA kAgaja para bane kalpasUtra aura jJAtAdharmakathA se saMbaMdhita citra sabase acche haiN| sacitra kalpasUtra kI pratiyoM meM brAhmI-sundarI tathA sthUlabhadra kI bahanoM ke sAdhvI rUpa meM kaI citra milate haiN| jaina AcAryoM ke pAsa preSita kiye jAne vAle vijJapti-patra jo sundara bela-bUToM evaM citrakArI se susajjita kara AmaMtraNa-patra ke rUpa meM bheje jAte haiM, isakA sabase purAnA namUnA vikrama saMvat prathama dvitIya zatAbdI kA rAjA zAlivAhana dvArA prasArita hai jisameM tIna sAdhviyoM ke AkarSaka citra haiN| isa prakAra jaina kalA aura sthApatya ke sabhI rUpoM meM jaina zramaNiyoM ke aMkana aura citra upalabdha haiM, jinheM yahA~ vivaraNa sahita diyA jA rahA hai| jaina zramaNI-darzana (IsA kI 15-16vIM zatAbdI) citra 1 * rAjA zAlivAhana dvArA prasArita vijJapti-patra meM citrita sAdhviyA~ 64 For Privaledonal Use Only
Page #127
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA jaina zramaNI kI prAcIna pratimA ( IsvI san prathama dvitIya zatAbdI ) 278 citra 2 prastuta citra mathurA se saMbaMdhita hai, isa meM dAhinI ora eka sAdhvI kA aMkana hai, jo hAtha meM pAtra dhAraNa kiye hue haiN| dharmacakra ke bAIM ora eka nagna muni hai, jinake eka hAtha meM pratilekhana va dUsare hAtha meM pAtra yukta jholI hai| zramaNiyoM kI pratimAe~ (IsvI san dvitIya zatAbdI ) 279 citra 3 isa citra meM dharmacakra ke donoM ora muniyoM kI do baiThI huI pratimAe~ haiN| dAhinI ora ke muni ke paripArzva meM do sAdhviyoM kI khar3I huI pratimAeM haiN| sAdhviyoM ne apane bAe~ hAtha meM rajoharaNa liyA huA hai| yaha citra bhI mathurA kA hai| 278-279. DaoN. sAgaramalajI jaina, jainadharma kA yApanIya saMpradAya (pariziSTa ) 65
Page #128
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa zrI malli bhagavatI kI zramaNI pratimA ( 11vIM zatI) 0885 citra 4 yaha mallinAtha bhagavAna kI nArI mUrti hai, jo unnAva (u. pra.) se milI hai aura rAjya saMgrahAlaya lakhanaU (je. 885) meM saMgrahita hai| dhyAnamudrA meM virAjamAna malli bhagavatI kI mUrti ke vakSaHsthala meM zrIvatsa kA cinha nahIM hai, vakSaHsthala kA ubhAra striyocita hai, pIThikA para kalaza utkIrNa hai| 11vIM zatI kI yaha sarvaprAcIna pratimA hai|280 280. DaoN. mArutInaMdana tivArI, jaina pratimA vijJAna, pR. 114. pA. vi. zodha saMsthAna vArANasI 1981 66 For Priva d isonal Use Only
Page #129
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA pAThazAlA meM adhyayanarata muni va AryikAe~ citra 5 : devagar3ha meM sAdhviyoM kI mUrtiyA~ (9vIM se 11vIM zatI I.) yadyapi digambara paramparA meM mAnyatA hai ki strI mokSa kI adhikAriNI nahIM hai, parantu devagar3ha ke maMdiroM meM sAdhviyoM kI mUrtiyA~ vipula parimANa meM upalabdha hotI haiN| jaise maMdira saMkhyA-4 ke bhItara uttarI bhitti ke eka viziSTa zilAphalaka para 11vIM zatI I0 meM nirmita pAThazAlA kA sundara dRzyAMkana hai, usameM Upara kI paMkti meM 4 sAdhu evaM nIce kI paMkti meM hastabaddha mudrA meM cAra AryikAoM kA rUpAyana huA hai| AryikAoM kI bagala meM unakI mayUrapicchI dabI hai, kamaNDalu unake sAmane rakhe hue haiN| puna: do stambhoM ke madhya cAra AryikAoM ko vinayapUrvaka jhuke dikhAyA gayA hai, jisameM unakA zraddhAbhAva jIvanta ho uThA hai| maMdira saMkhyA-3 ke stambha para dakSiNI koSThaka meM chaha AryikAe~ picchI evaM kamaNDalu sahita vinayAvanata mudrA meM dikhAI gaI haiM aura pazcimI koSThaka meM picchI bagala meM dabAe dikhAI gaI hai|281 ____isI prakAra maMdira saMkhyA 36/10 jo pirAmiDa zailI ke zikhara vAlA hai usake tIna stambhoM para 16vIM 17vIM zatI ke kaI lekha utkIrNa haiM ina stambhoM para jaina sAdhuoM ke nIce jaina sAdhviyoM kI bhI kAyotsarga mudrA meM AkRtiyA~ mayUrapicchI va kamaNDalu sahita ukerI gaI haiM, jo digambara paramparA aura cintana kI vyApakatA tathA udAratA kI sUcaka hai / yahA~ sAdhviyoM ko sAdhanA ke gahanatama kSaNoM meM dikhAyA gayA hai| jaina sAdhu jahA~ mayUrapicchI va kamaNDalu sahita nirvastra haiM, vahIM sAdhviyA~ dhotI sahita haiN|82 uparyukta citra meM muni va AryikAe~ pAThazAlA meM adhyayanarata dikhAye gaye haiN| 281. pro. mArUtInandana tivArI, jaina kalA tIrtha devagar3ha, pRSTha 119-20 282. vahI, pRSTha 136 For P e rsonal Use Only .
Page #130
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa upAdhyAya kI pratimA ke nIce zramaNiyA~ (saMvat 1333) citra 6 devagar3ha jilA lalitapura (u.pra.) ke maMdira kI yaha vizvavikhyAta pratimA hai, isameM upAdhyAya kA bhavya rupa darzAyA gayA hai| mUrti ke nIce donoM ora do sAdhviyoM kA aMkana mUrtikalA kI vaividhyatA kA sUcaka hai| zramaNiyA~ hAtha jor3akara vinaya kI mudrA meM upAdhyAya kI bhakti meM lIna haiN| mUrti meM cauMkI ke nIce saMvat 1333 kA pA~ca paMktiyoM meM lekha utkIrNa hai| jisameM nandisaMghIya balAtkAragaNa ke AcArya kanakacandradeva unake ziSya lakSmIcaMdradeva aura unake ziSya hemacandradeva tathA kucha anya nAma abhilikhita hai| yaha mUrti saMprati jainadharmazAlA sthita digambara jaina caityAlaya meM vidyamAna hai|283 283. jaina bhAgendu, devagar3ha kI jaina kalA, pR. 177 68 For Private Personal Use Only
Page #131
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA digambara AryikA kI pratimA ( saMvat 1120 ) 284 citra 7 yaha mUrti devagar3ha, jilA-jhAMsI, uttara pradeza kI pratimA hai| mUrti ke bAMye hAtha meM kamaNDalu hai, AryikA dhyAnAvasthita mudrA meM sIdhI khar3I haiM, donoM hAtha sIdhe laTakAye hue haiN| sArA zarIra vastrAcchAdita hai / zAnta aura saumya mukhamudrA jana-jana ke mana ko AkarSita karatI hai| AryikA kA nAma evaM anya jAnakArI upalabdha nahIM hai| kevala maMdira ke bAhara saMvat 1120 kA lekha utkIrNa hai|* 284. saujanya : AcArya zrI vidyAnanda jI mahArAja, kundakunda bhAratI, dillI / 'devagar3ha meM aura bhI arjikAoM kI mUrtiyA~ haiM / mela cittAmUra (cennaI) meM bhI stambha para aisA hI citraNa milatA hai, para jinAlaya meM nahIM hai, bAhara dIrghA yA maNDapa meM hai|' 69
Page #132
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bahada itihAsa jaina zramaNI kI Arasa pASANa meM khar3I mUrti (saMvat 1205 )285 citra 8 prastuta mUrti ke hAtha meM zramaNI jIvana kA pratIka mukhavastrikA evaM rajoharaNa hai, mUrti Upara se lekara nIce taka vastra se AvRtta hai, yaha vezabhUSA zvetAmbara jaina zramaNI kI sUcaka hai| zramaNI donoM hAtha jor3akara namaskAra kI mudrA meM sthita hai| kaTibhAga ko thor3A avanata karake khar3e honA aura hAtha jor3ane kI mudrA dvArA namratA kA jo bhAva sUcita kiyA hai, usase mUrti ramaNIya aura darzanIya pratIta hotI hai| mUrti ke mukhamaMDala para apAra zAMti evaM lAvaNyapUrNa tejasvitA ke darzana hote haiM tathA tyAgamaya jIvana kI svataH sphurita zAMti prakaTa hotI hai| pA~va ke donoM ora do upAsikAe~ haiN| mUrti ke nIce ke bhAga meM "saM. 1205 zrI mahattarA sprivaaraa.......|" isa prakAra saMkSipta lekha hai| isa lekha meM sAdhvIjI kA nAma aMkita nahIM hai| yaha mUrti muni yazovijayajI ke saMgraha meM hai| 285. AcArya vijayavallabhasUri smAraka graMtha, muni zrI yazovijayajI kA lekha, pR. 173. 70 For Plate Personal Use Only
Page #133
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA saMgamaramara ke patthara para utkIrNa jaina zramaNI kI baiThI huI mUrti (saMvat 1255) citra 1 prastuta mUrti savastra hai, pravacana yA gaNadhara-mudrA kA AbhAsa karAtI bhadrAsana para sthita hai| mUrti ke bAMye hAtha meM mukhavastrikA hai, dAMyA hAtha khaMDita ho gayA hai, tathApi jitanA bhAga hRdaya-pradeza para dikhAI detA hai usa para se lagatA hai ki zilpI ne usa hAtha meM mAlA dI ho| rajoharaNa ko mastaka ke pRSTha bhAga meM dikhAyA hai jo prAcInakAla kI mUrtiyoM meM adhikAMza rUpa se dekhA jAtA hai| mUrti ke donoM ora kula cAra gRhastha zrAvikAe~ darzAI haiM, isameM do AkRtiyA~ akhaNDa haiM, eka khar3I aura dUsarI baiThI huI hai, khar3I AkRti apanI pUjyA zramaNI kI vAsakSepa se pUjA karatI pratIta hotI hai| yaha kRti kisI agraNI bhakta zrAvikA kI pratIta hotI hai| usake mukha para zilpI ne aMtaraMga bhakti-bhAva va prasannatA kA manorama dRzya aMkita kiyA hai| mUrti ke Upara tIrthaMkara kI eka pratimA bhI uTaiMkita kI hai| isa mUrti kA zilpa evaM darzana itanA AkarSaka va bhAvapUrNa hai ki muni yazevijayajI ne ise prApya sAdhvI mUrtiyoM meM sarvazreSTha ullikhita kiyA hai| ____ mUrti ke nIce "vi. saM. 1255 kArtikavadi 11 budhe dematigaNinI mUrti (:) / " isa prakAra kA lekha uTaMkita hai| yaha mUrti pATaNa (gujarAta) ke aSTApada jI ke maMdira meM hai|286 286. muni zrI yazovijayajI, AcArya vijayavallabhasUri smAraka graMtha, pR. 173. 71 For Private odnal Use Only
Page #134
--------------------------------------------------------------------------
________________ mahattarA AryA padmasiri jI pAra pa prajanana citra 10 72 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #135
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA mahattarA pravartinI AryA padmasiri jI kI pratimA (saMvat 1298)287 sAdhvI jI kI yaha mUrti apane mastaka para sthita svaArAdhya jina pratimA ko namaskAra karatI huI bhadrAsana para . pravacana mudrA meM hAtha jor3akara baiThI ho, isa prakAra ke bhAva pradarzita karatI pratIta hotI hai| yaha savastra hai| usake bAMyI ora rajoharaNa hai, bAMye hAtha kI kohanI se nIce laTakatA vastra kA kinArA dikhAI par3atA hai| ___janatA kI ajJAnatA ke kAraNa mAtara tIrtha kI isa mUrti ke viSaya meM varSoM taka logoM kI yaha dhAraNA thI, ki zrI gautamasvAmI jI ne bhagavAna mahAvIra ko mastaka ke Upara dhAraNa kiyA huA hai, kiMtu munivara yazovijaya jI ne jaba isa pratimA jI ko bAju meM se uThavAkara sanmukha rakhavAyA to usake nIce zilAlekha para vi. saM. 1298 kA ullekha aura 'AryA padmasiri' nAma aMkita thaa| yaha mUrti gujarAta meM 'kher3A' ke pAsa 'mAtara tIrtha' kI hai| AryA padmasiri kA vyaktitva paricaya adhyAya 5 meM para diyA gayA hai| digambara AryikA jinamatI kI pratimA (saMvat 1544 )288 ___ yaha mUrti digambara AryikA jinamatI kI sUrata meM hai, isakA citra 'bhaTTAraka saMpradAya' nAmaka graMtha meM prakAzita huA hai| AryikA kI mUrti para saMvat 1544 vaizAkha zuklA 3 kA abhilekha bhI hai| isakA paricaya hamane adhyAya cAra meM diyA hai| prastuta mUrti kA zilpa vinyAsa zvetAmbara sAdhviyoM kI mUrtiyoM se bhinna prakAra kA hai| mUrti ke eka hAtha meM mAlA hai aura dUsare hAtha meM myuur-picch| kamara ke nIce sAr3I pahanI huI hai| aura stanoM para eka vastrakhaMDa kasake bAMdhA huA hai| AryikA kI mUrti ke donoM hAthoM ke nIce donoM ora do mUrtiyA~ haiN| jo sambhavataH unakI ziSyAoM kI hoNgii| ye mUrtiyA~ zvetAmbara guru-mUrtiyoM kI taraha hI haiN|289 sakAracandAbaviNImala kalAvanAnakAra rAmanArakAvadAne svAranahinazA zrImAna prajJAnayAtrAsadAzavayApamAna Hindi citra 11 287. muni zrI yazovijaya jI, AcArya vijayavallabhasUri smAraka graMtha, pR. 173. 288. DaoN. joharApurakara, bhaTTAraka-saMpradAya, pR. 195. 289. zramaNa aMka 12 I. 1959 pR. 32. zrI agaracaMda nAhaTA kA lekha-digaMbara AryikA jinamatI kI mUrti 73 For Privbe rsonal Use Only
Page #136
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa bhaTTAraka vidyAnandi (prathama) evaM do AryikAe~ (saM. 1411-1537)90 ___ prastuta citra bhaTTAraka-saMpradAya nAmaka graMtha meM prakAzita huA hai citra bhaTTAraka vidyAnandi (prathama) kA hai jo balAtkAragaNa, sUrata zAkhA se saMbaMdhita hai| AcArya ke samakSa sthApanAcArya hai| sAmane kI ora do AryikAe~ sthita haiM, do zrAvaka evaM do, zrAvikAe~ bhI haiM, ye sabhI AcArya ke upadeza ko dhyAnapUrvaka zravaNa karate dikhAI de rahe haiM, citra ke nIce saM. 1411-1537 kA lekha aMkita hai| citra 12 mahAsatI rAjImati kI mUrti (13vIM 14vIM sadI)291 yaha pratimA giranAratIrtha para sthita eka guphA jo 'satI rAjula kI guphA' ke nAma se prasiddha hai; usameM utkIrNa hai, Upara 'jaya satI' likhA huA hai| mahAsatI rAjImati kA vistRta paricaya adhyAya do meM aMkita hai| mUrti vastrAbhUSaNa yukta hai, ataH yaha rAjImati ke gRhastha rUpa kA aMkana hai| citra 13 290. DaoN. joharApurakara bhaTTAraka-saMpradAya, pR. 198. 291. vizvaprasiddha jaina tIrtha, maho. lalitasAgara kalakattA, I. 1995-96 74 For Prim Personal Use Only
Page #137
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA rAjJI rAjamata (-tI) (14vIM zatAbdI) rAtArAUmata citra 14 yaha khaMDita mUrti bhadrezvara tIrtha (kaccha-gujarAta) ke naye maMdira ke phAuNDezana ke liye khudAI karane para nIMva ke gaDDhe meM se anya jinamUrtiyA~ evaM gurUmUrtiyoM ke sAtha nikalI hai| hameM isa mUrti kA citra evaM jJAtavya upAdhyAya zrI bhuvanacaMdra jI mahArAja dvArA prApta huA hai, jo 'anusaMdhAna' meM bhI prakAzita huA hai, karavAyA hai| sAdhvI kA nAma 'rAjJI rAjamata' (-tI?) sApha-sApha khudA hai| yaha mUrti sAdhvI kI hai, mastaka ke pIche rajoharaNa spaSTa batAyA gayA hai| donoM ora zrAvikAe~ saMbhavataH sAdhvI ziSyAe~ sevArata dikhAI gaI haiN| rAjamatI koI 'rAnI' honI cAhiye, dIkSA ke pazcAt bhI unakI rAnI kI pahacAna kAyama rahI hogI, yaha TippaNI anusaMdhAna ke saMpAdaka AcArya zIlacandrasUri ne kI hai| mUrti lekha rahita hai, tathApi anya pratimAoM para likhita lekhoM se yaha 14vIM zatAbdI kI saMbhAvita hai|9| 291. AcArya zIlacaMdrasUri, saMpA. anusaMdhAna (32), pR. 88, ahamadAbAda, 2005 I. 75 e rsonal Use Only For Prib
Page #138
--------------------------------------------------------------------------
________________ kASThapaTTikA para sAdhvI nayazrI aura nayamatI kA citra (saMvat 1150)292 citra 15 yaha citra eka kASThaphalaka para aMkita hai, isameM sAdhviyoM kA upAzraya darzAyA gayA hai| paTTa para " pravartinI vimalamatI" baiThI huI hai unake pRSTha bhAga meM bhI pIThaphalaka suzobhita hai, sAmane do sAdhviyA~ baiThI huI haiM, jinake nAma 'nayazrI sAdhvI' aura 'nayamatim' likhA huA hai| tInoM ke madhya sthApanAcArya jI rakhe hue haiN| sAdhvI jI ke pIche eka zrAvikA Asana para baiThI huI hai| jisa para usakA nAma 'naMdIsIra' ( zrAvikA ) likhA huA hai| isameM zrI jinadattasUri jI kA dIkSA nAma ( zrI somacandra gaNi) likhA huA hai nAhaTA jI ne isa kASThapaTTikA kA samaya saM. 1150 ke lagabhaga mAnA hai| yaha sacitra kASThapaTTikA seTha zaMkaradAna nAhaTA kalAbhavana meM saMgrahita hai| kASThaphalaka para citrita zramaNiyAM (saMvat 1169) 293 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa zrI DAna citra 16 ukta kASThaphalaka bhI zrI nAhaTAjI ke 'seTha zaMkaradAna kalAbhavana bIkAnera' meM saMgrahita hai| isameM jinadattasUri ne vaMdana karate hue bhakta zrAvaka ke mastaka para apanA eka hAtha rakhA huA hai| unake pRSTha bhAga meM do sAdhviyA~ haiM, jisameM eka sAdhvI kA citra spaSTa hai| hAtha meM mukhavastrikA evaM bagala meM rajoharaNa hai| dAhine hAtha kA aMgUThA va tarjanI uMgalI milAI huI hai / yaha kASThapaphalaka vi. saM. 1169 ke pazcAt 12vIM sadI ke aMta samaya kA mAnA jAtA hai| 292-293. zrI jinacaMdrasUri aSTama zatAbdI smRti graMtha, zrI bha~varalAla nAhaTA, pR. 55-56. 76 For Private & Persona Use Only .
Page #139
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA AryikA kA prAcIna citra-94 citra 17 prastuta citra mastayogI zrI jJAnasAgara jI tathA vAcaka zrI jayakIrti kA hai| unake pIche kI ora jo citra hai, vaha kauna hai isakA yadyapi koI ullekha nahIM huA hai tathApi zveta vastra, DhakA huA sira aura nArI AkRti se vaha kisI zramaNI kA citra pratIta hotA hai| yaha citra seTha zaMkaradAna nAhaTA kalAbhavana bIkAnera meM saMgrahita hai| Arya sthUlabhadra evaM yakSAdi sAta sAdhvI bhaginiyA~ citra meM Upara va nIce do bhAga haiM Upara ke citra meM Arya sthUlabhadra | apanI bahanoM ko vidyA kA camatkAra dikhAne ke liye dvidaMtI aura parAkramI siMha kA rUpa banAkara baiThe haiM, sAdhvI bahaneM siMha ke rUpa ko dekhakara vismita haiN| nIce ke citra meM sthUlabhadra kA sAdhu rUpa darzAyA gayA hai unake samakSa sthApanAcArya hai| isa saMpUrNa citra meM sAdhu tathA sAdhviyoM kA veza anya citroM kI apekSA bilkula bhinna hai, jo bauddha sAdhuoM ke samAna pratIta hotA hai pratyeka sAdhvI ke mastaka ke pIche bhAmaMDala (zveta gola AkRti) hai, jo bauddha bhikSuoM ke prAcIna citroM meM divyateja darzAne ke liye dikhAyA jAtA hai| citra saMvat vihIna hone para bhI lagabhaga 15vIM 16vIM zatI kA hai, aise citra sacitra kalpasUtra kI aneka pratiyoM meM pAye jAte haiN| citra 18 294. zrI bhaMvaralAla nAhaTA abhinaMdana graMtha, pR. 126. 295. jaina citra kalpadruma, pR. 167, citra-197. For Pa77ersonal use only
Page #140
--------------------------------------------------------------------------
________________ do jaina sAdhviyoM ke citra 296 hAmImA dhAmaNa sa asvAsa citra 19 sAdhviyoM kA yaha citra baiThI huI avasthA meM hai| donoM pA~voM ko rakhane kI rIti bhI ekadama navIna hai| prAcIna zailI kI taraha inakA bhI mastaka bhAga chor3akara zeSa sArA zarIra vastrAcchAdita hai| donoM zramaNiyA~ dAMye hAtha kA aMgUThA aura tarjanI ko milAkara 'pravacana mudrA' meM sthita pratIta hotI haiN| kalpasUtra ke hastalikhita patra para brAhmI - suMdarI kA citra (saM. 1475 )297 hArAvavAimANakAlAga gADAvattaddA satasmArahA ThAkAsalimamA pratidAtagaDA mAjhagAtAtaDI parikSAAMtagaDa mIzrADAvA 296. jaina citra kalpadruma, pR. 120, 298. maI 1981, pR. 11. Kumal citra - 50. jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa citra 20 naI dillI ke nezanala myUjiyama meM naM. 70-64 meM surakSita kalpasUtra ke eka panne para bAhubalI kA citrAMkana hai bAhubalI ke mastaka ke donoM ora do citra haiM, ve lagate to sAdhu jaise haiM, kiMtu sAdhu na hokara unheM sAdhvI brAhmI suMdarI hI kahanA yogya hai| ve donoM hAtha jor3akara khar3I haiM, kAMkha meM rajoharaNa hai| yaha kalpasUtra saMbhavataH 1475 khrisTAbda kA hai| tIrthaMkara mAsika meM isakA vistRta vivaraNa prakAzita huA hai| 298 aise citra bhI sacitra kalpasUtra kI aneka pratiyoM meM upalabdha hai| 200 am kathA 78 For Private Personal Use Only 130 297. naI dillI nezanala myUjiyama se prApta
Page #141
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA hastalikhita pothI meM zramaNI kA citra ( saMvat 1480 ) 299 citra 21 zrI lakSmaNagaNi viracita prAkRta 'supAsanAhacariyaM' kI hastalikhita prAcIna prati meM 37 raMgIna citra diye haiM, jisake 35veM citra meM 'supArzvanAtha svAmI ke mukhya gaNadhara 'dinna' vana meM pariSada ke samakSa upadeza dete dikhAye gaye haiN| do zrAvaka haiM, unake pIche eka zramaNI hai, jisake vastra zveta haiM hAtha meM mu~hapattI tathA bagala meM rajoharaNa hai| eka vastra hai jo bAMye kaMdhe para hai| donoM hAtha jur3e hue usake pIche eka zrAvikA hai| yaha prati pATaNa ke 'zrI hemacandrAcArya jaina jJAna maMdira' meM surakSita tapAgacchIya jaina jJAnabhaMDAra kI hai| prati kA kramAMka 15069 hai| patra saM. 443 hai, prati vi. saM. 1479-80 meM likhI gaI hai| sAdhvI zrI rupAI Adi zramaNiyoM kA citra ( 16vIM sadI ke lagabhaga 300 3501719 citra 22 svarNa kI syAhI se likhita kalpasUtra ke eka panne para eka sAdhu evaM tIna sAdhviyoM ke citra haiN| sAdhu ke citra ke Upara 'bhaTTAraka zrI vijayadeva sUrIzvara gurubhyo namaH' likhA huA hai tathA sAdhviyoM ke citra ke Upara 'sAhI zrI 299. muni puNyavijayajI, A. vijayavallabhasUri smAraka graMtha, pR. 176. 300. sva. zrI gulAbacaMda lor3hA cAMdanI cauka, dillI bhaMDAra se prApta 79 For Private Personal Use Only
Page #142
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa rupAI' aMkita hai| AcArya zrI lakar3I ke siMhAsana para virAjamAna haiM, unake samakSa sAdhvI jI bhI eka cauraMga (caukI) para sthita haiN| isase pratIta hotA hai ki yaha pravartinI sAdhvI hoNgii| zeSa do sAdhviyA~ kramaza: eka-dUsarI ke pIche vajrAsana se baiThI haiN| tInoM kA eka hAtha mukhavastrikA sahita Upara hai aura bAMyA hAtha ghuTane para hai| AcArya evaM pramukhA sAdhvI ke madhya sthApanAcArya hai| pramukhA sAdhvI AcArya ke vacanoM ko gaMbhIratApUrvaka zravaNa karatI dikhAI de rahI haiM, zeSa donoM sAdhviyA~ bhI prasanna mudrA meM AcArya ke vacanoM ko suna rahI hai| citra bhAvapUrNa evaM prAcIna hai| sAdhvI sarasvatI kA prAcIna citrAMkana ( 16vIM sadI ke lagabhaga ) 301 citra 23 Arya kAlaka dvArA gardabhilla rAjA se apahRta sAdhvI sarasvatI ko mukta karane kI ghaTanA ko citrakAra ne cAra bhAgoM meM vibhAjita kiyA hai| isa citra ke prathama bhAga meM Arya kAlaka apane ziSya evaM bhakta zrAvakoM ko dharmopadeza de rahe haiN| nIce ke bhAga meM do zramaNiyA~ bhakta zrAvikAoM ko dharmopadeza de rahI haiN| citra atyanta bhAvapUrNa evaM AkarSaka hai| kAlaka kathA kI aneka pratiyoM meM aise citra milate haiN| 301. samaya kI paratoM meM, sAdhvI zilApI, pR. 55. 80 For Privasonal Use Only
Page #143
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA sAdhvI sakalavIradhana (saMvat 1686) S mAkarAsA bhAmA va zAMtidAsakavara sakalavI raghanasAdha citra 24 ___ yaha citra gujarAta ke nagara seTha zrI zAMtidAsa evaM unakI dharmapatnI kapUrabAI kA hai| patare para aMkita ukta citra ke prathama bhAga meM zrI rAjasAgarasUri ke gurubhrAtA zrI kIrtisAgara upAdhyAya ke samakSa nagaraseTha hAtha jor3akara khar3e haiN| dvitIya bhAga meM unakI strI kapUrabAI sakalavIradhana sAdhvI ke samakSa hAtha jor3akara khar3I hai| sAdhvIjI ke hAtha meM japamAlA aura bagala meM rajoharaNa hai, nIce pAdukA hai| 302 yaha citra vikrama saMvat 1686 ke lagabhaga kA hai, kyoMki nagaraseTha zAMtidAsa ke ratnajI nAmaka putra kA janma vikama saMvat 1686 meM ullikhita hai| 302. jaina citra - kalpalatA, citra 64, pR. 55, saMpAdaka va prakAzaka-sArAbhAI maNilAla navAba, ahamadAbAda saM. 1996 | 81 | For Personal Use Only
Page #144
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa kASThapaTTikA para zramaNI kA citra (saMvat 1800 )303 citra 25 yaha citra saMgrahaNI prakaraNa kI saMvat 1800 kI likhita hastalikhita prati ke Upara lakar3I ke puDhe para diyA huA hai| citra meM alaga-alaga cAra vibhAga banAkara caturvidha saMgha kI pratIti karAtA huA sAdhu, sAdhvI, zrAvaka evaM zrAvikA kA citra banAyA gayA hai| sAdhu evaM sAdhvI Dore sahita mu~hapattI bAMdhe hue haiM jo sthAnakavAsI paraMparA kA pratIka cihma hai| rAjImatI va rathanemi kA citra (18vIM sadI)304 sarasakimosanemvaramalarIjI yasyA/zAsIkahAkidivAsyadi pAvasAmasAdhAvalI smnavamukanairAsaratArAbIjIyaraNA yAAvamI jIyarasImamamamAra MAdhyAruDAravarAbhyarataNI minakAmanalAgAhariviphiTarama etAyIkiTakanAmAvalamamA kemAdhaNAbAsakaci tajanaharabase jimacakavImanaba matAlimamukamanajAdhava samuMvarasahajaimarAmANi saMghAcamAhImilavAtta adhi citra 26 'nemarAjula kI caupAI' ke eka hastalikhita patra para rAjImatI evaM rathanemI kA citrAMkana hai, donoM ke mukha para Dore sahita mukhavastrikA evaM bagala meM rajoharaNa hai| sAdhvI sAdhu ko upadeza detI pratIta ho rahI hai| sAdhu ke zarIra ko baiMganI kalara se raMgA huA hone se yaha nirNaya nahIM hotA ki usakI vezabhUSA kA kyA svarUpa hai? isake sAtha hI kucha striyA~ Anandotsava manA rahI hai, sabhI nRtya kI mudrA meM haiN| citra 18vIM sadI kA hai| 303-304. sva. gulAbacanda jI lor3hA, cIrAkhAnA, dillI ke saMgraha meM se For Privat & Personal Use Only
Page #145
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA vijJapti-patra meM zramaNiyoM ke citra (saMvat 1656) sva. zrI gulAbacandrajI lor3hA ke saMgrahAlaya meM eka vijJapti-patra atyaMta manohArI hai| isameM suMdara citroM ke sAtha zramaNa-zramaNiyoM ke bhI citra aMkita hai| yaha vijJapti-patra kharataragaccha ke AcArya yugapradhAna bhaTTAraka zrI jinacandra sUri ko jayapura nagara padhArane kI vinatI ke liye jayapura saMgha kI ora se likhA gayA hai| prAraMbha meM suMdara citrakArI, aSTa maMgala Adi bane hue haiN| vijJapti kA samaya bhAdavA sudI 7 saMvat (1...56) aspaSTa sA kucha miTA huA hai| jinacandrasUri jo kharataragaccha ke caturtha 'dAdA' saMjJA se prasiddha haiM, unakA samaya 1595 se 1670 kA hai isase ukta vijJapti-patra saM. 1656 kA honA caahiye| AcArya jinacandra sUri ko bAdazAha akabara ne saMvat 1649 meM 'yugapradhAna pada' dekara sammAnita kiyA thaa| isa prAcIna hastalikhita vijJapti-patra se hamane nimnAMkita tIna citra 26, 27, 28 jo zramaNI saMbaMdhita haiM, ve prApta kiye haiN| caturvidha saMgha ke sAtha vihAra karatI huI sAdhviyoM kA citra (saMvat 1656) citra 27 82 For Private &Personal use Only
Page #146
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa zrAvaka-zrAvikAoM ko dharmopadeza detI huI zramaNiyoM kA citra (saMvat 1656) TREATMENTante bAlamimOMATATARRIORTANCriminaRICTaman yAma citra 28 dharmopadeza karate hue AcArya zrI (nIce) zramaNa evaM zramaNiyA~ (saMvat 1656 ) LLLLLLLLLLLLERME ROINETTERLABALI DIO citra 29 84
Page #147
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA dillI zvetAmbara jaina maMdira meM zramaNiyoM ke prAcIna citra (saMvat 1770-76)305 dillI naudharAM va celapurI mohalle meM sthita zrI sumatinAtha bhagavAna evaM saMbhavanAtha bhagavAna kA zvetAmbara jaina maMdira ati prAcIna mAnA jAtA hai| ullekha hai ki AcArya jinaprabhasUri ne saMvat 1389 meM 'vividha tIrthakalpa' kI racanA yahIM para kI thI, usameM ukta do maMdiroM kA ullekha haiM uparyukta donoM maMdira prAcIna hone ke kAraNa inameM divAloM para prAcIna svarNa citrakalA se alaMkRta citrakArI bhI najara AtI hai| bAdazAha papharrukhasiyara ke samaya seTha ghAsIrAma zAhI khajAMcI ne I. 1713-19 meM maMdira kA jIrNoddhAra karAyA thaa| pratIta hotA hai ki yaha citrakArI usI kAla kI hai| citra saMkhyA 25 se 28 meM hamane mugalakAlIna una citroM ko diyA hai, jo zramaNiyoM se saMbaMdhita haiN| mugalakAlIna citrakArI meM zramaNiyoM ke citra (saM. 1770-76) ANNEL 14 citra 30* * sumatinAtha jaina zvetAmbara maMdira naudharAM mohallA, cA~danI cauka, dillI 305. zrI jaina zvetAmnAya maMdira, pauMzAla va ceriTebala TrasTa, maMtrI zrI vinayacaMda saMkhavAla naudharAM galI, kinArI bAjAra, dillI-6 85 For Price Rersonal Use Only
Page #148
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa upadeza zravaNa karatI huI zramaNiyoM ke citra (saM. 1770-76) citra 31* bAhubalI ko udbodhana karatI huI brAhmI sundarI kA citra (saM. 1770-76 ) citra 32* * sumatinAtha jaina zvetAmbara maMdira naudharAM mohallA, cA~danI cauka, dillI * mandira celapurI, cA~danI cauka, dillI 86 For Private Personal Use Only
Page #149
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA samavasaraNa meM zramaNiyoM ke citra (saM. 1770-76) HARETB citra 33* prathama tIrthaMkara bhagavAna RSabhadeva ke samavasaraNa meM zramaNiyA~ (saM. 1950 ke lagabhaga )306 citra 34 * sumatinAtha jaina zvetAmbara maMdira naudharAM mohallA, cA~danI cauka, dillI 306. maNidhArI zrI jinacandrasUri aSTama zatAbdI smRti graMtha, zrI agaracaMda nAhaTA, pR. 168. 87 For Free Personal Use Only
Page #150
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa isa citra ke pA~ca vibhAga kiye gaye haiN| caturtha bhAga meM bhagavAna RSabhadeva kA samavasaraNa darzAyA hai| Upara deva, devI, madhya meM do sAdhu evaM pIche do sAdhviyA~ citrita hai| nIce zrAvaka aura zrAvikA hai| sabhI do-do kI saMkhyA meM namaskAra kI mudrA meM bhagavAna kI vANI ko zravaNa karate hue dikhAI de rahe haiN| citra lagabhaga 100 varSa prAcIna hai| kalakattA jaina maMdira kI dIvAra para citrakAra indra dUgar3a dvArA ye citra citrita hai| zrI yAkinI mahattarA kI pratimA (21vIM sadI) citra 35 yaha pratimA vikrama kI 13vIM sadI ke udabhaTa vidvAna AcArya zrI haribhadrasUri jI ke samAdhi maMdira cittaur3a(rAjasthAna) kile kI hai| parikara ke Upara bhAga meM bhAla para sAdhvI yAkinI kI darzanIya mUrti pratiSThita hai| sAdhvI jI ke dAhine hAtha meM mAlA hai, donoM ora do bhakta (eka zrAvaka aura zrAvikA) hAtha jor3akara vinaya kI mudrA meM sthita hai| eka mahAna jainAcArya ke mastaka para sAdhvI kI mUrti honA, yaha itihAsa kA ekamAtra udAharaNa hai| yAkinI mahattarA kA vistRta paricaya adhyAya tIna meM dekheN| 88 For PrivateRPersonal use only
Page #151
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA citra 36 * kaMkAlI TIlA, mathurA kI zramaNI pratimAe~ rekhAcitra (lagabhaga prathama sadI I. pU.)07 citra: 37 AbU roDa ke samAdhi maMdira meM pratiSThita sAdhvI sunaMdAzrIjI ke caraNa-cihna 307. N. Shanta, THE UNKNOWN PILGRIMS, pRSTha : 270 * 89 yya
Page #152
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa mahAsatI aMjanA (saMvata 1850)308 citra 39 mahAsatI aMjanA evaM basantamAlA (saMvat 1850)309 citra: 40 308. bIkAnera ke jaikisana kavi dvArA likhita aMjanA satI caupAI kI hastalikhita prati sAbhAra : pUjya AcArya amarasiMha jI mahArAja jJAna bhaMDAra mAlerakoTalA (paMjAba) 309. vahI bIkAnera ke kisavAkavi 90
Page #153
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA citra 41* paravAnapataUcabana pacamAvalamarakAzA jIvanAlArApayAparamarakaharabharahanubhavaja ninimAmAkyAjAvAmayAjanarAyA sanahI jAmInariyArakamadhuzalapAmacIna ekamazIrarIjA gnnnaagpnaa| yAnu.pATa sakAratArebamojiyamehAcAra mAnezmA TikAimAmaDI jonako samAnAanarameemAgaprapAkA. jAgAnaramaNamAmalAkAmabhamAnAnanocalyolabarabANa stamabalasaUnahAjahAthAkArabAsubaH sAmiyAbAbabhananidhinIkIpalaMgacanamAnAnAlAyanya jyAsIsalamAmIsAsaralAbhAra-jIvasamagananiramanavisakIyo bacanakahomAkilani janma/ A jIba upararAekakarmabhayavAda mArokirAna-NAG6komeresa umamAraELS bIthokI citra 42* * zrI zahajAdarAya risarca insTITyUTa oNpha inDolojI bar3auta meM saMgrahita * zrI zahajAdarAya risarca insTITyUTa oNpha inDolojI bar3auta meM saMgrahita 91
Page #154
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa citra 43* MAsAmAjaresa bakanAbanavAemAjatasAdhumAjI jilayAnavanopA zrAvakasabhAbAvakharAjanajhanAzi esAinANasAdara deInacAjanyavAsAjazkalapaikapanAsupaUlayavarAjAnA ekAgrIdhana saragaNanilojIrazrImAvarSamariyAgacaurAsIyaragamojA sAmAdisaNAsupArImatimA nilo grAjayatilakahararAyagaemosAmoranUpatAjAzramehamApAyarayAehavedhasorAmosa kase minodayamUziyayugaiadhogatidoparAraNepUravANAcyA upakarI zrAsayasUliyAkAnayAnyasAsUdhapAmAyAjI himaskharAjArAyaNAehavAmAnasadAgatizrAdAnAdhikAresa sarAjavabarAjacaricAliSyatArthabamacanapaIsaMgAsavataracyA kAtIva diliyatamathenaleromazrIvAkAnaramAcitrakalA citra 44* * zrI zahajAdarAya risarca insTITyUTa oNpha inDolojI bar3auta meM saMgrahita * zrI zahajAdarAya risarca insTITyUTa oNpha inDolojI bar3auta meM saMgrahita (saMvata 1835) 92
Page #155
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA "jaina zramaNiyoM kI sAdhAnA" aMga adhTAyana RAN sevA zuzruSA saMleSanA dhyAna nirvANa * sacitra antakRdRzAMga sUtra, saMpAdaka zrI amaramuni pR. 160 93 For Privale & Personal Use Only
Page #156
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa caMdanabAlA kI mUrti ( 14vIM zatI kI) vividha tIrthakalpa, kauzAmbI nagarIkalpa meM AcArya zrI jinaprabhasUri ke 14vIM zatI meM kauzAmbI nagarI yAtrArtha padhArane kA ullekha hai| AcArya zrI likhate haiM ki 'yahA~ ke maMdiroM meM prekSakajanoM ke nayanAbhirAma amRtAJjana sadRza jina pratimAyeM haiN| bhagavAna padmaprabhu ke maMdira meM bhagavAna mahAvIra ko pAraNA karAtI huI caMdanabAlA kI mUrti hai|10 pASANa meM utkIrNa caturvidha saMgha kumbhAriyA jI ke prAcIna maMdira ke raMgamaNDapa kI chata meM zilpakAla ke utkarSa samaya kA citra hai| AcArya vyAkhyAna de rahe haiM aura sAdhu-sAdhvI, zrAvaka evaM zrAvikA vyAkhyAna zravaNa kara rahe haiN| yaha citra pASANa meM khudAI kA kAma kara banAyA gayA hai| isakA ullekha muni zrI jJAnasuMdarajI ne 'mUrtipUjA kA prAcIna itihAsa pustaka meM kiyA hai|" zramaNiyoM kA citrakalAyukta patra jaise tAr3apatrIya graMthoM ke liye kASThaphalaka ke puDhe-paTar3I hote the, vaise hI kAgaja ke graMthoM ke liya puDhe-paTar3I phATiye Adi gatte, puDhe-kAgaja ko cipakAkara majabUta kie hue huA karate haiN| raddI-kAgajoM ko cipakAkara banAye eka puDhe ke aMdara lagabhaga 800 varSa pUrva zrI jinapati sUri jI ke samaya kA pAlanapura sthita sAdhvI-maMDala kA patra zeTha zaMkaradAna kalAbhavana bIkAnera meM saMgrahita hai| ukta patra sAdhviyoM kI kalA ke prati abhiruci pradarzita karate haiN| aitihAsika dRSTi se aise patra mahatvapUrNa haiN| hameM isa vijJapti-patra kA citra upalabdha nahIM huaa|12 anya vijJapti patroM meM citrAMkita sAdhviyA~ saMvat 1853 mArgazIrSa zuklA 5 ravi. kA pU. vijayalakSmI sUri jI ko eka vijJapti patra rAjanagara, ahamadAbAda padhArane kI vinatI ke lie likhA gyaa| usameM vijayalakSmI sUri jI ke svAgata-samaiyA se saMbaMdhita aneka citroM ke sAtha upAzraya meM vyAkhyAna karate sAdhu evaM sAdhvI kA citra bhI darzAyA hai|13 pravartinI evaM ziSyA parivAra ke sajIva citra _ vi. saM. 1851 meM pATaNa kA caumAsA pUrNa kara tapAgaccha ke zrI puNyasAgara sUri ke paTTadhara pU. zrI udayasAgara sUri ko bar3odarA saMgha dvArA saM. 1852 ko bhejA gayA eka suMdara vijJapti patra hai jisameM bar3odarA ke vibhinna manohArI suMdara dRzyoM ke citroM ke sAtha zvetavastroM se yukta pUjya zrI unake pIche yati ziSya Age upadeza sunate zrAvaka, zrAvikA evaM AzIrvAda va upadeza detI huI pravartinI mukhyA, sAdhvI apanI ziSyA parivAra ke sAtha virAjita hai|14 310. prAcIna aiti. jaina tIrtha purimatAla, paMnyAsa padmavijaya jI prakAzana zrI jai. zve. mahAsabhA, hastinApura (u. pr.)| 311. ratnaprabhAkara jJAna puSpamAlA, laudI, (rAjasthAna), san 1936, pRSTha 388 312. bhaMvaralAla nAhaTA, abhinaMdana graMtha, pR. 126. 313. aitihAsika lekha saMgraha, lA. bha. gAMdhI, pR. 472. 314. vahI, pR. 461.
Page #157
--------------------------------------------------------------------------
________________ pUrva pIThikA caMdanabAlA kI mUrti ( 14vIM zatI kI ) vividha tIrthakalpa, kauzAmbI nagarIkalpa meM AcArya zrI jinaprabhasUri ke 14vIM zatI meM kauzAmbI nagarI yAtrArtha padhArane kA ullekha hai| AcArya zrI likhate haiM ki 'yahA~ ke maMdiroM meM prekSakajanoM ke nayanAbhirAma amRtAJjana sadRza jina pratimAyeM haiN| bhagavAna padmaprabhu ke maMdira meM bhagavAna mahAvIra ko pAraNA karAtI huI caMdanabAlA kI mUrti hai | 10 pASANa meM utkIrNa caturvidha saMgha kumbhAriyA jI ke prAcIna maMdira ke raMgamaNDapa kI chata meM zilpakAla ke utkarSa samaya kA citra hai| AcArya vyAkhyAna de rahe haiM aura sAdhu-sAdhvI, zrAvaka evaM zrAvikA vyAkhyAna zravaNa kara rahe haiN| yaha citra pASANa meM khudAI kA kAma kara banAyA gayA hai| isakA ullekha muni zrI jJAnasuMdarajI ne 'mUrtipUjA kA prAcIna itihAsa pustaka meM kiyA hai / 11 zramaNiyoM kA citrakalAyukta patra jaise tAr3apatrIya graMthoM ke liye kASThaphalaka ke puTThe-paTar3I hote the, vaise hI kAgaja ke graMthoM ke liya puTThe-paTar3I phATiye Adi gatte, puTThe-kAgaja ko cipakAkara majabUta kie hue huA karate haiN| raddI - kAgajoM ko cipakAkara banAye eka puTThe ke aMdara lagabhaga 800 varSa pUrva zrI jinapati sUri jI ke samaya kA pAlanapura sthita sAdhvI - maMDala kA patra zeTha zaMkaradAna kalAbhavana bIkAnera meM saMgrahita hai| ukta patra sAdhviyoM kI kalA ke prati abhiruci pradarzita karate haiM / aitihAsika dRSTi se aise patra mahatvapUrNa haiN| hameM isa vijJapti - patra kA citra upalabdha nahIM huA | 3 12 anya vijJapti patroM meM citrAMkita sAdhviyA~ saMvat 1853 mArgazIrSa zuklA 5 ravi kA pU. vijayalakSmI sUri jI ko eka vijJapti patra rAjanagara, ahamadAbAda padhArane kI vinatI ke lie likhA gyaa| usameM vijayalakSmI sUri jI ke svAgata - samaiyA se saMbaMdhita aneka citroM ke sAtha upAzraya meM vyAkhyAna karate sAdhu evaM sAdhvI kA citra bhI darzAyA hai / 13 pravartinI evaM ziSyA parivAra ke sajIva citra vi. saM. 1851 meM pATaNa kA caumAsA pUrNa kara tapAgaccha ke zrI puNyasAgara sUri ke paTTadhara pU. zrI udayasAgara sUri ko bar3odarA saMgha dvArA saM. 1852 ko bhejA gayA eka suMdara vijJapti patra hai jisameM bar3odarA ke vibhinna manohArI suMdara dRzyoM ke citroM ke sAtha zvetavastroM se yukta pUjya zrI unake pIche yati ziSya Age upadeza sunate zrAvaka, zrAvikA evaM AzIrvAda va upadeza detI huI pravartinI mukhyA, sAdhvI apanI ziSyA parivAra ke sAtha virAjita hai / 314 310. prAcIna aiti. jaina tIrtha purimatAla, paMnyAsa padmavijaya jI prakAzana zrI jai. zve. mahAsabhA, hastinApura (u. pr.)| 311. ratnaprabhAkara jJAna puSpamAlA, laudI, (rAjasthAna ), san 1936, pRSTha 388 312. bhaMvaralAla nAhaTA, abhinaMdana graMtha, pR. 126. 313. aitihAsika lekha saMgraha, lA. bha. gAMdhI, pR. 472. 314. vahI, pR. 461. 95
Page #158
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa bIkAnera ke prAcIna sacitra vijJapti-lekha meM zramaNiyA~ bIkAnera nAhaTA saMgraha meM eka vijJapti-patra saM. 1801 kA hai| yaha patra kharatara gaccha ke AcArya jinabhaktisUri jI kI sevA meM bIkAnera se rAdhanapura bhejA gayA thaa| 9 phITa laMbe aura 9 iMca caur3e isa patra meM aneka citra diye haiN| pUjya zrI kI sthUla kAyA ke sAmane 3 zrAvaka, do sAdhviyA~ evaM do zrAvikAe~ bhI sthita haiN|15 15vIM zatAbdI meM kAgaja para bane citroM meM sAdhviyA~ (saMvat 1486) bIkAnera ke bRhat jJAna bhaMDAra meM triSaSTizalAkA puruSa caritra ke aMtima patroM meM AcArya zrI jinarAja sUri jI aura upAdhyAya jayasAgara jI tathA sAdhviyoM ke samakSa zrAvikAe~ baiThI huI haiM, citra saM. 1486 ke haiM, jo nAhaTA jI ke saMgraha meM haiN| tAr3apatra kI prati meM zramaNiyoM ke citra zrImAna sArAbhAI navAba ne prAcIna jJAna-bhaNDAroM se jaina citroM kA saMgraha kara 'jaina citra kalpadruma' nAmaka pustaka prakAzita kI hai, isameM pATaNa jJAna bhaMDAra kI prAcIna tAr3apatra kI prati ke eka citra kA ullekha muni jJAna suMdara jI ne kiyA hai jisameM AcArya zrI ke sAmane sthApanA jI aura eka muni kA citra hai| muni ke hAtha meM tAr3apatra kA sUtra hai, vaha vAcanA le rahA hai| nIce ke bhAga meM tIna sAdhvI haiM aura kucha zrAvaka-zrAvikAe~ haiN| dUsarA citra IDara kI prAcIna prati se liyA gayA hai, citra meM "sAdhu, sAdhvI ane zrAvaka-zrAvikAoM" likhA huA hai|17 kalakattA jaina maMdira meM zramaNiyoM ke citra zrI bhaMvaralAla jI nAhaTA ne tIrthakara mAsika meM kalakattA ke jaina maMdira meM kucha zramaNiyoM ke citrAMkana kA ullekha kiyA gayA hai| inameM pramukha rUpa se brAhmI-suMdarI, sItA rAjImatI, mRgAvatI, caMdanabAlA, prabhAvatI Adi ke vividha dRzya aMkita kiye gaye haiN| citra lagabhaga 100 varSa prAcIna haiN|318 hameM ye citra upalabdha nahIM hue| sArAMza isa prakAra AgamoM, Agamika vyAkhyAoM, purANoM, caritakAvyoM, itihAsa graMthoM, paTTAvaliyoM, prazasti-graMthoM, pAMDulipiyoM, vijJapti-patroM, abhilekhoM evaM purAtAttvika sAmagriyoM meM jainadharma kI zramaNiyoM se saMdarbhita vizada sAmagrI upalabdha hotI hai, unhIM kA AdhAra lekara agrima adhyAyoM meM zramaNiyoM kA kramabaddha itihAsa prastuta kiyA jA rahA hai| 315. bhaMvaralAla nAhaTA abhinaMdana graMtha, pR. 224. 316. vahI, pR. 142. 317. mUrtipUjA kA prAcIna itihAsa, pR. 388. 318. tIrthaMkara mAsika, aktUbara 1980, pR. 168.69. 96
Page #159
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAya 2 prAgaitihAsika kAla se arhat pArzva ke kAla taka nirgrantha paramparA kI zramaNiyA~
Page #160
--------------------------------------------------------------------------
________________ 2.1 jaina zramaNI saMgha kA udbhava aura vikAsa. 2.2 tIrthaMkarakAlIna zramaNiyoM para eka samIkSAtmaka dRSTi .. 2.3 RSabhadeva se arhat pArzva ke kAla taka kI jaina zramaNiyA~ 2.4 bhagavAna pArzva kI paravartI jaina zramaNiyA~ (pArzva nirvANa saMvat 1 se 250 varSa ).... Agama va Agamika vyAkhyAoM meM varNita katipaya anya jaina zramaNiyA~ . 2.6 purANa - sAhitya meM varNita jaina zramaNiyA~. 2.7 jaina kathA - sAhitya meM varNita zramaNiyA~ 2.5 99 100 102 127 130 136 149
Page #161
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAya 2 prAgaitihAsika kAla se arhat pArzva ke kAla taka nirgrantha paramparA kI zramaNiyA~ atIta ko jAnane ke do koNa haiM-prAgaitihAsika kAla aura aitihAsika kaal| itihAsa kI sAmagrI-likhita sAhitya, abhilekha, purAtattva, utkhanana se prApta sAmagrI, mUrti, sikke Adi ke AdhAra para itihAsa kAla kA nirdhAraNa kiyA jAtA hai, jo usase atIta hai, vaha prAgaitihAsika kAla hai| jainadharma meM mAnya 24 tIrthaMkaroM meM se 21 tIrthaMkara evaM unakI zramaNiyoM kA kAla prAgaitihAsika hai, unheM purAtattva sAmagrI meM khojanA eka prayAsa mAtra hai| 22veM tIrthaMkara ariSTanemi ko zrIkRSNa apanA adhyAtmagurU mAnate the, ataH zrIkRSNa ke samAna hI ve paurANika va aitihAsika vyaktitva siddha hote haiN| tIrthaMkaroM ke krama meM teisaveM tIrthaMkara pArzvanAtha Adhunika itihAsavidoM dvArA aitihAsika puruSa pramANita hue haiN| unakA samaya bhagavAna mahAvIra se lagabhaga 250 varSa pUrva thaa|' unakI paramparA ke kaI muni bhagavAna mahAvIra ke saMgha meM sammilita hue the, ataH pArzvanAtha tathA mahAvIra prasiddha aitihAsika purUSoM meM parigaNita hote haiN| 2.1 jaina zramaNI saMgha kA udbhava aura vikAsa jaina itihAsa ke anusAra vartamAna avasarpiNI kAla ke tRtIya-caturtha parva meM ye 24 tIrthaMkara isa bhAratabhUmi para avatarita hue| unhoMne isa sRSTi ke jIvoM ko AtmA se paramAtmA, nara se nArAyaNa banane kA mArga dikhaayaa| liMga, veSa, jAti yA deza ke Agraha se mukta unakA ahiMsAmaya saMdeza sabake liye samAna rUpa se AcaraNIya thaa| unake udAratAvAdI dRSTikoNa ke phalasvarUpa purUSoM ke sAtha hajAroM-lAkhoM mahilAe~ bhI usa adhyAtma-patha para bar3hane ke liye agrasara huiiN| bhagavAna RSabhadeva isa AryAvarta meM sarvaprathama zramaNadharma ke upadeSTA hue| unake upadezoM se 84 hajAra purUSa zramaNa evaM tIna lAkha mahilAe~ zramaNI dharma meM praviSTa huii| mahilAoM meM zramaNI dharma kA sUtrapAta karane vAlI bhagavAna RSabhadeva kI hI kanyAe~-brAhmI aura sundarI thiiN| usa samaya una donoM kI Ayu 77 lAkha pUrva kI thI, ve 7 lAkha pUrva taka zramaNI-paramparA kI saMvAhikAe~ rahIM, aMta samaya meM saMpUrNa karmoM kA kSaya kara nirvANa ko prApta huiiN| unake 1. DaoN. mohanalAla mehatA, jainadharma darzana, pR. 609 |
Page #162
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa nirvANa ke pazcAt bhI zramaNI - paramparA nirvyAghAta rUpa se calI, jisakA kAla 50 lAkha karor3a sAgara aura 12 lAkha pUrva kA nirdhArita kiyA gayA hai, tatpazcAt tIrthaMkara ajitanAtha ke zramaNI saMgha kI saMcAlikA mahAsatI phalgujI huiiN| 2 isI prakAra Age bhI pratyeka tIrthaMkara ke kAla meM zramaNI saMgha vega se gatimAna rahA, isakI puSTi jaina itihAsa graMthoM meM varNita AMkar3oM se hotI hai / yadyapi suvidhinAtha se zAMtinAtha taka sAta tIrthaMkaroM ke antarAla kAla meM kramazaH pauna palya, eka palya, pauna palya, ardha palya aura pAva palya kula 4 palya dharma tIrtha kA viccheda rhaa| usa samaya zramaNI-saMgha rUpI saritA kA pravAha bhI rUka gayA thA, kiMtu punaH solahaveM tIrthaMkara zAMtinAtha se bhagavAna mahAvIra taka caturvidha jaina saMgha apane utkarSa meM calatA rhaa| tIrthaMkara kAla kI 16vIM zramaNI - pramukhA ' zruti' se 'candanabAlA' taka aura unake pazcAt Aja taka zramaNI saMgha kI akhaMDa dhArA anavarata pravAhita hai, usake madhya vyavadhAna nahIM aayaa| 2.2 tIrthaMkarakAlIna zramaNiyoM para eka samIkSAtmaka dRSTi jaina Agama - sAhitya kA avalokana karane para yaha tathya spaSTa hotA hai ki pratyeka tIrthaMkara ke kAla meM zramaNiyoM kI saMkhyA hajAroM yA lAkhoM meM pahu~cI hai bhagavAna RSabhadeva se lekara mahAvIra kAla taka kI zramaNiyoM kI saMkhyA 48 lAkha AThasau 70 hajAra AMkI gaI hai| isake atirikta pratyeka tIrthaMkara ke nirvANa aura naye tIrthaMkara ke janma ke madhyavartI samaya meM bhI zrutadhara AcAryoM ke kAla kI zramaNiyA~ gaNanAtIta saMkhyA meM haiM, kiMtu kheda hai ki saMyama, tapa, tyAga kI sAkSAt mUrti bhagavatI svarUpA ina zramaNiyoM kA saMpUrNa itihAsa atIta kI goda meM vilupta ho cukA hai| unakA nAma taka bhI Aja upalabdha nahIM hotaa| 23 tIrthaMkaroM ke zAsana kAla ke sAkSI aMtima tIrthaMkara sarvajJa prabhu mahAvIra ne una ajJAta atIta kI zramaNiyoM meM kitanoM ko zabdAyita kiyA hai, yaha prayatna pUrvaka khojane para bhI nahIM miltaa| vartamAna Agama - sAhitya evaM prAcIna graMthoM meM tIrthaMkaroM kI pramukhA zramaNiyoM ke nAma evaM zeSa zramaNiyoM kI mAtra saMkhyA hI upalabdha hotI hai| pramukhA zramaNiyoM meM prathama tIrthaMkara kI ziSyA brAhmI sundarI tathA aMtima tIrthaMkara mahAvIra kI pramukhA ziSyA candanabAlA kA yatkiMcit vRtAnta upalabdha hotA hai, zeSa zramaNiyA~ jo tIrthaMkaroM ke vizAla zramaNI saMsthA kI saMvAhikA rahIM, unakA vRttAnta na milanA eka durbhAgyapUrNa ghaTanA hai| katipaya vaicArika bhinnatAe~ yadyapi tIrthaMkara kAlIna jaina zramaNI itihAsa kA mUla AdhAra bhagavAna mahAvIra kI vANI hai tathApi jaina zramaNI viSayaka aitihAsika mAnyatAoM meM kucha matabheda dikhAI dete haiN| usakA kAraNa kAlaprabhAva, smRti bheda, dRSTi bheda, zrutibheda Adi haiN| ye hI vibhinna mAnyatAe~ kAlAntara meM pramukha rUpa se digambara aura zvetAmbara mAnyatAoM ke rUpa meM prakaTa huI jaise 1. nAma va saMkhyA bheda - zramaNiyoM ke nAma evaM saMkhyA meM zvetAmbara - digambara ke madhya kahIM sAmya to kahIM vaiSamya dikhAI detA hai, jaise dvitIya tIrthaMkara kI pramukhA sAdhvI zvetAmbara - paramparA ke anusAra 'phalgu' hai, to digambara- paramparA me use 'prakubjA' kahA hai| isI prakAra tRtIya tIrthaMkara kI pramukhA sAdhvI zvetAmbara paramparA meM 'zyAmA' aura digambara paramparA meM 'dharmazrI' ke rUpa meM ullikhita hai, isI prakAra anyatra bhI nAmoM meM pharka AyA hai| 2. vahI, pR. 216 3. N. Shanta, THE UNKNOWN PILGRIMS, pRSTha 270 citra 6 100
Page #163
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAgaitihAsika kAla se arhat pArzva ke kAla taka nirgrantha-paramparA kI zramaNiyA~ ___ saMkhyA kI dRSTi se zvetAmbara-paramparA ke anusAra prathama tIrthaMkara kI sAdhvI saMkhyA tIna lAkha hai, kiMtu digambara graMthoM meM tIna lAkha pacAsa hajAra hai| dUsare tIrthaMkara kI sAdhvI saMkhyA zvetAmbara tIna lAkha tIsa hajAra mAnate haiM to digambara tIna lAkha bIsa hjaar| anya tIrthaMkaroM kI zramaNiyoM meM bhI isI prakAra bheda AyA hai| nAma aura saMkhyA kA yaha bheda zruti bheda yA gaNanA bheda ke kAraNa huA pratIta hotA hai| tAlikA meM ise dekheM - tIrthaMkaroM kI pramukha zramaNiyA~ evaM unakI sAdhvI saMkhyA-zvetAmbara-digambara tAlikA' krama tIrthaMkara nAma pramukhA sAdhvI sAdhvI-saMkhyA saMkhyA zvetAmbara digambara zvetAmbara digambara 1. zrI RSabhadevajI zrI brAhmIjI zrI brAhmIjI 3,00,000 350,000 2 zrI ajitanAthajI zrI phalgujI zrI prakubjAjI 330,000 320,000 3. zrI saMbhavanAthajI zrI zyAmAjI zrI dharmazrIjI 336,000 330,000 4. zrI abhinandananAthajI zrI ajItAjI zrI merUsenAjI 630,000 330,000 5. zrI sumatinAthajI zrI kAsavIjI zrI anantAjI 5:30,000 330,000 6 zrI padmaprabhajI zrI ratijI zrI ratisenAjI 420,000 420,000 7. zrI supArzvanAthajI zrI somAjI zrI mInAjI 430,000 330,000 8. zrI caMdraprabhajI zrI sumanAjI zrI varUNAjI 380,000 3 80,000 9. zrI suvidhinAthajI zrI vArUNIjI zrI ghoSAjI 120,000 380,000 10. zrI zItalanAthajI zrI sulasAjI zrI dharaNAjI 100,006 380,000 11. zrI zreyAMsanAthajI zrI dhAraNIjI zrI cAraNAjI 10300 120,000 12. zrI vAsupUjyajI zrI dharaNIjI zrI varasenAjI 100,000 106,000 13. zrI vimalanAthajI zrI dharaNIdharAjI zrI padmAjI 120,800 1,03,000 14. zrI anaMtanAthajI zrI padmAjI zrI sarvazrIjI 62,000 108,000 15. zrI dharmanAthajI zrI zivAjI zrI suvratAjI 62400 62,400 16. zrI zAMtinAthajI zrI zrutijI zrI harisenAjI 61600 60300 17. zrI kuMthunAthajI zrI aMjuyAjI zrI bhAvitAjI 60600 60350 18. zrI aranAthajI zrI rakSitAjI zrI kuMtusenAjI 60,000 60,000 19. zrI mallinAthajI zrI baMdhumatIjI zrI madhusenAjI 55,000 55,000 20. zrI munisuvratajI zrI puSpavatIjI zrI pUrvadattAjI 50,000 50,000 21. zrI naminAthajI zrI amalAjI zrI mArgiNIjI 41,000 45,000 22. zrI ariSTanemijI zrI yakSiNIjI zrI yakSIjI 40,000 40,000 23. zrI pArzvanAthajI zrI puSpacUlAjI zrI sulokAjI 38,000 38,000 24. zrI mahAvIrasvAmIjI zrI candanabAlAjI zrI candanAjI 36000 35,000 1. (ka) zvetAmbara srota - samavAyAMga, sUtra 649, gAthA 43-45, pravacana sAroddhAra dvAra 17, gA. 335-39 (kha) digambara srota - harivaMzapurANa, gAthA 432-440, dekheM-jainadharma kA maulika itihAsa, bhAga 1, pR. 815 | 101
Page #164
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 2. mAnyatA-bheda - digambara-paramparA strI ko mukti kI adhikAriNI nahIM mAnatI, ataH unake anusAra caubIsa tIrthaMkaroM kI koI bhI zramaNI sarvajJa-sarvadarzI nahIM bniiN| sabhI zramaNiyA~ devaloka meM gaIM, vahA~ se strIliMga kA chedana kara purUSa-paryAya prApta karake ve mokSa meM jaayeNgii| lekina zvetAmbara aura yApanIya paramparA ne strI-paryAya ko nirvANa meM bAdhaka svIkAra nahIM kiyA, unake anusAra tIrthaMkaroM kI sabhI pramukhA zramaNiyA~ mokSa meM gaIM tathA aura bhI sahasrAdhika anya zramaNiyoM ne kevalajJAna prApta kara mokSa prApta kiyaa| jambUdvIpa prajJapti evaM Avazyaka cUrNi Adi meM RSabhadeva ke dharma parivAra meM 20 hajAra zramaNa aura 40 hajAra sAdhviyoM ke AThoM karmoM ko samUla naSTa kara mokSa prApta karane kA ullekha hai| yaha mAnyatA bheda sAmpradAyika abhiniveza ke kAraNa hai| __kucha mAnyatAe~ kAladoSa ke prabhAva se bhinna-bhinna ho gaIM, jaise Avazyaka malayagirI vRtti, kalpadrumakalikA Adi zvetAmbara sAhitya meM brAhmI kA vivAha bAhubalI se aura suMdarI kA vivAha bharata se hone kA ullekha prApta hotA hai| yaha vivAha tIrthaMkara RSabhadeva ne yaugalika dharma kA nivAraNa karane heta kiyA thA, kiMta AcArya jinasena ne brAhmI aura suMdarI ko avivAhita maanaa|' isI prakAra digambara mAnyatA RSabhadeva ke prathama samavasaraNa meM hI brAhmI-suMdarI donoM ko pravrajyA aMgIkara karanA mAnatI haiM, vahA~ zvetAmbara mAnyatA suMdarI kI pravrajyA cakravartI bharata ke digvijaya se lauTane ke pazcAt svIkAra karatI haiN| bAhubali ke abhimAna ko vigalita karane meM bhI paramparA bheda hai, zvetAmbara paramparA bAhubalI ke mAna ko brAhmI-suMdarI ke udbodhana se naSTa honA mAnatI hai to digambara-paramparA bharata cakravartI dvArA pUjA arcanA kiye jAne se dUra huA mAnatI hai| tIrthaMkara ariSTanemi kI zramaNI-pramukhA ke viSaya meM digambara-graMthoM meM rAjImatI kA nAma hai jabaki zvetAmbara paramparA meM yakSiNI kaa| isI prakAra anya bhI aneka mAnyatAoM meM pArasparika vibheda prApta hotA hai hamane zvetAmbara aura digambara mAnyatA kA sthAna-sthAna para bheda nirdeza kiyA hai| adhyayana evaM viSaya kI dRSTi se prastuta adhyAya 5 bhAgoM meM vibhAjita kiyA gayA hai-(1) RSabhadeva se arhat pArzva ke kAla taka kI jaina zramaNiyA~ (2) pArzva kI paravartI jaina zramaNiyA~ (3) Agama evaM Agamika vyAkhyAoM meM varNita jaina zramaNiyA~ (4) jaina purANa-sAhitya meM varNita jaina zramaNiyA~ (5) jaina kathA-sAhitya meM varNita jaina shrmnniyaaN| 2.3 RSabhadeva se arhat pArzva ke kAla taka kI jaina zramaNiyA~ tIrthaMkara RSabhadeva se mahAvIra paryanta 24 tIrthaMkaroM kI caubIsa pramukha ziSyAe~ huIM, inakA sarvaprAcIna ullekha caturtha aMga 'samavAya' meM AtA hai| unake nAma haiM - brAhmI, phalgu, zyAmA, ajitA, kAsavI, rati, somA, sumanA, vArUNI, sulasA, dhAraNI, dharaNIdharA, padmA, zivA, zruti, aMjuyA, rakSitA, baMdhuvatI, puSpAvatI, amalA, yakSiNI puSpacUlA aura cNdnaa| 4. jai. mau. i. bhAga 1, pR. 128 5. da.-devendra muni jI, bhagavAna RSabhadevaH eka parizIlana, pra. 74 6. baMbhI ya phaggu sAmA...................................caMdaNajjA AhiyA u titthappavattayANaM paDhamA sissI jinnvraann|| - samavAyAMga, sUtra 649, gAthA 43-45 102
Page #165
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAgaitihAsika kAla se arhat pArzva ke kAla taka nirgrantha- paramparA kI zramaNiyA~ ye caubIsa hI pramukha ziSyAe~ tIrthaMkaroM ke dharmapravartana ke prathama dina prathama upadeza se prabuddha hokara pravrajyA aMgIkara kara letI haiN| ye sabhI uttama kula vAlI, vizuddha vaMza vAlI evaM aneka guNoM se alaMkRta hotI haiM / " tIrthaMkara kA atizaya to hotA hI hai sAtha hI zramaNI - pramukhA kA divya urjasvI prabhAva bhI mahilAvarga para par3atA hai, yahI kAraNa hai ki unakI pravrajyA ke turanta pazcAt nAriyoM kI dIkSA kA pravAha sA umar3a par3atA hai, anekoM mahilAe~ ramaNI zramaNI banane ko Atura ho uThatI haiN| strI jAti meM AdhyAtmika jAgaraNa kI lahara paidA karane vAlI zramaNI - pramukhA zramaNI - saMgha meM gaNadhara tulya atizaya se sampanna hotI haiN| tIrthaMkara dvArA upadiSTa 11 aMgoM kA jJAna ve apanI vyutpanna buddhi evaM kSipragrAhI labdhi se prathama bAra meM hI arjita kara letI haiN| lakSAdhika sAdhviyoM kA netRtva ve akelI karane kI kSamatA rakhatI haiM, unase hajAroM-hajAra sAdhviyA~ ekAdazAMgI kA jJAna prApta kara zrutasaMpannA evaM AcAra saMpannA banatI haiN| dhyAna, svAdhyAya, yoga evaM kaThora tapazcaraNa dvArA svAtma kalyANa kA mArga prazasta karatI hai| hajAroM zramaNiyA~ unake nirdezana meM AtmasAdhanA karatI huIM nirvANa ko prApta hotI haiM, hajAroM ekAbhavatArI banatI haiN| ve svayaM bhI vardhamAna pariNAmoM se karma kAluSya ko dhokara aMta meM kaivalya lakSmI ko prApta karatI haiN| RSabhadeva se arhat pArzva ke kAla taka kI jaina zramaNiyoM meM pratyeka tIrthaMkara kI pramukhA zramaNiyoM ke atirikta anya zramaNiyoM ke ullekha bhI Agama graMthoM meM upalabdha hote haiM jo usa-usa tIrthaMkara ke kAla meM huI thii| unameM katipaya zramaNiyoM ke ullekha zvetAmbara graMthoM meM tathA katipaya zramaNiyA~ digambara-graMthoM meM ullikhita haiM, yahAM donoM paramparAoM kI zramaNiyoM kA pramANa purassara varNana prastuta kiyA jA rahA hai| 2.3.1 brAhmI jainadharma kI sAdhviyoM meM brAhmI aura suMdarI kA nAma zIrSastha sthAna para hai| vartamAna avasarpiNI kAla kI prathama sAdhvI brAhmI bhagavAna RSabhadeva kI suputrI tathA sumaMgalA (RSabhadeva kI sahajAta) kI aMgajAta kanyA thii| prathama cakravartI samrATa bharata brAhmI ke sahajAta bhrAtA the| buddhi evaM guNoM meM abhivRddhi karane vAlI aneka kalAoM kI zikSA brAhmI ne apane pitA RSabhadeva se prApta kI thii| varNamAlA kA prathama bodha pATha bhI yuga ke prAraMbha meM bhagavAna RSabhadeva ne brAhmI ko hI pradAna kiyA thA, brAhmI ke nAma para yaha lipi aneka zatAbdiyoM ke bAda bhI Aja taka 'brAhmI lipi' ke nAma se hI vizruta hai| yAvanmAtra lipiyA~ jo vartamAna meM upalabdha haiM una sabakA mUla AdhAra 'brAhmI lipi ko mAnA jAtA hai| jaina Agama graMthoM meM 'namo baMbhIe livIe' kahakara ise Adara pUrvaka namaskAra kiyA gayA hai|" bhagavAna RSabhadeva ko jaba kevalajJAna prApta huA, taba unake prathama pratibodha se hI brAhmI ne gRhatyAga kara zrAmaNI-dIkSA aMgIkAra kara lI thii| itanA hI nahIM unake dvArA saMsthApita zramaNI - saMgha kI prathama 'AryA' banane kA saubhAgya bhI brAhmI ko hI prApta huA thaa| inake netRtva meM tIna lAkha zramaNiyA~ tathA pA~ca lAkha caupana hajAra vrataniSTha 7. uditodiya kulavaMsA visuddhavaMsA guNehi uvaveyA / / - vahI, sUtra 649, gA. 45 8. Avazyaka cUrNi bhAga 1, pR. 156-211; Avazyaka niryukti (haribhadra) bhAga 1 pR. 100 9. bhagavatIsUtra, maMgalAcaraNa 103
Page #166
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa zrAvikAe~ thiiN| digambara graMthoM meM brAhmI ko 3.50,000 zramaNiyoM kI pramukhA batAyA hai| caurAsI lAkha pUrva kI Ayu pUrNa kara mahAsatI brAhmI siddhagati ko prApta huii| 2.3.2 sundarI sundarI RSabhadeva kI dvitIya patnI sunandA se bAhubalI ke sAtha yugala rUpa meM utpanna huI thii| pitA RSabhadeva ne suMdarI ko sarvaprathama aMkavidyA, mAna, unmAna, tola, nApa Adi kA jJAna karAyA aura maNi Adi ke upayoga kI vidhi bhI btaaii| zvetAmbara-paramparA ke anusAra sundarI bhI tIrthaMkara RSabhadeva ke prathama pravacana ko zravaNa kara saMyama grahaNa karanA cAhatI thI, kiMtu samrAT bharata ke dvArA AjJA prApta na hone se ve dIkSita nahIM ho paaii| bharata use strI-ratna banAnA cAhate the, kiMtu suMdarI ne prabhu RSabhadeva se sunA ki 'strI-ratna' kA gaurava prApta karane vAlI nArI narakagAminI hotI hai, ataH usane saMyama kI utkRSTa bhAvanA se samrAT bharata ke digvijaya prasthAna ke sAtha hI Ayambila vrata (rUkSa bhojana) kI sAdhanA prArambha kara dii| bharata jaba SaTkhaNDa para vijaya prApta kara dIrghakAla ke pazcAt vinItA lauTe taba sundarI ke tapa se kRza tanu ko dekhakara cakita raha gye| usakA dRr3ha saMyama evaM vairAgya dekhakara antataH bharata ko dIkSA kI anumati denI pdd'ii| AcArya jinasena ke anusAra sundarI ne bhagavAna RSabhadeva ke prathama pravacana se hI pratibodha pAkara brAhmI ke sAtha dIkSA grahaNa kii| harivaMzapurANa meM brAhmI ke sAtha suMdarI ko bhI gaNinI kahakara tIna lAkha sAdhviyoM kI pramukhA batAyA hai| ina donoM bahanoM dvArA bAhubalI ke antara meM chipe sUkSma mAna ko samApta karane kA ghaTanA-prasaMga bhI jaina itihAsa meM bar3A prasiddha hai| bAhubalI eka varSa se jaMgala meM dhyAna lagAye khar3e the, tathApi jyeSThatva ke ahaM kA tyAga nahIM kara pAne ke kAraNa unakI kaThoratama sAdhanA bhI phalIbhUta nahIM ho pA rahI thii| bAhubalI ko jAgRta karane ke lie bhagavAna RSabhadeva ne brAhmI aura suMdarI ko preSita kiyaa| bhaginIdvaya ne bAhubalI ko namana kiyA aura kahA-"hamAre priya bhaiyA! Apa hastI para se nIce utaro, hastI para ArUr3ha vyakti ko kabhI kevalajJAna kI upalabdhi nahIM hotii|" bahanoM ke cira-paricita svara evaM usakA abhiprAya samajhakara bAhubalI ke ciMtana kA pravAha badalA, "oha! bahane satya kaha rahI haiN| maiM ahaMkAra ke hAthI para savAra hU~, paramAtmA banane ke liye mujhe ahaMkAra ko cUra karanA hogaa"| yaha vicAra kara laghu-bandhuoM ko vaMdanA ke liye jaise hI unake himAcala se sthira caraNa bhUmi se uThe ki kevalajJAna, kevala darzana pragaTa ho gyaa| digambara-paramparA meM bAhubalI ke mAna kI nivRtti bharatajI kI kSamAyAcanA evaM pUjA dvArA mAnI gaI haiN| 10. harivaMzapurANa pariziSTa-59, mahApurANa 16/4-7 dRSTavya-jaina purANa koza pR. 252 11. triSaSTizalAkApurUSa caritra, parva 1 sarga 3 zloka 650-55 12. (ka) Avazyaka cUrNi bhAga 1 pR. 156-211; (ga) Avazyaka malayagiri vRtti, patra saMkhyA 194-983; (gha) tri.za.pu.ca 1/4/758-795 13. da. mahApurANa 24/1773; hari. pu. sarga 12 pR. 212 14. (ka) tri. za. pu.ca. 1/4/795-798, (kha) Ava. malaya, vR. patra saM. 194-98 104
Page #167
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAgaitihAsika kAla se arhat pArzva ke kAla taka nirgrantha-paramparA kI zramaNiyA~ yogadAna :- vizva saMskRti ko brAhmI aura sundarI kA apratIma yogadAna rahA hai| vaidika yuga meM vaidika RcAoM kI sarjikA brahmavAdinI nAriyoM se bhI zatagunA, sahasragunA adhika gaurava RSabhadeva kI ina donoM putriyoM kA hai| inhoMne hI yuga kI Adi meM zramaNI-saMgha kI nIMva ddaalii| inakI medhA ke utsa se hI jJAna-vijJAna kA ajasra srota pravAhita huaa| Aja vizva meM jitanI bhI varNarUpa yA aMka rUpa vidyAe~ haiM unake vikAsa kA bIja brAhmI aura sundarI kI urvara buddhi se aMkurita puSpita va phalita huA hai| 2.3.3 phalgu phalgu dvitIya tIrthaMkara ajitanAtha kI prathama nArI ziSyA thii| ye tIna lAkha tIsa hajAra zramaNiyoM kI pramukhA thii| zvetAmbara-graMtha samavAyAMgA meM 'phalagU' pravacanasAroddhAra meM 'phaggU' 'phagguNI' tathA digambara graMthoM meM prakubjA' nAma hai zramaNiyoM kI saMkhyA bhI tIna lAkha bIsa hajAra kahI hai|16 2.3.4 zrI vijayAdevI dvitIya tIrthaMkara zrI ajitanAthajI kI mAtA zrI vijayAdevI ayodhyA nagarI ke rAjA jitazatru kI rAnI thiiN| ajitanAtha bhagavAna ne kevalajJAna ke pazcAt caturvidha tIrtha kI sthApanA kI, usImeM vijayAdevI bhI utkRSTa bhAvoM ke sAtha ghanaghAtI karmoM kA kSaya kara kevalajJAna kevaladarzana ko prApta huI tathA aMta meM siddhagati prApta kii| 2.3.5 sulakSaNA dUsare tIrthaMkara ajitanAtha ke pAsa sulakSaNA ne dIkSA grahaNa kii| yaha zAligrAma ke dAmodara brAhmaNa ke putra zuddhabhaTTa kI patnI thI, jaina sAdhvI pravartinI vipulA kI preraNA se ise zuddha samyaktva kI prApti huI, usane apane pati ko bhI zuddha samyaktva kI preraNA dii| dharma ke sahI svarUpa ko samajhakara zuddhabhaTTa ne sulakSaNA ke sAtha dIkSA grahaNa kI aura aneka varSoM taka vizuddha zramaNAcAra kA pAlana kara donoM mokSa meM gye| sulakSaNA zayyAtarI bhI thI, usane pravartinI sAdhvI vipulA ko apane makAna kA bAharI kakSa cAturmAsa ke lie pradAna kiyA thaa| 2.3.6 vipulA __ ajitanAtha bhagavAna ke samaya kI prabhAvazAlinI sAdhvI thii| apane sAtha anya do sAdhviyoM ko lekara isane zAligrAma nivAsI zuddhabhaTTa kI patnI sulakSaNA kI AjJA se unake hI nivAsa sthAna para cAturmAsa kiyaa| pratidina dharmopadeza dekara aneka bhavya jIvoM ko zuddha mArga btaayaa| sulakSaNA ko bhI inake sadupadeza se dharma kI rUci jAgRta huI, usake antastala meM samyaktva kA udyota huA, Age jAkara sulakSaNA ne dIkSA lekara mokSa prApta kiyaa| 15. samavAyAMga, sUtra 649 gA. 433; prAkRta propara nemsa bhAga 1 pR. 484 16. da. jai. mau. i., bhAga 1 pR. 815 17. (ka) samavAyAMga, sUtra 634, gA. 9 (kha) jai. mau. i., bhAga 1 pR. 828 18. (ka) tri.za.pu.ca. 2/3/861-937 (kha) jai. mau.i. bhA.1 pR. 158-162 19. tri. za. pu. ca. 2/3/861-937 105
Page #168
--------------------------------------------------------------------------
________________ 2.3.7 zyAmA ( sAmA ) jainadharma ke tIsare tIrthaMkara saMbhavanAtha kI ye prathama ziSyA thI / inheM tIna lAkha chattIsa hajAra zramaNiyoM kI 'pramukhA' kahA gayA hai| 20 digambara graMtha harivaMza purANa meM 'dharmazrI', tiloyapaNNattI meM 'dharmAryA' nAma prApta hotA hai tathA ukta donoM meM zramaNiyoM kI saMkhyA tIna lAkha tIsa hajAra hai| uttarapurANa meM tIna lAkha bIsa hajAra kI saMkhyA kA ullekha hai | 21 2.3.8 zrI senAdevI Apa zrI saMbhavanAtha bhagavAna kI mAtA thIM, tathA zrAvastI nagara ke rAjA jitAri kI paTarAnI thiiN| zrI saMbhavanAtha tIrthaMkara ke tIrtha meM dIkSA grahaNa kara sarvakarmoM kA kSaya kiyA, tathA mukti prApta kI | 2 2.3.9 ajitA ( ajiyA ) caturtha tIrthaMkara abhinandana nAtha kI pramukhA ziSyA ke rUpa meM inakA nAma Adara ke sAtha liyA jAtA hai| zramaNI - agraNI ajitA chaha lAkha tIsa hajAra zramaNI - saMgha kI pramukhA thii| 23 digambara graMthoM meM 'merUsenA' 'marUSaNA' tathA 'marUSeNA' nAma hai| inakI zramaNI saMkhyA harivaMzapurANa meM tIna lAkha tIsa hajAra aura tiloyapaNNattI meM tIna lAkha tIsa hajAra chaha sau nirdiSTa haiM | 24 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 2.3.10 zrI siddhArthA devI caturtha tIrthaMkara zrI abhinandana nAtha kI jananI thIM, ye ayodhyA ke rAjA saMvara kI mahArAnI thiiN| zrI abhinandana nAtha ke tIrtha meM dIkSA grahaNa kara tapa-saMyama kI ArAdhanA kI tathA aMta meM kevalajJAna kevaladarzana ko prApta kara mokSa kI adhikAriNI banIM 125 2.3.11 kAzyapI (kAsavI) pA~cave tIrthaMkara zrI sumatinAthajI kI agraNI ziSyA kAzyapI pA~ca lAkha tIsa hajAra zramaNiyoM kA kuzalatA pUrvaka netRtva karatI thii| 26 digambara graMthoM meM inheM tIna lAkha tIsa hajAra sAdhviyoM kI pramukhA kahA hai| tathA 'anantA' 'anantamatI' nAma diyA hai| 27 4 20. (ka) samavAyAMga sUtra 649, pR. 231 (kha) prAprone bhA. 1. pR. 776 21. dR. jai. mau. i. 1. pR. 815, 817 22. (ka) samavAyAMga sUtra 634 gA. 9 (kha) tiloyapannattI, gA. 526-549 (ga) jaina zAsananAM zramaNI - ratno, pR. 82 23. (ka) samavAyAMga pR. 231, sU. 649 (kha) prAprone bhA. 1 pR. 25 24. dR. jai. mau. i., pR. 815, 817 25. (ka) samavAyAMga, sUtra 634 gA. 9, (kha) tiloyapannattI, gA. 526-549, (ga) jaina zAsananAM zramaNIratno, pR. 82 26. (ka) samavAyAMga pR. 231, sU. 649 (kha) prAprone. bhAga 1 pR. 177 27. jai. mau. i., bhAga 1 pR. 815, 817 106
Page #169
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAgaitihAsika kAla se arhat pArzva ke kAla taka nirgrantha-paramparA kI zramaNiyA~ 2.3.12 zrI sumaMgalA devI zrI sumaMgalAdevI ayodhyA ke mahArAjA megharatha kI mahArAnI tathA pA~caveM tIrthaMkara zrI sumatinAthajI kI mahimAmayI mAtezvarI thii| zrI sumatinAtha bhagavAna dvArA tIrtha-sthApanA ke pazcAt inhoMne sAdhvI-pramukhA zrI kAzyapI ke pAsa dIkSA grahaNa kI, sarva karma kSaya kara siddhagati ko prApta huii|28 2.3.13 rati rati ne chaThe tIrthaMkara zrI padmaprabhu kI pramukhA ziSyA banane kA saubhAgya prApta kiyA thaa| isake netRtva meM cAra lAkha bIsa hajAra zramaNiyA~ Atma kalyANa kI sAdhanA karatI thii| digambara graMthoM meM ratisenA, ratiSaNA yA rAtriSeNA ke nAma se ye prasiddha haiN| sAdhvI saMkhyA zvetAmbara ke anurUpa hI hai| 2.3.14 zrI susImA devI ___ Apa chaThe tIrthaMkara zrI padmaprabhujI kI jananI thiiN| kauzAmbI ke mahApratApI samrAT zrIdhara kI mahArAnI thiiN| zrI padmaprabhu bhagavAna dvArA tIrtha kI sthApanA karane para Apa bhI saMsAra ke sukhoM ko chor3akara zramaNI bana giiN| sAdhvI-pramukhA zrI 'rati' ke sAnnidhya meM utkRSTa tapa-tyAga kI ArAdhanA karake mokSa-lakSmI ko prApta kiyaa| 2.3.15 somA sAtaveM tIrthaMkara supArzvanAtha bhagavAna kI prathama ziSyA ke rUpa meM Apane yazasvitA prApta kI thI anyatra inheM 'jasA' nAma se bhI abhihita kiyA hai| Apa cAra lAkha tIsa hajAra zramaNiyoM kI adhyakSA thiiN| digambara graMthoM meM ApakA nAma 'mInA' ullikhita hai| tathA sAdhvI saMkhyA tIna lAkha tIsa hajAra hai|" 2.3.16 zrI pRthvIdevI Apa sAtaveM tIrthaMkara zrI supArzvanAthajI kI mAtA tathA vANArasI ke rAjA pratiSThita kI mahArAnI thiiN| zrI supArzvanAtha ko kevalajJAna kI prApti evaM lokamaMgalakArI tIrtha-sthApanA ke pazcAt Apa bhI zramaNI banakara tapa-tyAga kI ArAdhanA meM lIna banIM, utkRSTa bhAvoM se saMyama kI ArAdhanA kara aMta meM siddha, buddha, mukta huiiN| 2.3.17 sumanA AThaveM tIrthaMkara zrI candraprabhu ke dharmasaMgha meM zramaNI saMgha kA netRtva sAdhvI pramukhA 'sumanA' karatI thii| inake saMgha 28. (ka) samavayAMga sUtra 634 gA. 9, (kha) tiloyapannattI, gA. 526-549 (ga) jaina zAsananAM zramaNI-ratno, pR. 82 29. (ka) samavAyAMga pR. 231, sU. 649 (kha) prAprone. bhA. 1 pR. 615 30. ma. pu. 52/63, dR. jai. pu. ko. pR. 326 31. (ka) samavAyAMga sUtra 634 gA. 9 (kha) tiloyapannattI, gA. 526-549 (ga) jaina zAsananAM zramaNI-ratno, pR. 82 32. prAprone. 1 pR. 282 33. jai. mau. i. bhAga 1, pR. 815, 817 34. (ka) samavAyAMga sUtra 634 gA. 9, (kha) tiloyapannattI, gA. 526-549 (ga) jaina zAsananAM zramaNI-ratno, pR. 82 107
Page #170
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa meM tIna lAkha assI hajAra zramaNiyA~ AtmotthAna kI sAdhanA meM nirata thii|" digambara graMthoM meM inakA nAma 'varUNA' AyA 136 2.3.18 zrI lakSmaNAdevI AThaveM tIrthaMkara zrI candraprabhu bhagavAna kI mAtA tathA candrapura nagarI ke mahArAja mahAsena kI paTarAnI thiiN| zrI candraprabhu bhagavAna kI tIrtha sthApanA ke pazcAt lakSmaNAdevI bhI utkRSTa adhyavasAya dvArA sarva karma kSaya kara mokSa meM giiN| 37 2.3.19 vAruNI nauve tIrthaMkara suvidhinAtha jI kI ye agragaNyA zramaNI - zreSThA thiiN| inhoMne tIna lAkha zramaNiyoM ke liye AtmotthAna kA mArga prazasta kiyA thaa| 38 anyatra inake netRtva meM eka lAkha bIsa hajAra zramaNiyoM kI saMkhyA ullikhita hai| digambara- paramparA meM zramaNiyoM kI saMkhyA tIna lAkha assI hajAra dI hai| tathA 'vArUNI' ke sthAna para 'ghoSA. ' nAma diyA hai| 39 2.3.20 zrI rAmAdevI kAkaMdI ke rAjA sugrIva kI mahArAnI tathA zrI suvidhinAtha bhagavAna kI mAtA thiiN| zrI suvidhinAtha ko kevalajJAna huA, mAtA rAmAdevI ne bhI isa asAra saMsAra kA tyAga kara apUrva ArAdhanA kI aura AyuSya pUrNa hone para sanatkumAra nAma ke tRtIya devaloka meM gaIM 140 2.3.21 sulasA dasaveM tIrthaMkara zItalanAtha kI pramukhA zramaNI thiiN| tathA eka lAkha bIsa hajAra zramaNiyoM kA netRtva karatI thiiN| anyatra kahIM eka lAkha chaha hajAra sAdhviyoM kA ullekha hai, kahIM eka lAkha chaha sAdhvI saMkhyA hai|" digambara graMthoM meM sAdhvI saMkhyA tIna lAkha assI hajAra prApta hotI hai tathA sulasA kI jagaha 'dharaNA' nAma kA ullekha milatA hai| 2 2.3.22 dhAriNI Apa gyArahaveM tIrthaMkara zrI zreyAMsanAthajI kI agraNI zramaNI thii| eka lAkha chaha hajAra AryikAoM kA netRtva 35. (ka) samavAyAMga sU. 649, gA. 43 pR. 231 (kha) prApone. bhAga 1 pR. 832 36. jai. mau. i. bhAga 1, pR. 815 37. (ka) samavayAMga sUtra 634 gA. 9, (kha) tiloyapannattI, gA. 526-549 (ga) jaina zAsananAM zramaNI - ratno, pR. 83 38. (ka) samavAyAMga, sU. 649, gA. 43 pR. 231 (kha) prApone. bhAga 1 pR. 691 39. mahApurANa 55/56 40. (ka) samavAyAMga sUtra 634 gA. 9, (kha) tiloyapannattI, gA. 526-549 (ga) jaina zAsananAM zramaNI - ratno, pR. 83 41. samavAyAMga, sUtra 649 prAprone. bhA. 1 pR. 839 42. ma. pu. 56/54 108
Page #171
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAgaitihAsika kAla se arhat pArzva ke kAla taka nirgrantha-paramparA kI zramaNiyA~ Apako prApta thaa| tIrthodgAlika meM eka lAkha tIna hajAra sAdhvI saMkhyA kA bhI ullekha hai| digambara graMthoM meM kahIM 'cAraNA' kahIM 'dhAraNA' nAma AtA hai| sAdhvI saMkhyA tiloyapaNNattI meM eka lAkha tIsa hajAra tathA uttarapurANa meM eka lAkha bIsa hajAra dI hai| 2.3.23 zrI viSNudevI gyArahaveM tIrthaMkara zrI zreyAMsanAthajI kI mAtA tathA siMhapura ke rAjA viSNu kI mahArAnI thiiN| bhagavAna ke dvArA tIrtha-sthApanA ke pazcAt viSNudevI ne bhI saMsAra kA tyAga kara jJAna, darzana cAritra kI utkRSTa ArAdhanA kI, AyuSya pUrNa hone para ve sanatkumAra nAmaka tIsare devaloka meM giiN| 2.3.24 dharaNI Apa bArahaveM tIrthaMkara zrI vAsupUjya kI prathama sAdhvI thIM ApakI nezrAya meM tIna lAkha tIna hajAra zramaNiyoM ke dIkSita hone kA ullekha milatA hai| anyatra eka lAkha sAdhvI parivAra kA bhI ullekha hai| digambara paramparA meM Apa 'varasenA' athavA 'senA' ke nAma se bhI prasiddha haiN| vahA~ ApakI sAdhvI saMkhyA eka lAkha chaha hajAra nirdiSTa 2.3.25 rohiNI rohiNI bArahaveM tIrthaMkara zrI vAsupUjya ke putra maghava kI kanyA lakSmI kI putrI thii| ATha bhAiyoM kI eka mAtra bahina rohiNI kA svayaMvara hastinApura ke rAjA azoka ke sAtha huaa| kAlAntara meM samrATa azoka campAnagarI meM bhagavAna vAsupUjya ke darzanArtha aayaa| bhagavAna kA upadeza zravaNa kara azoka ne dIkSA aMgIkAra kI tathA bhagavAna ke gaNadhara bne| rohiNI ne bhI AryikA dIkSA aMgIkAra kI, vaha acyuta svarga meM deva rUpa se utpanna huii|48 rohiNI dvArA dIkSA ke pazcAt 'rohiNIvrata' ArAdhana kA bhI ullekha digambara graMthoM meM milatA hai| ukta kathAnaka zvetAmbara paramparA ke graMthoM meM nahIM hai, DaoN. zivaprasAda ne campAnagarI kalpa kA varNana karate hue ukta kathA likhI hai, kintu unhoMne bhagavAna vAsupUjya ke ziSya rUpyakuMbha-svarNakumbha dvArA pUrvabhava kA vRttAnta sunakara azoka ke pratibodhita hone kA tathA saparivAra mukti prApta karane kA ullekha kiyA hai| 43. (ka) samavAyAMga, sUtra 649, gA. 43, (kha) prAprone. bhA. 1 pR. 408 44. jai. mau. i. bhAga 1 pR. 815, 817 45. (ka) samavayAMga sUtra 634 gA. 9, (kha) tiloyapannattI, gA. 526-549 (ga) jaina zAsananAM zramaNI-ratno, pR. 83 46. (ka) samavAyAMga, sUtra 649, gA. 43, (kha) prAprone. bhA. 1 pR. 404 47. jai. mau. i. bhAga 1 pR. 815, 817 48. (ka) mahApurANa pR. 174. (kha) bRhatkathAkoSa, hariSeNa 57/20-25 (azoka rohiNI kathAnakam) 49. jaina vrata kathA saMgraha, mohanalAla zAstrI, pR. 55 50. jaina tIrthoM kA aitihAsika adhyayana pR. 125-127 | 109/
Page #172
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bahada itihAsa 2.3.26 manohArI ye rAjA jitazatru kI patnI thI, jaba inheM saMsAra ke kAmabhogoM se virakti huI aura tIrthaMkara vAsupUjya ke pAsa dIkSA lene ko udyata huI taba rAjA jitazatru ne inheM isa zarta ke sAtha dIkSA kI AjJA pradAna kI, ki ye devaloka se Akara apane putra baladeva acala ko pratibodhita kreNgii| 2.3.27 meghamAlA mahAnizItha meM tIrthaMkara vAsupUjya ke zramaNI-saMgha kI eka sAdhvI 'meghamAlA' kA nAma bhI ullikhita hai| saMyama ke uttaraguNoM ke dUSita hone se vaha marakara AsurI sthAnoM meM utpanna huii| 2.3.28 dharaNIdharA Apa terahaveM tIrthaMkara zrI vimalanAthajI kI pramukha ziSyA thIM, tIrthodgAlika meM inakA nAma 'varA' hai| ye eka lAkha AThasau zramaNiyoM kI pramukhA thiiN| digambara-graMthoM meM inheM 'padmA' nAma se abhihita kiyA hai, tathA zramaNiyoM kI saMkhyA eka lAkha tIna hajAra kahI hai| 2.3.29 padmA caudahaveM tIrthaMkara anaMtanAtha kI pramukha ziSyA kA nAma 'padmA' thaa| inheM eka lAkha AThasau zramaNiyoM kI pramukhA banane kA gaurava milA thaa| anyatra bAsaTha hajAra zramaNiyA~ varNita haiN| digambara graMthoM meM sarvazrI' gANinI kI eka lAkha ATha hajAra zramaNI saMkhyA kA ullekha hai| 2.3.30 cirA/zivA Apa pandrahaveM tIrthaMkara zrI dharmanAtha kI agraNyA zramaNI rahI haiN| samavAyAMga meM ApakA nAma zivA aura digambara graMthoM meM7 'suvratA' hai| ApakI nezrAya meM bAsaTha hajAra cArasau zramaNiyoM kA honA sarvatra nirvivAda hai| 2.3.31 zruti . jainadharma ke solahaveM tIrthaMkara zAMtinAtha ke zAsana meM zramaNI-saMgha kA saMpUrNa netRtva sAdhvI zruti ke hAthoM meM thaa| 51. tri. za.pu.ca. 4/2/348 52. mahAnizItha pR. 154, da. prAprone. bhAga 2, pR. 609 53. (ka) samavAyAMga, sUtra 649, gA. 43, (kha) prAprone. bhA. 1 pR. 405 54. jai. mau. i. bhAga 1 pR. 815,817 55. (ka) samavAyAMga, sUtra 649, gA. 44, (kha) prAprone. bhA. 1 pR. 405 56. jai. mau. i. bhAga 1 pR. 815,817 57. vahI, bhAga 1 pR. 815, 817
Page #173
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAgaitihAsika kAla se arhat pArzva ke kAla taka nirgrantha-paramparA kI zramaNiyA~ Apake pAsa ikasaTha hajAra chahasau zramaNI ziSyAe~ thiiN| anyatra Apa 'zuci', 'suhA', 'suI' ke nAma se bhI varNita hai| digambara-graMthoM meM harisena/hariSeNA nAma se prasiddha haiM, vahA~ sAdhvI saMkhyA sATha hajAra tIna sau kahI hai|" 2.3.32 aMjuyA __ Apa satrahaveM tIrthaMkara kuMthunAtha kI sabase prathama evaM agraNI zramaNI thii| Apake netRtva meM sATha hajAra chahasau sAdhviyoM kA parivAra thaa| anyatra ApakA nAma 'dAminI' bhI hai| digambara-graMthoM meM 'bhavitA' nAma se prasiddha hokara chaha hajAra tIna sau pacAsa zramaNiyoM kA netRtva karatI thii| 2.3.33 rakSitA aThArahaveM tIrthaMkara zrI arahanAtha kI pramukhA ziSyA ke rUpa meM 'rakSitA' kA ullekha hai| ApakI nezrAya meM sATha hajAra zramaNiyoM ne AgAra se anagAravRtti dhAraNa kii| digambara-paramparA meM kuMtusenA, kuMthusenA kahIM 'yakSilA' nAma bhI AtA hai|62 2.3.34 suvratA aThAharaveM tIrthaMkara aranAtha ke samaya kI zramaNI thii| vAmana rUpadhArI vIrabhadra ko usakI patniyoM ne cirakAla ke pazcAt inakI zaraNa meM prApta kiyA thaa| isane aranAtha se vIrabhadra ke pUrva janma meM kiye sukRtyoM ke saMbaMdha meM jijJAsA vyakta kI, to bhagavAna ne usakA pUrvavRttAnta khaa| 2.3.35 mallI bhagavatI __ zvetAmbara Agama-sAhitya meM mallinAtha ko strI tIrthaMkara banane kA gaurava pradAna kiyA gayA hai| inake pitA mithilA nagarI ke rAjA kumbha evaM mAtA prabhAvatI thii| apane rUpa-lAvaNya aura guNAdi kI utkRSTatA se sarvatra carcita mallI se AkarSita hokara sAketapura ke rAjA pratibuddha, campAnagarI ke rAjA candra, zrAvastI ke rAjA rUkmi, hastinApura ke rAjA adInazatru, pAJcAla ke rAjA jitazatru tathA kAzI deza ke rAjA zaMkha ne vivAha karane kI icchA prakaTa kii| mahArAjA kumbha ke dvArA asvIkRta kara diye jAnepara chahoM rAjA apanI senA ke sAtha AkramaNa karane ke liye mithilA meM A gye| rAjakumArI malli ne yukti bala se unheM zarIra kI azucitA kA bodha kraayaa| saMsAra kI nazvaratA pudagaloM kA pariNamana evaM pUrva janma meM pAle hue saMyamI jIvana kA smaraNa dilAkara pratibodhita kiyaa| rAjakumArI malli sabhI 58. samavAya pR. 231, prAprone. bhA. 1 pR. 803 59. mapu. 64/49 dR. jai. pu. ko. pR. 260 60. prAprone. bhAga 1 pR. 366 61. prAprone. bhAga 2 pR. 617 62. mapu. 65/43 dR0 jai. pu. ko. pR. 311 63. tri. za. pu. ca. 6/2 111
Page #174
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa pratibodhita rAjAoM tathA tIna sau purUSoM evaM tIna sau mahilAoM ke sAtha dIkSita huiiN| eka prahara se kucha adhika sAdhvI avasthA meM rahakara dina ke caturtha prahara meM sarva karmarAzi ko bhasma kara sarvajJa-sarvadarzI bnii| sarvajJatA prApti ke pazcAt caturvidha-saMgha rUpa tIrtha kA sthApana jaise anyAnya tIrthaMkaroM ne kiyA, usI taraha inhoMne bhI kiyaa| inake saMgha meM sAdhviyoM ko AbhyaMtara pariSad meM tathA sAdhuoM ko bAhya pariSad meM ginA gayA arthAt sAdhviyA~ agrasthAna meM baiThatI thiiN| malli bhagavatI ke 28 gaNadhara, cAlIsa hajAra zramaNa evaM pacapana hajAra zramaNiyA~ thI, eka lAkha caurAsI hajAra gRhastha upAsaka tathA tIna lAkha paiMsaTha hajAra gRhastha upAsikAe~ thiiN| pacapana hajAra varSa taka deza ke vibhinna kSetroM meM dharma kA upadeza detI huIM caitra zuklA caturthI ko rAtri meM sammedazikhara para nirvANa ko prApta huiiN| bhagavAna mallinAtha para aneka AcAryoM kI uccakoTi kI racanAe~ upalabdha haiN| zvetAmbara paramparA ne strI ko na kevala dharma saMsthApikA ke rUpa meM svIkAra kiyA hai apitu unakI strI rUpa meM pratimAeM bhI banAI haiN| aisI eka pratimA 12vIM zatAbdI kI gaMdhAvala grAma (devAsa jilA ma. pra.) meM lIzAmapura (ujjaina) ke mandira meM kucha dhAtu pratimAe~ ratalAma ke zvetAmbara saMpradAya ke jUne mandira meM surakSita haiM tathA eka durlabha pratimA jhArDA (ma. pra.) meM kAle patthara para nirmita hai| usa para saMvat 1206 kA abhilekha hai| aura usake pAdapITha para "mallinAtha praNamati nityam" lekha aMkita hai|66 lakhanaU ke zAsakIya myujiyama meM sthita mallinAtha kI strI pratimA kA eka citra prathama adhyAya meM diyA hai| ina prAcIna mUrtiyoM evaM una para aMkita abhilekhoM se spaSTa rUpeNa siddha hotA hai ki mallI tIrthaMkara strI the| yadyapi digambara-paramparA unake strI hone kA niSedha karatI hai tathApi kaMdakaMda ke isa vacana se: ki jinazAsana meM vastradhArI kI mukti nahIM hai cAhe vaha tIrthakara hI kyoM na ho;7 se pratIta hotA hai ki ve bhI pahale strI kA tIrthaM the, bAda meM acelatva ke Agraha se strI-mukti ke sAtha strI tIrthaMkara kA bhI virodha kiyA ho| 2.3.36 baMdhumatI unnIsaveM tIrthaMkara mallinAtha ke zramaNI-saMgha kI pravartinI baMdhumatI thii| harivaMza purANa Adi digambara graMthoM meM2 inakA nAma madhusenA yA baMdhuseNA ullikhita hai| inakI nezrAya meM pacapana hajAra zramaNiyoM ne dIkSA aMgIkara kI thii| isa zramaNI-saMgha kI eka ullekhanIya vizeSatA yaha rahI ki inheM mallI bhagavatI ke samavasaraNa meM agrasthAnIya kA sammAna milA, kyoMki inheM AbhyaMtara pariSad meM parigaNita kiyA hai, aura zramaNa-saMgha ko bAhya-pariSada meN|68 2.3.37 puSpAvatI bIsaveM tIrthaMkara zrI munisuvrata jI ke zramaNI saMgha kI ye pramukhA zramaNI thii| inakI nezrAya meM pacAsa hajAra zramaNiyoM ne jinadIkSA aMgIkAra kii| digambara graMthoM meM ye pUrvadattA, puSpadaMtA nAma se prasiddha huI haiN|" 64. jJAtAdharmakathA 1/8, samavAyAMga 231, Ava. ni. 257, 386, tri.za.pu.ca. 6/6; prAprone. 1 pR. 554-555 65. dra-jaina saMskRta sAhitya no iti. pra. 22, 24 tathA jaina sAhitya kA bRhad itihAsa, bhAga 2 pU. 53, 147, 177%; vahI, bhAga-3 pR. 511 66. DaoN. surendrakamAra 'Arya': mallinAtha kI aprakAzita pratimAe~, mahAzramaNI graMtha khaMDa 4 pR. 47 67. Na vi sijjhai vatthadharo jiNa sAsaNe jaivi hoi titthayaro-suttapAhuDa 23 68. samavAyAMga pR. 231, prAprone, 2 pR. 795; jJAtA 1/8 69. samavAyAMga pR. 2313; prAprone. bhA. 1 pR. 470 70. mapu. 63/53 dR. jai. pu. ko pR. 228 112
Page #175
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAgaitihAsika kAla se arhat pArzva ke kAla taka nirgrantha-paramparA kI zramaNiyA~ 2.3.38 purandarayazA zrAvastI ke mahArAjA jitazatru kI kanyA evaM rAjakumAra skandaka kI bahina purandarayazA kA vivAha uttarApatha kI sImA para sthita kumbhakArakaTaka nagara ke rAjA daMDakI ke sAtha huA thaa| daMDakI rAjA kA purohita pAlaka rAjakumAra skandaka kA tIvra vidveSI thaa| skandaka dIkSA lene ke pazcAt apane pA~casau ziSyoM ke sAtha jaba bahana aura bahanoI ko dharmopadeza dene kI bhAvanA se kumbhakArakaTaka ke bAhara udyAna meM padhAre, to pAlaka ne kuTila Sar3ayaMtra racakara skandaka muni ko unake pA~ca sau ziSyoM sahita ghANI meM pilavA diyA thaa| apane prANa-priya bhrAtA muni kI aisI hRdayadrAvaka mRtyu kA samAcAra jaba purandarayazA ke pAsa pahuMcA to vaha saMsAra ke bhaya se udvigna banI aura bIsaveM tIrthaMkara munisuvrata ke caraNoM meM dIkSita ho gaI / " 2.3.39 maMdodarI rAjA 'maya' evaM rAnI hemavatI kI viduSI kanyA mandodarI bhAratavarSa ke mahAna zaktisampanna evaM carcita samrAT rAvaNa kI paTTamahiSI thii| usane samaya-samaya para hita-mita upadeza dvArA rAvaNa ko sanmArga para lAne ke saMpUrNa prayatna kiye| kiMtu "vinAzakAle viparIta buddhi" ukti ke anusAra rAvaNa ko patnI kA upadeza acchA nahIM lagA, vaha mRtyu ko prApta huA, rAvaNa kI mRtyu ke pazcAt saMsAra kI asAratA evaM kSaNabhaMguratA ko dekhakara mandodarI ne zazikAntA AryA ke pAsa dIkSA aMgIkAra kara lii| usake sAtha rAvaNa kI bahana candranakhA Adi ke bhI dIkSA lene kA ullekha hai| 2 zazikAntA AryA saMbhavata: AcArya anantavIrya ke saMgha kI AryikAoM kI gaNinI pratIta hotI hai| kyoMki parva 78 meM AcArya anaMtavIrya kA hI nAma hai, jinake pAsa maMdodarI kI dIkSA kA ullekha huA hai| rAvaNa ke sAtha maMdodarI ke saMvAdoM ko aneka kaviyoM ne apane kAvya meM utArA hai| " 2.3.40 kaikayI AcArya vimalasUri kI IsavI san prathama zatI meM racita kRti 'paumacariyaM' meM kaikayI ke udAtta jIvana kA citraNa hai| yaha uttarApatha ke rAjA zubhamati kI rAnI pRthvI kI rUpa- guNa sampanna kanyA thI / kaikayI ne dazaratha kA svayaM varaNa kiyA thaa| ratha-saMcAlana-kalA meM vizeSa nipuNa hone ke kAraNa usane dazaratha ke sAtha yuddha karane Aye anya rAjAoM ko parAjita karane meM dazaratha kA pUrNa sahayoga kiyA thaa| prasanna hokara dazaratha ne kaikayI ko eka varadAna mAMgane ko kahA / catura buddhi kaikayI ne apanA 'vara' dharohara ke rUpa meM rAjA ke pAsa hI rkhaa| jaina grantha padmapurANa aura paumacariyaM ke anusAra jaba dazaratha ne rAma ke rAjyAbhiSeka evaM svayaM ke dIkSita hone kA saMkalpa sabhAjanoM ke samakSa rakhA, taba kaikayI putra bharata bhI pitA ke sAtha saMsAra tyAga karane ko taiyAra hue| kaikayI pati aura putra donoM ko dIkSA grahaNa karate dekha mAnasika pIr3A se Ahata ho utthii| putra ko dIkSA ke mArga se rokane ke liye usane eka yukti socii| vaha ucita samaya jAnakara rAjA ke pAsa meM gaI aura unheM apane vara kI smRti dilAte hue yAcanA kI " he nAtha, mere putra ke liye rAjya pradAna kIjiye / " praNa meM Abaddha rAjA dazaratha ne apane jyeSTha putra 71. (ka) bRhatkalpa bhASya bhA. 3 pR. 915, (kha) tri. za. pu. ca. 7/5/367-68 (ga) uttarAdhyayana nemivRtti, pR. 24 72. pa. pu. bhAga 3 parva 58, mapu. 8/17-27, 68/356 dR. 73. dR.-jai. sA. bR. i. bhAga 2 pR. 482, 498, 516,568 pu. ko. pR. 279 113
Page #176
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa rAma ko bulAkara sArI sthiti avagata kraaii| maryAdA purUSottama rAma yaha sunakara saharSa bharata kA rAjyAbhiSeka kara vana kI ora prasthAna kara gaye, kyoMki unheM patA thA ki mere rahate bharata kabhI rAjagaddI para nahIM baittheNge| caudaha varSa ke pazcAt rAma jaba sItA aura lakSmaNa ke sAtha ayodhyA lauTe to bharata kI bhAvanAeM punaH sAkAra ho uThI, rAjya-bhAra jyeSTha bhrAtA rAma ko sauMpakara bharata ne dIkSA aMgIkAra kara lii| bharata ke dIkSA le lene para kaikayI bhI ghara meM nahIM raha sakI, vaha bhI tInasau striyoM ke sAtha 'pRthivImatI' AryikA ke pAsa dIkSita ho gii| aneka varSoM taka tapa saMyama kI ArAdhanA kara sAdhvI kaikayI sarvakarmoM se vimukta hokara mokSa meM gii|74 samIkSA jainetara graMtha rAmAyaNa Adi meM kaikayI ke caritra ko atyaMta kuTila evaM nimna rUpa meM citrita kiyA hai, kiMtu jaina-graMthoM meM kaikeyI eka vAtsalyamayI mAtA, udAra dRSTikoNa vAlI dharmAnurAginI viduSI nArI ke rUpa meM varNita hai| usane putra-sneha se bharata ko rAjya dene kI prArthanA avazya kI, kiMtu rAma vana-gamana kare, aisI abhilASA usakI nahIM thI jaina sAhitya ke anusAra kaikeyI kA caritra ujjavala hai| 2.3.41 sItA aneka viSama paristhitiyoM kA dhairya evaM sAhasa ke sAtha sAmanA karane vAlI mahAsatI sItA bhAratIya nArI ke liye anukaraNIya Adarza hai| ye videha rAjA janaka kI putrI evaM maryAdA purUSottama zrI rAma kI sahadharmiNI bhAryA thii| caudaha varSa taka apane pati rAma evaM devara lakSmaNa ke sAtha ye vana meM rhiiN| aMtima chaha mAsa laMkA meM rAvaNa kI kaida meM rahakara mahAbhayaMkara kaSToM evaM pralobhanoM ke madhya bhI ye apane zIladharma se cyuta nahIM huiiN| vanavAsa kA samaya vyatIta hone ke bAda jaba ye ayodhyA AIM taba bhI apanI sauMtoM kI IrSyA kA zikAra bana garbhAvasthA meM rAma dvArA parityaktA ho giiN| vana meM hI sItA ne yugala putra (lava-kuza) ko janma diyaa| tathA apane pAtivratya dharma ko pramANita karane ke liye agni-parIkSA bhI dii| asahya kaSToM kI dArUNa gAthA mahAsatI sItA ne aMta meM jIvana se vairAgya kI zikSA lekara bIsaveM tIrthaMkara munisuvrata svAmI ke zAsana meM vicaraNa karate AcArya jayabhUSaNa ke pAsa dIkSA aMgIkAra kI tathA sAdhvI suprabhA ke netRtva meM tapa-tyAga dvArA sATha varSoM taka Atma-kalyANa kI sAdhanA karake bArahaveM devaloka meM deva bnii| mahAsatI sItA bhAratIya saMskRti va samAja meM gaurava va satItva kI paryAyavAcI hai| 2.3.42 aMjanA vIra hanumAna kI mAtA mahAsatI aMjanA bhAratIya nArI ke tyAga, balidAna, saMyama, samarpaNa evaM kaSTa-sahiSNutA kA jIvanta udAharaNa hai| yaha mahendrapura nagara ke rAjA mahendra evaM rAjamahiSI manovegA kI sarvAMgasundarI kanyA thii| rAjA prahalAda ke putra pavana ne aMjanA ko vivAha kI rAta se hI isa AzaMkA se tyAga diyA thA ki vaha 'vidyutparva' ko jyAdA cAhatI hai| 22 varSa ke laMbe aMtarAla ke pazcAt bhAgya ne karavaTa badalI, pavana apanI bhUla kA pazcAtApa karane 74. (ka) vimalasUri, paumacariyaM 24/37-38, (kha) padmapurANa parva 86, (ga) tri. za. pu. ca. 7/4 75. (ka) tri. za.pu. ca. 7/10/94-96 (kha) prApaune. 2 pR. 797; (ga) padmapurANa parva 109 114 ia
Page #177
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAgaitihAsika kAla se arhat pArzva ke kAla taka nirgrantha-paramparA kI zramaNiyA~ aMjanA ke mahaloM meM Ae, isa bAta se anabhijJa sAsu ketumatI ne aMjanA ko kalaMkinI samajhakara garbhavatI avasthA meM ghara se nikAla diyA, vaha pIhara meM Azraya lene pahuMcI, to usake caritra para zaMkA karake na pitA ne apane ghara meM rakhA na bhAIyoM ne| aMjanA, sakhI basantamAlA ke sAtha vana kI ora cala dI, vahIM hanumAna kA janma huaa| vana meM ekAkI aMjanA ko dekha usake mAmA 'hanumatpATana' lekara aaye| pavana jaba yuddhabhUmi se lauTe to ghara para aMjanA ko nahIM dekhakara usake viyoga meM prANa-tyAga ke liye taiyAra ho gye| aMta meM aMjanA aura pavanaMjaya kA milana huaa| donoM hanumAna ko rAjya sauMpakara dIkSita ho gye| aMjanA ne ugra tapa aura saMlekhanA dvArA zarIra tyAga kiyaa| vaha mahAvideha se mokSa prApta kreNgii| aMjanA satI ziromaNi thI, usameM bhAratIya nArI kA sajIva citra rUpAyita huA hai| isakA mUla AdhAra triSaSTizalAkApurUSacarita kA 7vAM parva hai| isake atirikta aMjanA satI ke caritra para aneka rAsa, kAvya, nATaka, upanyAsa Adi bhI race gaye haiN|" 2.3.43 manodayA padmapurANa meM tIrthaMkara munisuvrata ke tIrtha kI AryikA manodayA kA varNana hai, ye hastinApura ke rAjA ibhavAhana kI rAnI cUr3AmaNi kI sarvaguNAlaMkRta kanyA thI, yuvatI hone para ayodhyA ke rAjA surendramanyu ke putra brajabAhu se vivAha huA, ekabAra manodayA apane pati evaM bhAI ke sAtha hastinApura jA rahI thI, rAste meM basaMtaparvata kI eka mahAzilA para dhyAnamagna muni ko dekhA, udayasundara ne apane bahanoI jo ekaTaka muni ko dekha rahe the, vinoda meM pUchA-"kyA, tumhArI bhI muni banane kI bhAvanA bana rahI hai| agara aisA hai to maiM tumhArA sakhA bana jaauuNgaa|" yaha sunate hI vajrabAhu ekadama hAthI se utarakara parvata para car3ha gae aura tatra sthita guNasAgara muni ke caraNoM meM namaskAra kara dIkSA kI prArthanA kii| udayasuMdara yaha dekhakara daMga raha gaye, bahanoI ko keza luJcana karate dekha unakA mana bhI vairAgyavAsita ho gyaa| navapariNitA manodayA ne bhI apane pati va bhrAtA ke mArga kA anasaraNa kiyaa| dIkSA lekara ghora saMyama va tapazcaraNa kI ArAdhanA kara vaha devaloka meM gii|78 2.3.44 gaNinI anuddharA anuddharA mahAtapasvI AcArya mativardhana ke saMgha kI gaNinI AryikA thiiN| padmapurANa meM ullekha hai ki jaba AcArya padminInagarI ke baMsata tilaka udyAna meM padhAre to vahA~ kA rAjA vijayaparvata isa jJAnI, dhyAnI, svAdhyAyI muni evaM AryikA saMgha ke darzana karane AyA aura apanI aneka zaMkAoM kA samAdhAna pAkara virakta bhAva se usane bhI jainezvarI dIkSA aMgIkAra kara lii|" 2.3.45 varadharmA gaNinI bIsaveM tIrthaMkara munisuvrata svAmI ke zAsana meM gaNinI varadharmA kA ullekha AtA hai| vanavAsa ke prasaMga meM ekabAra 76. (ka) prAprone. bhA. 1 pR. 8 (kha) jainakathAeM bhAga 2 77. dekheM, jaina sAhitya kA bRhada itihAsa, bhAga 2 pR. 133, 268,330, 344,353, 450, 491 bhAga-3, pR. 72, 362, bhAga-6, pR. 183, bhAga 7- pR. 85%; jaina saMskRta sAhitya no itihAsa pR. 264, 265 78. padmapurANa parva 21 bhAga 1 pR. 453, jaina purANa koza pR. 275 79. padamapurANa parva 39
Page #178
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa zrI rAmacandrajI ne kaliMgAdhipati ativIrya ko rAjA bharata para car3hAI karate sunA, ve ativIrya ko parAjita karane ke liye prasthAna se pUrva pAsa hI ke eka jinamaMdira meM gaye, vahA~ saMyama, tapa va dhyAna meM lIna AryikAoM ke saMgha ko dekhakara unhoMne bhaktipUrvaka unako namaskAra kiyA, aura vahIM AryikA saMgha kI gaNinI varadharmA ke pAsa sItA ko surakSA hetu rakhA aura jaba ativIrya ko parAjita kara puna: Aye to rAma ne sarva saMgha ke sAtha virAjita varadharmA gaNinI kI pUjA-bhakti bhI kii| varadharmAgaNinI ke samAna hI rAmayuga meM gaNinI suprabhA,2 gaNinI harikAMtA gaNinI lakSmIvatI, gaNinI zazikAntA, gaNinI pRthvImatI, gaNinI baMdhumatI", gaNinI zrImatI, gaNinI caraNazrI Adi mahattarA pada para pratiSThita zramaNiyA~ eka suvyavasthita vizAla zramaNI-saMgha kA netRtva karatI thIM sAtha hI atyaMta prabhAvasaMpannA thIM, jinake pAsa rAjavaibhava meM palI uccakula kI striyA~ dIkSA lekara AtmoddhAra kA mArga prazasta karatI thiiN| 2.3.46 amalA amalA ikkIsave tIrthaMkara zrI naminAthajI kI pramukha ziSyA thiiN| inakA zramaNI parivAra ikatAlIsa hajAra thA, digambara-graMthoM meM inakA nAma 'mArgiNI' yA 'maMginI' ullikhita hai| evaM zramaNI saMkhyA paiMtAlIsa hajAra mAnI gaI hai| 2.3.47 yakSiNI zvetAmbara Agama va Agametara-sAhitya ke anusAra bhagavAna ariSTanemi ko dIkSA ke caupana dina pazcAt Asoja kRSNA amAvasyA ke dina urjayanta nAmaka zaila zikhara para kevalajJAna kevaladarzana kI prApti huI unake prathama samavasaraNa meM hI anya kSatriya rAjakumAroM ke samAna 'yakSiNI' nAma kI rAjakumArI ne bhI aneka rAjakanyAoM ke sAtha dIkSA grahaNa kii| yakSiNI ko pravartinI pada pradAna kiyA gyaa| AryA yakSiNI kI nezrAya meM cAlIsa hajAra zramaNiyA~ thI, usameM se tIna hajAra zramaNiyA~ sarva karma kSaya kara mukti pada kI adhikAriNI bnii|2 80. padmapurANa parva 39 81. tri. za. pu. ca. 7/9/223 82. tri. za. pu. ca. 7/10/65 83. tri.za.pu.ca. 7/10/113 84. padmapurANa, parva 78/94-95, dR.-jai. pu. ko. pR. 399 86. vahI, parva 86 87. vahI, 113/40-42, dR.- jai.pu.ko. pR. 246 88. (ka) tri. za. pu. ca. parva 7/10/181 (kha) pa. pu., parva 119 89. Agama aura tripiTaka,khaMDa 4 pR. 465 90. samavAyAMga pR. 231 tIrtho. 461, dU. prAprone. 1 pR. 54-55 91. "jAyA pavittiNI viya jakkhiNI sayalANa ajjANaM" -A. hemacandra, bhavabhAvanA 3712 92. tri.za.pu.ca. 8/9/377, AvacU. bhA. 1 pR. 159 dR. prAprone bhA. 1 pR. 272
Page #179
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAgaitihAsika kAla se arhat pArzva ke kAla taka nirgrantha- paramparA kI zramaNiyA~ 2.3.48 rAjImatI bAIsaveM tIrthaMkara ariSTanemi kI navabhavoM kI sahadharmiNI rAjImatI prema kI sAkSAt mUrti aura gaMgA sI nirmala va pavitra sannArI thii| vaha sarvalakSaNoM se saMpanna evaM guNavatI thii| jUnAgar3ha ke rAjA ugrasena kI mahArAnI dhAraNI kI aMgajAta evaM satyabhAmA kI vaha laghu bahina thI / ariSTanemikumAra devopama bArAta sajAkara mahArAja ugrasena ke yahAM rAjImatIko byAhane Aye / sAkSAt kAmadeva ke samAna tribhuvana mohaka nemikumAra ko dekhakara rAjImatI apane bhAgya kI sarAhanA karane lagI, kiMtu kSaNa mAtra meM hI usakI sArI AzAeM dharAzAyI ho gaI; karUNAmUrti ariSTanemi hajAroM pazuoM ko jIvanadAna dekara punaH lauTa rahe the / rAjImatI apane prANezvara nemikumAra ke lauTa jAne aura unake pravrajita hone ke nizcaya ko sunakara pUrvajanmoM ke moha ke kAraNa mUcchita hokara gira pdd'ii| mUrcchA TUTane para vaha hRdayadrAvI karUNa krandana karane lgii| mAtA-pitA va sakhiyoM ne kisI anya sarvaguNasampanna rUpavAna yAdavakumAra ko patirUpa meM cunane kI salAha dI, kiMtu ekaniSTha pativrata dharma kI premI rAjula ne dRr3hatA pUrvaka isa prastAva kA virodha kiyA tathA svayaM bhI pravrajyA dhAraNa kara pati ke patha kA anusaraNa karane kA nizcaya kiyaa| makumAra ke toraNa se lauTa jAne para unake choTe bhAI rathanemi ne rAjImatI ko apanI ora AkarSita karane kI koziza kI, kiMtu rAjImatI ne caturAI aura yuktipUrNa tarIke se rathanemi ko isa prakAra samajhAyA ki vaha bhI saMyama lene ko samudyata ho utthaa| jaba nemInAtha bhagavAna ko kevalajJAna kevaladarzana kI prApti huI, usa samaya aneka mumukSu AtmAoM ne prabhu-caraNoM meM dIkSA grahaNa kI, prabhu ne caturvidha saMgha kI sthApanA kii| yaha zravaNakara rAjImatI ne bhI aneka kanyAoM ke sAtha dIkSA grahaNa kI, rathanemI bhI pravrajita ho gaye the| eka bAra rAjImatI bhagavAna ke darzana hetu anya sAdhviyoM ke sAtha raivatagiri kI ora jA rahI thii| rAste meM ghanaghora varSA ke kAraNa eka guphA apane Ardra vastroM ko sukhAne lgii| usI guphA meM muni rathanemi dhyAna-sAdhanA kara rahe the| rAjImatI ke apUrva saundarya ko dekhakara dhyAnastha rathanemi kA mana punaH vicalita ho gayA, usane rAjImatI ke samakSa kAmecchA pUrti kA Atura nivedana kiyA to rAjImatI ne nirbhIka pratAr3anA karate hue siMhagarjanA kI ki "he apayazakAmI ! dhikkAra tumheM, jo tuma tyakta viSayoM ko punaH grahaNa karanA cAhate ho / zreSTha kula meM utpanna hue tumheM kyA isa prakAra kA AcAra zobhA detA hai? sayaMma patita jIvana kI apekSA to tumhArA maraNa hI zreSTha hai| he asthira citta vAle ! saMyama meM sthita bano / " / rAjImatI kI hitakArI lalakAra aura phaTakAra rathanemi ke madonmata kAma-rUpa hasti ke lie aMkuza kA kAma kara gii| vaha nirvANa kA pathika bana gayA / rAjImatI ne bhI tapa-saMyama kI sAdhanA karate hue kevalajJAna kI prApti kI aura tIrthaMkara ariSTanemi ke pUrva hI nirvANa ko prApta ho gii| digambara-graMthoM meM rAjImatI ko gaNinI AryikA ke rUpa meM ullikhita kiyA hai / kuntI, subhadrA, draupadI Adi gaNinI rAjImatI ke pAsa dIkSA grahaNa karatI haiN| 94 anudAna : rAjImatI kA jIvana saMpUrNa vizva kI nArI samAja ke liye preraNAdAyI hai| vaha eka bAra jise apanA upAsya mAna letI hai usase zArIrika saMbaMdha na hone para bhI aMta taka usake sAtha prema kA nirvAha karatI hai| kaivalya 93. (ka) uttarAdhyayana sUtra adhyayana 22, (kha) tri. za. pu. ca. parva 8 sarga 9 94. kuMtI subhadrA draupadyazca dItrAM tA. parA yayuH / nikaTe rAjamatyAkhya gaNinyA guNabhUSaNAH / -uttarapurANa, parva 72, gA. 264 117
Page #180
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa prApti ke pazcAt ariSTanemi ke mArga kA anukaraNa kara prema kA udAtta rUpa upasthita karatI hai| isakI raMgIna kalpanAoM kA citraNa aneka kaviyoM ne apanI lekhanI dvArA kiyA, evaM usakI bhakti va snehotsarga ko bhaktimatI mIrA se bhI bar3hakara AMkA hai| jaina AgamoM meM rAjImatI ko eka caritravAlI, viduSI mahilA evaM param sAdhikA ke rUpa meM citrita kiyA haiM rathanemI ko AtmasAdhanA meM punaH sthira kara aura use karttavya bodha kA suMdara pATha par3hAne vAlI zramaNI rAjImatI kA jIvana yugoM-yugoM taka vizva ke liye Adarza prastuta karatA rhegaa| 2.3.49 kAtyAyanI ariSTanemi kI pramukhA sAdhviyoM meM yakSI va rAjImatI ke sAtha kAtyAyanI nAma kI sAdhvI kA ullekha purANoM meM AyA hai| 2.3.50 zivAdevI zivAdevI bAIsaveM tIrthaMkara ariSTanemi kI saubhAgyazAlinI mAtA thii| evaM samudravijaya kI dharmazIlA mahArAnI thii| jaba ariSTanemi kumAra ugrasena rAjA kI sarvaguNasampanna kanyA rAjImatI se vivAha na kara lauTa gae the aura dIkSA aMgIkAra kara kevalajJAna prApta kiyA, taba mAtA zivAdevI bhI bhagavAna ariSTanemi ke caraNoM meM dIkSita ho gaI thii|" AyuSya pUrNa kara vaha cauthe mAhendra devaloka meM deva bnii| zivAdevI ke pavitra-caritra tathA nemanAtha bhagavAna ke sAtha hue unake saMvAda ko kaviyoM ne apane kAvya meM utArA hai|98 2.3.51 draupadI jaina paramparA meM mahAbhAratakAlIna prasiddhi prApta draupadI kA nAma sAhasI, karUNAzIla evaM pA~ca pati hote hue bhI mahAna satI sannArI ke rUpa meM Adara ke sAtha liyA jAtA hai| pUrvabhava meM draupadI kA jIva campAnagarI meM soma brAhmaNa kI patnI nAgazrI ke rUpa meM thaa| ekabAra mAsopavAsI anagAra dharmarUci ko usane kar3avA tUmbA bhikSA meM baharA diyA, karUNAmUrti dharmarUci ne kIr3iyoM kI mahAna hiMsA se bacane ke liye usa jaharIle sAga ko samatA bhAva se udarastha kara prANa-tyAga diye| nagara meM isa bAta kI carcA phailane se pati soma ne nAgazrI ko ghara se nikAla diyaa| gAMva vAle bhI use tiraskAra aura ghRNA kI dRSTi se dekhane lge| nAgazrI dIna-hIna, garIba bhikhAriyoM kI taraha jIvana-yApana karatI aneka vyAdhiyoM se grasta hokara mRtyu ko prApta huii| vahA~ se aneka kSudra yoniyoM meM paribhramaNa kara campAnagarI ke jinadatta sArthavAha kI bhAryA bhadrA kI kukSi se putrI ke rUpa meM jnmii| ati komala zarIra hone se mAtA-pitA ne usakA nAma 'sukumAlikA' rkhaa| kiMtu pUrvabhava ke azubha karma-baMdhana ke kAraNa zarIra se atyanta durgandha va tApa Ane ke kAraNa koI bhI purUSa usake sAtha zAdI karane ko taiyAra nahIM huA, aMtataH usane AtmakalyANa kA patha 'saMyama' grahaNa kara liyaa| gopAlikA AryA kI AjJA meM rahakara kaThora 95. (ka) harivaMzapurANa, sarga 57 (kha) uttarA. nemi. vRtti, pR. 188 96. yakSI rAjImatI kAtyAyanyanyAzcAkhilAryikA:-uttarapurANa 71/186 97. (ka) samavAyAMga pR. 231 (kha) DA. hIrAbAI boradiyA, jainadharma kI pramukha sAdhviyoM evaM mahilAe~, pR. 22 98. jai. sA. kA bR. i. bhAga 7 pR. 222
Page #181
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAgaitihAsika kAla se arhat pArzva ke kAla taka nirgrantha- paramparA kI zramaNiyA~ tapa karatI huI vaha azubha karmoM kI nirjarA karane lgii| ekabAra nagara ke bAhara udyAna meM gurUNI kI AjJA kA ullaMghana karake bele-bele kI tapasyA ke sAtha sUrya kI AtApanA lene lagI, (sAdhvI-caryA meM isa prakAra kA tapa niSiddha hai) vahA~ devadattA gaNikA pA~ca purUSoM ke sAtha sAMsArika sukha kA Ananda anubhava kara rahI thI, yaha dekhakara atRptakAmI sukumAlikA ko bhI isI prakAra bhoga bhogane kI abhilASA paidA huI, usane apanI ugra saMyama va tapa kI sAdhanA ko dAMva para lagAte hue AgAmI bhava meM isI prakAra pA~ca purUSoM ke sAtha bhoga bhogane kA nidAna kiyA aura arddhamAsa kI saMlekhanA ke sAtha dehotsarga kiyaa| yahI jIva pUrvakRta nidAna ke phalasvarUpa pAJcAla deza ke kAMpilyapura ke rAjA drupada kI culanI rAnI kI kukSi se putrI rUpa meM utpanna huA, jisakA nAma 'draupadI' rakhA gayA / yauvanavaya meM praveza karane para apUrva saundarya-nidhi draupadI yudhiSThira Adi pA~ca pAMDuputroM kI patnI bnii| rAjamahaloM kI samRddhi meM rahane kI Adi hotI huI bhI yaha teraha varSoM taka pAMDavoM ke sAtha vana-vana bhramaNa karatI rahI / dhAtakIkhaMDa dvIpa meM rAjA padmanAbha dvArA apahRta kI jAne para isane caturAI se rAjA ko samajhAkara chaH mahIne AcAmlavrata ke sAtha apane zIla kI surakSA kii| jaba dvArikA dAha, yaduvaMza kA nAza aura zrIkRSNa kA nidhana sunA to pA~coM pAMDavoM ke sAtha draupadI ne bhI AryA suvratA ke pAsa pravrajyA grahaNa kii| AryA suvratA se gyAraha aMgoM kA gaMbhIra adhyayana kiyA aura utkRSTa tapa-japa kI sAdhanA kara ye pA~cave devaloka meM utpanna huii| mahAbhArata meM draupadI ke aMtima jIvana kA prasaMga anya rUpa meM citrita hai, vaha pA~coM pAMDavoM 'sAtha tIrthayAtrA karatI himAcala kI talahaTI para pahuMcI, unake sAtha eka kuttA bhI thA parvatArohaNa karate hue draupadI, bhIma, arjuna, nakula aura sahadeva ne kramazaH deha kA tyAga kiyaa| 100 2.3.52 padmAvatI ariSTapuranareza hiraNyAbha kI putrI padmAvatI vAsudeva zrIkRSNa kI ATha agramahiSiyoM meM se eka thii| ise prApta karane ke liye svayaMvara meM kRSNa ko aneka rAjAoM se yuddha karanA pdd'aa| zrIkRSNa ke jIvana meM padmAvatI kA mahatvapUrNa sthAna thA, vaha zrIkRSNa ke liye zvAsocchvAsa ke samAna priya aura udumbara puSpa ke samAna durlabha thii| prabhu ariSTanemi se dvArikA kA vinAza evaM zrIkRSNa kI mRtyu kA hRdaya vidAraka varNana sunakara virakta ho gaI aura dIkSA grahaNa kara lii| padmAvatI AryA ne gurUNI yakSiNI ke samIpa gyAraha aMgoM kA adhyayana kiyA tathA upavAsa se lekara mAsakhamaNa taka kI vividha tapasyAeM kii| bIsa varSa taka cAritra kA pAlana kara aMta meM eka mAsa kI saMlekhanA karake zuddha-buddha aura mukta ho gii| antakRddazAMgasUtra meM padmAvatI kA vistAra se varNana huA hai| zrIkRSNa kI ATha paTTarAniyoM meM use sarvaprathama sthAna diyA gayA hai| 10 2.3.53 gaurI vAsudeva zrIkRSNa kI dUsarI pramukha rAnI 'gaurI' thii| vaha vItazokA nagarI ke rAjA merUcandra kI candramatI rAnI 99. (ka) jJAtAsUtra 1/16 (kha) tri. za. pu. ca. 8 /12/92 (ga) prAprone. bhA. 1 pR. 390 100. cakravartI rAjagopAlacArI, mahAbhArata kathA pR. 474-75 101. (ka) antakR: 5/1 (kha) tri. za. pu. ca. 8 / 11 (ga) prAprone 1 pR. 820 119
Page #182
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa se paidA huI sarvAMgasundarI kanyA thii| dvArikA dahana kI ghaTanA se gaurI kA dila bhI dahala utthaa| saMsAra kI nazvaratA kA dRzya usakI AMkhoM ke samakSa tairane lgaa| zrIkRSNa kI anujJA se isane bhI saMsAra kA parityAga kiyaa| pravartinI yakSiNI ke sAnnidhya meM rahakara gyAraha aMgoM kA adhyayana va utkRSTa tapa kI ArAdhanA dvArA bIsa varSa meM saMpUrNa karmoM kA kSaya kara isane mukti prApta kii|102 2.3.54 gAndhArI yaha gAndhAra deza ke puSkalAvatI nagarI ke rAjA indragiri kI merumati rAnI kI anindya saundaryazAlinI kanyA thii| pUrvajanma meM kI gaI saMyama va tapa kI sAdhanA ke phalasvarUpa ye usa samaya ke mahApratApI samrAT vAsudeva zrIkRSNa kI paTTamahiSI bnii| zrI ariSTanemi ke mukhAravinda se dvArikA vinAza kI ghaTanA zravaNa kara ye bhI saMsAra se virakta huIM, saMsAra kA parityAga kara arhanta ariSTanemi ke caraNoM meM dIkSita huIM, bIsa varSa taka pravartinI yakSiNI ke sAnnidhya meM gyAraha aMgoM kA vidhivat jJAna evaM tapa saMyama kI utkRSTatA dvArA bIsa varSa kI dIkSA-paryAya meM siddha buddha mukta ho gii|103 2.3.55 lakSmaNA siMhaladvIpa ke rAjA hiraNyaloma kI patnI sukumArA kI ye rUpa-sampanna kanyA thii| inake bhrAtA drumasena ko mArakara zrIkRSNa lakSmaNA ko dvArikA laaye| ye bhI zrIkRSNa kI ATha paTarAniyoM meM eka thii| bhagavAna ariSTanemi se dvArikA kA duHkhada aMta zravaNa kara ye bhI zrIkRSNa kI anujJA lekara yakSiNI AryA ke pAsa pravrajita huiiN| bIsa varSa kI saMyama paryAya meM jJAna va tapa kI utkRSTa ArAdhanA kara mukta huii|104 2.3.56 susImA susImA arakkhurI nagarI ke surASTravardhana rAjA kI rAnI sujyeSThA kI sarvalakSaNa sampanna guNavatI kanyA thii| usakA bhAI namucI yuvarAja thaa| bhAI ko yuddha meM mArakara zrIkRSNa use dvAravatI lekara Aye aura usake sAtha vivAha kara paTarAnI kA pada pradAna kiyaa| susImA bhI dvArikA nAza kA vRtAnta sunakara ariSTanemi bhagavAna ke caraNoM meM dIkSita ho gii| sabhI ke sAtha isane bhI pravartinI yakSiNI se gyAraha aMga kI zikSA prApta kI, tapa saMyama kI ArAdhanA kara ye bhI nirvANa ko prApta huii|105 2.3.57 jAmbavatI jAmbavatI jaMbUdvIpa ke vijayArdha parvata kI uttarazreNI para sthita "jAmbava" nAmake nagara ke rAjA jamavanta kI patnI jaMbUSaNA kI suputrI thii| evaM zAMbakumAra kI mAtA thii| dvArikA dahana ke vRttAnta ko sunakara ye bhI pratibuddha huiiN| 102. (ka) antakR. 5/2 (kha) tri.za.pu.ca. 8/11 103. (ka) antakR. 5/3 (kha) tri.za.pu.ca. 8/11 104. (ka) antakR. 5/4 (kha) prAprone. 2 pR. 651 105. (ka) antakR. 5/5 (kha) prAprone. 2, pR. 844 120
Page #183
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAgaitihAsika kAla se arhat pArzva ke kAla taka nirgrantha-paramparA kI zramaNiyA~ zrIkRSNa kI anujJA lekara zrI ariSTanemi ke caraNoM meM dIkSita ho gii| bIsa varSa taka saMyama kA pAlana kara aMta meM kevalI hokara siddhagati ko prApta huiiN|106 2.3.58 satyabhAmA satyabhAmA mathurA ke rAjA ugrasena kI putrI evaM kaMsa kI bahana thii| devAMganA ke sadRza rUpavatI apanI bahina ke vivAha hetu kaMsa ne ghoSaNA karavAI ki usake yahA~ vidyamAna zADarga dhanuSa ko jo vIra purUSa car3hA degA, usIke sAtha satyabhAmA kA pANigrahaNa kiyA jaaegaa| satyabhAmA ko pAne kI lipsA se aneka rAjakumAra Aye, para dhanuSa car3hAnA to dUra uThAne meM bhI samartha nahIM hue| usa samaya vahA~ upasthita zrIkRSNa ne puSpamAlA kI taraha zADa,rgadhanuSa ko uThAyA aura sabake dekhate hI dekhate usa para pratyaJcA car3hA dii| satyabhAmA kI manokAmanA pUrNa huI, usane zrIkRSNa ke gale meM varamAlA DAla dii| satyabhAmA ne apanI buddhimatA aura vyavahAra-kuzalatA se zrIkRSNa ko aneka bAra kaThina paristhitiyoM meM sahayoga diyaa| bhagavAna ariSTanemi ke dvArA upadiSTa dvArikA-dahana prasaMga ko zravaNa kara satyabhAmA ne zrIkRSNa kI anujJA se dIkSA grahaNa kii| pravartinI yakSiNI ke sAnnidhya meM tapa-saMyama kI ArAdhanA karake bIsa varSa saMyama-paryAya pAlakara mukta ho gii|107 __mahAbhArata meM ullekha hai ki kRSNa kI mRtyu kA samAcAra sunakara unakI 8 paTarAniyoM meM rUkmiNI, gAMdhArI, sahyA hemAvatI, jAmbavatI -ye pA~ca rAniyAM citArohaNa karatI hai, kiMtu satyabhAmA satI na hokara tapasyA hetu vana meM calI jAtI haiN|108 2.3.59 rukmiNI kuMDinapura ke rAjA bhISmaka tathA rAnI yazomatI kI apratima sundara kanyA kA nAma rukmiNI thaa| yuvarAja rukmi kI icchA ke virUddha rukmiNI nAgapUjA ke bahAne nagara ke bAhara udyAna meM upasthita zrIkRSNa ke sAtha ratha meM baiThakara dvArikA calI gaI vahIM zrIkRSNa ke sAtha rukmiNI kA pANigrahaNa huaa|109 dvArikA dahana kI ghaTanA kA rukmiNI ke komala mana para bar3A prabhAva par3A, usane bhI zrIkRSNa kI anujJA lekara bhagavAna ariSTanemi ke caraNoM meM dIkSA grahaNa krlii| gyAraha aMgoM kA adhyayana karake tapa aura saMyama kI utkRSTatA se vaha bIsa varSa kI dIkSA paryAya meM nirvANa ko prApta ho gii| zrIkRSNa kI ina ATha paTarAniyoM ne pUrvabhava meM bhI saMyama kI ArAdhanA kI thI, phalasvarUpa ye rAjanya-kuloM meM utpanna huIM evaM zrIkRSNa jaise arddhacakravartI kI paTarAniyA~ bniiN| ina sabake pUrvabhavoM kA vRttAnta harivaMzapurANa meM vistRta rUpa se varNita hai|||| 106. antakR. 5/6 107. tri.za.pu.ca. 8/6/65-109; prAprone 2 pR. 749; antakR 5/7 108. mahAbhArata 16/7/73-74 109. tri.za.pu.ca. 8/6 110. antakR 5/8 111. hari. pu. 60/65 121
Page #184
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 2.3.60 mUlazrI, mUladattA ye donoM zrIkRSNa kI jAmbavatI mahArAnI ke suputra 'zAmba' kI patniyAM thiiN| bhagavAna ariSTanemi kI vANI se pratibodhita hokara zAmbakumAra ne apane anya bhrAtAoM jAli, mayAli Adi ke sAtha dIkSA grahaNa kara lI thii| ina donoM kA mana bhI saMsAra se udvigna ho rahA thaa| bhagavAna ariSTanemi ke dvArA dvArikA-dAha kI ghaTanA ko sunakara ye donoM 'khaNaM jANAhi paMDie' isa Apta vAkya kA anusaraNa kara apane zvasura zrIkRSNa kI anujJA se pravartinI yakSiNI AryA ke pAsa dIkSita ho giiN| gyAraha aMgoM kI jJAtA evaM tapa-saMyama kI utkRSTa ArAdhikA banakara inhoMne bhI mukti prApta kii|12 2.3.61 kanakavatI aMdhakavRSNi ke sabase choTe putra vasudeva kI aneka rAniyoM meM eka rAnI kA nAma kanakavatI thaa| gajasukumAra ke nirvANa ke pazcAt yAdava-kula ke aneka nara-nArI dIkSita hue the| vAsudeva kI mahArAniyoM meM devakI, rohiNI aura kanakavatI ko chor3a zeSa sabhI rAniyAM bhI pravrajita ho gaI thii| kanakavatI gRhastha meM rahatI huI bhI utkRSTa sAdhanA meM lIna rhii| eka dina vaha saMsAra ke vAstavika svarUpa kA ciMtana karate-karate ucca, nirmala evaM vizuddha pariNAmoM se ghAti karmoM kA kSaya kara kevalI bana gii| devatAoM ne usakA kaivalya-mahotsava manAyA, tatpazcAt kanakavatI ne sAdhvI-veza svIkArA aura bhagavAna ariSTanemi ke samavasaraNa meM gii| eka mAsa ke anazana ke sAtha vaha siddha buddha mukta ho gii|113 2.3.62 damayantI kanakavatI apane pUrvabhava meM niSadharAja ke putra nala kI patnI damayantI thii| UMce vicAra vinamra svabhAva ke kAraNa nArI-samAja meM usakA ucca sthAna thaa| pati ke dhutavyasana ne inheM rAjyazrI se vihIna kara jaMgala meM bhaTakane para vivaza kara diyaa| vana-vihAra ke ghora kaSToM kA vicAra kara nala ne damayaMtI ko nidrita avasthA meM akelI hI araNya meM chor3a diyaa| damayaMtI aneka kaThinAiyoM kA sAhasa ke sAtha sAmanA karatI huI antataH apane pitA ke ghara phuNcii| vahIM yukti ra kA Ayojana karane para sArathI ke veza meM Aye nala se usakA punaH milana huaa| aMta samaya meM nala rAjA ke sAtha hI damayaMtI ne dIkSA aMgIkAra kI, Ayu pUrNa hone para yaha devI banI, vahA~ se cyava kara kanakavatI ke rUpa meM vasudeva kI rAnI bnii|14 2.3.63 ketumaMjarI ketumaMjarI zrIkRSNa kI putrI thii| zrIkRSNa nidAna ke kAraNa svayaM dIkSA nahIM le sake, parantu ve cAhate the ki mere parivAra meM sabhI dIkSA leM, ataH unakI jo bhI putrI sayAnI hone para unheM praNAma karane pahu~catI to ve AzIrvAda dete hue pUchate "beTI! tujhe svAmI bananA hai yA sevikA?" putrI kahatI- "tAta! mujhe svAmI bananA hai, sevikA nhiiN|" taba zrIkRSNa use zrI ariSTanemi ke caraNoM meM dIkSA lene kI salAha dete| isa prakAra zrI kRSNa kI anekoM putriyoM ne zramaNI-dIkSA aMgIkAra karalI thii| 112. (ka) antakR. 5/9-10 (kha) prAprone. 2 pR. 607-608 113. muni nagarAjajI, Agama aura tripiTaka eka anuzIlana-khaMDa 3 pR. 539 114. tri.za.pu.ca. parva 8 sarga 3 122
Page #185
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAgaitihAsika kAla se arhat pArzva ke kAla taka nirgrantha-paramparA kI zramaNiyA~ ketumaMjarI se bhI zrIkRSNa ne ukta prazna pUchA, to usane kahA "mujhe sevikA bananA hai" kyoMki use jJAta thA ki svAminI kahane para mujhe dIkSA lenI pdd'egii| use zikSA dene ke lie zrIkRSNa ne eka garIba bunakara vIraka ke sAtha usakI zAdI kara dI aura usase kahA "tuma isase khUba kAma krvaanaa|" vIraka ne aisA hI kiyaa| daridratA aura ghara ke kAma-kAja se taMga Akara ketumaMjarI ne pitA zrIkRSNa ke pAsa saMsArI jhaMjhaToM se trANa pAne vAlI dIkSA kI anumatI maaNgii| zrIkRSNa dvArA anujJA milane para usane bhagavAna ariSTanemi ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii|115 2.3.64 ekanAzA ekanAzA mathurA ke rAjA kaMsa kI putrI thii| vasudeva va devakI-putra gajasukamAla ke asAmayika viyoga se yAdavagaNa atyanta vyathita the, aneka loga isa ghaTanA se bodha prApta kara virakti ke mArga para bddh'e| ekanAzA bhI bahuta sI yAdava kanyAoM ke sAtha ariSTanemi bhagavAna ke pAsa pravrajita huii|16 2.3.65 kamalAmelA dvArakA kI atyanta rUpavatI rAjakumArI kamalAmelA kA saMbaMdha ugrasena ke pautra dhanadeva ke sAtha sunizcita huA, kintu nArada ke dvArA sAgaradatta ke guNoM kI prazaMsA zravaNa kara yaha sAgaradatta kI ora AkRSTa ho gii| zAmbakumAra ne apanI vidyA se kamalAmelA kA apaharaNa kara sAgaradatta ke sAtha vivAha karavA diyaa| dhanadeva isa ghaTanA se atyanta kSubdha huA kiMtu vivaza thaa| jaba sAgaradatta bhagavAna ariSTanemi se zrAvaka ke dvAdaza vrata grahaNa kara pratimA meM sthita huA dharmadhyAna meM lIna thA, usa samaya dhanadeva ne use mAra diyaa| isa ghaTanA se kamalAmelA virakti ko prApta hokara dIkSita ho gii| 2.3.66 suvratA yaha tIrthaMkara ariSTanemi ke kAla kI sAdhvI hai| mahAsatI dropadI evaM subhadrA ne inhIM se dIkSA aMgIkAra kara gyAraha aMgoM kA adhyayana kiyA thaa| isase pratIta hotA hai ki ye pravartinI yakSiNI AryA ke bAda pramukhA sAdhvI ke rUpa meM vicaraNa karatI hoN| 2.3.67 puSpacUlA __ ye teisaveM tIrthaMkara bhagavAn pArzvanAtha kI pramukha ziSyA thii| zvetAmbara graMthoM meM inakA yahI nAma ullikhita hai| kiMtu digambara graMthoM meM "sulokA" va "sulocanA" nAma diyA hai| sAdhvI saMkhyA sarvatra ar3atIsa hajAra hai, kiMtu uttarapurANa meM chattIsa hajAra dI hai| sAdhvI pramukhA puSpacUlA kA anya itivRta ajJAta hai, kevala itanA hI ullekha hai, ki ye pArzva saMgha ke zramaNI saMsthA kI saMcAlikA thI, hajAroM zramaNiyoM ko inhoMne zikSA-dIkSA dekara nirvANa kA pathika bnaayaa| saMpUrNa Agama 115. Ava. ni. hari. vR. bhA. 2 pR. 16 116. muni nagarAjaH Agama aura tripiTaka, khaMDa 3 pR. 539 117. prAprone. bhA.2 pR. 842 118. dR. jJAtA. 1/16 123
Page #186
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa sAhitya meM ve hI aisI zramaNI - pramukhA haiM, jinake pAsa dosau solaha vRddhA kumArikAoM ne dIkSA lI aura zarIrazobhA meM rUci lene ke kAraNa virAdhaka bnii| 19 2.3.68 zrI vAmAdevI teIsaveM tIrthaMkara zrI pArzvanAthajI kI mAtA vAmAdevI vANArasI ke mahArAja azvasena kI mahArAnI thiiN| prabhu pArzvanAtha ko kevalajJAna pragaTa hone para saMgha sthApanA huI, usameM prabhu kI vANI se pratibodha prApta kara mahArAjA azvasena ke sAtha mahArAnI vAmAdevI ne AtmakalyANa ke lie cAritra grahaNa kiyA tathA AyuSya pUrNa kara mAhendra nAma ke cauthe devaloka meM deva banIM 1 1 20 2.3.69 zrI prabhAvatI prabhAvatI kuzasthala nagara ke rAjA naravarmA ke putra prasenajita kI anupama rUpa- lAvaNya va guNayukta kanyA thI, usane pArzvakumAra ke guNoM kI mahimA zravaNa kara mana se unheM apane pati ke rUpa meM svIkAra kara liyA thaa| rAjA prasenajita apanI putrI ko lekara vArANasI Aye aura rAjA azvasena se pArzvakumAra ke sAtha prabhAvatI ke vivAha kI prArthanA kii| yadyapi pArzvakumAra sAMsArika baMdhana se mukta rahanA cAhate the, kiMtu pitA ke Agraha se unhoMne prabhAvatI ke sAtha vivAha kiyaa| tIsa varSa taka gRhastha jIvana meM rahakara pArzvakumAra sahaja virakta ho gye| jaba unheM kevalajJAna - kevaladarzana pragaTa ho gayA, taba devI prabhAvatI bhI prabhu pArzvanAtha ke zramaNI saMgha meM sammilita hokara ArAdhaka bniiN| 121 2.3.70 kAlI, rAjI, rajanI, vidyuta, meghA ye pA~coM AmalakalpA nagarI meM apane 2 nAma ke anurUpa nAma vAle gAthApatiyoM kI kanyAeM thiiN| jaise kAlI ke pitA kAla aura mAtA kAlazrI, isI prakAra sabakA samajhanA / vRddhAvasthA Ane taka bhI ye avivAhita rahIM, bhagavAn pArzvanAtha kA upadeza sunakara pravrajita ho gaIM, aura puSpacUlA kI ziSyAe~ bnii| kucha samaya pazcAt ye zarIra- zobhA meM vizeSa rUci lene lgiiN| gurUNI ke manA karane para ye unase svataMtra rahakara jIvana vyatIta karane lgiiN| aMta meM camarendra kI agramahiSiyA~ bniiN| ye bhaviSya meM mahAvideha se mukti prApta kreNgii| 122 2.3.71 zuMbhA, nizuMbhA, raMbhA, niraMbhA, madanA ye zrAvastI nagarI kI apane nAmAnurUpa gAthApatiyoM kI kanyAe~ thiiN| vRddhAvasthA taka vivAha nahIM huA, pArzvanAtha bhagavAn se dIkSA lekara puSpacUlA kI ziSyAe~ bniiN| zarIra zobhA kI Asakti ke kAraNa mRtyu prApta kara balIndra kI agramahiSiyA~ bnii| bhaviSya meM mahAvideha se mukti prApta kreNgii| 123 119. jJAtAsUtra 2/1-10; puSpacUlikA 1-10 120. (ka) samavAyAMga sUtra 634, gA. 9 (kha) AcArya hastImalajI aitihAsika kAla ke tIna tIrthaMkara pR. 182 121. (ka) tri.za.pu.ca. parva 9 sarga 3; (kha) pUrvokta tIna tIrthaMkara pR. 182 122. jJAtAsUtra, zrutaskaMdha 2, varga 1 adhyayana 1-5 123. jJAtA. 2/2/1-5 124
Page #187
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAgaitihAsika kAla se arhata pArzva ke kAla taka nirgrantha-paramparA kI zramaNiyA~ 2.3.72 ilA, saterA, saudAminI, indrA, ghanA, vidyutA evaM kula milAkara 54 sAdhviyA~ ye saba vArANasI nagarI ke apane samAna nAma vAle gAthApati dampatiyoM kI putriyA~ thIM, vRddhAvasthA taka vivAha na hone se bhagavAn pArzva se dIkSA lI, cAritra kI virAdhanA karane se mRtyu prApta kara dharaNendra kI agramahiSiyA~ bnii| nAma kevala 6 ke hI upalabdha hote haiM, zeSa ke lie itanA hI ullekha hai ki ye kramazaH saMyama kI virAdhanA karane ke kAraNa mRtyu ke uparAMta 6 dharaNendra kI, 6 veNudeva kI, 6 harideva kI, 6 agnizikha kI, 6 pUrNadeva kI, 6 jalakAMta kI, 6 amitagati, 6 velamba, evaM 6 ghoSaindra Adi uttarendroM kI agramahiSiyAM bniiN| bhaviSya meM mahAvideha se mukta hoNgii||24 2.3.73 rUpA, surUpA, rUpAMzA, rUpakAvatI, rUpakalatA, rUpaprabhA kula 54 ye campAnagarI meM apane samAna nAma vAle gAthApatiyoM kI putriyAM thii| jarAjIrNa ho jAne para bhI avivAhita rhiiN| bhagavAn pArzvanAtha ke upadeza se prabhAvita hokara AryA puSpacUlA ke pAsa saMyama grahaNa kiyaa| sabane kaThora tapasyA karake saMyama ke mUlaguNoM kA pUrNarUpeNa pAlana kiyaa| lekina zarIra bAkuzikA hokara aMta meM mRtyu prApta kara bhUtAnaMda nAmaka uttarendra kI agramahiSiyA~ bniiN| isameM nAma kevala 6 ke die haiM, lekina kula 54 sAdhviyoM kA ullekha hai| ye sabhI cAritra kI virAdhanA dvArA marakara kramaza: 6 veNudAlI, 6 harissaha, 6 agnimANavaka, 6 viziSTa, 6 jalaprabha, 6 amitavAhana, 6 prabhaMjana, 6 mahAghoSa, indroM kI agramahiSiyA~ bniiN|125 2.3.74 kamalA, kamalaprabhA, utpalA, sudarzanA, rUpavatI, bahurUpA, surUpA, subhagA, pUrNA, bahuputrikA, uttamA, bhAryA, padmA, vasumatI, kanakA, kanakaprabhA, avataMsA, ketumatI, vajrasenA, ratipriyA, rohiNI, naumikA, lI, puSpavatI, bhujaMgA, bhujaMgAvatI, mahAkacchA, aparAjitA, sughoSA, vimalA, susvarA, sarasvatI-32 ye battIsa hI nAgapura aura vArANasI kI svanAmAnurUpa gAthApatiyoM kI putriyA~ thiiN| ye bhI jaba vRddhAvasthA taka kumArI hI rahIM, to bhagavAn pArzvanAtha ke upadeza se AryA .puSpacUlA ke pAsa pravajita ho giiN| ina sabane aneka varSoM taka saMyama va cAritra kA pAlana kiyaa| kintu zarIra bAkuzikA ho jAne ke kAraNa saMyama ke uttara guNoM kI virAdhanA kI aura aMta samaya meM binA AlocanA kie saMlekhanA pUrvaka kAladharma ko prApta hokara ye dakSiNa dizA ke kAlapizAcendra evaM anya 31 bhI dakSiNendra vANavyaMtara kI agramahiSiyA~ bniiN|126 2.3.75 battIsa kumArikA-zramaNiyA~ ye sAketapura ke apane samAna nAma vAle gAthApati dampatiyoM kI putriyA~ thiiN| inhoMne bhI bhagavAna pArzvanAtha ke upadezoM se virakta ho AryA puSpacUlA ke pAsa pravrajyA grahaNa kii| aneka varSoM taka saMyama evaM tapa kI sAdhanA kI kintu saMyama ke uttaraguNoM kI virAdhikAe~ hone ke kAraNa ye AyuSya pUrNa kara mahAkAla Adi uttaradizA ke ATha indroM kI battIsa agramahiSiyA~ bniiN| inake nAmoM kA ullekha nahIM hai|127 124 jJAtA. 2/3/1-6 125. jJAtA. 2/4/1-6 126 jJAtA. 2/5/1-32, bhagavatI 406, sthAnAMga 273 127. jJAtA . 2/6/1-32 125
Page #188
--------------------------------------------------------------------------
________________ 2.3.76 sUryaprabhA, AtapA, arcimAlI, prabhaMkarA ye akkhurI nagarI meM utpanna huiiN| tIrthaMkara zrI pArzvanAtha se vRddhAvasthA meM dIkSita hokara zarIra bAkuzikA hone ke kAraNa mRtyu uparAMta jyotiSkendra sUrya kI agramahiSiyA~ bniiN| 128 2.3.77 candraprabhA, jyotsnAbhA, arcimAlI, prabhaMkarA ye mathurA meM apane samAna nAma vAle gAthApati dampati kI putriyA~ thiiN| bhagavAn pArzvanAtha se dIkSita huI, uttara guNoM kI virAdhanA kara ye jyotiSkendra candra kI agramahiSiyA~ bniiN| 1 29 2.3.78 padamA, zivA, satI (zvetA ), aMjU, rohiNI, navamikA, acalA, apsarA inameM kramaza: do zrAvastI, do hastinApura, do kAMpilyapura, do sAketa kI padma gAthApati aura vijayA mAtA kI putriyAM thiiN| jarAjIrNa avasthA taka vivAha nahIM huA, to pArzvanAtha bhagavAn kA upadeza sunakara AryA puSpacUlA ke pAsa dIkSita huiiN| uttara guNoM kI virAdhanA kara zakrendra ( saudharmendra) kI agramahiSiyA~ bniiN| 30 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 2.3.79 kRSNA, kRSNarAji, rAmA, rAmarakSitA, vasu, vasuguptA ( vasudattA), vasumitrA, vasuMdharA inameM kramazaH do vArANasI, do rAjagRha, do zrAvastI aura do kauzAmbI ke rAmagAthApati aura dharmA mAtA kI kanyAe~ thiiN| vRddhAvasthA taka kumArikA rahane ke pazcAt bhagavAn pArzvanAtha ke pAsa AryA puSpacUlA se dIkSA lekara uttara guNoM kI virAdhanA karane ke kAraNa ye IzAnendra kI agramahiSiyA~ bniiN| 1 31 2.3.80 bhUtA bhUtA rAjagRha ke samRddha gAthApati seTha sudarzana evaM unakI patnI priyA kI ikalautI kanyA thI / isakA vivAha nahIM huA aura usI meM vaha vRddhAvasthA ko prApta ho gii| bhagavAn pArzvanAtha ke upadeza se saMsAra kA parityAga kiyA aura puSpacUlA kI ziSyA banI / kAlAntara meM yaha svatantra jIvana jIne lgii| aMta meM mRtyu prApta kara saudharma kalpa vimAna meM 'zrIdevI' ke rUpa meM utpanna huii| mahAvideha kSetra se siddha, buddha, mukta hogii| sAdhvI bhUtA ke samAna hI (1) hI (2) dhI (3) kIrti (4) buddhi (5) lakSmI (6) ilA (7) surA ( 8 ) rasadevI aura (9) gaMdhadevI ina nau sAdhviyoM kA varNana hai, jo bhagavAn pArzvanAtha ke zAsana meM dIkSita hokara puSpacUlA AryA kI ziSyAe~ bniiN| ye sabhI zarIra bAkuzikA ho giiN| apanI pravartinI ke samajhAne para bhI inhoMne zithilAcAra kA aMta taka tyAga nahIM kiyA aura dehotsarga kara saudharma devaloka meM Rddhi saMpanna deviyA~ bniiN| devaloka kI AyuSya pUrNa kara ye saba mahAvideha kSetra meM mukta hoNgii| 132 128. jJAtA 2/7/1-5 129. jJAtA 2/8/1-4, bhaga. 406, jIvAbhi. 202, jaMbU. 170, sthAnAMga 273 130. jJAtA 2/9/1-8, bhaga. 406, sthA. 612 131. jJAtA. 2/10/1-8 132. puSpacUlikA, a. 1-10; prAprone. 2 pR. 533 126 .
Page #189
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAgaitihAsika kAla se arhat pArzva ke kAla taka nirgrantha-paramparA kI zramaNiyA~ samIkSA ina dosau solaha vRddha kumArikAoM ke AkhyAnoM se usa samaya kI sAmAjika sthiti kA digdarzana hotA hai sAmAjika rUr3hiyoM athavA anya kinhIM kAraNoM se usa samaya samRddha parivAroM ko bhI apanI kanyAoM ke lie yogya varoM kA milanA bar3A dUbhara thaa| bhagavAn pArzvanAtha ne jIvana se nirAza aise parivAroM ke samakSa sAdhanA kA prazasta mArga prastuta kara tatkAlIna samAja ko bar3I rAhata pradAna kI / aitihAsika dRSTi se ina sabhI sAdhviyoM kA atyadhika mahattva hai| 2.4 bhagavAna pArzva kI paravartI jaina zramaNiyA~ (pArzva nirvANa saMvat 1 se 250 varSa) bhagavAna pArzvanAtha se mahAvIra ke zAsana kA aMtarAla 250 varSa kA mAnA gayA hai, yaha antarAla donoM tIrthaMkaroM ke tIrtha sthApanA se tIrtha-sthApanA kA hai athavA nirvANa se janma taka kA yA nirvANa se tIrtha-sthApanA taka kA, yA nirvANa se nirvANa taka kA hai; yaha zodha kA viSaya hai| Avazyaka niyukti meM 'pAsa jiNAo " 33 pATha se pArzva nirvANa se mahAvIra janma kA aMtarAla 250 varSa hai| anyatra pArzvanAtha ke nirvANa se mahAvIra nirvANa kA ukta samaya varNita hai / 1 34 madhyAvadhi meM bhagavAna pArzvanAtha paramparA ke Arya zubhadatta (pArzva ni. 1-24 ) Arya haridatta (pA. ni. saM. 24-94) Arya samudrasUri (pA. ni. saM. 94-166 ), Arya kezI zramaNa (pA. ni. saM. 166-250 ) Adi AcAryoM ke zAsanakAla meM hajAroM zramaNa - zramaNiyoM ke bhArata - vasudhA para vicaraNa karane ke ullekha haiN| 135, unameM se kucha upalabdha zramaNiyoM kA varNana hama yahA~ kara rahe haiN| 2.4.1 suvratA pravartinI puSpacUlA ke pazcAt agraNI sAdhviyoM meM suvratA kA ullekha AtA haiM ye gupta, brahmacAriNI, bahuzrutA evaM aneka ziSyAoM kA netRtva karane vAlI prabhAvasaMpannA sAdhvI thiiN| inhoMne vArANasI ke bhadrA sArthavAha kI vandhyA bhAryA subhadrA ko dharma kI ora agrasara kara use zramaNI - jIvana kI zikSA-dIkSA dI thii| subhadrA kI dIkSA meM zrI pArzvanAtha yA zramaNI puSpacUlA kA ullekha nahIM hai, isase yaha jJAta hotA hai ki AryA suvratA zrI pArzvanAtha kI paravartI zramaNI - pramukhA rahI hoNgii| 36 2.4.2 subhadrA vArANasI ke bhadra sArthavAha kI bhAryA subhadrA apane vandhyatva ke kAraNa sadA khinna va udAsIna rahatI thI ekabAra apane ghara para bhikSAcaryA nimitta AI huI suvratA AryA kI ziSyAoM se usane saMtAna prApti kA upAya pUchA, AryAoM ne usakI laukika kAmanAoM ko lokottara mArga kI ora mor3A aura use nirgrantha-dharma kA upadeza diyaa| sAdhviyoM ke sadupadeza se usake antarmana meM dharma kI jyoti prajvalita huI aura usane suvratA AryA ke pAsa dIkSA aMgIkAra kI / sAdhvI banane ke bAda bhI usakI saMtatilipsA zAMta nahIM huii| vaha baccoM ke sAtha vibhinna krIr3AeM kara putra-putrI yA pautra-pautrI 133. Ava. ni. (malaya) pR. 241 gAthA 17 134. jai. mau. i. bhAga 1 pR. 835 135. vahI bhAga 1 pR. 528 136. puSpikA adhyayana 4 127
Page #190
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa evaM dohitra Adi kI lAlasA kA anubhava karane lgii| sAdhvI suvratA ne isakA niSedha kiyA to vaha svataMtra rahakara apanI bhAvanA ko pUrNa karane lgii| aMta samaya taka vaha zithilAcAriNI banI rhii| AyuSya pUrNa kara saudharmakalpa vimAna meM "bahuputrikA devI" ke rUpa meM utpanna huii| vahA~ se cyavakara vindhyagiri kI talahaTI ke bebhela sanniveSa meM brAhmaNa kula kI kanyA ke rUpa meM janma legii| somA nAma se prasiddha usa kanyA kA rASTrakUTa ke sAtha vivAha hogaa| aura pratyeka varSa meM santAna yugala ko janma dekara 16 varSa meM battIsa bAlakoM kA prasava kregii| itane baccoM ke pAlana-poSaNa se parezAna somA tatkAlIna suvratA AryA se nirgrantha dharma kA zravaNa karake pravrajita hogii| unake pAsa gyAraha aMgoM kA adhyayana evaM tapaH karma kA ArAdhana kara vaha mAsikI saMlekhanA se mRtyu prApta kara zakrendra ke sAmAnika deva ke rUpa meM utpanna hogii| do sAgaropama kI sthiti bhogakara vaha vahA~ se mahAvideha kSetra meM siddha buddha aura mukta hogii|137 2.4.3 naMdazrI vArANasI ke bhadrasena jIrNazreSThI kI bhAryA nandA kI putrI naMdazrI vara vivarjitA thI, usane bhagavAna pArzvanAtha kA upadeza zravaNa kara gopAlikA AryA se jinadIkSA dhAraNa kii| prAraMbha meM siMha kI bhAMti parAkrama dikhAkara aMta meM zithilAcAriNI ho gii| zauca dharma ko mahatva dene lgii| guruNI ke dvArA niSedha karane para vaha pRthak upAzraya meM rahane lgii| aMta samaya taka bhI zithilAcAra kI AlocanA na karene se vaha devI bnii|137 2.4.4 pAMDurAryA Avazyaka niyukti evaM dazAzrutaskandha niyukti meM mAyA kaSAya ke saMdarbha meM pANDurAryA nAmaka sAdhvI kA varNana hai| vaha zithilAcAriNI sAdhvI thI, pIta saMvalita vastra pahanane ke kAraNa loga use 'pANDurAryA' ke nAma se jAnate the| vaha vidyAsiddha thI, bahuta se vazIkaraNa uccATana Adi maMtroM kI jJAtA hone se logoM kI bhIr3a ikaTThI hone lgii| AcArya ne use vidyA, maMtra Adi ke prayoga kA niSedha kiyA, kintu ekAkinI ho jAne se punaH usane logoM ko bulAnA AraMbha kiyA evaM AcArya ke pUchane para kahatI-"ye saba pUrva abhyAsa se Ate haiN|" isa mAyAcaraNa kI AlocanA kie binA hI mRtyu prApta kara vaha saudharmakalpa meM airAvata kI agramahiSI ke rUpa meM utpanna huii| ekabAra bhagavAn mahAvIra ke samavazaraNa meM hastinI kA rUpa dhAraNa karake AI, bhagavAna ne usakA pUrvabhava batAkara apane sAdhu-sAdhviyoM ko mAyA na karane kI zikSA dii| 39 2.4.5 aMnagasundarI pArzva nirvANa saMvat 94 se 166 ke madhya Arya samudrasUri bhagavAna pArzvanAtha ke tRtIya paTTadhara rahe the, unake AjJAnuvartI videzI nAmaka eka muni ke tyAga-vairAgya pUrita upadeza se prabhAvita hokara ujjaina ke rAjA jayasena ne rAnI 137. puSpikA a. 43; prAprone. 2 pR. 826 138. Ava. ni. hari. vR., bhA. 2 pR. 260 139. Ava. ni. hAri va., bhA. 1 pR. 262; dazA. ni. gA. 108, 109; dR. DaoN. azokakumAra siMha, dazAzrutaskaMdhaniyuktiH eka adhyayana, pR. 144 vArANasI I. 1998 128
Page #191
--------------------------------------------------------------------------
________________ * prAgaitihAsika kAla se arhat pArzva ke kAla taka nirgrantha- paramparA kI zramaNiyA~ aMnagasundarI tathA apane priya putra kezI ke sAtha jaina zramaNadIkSA aMgIkAra kI thii| upakezagaccha paTTAvalI ke anusAra bArSikezI jAtismaraNajJAna ke sAtha-sAtha caturdaza pUrvadhArI prakANDa pratibhAsampanna AcArya hue| 140 2.4.6 somA jayantI Avazyaka cUrNi meM pArzvanAtha ke aneka zramaNoM kA ullekha milatA hai| jo mahAvIra kI sAdhu jIvana kI cArikA ke samaya maujUda the| unameM utpala nAma ke eka zramaNa pArzvanAtha paramparA meM dIkSita hue the, bAda meM dIkSA chor3akara asthira grAma meM jyotiSI banakara rahane lge| utpala kI do bahane thI- somA aura jayantI / inhoMne bhI pArzvanAtha kI dIkSA chor3akara parivrAjikAoM kI dIkSA le lI thii| kiMtu mahAvIra ke prati bhakti rakhatI thiiN| eka bAra gAMva ke ArakSaka sAdhanAvasthA meM sthita mahAvIra ke sAtha durvyavahAra karane lage, taba inhoMne unako rokA aura kaSTa ke lie unase kSamA maaNgii| 141 2.4.7 vijayA - pragalbhA ye donoM parivrAjikAeM bhI pUrva meM pArzvanAtha kI paramparA meM dIkSita huI thIM, kintu kaThora saMyama kA pAlana na kara sakane ke kAraNa parivrAjaka - dIkSA aMgIkAra karalI, tathApi bhagavAna pArzvanAtha ke siddhAntoM ke prati AsthAvAna thiiN| bhagavAna mahAvIra chadmAsthAvasthA meM ekabAra kUpika grAma meM padhAre to vahA~ ke ArakSaka purUSoM ne unheM guptacara samajhakara bandI banA liyA thaa| vijayA-pragalbhA usI samaya bhagavAna mahAvIra ke darzana hetu vahA~ AI, bhagavAna ko baMdI avasthA meM dekhakara tathA una para lage asatya Aropa ko jAnakara donoM ne nagararakSakoM ko bhagavAna kA sahI paricaya diyaa| 142 2.4.8 jasA DaoN. azoka kumAra siMha ne tIrthaMkara pArzvanAtha kI paramparA meM "jasA" nAma kI eka AryikA kA ullekha kiyA hai jo tIrthaMkara mahAvIra kI samakAlika thii| malayagirikRta Avazyaka TIkA meM ukta sAdhvI ke ullekha kA varNana kiyA hai| 143 2.4.9 madanarekhA madanarekhA sudarzanapura ke nRpa maNiratha ke anuja yugabAhu kI patnI thI / maNiratha ne usa para Asakta hokara apane anuja ko mAra ddaalaa| maNiratha bhI sarpadaMza se mRtyu ko prApta ho gayA / madanarekhA apane zIla evaM garbhastha bAlaka kI rakSA ke lie bhAga nikalI, usane araNya meM putra ko janma diyaa| tabhI sarovara para prakSAlana ke lie jAte samaya eka vidyAdhara ne madanarekhA kA apaharaNa kara liyaa| caturAI se apane zIla kI rakSA karake madanarekhA sAdhvI bana gii| usake 140. jainadharma kA maulika itihAsa, bhAga 1, pR. 527 141. corAya cAri agaDe soma jayaMti uvasamei-Ava. ni. hAri vR. bhAga 1 gA. 477; Ava. cU. pUrvArdha, pR. 286 142. "durappA! Na yANaha carama titthakaraM siddhattharAya puttaM " 143. zramaNI ratnA zrI sajjanakuMvara abhi. graMtha khaMDa Ava. ni. (haribhadra) bhAga 1 pR. 139; Ava. cU. bhAga 1 pR. 291 4, pR. 373 - 129
Page #192
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa putra ko mithilA nareza padmaratha ne apanA putra banAkara pAlana-poSaNa kiyA aura use mithilA kA rAjya pradAna kara diyA / madanarekhA kA jyeSTha putra candrayaza sudarzanapura kA adhIza bana gayA thaa| eka bAra candrayaza aura mithilA nareza nami ke bIca yuddha chir3a gyaa| donoM bhrAtA eka-dUsare se anajAna the| sAdhvI madanarekhA ko isa ghaTanA kA patA lagA to vaha dhana-jana kI apAra hAni kA vicAra kara yuddha-sthala para paMhucI, donoM bhrAtAoM kA paraspara paricaya dekara yuddha baMda krvaayaa| 144 samIkSA madanarekhA ke putra namirAjaRSi pratyekabuddha hue| unhIM ke samaya meM tIna anya pratyekabuddha bhI hue the - kaliMga meM karakaMDu, pA~cAla meM dvimukha aura gAMdhAra meM naggati / ina cAroM pratyekabuddha ke kSitipratiSThita nagara ke yakSAyatana meM milane tathA pArasparika saMlApa hone kA ullekha AgamoM meM varNita hai| kintu mahAvIra yA pArzva ke tIrtha meM ye cAroM hue hoM aisA vivaraNa kahIM nahIM miltaa| ata: yaha saMbhava hai ki ye cAroM mahAvIra aura pArzva ke madhyavartI kAla meM hue aura isI bIca siddha, buddha mukta hue / madanarekhA caritra pratyekabuddha kathAoM meM 'nemicaritra' ke sAtha bhI varNita hai para pIche isakI rocakatA ke kAraNa aneka svatantra racanAe~ likhI gaI haiN| 45 madanarekhA kathA kI saMskRta gadya kI eka hastalikhita prati pATaNa ke tapAgaccha jJAna bhaMDAra meM 17vIM sadI kI hai| 146 tathA eka hastalikhita prati bI. ela. insTITyUTa vallabhasmAraka dillI meM bhI maujUda hai, kramAMka aMkita nahIM hai| 2.5 Agama va Agamika vyAkhyAoM meM varNita katipaya anya jaina zramaNiyA~ zvetAmbara paramparA mAnya Agama, cUrNi, bhASya, niryukti Adi meM una zramaNiyoM ke ullekha bhI prApta hote haiM, jinakA vartamAnakAlIna tIrthaMkaroM ke sAtha saMbaMdha nahIM hai, apane jIvana se tapa tyAga titikSA kA anupama Adarza upasthita karane vAlI katipaya zramaNiyA~ kA vivaraNa hama yahA~ prastuta kara rahe haiN| 2.5.1 gopAlikA draupadI kA sukumAlikA ke bhava meM inake pAsa dIkSA lene kA ullekha hai 'govAliyAo ajjAo bahussuyAo' kahakara AgamakAra ne usakI bahuzrutatA kI prazaMsA kI hai| yaha sAdhvI saMgha kI pramukhA zramaNI thI, dRr3ha saMyamI evaM zuddha vItarAga dharma kI upadeSTA thI / sukumAlikA jaisI dhanADhya zreSThI kanyA ko usane saMsAra ke viSaya bhogoM se virakti dilAkara saMyama - patha kI pathikA banA diyA thaa| dIkSA grahaNa ke pazcAt vaha sukumAlikA ko zramaNI jIvana kI maryAdA ke prati sajaga karatI hai, usake zarIra poSaNa evaM zithilAcAra para pratibaMdha lagAtI hai| isa prakAra vaha sAdhvI sukumAlikA ke saMyamI jIvana ko punaH punaH sthira karane kA prayAsa karatI hai| 147 144. karakaMDU kaliMgesu paMcAlesu ya dummuho| NamI rAyA videhesu gaMdhAresu ya NaggaI- uttarA 18/46; uttarA vRtti nemicandrAcArya pR. 92-93; prAprone. bhAga 2 pR. 549 145. hiM jai. kA bR. sA. i. bhA. 1 pR. 88 128, 300, 449, 569, bhAga 2 pR. 573; bhAga 6 pR. 352 146. pATaNa hastalikhita graMtha sUcI patra bhA. 2, graMthAMka 16223 147. (ka) jJAtA. 1/16 (kha) prAprone 238 130
Page #193
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAgaitihAsika kAla arhat pArzva ke kAla taka nirgrantha-paramparA kI zramaNiyA~ 2.5.2 poTillA telIpuranagara ke mUSikAradAraka svarNakAra kI kanyA poTillA atyaMta suMdara va rUpavatI thii| rAjA kanakaratha ke amAtya tetaliputra ne usa para anurakta ho vivAha kara liyA, kiMtu kucha samaya pazcAt hI sneha kA sUtra TUTa jAne se poTillA kA jIvana virAna sA ho gayA, usakI isa khinnatA aura udAsI ko dUra karane ke liye tetaliputra ne use bhojanazAlA meM icchita dAnAdi kArya meM niyukta kiyA tathApi poTillA kA mana nahIM lagA, ataH usane suvratA AryA ke pAsa dIkSA aMgIkAra karane kI anumati maaNgii| tetaliputra ne use devaloka gamana ke pazcAt apane ko pratibodhita karane kI zarta maMjUra karavAkara dIkSA kI AjJA pradAna kI / poTillA ne dIkSA lekara 11 aMgoM kA adhyayana kiyA, tapa va saMyama kI ArAdhanA kara vaha kisI devaloka meM deva rUpa meM utpanna huii| pati ko diye vacana ke anusAra usane tetaliputra ko jisa prakAra dharma kI ora sanmukha kiyA, vaha usake anathaka prayatna, lagana evaM jinadharma ke prati AsthA ko dyotita karatA hai| 148 2.5.3 yazA yaha kurUjanapada meM ISukAra nagara ke bhRgupurohita kI patnI thI, pUrvabhava meM yaha apane anya mitroM ke sAtha dIkSA aMgIkAra kara prathama svarga ke nalinIgulma vimAna se, ISukAra nagara meM utpanna huI thI, putra ke abhAva meM rAta-dina zoka magna yazA ke pAsa eka dina prathama svarga ke ( pUrvabhava ke mitra) devoM ne Akara saMketa kiyA ki tumhAre eka sAtha putra hoMge, bAlyAvasthA meM hI dhArmika saMskAra yukta hone se ve saMyama grahaNa karanA cAheMge, tuma usameM bAdhaka mata bananA / bhRgu evaM yazA ne devoM kI bAta svIkAra kii| kucha samaya pazcAt ukta donoM deva Ayu pUrNa kara yazA evaM bhRgu ke ghara paidA hue| bhaviSya kI AzaMkA se ki kahIM donoM sAdhu jIvana na aMgIkAra kara leM, ve nagara ke bAhara karpaTa nAma ke choTe se grAma meM jAkara rahane lage, donoM putroM ke mana meM bhI jaina sAdhuoM ke prati bhaya kA bhAva paidA karavA diyA ki ve kabhI unake pAsa jAne kI soca bhI na sake, lekina donoM ne ekabAra do jaina sAdhuoM kI ahiMsaka caryA ko pratyakSa dekhA, to unheM jAtismaraNajJAna paidA ho gayA ve apane pUrvabhava ko dekhakara virakta ho gye| bhRgu purohita va yazA ne aneka hetu va tarka dekara samajhAne kA prayatna kiyA kiMtu jaba asaphala hue to ve bhI una donoM ke sAtha dIkSita ho gye| sAdhvI yazA ne aneka varSoM taka tapa-saMyama kI utkRSTa ArAdhanA kI va mokSa pada ko prApta kiyA / 149 2.5.4 kamalAvatI ISukAra nareza kI rAnI kamalAvatI tattvajJA aura anAsakta yoga kI ArAdhikA sannArI thI / zramaNa dIkSA aMgIkAra karane kA dRr3ha saMkalpa lekara bhRgu-purohita ne jaba apanI apAra saMpatti kA tinake kI taraha tyAga kara diyA taba usakI tyakta saMpati ko rAjA vizAlakIrti ne apane koSa meM saMgrahita karane kI anujJA pradAna kI, rAnI kamalAvatI ne usa samaya mArmika zabdoM se rAjA ko udbodhita kiyA saMsAra ke tuccha va nazvara bhogoM se uparata hokara nirAsakta aura nirApada banane kI preraNA dI 50 / rAnI ke subhASita vacanoM ko zravaNa kara rAjA bhI pratibuddha hue, rAnI kamalAvatI ke sAtha saMyama 148. (ka) jJAtAdharmakathA sUtra 1/14 (kha) prAprone. bhAga 1 pR. 418 (ga) Ava cU. bhAga 1 pR. 499 149. (ka) uttarA adhyayana 14; (kha) uttarA zAntyAcArya TIkA, a. 14 patra 395 150. eko hu dhammo naradeva! tANaM, na vijjae annamiheha kiMci uttarA 14/40 131
Page #194
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa grahaNa kara chahoM mokSa ke adhikArI bneN||51 rAnI kamalAvatI ne tyAga, titikSA va sAdhanA kA aisA suMdara rUpa rAjA ke samakSa citrita kiyA ki AkaMTha bhogoM meM nimagna rAjA vizAlakIrti saMyama patha para agrasara hokara sarvAthasiddhi pradAyaka mukti ko prApta kara letA hai| samIkSA isI prakAra kA kathAnaka 'hatthipAla jAtaka' meM buddha dvArA varNita hai| vahA~ mahAtmA buddha pUrvabhava meM purohita putra hastipAla ke rUpa meM ullikhita haiM, ve apanI vairAgyavAhinI rasadhArA meM apane pitA, parivAra, rAjA, rAjaparivAra yahAM taka ki samasta vArANasI ke nAgarikoM ko saMyama-mArga kI ora bahAkara le jAte haiM, sArI vArANasI khAlI ho jAtI hai, rAjA kA nAma vahA~ bhI 'esukArI' hai| saMbhava hai ye donoM ghaTanAe~ do na hokara eka hI hoN| 2.5.5 anukozA jambUdvIpa ke dArU nAmaka grAma meM vasubhUti brAhmaNa kI ptnii| atibhUti usakA putra aura sarasA putravadhU thii| kayAna brAhmaNa ne sarasA kA apaharaNa kara liyA, yaha apane pati va putra ke sAtha use DhUMDhane nikalI, kiMtu kahIM bhI sarasA kA patA nahIM lgaa| eka muni ke upadeza se vairAgya paidA huA yaha apane pati ke sAtha dIkSita ho gii| kamala zrI AryikA ke pAsa rahakara usane tapa-saMyama kI zikSA prApta kii| marakara saudharma devaloka meM deva bniiN| vahA~ se cyava kara candragati vidhAdhara kI puSpavatI rAnI bnii||52 2.5.6 kamalazrI anukozA ne isa sAdhvI ke pAsa dIkSA grahaNa kI thii|143 2.5.7 sarasA dArU grAma ke atibhUti kI ptnii| kayAna nAma ke brAhmaNa ne isa para Asakta hokara apaharaNa kara liyA thaa| aMta meM eka sAdhvI ke samparka meM Akara isane dIkSA grahaNa kara lI thii| mRtyu prApta kara IzAna devaloka meM devI bniiN| vahA~ se cyuta hokara purohita kI kanyA vegavatI huii| vahA~ bhI dIkSA lekara brahmadevaloka meM gaI, vahIM se janaka-putrI sItA ke rUpa meM utpanna huii||54 2.5.8 jayazrI isane aMjanA ke jIva kanakodarI ko jina-pratimA kA anAdara na karane kA upadeza diyA thA aura use samyaktvI banAyA thaa|155 151. (ka) uttarA. a. 14 (kha) prAprone. pR. 160%; (ga) uttarA. nemi vR. pR. 136 152. tri. za. pu. ca., parva 7 sarga 4 zloka saMkhyA 208-14 153. tri.za.pu.ca. 7/4/212 154. triza.pu.ca. 7/4/209-217, 236-37 155. tri.za.pu.ca. 7/3/174-79 132
Page #195
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAgaitihAsika kAla se arhat pArzva ke kAla taka nirgrantha-paramparA kI zramaNiyA~ 2.5.9 sukumAlikA vArANasI ke rAjA vAsudeva ke jyeSTha bhrAtA jarAkumAra kA putra jitazatru kI kanyA sukumAlikA ne apane sasaa aura bhasaa nAmaka do bhAiyoM ke sAtha dIkSA lI thii| vaha atyanta sundara aura nAjuka thI, jaba vaha bhikSA ke lie jAtI to kucha manacale tarUNa usakA pIchA karate the, aura usakI vasati meM ghuse cale aate| yaha dekhakara gaNinI ne AcArya se nivedana kiyA, AcArya ne sasaa - bhasaa muni ko sAdhvI sukumAlikA kI zIla- rakSA hetu sAdhviyoM ke upAzraya meM rkhaa| yadi eka gocarI jAtA to dUsarA vahA~ rahatA, donoM hI bhrAtA sahasramalla kI zakti ke dhAraka hone se jo bhI tarUNa upadrava karatA use kSata-vikSata kara dete the| isase kitane hI loga unake zatru ho ge| sukumAlikA ne bhrAtR-anukampA se anazana kara liyA, anazana se atyanta kSINa hone ke kAraNa ekabAra vaha mUrchita ho gii| donoM bhAI use mRta samajhakara zmazAna meM le jA rahe the, isI bIca zItala vAyu ke sparza se usameM cetanA kA saMcAra huA, kiMtu purUSa - sparza se kAmavihvala banI vaha cupa rhii| donoM bhrAtA use ekAMta meM rakhakara gurU ke pAsa cale ge| sukumAlikA kisI sArthavAha ke sAtha calI gii| pazcAta donoM bhrAtAoM ne ise punaH dekhA, sarva ghaTanA pUchI, sukumAlikA ne punaH dIkSA grahaNa kara AtmakalyANa kiyaa| 10156 2.5.10 yazabhadrA yaha kuNDarika yuvarAja kI patnI thI, isake rUpa saundarya para mugdha hokara jyeSTha bhrAtA puNDarIka ne apane bhAI kuNDarIka ko mauta ke ghATa utAra diyA thA / yazabhadrA usa samaya garbhavatI thI usake samakSa zIla surakSA aura garbha surakSA kI samasyA A khar3I huii| eka sArtha kA usane Azraya liyA, zrAvastI meM 'kIrtimatI' AryikA ke pAsa usane saMyama grahaNa kiyaa| kucha mAsa pazcAt yazabhadrA ne eka bAlaka ko janma diyA usakA nAma 'khuDDaga kumAra' rakhA gyaa| yazabhadrA saMyama tapa kI utkRSTa sAdhanA kara ArAdhaka pada ko prApta huii| 157 2.5.11 dhanazrI ye basantapura rAjA ke rAjya meM dhanapati aura dhanAvaha zreSThI kI bAla-vidhavA bhaginI thI, donoM bhAiyoM ko jaba saMsAra se virakti huI, to dhanazrI ne bhI apane prANapriya bhrAtAoM ke patha kA anusaraNa kara dharmaghoSa AcArya ke pAsa dIkSA aMgIkAra kara lii| mRtyu prApta kara yaha sarvAMGga sundarI ke rUpa meM utpanna huii| 158 2.5.12 bhadrA ye tagarAnagarI ke zreSThI datta kI patnI evaM araNaka kI mAtA thiiN| mahAmuni mitrAcArya ( arhanmitra) ke upadeza ko sunakara tInoM ne dIkSA le lii| jaba araNaka svayaM ko saMyama ke liye asamartha jAnakara vahA~ kI proSitapatikA (jisakA pati paradeza meM thA) ke kAmabANa se viMdha gaye, taba bhadrA pAgala sI hokara galI-galI araNaka-araNaka pukAratI phirane lagI, vaha sabase apane beTe ke viSaya meM pUchatI / eka dina araNaka ne gavAkSa se apanI mA~ ko dekhA, 156. (ka) nizItha cUrNi bhAga 2 pR. 417-18 (kha) nizItha bhASya 2951 (ga) bRhatkalpa bhASya 5254-7 (gha) prAprone 2 pR. 806 157. (ka) Ava. ni. bhAga 2, pR. 141; (kha) A. cU. bhAga 2 pR. 191-92 (ga) prAprone. bhAga 1, pR. 180,281 158. Ava. ni. hAri. vR. bhAga 1, pR. 262-63 133
Page #196
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa to turaMta nIce utarA,-mamatA aura zraddhA kA sukhada milana huaa| mA~ ne putra kI AtmA ko dhikkArate hue kahA-"putra! tUne apanI sone kI thAlI ko pItala kI banAlI? isI janma meM kyA, aneka janmoM meM bhI tujhe bhogoM se tRpti nahIM milii| vicAra karake dekha kitane janmoM se tU bhogoM se tRpta nahIM huA, kyA aba tujhe tRpti mila jAegI?" mA~ kI mamatA ke svara ne araNika ko punaH jAgRta kara diyA, khoyA huA Atmabala aura saMkalpa punaH huMkAra utthaa| araNika ne tapatI zilA para saMthArA kara utkRSTa samabhAva kI ArAdhanA se eka hI dina meM kaivalyalakSmI ko prApta kiyaa| sAdhvI mAtA kI mamatA Atma jAgRti kA kAraNa banI, dhanya ho gaI vaha maaN|'59 2.5.13 manumatikA (dAsI) ujjaina ke rAjA devalAsuta mahArAnI locanA kI yaha dAsI thI, rAjA devalAsuta aura mahArAnI ke dIkSA lene para saMgatadAsa aura manumatikA dAsI ne bhI dIkSA aMgIkAra kara lii| rAjA-rAnI ke anurAga se dAsa aura dAsI bhI dIkSita ho gye| manumatikA ne saMyama tapa kI ArAdhanA karake AtmakalyANa kiyaa|'60 2.5.14 locanA va arddhasaMkAzA locanA ujjaina ke rAjA devalAsuta kI dharmaniSThA mahArAnI thii| eka bAra rAjA ke sira para zveta bAla dekhakara usane mahArAja se kahA-'dUta AyA hai'| rAjA ke pUchane para rAnI ne yamarAja kA zveta bAla rUpa dUta nikAlakara rAjA ko dikhAyA isase rAjA pratibaddha haA. usane tatkAla rAjya tyAga kara saMnyAsa grahaNa kara li hotI huI bhI rAjA ke pIche usane bhI vahI mArga apanA liyaa| jaba pramukhA sAdhvI ko isa bAta kA patA lagA, to usane kisI zayyAtarI ke yahA~ rAnI kI vyavasthA kii| bAlikA ke janma ke sAtha hI rAnI svargavAsinI ho gii| bAlikA 'arddhasaMkAzA' ke nAma se pahacAnI jAne lgii| yauvanAvasthA prApta hone para ekabAra arddhasaMkAzA pitA ke Azrama kI ora gaI, usakI suMdaratA para mohita ho rAjarSi kAma kI yAcanA karane lge| pitA kI isa anaucitya lAlasA ko dekha arddhasaMkAzA vahA~ se bhAga nikalI, vaha mana meM vicAra karatI jA rahI thI - "dhiddhI ihaloe phalaM paraloe na najjai, kiM hotitti sNbuddho|62 cintana kI gaharAI aura pariNAmoM kI vizuddhi se use 'avadhijJAna' utpanna ho gayA, vaha kisI saMyatinI sAdhvI ke pAsa dIkSita ho gaI utkRSTa tapa saMyama kI ArAdhanA kara vaha mokSa ko prApta huii| 2.5.15 ajJAtanAmA bRhatkalpa bhASya meM eka sAdhvI kA varNana AtA hai usa para Asakta hokara usake pati ko jyeSTha bhrAtA ne mAra diyaa| isa ghaTanA se vairAgya prApta hokara usane dIkSA aMgIkAra kI, usakA pati du:kha se saMtapta hokara akAma nirjarA 159. uttarAdhyayana niyukti gAthA 92, prA. pro. ne. bhAga 2, pR. 517 160. Ava. ni. hari. vR., bhA. 2 pR. 150 161. (ka) Ava. cU. bhA. 2, pR. 202 (kha) prAprone. 2, pR. 658 162. Ava. ni. hari. vR. bhAga 2, gA. 1359 134
Page #197
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAgaitihAsika kAla se arhat pArzva ke kAla taka nirgrantha-paramparA kI zramaNiyA~ se marakara vyaMtara jAti ke devoM meM utpanna huaa| sAdhvI banI huI apanI strI ko usane aneka taraha se pIr3ita kiyA / daivI upasarga ko samatA bhAva se sahana kara usane AtmakalyANa kA mArga prazasta kiyaa| 163 2.7.16 rAjakSullikA jitazatru rAjA kI bhaginI thii| jitazatru ne sthaviroM ke pAsa dIkSA le lI, gItArtha hokara ve potanapura meM paratIrthikoM ke sAtha vAda-vivAda kara mahatI jinazAsana prabhAvanA kara nirvANa ko prApta hue| bhrAtA ke anurAga se rAjakSullikA bhI pravrajita ho gaI thI, usane sunA ki merA bhAI kAlagata ho gayA, sunakara vaha kSiptacitta ho gaI, AcArya ne usake klAnta mana ko anitya bhAvanA se bhAvita kara sthira kiyaa| 164 rAjakSullikA jJAna, darzana cAritra kI ArAdhanA se saMlagna hokara ArAdhaka bniiN| 2.5.17 mati pANDumathurA ke rAjA pANDusena kI yaha kanyA thI, isane saMyama grahaNa kara mukti prApta kii| jisa sthAna para inakA nirvANa huA, usa sthAna ko lavaNa samudra ke devoM ne Aloka va prakAza se paripUrita kara diyA, vaha sthAna 'prabhAsa' nAma se jAnA jAtA hai| 165 2.5.18 lakSmaNAryA avasarpiNI kAla kI atIta caubIsI ke caubIsaveM tIrthaMkara kI ye sAdhvI thiiN| eka bAra udyAna meM dhyAna lagAkara baiThI thIM ki sAmane pakSI yugala ke maithuna saMbaMdha ko dekhakara kAma vAsanA se malina citta vAlI ho gii| apanI sAdhvI avasthA kA dhyAna Ane para pazcAtApa huA, kiMtu lajjAvaza gurUNI se spaSTa AlocanA karane ke bajAya unase kAma se grasta citta hone para kyA prAyazcit AtA hai, yaha jAnakArI lekara usI prakAra tapa bhI kiyA, tathApi mAyA rakhane se virAdhaka bniiN| saMsAravRddhi kI, bhaviSya meM mukti prApta kregii| 166 2.5.19 phalguzrI duHSama nAma ke isa paMcama kAla ke aMta meM hone vAlI isa sAdhvI kA nAma 21 hajAra varSa taka amiTa rhegaa| yaha sAdhvI duHsaha nAma ke AcArya kI paramparA meM hogii| AcArya ke bAre meM ullekha hai, ki unakA zarIra do hAtha kA Ayu 20 varSa kI hogI, 12 varSa kI avasthA meM dIkSA leNge| dazavaikAlika jJAtA mahAna zrutadhara ke rUpa meM pratiSThita hoNge| 8 varSa taka saMyama kA pAlana kreNge| tele ke tapa sahita mRtyu prApta karake saudharma devaloka meM utpanna hoNge| usI dina pUrvAhna meM cAritra kA viccheda ho jaaegaa| inake samaya meM vimalavAhana rAjA aura sumukha maMtrI hoNge| aMtima zrAvaka 'nAgila' aura 'satyazrI' nAma kI zrAvikA hogii| 107 163. bRhatkalpa bhASya bhAga 6, gA. 6261, pR. 1652 164. baMbhIya suMdarI yA annAviya jAi logjetttthaao| tAo vi kAlagayA, kiM puNa sesAu ajjAo ? bRhadkalpa bhASya - bhAga 6, gAthA 6201 165. (ka) prAprone, 2 pR. 535 (kha) Ava. cU. bhAga 2, pR. 157, (ga) A. ni. 1296 166. mahAnizItha, pR. 163, dR. prAprone. bhA. 2 pR. 650 167. triSaSTi 10/3/46-47 135
Page #198
--------------------------------------------------------------------------
________________ 2.5.20 vartamAna yuga kI aMtima sAdhvI ke rUpa meM viSNu zrI kA bhI ullekha hai| 168 2.6 purANa - sAhitya meM varNita jaina zramaNiyA~ jaina purANa - sAhitya atyaMta vistRta evaM vizAla hai, usameM aneka jaina zramaNiyoM ke ullekha haiN| prathama tIrthaMkara bhagavAna RSabhadeva se bhagavAna mahAvIra taka ke kAla meM jina-jina zramaNiyoM ne saMyama grahaNa kiyA unakA ullekha hamane prAyaH usa-usa tIrthaMkara ke sAtha kara diyA hai, zeSa zramaNiyoM kA kAla nirNIta nahIM hone se unakA varNana hama yahA~ akArAdi krama se kara rahe haiN| 2.6.1 anuzA yaha dArUgrAma nivAsI vimuci brAhmaNa kI bhAryA tathA atibhUti kI jananI thii| kamalakAntA AryikA se dIkSita hokara tapa va zubha dhyAna se maraNa kara brahmaloka meM devI banI, yahA~ se cyuta hokara candragati vidhAdhara kI puSpavatI nAma kI bhAryA huI | 169 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 2.6.2 abhayamatI yaudheya deza ke rAjapura nagara ke rAjA mAridatta ko kisI bhairavAcArya ne AkAzagamana kI zakti prApta karane kA upAya balikarma batAyA, usameM aneka pazu-pakSI yugala ekatrita kie gae, eka manuSya yugala kI kamI thii| usI samaya digambara muni suvratAcArya apane caturvidha saMgha ke sAtha yahAM padhAre, avadhijJAna se isa mahAhiMsA ko rokane meM nimittabhUta banane vAle kSullaka abhayarUci va kSullikA abhayamatI ko rAjapura meM AhAra hetu bhejaa| rAjA mAridatta ke pUchane para apanA va rAjA kA mAmA-bhAnaje kA riztA tathA pUrvabhava meM apane dvArA ATe ke mUrge kI bali ke phalasvarUpa kaI bhavoM taka pIr3AdAyI mahAna kaSTa uThAne kI gAthA ko sunAkara unheM usa mahAhiMsA se uparata kiyaa| rAjA ne evaM kSullaka ne sudattAcArya ke pAsa muni dIkSA aMgIkAra kI / kSullikA abhayamatI ne bhI gaNinI ke pAsa dIkSA lI 1170 2.6.3 gaNinI amitamatI, anaMtamatI ye donoM mahAvideha kSetra ke jagatpAla cakravartI kI putriyA~ thIM inake sadupadeza se yazasvatI, guNavatI, kuberasenA Adi kaIyoM ne pUrvakRta karmoM kA phala zravaNakara dIkSA aMgIkAra kii| 7 " 2.6.3 kanakamAlA vijayArdha parvata kI dakSiNazreNI meM zivamaMdira ke rAjA meghavAhana kI rAnI vimalA kI ye putrI thI, yauvanAvasthA 168. mahanizItha pR. 115-117 dR prAprone. bhAga 2 pR. 706 169. pa. pu. 30/116, 124 125 134, dRSTavya, jaina purANa koza, pR. 20 170. AryikA ratnamatI abhi. graMtha. pR. 378-89 171. AdipurANa, parva 46; ma.pu. 46/45-47 dR. jai. pu. ko., pR. 29 136
Page #199
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAgaitihAsika kAla se arhat pArzva ke kAla taka nirgrantha-paramparA kI zramaNiyA~ meM pUrvavideha ke ratnasaMcaya nagara ke rAjA kSemaMdhara ke prapautra sahasrAyudha kI bhAryA zrISeNA ke putra kanakazAMta se inakA vivAha huaa| kanakamAlA aura sapatnI basaMtasenA donoM ne vimalamatI AryikA ke pAsa dIkSA grahaNa kii| ghora tapasyA va aMta meM saMllekhanA maraNa se marakara svargagAminI hii|172 2.6.5 kanaka zrI __ ye ardhacakrI prativAsudeva rAjA damitAri kI putrI thii| jambUdvIpa ke pUrvavideha ke hI vatsakAvatI deza kA rAjA stimitasAgara kI vasuMdharA rAnI se utpanna aparAjita baladeva evaM anumati rAnI se utpanna anaMtavIrya vAsudeva ne yuddha meM damitAri ko mArakara kanakazrI kA varaNa kiyaa| kanakazrI apane pitAmaha kIrtidhara kevalI se pitA kI mRtyu kA kAraNa aura pUrvabhava kA vairAnubaMdha jAnakara vairAgya ko prApta huI evaM suprabhA nAma kI gaNinI ke pAsa svayaMprabha nAmake tIrthaMkara ke samavasaraNa meM dIkSA lii| samAdhi se AyuSya pUrNa kara ve saudharma svarga meM giiN|173 2.6.6 kuntI zauryapura nagara ke rAjA andhakavRSNi va usakI rAnI subhadrA kI putrii| vasudeva Adi isake dasa bhAI tathA mAdrI isakI bahina thii| rAjA pANDu ne adRzya rUpa se kanyA avasthA meM isake sAtha sahavAsa kiyA thaa| kanyA avasthA meM isake karNa tathA vivAhita hone para yudhiSThira Adi 5 putra hue| kauravoM ne ise lAkSAgRha meM jalA denA cAhA thA, kiMtu yaha putroM sahita suraMga se bAhara nikala gaI thii| vanavAsa ke samaya pAMDavoM ne ise vidura ke yahA~ chor3a diyA thaa| anta meM dIkSA dhAraNa kara solahaveM svarga meM sAmAnika deva huI, vahA~ cyuta hokara yaha mokSa prApta kregii|174 2.6.7 guNavatI yaha rAjA prajApAla kI putrI tathA prabhAvatI AryikA kI sahavartinI eka gaNinI sAdhvI thI, amitamatI AryikA ke sAnnidhya meM saMyama dhAraNa kara liyA thaa| isane zrIdharA yazodharA va dhanazrI ko dIkSA dI thii| 75 2.6.8 caMdranakhA kharadUSaNa kI patnI, rAvaNa kI bahina aura zambUka tathA sunda kI jnnii| rAma-lakSmaNa para yaha kAmAsakta ho gaI, kiMtu isakA manoratha pUrNa nahIM huA, aMta meM zazikAntA AryA ke pAsa sAdhvI ho gaI, tapasyA karake ratnatraya kI prApti kii|176 2.6.9 candrAbhA vaTapura nagara ke rAjA vIrasena kI bhaaryaa| rAjA madhu ne vIrasena ko dhokhA dekara ise apanI strI banAyA, bAda meM 172. mapu. 63/124 dR. jai. pu. ko. pR. 376 173. uttarapurANa, parva 63 pR. 172 174. mapu. 70/95-97, 115-16; vahI 72/264-66 dR. jai. pu. ko pR. 88 175. ma.pu. 46/223; 59/232; 72/235, dR. jai. pR. ko. pR. 112 176. pa pu. 43/113; 78, 95, dR. jai. pu. ko. pR. 122 137 For Private & LearnerUse Only
Page #200
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa para strI sevana ke pApa kA prAyazcit kara madhu ne vimalavAhana muni se dIkSA le lI, isane bhI AryikAvrata svIkAra kara liye| 77 2.6.10 cAritramatI isane "garUr3apaMcamIvrata" kiyA, aMta meM dIkSA lekara deva bnii| 78 2.6.11 jinadattA mathurA ke seTha bhAnudatta kI patnI yamunAdattA ko isane dIkSA dI thii| vItazokA nagarI ke rAjA azoka kI putrI zrIkAntA ne bhI isake pAsa dIkSA lii|179 2.6.12 jinamati'0 2.6.13 jinamatikSanti : inase kauzAmbI ke zreSThI subhadra kI putrI dharmavatI ne jinaguNatapa lekara upavAsa kiye the| 2.6.14 dattavatI podanapura ke rAjA pUrNacandra kI rAnI hiraNyavatI ne inase dIkSA lI thii|182 2.6.15 dAntamatI isa AryikA dvArA siMhapura kI rAnI rAmadattA ko udbodha pradAna karane kA ullekha hai|183 2.6.16 durgandhA dhanamitra kI kanyA durgandhA ne "rohiNIvrata" kA ArAdhana kara Ayu ke aMta meM dIkSA lI aura marakara prathama svarga meM devI bnii|184 177. pa. pu. 109/136-162, dR. jaipu ko. pR. 124 178. jaina vrata kathA saMgraha, pR. 107 179. ha pu. 33/96-100; 60/69-70 dR. jaipuko pR. 145 180. dekhie. dharmamati 181. hapu. 60/101-2; mapu. 71/437-38, dR. jaipuko. pR. 146 182. hapu. 27/56, jaipuko. pR. 159 183. mapu. 59/199, 212, dR. jaipuko. pR. 163 184. jaina vrata kathA saMgraha, pR. 54 138
Page #201
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAgaitihAsika kAla se arhat pArzva ke kAla taka nirgrantha-paramparA kI zramaNiyA~ 2.6.17 dhanavatI kubera mitra kI patnI dhanavatI ne saMgha kI svAminI 'amitamati' ke pAsa dIkSA lii| aura una yazasvatI aura guNavatI AryikAoM kI mAtA 'kuberasenA' ne bhI apanI putrI ke samIpa dIkSA le lii| tato dhanavatI dIkSA, gaNinyA sannidhi yyau| mAtA kuberasenA ca, tyoraaryikyoyo|' 2.6.18 dhanazrI campAnagarI ke agnibhUti brAhmaNa aura agnilA brAhmaNa kI putrI thI, somazrI aura nAgazrI kI bar3I bahina thii| somadeva brAhmaNa ke putra somadatta se vivAhita isake pati ne varUNa gurU ke pAsa aura isane apanI bahina mitrazrI ke sAtha guNavatI AryikA ke samIpa dIkSA dhAraNa karalI thii| marakara acyuta svarga meM sAmAnika deva huii| vahA~ se cyuta hokara yaha pANDuputra nakula huii|6 2.6.19 dharmamati kauzAmbI nagarI ke seTha subhadra va seThAnI mitrA kI putrii| isane jinamati AryikA ke pAsa jinaguNa nAmakA tapa kiyA, marakara mahAzukra svarga meM indrANI huI thii|87 2.6.20 naMdayazA jambUdvIpa ke bharatakSetra meM bhaddilapura nagara ke zreSThI dhanadatta kI ye bhAryA thI, dhanapAla, devapAla Adi nau putra evaM priyadarzanA evaM jyeSThA ina do putriyoM ke sAtha naMdayazA ne sudarzanA nAma kI AryikA ke pAsa dIkSA grahaNa kii| naMdayazA ne apane saMpUrNa parivAra kA saMbaMdha parajanma meM bane rahane kA nidAna kara saMnyAsa dhAraNa kiyA, marakara sabake sAtha 13veM Anata devaloka ke zAMtakara vimAna meM utpanna he| vahA~ se cyavakara naMdayazA zauripura nagara ke svAmI rAjA aMdhakavRSNi kI rAnI subhadrA ke rUpa meM utpanna huI, nidAna ke phalasvarUpa subhadrA ke samudravijaya, stimita, himavAn, vijaya, vidvAn, acala, dhAraNa, pUraNa, pUritArthIgaccha aura abhinandana ye nau putra hue aMta meM dasaveM putra kA nAma vasudeva rakhA gyaa| priyadarzanA evaM jyeSThA ke jIva krama se kuMtI aura mAdrI nAmakI do kanyAyeM huI jinase utpanna putra 'pAMDava' ke nAma se vikhyAta hue|188 2.6.21 nirnAmikA isane durgandha roga dUra karane ke liye "muktAvalIvrata" kiyA thA, Age jAkara vAsupUjya svAmI ke samavasaraNa meM gaNadhara bnii|189 185. AdipurANa, (dvi.) pR. 457 186. hapu. 64/4-6, 12-13, 111-12, dR. jaipuko. pR. 179 187. hapu. 60/101-2, dR. jaipuko. pR. 182 188. mapu. 70/182-98; hapu. 18/123-24 dR. jai.pu.ko. pR. 198 189. jaina vrata kathA saMgraha, pR. 156 139
Page #202
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 2.6.22 padmalatA puSkaravaradvIpa ke saritdeza meM sthita vItazokapura ke rAjA candradhvaja aura kanakamAlinI kI putrI, isane gaNinI amitasenA ke pAsa saMyama dhAraNa kiyA aura marakara svarga meM deva huii| 90 2.6.23 padmAvatI yaha kaliMga deza ke basaMtapura nagara ke rAjA vIrazreNI ke rAjakumAra citrazreNI kI patnI thI, jaba bha. mahAvIra kA samavasaraNa kumArI parvata para lagA, usa samaya usane pati citrazreNI ke sAtha AryikA dIkSA dhAraNa kii| 2.6.24 padmAvatI rAjapura ke vRSabhadatta seTha kI bhAryA, isane suvratA AryikA se saMyama liyA thaa| gandharvapura ke rAjA vAsava kI rAnI prabhAvatI ne isase dIkSA lI thI, bhadrilapura ke rAjA meghanAda kI rAnI vimala zrI ne bhI isI AryA se dIkSA lI thii|192 2.6.25 padminI pUrvajanma meM isane "caMdanaSaSThIvrata" kI vidhipUrvaka ArAdhanA kI thI, apane pUrvabhava kA vRtAMta sunakara bhogoM se vairAgya utpanna huA aura dIkSA lekara 16veM svarga meM deva bnii|193 2.6.26 prabhAvatI mahAvideha ke vijayArdha parvata kI uttarazreNI ke gandharvapura nagara ke rAjA vidyAdhara vAsava kI rAnI va mahIdhara kI jnnii| isane padmAvatI AryikA se ratnAvalI tapa grahaNa kiyA thA, marakara acyutendra svarga meM pratIndra huI thii|194 2.6.27 priyadarzanA isane ayodhyA ke rAjA aravinda kI putrI suprabuddhA ko dIkSA dI thii|195 2.6.28 priyamitrA gaNinI aaryikaa| isane vijayArdha parvata ke vastvAlaya nagara ke rAjA sendraketu kI putrI madanavegA ko dIkSA dI thii| anya eka priyamitrA rAjA megharatha kI patnI, nandIvardhana kI jnnii| yaha atyadhika rUpavatI thii| devasabhA meM isake 190. DaoN. nemicandra zAstrI: tIrthaMkara mahAvIra aura unakI AcArya paramparA, bhAga 1, pR. 260 191. mapu. 62/365 dR. jai. pu. ko. pR. 213 192. jaina vrata kathA saMgraha, pR. 66 193. mapu. 75/314-19 dR. jai. pu. ko, pR. 230 194. mapu. 7/30; 29/32, dR. jai. pu. ko. pR. 237 195. mapu. 72/34-35 dR. jai. pu. ko. pR. 242 140
Page #203
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAgaitihAsika kAla se arhat pArzva ke kAla taka nirgrantha-paramparA kI zramaNiyA~ saundarya kI prazaMsA sunakara ratiSeNA aura rati nAmA do deviyAM isakA rUpa darzana karane svarga se AyIM thiiN| taila-mardana karAtI dekha ve saMtuSTa huIM, kiMtu jaba isa susajja avasthA meM dekhA to unheM prasannatA nahIM huI, ve isake nazvara rUpa ko dhikkAratI huI vahA~ se calI gii| rAjA-rAnI donoM ne saMyama grahaNa kara liyaa| 196 2.6.29 prItimatI puSkArdha dvIpa ke pazcima videha meM gaMdhilAdeza ke vijayArdha parvata kI uttarazreNI ke arindamapura ke rAjA ariMjaya kI ajitasenA rAnI se yaha rUpa guNa sampanna kanyA paidA huii| yuvatI avasthA meM usane saMkalpa kiyA ki jo mujhe 'gatiyuddha ( daur3a) meM jItegA, usIkA maiM varaNa kruuNgii| uttarazreNI ke rAjA sUryaprabha evaM rAnI dhAriNI ke putra ciMtAgati, manogati aura capalagati ne usake sAtha spardhAkI, usameM ciMtAgati ko vijaya prApta huI, kiMtu usane varamAlA pahanane se iMkAra kara diyA, usane kahA ki tUMne pahale unheM bhI prApta karane kI icchA se gatiyuddha kiyA ataH tUM mere liye tyAjya hai| prItimatI ne kahA- jisane mujhe jItA hai usI ke gale meM mAlA ddaaluuNgii|' isa vivAda meM prItimatI saMsAra se virakta ho vivRtA nAmakI AryikA ke pAsa dIkSita ho gii| prItimatI ke isa sAhasa ko dekhakara tInoM bhrAtAoM ne bhI damavara muni ke pAsa dIkSA grahaNa kii| utkRSTa saMyama kA pAlana kara ye tInoM cauthe mAhendra svarga meM sAmAnika deva bneN| Age jAkara isase sAtaveM bhava meM ciMtAgati kA jIva bAvIsavA~ tIrthaMkara neminAtha evaM prItimatI rAjImatI ke rUpa meM paidA huii| 197 2.6.30 prItikarI gAMdhAra deza meM viMdhyapura ke nivAsI vaNik sudatta kI bhAryA / isI nagarI ke rAjakumAra nalinaketu ne kAmAsakta hokara isakA apaharaNa kiyA thA, jisase usakA pati virakta hokara dIkSita ho gayA, isane bhI AryikA suvratA se dIkSA le lii| marakara yaha aizAna svarga meM devI huii|" 2.6.31 madanAvatI pUrvabhava meM zItalanAtha bhagavAna ke samaya " sugaMdhadazamIvrata" kiyA, apanA pUrvabhava sunakara dIkSA lI 16veM svarga meM deva banI, phira mokSa meM gaI / 199 " 2.6.32 madanamaMjUSA ratnazekhara kI patnI, pUrvabhava meM "puSpAMjalIvrata" kiyA, apanA pUrvabhava sunakara dIkSA lI 16veM svarga meM deva banI | 200 196. mapu. 63/249-53, 288-95 dR. jai. pu. ko 197. mapu. 70/30-37 dR. jai. pu. ko pR. 240 198. mapu. 63/99-100 dR. jai. pu. ko pR. 244 199. jaina vrata kathA saMgraha, pR. 77 200. jaina vrata kathA saMgraha, pR. 130 pR. 243 141
Page #204
--------------------------------------------------------------------------
________________ 2.6.33 madrI / mAdrI rAjA andhakavRSNi aura usakI rAnI subhadrA kI dvitIya putrI, kuMtI kI choTI bahina / samudravijaya Adi isake bhAI the| yaha pANDu kI dvitIya rAnI thii| nakula aura sahadeva isake putra the| pati ke dIkSita ho jAne para isane bhI saMsAra se virakta hokara putroM ko kuMtI ke saMrakSaNa meM chor3a diyA thA aura saMyama dhAraNa karake gaMgA taTa para ghora tapa kiyA thA, anta meM marakara saudharma svarga meM utpanna huI | 201 2.6.34 mitra zrI dhanazrI kI choTI bahina | apanI choTI bahina nAgazrI dvArA dharmarUci muni ko viSamizrita AhAra diye jAne se yaha aura isakI bar3I bahina dhanazrI tathA somadatta Adi tInoM bhAI dIkSita ho gaye the| marakara ye pA~coM jIva acyuta svarga meM sAmAnika deva hue| vahA~ se cyavakara pANDuputra sahadeva huI thii| 202 2.6.35 yamunAdattA mathurA ke bAraha karor3a mudrAoM ke adhipati seTha bhAnu kI strii| isake subhAnu bhAnukIrti Adi sAta putra the / anta meM isane aura isakI sAtoM putravadhuoM ne jinadattA AryikA ke samIpa tathA isake putroM ne va pati bhAnu seTha ne varadharma muni se dIkSA le lI thii| 203 2.6.36 yazasvatI rAjA ceTaka kI putrI jyeSThA kI dIkSA inake dvArA hone kA ullekha purANoM meM hai| 204 2.6.37 yazodharA alakA nagarI ke rAjA sudarzana aura rAnI zrIdharA kI putrI / yaha vijayArdha kI uttara zreNI meM prabhAkarapura ke rAjA sUryAvarta ke sAtha vivAhI gayI thii| isane apanI mAtA ke sAtha guNavatI AryikA se dIkSA le lI thI / anta meM pati aura putra ( razmivega) donoM dIkSita ho gaye the | 205 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 2.5.38 rAmadattA merU gaNadhara ke nauveM pUrvabhava kA jIva / podanapura ke rAjA pUrNacandra aura rAnI hiraNyavatI kI putrI, siMhapura ke rAjA siMhasena kI rAnI thii| isake maMtrI satyaghoSa dvArA bhadramitra kI dharohara ke rUpa meM rakhe gaye ratnoM ko use puna: lauTAne mukara jAne para isane maMtrI ke sAtha juA khelA aura usameM usakA yajJopavIta va nAmAMkita aMgUThI maMtrI ke ghara bhejakara se 201. mapu. 70/94-97, 114-116 dR. jai. pu. ko. pR. 272, 294 202. mapu. 72/227-37, 261, dR. jai. pu. ko. pR. 298 203. mapu. 71/2016, 243 44, hapu. 33/96-100 dR. jai. 204. mapu. 75/31-33 dR. jai. pu. ko. pR. 313 205. mapu. 59/230; hapu. 27/79-83 dR. jai. pu. ko. pR. 314 pu. ko. 142 pR. 312
Page #205
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAgaitihAsika kAla se arhat pArzva ke kAla taka nirgrantha- paramparA kI zramaNiyA~ cAturyatA se usakI strI se ratna maMgavA liye| isa prakAra bhadramitra ko nyAya dilAne aura aparAdhI ko daMDita karAne meM isakA apUrva yogadAna rhaa| rAjA ke marane ke pazcAt isane hiraNyamati AryikA se saMyama dhAraNa kiyA / putra siMhacandra bhI dIkSita huA, yaha dekhakara yaha harSita huI thii| aMta meM putra sneha se nidAnapUrvaka marakara mahAzukra svarga ke bhAskara vimAna meM deva huI | 206 2.5.39 vasantasundarI vasundharapura ke rAjA viMdhyasena aura rAnI narmadA kI putrI / yudhiSThira ke lAkSAgRha kI Aga meM jalakara mara jAne ke samAcAra se isakA vivAha yudhiSThira se nahIM ho sakA taba yaha saMsAra se virakta huI aura isane dIkSA le lI thii| 207 2.5.40 vijayAvatI pUrvabhava meM isane " meghamAlAvrata" kA ArAdhana kiyaa| aura aba jinezvarI dIkSA le 16veM svarga me deva banI, Age mokSa prApta karegI | 208 2.5.41 vidyu yaha pUrvabhava meM sarvabhUSaNa kI AThasau striyoM meM kiraNamaNDalA nAmakI pradhAna strI thii| isane apane mAmA ke putra hemazikha kA sote samaya bAra-bAra nAmoccAraNa kiyA thA, isa ghaTanA se isakA pati muni bana gayA aura yaha sAdhvI ho gaI thii| Ayu ke aMta meM kisI kaluSita bhAvanA se marakara yaha rAkSasI huI 1 209 2.6.42 vinayavatI govardhana nagara ke zrAvaka jinadatta kI strI / yaha AryikA hokara tathA tapa karate hue marakara svarga meM deva huI thI / 210 2.6.43 vimalamatI yaha gaNinI AryikA thii| rAjA kanakazAMti kI do rAniyA~ inase dIkSita huI thiiN| 21 2.6.44 vimala zrI bharatakSetra meM jayanta nagara ke rAjA zrIdhara aura rAnI zrImatI kI putrI / bhadrilapura ke rAjA meghanAda kI yaha rAnI thii| pati ke mara jAne para isane padmAvatI AryikA ke samIpa dIkSA lekara AcAmla vardhamAna tapa kiyA thaa| anta meM marakara yaha sahasrAra svarga ke indra kI pradhAna devI banI | 212 206. mapu. 59/146-77, 192-256; hapu. 27/20-21, 47-58 dR. 207. hapu. 45/70-72 dR. jai. pu. ko. pR. 352 208. jaina vrata kathA saMgraha, pR. 94 209. papu. 104/99-117 dR. jai. pu. ko. 370 210. papu. 20/137-43 dR. jai. pu. ko. pR. 372 211. mapu. 63/ 124 dR. jai.. pu. ko. pR. 376 212. mapu. 71/452-57; hapu. 60/117-20 dR. jai. pu. ko. pR. 376 jai. pu. ant. y. 328 143
Page #206
--------------------------------------------------------------------------
________________ 2.6.45 vimalA rAjapura nagara ke seTha sAgaradatta aura seThAnI kamalA kI putrI / nimittajJAnI ke kathanAnusAra isakA vivAha jIvandhara kumAra ke sAtha huA thA / jIvandhara ke dIkSA le lene para isane bhI candanA - AryikA se saMyama dhAraNa kara liyA thA / 213 2.6.46 vedavatI mRNAlakuNDa nagara ke zrIbhUti purohita aura usakI strI sarasvatI kI putrii| isI nagara ke rAjakumAra zambhU ne isake pitA ko mArakara balapUrvaka isake sAtha kAmasevana kiyA thaa| zambhU kI isa kuceSTA ke kAraNa AgAmI paryAya meM zambhU kA vadha karane kA nidAna kiyA, Ayu ke anta meM AryikA harikAntA se dIkSA lekara isane kaThina tapa kiyA tathA marakara brahma svarga meM gii| vahA~ se cyavakara yaha rAjA janaka kI putrI sItA huii| pUrvabhava ke nidAna ke anusAra rAvaNa (zambhU kA jIva ) ke kSaya kA kAraNa bniiN| 214 2.6.47 zIlAvatI isane " dvAdazIvrata " kiyA, bAda meM dIkSA lii| 215 2.6.48 zrIkAntA jambUdvIpa ke bharatakSetra sambandhI puSkalAvatI deza kI vItazokA nagarI ke rAjA azoka aura rAnI zrImatI kI putrii| isane jinadattA AryikA se dIkSA lI, ratnAvalI- tapa karate hue deha tyAga karake mAhendra svarga ke indra kI devI huI 1216 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 2.6.49 zrIkAntA mathurA nagarI ke seTha bhAnu kI putravadhu aura zUra kI patnI / aMta meM dIkSita ho gaI thii| 217 2.6.50 zrIdharA vijayArdha parvata kI dakSiNa zreNI meM dharaNItilaka nagara ke rAjA atibala aura rAnI sulakSaNA kI putrI / yaha alakA nagarI ke rAjA sudarzana ke sAtha vivAhI gayI thii| isane guNavatI AryikA se dIkSA lekara tapa kiyaa| tapazcaraNa avasthA meM pUrvabhava ke vairI satyaghoSa ke jIva ajagara ne ise nigala liyaa| marakara yaha kApiSTha svarga ke rUcaka vimAna meM utpanna huI 1 218 213. mapu. 75/584-87; 679-84 dR. jaipu ko. pR. 377 214. papu. 106/135-78, 208, 225-31 dR. jai pu. ko. pR. 387 215. jaina vrata kathA saMgraha, pR. 110 216. mapu. 71/393-96; hapu. 60/68-70 dR. jai pu ko. pR. 408 217. hapu. 33/96-99, 127 218. mapu. 59/228-38; hapu. 27/77-79 144
Page #207
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAgaitihAsika kAla se arhat pArzva ke kAla taka nirgrantha-paramparA kI zramaNiyA~ 2.6.51 zrImatI mahAvideha ke puNDarikiNI nagarI ke vajradaMta cakravartI kI rAnI lakSmImatI kI kanyA thI, puSkalAvatI ke utpalakheTa nagara ke rAjA vajrabAhu evaM rAnI vasundharA ke putra vajrajaMgha ke sAtha inakA vivAha huaa| vajrajaMgha hI bharatakSetra ke AditIrthaMkara RSabhadeva hue evaM zrImatI hastinApura ke rAjakumAra prathama dAna tIrtha ke pravartaka zreyAMsakumAra hue| cakravartI vajradaMta ne bhI sATha hajAra rAniyoM 20 hajAra rAjAoM evaM eka hajAra putroM ke sAtha dIkSA dhAraNa kii|219 2.6.52 zrImatI bandhuyazA kI paryAya meM kRSNa kI paTarAnI jAmbavatI ne inase proSadhavrata dhAraNa kiyA thaa|220 2.6.53 zrISeNA aura hariSeNA ye sAketa nagara ke rAjA zrISeNa tathA rAnI zrIkAntA kI putriyaaN| pUrvabhava meM kI huI pratijJA kA smaraNa ho jAne se ina donoM ne dIkSA le lI thii| 2.6.54 saMyamabhUSaNa ArjikA ____ isane hastiAnApura ke rAjA vizAkhadatta kI bhAryA vijayasuMdarI ko "trailokya tIja ke vrata" ko vidhi pUrvaka pradAna kiyA thaa|222 2.6.55 saMyama zrI AryikA thI, kanakodarI (aMjanA ke jIva) ko upadeza dekara samyaktvI banAyA thaa|23 2.6.56 sarvazrI yaha AryikA paMcamakAla ke sAr3he ATha mAsa zeSa rahane para kArtika mAsa ke kRSNapakSa ke aMtima dina svAti nakSatra meM deha tyAga kara svarga meM utpanna hogii|224 2.6.57 sukumArI campApura ke subandhu seTha aura usakI strI dhanadevI kI putrii| isake zarIra se durgandha AtI thii| isI nagara ke seTha dhanadatta ke putra jinadeva se isakA vivAha huaa| durgandha se khinna hokara jinadeva ne suvrata muni ke pAsa dIkSA le 219. mapu. parva 8 zloka 85 220. hapu. 60/48-49 dR. jai. pu. ko. 412 221. mapu. 72/253-56; hapu 64/129-31 dR. jai. pu. ko. pR. 414 222. jaina vrata kathA saMgraha, pR. 43 223. papu. 17/166-69. 191-94 dR. jai. pu. ko. pR. 420 224. mapu. 76/432-36, i. jai pu. ko. pR. 431 145
Page #208
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa lii| isake bAda jinadeva ke choTe bhAI jinadatta se vivAha huaa| usane bhI ise sneha nahIM diyaa| anta meM isa Atma-nindA karate hue zAnti AryikA se dIkSA le lI aura samAdhimaraNa karake acyuta svarga meM devAMganA huii| sva se cyavakara yahI rAjA drupada kI putrI draupadI banI 125 2.6.58 sundarI mathurA ke rAjA zUrasena ke putra sUradeva kI strI thii| yahI virakta hokara dIkSita ho gaI thI / 226 2.6.59 suprabuddhA sAketa nagara ke rAjA ariMjaya ke putra ariMdama aura unakI zrImatI rAnI kI putrii| isane priyadarzanA AryikA dIkSA le lI thii| Ayu ke aMta meM saudharma indra kI yaha maNicUlA nAma kI devI huI | 227 2.6.60 suprabhA dhAtakI khaMDa dvIpa ke pazcima videha kSetra meM gaMdhiladeza kI ayodhyA nagarI ke rAjA jayavarmA kI rAnI aura ajitaMjaya kI jnnii| rAjA jayavarmA ke dIkSita hokara mokSa jAne ke pazcAt yaha sudarzanA gaNinI ke pAsa ratnAvalI vrata karake acyuta svarga ke anudiza vimAna meM deva huI | 228 2.6.61 suprabhA gaNinI AryikA thii| rAjA damitAri kI putrI kanaka zrI ne inhIM se dIkSA lI thii| 229 2.6.62 subhadrA sadbhadrilapura ke rAjA megharatha rAnI aura dRr3haratha kI jananI thii| rAjA megharatha ke dIkSA dhAraNa kara lene para sudarzanA AryikA ke pAsa isane bhI dIkSA le lI thii| 230 2.6.63 subhadrA arjuna kI patnI / yaha kRSNa kI bahina tathA abhimanyu kI jananI thii| isane rAjImatI gaNinI se dIkSA lekara tapazcaraNa kiyA thaa| Ayu ke anta meM marakara solahaveM svarga meM deva huI | 231 225. mapu. 72/241-48, 256-59, 263 dR. jaipu ko pR. 445 226. hapu. 33/96-99, 127, 60/51. jai. pu. ko. pR. 451 227. mapu. 72/25, 34-36 dR. jai. pu. ko. pR. 452 228. mapu. 7/38-44 dR. jaipuko. pR. 452 229. mapu. 62/500-8 dR. jaipu.ko. pR. 453 230. mapu. 70/183, hapu. 18/ 112, 116-117 dR. jaipuko. pR. 454 231. mapu. 72/214, 264-66; hapu. 47/18 dR. jaipuko. pR. 454 146
Page #209
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAgaitihAsika kAla se arhat pArzva ke kAla taka nirgrantha-paramparA kI zramaNiyA~ 2.6.64 subhadrA eka aaryikaa| nityAlokapura ke rAjA mahendravikrama kI rAnI surUpA inhIM se dIkSita huI thii|232 2.6.65 sumati aparAjita balabhadra aura rAnI vijayA kI putrii| isane eka devI se apanA pUrvabhava sunakara suvratA AryikA ke pAsa sAtasau kanyAoM ke sAtha dIkSA le lI thii| Ayu ke anta meM yaha Anata svarga ke anudiza vimAna meM deva huii|233 2.6.66 sumati eka gaNinI AryikA thii| dhAtakIkhaMDadvIpa ke tilakanagara kI rAnI suvarNatilakA ne inhIM se dIkSA lI thii|14 2.6.67 surUpA jaMbUdvIpa ke vijayArdhaparvata kI dakSiNa zreNI ke gaganavallabha nagara ke rAjA vidyudvega vidhAdhara kI putrii| yaha nityAlokapura ke rAjA mahendravikrama ko vivAhI gayI thii| ye donoM pati-patnI jinendra kI pUjA karane sumerU para gaye the| vahA~ cAraNa RddhidhArI muni se dharmopadeza sunakara isakA pati dIkSita ho gayA thaa| isane bhI subhadrA AryikA se saMyama dhAraNa kiyaa|35 2.6.68 sulocanA bharatakSetra ke kAzIdeza kI vArANasI nagarI ke rAjA akampana aura rAnI suprabhA devI kI putrii| isake hemAMgada Adi eka hajAra bhAI tathA lakSmImatI eka bahina thii| raMbhA aura tilottamA isake apara nAma the| isane apane svayaMvara meM Aye rAjakamAroM meM jayakamAra kA varaNa kiyA thaa| bharateza cakravartI ke patra arkakIrti ne isake liye jayakamAra se yuddha kiyA, parantu isake upavAsa ke prabhAva se yuddha samApta ho gayA thaa| isane jayakumAra para gaMgA nadI meM kAlI devI ke dvArA magara ke rUpa meM kiye gaye upasarga ke samaya paMca namaskAra maMtra kA dhyAna kara upasarga samApti taka anna-jala kA tyAga kara diyA thaa| isa tyAga ke phalasvarUpa gaMgAdevI ne Akara upasarga kA nivAraNa kiyaa| jayakumAra ne ise paTTabaMdha bAMdhakara paTarAnI banAyA thaa| isake pati jayakumAra ko kAMcanAdevI uThAkara le jAnA cAhatI thI, kintu isake zIla ke prabhAva se bhayabhIta hokara adRzya ho gayI thii| jayakumAra ke dIkSita ho jAne para isane bhI brAhmI AryikA se dIkSA le lI thI, tathA tapa karake yaha acyuta svarga meM deva huI thii|236 2.6.69 suvarNatilakA dhAtakIkhaMDadvIpa ke airAvata kSetra meM sthita tilakanagara ke rAjA abhayaghoSa kI raanii| isake vijaya aura jayanta do 232. mapu. 71/420, 423 dR. jaipuko. pR. 454 233. mapu. 63/2-4,12-24 dR, jaipuko. 456 234. mapu. 63/175 dR. jaipuko. pR. 456 235. mapu. 71/419-24 dR. jaipuko pR. 459 236. mapu. 43/124-36, 329; 44/327-40, 45/2-7, 142-149 dR. jaipuko. pR. 460 147
Page #210
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa putra the / pRthivItilakA isakI sauMta thii| rAjA ke usameM Asakta ho jAne se virakta hokara isane sumati gaNinI se AryikA dIkSA le lI thii| 237 2.6.70 suvratA eka AryikA / bharatakSetra meM hastinApura nagara ke rAjA gaMgadeva kI rAnI naMdayazA ne inhIM se dIkSA lI thii| 238 2.6.71 suvratA yazodA kI putrI ne vratadhara muni se apanA pUrvabhava sunakara ina AryikA se dIkSA lI thii| 239 2.6.72 suvratA jambUdvIpa ke bharatakSetra meM zaMkha nagara ke vaizya devila kI putrI ne inheM AhAra diyA thA | 240 2.6.73 somazrI campAnagarI ke agnibhUti brAhmaNa tathA usakI patnI agnilA kI tIna putriyoM meM dUsarI putrI / inakA vivAha isake phuphere bhAI somila se huA thaa| apanI bahina nAgazrI dvArA viSa mizrita AhAra dekara muni ko mAra DAlane kI ghaTanA se duHkhI hokara pati-patnI donoM dIkSita ho gaye the| Ayu ke anta meM marakara donoM deva hue tathA svarga se cyavakara yaha sahadeva huI thI | 241 2.6.74 somilyA ArjikA putravadhu kumbhazrI ke sparza se aura "jyeSThajinavaravrata" se usakI kurUpatA dUra huI aura dIkSA lI 1242 2.6.75 svayaMprabhA maMdodarI kI choTI bahina / rAvaNa ne ise sahasrarazmi ko denA cAhA thA, kintu isane use svIkAra na karake dIkSA le lI thI / 243 2.6.76 hiraNyamatI dAntamatI AryikA ne inhIM ke sAtha vihAra kiyA thaa| rAnI rAmadattA kI yaha dIkSA gurU thI / 244 237. mapu. 62/168-75, dR. jaipuko. pR. 460 238. mapu. 71/287-88, hapu. 33 / 141-43, 165 dR. jaipuko. pR. 462 239. mapu. 70/405-8 dR. jaipuko. pR. 462 240. mapu. 62/494-8 dR. jaipuko. pR. 462 241. hapu. 64/4-13, 137-38 dR, jaipuko. pR. 468 242. jaina vrata kathA saMgraha, pR. 141 243. papu. 10/161 dR. jaipuko. pR. 474 244. mapu. 59/199-200 dR. rAmadattA 148
Page #211
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAgaitihAsika kAla se arhat pArzva ke kAla taka nirgrantha-paramparA kI zramaNiyA~ 2.7 jaina kathA - sAhitya meM varNita zramaNiyA~ jaina kathA-sAhitya atyaMta vistRta aura vizAla hai, kathAoM kA mUla utsa prathamAnuyoga hai| paMcakalpabhASya meM ullekha hai ki AcArya kAlaka (vI. ni. 605) ne jaina paramparAgata kathAoM kA saMgraha kiyA aura isa kSINa hote sAhitya kA 'prathamAnuyoga' nAma se punarUddhAra kiyaa| isa ullekha ke pramANa vasudevahiNDI, AvazyakacUrNi, Avazyaka sUtra tathA anuyogadvAra kI hAribhadrIyA vRtti Adi graMthoM meM prApta hote haiN| 245 isake atirikta bhI aneka jaina kaviyoM ne prAkRta, apabhraMza, saMskRta aura lokabhASAoM meM aneka kathA - AkhyAnoM kI racanA kI hai, inameM adhikAMza kathAoM kA mUla uddezya zIlavrata kI pratiSThA karanA hai, apane uddezya kI prApti hetu nAyaka-nAyikA aneka vipattiyA~ bhogane ke bAda bhI pralobhanoM se dUra raha apane ekaniSTha prema kI aDigatA siddha karate haiM, aMta meM kisI jaina muni ke upadeza ko zravaNa kara dIkSA aMgIkAra karate haiM pratyeka kathA ke pIche ucca Adarza, prerakatatva aura jIvana nirmANakArI mUlya nihita hai| ye kathA aura AkhyAna rAsa, caupAI, caritra, DhAla, campU Adi zIrSakoM meM racita haiN| 2.7.1 anaMtamatI yaha campApurI ke priyadatta zreSThI evaM patnI buddhizrI kI kanyA thI / bacapana meM hI dharmakIrti AcArya kI dezanA sunakara usane Ajanma brahmacarya vrata aMgIkAra kara liyA thaa| isa vrata ke pAlana meM aneka vikAravardhaka pralobhana evaM kAmAndha purUSoM ke AkramaNoM ke bAvajUda bhI usane jAna hathelI para lekara akhaMDa brahmajyoti jagAye rkhii| aMta meM, AryA padmazrI se dIkSA lekara svarga prApta kiyA / 246 2.7.2 ArAmazobhA mAtRvihIna vidyutprabhA apanI sotelI mA~ se trasta ekadina vana meM gAyoM ko carA rahI thI, usa samaya nAgadeva ne prasanna hokara use varadAna diyA ki usake sira para sadA harA bharA kuMja rahegA taba se usakA nAma 'ArAmazobhA par3a gyaa| pATalIputra kA rAjA usake sAhasa va kuMja se prabhAvita hokara apanI paTarAnI banA letA hai, usake pazcAt bhI use apanI sotelI mAM kI kuTilatA kA zikAra honA par3A, kiMtu bAda meM rAjA jitazatru ne asalI ArAmazobhA ko pahacAna liyA, aura ve sukha rahane lge| kAlAntara meM muni se apane pUrvabhava kA vRttAMta sunakara ArAmazobhA ne dIkSA grahaNa kI aura tapazcaraNa kara sadgati prApta kI / 247 ArAmazobhA kI kathA jaina kathAkAroM ko bahuta priya rahI hai, isa para saMskRta, prAkRta, gujarAtI sabhI bhASAoM meM kaI saMskaraNa prApta hote haiN| 248 2.7.3 kanakalatA, campakalatA basaMtapura ke rAjA puSpasena kI rAniyAM thIM / pUrvabhava ke sambandha ke kAraNa eka-dUsare se atizaya prIti va viyoga-saMyoga kA dRzya upasthita hone para rAjA puSpasena va donoM rAniyAM dIkSA lekara nirvANa ko prApta huI | 249 245. upAdhyAya puSkaramunijI, jaina kathAeM (saMpAdakIya ) 246. upAsakAdhyayana, AThavAM kalpa, AcArya somadevakRta, dR. jaina kathAeM, 'brahmajyotikathA', bhAga 29 247. AdhAra - mUlazuddhiprakaraNavRtti, zrI devacaMdrasUrikRta, I. 1089-90; dR. jaina kathAeM, bhAga 66 248. dekheM- zrI gaNeza lalavAnI kA lekha, zrI bhaMvaralAla nAhaTA abhinaMdana graMtha pR. 81-86, kalakattA I. 1986 249. rAjasthAnI jaina lokakathA sAhitya ke AdhAra para, dR. jaina kathAeM, bhAga 52 149
Page #212
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bahada itihAsa 2.7.4 kanakasundarI ayodhyA ke zreSThI dhanadatta ke putra madanakumAra ke sAtha kanakasuMdarI kA vivAha nizcit hotA hai, kiMtu madana kI pUrva premikA kAmalatA gaNikA apane caMgula meM phaMsAye rakhane ke liye sarvAMgasuMdarI kanakavatI ko kAnI batAtI hai, usake citra ko bhI vikRta karake madana ke mana meM bhrAMti aura napharata paidA kara detI hai| zAdI ke bAda bhI kanakasuMdarI aMjanA kI taraha patisukha se vaMcita hI nahIM apitu pati ke liye napharata banI rahatI hai| itanA apamAna evaM pratAr3anA sahakara bhI vaha hatAza nahIM hotii| apanI himmata aura buddhimAnI ke bala para dhIre-dhIre pati kI bhrAMti ko dUra karatI hai, use vaizyA ke caMgula se mukta karAkara Adarza gRhastha sukha kA camana gulajAra karatI hai| aMta meM dharmaghoSa muni kI dezanA se udabuddha hokara kanakasuMdarI va madanakumAra cAritra grahaNa kara amarapada ko prApta karate haiN|250 isa prakAra-pathabhraSTa pati ko nArI sanmArga para lA sakatI hai| "bhrAMti se azAnti aura vizvAsa meM zAMti" kA saMdeza detI hai| 2.7.5 kamalA bhRgukaccha ke rAjA megharatha va rAnI padmAvatI kI kanyA kamalA sopArapura ke rAjA rativallabha kI rAnI bniiN| sAgaradvIpa ke rAjA kIrtidhvaja ne usakA apaharaNa karavAkara loha zrRMkhalAoM se jakar3a diyA aura aMdhere koSThAgAra meM DalavA diyaa| kamalA ke zIla ke prabhAva se zrRMkhalAe~ TUTa gaIM, rAjA kIrtidhvaja ne usase kSamAyAcanA kara apanI bahana bnaayaa| kAlAntara meM rAnI kamalA ke sAtha rAjA rativallabha ne bhI dIkSA grahaNa kI aura apanA AtmoddhAra kiyaa| 2.7.6 kamalAvatI kamalAvatI rAjA megharatha kI rAnI thii| kamalAvatI kA jIvana anekAneka kaSToM se ghirA huA rahane para bhI vaha apane dhairya va sAhasa ko nahIM khotI, aMta meM rAjA-rAnI donoM saMsAra se virakta ho jAte haiM, para rAnI kamalAvatI apane dUdha-muMhe bacce ke kAraNa bIsa varSa ghara meM hI zIla kA pAlana kara putra ko rAjagaddI para biThAkara dIkSA letI hai|252 2.7.7 kalAvatI kalAvatI avantI ke rAjakumAra zaMkha kI patnI thii| vivAha meM Aye aneka vyavadhAnoM ko pAra kara ina donoM kA saMbandha huaa| zIladharma evaM prema kI ekaniSThatA kI rakSA karate hue kalAvatI aMta meM zaMkha kumAra ke sAtha saMyama aMgIkAra karatI hai| kalAvatI ke pavitra caritra para aneka kaviyoM kI racanAeM upalabdha hotI haiN|253 2.7.8 kalAvatI bhogapura va vilAsapura ke rAjA purandara kI rAnI, pativratA satI thii| jagabhUSaNa kevalI se apanA pUrvabhava zravaNa 250. upalabdhi sUtra - jaina kathAeM, "bhrAMti meM azAMti" bhAga 29 251. AdhAra-zIlopadezamAlA, somatilakasUri TIkA (saMvat 1394) kathA upalabdhi sUtra-jaina-kathAeM, bhAga 65 252. AdhAra-kamalAvatI rAsa, AgamagacchIya zrI vijayabhadrasUri (saMvat 1410), dR.-jaina sAhitya kA bRhad itihAsa bhAga 1 pR. 278, 476%; bhAga 6 pR. 358 253. AdhAra-kalAvatI satI rAsa, AgamagacchIya zrI vijayabhadrasUri, (racanA saMvat 1410). dR. jai. sA. kA bR. i. bhAga-1, pR. 278, 478
Page #213
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAgaitihAsika kAla se arhat pArzva ke kAla taka nirgrantha-paramparA kI zramaNiyA~ kara rAjA purandara ke sAtha rAnI kalAvatI ne bhI saMyama grahaNa kiyA, utkRSTa cAritra kA pAlana kara purandara aura kalAvatI 12veM devaloka meM deva bne| 254 2.7.9 kuberadattA mathurA kI gaNikA kuberasenA kI yugala-saMtAna kuberadatta aura kuberadattA kA ajJAta avasthA meM paraspara vivAha ho gayA, jJAta hone para kuberadattA ne zrAmaNI - dIkSA grahaNa karalI, nirmalacAritra kA pAlana karate hue use avadhijJAna paidA ho gayA, usane jJAna se jAnA, ki merA bhAI kuberadatta apanI hI mAtA ke sAtha bhoga bhogatA huA eka putra kA pitA bana gayA hai, sadbodha dene kI bhAvanA se vaha mathurA meM apanI mAtA kuberasenA ke yahA~ ThaharI, aura usake putra ko krIr3A karAne ke bahAne se usane usa navajAta zizu ke sAtha svayaM ke, kuberadatta aura kuberasenA tInoM ke chaha-chaha milAkara 18 nAtoM kI bAteM samajhAI aura unheM dharmamArga para calane kI preraNA dii| ukta kathA jambUkumAra ne usa yuga ke durdAnta dasyu prabhava taskara ko sunaaii| yaha kathA zravaNa kara prabhava ne pApa-paMka meM nimagna apanI AtmA kA uddhAra kiyaa| 255 2.7.10 kuvalayamAlA duHkhapUrNa saMsAra meM bhramaNa kA kAraNa krodha, mAna, mAyA, lobha aura moha hai / inake prabhAvoM kA digdarzana pA~ca rUpakoM dvArA kathAtmaka DhaMga se kiyA gayA hai| kathA ke mukhya pAtra kuvalayacandra aura kuvalayamAlA donoM apane putra pRthvIsAra kumAra ko rAjyabhAra sauMpa dIkSA le lete haiN| 255 2.7.11 kusumavatI seTha vinodIlAla kI icchA ke virUddha usakI putrI kusumavatI ne dhanahIna zreSThI putra hIrAlAla se vivAha kiyA, usake dhairya, viveka va zIla ke prabhAva se hIrAlAla rAjA bnaa| aMta meM jainamuni se apanA pUrvabhava jJAta kara donoM ne dIkSA lekara mokSa prApta kiyaa| 257 2.7.12 kusuma zrI ratnadvIpa kI ratnapurI ke rAjA raNadhIra kI apUrva sundarI kanyA kusumazrI kA vivAha kanakazAlapura ke rAjA harikezarI kI rAnI guNAvalI ke putra vIrasena ke sAtha huaa| vivAha ke pazcAt deva-mAyA se pati-patnI kA bichoha aura phira kusuma zrI kA vezyA ke caMgula meM phaMsa jAnA, bar3I caturAI se va sAhasa ke sAtha vaha apane zIla kI rakSA karatI huI, bar3e Azcaryajanaka DhaMga se pati vIrasena se milatI hai, yaha prasaMga atyaMta rocaka va preraNAdAyI hai| aMta meM 254. AdhAra - bhAvadevasUri ziSya mAladevakRta padya-caupAI, dR. jaina kathAeM, bhAga-84 255. AdhAra - jaMbUcariyaM, guNapAlana muni (prAkRta, saMvat 1076) dR. jaina kathAeM, bhAga 102, anya racanAeM-dR. jai. sA. kA bR. i. bhAga 6 pR. 153-55 256. AdhAra - kuvalayamAlA, udyotanasUrikRta (vi. saM. 835 ), dR. jaina kathAeM, bhAga 72 257. jaina kathAeM, bhAga 46, pR. 1 151
Page #214
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa donoM saMyama grahaNa kara lete haiN| prAcIna jaina caritroM meM 'vIrasena kusumazrI' ke caritra para kaI vidvAnoM va kaviyoM kI racanAe~ upalabdha hotI haiN|259 2.7.13 guNamaMjarI maMjughoSA kauzAmbI ke rAjA basaMtamAdhava kI rAniyA~, aneka kaSToM kA apane jIvana meM anubhava karane ke pazcAt donoM dIkSA lekara mukta huiiN|200 2.7.14 guNamAlA tilakapura ke rAjA siMharatha aura rAnI mRgAsuMdarI kI parama zIlavatI kanyA thI, prArambha se hI nirgrantha dharma kI marmajJA aura karma siddhAnta para vizvAsa karane vAlI guNamAlA kA vivAha eka jIrNa rogI bhikhArI ke sAtha kara diyaa| cakrezvarI devI ke saMketa se guNamAlA ne mahAmaMtra ke abhimaMtrita jala se pati kA roga dUra kara diyA, vaha rAjapura ke rAjA vIradhavala kA putra guNabhadra thaa| rAjA siMharatha ko jJAta hone para guNamAlA se kSamAyAcanA kI, guNamAlA va guNabhadra ne dIkSA lekara sadgati prApta kii|261 2.7.15 guNasuMdarI __ bhaddilapura nagara ke rAjA arimardana kI kanyA thii| usake karma siddhAnta se kruddha pitA eka sAmAnya lakar3ahAre ke sAtha usakA vivAha kara dete haiN| kiMtu buddhimatI guNasundarI apane parizrama aura bhAgya para AsthA rakhatI hai aura aMta meM bhAgya hI phalatA hai, bhUpAla nahIM, yaha siddha kara detI hai| guNasuMdarI apane pati rAjA puNyapAla ke sAtha zrI vardhamAna muni se dIkSA lekara apUrva tapazcaryA dvArA mokSa pada prApta karatI hai|262 guNasuMdarI para aneka kaviyoM kI racanAeM upalabdha hotI haiN|263 2.7.16 guNAvalI va premalAlacchI ye caMdarAjA kI rAniyA~ thIM, aMtima samaya meM caMdarAjA ke sAtha 700 rAniyoM dvArA zramaNIdharma meM praveza karane kA ullekha prApta hotA hai|264 2.7.17 campakamAlA kuNAla ke rAjA arikezarI kI paTarAnI campakamAlA dRr3ha samyakatvI aura tattvajJA thI, cUDAmaNi graMtha kI viziSTa 258. AdhAra-kusumazrI rAsa, jinaharSakRta (saMvat 1715), dR. jaina kathAeM, bhAga 39 259. jai.sA.bR.i. bhAga 3, pR. 123, 165 260. prAcIna caupAiyoM ke AdhAra para, dR. jaina kathAeM, bhAga 53 261. jaina kathAeM, bhAga 68 262 AdhAra -upAdhyAya guNavinayakRta guNasuMdarI caupaI (saMvat 1665), dRH- jaina kathAeM bhAgyacakra kathA' bhAga 29 263. dR.- jai. sA. bR. i. bhAga 2, pR. 131, 472; bhAga 3 pR. 93; bhAga 6 pR. 357 264. candarAjA no rAsa, zrI mohanavijayajI kRta. (vi. saM. 1782 rAjanagara), dR. jaina kathAeM, bhAga 74 For private s-ersonal Use Only
Page #215
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAgaitihAsika kAla se arhat pArzva ke kAla taka nirgrantha-paramparA kI zramaNiyA~ jJAtA evaM bhUta-bhaviSya kI ghaTanAoM ko jAnane vAlI hone ke sAtha vaha adbhuta kSamAzIla thii| sauMta dullaha devI ke sabhI SaDyantroM ko jAnate hue bhI samatAbhAva se apanA lokApavAda sahatI hai aura use dharma kI ora unmukha karatI hai| rAjA arikesarI ko samyaktvI hI nahIM banAtI varan saMyama grahaNa karane kI preraNA detI hai| campakamAlA bhI saMyama lekara 11 aMgoM kA adhyayana kara pravartinI pada ko prApta karatI hai, aMta meM mokSa prApta karatI hai|265 2.7.18 campakamAlA, phUlade, sughar3ade, devalade, ratnade nizIthavRtti meM gajasiMha kumAra kA caritra varNita hai, usakI 5 rAniyA~ thiiN| ina pA~coM ne apane pati ke sAtha jIvana ke aMtima bhAga meM saMyama grahaNa kara Atma-kalyANa kiyA thaa| kaI kaviyoM ne isa kathA ko apane kAvya kA viSaya banAyA hai|266 2.7.19 vimalamatI yaha veNAtaTa nagara AMdhrapradeza ke kAmarASTra janapada ke rAjA dhanada kI paTarAnI thii| dhanada zrAvaka ke 12 vratoM kA pAlana karatA thaa| vimalamatI bauddha dharmAnuyAyI saMghazrI jo rAjA dhanada kA maMtrI thA, usakI bahana thI, dharma kA tatva samajhakara vaha bhI jainadharmI bana gaI thii| ekabAra bauddha gurU buddhazrI ke prabhAva meM Akara saMghazrI ne asatya vacana kA prayoga kiyA, isa gahana mithyAtva ke kAraNa vaha usI samaya maraNa-zaraNa hokara naraka meM gyaa| isa ghaTanA ko dekha rAjA dhanada va vimalamatI ko virakti ho gaI ve samAdhigupta muni evaM tatkAlIna AryA jinadattA ke pAsa pravarjita ho ge| cirakAla taka saMyama kI ArAdhanA kara dhanada muni divyapurI ke nikaTa govardhanaparvata se mokSa gae, evaM sAdhvI vimalamatI svarga gii|267 2.7.19 jayasundarI __jayasundarI ke pati pATaNapura ke zreSThI suMdarazAha ko dharma karma meM vizvAsa nahIM hone se donoM ke bIca takarAra ho jAtI hai, suMdarazAha patnI kI dharma niSThA ko cunauti detA hai, vaha use chor3akara paradeza calA jAtA hai| jaya suMdarI ne bar3I sUjha-bUjha aura cAturya ke sAtha apanI kamAI se suMdara mahala banavAe, rAjA ko dharmabandhu banAyA aura bar3e nATakIya DhaMga se zIla rakSA karate hue bhI putrotpatti kii| Akhira suMdarazAha ke samakSa saba bheda khulatA hai aura vaha patnI kI dharmaniSThA kA saccA prazaMsaka bana jAtA hai| jayasuMdarI ne dharmarakSA karate hue jIvana vyavahAra calAyA aura aMta meM jayasuMdarI ne pati ke sAtha saMyama grahaNa kara zivasukha ko prApta kiyaa|268 2.7.20 jhaNakArA yaha rAmAvatI nagarI ke rAmezvara halavAI kI putrI thii| ayodhyA ke zreSThI putra lIlApata usake rUpa ko svapna meM dekhakara usI kI khoja meM nikala jAtA hai, deva sahayoga se vaha jhaNakArA ke sAtha vivAha karatA hai| aneka rUpa 265. zrI supArzvanAtha caritra; jaina kathAratnakoSa bhAga 6, bAlAvabodha gautamakulaka, da. jaina kathAeM, bhAga 76 266. jaina sAhitya kA bRhada iti. bhA. 5 pR. 325, jaina gurjara kavio, bhA. 3 pR. 60, 63, 156, 524, 526; 267. upalabdhi sUtra : jaina kathAeM, bhAga 100 268. jaina kathAeM, bhAga 28 153
Page #216
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa lobhI kApurUSoM dvArA jhaNakArA kA apaharaNa hotA hai, para kaThina se kaThina paristhiti meM bhI jhaNakArA apane buddhibala Atmabala ke sahAre zIladharma kI rakSA karatI hai| bAda meM apane pUrvabhava ko sunakara rAjarSi banA lIlApata, jhaNakArA aura usakI anya do sapatniyoM ne dIkSA lii| jhaNakArA marakara pratharma svarga meM gaI, Age mahAvideha meM janma lekara mokSa prApta kregii| 269 2.7.21 tAmravantI, rUpAvantI, nIlavantI, muktAvantI, haMsAvalI ye pA~coM basaMtapura ke rAjA vajrasena aura priyaMvadA ke putra balavIra kI patniyAM thii| apane jeTha ( pati ke jyeSTha bhrAtA) jayavIra aura dhanavIra kI IrSyA kA zikAra banakara aneka kaSTa bhogane par3e, aMta meM pUrvabhava kA vRttAnta muni se sunakara balavIra aura pA~coM rAniyoM ne saMyama aMgIkAra kiyaa| 270 2.7.22 tArAsundarI rAjA madanasena kI rAnI tathA seTha lakSmIpati aura kamalA kI putrI thI, vidyAdhara ne kAmavaza usakA apaharaNa kiyA, aneka kaSToM ke bAvajUda bhI vaha zIladharma para aDiga rhii| pati milana ke pazcAt rAjA rAnI donoM ne dIkSA aMgIkAra kii| 271 2.7.23 trilokasuMdarI sudarzanapura ke zreSThI puSpadatta ke dvitIya putra citrasAra kI patnI thii| yaha apane sAhasa, cAturya se samaya para purUSaveSa banAkara apane dharma kI rakSA karatI hai aura buddhi kauzala se anta meM sukhapUrvaka jIvana vyatIta karatI hai| sukha-dukha ke pIche karmoM kA hI vidhAna hai, yaha pratibodha ho jAne para tilokasuMdarI ne apanI sapatnI guNasuMdarI evaM pati citrasAra ke sAtha saMyama grahaNa kara svargaloka prApta kiyaa| 272 2.7.24 dhanazrI, ratnavatI, kusumavatI, rUpavatI ye cAroM dRr3ha adhyavasAyI siMhalakumAra kI patniyAM thii| zIla, paropakAra Adi kA Adarza sthApita kara ye cAroM apane pati ke sAtha dIkSA lekara anta meM devaloka meM gayIM 1273 2.7.25 dhAriNI rAjA arimardana kI rAnI thii| rAnI ko putravatI hone ke AzIrvAda ko satya siddha karane ke liye muni ne nidAna pUrvaka saMthArA kiyA aura dhAriNI ke putra priyadarzI ke rUpa meM utpanna huA, isa rahasya kA udghATana hone para kumAra 269. satI jhaNakArA rAsa muni kAlUrAma jI kathA - upalabdhi : jainakathAeM "lIlApata jhaNakArA kathA", bhAga 20 270. jaina kathAeM, bhAga 65, pR. 118-50 kare so bhare (kathA- zIrSaka ) 271. jaina kathAeM, bhAga 69, pR.69-88 272. jaina kathAeM, bhAga 32, AdhAra sUtra - trilokasuMdarI maMgala kalaza caupaI, kavi lakhapata kRta (saMvat 1691) anya racanAeM dekheMjai. sA. kA. bR. i. bhAga 2, pR. 132; bhAga 4 pR. 360 273. AdhAra : kavi samayasuMdara racita siMhalasI caritra, (saM. 1672) jaina kathAeM, bhAga 44 154
Page #217
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAgaitihAsika kAla se arhat pArzva ke kAla taka nirgrantha-paramparA kI zramaNiyA~ priyadarzI ke sAtha rAjA aridamana aura rAnI dhAriNI ne bhI dIkSA aMgIkAra kara lI, aMta meM sadgati prApta kii| kathA kA saMdeza hai - 'binA vicAre mata bolo| '274 2.7.26 narmadAsundarI vivAha ke bAda mahezvaradatta narmadAsuMdarI ko sAtha lekara dhana kamAne ke liye bhavanadvIpa gyaa| mArga meM patnI ke carita para AzaMkA hone se use vahIM chor3a diyA, kucha samaya bAda usakA cAcA vIradAsa milA, vaha use babbara kula le gyaa| yahAM vezyAoM ke mohalle meM 700 vezyAoM kI pramukha hariNI nAmaka vezyA ne vIradAsa se rUSTa hokara narmadAsuMdarI kA yukti se apaharaNa karavA liyA, narmadAsuMdarI paMkabhUta sthAna para bhI apane zIla para aTala rhii| babbara rAjA ne usa para mugdha ho use pakar3avAne ke liye apane daMDadhAriyoM ko bhejA, to mArga meM Ate hue vaha jAna bUjhakara bAvar3I ke gaDDhe meM gira gaI, zarIra para kIcar3a lapeTa kara pAgaloM kA sA abhinaya karane lagI / babbara rAjA ne bhUtabAdhA samajha kara usakA upacAra kiyA para lAbha nahIM huaa| vaha khappara lekara pAgaloM ke samAna bhikSATana karane lgii| aMta meM jinadeva dharmabandhu ke dvArA vaha punaH vIradAsa se milii| jIvana ke ina utAra-car3hAva ko dekha use saMsAra se bahuta virakti huI aura usane suhasti sUri ke caraNoM meM dIkSA grahaNa kara lii| vaha zramaNI - saMgha kI 'pravartinI' bnii| isa kathAnaka para kaI kaviyoM ne prAkRta, apabhraMza, gujarAtI hiMdI meM kAvya likhe / 1275 2.7.27 nirmalA kaMcanapura ke rAjA rUpasena kI rAnI thI, IrSyAgni se dagdha usakI sauMteM usake sAtha amAnavIya vyavahAra karatI haiM, aura SaDyantra racakara rAjA ko usake virUddha kara detI haiM, eka dina asatya kA pardA haTatA hai, nirmalA aMta meM dIkSA grahaNa kara sadgati ko prApta karatI hai | 276 2.7.28 padmazrI padmazrI apane pUrvajanma meM eka seTha kI putrI thI, jo bAla vidhavA hokara apanA jIvana apane do bhAIyoM aura unakI patniyoM ke bIca eka ora IrSyA va santApa dUsarI ora dharmasAdhanA meM bitAtI rhii| dUsare janma meM pUrva puNya ke phala se rAjakumArI huI, kiMtu jo pApakarma zeSa rahA thA usake phalasvarUpa use pati-parityAga kA dukha bhoganA par3A, tathApi saMyama aura tapasyA ke bala se aMta meM kevalya prApta kara mokSa pada paayaa| 277 2.7.29 padmAvatI padmAvatI vasaMtapura nareza ke maMtrI kI putrI thI / usakA vivAha usI nagara ke dhanI-mAnI aura aneka kalAoM meM kuzala seTha padmasiMha ke sAtha huaa| donoM meM atizaya prIti thii| padmAvatI ke sauMdarya para mohita hokara eka vidyAdhara 274. bhAratIya lokakathA ke AdhAra para dR. jaina kathAeM bhAga 36 275. AdhAra-narmadAsuMdarI, mahendrasUri kRta (saMvat 1187 ); dR. - prAkRta bhASA aura sAhitya kA AlocanAtmaka itihAsa, pR. 494; jai. sA. bR. i. i. bhAga 2, pR. 83, 84, 359, 396, 519; bhAga 3 pR. 335, 372-73, bhAga 6, pR. 349 276. rAjasthAnI jaina lokakathA ke AdhAra para jaina kathAeM bhAga 52 277. (ka) paumasiricariu kavidhAhilakRta prakA. siMghI jaina graMthamAlA (kha) jai. sA. bR. i. bhAga 6 pR. 357 155
Page #218
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa ne usakA apaharaNa kara liyaa| kiMtu usake zIla se prabhAvita hokara use bahana banA letA hai| pUrvajanma ke karmavipAka ke kAraNa padmasI apanI patnI ke buddhi cAturya ko cunauti dekara use cAra asaMbhava kAma batAkara calA jAtA hai, unameM se eka kAma zIla kA pAlana karate hue putra ko utpanna karanA bhI thA, ina asaMbhava kAryoM ko padmAvatI kisa caturAI se pUrNa karatI hai aura aMta meM saMyama grahaNa kara letI hai|278 2.7.30 padmAvatI, lIlAvatI, madanamaMjarI, tilakasuMdarI, caMdrAvatI padmAvatI rAjA raNadhIra kI patnI thI, lIlAvatI rAjA raNadhIra evaM rAnI padmAvatI ke jyeSTha putra jayasena kI patnI thI, madanamaMjarI, tilakasuMdarI aura candrAvatI rAjA raNadhIra evaM rAnI padmAvatI ke laghu putra candrasena kI patniyA~ thiiN| ina sabake guNadhAraka muni ke pAsa saMyama aMgIkAra karane aura sugati prApta karane kA ullekha hai|279 2.7.31 priyadarzanA yaha zUrasena rAjA kI patnI thI, jIvana ke aMtima kSaNa taka ekaniSTha zIladharma kA ArAdhana karane ke pazcAt dIkSA aMgIkAra kara letI hai|280 2.7.32 bAvanA caMdana yaha rAjakumArI apane rUpa va guNoM kI suvAsa ke kAraNa ukta nAma se vikhyAta huii| rAjakumAra vairIsiMha ke sAtha usakA milana kaI apaurUSeya ghaTanAoM ke ghaTane ke bAda huA hai| bAvanA caMdana apane pAtivratya dharma kI aMta taka rakSA karatI haiM, aMta meM donoM bhavya jIva cAritra kA pAlana kara ghAti karmoM kA kSaya kara kaivalyalakSmI ko prApta karate haiN|281 2.7.33 bhavAnI pUrvajanma meM abhakSya bhakSaNa se rogiNI hotI hai| gurUNI jI se apanA pUrvabhava jAnakara abhakSya tyAga karatI hai, pariNAma svarUpa agale janma meM maMtrI-putrI banatI hai| rasanA indriya ko vaza meM rakhane ke kAraNa vaha amoghavAdinI aura parama buddhimatI banatI hai| vaha itanI puNyazAlIni thI ki usake janma lete hI deza meM akAla kI maMDarAtI bhISaNa kAlI chAyA sukAla kI sukhada candrarazmiyoM meM parivartita ho jAtI hai| yuvAvasthA meM vaha aneka dhUrtoM ko vAda meM parAjita karake apane deza kA gaurava bar3hAtI hai| jIvana kI sAMdhyavelA meM vaha saMyama grahaNa karake, kevalajJAna kA upArjana karake mukta hotI hai| itanA hI nahIM, usakI preraNA se usake pati ne bhI saMyama kA pAlana karake mukti prApta kii|282 278. AdhAra sUtra - zrI kRSNadAsa ke ziSya muni bAlu racita padmAvatI padamasI rAsa, saM. 1692 kathA-upalabdhiH jaina kathAeM bhAga 84, anya racanAeM : jai. sA. bR. i. bhAga 1, pR. 176.537 279. jaina kathAeM, bhAga 13 280. (ka) uttarAdhyayana kI TIkA a. 3 (kha) ArAdhanAsAra kathAkoSa, dR.-jaina kathAeM, bhAga 68 281. AdhAra : bAvanA caMdana caupAI, zrI mohanavimala jI kRta 18vIM zatAbdI, kathA-upalabdhiH jaina kathAeM, bhAga 40 282. jaina kathAeM, bhAga 81 156
Page #219
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAgaitihAsika kAla se arhat pArzva ke kAla taka nirgrantha-paramparA kI zramaNiyA~ 2.7.34 bhuvanasuMdarI nAilla kula samudrasUri ke ziSya vijayasiMha sUri ne zaka saMvat 975 meM 8944 gAthA pramANa 'siri bhuyaNa suMdarI kahA' kI racanA kii| satI bhuvanasuMdarI ne jIvana ke vividha utAra-car3hAvoM ko pAra kara aMta meM caMdra zrI gaNinI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kI tathA gyAraha aMgoM kA adhyayana kiyaa| Atmika guNoM kA utkarSa karate hue yaha eka vizAla zramaNI - saMgha kI pravartinI bhI bniiN| aMta meM kevalajJAna prApta kara mokSa meM gaI 1 283 2.7.35 bhuvanAnandA bhuvanAnandA maMtrI buddhisAgara aura ratisuMdarI kI putrI thI, sukhavAsIna nagara ke rAjA ripumardana kI rAnI thii| karma yoga se rAjA ne rAnI kA tyAga kara diyA, bhuvanAnaMdA ne apane buddhi cAturya se rAjA se pracchanna veSa meM saMparka kara putra kI prApti kii| aMta meM muni ke upadeza se pratibuddha hokara rAjA ripumardana aura bhuvanAnandA donoM ne cAritra aMgIkAra kiyA aura sadgati prApta kii| 284 2.7.36 satI maMjulA zrIpura nagara ke yuvA zreSThI zrIkAnta ke sAtha usakA vivAha huA, vivAha hote hI zrIkAnta vyApAra hetu videza ravAnA ho gayA, cAra mAsa bAda eka siddhayogI kI madada se vaha apanI patnI se milaa| maMjulA ko garbha raha gayA, isase sazaMkita nanada padmA aura sAsa ne maMjulA ko ghara se bAhara nikAla diyaa| garbhavatI maMjulA kI karUNa kathA yahIM se prAraMbha hotI hai, jIvana meM samAgata bhayaMkara tUphAnoM meM bahatI huI maMjulA anta taka apanA teja banAye rakhatI hai aura eka khilAr3I kI taraha saMkaToM se jIvana bhara khelatI jAtI hai / anta meM maMjulA evaM zrIkAMta saMyama aMgIkAra karate haiM, padmA aura usakI mA~ bhI dIkSA le letI hai| paMDita maraNa se marakara ye sabhI svargaloka meM deva bane | 285 2.7.37 madanamaMjarI kauzAmbI ke rAjA yugabAhu kI rUpa- guNa sampanna kanyA aura sAketarAja vasuteja kI rAnI thii| vasuteja ke sira para eka zveta bAla ko 'dharmadUta' batAkara unheM saMyama kI ora agrasara kiyA, donoM ne AcArya amarateja ke pAsa dIkSA lI aura devagati prApta kii| 286 2.7.38 madanamaMjarI kusumamaMjarI, puSpamaMjarI, kAmamaMjarI, rUpamaMjarI ye vijayapura nagara ke zreSThI putra jinacaMdra kumAra kI patniyAM thiiN| videza yAtrA ke samaya jahAja ke svAmI vyApArI 283. ekkArasaMga suttatthadhAriNI, bhuyaNasuMdarI gaNiNI / sAhuNisaMghe jAyA pavittiNI guNagaNagghaviyA / / - zrI vijayasiMhasUri, bhuyaNasuMdarI kahA, gA. 8926, pATaNa, I. 2000 284. jaina kathAeM bhAga 65 285. lokakathA (gujarAtI/rAjasthAnI ); dR. jaina kathAeM, bhAga 32 286. sumatinAtha caritra; jaina kathAratnakoSa bhAga 6 bAlAvabodha gautamakulaka se uddhRta jaina-kathAeM bhAga 78 157
Page #220
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa dvArA jinacaMdra ko samudra meM pheMka diyA gayA, cAroM ne apane zIla ko surakSita rakhA, aMta meM samudra se bacakara Aye jinacandra se milana huA, sabane jina dIkSA aMgIkAra kI / 287 2.7.39 mandI zivAnagarI ke dAnavIra rAjA basantara kI ye bhAryA thiiN| rAjA basantara evaM rAnI maMdI karNa kI taraha dAnazIla the, yAcanA karane para ve rAjya kA paTTahastI bhI dAna kara dete haiM, yahAM taka ki apane putroM kA bhI dAna kara dete haiN| apanI dAnazUratA ke kAraNa ve pitA dvArA rAjya se niSkAsita hote haiM aura apanI dAnavIratA se hI punaH siMhAsanAsIna bhI ho jAte haiN| aMta meM rAjA vasantara munideva se evaM rAnI mandI sAdhvI zrImatI se dIkSA aMgIkAra kara donoM svargaloka meM jAte haiN| 288 2.7.40 malayAsuMdarI mahAbalarAjA kI priya mahArAnI malayAsuMdarI aMta taka apanI ekaniSTha pativrata bhakti kA paricaya dekara aMta meM jaina sAdhvI dIkSA aMgIkAra karatI hai| 15vIM zatAbdI meM aMcalagaccha ke mANikyasUri ne 'mahAbala malayAsuMdarI' kathA saMskRta gadya meM likhI, usameM malayAsuMdarI ko bhagavAna pArzvanAtha ke nirvANa se 100 varSa pazcAt utpanna honA batAyA hai| 289 isa para sarvaprathama saMskRta racanA saM. 1456 pallIgaccha ke AcArya zAMtisUri kI upalabdha hotI hai 1 290 2.7.41 malayAgiri malayAgiri kusumapura ke rAjA caMdana kI mahArAnI thI / daivayoga se rAjA rAnI aura do putra sabhI kA eka-dUsare se viyoga ho jAtA hai, malayAgiri nArI hokara bhI sAhasa, dhairya aura cAturya se apane zIla kI rakSA karatI hai, aMta meM sabhI kA milana hotA hai, aura rAnI malayagiri rAjA caMdana ke sAtha saMyama aMgIkAra kara AtmakalyANa karatI hai| rAjA-rAnI ke caritra meM sukha - duHkha kI carama sthiti kA citraNa hone se aneka kaviyoM ne isa kathA ko apane kAvya kA viSaya banAyA hai / 291 2.7.42 mAlinI, zIlavatI Anandapura ke rAjA jitazatru kI rAnI mAlinI evaM usake putra rasAla kI patnI thI zIlavatI / patnI aura mAtA kI icchA ke virUddha rasAla ghara se nikala gayA, 12 varSoM ke pazcAt Akara zIlavatI se kSamAyAcanA kii| zIlavatI ne bhI eka zuSka tarU ko phalaprada kara apane zIlavrata kA pratyakSa pramANa prastuta kiyaa| mAlinI aura zIlavatI donoM dIkSA ke pazcAt utkRSTa sAdhanA karake mokSa pahuMce | 292 287. AdhAra : (ka) jaina kathAratna koSa, bhAga 6 pR. 23, kathA - upalabdhi sUtra - jaina kathAeM, bhAga 69, pR. 10 288. upalabdhi sUtra - jaina kathAe, bhAga 28 (kha) gautamakulaka bAlAvabodha ; SaTpurUSa caritra 289. jai. sA. kA bR. i. bhAga 6, pR. 351-52 290. jaina saMskRta sAhitya no itihAsa, pR. 155 291. jai. sA. kA bR. i. bhAga 2, pR. 88, 320-21, 556; bhAga 3 pR. 39, 105, 124, 163, 380, 527 292. prAcIna caupAiyoM ke AdhAra para, dR. jaina kathAeM, bhAga 54 158
Page #221
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAgaitihAsika kAla se arhat pArzva ke kAla taka nirgrantha-paramparA kI zramaNiyA~ 2.7.43 mRgasuMdarI mRgasundarI dRr3hadharmiNI thI, gurUdeva se liye niyamoM kA dRr3hatA pUrvaka pAlana karatI thI, yadyapi sasurAla meM use virodhI vAtAvaraNa milA, phira bhI vaha apane niyamoM meM dRr3ha rahI, bAda meM sasurAla vAle bhI dharmAbhimukha ho gye| niyama dRr3hatA ke kAraNa agale janma meM vaha aisI zIla sampanna huI ki usake sparzamAtra se rAjakumAra kA kuSTha roga dUra ho gayA, vaha bhI jinadharmAnuyAyI banA, usI rAjakumAra ke sAtha vivAha hone se vaha rAjarAnI banI aura Ayu ke aMta meM saMyama pAlana kara svargagati prApti kii|293 2.7.44 mRgAMkalekhA mRgAMkalekhA ujjainI ke seTha dhanasAgara kI anyanta rUpavatI kanyA thii| isakA vivAha sAgaradatta ke putra sAgaracaMda se huaa| kucha samaya pazcAt sAgaracaMda apanI mudrikA mRgalekhA ko dekara yuddha ke lie gyaa| pIche mRgalekhA ke caritra para AzaMkA kara use garbhAvasthA meM hI ghara se nikAla diyA gyaa| mRgalekhA para ApadAoM kA pahAr3a TUTa pdd'aa| prasUtaputra ko bhI jaMgala meM se koI uThA le gyaa| usake zIlabhaMga karane ke prayatna kie gae, kintu dhairyapUrvaka saba kaSToM ko sahatI hue usane apane satItva kI rakSA kii| aMta meM putra evaM pati se milApa hotA hai aura donoM dIkSA aMgIkAra kara lete haiN| sAdhvI mRgAMkalekhA kaThora tapazcaraNa kara karmoM kA usI bhava meM kSaya kara mokSa prApta karatI hai|294 2.7.45 mitrazrI, candanazrI, viSNuzrI, nAgazrI, padmalatA, kanakalatA, vidyullatA, kundalatA ye saba zUrasena deza meM uttara mathurA nagarI ke zreSThI dharmAtmA, zramaNopAsaka, samyaktvI arhaddAsa kI patniyA~ thii| jaba rAjA uditodaya ne nagara meM kaumudI mahotsava kI ghoSaNA kI ora kahA ki aSTamI se lekara pUrNimA taka nagara kI sabhI striyAM pramadavana meM krIr3A ke liye jAeMgI, evaM purUSa ghara para rheNge| usa samaya rAjA se vizeSa AjJA lekara zreSThI arhaddAsa aura usakI AThoM patniyA~ pauSadhazAlA meM ATha dina kA upavAsa karate hue dharmajAgaraNA karatI haiN| rAtri meM seTha arhaddAsa sahita sabhI patniyAM apanI-apanI samyaktva prApti kI hetubhUta eka-eka kathA (ghaTanA) sunAtI hai| aMta meM, kundalatA kI preraNA se sabhI patniyAM, seTha arhaddAsa, rAjA uditodaya, rAnI uditA, maMtrI subuddhi aura taskara svarNakhura Adi 13 vyaktiyoM ne muni gaNadhara ke samIpa zrAmaNI dIkSA aMgIkAra kii| ghora tapazcaryA dvArA dalita karmoM kA nAza kara svarga prApta kiyaa| yaha dRSTAnta bhagavAna mahAvIra ne rAjagRhI ke samrAT zreNika ko sunAyA, jise sunakara rAjA ko bhI zuddha samyaktva kI prApti huI, aneka logoM ko bhI samyagdarzana prApta huaa|295 2.7.46 mainAsundarI ujjaina ke rAjA pahupAla kI rAnI nipuNasuMdarI kI kanyA thii| pitA dvArA icchita vara mA~gane para mainA ne spaSTa manA kara diyaa| aura kahA-mere bhAgya meM jaisA hogA ThIka hai| isase cir3hakara pitA ne kor3hI pati zrIpAla ke sAtha zAdI kara dii| mainAsuMdarI ne kisI muni se kuSTha nivAraNa hetu navapada kI ArAdhanA kA mahattva zravaNa kara usakI vidhivat 293. AdhAra sUtra-mRgasuMdarI caupAI, zrI vinayazekhara kRta, (saMvat 1644) anya racanA-jai. sA. kA bR. i. bhAga 6 pR. 359 294. AdhAra sUtra -mRgAMkalekhA caritra, kavi vacchakRta, vi. saM. 1520 ke lagabhaga, anya racanAeM : (ka) jai.sA.kA.bR.i. bhAga 6 pR. 351 (kha) hI. ra. kApaDiA, jaina saMskRta sAhitya no itihAsa, khaMDa 2, pR. 155 295. AdhAra srota-hariSeNa AcArya kata (vi. saM. 1755) bRhatkathA koSa meM samyaktva kaumudI kathA, kathA-upalabdhi-jaina kathAeM, bhAga 30 1159
Page #222
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa ArAdhanA kii| navapada prabhAva se zrIpAla kA kuSTha roga naSTa ho gayA, usake sAthI 700 kuSThI bhI rogamukta ho gye| navapada ke prabhAva se zrIpAla kA bhAgya camakatA hI gayA, 12 varSoM meM 12 rAniyoM ko lekara punaH apane paitRka rAjya campApura meM AyA, cAcA vIradamana se yuddhakara apanA rAjya vApisa liyaa| aMta meM donoM saMsAra se virakta ho gae, mainAsuMdarI ghora tapazcaraNa kara navameM svarga meM deva banI, vahA~ se manuSya banakara siddhi prApta kregii| mainAsuMdarI para zvetAMbara digambara aneka kaviyoM kI racanAeM prApta hotI haiN|296 2.7.47 yazomatI yazomatI kA pati bhuvanatilaka kumAra pUrvabhava meM bahuta avinayI tathA krodhI thA, krodhAveza meM vaha sampUrNa zramaNasaMgha ke vinAza kA ghora pApakarma bhI kara baiThA, kiMtu isa janma meM usakI AtmA vinaya guNa ke kAraNa hI unnata huI, usake muni banane para rAjakumArI yazomatI ne bhI rAjImatI ke samAna unhIM ke patha kA anugamana kiyA, aura kevalImuni zarada bhAnu ke caraNoM meM dIkSita ho gaI thii|297 2.7.48 ratnavatI purimatAla ke zreSThI putra ratnapAla kI patnI va kAlakUTa dvIpa ke rAjA kRSNAyana kI putrI thii| yogI ke rUpa meM apane pati ko videza yAtrA ke samaya hara saMkaTa se ubaaraa| yogI rAula ke rUpa meM ratnavatI sAhasa, cAturya aura buddhikozala kA paricaya dekara aMta meM mahAtapasvI amitagati AcArya ke pAsa dIkSA aMgIkAra karatI hai, marakara vaha brahmadevaloka meM deva banIM, vahA~ se mahAvideha meM mokSa prApta kregii|298 isa kathA kA zrI caMdanamuni (nava terApaMthI) ne prAkRta bhASA meM 'rayaNavAla kahA' ke rUpa meM praNayana kiyA hai| 2.7.49 RSidattA RSidattA rathamardanapura ke rAjA kanakaratha kI patnI thii| kanakaratha kA prema pAne ke liye usakI prathama patnI rUkmiNI RSidattA ko kalaMkita karane kI jaghanyatama ceSTAeM karatI hai para udAttacarita RSidattA una sabako mApha karake apane zIladharma kI tejasvitA aura nArI kI ananta asIma kSamAzIlatA kA paricaya detI hai| aMta meM jAti smRti se apane pUrvabhava ko jAnakara vaha apane pati ke sAtha hI dIkSA aMgIkara kara mokSa prApta karatI hai| upakezagaccha kI saMvat 1561 kI RSidattA caupaI meM RSidattA kA mokSagamana bhagavAna zItalanAtha kI janma bhUmi meM honA likhA hai|99 RSidattA caritra kI eka hastaprati prAkRta bhASA kI saM. 1400 kI atijIrNa avasthA meM jinabhadrasUri kAgala no hastalikhita graMtha bhaMDAra meM upalabdha hai| 296. zrIpAlarAsa, zrI brahmarAyamalla (saM. 1630), dR. jai.sA.kA.bR.i. bhAga 2, pR. 287412 297. AdhAra-dharmaratna prakaraNaTIkA zrI devendra sUri jI, gAthA 25, kathA-upalabdhiH jaina kathAeM, bhAga 110 298. AdhAra - ratnavatI-ratnapAla caritra, kavi mohanavijaya kRta, kathA-upalabdhi-jaina kathAeM, bhAga 2 'kaSToM ke yAna meM sAhasa kA sambala' 299. srota-"isidattA cariyaM (prAkRta) racanA 9-10vIM zatAbdI ke kavi nAila kula ke guNapAlamuni kRta, dR.-marUgurjara jaina sAhitya, hiMdI jai. sA. bR. i., bhAga 2 pR. 398 300. jaisalamera graMtha bhaMDAra sUcI, graMthAMka 1319 kathA upalabdhi sUtra-jaina kathAeM bhAga 20, anya racanAoM ke liye dekheM - jai. sA. kA bR. i. bhAga 2, pR. 131, 133,464,498, 519, bhAga 3, pR. 162, 295,346-47 160 .
Page #223
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAgaitihAsika kAla se arhat pArzva ke kAla taka nirgrantha- paramparA kI zramaNiyA~ 2.7.50 rUpakalA anUpagar3ha ke rAjA sumaticaMdra va zazikalA kI putrI rUpakalA apane pitA ke krodhAveza kA zikAra banakara eka mahAmUrkha va daridranArAyaNa 'zaMkara' ke sAtha byAha dI gii| rUpakalA ne apane buddhi kozala se use karor3oM kI sampatti kA mAlika zaMkara zreSThI ke rUpa meM prasiddhi dilavAI, aMta meM rUpakalA ne ArhatI dIkSA lekara utkRSTa sAdhanA se apane jIvana ko nirmala banAyA | 301 2.7.51 rUpalI eka garIba rAjapUta kI kanyA thI, vaha apanI sundaratA, lAvaNya evaM caturAI ke kAraNa rAjarAnI bana gaI kiMtu gAye carAne vAlI rUpalI rAjA kI cahetI banakara bhI apanI haisiyata ko nahIM bhUlI rAjA ke dvArA use parIkSA hetu jaba usI dInadazA meM chor3a diyA jAtA hai, taba bhI vaha utanI hI prasanna hai jitanI rAnI banakara thI / hara dazA meM apane asalI svarUpa kA dhyAna rakhate hue samabhAva kI ArAdhikA rUpalI ne cAritra grahaNa kiyA, usake upadeza se anekoM ne zrAvaka vrata grahaNa kiye, rAjA vimalasena, usakI anya rAniyA~, nagaraseTha evaM seThAnI lIlAvatI ne bhI saMyama grahaNa kiyaa| 302 2.7.52 rohiNI candrapura ke rAjA candrasiMha kI rAnI, usakI putrI jyotsnA kA vivAha vidhi ke vidhAnAnusAra eka bhikhArI ke sAtha ho gayA, karma kI vicitratA ko dekhakara rAjA caMdrasiMha aura rAnI rohiNI AcArya dharmaghoSamuni ke saMgha meM dIkSita ho gye| 303 2.7.53 lIlAvatI isakA vivAha svayaMvara meM vijayapura ke yuvarAja candrasena ke sAtha huA, isase cir3hakara kanakapura kA abhimAnI rAjA kanakaratha lIlAvatI ko pAne ke liye aneka SaDyantra racatA hai, aMta meM kanakaratha ko karanI kA phala milatA hai, vaha bandI banAyA jAtA hai aura candrasena punaH khoyA rAjya aura patnI ko prApta kara letA hai, donoM saMyama grahaNa kara lete haiM 1304 2.7.54 lIlAvatI kauzAmbI ke sAgaradatta zreSThI ke kaniSTha putra zrIrAja kI patnI thii| apane zIladharma kI rakSA karane ke liye usane jIvana bhara ati zaurya aura cAturya se kAma kiyaa| Thaga aura coroM ke caMgula meM phaMsakara bhI vaha apanI caturAI 301. rAsa - sAhitya ke AdhAra para jaina kathAeM bhAga 54 302. AdhAra lokakathA se uddhRta jaina kathAeM, bhAga 32 303. prAcIna caupAiyoM ke AdhAra para jaina kathAeM bhAga 54 304. AdhAra-'lIlAvai kahA' kouhala kRta, ( 8vIM zatI), dR. - jaina kathAeM bhAga 28, anya racanAeM jai. sA. kA bR. i. bhAga 1. q. 574, 340, 419 161
Page #224
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa se baca nikalatI hai aura Akhira una ThagoM kA hRdaya badalakara unheM sabhya nAgarika banA detI hai| lIlAvatI nArI hote hue itane sAhasa aura caturAI se kAma karatI hai, yaha sacamuca eka Azcarya tathA preraka ghaTanA hai| aMta meM munivara sumati ke pAsa lIlAvatI aura zrIrAja ne sayaMma aMgIkAra kiyaa| 305 2.7.55 lIlAvatI sAmaMtaputrI lIlAvatI kA vivAha rAjagRha ke siMha nAmaka rAjaputra ke sAtha huaa| mitra jinadatta ke samparka se ve jinadharmI bane, ekabAra rAjagRha meM padhAre samarasena muni se apanA va muni kA pUrvabhava sunakara lIlAvatI aura siMha ko jAtismaraNa jJAna ho gayA, aura jinadIkSA lekara tapazcaraNa dvArA mokSa pada paayaa| isa para aneka kaviyoM kI racanAeM haiN| 306 2.7.56 vijayA kanakapurI ke dRr3hadharmI zrAvaka maNicandra ke putra guNacandra kI patnI thI, mAtA-pitA kI avinaya ke kAraNa duHkhI va daridrI jIvana vyatIta karane ke pazcAt sadgurU se bodha kI prApti hotI hai, vinaya va sevA guNa se gaI huI lakSmI va kIrti punaH prApta ho jAtI hai| kezIzramaNa ke upadeza se AryA suvratA ke pAsa dIkSA lekara vijayA 11 aMgoM kA adhyayana kara aMta meM 12veM devaloka meM deva banI 1307 2.7.57 vijayA kaccha deza ke arhaddAsa ke putra vijaya ke sAtha vijayA kA vivAha huA thA, donoM ne 15 dina brahmacarya vrata ke pAlana kA niyama liyA huA thA, vijaya ne zuklapakSa ke 15 dina, vijayA ne kRSNa pakSa ke 15 din| aura isI vrata ne unheM akhaMDa brahmacArI banA diyaa| jaba aMgadeza ke campAnagarI ke bArahavratI zrAvaka seTha jinadAsa kI zubhecchA huI ki maiM 84 hajAra muniyoM ko apane hAtha se eka sAtha pAraNA karAUM to vimala kevalI ne usakI icchApUrti kI rAha batAte hue vijaya aura vijayA ke akhaMDa brahmacarya kA rahasyodghATana kiyA aura kahA - " aise brahmacArI dampatI 84 hajAra muniyoM ke barAbara hai, unheM bhaktipUrvaka bhojana karavA kara tuma 84 hajAra muni ko bhojana karavAne kA lAbha prApta kara sakate ho, aise dampatti bharatakhaMDa meM akele hI haiN| " rahasya pragaTa ho jAne para nirNayAnusAra bar3e ucca va utkRSTa pariNAmoM se donoM ne saMyama grahaNa kiyA kaThora tapa saMyama va cAritra kA pAlana kara aMta meM mokSa gati prApta kii| 308 viziSTa avadAna - utkaTa brahmacaryArAdhanA meM bhAratIya itihAsa kA nizcaya hI yaha eka adbhuta udAharaNa hai| isa kathA se preraNA lekara aneka loga brahmacArI bane, kaI bArahavratadhArI zrAvaka bane aura kaI saMyamI bane / 305. AdhAra - lIlAvatI kathA, bhUSaNabhaTTaputrakRta (prAkRta) (saM. 1265), dR. - jaina kathAeM "nahale para dahalA", bhAga 29 anya racanAeM dekheM- jai. sA. kA bR. i. bhAga 2 pR. 590-91, 306. AdhAra- sudharmagaccha ke jinezvarasUri kRta 'nivvANa lIlAvaI kahA' (prAkRta, saMvat 1082 aura 1095 ke madhya) dR.-jai. sA. kA bR. i. bhAga 6 pR. 343 307. zrI ratnaRSi jI kRta maNicaMdra guNacaMdra caritra (vi. saM. 1968 ) ke AdhAra para jaina kathAeM, bhAga 47 308. AdhAra- vijaya seTha vijayA prabandha, kharataragacchIya zrI jJAnamerUkRta pATaNa, (saMvat 1665 ) dR. - jaina kathAeM, bhAga 33 anya upalabdhi sUtra- jai. sA. kA bR. i. bhAga 2 pR. 195-96, 406,568 162
Page #225
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAgaitihAsika kAla se arhat pArzva ke kAla taka nirgrantha- paramparA kI zramaNiyA~ 2.7.58 vidyullatA zreSThI sajjanazekhara ke putra vidyutsena ke sAtha kanakapura nagara meM isakA vivAha huaa| vidyutsena ke pitA ko kuladevI ne sAvadhAna kiyA thA, ki apane putra ko par3hAnA nahIM yadi par3ha jAye to phira vivAha mata karanA paraMtu vidyAdhyayana se anajAna pitA ne jaba vidyutsena kA vivAha kara diyA to kuladevI ne prathama rAtri meM hI usakA apaharaNa kara liyaa| vidyullatA ne isa asIma dukha meM bhI dhairya rkhaa| aura apanI vRttiyoM ko nirmala bnaayaa| usakI sAttvika vRttiyoM se cora bhI usake bhAI bana gaye aura ve vidyutsena kA daivI dvArA apaharaNa hone kA surAga aura usake milane kA sthAna batAte haiN| satI usakI khoja meM lagatI hai aura apane satItva teja ke bala para devI ko bhI vivaza kara detI hai, usakA pati sakuzala use mila jAtA hai| aMta meM eka jJAnI muni kI dezanA sunakara vidyullatA saMyama aMgIkAra kara mokSa prApta karatI hai| 309 2.7.59 vinayavatI kauzAmbI ke zreSThI jinadAsa kI putravadhu vinayavatI dharmaniSTha aura patisevA meM anurakta thI, usake zIladharma va satya para aneka vipattiyAM AI kiMtu vaha satya - zIla kI sabhI parIkSAoM meM kuMdana banakara cmkii| aMta meM sAdhvI banakara zivapura ko prApta kiyaa| 310 2.7.60 vimalA yaha RSabhapura ke rAjakumAra padmadhvaja kI patnI thii| vimalA ne apane jyeSTha rAjadhvaja kI kAmavAsanA kA zikAra banakara aneka kaSToM kA sAmanA karake bhI zIla ko surakSita rkhaa| aMta meM padmadhvaja aura satI vimalA ne dIkSA grahaNa kara mokSa prApta kiyA / 3 // 2.7.61 zIlavatI zrAvastI ke zreSThI guNacandra kI patnI thI, 12 varSoM taka bhayaMkara kaSTa sahana karane ke pazcAt donoM ne dharmaghoSa muni se dIkSA aMgIkAra kI / isakI cAra putravadhuoM - rUpavatI, lIlAvatI, lakSmI, aura kanakamAlA ne bhI pati lIlAdhara ke sAtha dIkSA grahaNa kara utkRSTa tapaH sAdhanA se nirvANa prApta kiyaa| ina sabameM lakSmI ke sAhasa aura buddhi kI vilakSaNatA kA vizeSa varNana hai / 3 12 2.7.62 zIlavatI yaha kAMcanapura ke kSatriya zUrapAla, jo atyaMta sAdhAraNa kisAna the, usakI patnI thii| sAmAnya sthiti meM bhI yaha jIvana vikAsa ke U~ce sapane dekhatI hai- sAsa-sasura kI sevA, garIboM anAthoM kI sevA, dAna-puNya pUjA bhakti karanA 309. kathA upalabdhi sUtra : jaina kathAeM 'satI kA haTha' bhAga 29 310. prAcIna caupAiyoM ke AdhAra se jaina kathAeM, bhAga 47 311. jaina kathAeM, bhAga 69, pR. 119 312. rAjasthAnI jaina lokakathA sAhitya ke AdhAra para jaina kathAe~, bhAga 52 163
Page #226
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa aura jIvana ko janasevA meM bitAnA / sAhasI zUrapAla patnI ke ina saba svapnoM ko sAkAra karatA hai, purUSArtha aura bhAgya ke yoga se vaha mahAzAla nagara kA rAjya prApta kara letA hai, aura patnI ke saba sapane sAkAra ho jAte haiN| aMta meM rAjA zUrapAla evaM zIlavatI donoM zrutasAgara AcArya ke pAsa dIkSA lekara mokSa prApta karate haiN| 13 2.7.63 zrIdattA, ratnacUlA, svarNacUlA, zrIdevI ye cAroM vatsarAja kI patniyAM thiiN| vatsarAja sAttvika vicAra vAlA, nItiniSTha purUSa thA, usa para aneka kaSTa Ate haiM, kiMtu aMta meM sukhI va yazasvI jIvana kI prApti hotI hai| vaha dIkSA aMgIkAra karatA hai, cAroM paliyoM ne bhI apane pati ke sAtha cAritra grahaNa kiyA aura amarapurI kI adhikArI bniiN| 7314 2.7.64 zrImatI AyodhyA ke dhavala zreSThI kI patnI zrImatI apane apUrva sAhasa va buddhi-cAturya se rAjA, rAja purohita, kotavAla aura pradhAna amAtya ko aisA pATha par3hAtI hai ki ve jIvana bhara paranArI prema kA tyAga kara dete haiN| zrImatI aMta meM dIkSA aMgIkAra kara utkRSTa tapa-saMyama kI ArAdhanA karatI hai| 315 2.7.65 sarasvatI rAjA dhanamoda kI yaha pativratA, viduSI rUpa meM devAMganA aura buddhi-vaibhava meM nAma ko sArthaka karane vAlI sannArI thii| eka bAra rAjA-rAnI meM buddhi va dhana kI ekAMgI zreSThatA ko lekara vivAda chir3a gayA, rAjA dhana kI zreSThatA para ar3a gayA aura rAnI buddhi kii| rAjA ne use siddha karane ke liye cunauti dii| rAnI ne apane rAjasI vastrAlaMkAra tyAga kara ekAkI buddhi bala se aneka camatkArI kArya kiye evaM buddhi bala kI pratiSThA sthira kii| rAjA dhanamoda ne rAnI sarasvatI se kSamAyAcanA kii| rAnI sarasvatI ne apane pati dhanamoda rAjA evaM sauMta caubolI ke sAtha dIkSA lekara svargagamana kiyA, Age ye tInoM mokSa prApta kreNge| 316 2.7.66 sutArA satyavratI harizcandra kI patnI thI, pati ke vrata pAlana meM sahayogI banakara sutArA ne jo ujjavala Adarza kAyama kiyA vaha Aja bhI bhAratIya saMskRti kA prANa hai| yaha kathA jaina paramparA tathA hiMdU paramparA donoM meM kucha ghaTanAkrama kI racanA ke antara se prApta hotI hai| aMta meM jaina - paramparA ke harizcandra va mahArAnI sutArA donoM ne zramaNI dIkSA lii| ugratapa kI ArAdhanA kara donoM ne kaivalya prApta kiyA, phira mokSa ke adhikArI bane / 317 313. AdhAra - zAMtinAtha caritra (zrI bhAvacandra sUrikRta ) SaSTha prastAva meM atithi saMvibhAga vrata para likhita ukta kathAnaka kathA upalabdhi sUtra- jaina kathAeM, bhAga 11 314. zAMtinAtha caritra se uddhRta jaina kathAeM, bhAga 45 315. rAjasthAnI lokakathA sAhitya ke AdhAra para jaina kathAeM, bhAga 52 316. upalabdhi sUtra - jaina kathAeM, bhAga 32 317. (ka) harizcandra rAjAno rAsa, zrI kanakasundara racita (saM. 1697 ) prakAzaka - bAlAbhAI chaganalAla zAha, amadAbAda (kha) jaina kathAeM, bhAga 46 164
Page #227
--------------------------------------------------------------------------
________________ prAgaitihAsika kAla se arhat pArzva ke kAla taka nirgrantha-paramparA kI zramaNiyA~ 2.7.67 sudarzanA kucha zramaNiyA~ apane pUrva jIvana meM atyanta vyutpannamati kI thiiN| devendramuni (I. san 1270) ne "sudaMsaNAcariyaM' carita kAvya meM sudarzanA ko zaizavakAla meM hI aneka vidyAoM kI jJAtA, paMDitA batAyA hai, use jAtismaraNa jJAna ho jAtA hai| rAjasabhA meM jJAnanidhi nAmaka purohita, brAhmaNa dharma kA upadeza karatA hai, para sudarzanA usake dharma kA khaMDana kara zramaNadharma kA nirUpaNa kara use nirasta kara detI hai| vaha Ajanma brahmacAriNI raha kara AtmAsAdhanA karatI hai| muni aura sAdhakoM ke prati usake mana meM apAra zraddhA thI vaha munirAja kA upadeza sunakara virakta ho jAtI hai aura apanI sakhI zIlamatI ke sAtha dIkSA lekara ratnAvalI Adi vividha prakAra ke tapazcaraNa karatI hai|18 2.7.68 subhadrA vasantapura nivAsI amAtya jinadAsa kI putrI subhadrA jaina dharmAnuyAyinI thii| jinamata meM AsthA na rakhane vAle zreSThI buddhadAsa ne chalapUrvaka usase vivAha kara liyaa| dharmavidveSI zvasurapakSa kI ora se subhadrA para duHzIlatA kA jaba mithyA kalaMka lagA, to subhadrA tar3apa uThI, usake tapa va AsthA ke camatkAra se campA ke rAjadvAra baMda ho gae, AkAzavANI huI ki "pativratA nArI hI kacce sUta meM chalanI bAMdhakara kue~ se pAnI nikAlakara chir3akegI, tabhI ye dvAra khula skeNge|" rAjya kI sabhI striyoM ne asaphala prayAsa kiye, kiMtu kisI se bhI dvAra nahIM khule, antataH subhadrA ne campA ke baMda dvAroM ko udghATita kara apane satItva kA paricaya diyaa| subhadrA aMta meM zrAmaNI dIkSA aMgIkAra kara AtmotthAna ke patha para agrasara ho gii| satI subhadrA para aneka kaviyoM ke dvArA racita rAsa, caupAI, sajjhAya, catuSpadikA Adi prApta hotI haiN| 2.7.69 surasuMdarI apratIma jJAna se yukta surasuMdarI rAjA makaraketu kI rAnI thI, donoM ke madhya hue vinoda pUrNa praznottara, pahelI, samasyA dvArA surasuMdarI kI prakhara prajJA va viveka kA paricaya milatA hai| AraMbha meM vAsanAtmaka jIvana, madhya meM viyoga kA dArUNa duHkha bhogakara aMta meM surasuMdarI aura makaraketu virakti ke patha para bar3hakara ghora tapazcaraNa karate hue mukti prApta karate haiN|320 2.7.70 surasundarI zreSThI putra amarakumAra aura rAjakumArI surasundarI donoM eka hI pAThazalA meM adhyayana karate the| strI-purUSa ke adhikAroM ko lekara eka dina donoM meM vivAda khar3A ho gyaa| vidyA-adhyayana ke pazcAt saMyoga se surasundarI kA vivAha amarakumAra ke sAtha ho gyaa| ekabAra amarakumAra surasundarI ke sAtha siMhaladvIpa kI ora jahAz2a se jA rahA thA rAste meM use bacapana meM surasundarI dvArA kiye apamAna kA smaraNa ho AyA, pratizodha kI bhAvanA se vaha surasundarI ko vahIM akelI sotI huI chor3akara jahAz2a lekara calA gyaa| nIMda khulane para vikala huI surasundarI zIlavrata kI rakSA ke lie 318. DaoN. nemIcandra zAstrI, prAkRta bhASA aura sAhitya kA AlocanAtmaka itihAsa pR. 331, tArA pablikezansa, vArANasI 319. zrI bharahesara sajjhAya, paMca pratikramaNa sUtra 320. surasuMdarIcariyaM, dhanezvarasUrikRta saMvat 1095, dR.-jai. sA. kA bR. i. bhAga 6, pR. 347-49 165
Page #228
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa purUSaveza meM campAvatI ke rAjA ke pAsa phuNcii| vahA~ para bImAra rAjA ko svastha karake unase AdhA rAjya prApta kiyaa| taba taka amarakumAra bhI vahA~ pahuMca jAtA hai donoM kA madhura milana hotA hai| surasundarI amarakumAra rAsa kI saMvata 1689 kI nayanasundarakRta prati jinabhadrasUri kAgala no hastalikhita bhaMDAra meM upalabdha hai|321 2.7.71 hemavatI lakSmIpura ke rAjA dhIra kI rAnI thii| kAmAMdha vidyAdhara se apane zIla kI rakSA hetu rAnI ne phAMsI kA phaMdA lagA liyA, kiMtu vaha puSpahAra bana gyaa| cakrezvarI devI ne usake zIla kI rakSA kii| bAda meM hemavatI sAdhvI bana gaI aura sadgati prApta kii| yaha kathA siddhasena sUri ne rAjA vikramAditya ko sunaaii| vikramAditya evaM vikramasena para jainAcAryoM kI 15vIM sadI meM likhI racanAe~ milatI haiN| usI meM yaha kathA bhI hai|322 321. AdhAra-amarakumAra surasundarI no rAsa, mahopAdhyAya dharmasiMha kRta (saMvat 1736) anya racanAeM dR.-jai. sA. kA bR. i. bhAga 3, pR. 63, 260, jaisalamera graMtha bhaMDAra kI sUcI, graMthAMka 1986 322. AdhAra : vikramAditya caupAI, zrI lakSmIvallabha (saMvat 1728), kathA-upalabdhi : jaina kathAeM bhAga 22 166
Page #229
--------------------------------------------------------------------------
________________ - adhyAya 3 mahAvIra aura mahAvIrottarakAlIna jaina zramaNiyA~
Page #230
--------------------------------------------------------------------------
________________ .... 169 3.1 vartamAna zramaNI paramparA aura tIrthaMkara mahAvIra ............ 3.2 mahAvIra yuga kI zramaNiyA~ .. 3.3 mahAvIrottara yuga (vI. ni. 1 se 12vIM zatAbdI)....... ........... 170 180
Page #231
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAya 3 mahAvIra aura mahAvIrottarakAlIna jaina zramaNiyA~ samagra jaina itihAsa kI pradhAna dhurI tathA sarvAdhika spaSTa patha-cihna bhagavAna mahAvIra (599-527 I. pU.) kA rahA hai| unake pUrva kA prAgaitihAsika kAla yA mahAvIra pUrva yuga hai to unake nirvANa ke pazcAt kA mahAvIrottara kAla / bhagavAna mahAvIra jainadharma ke aMtima tIrthaMkara sAtha hI zuddha aitihAsika purUSa bhI the, itanA hI nahIM mahAvIra aura mahAvIrottarakAlIna jitanI bhI zramaNiyA~ haiM, ve mUlata: mahAvIra ke zAsanakAla kI hai| 3. 1 vartamAna zramaNI paramparA aura tIrthaMkara mahAvIra tIrthaMkara mahAvIra tIsa varSa kI avasthA meM pravrajita hue aura sAr3he 12 varSa kI kaThora sAdhanA ke pazcAt unheM RjukulA nadI ke taTa para kevalajJAna huA, kevalajJAna prApti ke dUsare dina jRmbhikA gAMva se 12 yojana dUra mahAsenavana udyAna meM vaizAkha zuklA ekAdazI ko unhoMne dharmatIrtha kI sthApanA kii| digambara- paramparA ke anusAra bhagavAna ke tIrthaM pravartana kA samaya unake kevalajJAna ke 66 dina bAda arthAt zrAvaNa kRSNA pratipadA kA hai| bhagavAna ke dharmatIrtha meM usI samaya indrabhUti Adi 11 gaNadhara evaM cAra hajAra cArasau ziSya zramaNa-dharma meM dIkSita hue, tathA rAjakumArI candanabAlA Adi aneka mahilAoM ne bhI pravrajyA aMgIkAra kii| zaMkha, zataka Adi ne zrAvaka dharma aura sulasA Adi ne zrAvikA dharma svIkAra kiyaa| isa prakAra madhyama pAvA ke mahAsena vana meM vaizAkha zuklA ekAdazI vI. ni. pUrva 30 ( vikrama pUrva 490) ko bhagavAna ne zrutadharma aura cAritradharma kI zikSA dekara sAdhu, sAdhvI zrAvaka evaM zrAvikA rUpa caturvidha tIrtha kI sthApanA kii| yahI dina vartamAna jaina zramaNI saMgha kI sthApanA kA zubha dina hai| yadyapi hama zramaNI paramparA ke mUla utsa kA anusaMdhAna karane caleMge to sarvaprathama bhagavatI brAhmI - suMdarI kA nAma AtA hai, kiMtu vartamAna zramaNI - paramparA bhagavAna mahAvIra aura caMdanabAlA kI AbhArI hai, isameM koI saMdeha nahIM, kyoMki pratyeka tIrthaMkara dharma pravartaka hotA hai, unakI apanI svataMtra paramparA evaM zAsana vyavasthA hotI hai| ve paramparA ke vAhaka nahIM apitu janmadAtA hote haiN| bhagavAna mahAvIra bhI svayaMbuddha evaM sAkSAt dRSTA the, unhoMne apane anubhUta satya se dharmatIrtha kA pravartana kara svataMtra AcAra saMhitA kAyama kI, bhagavAna ajitanAtha se pArzvanAtha taka kI araboM varSoM se calI AI 1. Avazyaka niryukti, gAthA 537 2. paM. kelAzacaMdra zAstrI, jaina sAhitya kA itihAsa, pUrva pIThikA, pR. 130
Page #232
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa cAturyAma dharma vyavasthA ko unhoMne paMcayAma dharma meM parivartita kara diyaa| isake atirikta unhoMne prArambha se calI AI sacela paramparA ke sAtha acela dharma ko bhI mAnyatA dii| sacela paramparA meM bhI raMgIna vastroM ke badale zveta vastra grahaNa karane kA vidhAna kiyA tathA ubhayakAlIna pratikramaNa ko zramaNa- zramaNiyoM kI Avazyaka kriyAoM meM sammilita kiyA, isase pUrva zramaNa - zramaNiyoM ke liye ubhayakAlIna pratikramaNa Avazyaka nahIM thaa|' isa prakAra bhagavAna mahAvIra ne yuga ke anusAra aneka prAcIna mAnyatAoM meM parivartana kara zramaNa zramaNI zrAvaka-zrAvikAoM kI eka viziSTa AcAra-saMhitA nirmita kii| gata DhAI hajAra varSoM se anavarata gatimAna zramaNa paramparA ke pravartaka hone ke kAraNa hI 'mahAvIra aura mahAvIrottarakAlIna zramaNI paramparA' ko navIna adhyAya pradAna kiyA gayA hai| " 3.2 mahAvIra yuga kI zramaNiyA~ mahAvIra yuga kA zramaNI saMgha vizAla sudRr3ha evaM saMgaThita thaa| bar3e-bar3e rAjagharAnoM kI kanyAoM, putravadhuoM evaM rAjarAniyoM ne bhagavAna mahAvIra ke saMgha meM dIkSA aMgIkAra kI thii| licchavI gaNataMtra ke pradhAna, bhagavAna mahAvIra ke ananya upAsaka rAjA ceTaka kI chaha putriyoM ke mahAvIra saMgha meM dIkSita hone ke ullekha Agama- sAhitya meM varNita haiN| anya zramaNiyoM meM aMgAravatI, madanamaMjarI, jayaMtI, mRgAvatI tathA samrAT zreNika kI teIsa rAniyoM ne bhI bhagavAna mahAvIra ke caraNoM meM dIkSA aMgIkAra kii| isa prakAra bhagavAna mahAvIra ke jIvanakAla meM 36000 zramaNiyA~ saMyama mArga para ArUr3ha huI thIM unameM kucha pramukha zramaNiyoM ke upalabdha jIvana-vRtta hama agrima pRSThoM para aMkita kara rahe haiN| 3.2.1 candanabAlA (vI. ni. 30 varSa pUrva ) bhagavAna mahAvIra dvArA pravartita dharma-tIrtha kI prathama sAdhvI candanabAlA campAnareza dadhivAhana evaM mAtA dhAriNI kI suputrI thii| rAjA dadhivAhana kauzAmbI nareza zatAnIka ke sAtha saMgrAma karane meM dhana, jana kI apAra hAni kA vicAra kara jaba campA kA rAjya chor3akara cale gaye, aura mAtA dhAriNI ne zIlavrata kI rakSA ke liye apane prANoM kA utsarga kara diyA taba caMdanA akelI raha gaI use rathI ne krItadAsI ke rUpa meM bhare bAjAra vaizyA ke hAthoM beca kara svarNa mudrAe~ prApta kI / vaizyA ne caMdanA ko apanA satItva becane ke liye vivaza kiyA, kiMtu mRtyu kA varaNa karane ko samutsuka candanA ke dvArA jaba vaizyA kA IrAdA pUrNa nahIM huA to usane dhanAvaha seTha ke hAthoM use beca diyA / sadAcArI seTha kI pitRchAyA meM bhI candanA dAsI kI taraha pratAr3anA aura yaMtraNAoM se ghirI rhii| IrSyAlu mUlA seThAnI ne usake sunahare laMbe kAle bAloM ko kaiMcI se kATakara hAthoM meM hathakar3iyA~ va pairoM meM ber3iyA~ pahanA dI aura use bhUmigRha meM DAla diyaa| tIna dina bhUkha-pyAsa se bilabilAtI candanA ko seTha dhanAvaha ne bAhara nikAlA aura khAne ke liye ur3ada ke bApa meM rakhakara diye / candanA ghara kI dehalI meM baiThakara kisI mahAtmA kI pratIkSA kara rahI thI, tabhI abhigrahadhArI prabhu mahAvIra ne apane pAMca mAsa 25 dina kA pAraNA candanA ke hAthoM se kiyaa| candanA kRtArtha ho gii| prabhu mahAvIra ko kevalajJAna prApta hote hI candanA ne bhI dIkSA grahaNa kara lI aura mahAvIra kI prathama ziSyA banakara zramaNI saMgha kI pravartinI bnii| inake netRtva meM chattIsa hajAra sAdhviyoM kA samudAya thA / ' zramaNI - saMgha kA samIcIna saMcAlana karatI 3. uttarAdhyayana sUtra, a. 23 4. (ka) samavAyAMga, sUtra 649 (kha) Avazyaka niryukti, bhAga 1 gAthA 521, pR. 148, 170
Page #233
--------------------------------------------------------------------------
________________ mahAvIra aura mahAvIrottarakAlIna jaina zramaNiyA~ huI mahAsatI candanabAlA ne kevalajJAna-kevaladarzana ko prApta kiyaa| aMta meM, siddha, buddha, mukta bnii| candabAlAjI ke netRtva meM 1400 zramaNiyoM ne Atma kalyANa kara mukti prApta kii| __ avadAna : candanabAlA kA samagra jIvana utAra-car3hAva ke calacitroM se bharA pUrA thA para usake jIvana kA aMtima adhyAya eka bRhat zramaNI-saMgha kI saMcAlikA ke gauravapUrNa pada para biitaa| gRha evaM parivAra kI kArA meM baMdhI nArI eka itane bar3e dhArmika zramaNI-saMgha kA netatva karane kI bhI kSamatA rakhatI hai. yaha usa yaga ke cintana se dara kSitija pAra kI kalpanA ko AryA candanA ne sAkAra kara dikhAyA thaa| vartamAna yuga nArI ko rASTrAdhyakSa evaM pradhAnamaMtrI Adi ucca padoM para AsIna dekhakara jisa prabuddha cetanA kA gaurava anubhava karatA hai, usakA mUla utsa zramaNa-saMskRti ke isa paccIsa sau varSa purAne itihAsa meM chipA hai| dharma kI dhurA kA saMvahana karane meM indrabhUti gautama Adi 11 gaNadharoM ke samAna caMdanabAlA kI jo mahattvapUrNa bhUmikA rahI usase bhAratIya-saMskRti yugoM-yugoM taka gauravAnvita rhegii| jaina varNanAtmaka aura anya vipula sAhitya mahAsatI candanabAlA kI kathA se bharA huA hai| usake jIvana kI gAthAeM AvazyakacUrNi Avazyaka niyukti, malayagiri vRtti, zrI kalpasUtrArtha prabodhinI Adi prAcIna evaM arvAcIna graMthoM meM gaurava ke sAtha gAI gaI hai| 3.2.2 devAnandA (vI. ni. 28 varSa pUrva) zvetAmbara-paramparA ke anusAra devAnandA bhagavAna mahAvIra kI prathama mAtA thI, sAr3he bayAsI rAtrI taka bhagavAna inake udara meM rhe| usake pazcAt zakrendra kI AjJA se hariNaigameSI deva ne bhagavAna ko devAnaMdA ke garbha se nikAlakara kSatriyakuNDa nivAsI trizalA rAnI kI kukSi meM rakha diyA thaa| devAnandA brAhmaNakuNDagrAma ke pramukha, vedoM ke prakANDa paMDita evaM zramaNopAsaka brAhmaNa RSabhadatta kI patnI thii| bhagavAna jaba rAjagRha meM terahavAM varSAvAsa samApta kara videha kI ora prasthAna kara rahe the, taba mArgavartI brAhmaNakuNDagrAma ke bahuzAla caitya meM pdhaare| mahAvIra ke Agamana kA saMvAda zravaNa kara RSabhadatta aura devAnaMdA bhagavAna ke darzana hetu gye| tIna bAra vaMdana kara jaba donoM dezanA sunane ke liye baiThe, to devAnaMdA kA mana pUrvasneha se bhara gayA, vaha Anandamagna va pulakita ho gaI, usake stanoM se dugdha kI dhArA bahane lgii| gautama svAmI ke pUchane para bhagavAna ne kahA- 'gautama! yaha merI mAtA hai, maiM isakA aMgajAta putra huuN| bhagavAna ne apane garbha-parivartana kA saMpUrNa vRttAnta kahA, jise sunakara sArI sabhA Azcaryacakita raha gii| RSabhadatta aura devAnandA ke harSa kA pArAvAra nahIM rhaa| unhoMne bhagavAna kI dharma-prajJapti para dRr3ha zraddhA abhivyakta kI aura bhava-bhramaNa kA aMta karane vAlI pravrajyA pradAna karane kI prabhu se prArthanA kii| isa prakAra ye donoM pati-patnI dIkSita hokara bhagavAna mahAvIra ke dharma saMgha meM praviSTa hue| donoM ne 11 aMgoM kA adhyayana kiyaa| evaM sarva karmoM kA kSaya kara mukti pada ko prApta kiyaa| avadAna : devAnaMdA janmanA brAhmaNa-mahilA thI, brAhmaNa dharma meM strI ko saMnyAsa kA adhikAra nahIM hai, kiMtu devAnaMdA ne saMnyAsa dIkSA lekara yaha siddha kara diyA ki sAdhanA ke mArga para koI bhI vyakti kadama bar3hA sakatA hai, isameM kisI liMga, jAti, yA varNa kA pratibandha nahIM hai| zramaNadharma meM dIkSita hokara sAdhanA ke pUrNa lakSya taka pahucane 5. kalpasUtra vRtti, vinayavijayajI kRta, pR. 170 6. (ka) bhagavatI sUtra, 9/33 (kha) Ava. ni. bhA. 1 gA. 457 pR. 119 (ga) triSaSTi. 10/8/1-27 (gha) prAprone. 1 pR. 388 171
Page #234
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa vAlI devAnaMdA ne zramaNa saMskRti ko jo gaurava pradAna kiyA usake liye zramaNa-saMskRti sadA usakI ciraRNI rhegii| 3.2.3 priyadarzanA (vI. ni. 28 varSa pUrva ) zvetAmbara mAnyatAnusAra priyadarzanA apara nAma 'anavadyA" bhagavAna mahAvIra kI putrI aura yazodA kI aMgajAta kanyA thii| kaI kalAoM meM nipuNa yauvanArUr3ha hone para bhagavAna mahAvIra kI bahana sudarzanA ke putra kSatriya rAjakumAra jamAli se inakA vivAha huaa| tIrthaMkara mahAvIra jaba kevalicaryA ke dvitIya varSa meM kSatriyakuNDa padhAre to pAMcasau kSatriya rAjakumAroM ke sAtha jamAli ne aura eka hajAra striyoM ke sAtha priyadarzanA ne bhagavAna ke pAsa pravrajyA grahaNa kii| bhagavAna mahAvIra kI kevalIcaryA ke caudahave varSa meM jamAli bhagavAna ke 'kaDemANe kaDe' siddhAnta ko amAnya karake bhagavAna se alaga hokara vicarane lage, taba AryA priyadarzanA ne bhI usake navIna mata ko svIkAra kara liyA thA, vaha bhI 1000 AryAoM ke sAtha candanA AryA ke zramaNI - saMgha se pRthak hokara vicaraNa karane lagI thii| kiMtu bAda meM zrAvastI ke DhaMka zrAvaka, jo arhatpraNIta dharma ke prati zraddhAniSTha the, unake samajhAne se vaha punaH bhagavAna ke dharma meM zraddhAzIla hokara vicarane lgii| avadAna : priyadarzanA ke prasaMga se yaha jJAta hotA hai ki zramaNa saMgha se pRthak hue zramaNoM kA prabhAva zramaNI - saMgha para bhI par3atA hI hai| bhagavAna mahAvIra ke sAtha matabheda hone para jamAli aura priyadarzanA donoM nirgrantha saMgha se alaga ho gaye the| kiMtu priyadarzanA ne 'satyaM madIyaM' ko pramukhatA dI aura jaba satya usake samakSa pragaTa ho gayA to use svIkAra karane meM tathA jamAli kA sAtha chor3ane meM usane jarA bhI saMkoca nahIM kiyaa| isa prakAra usakI anAgrahIvRtti ne usa samaya jainadharma kI jo mahimA bar3hAI vaha apUrva thI / 3.2.4 jayantI (vI. ni. 27 varSa pUrva) jaina sAhitya meM tatvazodhikA jayaMti kA nAma bahuta Adara ke sAtha liyA jAtA hai| jayantI vatsa deza kI rAjadhAnI kauzAmbI ke sahasrAnIka rAjA kI putrI, zatAnIka rAjA kI bhaginI mahAsatI mRgAvatI kI nanada evaM rAjA udayana kI buA thii| vaha zramaNopAsikA thI tathA arhat dharma para apAra zraddhA rakhatI thI, prathama zayyAtara ke rUpa meM bhI vaha prasiddha thii| tIrthaMkara prabhu mahAvIra kaivalya prApti ke tRtIya varSa meM vihAra karate hue kauzAmbI ke " candrAvataraNa" caitya meM pdhaare| yaha zubha sandeza sunakara jayantI, rAjA udayana tathA mRgAvatI ke sAtha prabhu ke samavasaraNa meM dezanA sunane hetu gaI, dezanA ke pazcAt jayantI ne arhatdharma ke tatva ko vistAra se samajhane ke lie AtmA ke gurUtva, laghutva, bhavyatva, abhavyatva Adi aneka tatva - pradhAna evaM jijJAsA - pradhAna prazna bhagavAna se puuche| usake gUr3ha dArzanika praznoM ko sunakara upasthita sabhA cakita raha gaI / prabhu mahAvIra se praznoM kA samucita samAdhAna pAkara evaM jIvAjIva vibhakti ko jAnakara jayantI bhagavAna ke caraNoM meM dIkSita ho gaI / " 7. aNujjaMgI nAma, bIyaM nAma piyadaMsaNA utta. nemivR. pR. 46 8. (ka) Ava. ni., bhA. 1 pR. 208-9 (kha) Ava. cU. bhA. 1 pR. 245, 416 (ga) bhagavatI 9 / 33 (gha) triSaSTi. 10/8/28-29 (Da.) prAprone, 1 pR. 456 9. bhagavatIsUtra, zataka 12 uddezaka 2; prAprone 1 pR. 276 172
Page #235
--------------------------------------------------------------------------
________________ mahAvIra aura mahAvIrottarakAlIna jaina zramaNiyA~ avadAna : vaidika dharma meM jo sthAna gArgI aura maitreyI kA hai. jainadharma meM vahI sthAna jayantI kA hai, usakI adhyAtma nirjarita medhA ne koTi-koTi jana-samudAya ko svastha ciMtana pradAna kiyaa| isa dRSTi se rAjakanyA jayaMtI kA zramaNa-dharma meM dIkSita honA atyanta mahattva rakhatA hai| 3.2.5 prabhAvatI (vi. ni. tRtIya dazaka pUrva) siMdhu-sauvIra deza mahAvIra-buddha ke samaya eka vizAla zaktizAlI rAjya mAnA jAtA thaa| vahAM ke rAjA udAyana apane samaya ke bar3e parAkramI, lokapriya aura kSamAvIra ke rUpa meM prasiddha samrATa the| prabhAvatI udAyana kI sarvaguNasampannA Adarza patnI thI aura vaizAlI rAjA ceTaka kI putrI thii| prArambha se hI nirgrantha-dharma kI upAsikA mahArAnI prabhAvatI kI utkaTa dharmaniSThA kA prabhAva udAyana para par3A, usane prabhu mahAvIra ke pAsa zrAvaka ke bAraha vratoM ko aMgIkAra kiyA, isase pUrva vaha tApasa-bhakta thaa|" eka bAra prabhAvatI ne apanI eka dAsI ko zuddha vastra lAne ke liye kahA, kiMtu utpAta doSa se vastra kusuMbha raMga kA ho gayA, yaha dekha rAnI atyanta rUSTa huI aura dAsI para prahAra kiyA, isase dAsI kI mRtyu ho gii| niraparAdhinI dAsI ke mara jAne para prabhAvatI ko atyaMta pazcAtApa huaa| usane vicAra kiyA-'aho, maiM dIrghakAla se sthUla prANAtipAta vrata kA pAlana kara rahI thI, vaha merA khaMDita ho gyaa| aba maiM saMpUrNa prANAtipAta viramaNa kA pAlana karane ke liye zramaNI dIkSA aMgIkAra kruuNgii||2 prabhAvatI ne pravrajyA grahaNa hetu rAjA udAyana se vinatI kI, rAjA ne kahA -'tuma svarga meM jAne ke pazcAt mujhe pratibodhita karo, to maiM tumheM dIkSA kI AjJA duuNgaa|' rAnI ke svIkAra karane para udAyana ne rAjasI ThATha ke sAtha prabhAvatI kA mahAbhiniSkramaNa kiyaa| zramaNI prabhAvatI ne caMdanabAlA ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| kaThora tapa- saMyama kA pAlana kara vaha chaha mAsa meM hI saMyama kI ArAdhanA kara vaimAnika devaloka meM devarUpa meM utpanna huii| apane praNa ke anusAra usane rAjA udAyana ko pratibodhita kiyaa| udAyana apane bhAnaje kezI ko rAjya sauMpakara dIkSita hue| DaoN. hIrAlAla dugar3a ne prabhAvatI kI kula Ayu 27 varSa ullikhita kI hai| unhoMne prabhAvatI kA janma I. pU. 594, vivAha I. pU. 580, dIkSA I. pU. 569 tathA mRtyu I. pU. 567 meM mAnI hai| 4 avadAna : solaha satiyoM meM prabhAvatI kA nAma bar3e Adara ke sAtha liyA jAtA hai| unakI dharmaniSThA se hI usa yuga ke sarvocca sattAsampanna mahAparAkramI samrAT udAyana zramaNopAsaka evaM bAda meM zramaNa bane the| jaina kaviyoM ko udAyana rAjarSi aura prabhAvatI ke carita bar3e rocaka lge| isa para aneka kalama-kalAdharoM ne apanI loha-lekhanI calAI hai| 10. Ava. ni. hAri. vR., bhA. 2 pR. 124, 125 11. uttarA. nemivRtti pR. 169-70 12. dazAzrutaskaMdha niyukti gAthA. 93-94 13. prAprone. 1 pR. 436 14. madhya eziyA aura paMjAba meM jainadharma, pR. 184 15. dRSTavya-jai. sA. bR. i., bhA.-2 pR. 261, 264, 284
Page #236
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 3.2.6 padmAvatI padmAvatI bhI rAjA ceTaka kI putrI evaM rAjA dadhivAhana kI patnI thI, inhIM kI preraNA se rAjA dadhivAhana ne campAnagarI ko jainadharma kA kendra banAyA thaa| pratyeka buddha karakaNDu padmAvatI ke hI putra the| karakaNDu jaba garbha meM the, tabhI padmAvatI ne dantapura meM zramaNiyoM ke pAsa dIkSA aMgIkAra kara lI thii| usake janma ke pazcAt prAyazcita lekara zuddhikaraNa kiyaa| pitA-putra ke sambandha se anabhijJa rAjA dadhivAhana evaM rAjA karakaNDu kA jaba ApasI ghora saMgrAma hone jA rahA thA, taba samarabhUmi meM jAkara padmAvatI ne pitA-putra kA milana karavA kara yuddha virAma hI nahIM karAyA, varan dadhivAhana ko bhI dIkSA kI preraNA dii|17 samIkSAtmaka TippaNI padmAvatI kA anya nAma 'dhAraNI' evaM usakI putrI vasumatI (caMdanA) ke hone kA ullekha DaoN. hIrAbAI boradiyA ne apane zodha graMtha meM kiyA hai, kiMtu yaha yuktisaMgata nahIM lagatA, karakaMDu ko zramaNI avasthA meM janma dene kI ghaTanA bhI jisa padmAvatI ke sAtha meM jur3I huI hai usane dehotsarga nahIM kiyA thA, dehotsarga kI ghaTanA kA saMbaMdha vasumatI kI mAtA dhAraNI se hai| isase pratIta hotA hai ki padmAvatI aura dhAraNI dadhivAhana kI do bhinna-2 rAniyAM thiiN| 3.2.7 naMdA (vI. ni. 23 varSa pUrva) naMdA dakSiNa dezastha veNyAtaTa nAmaka nagara ke vyApArI bhadrazreSThI kI guNavAna putrI thii| apane nirvAsanakAla meM rAjagRha ke samrATa zreNika ne inase vivAha kiyA thaa| zreNika kI 23 rAniyoM meM naMdA sabameM jyeSTha thii| itihAsa vizruta buddhinidhAna maMtrI abhayakumAra naMdA ke hI putra the| bhagavAna mahAvIra apanI kevalIcaryA ke sAtaveM varSa meM rAjagRha padhAre, una ke upadeza ko zravaNa kara naMdA ne rAjA zreNika kI AjJA se candanabAlA ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| dIkSA ke pazcAt unhoMne sAmAyika Adi gyAraha aMgoM kA adhyayana kiyA tathA aneka prakAra kI ugra tapasyAe~ kii| bIsa varSoM taka cAritra paryAya kA pAlana tathA do mAsa kI saMlekhanA dvArA sarva karmoM kA kSaya karake aMta meM nirvANa ko prApta huii| ___ naMdA ke sAtha hI zreNika kI anya rAniyA~ 2 naMdamatI 3. naMdottarA 4. naMdiseNiyA, 5. maruyA 6. sumaruyA 7. mahAmarutA 8. marUdevA 9. bhadrA 10. subhadrA 11. sujAtA 12. sumanA aura 13 bhUtadattA ne bhI AryA candanA ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| jJAna evaM tapa kI utkRSTa ArAdhanA kara bIsa varSa taka saMyama kA pAlana kara sabhI ne mukti prApta kii| 3.2.8 mRgAvatI (vi. ni. 22 varSa pUrva) vaizAlI gaNarAjA ceTaka kI tRtIya putrI evaM kauzAmbI nareza zatAnika kI patnI mahArAnI mRgAvatI advitIya suMdarI 16. Ava. ni., bhA. 2 pR. 151 17. do vi rajjANi tassa dAUNa dahivAhaNo pavvaio-uttarA. nemivRtti pR. 90 18. jainadharma kI pramukha sAdhviyoM aura mahilAe~, pR. 72 19. AvacU., bhA. 2 pR. 1773; naMdIvRtti malayagari pR. 150 20. antakR., varga7 21. (ka) Ava. cU., bhA. 1 patra 91, (kha) prAprone. 2 pR. 601-2 174
Page #237
--------------------------------------------------------------------------
________________ mahAvIra aura mahAvIrottarakAlIna jaina zramaNiyA~ thii| usake rUpa-saundarya para lubdha hokara ujjaina ke samrATa caMDapradyota ne kauzAmbI para AkramaNa kiyaa| isa AkramaNa kAla meM zatAnika kI mRtyu ho gii| taba devI mRgAvatI ne pati-zoka kA bahAnA kara bar3I caturAI se caMDapradyota dvArA kauzAmbI kA sudRr3ha kilA bnvaayaa| jaba bhagavAna mahAvIra kauzAmbI padhAre to mahArAnI ne apane putra udayana kI surakSA kA bhAra caMDapradyota ko sauMpA aura unhIM kI AjJA se prabhu mahAvIra ke saMgha meM dIkSA aMgIkAra kara lii| ekabAra svasthAna para rAtri meM derI se lauTane ke kAraNa pravartinI candanabAlA jI se upAlambha pAkara mRgAvatI AtmAlocanA meM pravRta huIM, bhAva vizuddhi se tatkSaNa hI ghanaghAtI karmoM kA kSaya karake kevalI bana gii| mRgAvatI kI samarpaNatA evaM apane ajJAna kI AlocanA karatI huI caMdanabAlA jI kI bhI antazcetanA jAgRta huIM ve apanI ziSyA ke pAMva meM girakara unakI azAtanA hetu kSamA mAMgane lagIM, usI rAtri ve bhI sarvajJa-sarvadarzI bnii| avadAna : guruNI-ziSyA kI AlocanA-pratyAlocanA evaM pArasparika vinaya kA yaha uccatama Adarza jaina itihAsa ke svarNima pRSThoM para aneka AcAryoM evaM vidvAnoM kI lekhanI kA viSaya banA hai|24 3.2.9 zivAdevI (vI. ni. 22 varSa pUrva) zivAdevI vaizAlI gaNarAja ke adhyakSa rAjA ceTaka evaM mahArAnI pRthA kI caturtha kanyA-ratna thii| vizva kI advitIya sundarI yaha zivAdevI mAlava ke parAkramI samrAT caNDapradyota ko strIratna ke rUpa meM prApta huI thii| caNDapradyota kI ATha rAniyoM meM zivAdevI kA agragaNya sthAna thaa| 'pApa se ghRNA karo pApI se nahIM, isa Adarza ko usane apane jIvana se caritArtha kiyA thaa| mahAnagarI ujjayinI meM jaba daivI prakopa se Aga laga gaI thI, to inake satItva ke prabhAva se evaM inake dvArA chir3ake gaye jala se hI vaha zAnta ho pAI thii| bhagavAna mahAvIra ke samavasaraNa meM mRgAvatI ne dIkSA aMgIkAra kI, taba zivAdevI ne bhI apanI jyeSThA bhaginI kA anusaraNa kara dIkSA grahaNa kI thii| AryA candanA ke sAdhvI-saMgha meM sammilita hokara zramaNI zivAdevI saMyama va tapa dvArA AtmakalyANa meM pravRtta huii| 3.2.10 aMgAravatI (vI. ni. 22 varSa pUrva) jaina sAhitya meM caMDapradyota kI ATha rAniyoM kA ullekha AyA hai, jo kauzAmbI kI rAnI mRgAvatI ke sAtha bhagavAna ke pAsa dIkSA letI haiM, unameM eka hai-aNgaarvtii| yaha suMsumArapura ke rAjA kI putrI thii| ise prApta karane ke lie pradyota ne susumArapura para gherA ddaalaa| kathAsaritsAgara meM aMgAravatI ko rAjA aMgAraka kI putrI kahA hai| isakI 22. mRgAvatI dvArA nirmApita yaha kilA Aja bhI kauzAmbI (yamunA taTa para sthita gar3havA kozala inAma gAMva se eka ki. mI. dUra) meM dhvaMsa sthiti meM maujUda hai| kahA jAtA hai isa kile kA gherAva cAra mIla kA thA va 32 daravAje the, jisakI 30-35 phuTa UMcI dIvAreM dhvasta huI dikhAI detI haiN|-tiirthdrshn, prathama khaMDa, pR. 112 23. ajjacaMdaNA pAesu paDiUNa bhaNai-micchAmi dukkaDaM tti-Ava. ni., bhAga 1 pR. 325 24. (ka) jaina saMskRta sAhitya no itihAsa bhAga 2, pR. 245 (kha) jai. sA. bR. i., bhAga 6 pR. 201 25. (ka) Ava. cU. uttarArdha, patra 160 (ga) tri. za. pu.ca. 10/6/186 (kha) Ava. ni., bhAga 2 pR. 122 (gha) prAprone. 2 pR. 795 26. (ka) Ava. cU., bhA.2 pR. 161 (kha) Ava. hari. vR., bhA. 1 gAthA 87 (ga) tri.za.pu.ca. 10/8 (gha) prAprone. 1 pR. 7 175
Page #238
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa sAkSAt lakSmI kA avatAra svarUpa vinaya Adi guNoM se maMDita 'vAsavadattA' nAma kI kanyA thii|" magAvatI evaM rAjA caMDapradyota ke prakaraNa se vairAgya prApta kara hI aMgAravatI ne bhI mugAvatI ke sAtha hI dIkSA aMgIkAra kii| AryA candanA ke sAnnidhya meM usane utkRSTa jJAna aura tapa kI ArAdhanA kii| 3.2.11 madanamaMjarI (vI. ni. 22 varSa pUrva) yaha mahAparAkramI mAlavarAja caMDapradyota kI ATha rAniyoM meM se eka thii| aura durmukha pratyekabuddha kI kanyA thii| jaba mRgAvatI ne bhagavAna mahAvIra ke pAsa dIkSA aMgIkAra kI taba inhoMne bhI sAtha meM saMyama grahaNa kiyaa|28 3.2.12 sujyeSThA vaizAlI gaNarAjya ke adhyakSa rAjA ceTaka kI putrI sujyeSThA sabhI kalAoM meM atyanta nipuNa evaM sarvaguNasaMpannA hone ke sAtha-sAtha dharma ke prati dRr3ha zraddhAvAna bhI thii| ekabAra eka tApasI usake pAsa zucidharma kA ADambarapUrNa upadeza dene lagI. sujyeSThA evaM celanA donoM ne yuktipUrNa tarkoM se usake siddhAntoM kA isa prakAra khaMDana kiyA ki tApasI nirUttara hokara vahAM se turanta cala dii| apane apamAna kA badalA lene ke lie tApasI ne sajyeSThA kA sandara citra banAkara rAjA zreNika ko dikhaayaa| zreNika isa lAvaNyamayI rUpasI sudhA kA pAna karane ko lAlAyita ho utthaa| maMtrI abhayakumAra ke buddhi-kauzala se zreNika suraMga dvArA vaizAlI phuNce| sujyeSThA aura celanA donoM zreNika ke rUpa va guNoM se prabhAvita thI, ata: donoM hI rAjagRhI jAne ke lie zreNika ke sAtha ratha meM baiThI, tabhI sujyeSThA ko apanI ratnAbhUSaNa kI maMjUSA kI smRti ho aaii| vaha maMjUSA lene punaH rAjamahaloM meM gii| rAjA zreNika ne celanA ko sujyeSThA samajhakara zIghra vahAM se prasthAna kara diyaa| rAjagRhI kI sImA Ane para zreNika ne sujyeSThA ko AvAja dI, to celanA ne kahA-"maiM sujyeSThA nahIM, usakI choTI bahana celanA huuN|" zreNika celanA ke rUpa saundarya ko dekhakara saMtuSTa hue, aura usake sAtha vivAha kara liyaa| idhara jaba sujyeSThA ratnAbhUSaNoM kI maMjUSA lekara lauTI to ratha ko vahA~ na dekhakara nirAza ho gaI, use apanI bahana celanA ke isa vyavahAra se kSobha huA, aura sAMsArika jIvana se hI virakti ho gii| usane apane pitA rAjA ceTaka se dIkSA kI anumati maaNgii| pitA ne rAjasI ThATha va samAroha pUrvaka apanI putrI sujyeSThA ko caMdanabAlA zramaNI-saMgha meM dIkSita kiyaa| avadAna : jIvana meM kitanI hI ghaTanAe~ citta ko udvelita karane vAlI bana jAtI haiN| aise prasaMgoM para apane jIvana ko samatva va tyAga se jor3ane kA apUrva udAharaNa sujyeSThA ne yuga ke samakSa rkhaa| 3.2.13 jyeSThA yaha kSatriyakuMDa ke adhipati rAjA siddhArtha ke jyeSTha putra naMdIvardhana kI patnI tathA vaizAlI gaNarAjya ke adhyakSa ceTaka kI putrI thii| apane rUpa, guNa tathA zIla meM vaha sarvatra prazaMsanIya thI, ekabAra devatA ne usake zIlavrata kI 27. hariharanivAsa dvivedI-madhyabhArata kA itihAsa, khaMDa 1, pR. 175 28. uttarA. nemicandra vRti 135-2-1362 29. (ka) Avazyaka hari. vRtti, bhA. 2 pR. 124-25 (kha) prAprone. 2 pR. 810 176
Page #239
--------------------------------------------------------------------------
________________ mahAvIra aura mahAvIrottarakAlIna jaina zramaNiyA~ parIkSA lI thI, bhaya va pralobhana ke madhya bhI jaba vaha aDiga rahI, to deva hAra mAnakara calA gyaa| pati-patnI ne gRhasthAzrama meM rahakara pahale bAraha vratoM ko aMgIkAra kiyA, tatpazcAt jyeSThA ko vairAgya ho gayA aura vaha pati kI AjJA lekara AryA caMdanA ke pAsa dIkSita ho gii| 30 avadAna : laukika jIvana kitanA bhI sukhI va sampanna kyoM na ho antataH usakI pariNati duHkha rUpa hai, aisA ciMtana kara rAjamahiSiyA~ bhI jIvana ke caturtha bhAga meM saMsAra tyAgI bana jAtI thiiN| jyeSThA ke jIvana kA yaha udAharaNa Aja samagra mAnava jAti ke liye preraNAdAyaka hai| 3.2.14 kAlI Adi dasa rAniyA~ (vI. ni. 16 varSa pUrva ) prabhu mahAvIra jaba apanI kevalIcaryA ke caudahaveM varSa meM mithilA kA varSAvAsa pUrNa kara caMpA nagarI ke pUrNabhadra nAmaka caitya meM padhAre, prabhu ke padhArane kA samAcAra sunakara campA nagarI ke loga tathA kAlI Adi dasa rAniyA~ mahAvIra ke darzana tathA pravacana zravaNa karane ke lie giiN| usa samaya campA nagarI kA rAjA koNika apane kAlakumAra Adi dasa bhAiyoM kI senA ko sAtha lekara vaizAlI ke rAjA ceTaka ke sAtha yuddha karane ke lie gayA huA thaa| dezanA ke anantara anukUla avasara dekhakara kAlakumAra Adi dasoM kumAroM kI mAtAoM ne apane putroM ke lie jijJAsA vyakta kI "he bhagavana! hamAre putra kAlakumAra Adi yuddha meM gae hue haiM kyA ve sakuzala vApisa lautteNge|" rAniyoM ke prazna ke uttara meM mahAvIra ne kahA- "he devAnupriya ! tumhAre putra yuddha meM kAma A gae, ve puna: nahIM lautteNge| "31 putra viyoga kI bAta zravaNa kara kAlI Adi mAtAoM kA hRdaya zoka se saMtapta ho gyaa| ve saMsAra ke vaibhava se vimukha hokara tyAga aura vairAgya mArga apanAne ke lie taiyAra ho giiN| prabhu mahAvIra ne unheM dIkSita kara AryA candanA ko sauMpa diyaa| kAlI Adi rAniyoM ne AryA candanA ke sAdhvI saMgha meM sammilita hokara sAmAyika Adi gyAraha aMgoM kA adhyayana kiyaa| tatpazcAt kaThora tapasyA kara karmoM kI nirjarA karane lagI inakI tapasyA kA lomaharSaka citraNa Agama - sAhitya meM isa prakAra milatA hai| (i) kAlI : inhoMne 'ratnAvalI tapa' kI sAdhanA kii| yaha sAdhanA eka varSa tIna mAsa aura bAIsa dina meM pUrNa hotI hai, isa tapa meM 384 dina tapasyA ke evaM 88 dina pAraNe ke Ate haiN| isa prakAra kI tapa sAdhanA unhoMne cAra bAra kI, jo pA~ca varSa chaH mAsa aura aTThAIsa dina meM pUrNa huii| inhoMne ATha varSa saMyama pAlA / (ii) sukAlI : sukAlI rAnI ne 'kanakAvalI' tapa prArambha kiyaa| isakI eka paripATI meM eka varSa pA~ca mAsa aura aThAraha dina lge| isameM 28 dina kA pAraNA aura 1 varSa 2 mAsa 14 dina upavAsa ke Ate haiN| aisI cAra paripATI ko pUrA karane meM unheM pAMca varSa nau mahIne aThAraha dina lge| sukAlI ne nau varSa saMyama pAlA / (ii) mahAkAlI : inhoMne " laghusiMhaniSkrIr3ita " tapa kI ArAdhanA kii| isake eka krama meM taiMtIsa dina pAraNe ke aura pAMca mahIne cAra dina tapa ke hote haiN| isa prakAra kI cAra paripATI unhoMne do varSa aTThAIsa dina meM pUrNa kii| mahAkAlI sAdhvI ne dasa varSa taka saMyama kA pAlana kiyaa| 30. Ava. ni. hari vRtti, bhAga 2 pR. 124 31. nirayAvalikA sUtra, adhyAya 1 177
Page #240
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa (iv) kRSNA : kRSNA mahArAnI ne mahAsiMhaniSkrIr3ita tapa kI ArAdhanA kii| isameM 61 dina pAraNe ke 479 dina tapasyA ke Ate haiN| aisI cAra paripATI unhoMne 6 varSa 2 mahIne 12 dina meM pUrNa kii| inhoMne 11 varSa taka saMyama kA pAlana kiyaa| (v) sukRSNA : inhoMne saptasaptati bhikSu-pratimA aMgIkAra kI jisameM prathama saptAha eka datti (ekabAra diyA gayA) AhAra va eka dattI pAnI kI grahaNa kii| kramazaH sAtaveM saptAha sAta datti AhAra va sAta datti pAnI kI grahaNa kI jAtI haiN| usakI samApti para phira aSTaaSTamikA bhikSu-pratimA phira navanavamikA evaM pazcAt dasadasamikA bhikSu-pratimA tapa kiyaa| ye 12 varSa saMyama pAlakara mukta huiiN| (vi) mahAkRSNA : inhoMne laghusarvatobhadra tapa kI ArAdhanA kii| isa tapa meM unheM eka varSa eka mAsa dasa dina lge| isa tapa meM 25 dina pAraNA aura 75 dina tapa ke aise kula sau dina hote haiN| isa tapa kI cAra paripATI pUrNa kii| inakA saMyama teraha varSa kA thaa| (vii) vIrakRSNA : inhoMne mahAsarvatobhadra tapa kI ArAdhanA kI, isakI eka paripATI meM 49 dina kA pAraNA va chaha mAsa 16 dina kA tapa aise kula ATha mAsa pAMca dina lagate haiN| isa tapa kI cAra paripATI pUrNa karane meM 2 varSa 8 mAsa 20 dina lge| inakA saMyama-paryAya caudaha varSa kA thaa| (viii) rAmakRSNA : inhoMne candanabAlA AryA kI AjJA se bhadrottara pratimA tapa kiyaa| 40 dina ke isa tapa meM 5 pAraNe aura 35 upavAsa Ate haiN| isa tapa ko zAstrokta vidhi se pUrNa karane meM unheM 2 varSa 2 mahIne 20 dina lge| inhoMne 15 varSa saMyama paalaa| (ix) pitRsenakRSNA : inakA muktAvalI tapa thaa| isa tapa kI cAroM paripATiyoM ko pUrNa karane meM inheM tIna varSa dasa mahIne lge| inhoMne 16 varSa taka saMyama kA pAlana kiyaa| (x) mahAsenakRSNA : zreNika rAjA kI dasavIM rAnI mahAsenakRSNA ne Ayambila vardhamAna tapa kI ArAdhanA kI isameM unheM 14 varSa 3 mAsa 20 dina lge| inakA saMyama paryAya 17 varSa kA thaa| isa prakAra ina dasoM rAniyoM ne ghora tapazcaryA kI agni meM apane aSTa karma samUhoM ko bhasmIbhUta kara anta meM eka mAsa kI saMlekhanA kI aura kevalajJAna, kevaladarzana ko prApta kara siddha gati meM phuNcii| avadAna : karma samUha ko bhasmIbhUta karane evaM Atma-zaktiyoM ko pragaTa karane ke liye saMyama va tapa utkRSTa sAdhana hai| kAlI Adi rAniyoM ne saMyama va tapa kI duSkara sAdhanA kara vizva ko yaha dikhA diyA ki nArI moma ke samAna komala hI nahIM vaha vajra ke samAna sudRr3ha bhI hai| antakRddazAMga sUtra meM varNita rAniyoM kI tapasyA ke svarNima pRSTha hamArI romarAzi ko prakaMpita kara dene vAle AkhyAnoM kA saMgAna hai| Aja bhI hajAroM-hajAra mumukSu AtmAe~ ina prajvalita dIpamAlAoM se prakAza grahaNa kara tapa va saMyama kI sAdhanA meM agrasara hotI haiN| 3.2.15 durgandhA/gajagandhA yaha rAjagRhI kI vaizyA kI kanyA thI, janma se hI isake zarIra kI durgandha asahya hone se vaizyA ne use mAra 32. antakRdRdazAMga sUtra, varga 8 adhyAya 1-10 178
Page #241
--------------------------------------------------------------------------
________________ mahAvIra aura mahAvIrottarakAlIna jaina zramaNiyA~ para hI kahIM chor3a diyaa| rAjA zreNika bhagavAna mahAvIra ke darzanArtha udhara se nikale to durgandhA ko dekha bhagavAna se usakA pUrvabhava puuchaa| prabhu ne kahA-yaha pUrvabhava meM zAligrAma ke dhanamitra zreSThI kI kanyA 'dhanazrI' thii| apane vivAhotsava ke samaya eka nirgrantha muni ko dekha unase ghRNA kI. ataH yahA~ use durgandhayukta zarIra milaa| yauvanavaya Ane para isake pApakarma kA kSaya ho jAyegA. taba yaha tumhArI hI rAnI bnegii| kAlAntara meM vaisA hI huA, eka niHsaMtAna gvAlana ne ise putrIvat paalaa| isake saundarya ko dekhakara rAjA zreNika mohita ho gaye aura usake sAtha vivAha kara liyaa| kucha varSoM pazcAt jaba use apane pUrvabhavoM kA vRttAnta jJAta huA to saMsAra kI nazvaratA kA bodha kara vaha bhagavAna ke pAsa dIkSita ho gii| durgandhA ne tapa-saMyama kI sugaMdha se apanI AtmA ko suvAsita kara liyaa| 3.2.16 jayazrI, manoramA, devadattA, dhanazrI, zrImatI, kusumazrI aura somazrI rAjagRha ke zreSThI dhanadatta ke putra kRtapuNya kI ye ATha bhAeM thiiN| jayazrI rAjagRha ke zreSThI sAgaradatta kI putrI thI, manoramA rAjA zreNika kI putrI thI, devadattA, sulocanA gaNikA kI putrI, zeSa cAroM basantapura kI seThAnI campA kI yuvatI vidhavAeM thIM, ye sAtoM kRtapuNya ke sukha-duHkha meM bhAgIdAra banI thiiN| bhagavAna mahAvIra ke dvArA apanA pUrvabhava zravaNa kara sabhI ko jAtismRtijJAna huA, ina sabane rAjagRhI ke guNazIlaka udyAna meM saMyama aMgIkAra kiyaa| jayazrI, manoramA Adi sAtoM sAdhviyA~ candanabAlA kI AjJAnuvartinI banakara kaThora mahAvratoM kA pAlana karatI huI sadgati ko prApta huiiN| 3.2.17 zrI vijayAdevI dakSiNa bhArata ke vartamAna karnATaka (maisUra) rAjya meM hemAMgada nAmaka deza kI rAjadhAnI rAjapurI meM satyandhara rAjA kI ye atipriya lAvaNyavatI mahArAnI thii| satyandhara sajjana prakRti ke purUSa the sAtha hI vaijJAnika yantroM ko banAne meM atyadhika paTu the, kintu rAja-kAja meM kore hone se maMtrI kASTAMgAra ke SaDyantra kA zikAra hue, Asanna saMkaTa dekha garbhavatI vijayArAnI ko svanirmita mayUrayantra meM baiThAkara AkAzamArga se pahale hI unhoMne bAhara bheja diyaa| dUra eka zmazAna meM yantra utarA vahIM vijayA ne jIvandhara ko janma diyaa| vijayA ne aneka saMkaTa jhelate hue putra ke lAlana-pAlana, surakSA evaM ucita zikSA-dIkSA kI vyavasthA kii| usake pazcAt candanA AryA ke pAsa saMyama grahaNa kiyaa| 3.2.18 AryA suvratA prabhu mahAvIra ke prathama paTTadhara AryA sudharmA ke AcAryakAla meM mahAsatI suvratA kA ullekha pariziSTa parva meM AcArya hemacandra ne kiyA hai, vahA~ ullekha hai ki jambUkumAra kI mAtA, patniyoM evaM unakI mAtAoM ko AcArya sudharmA svAmI ne zramaNI dIkSA pradAna kara sAdhvI suvratAjI kI AjJAnuvartinI bnaayaa| sAdhvI suvratA pravartinI candanabAlA kI AjJAnuvartinI sthavirA sAdhvI thI yA AcArya sudharmA ke zramaNI saMgha kI pravartinI? yadi pravartinI thIM to kisa samaya 33. (ka) Ava ni. hari. vR., bhA. 1 pR. 217 (kha) nizIthasUtra bhASya, bhAga 1 pR. 16 gA. 25 34. (ka) abhayakumAra caritaM mahAkAvya sarga 9, upAdhyAya candratilaka racita (kha) kayavannA zAha no rAsa, jayatasI kavikRta, kathA-upalabdhi sUtraH jaina kathAeM, bhAga 46 35. samIpe candanAryA vA jagaha: saMyama paraM - uttarapurANa, pR. 527 179
Page #242
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa se kisa samaya taka pravartinI rahIM, isa saMbaMdha meM kahIM koI ullekha dRSTigocara nahIM hotaa| tathApi jambUkumAra kI mAtA va patniyoM kI vIra nirvANa 1 meM sAdhvI suvratA ke pAsa dIkSA ke ullekha se yaha to spaSTa hotA hai ki vaha mahAvIrakAlIna sAdhvI thI, AcArya sudharmasvAmI ke samaya sthavirA yA pravartinI ke rUpa meM sammAnanIyA rhii| 3.3 mahAvIrottara yuga (vI. ni. 1 se 12vIM zatAbdI) I. pU. 527 se mahAvIrottara yuga prArambha hotA hai| jisakA kAla vI.ni. 21 hajAra varSa lagabhaga hai, kiMtu anAgata anupasthita hone se hama vartamAna vI.ni. 2531 varSa ke mahAvIrottara yuga kI hI zramaNiyoM kA adhyayana kara sakate haiM, prastuta adhyAya meM mahAvIrottara yuga kI 12vIM zatAbdI taka kI zramaNiyA~; jinakA saMbaMdha gacchabheda se pUrvavartI zAkhAoM se hai, unhIM ke saMbaMdha meM vicAra kiyA gayA hai| ina zramaNiyoM ko hamane do bhAgoM meM vibhAjita kiyA hai gaNa mukta - jo kisI bhI gaccha se saMbaMdhita nahIM haiN| gaNa kula yA zAkhA se anubaddha - ye zvetAmbara aura yApanIyoM kI pUrvaja haiM tathA mukhyatayA mathurA ke abhilekhoM meM uTaiMkita haiN| 3.3.1 gaNa mukta mahAvIra ke pazcAt mahAvIra ke zAsana kI Dora unake paMcama gaNadhara sudharmA svAmI ne saMbhAlI, isa samaya magadha para kUNika kA rAjya thaa| vI.ni. 17 yA 18 taka usake rAjyakAla meM kaI zramaNiyoM ke dIkSA lene kA ullekha hai| vI. ni. 1 meM zreSThI putra jambUkumAra ke sAtha 17 mahilAe~ dIkSita huiiN| AryA puSpAvatI evaM puSpacUlA kA samaya bhI vI. ni. prathama dazaka hai| avantI meM rAjA caNDapradyota ke pautra rASTravardhana kI bhAryA dhAriNI vI.ni. 24 se 60 ke lagabhaga pravrajita huI thiiN| yadyapi vI. ni. 1 se 64 varSa taka magadha meM zizunAgarAjavaMza, avaMtI meM pradyota rAjavaMza, vatsa (kauzAmbI) meM paurava rAjavaMza evaM kaliMga meM cedi rAjavaMza jainadharma ke ananya bhakta rahe," ataH svAbhAvika hai ki ina rAjavaMzoM kI mahilAoM evaM anya zreSThI, sAmanta kula kI striyoM ne bhI pravrajyA grahaNa kI hogI, kiMtu prAmANika sAmagrI ke abhAva meM nizcit kucha nahIM kahA jA sktaa| tathApi vI. ni. kI prathama zatAbdI se sAtavIM zatAbdI taka caturdaza yA dasa pUrvadhara AcAryoM ke kAla meM bhI anekAneka zramaNiyA~ pravrajita hotI rahIM, yaha nimna tAlikA se spaSTa jJAta hotA hai- (dekheM tAlikA) tAlikA - mahAvIra nirvANa kI prathama se sAtavIM zatAbdI taka kI zramaNiyA~ vIra nirvANa zatAbdI zramaNiyA~ prathama bhadrA Adi 17 mahilAe~, puSpavatI, puSpacUlA, dhAriNI, vinayamatI, vigatabhayA aadi| dvitIya Arya sthUlibhadra kI 7 bahineM-AryA yakSA, yakSadattA Adi Arya suhastI ke pAsa avantIsukumAla kI mAtA bhadrA evaM 31 patniyA~ caturtha Arya susthita ke samaya poiNI Adi 300 AryAe~ 36. jai. mau. iti., bhAga 2, pR. 223 37. jai.mau.i. bhAga 2 pR. 248-50 tRtIya 180
Page #243
--------------------------------------------------------------------------
________________ mahAvIra aura mahAvIrottarakAlIna jaina zramaNiyA~ paMcama chaThI kAlakAcArya (dvitIya) kI bhaginI sarasvatI murUNDa rAjakumArI, Arya vajra kI mAtA sunandA evaM Arya vajra para anuraktA rUkmiNI, Arya rakSita kI mAtA rUdrasomA, Arya nandila ke kAla meM vairoTyA Adi Arya vajrasena ke kAla meM IzvarI Adi sAtavIM isa prakAra vI. ni. kI prathama se sAtavIM zatAbdI taka zramaNiyoM kA astitva isa bAta kA sUcaka hai ki vibhinna AcAryoM ke kAla meM bhI zramaNI-saMgha kI avicchinna dhArA calatI rahI, yadyapi vigata kI bIca-bIca kI kAlAvadhi meM sAdhviyoM ke nAmollekha nahIM haiM, tathApi ukta zramaNiyoM ko pravrajyA pradAna karane vAlI sAdhviyAM aura unakI ziSyAoM kA krama nirbAdha gati se calatA rahA, yaha anumAna sahaja hI lagAyA jA sakatA hai| sAtha hI vI. ni. kI dvitIya zatAbdI meM huI AryA yakSA Adi evaM chaThI zatAbdI meM bAlaka vajra ke samakSa ekAdazAMgI kA svAdhyAya karane vAlI sAdhviyoM ke ullekhoM se yaha bhI pramANita hotA hai ki bIca ke aneka antarAloM meM na kevala zramaNI paramparA hI apitu sampUrNa ekAdazAMgI kI pAraMgatA sAdhvI paramparA bhI sadA akSuNNa rUpa se vidyamAna rahI hai| yadi aisA nahIM hotA to Arya mahAgirI, Arya suhastI evaM Arya vajra Adi ko sAdhviyoM dvArA ekAdazAMgI kaMThastha karAne ke ullekha prAcIna niyukti evaM cUrNiyoM meM nahIM milte| __yahA~ eka bAta aura bhI ullekhanIya hai ki digambara-zvetAmbara paramparA bheda vI. ni. 606 athavA 609 ke AsapAsa mAnA gayA hai| zvetAmbara-paramparA meM dasa pUrvadhArI aMtima AcArya vajra kA svargagamana 584 meM huaa| hariSeNakRta bRhatkathAkoza meM prabhAvanA aMga kA varNana karate hue jina vajramuni ko jinazAsana kI mahimA bar3hAne vAlA kahA gayA hai, unakA samaya bhI yahI hai isase pratIta hotA hai ki donoM paramparAoM ko mAnya vajra muni Arya vajra haiM jo chaThI zatAbdI meM AryarakSita ke vidyAgurU hue| unake samaya taka zramaNa saMgha meM vibheda kI sthiti nahIM thii| Arya vajra ke svargagamana ke pazcAt digambara zvetAmbara kA spaSTa bheda dikhAI detA hai| yahI kAraNa hai ki sAtavIM zatAbdI taka kI zramaNiyA~ kisI gaccha se anubaMdhita nahIM huii| yahA~ hama mahAvIrottara yuga kI una zramaNiyoM kA vivaraNa prastuta kara rahe haiM jinake ullekha prAyaH zvetAmbara paramparA mAnya graMthoM meM upalabdha hote haiM, tathA jina para kisI gaNa kula yA zAkhA kI mohara aMkita nahIM hai| 3.3.1.1 dhAriNI/bhadrA (vi. ni. 1) dhAriNI rAjagRhI ke dhanakubera zreSThI RSabhadatta kI bhAryA thii| niHsantAna hone se vaha sadA cintita aura duHkhI rahatI thii| bAda meM aTUTa niSThA ke sAtha niSkapaTa bhAva se niraMtara dharma-ArAdhanA karate hue dhAriNI ne garbha dhAraNa kiyA aura sudharmAsvAmI dvArA vighna batalAne para 108 AyAmbila vrata kie|" garbha praveza para dhAriNI ne svapna meM jaMbUphala dekhaa| garbhakAla pUrNa hone para usane eka mahAtejasvI putra ko janma diyA, jisakA nAma jaMbUkUmAra rkhaa| bAlyakAla pUrNa hone para usane apane putra kA ATha zreSThI kanyAoM se vAgdAna kiyaa| 38. jai.mau. iti., bhAga 2 pR. 582 39. DaoN. hIrAbAI boradiyA, jainadharma kI pramukha sAdhviyA~ evaM mahilAe~, pR. 133 40. jainadharma kA maulika itihAsa, bhA. 2 pR. 213 181 For Private & Eersonal Use Only
Page #244
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa sudharmAsvAmI kI vANI se prabhAvita hokara jaMbUkumAra ne vivAha ke dUsare dina hI 527 janoM ke sAtha dIkSA aMgIkAra kii| usameM prabhavapramukha 500 DAkU, jaMbU ke mAtA-pitA, jambU kI AThoM patniyA~ evaM unake mAtA-pitA sammilita the| usa samaya saMgha kA netRtva 'AryA suvratA' nAma kI sAdhvI ke hAthoM meM hone kA ullekha prApta hotA hai| vIra nirvANa saMvat 1 meM inakI dIkSA huii| 3.3.1.2 samudrazrI Adi ATha kanyAe~, tathA padmAvatI Adi ATha mahilAe~ (vI. ni. 1 ) samudrazrI, padmazrI, padmasenA, kuberasenA, nabhasenA, kanakazrI, kanakavatI evaM jayazrI ye AThoM kramazaH samudradatta, sAgaradatta, kuberadatta, kuberasena, zramaNadatta, vasuSeNa, evaM vasupAlita Adi pratiSThita zreSThiyoM kI kanyAe~ thii| sabhI rUpa, guNa tathA kalAoM meM pAraMgata thI, pitA ne inakA vAgdAna jaMbUkumAra ke sAtha kiyA kiMtu jaba Arya sudharmA svAmI ke upadeza se jambU ne dIkSA grahaNa karane kA saMkalpa kiyA, to AThoM kanyAoM ne mahAsatI rAjImatI ke sadRza hI apane mAtA-pitA ko spaSTa zabdoM meM kaha diyA- 'Apane hameM unheM vAgdAna meM de diyA hai, ataH ve hI hamAre svAmI haiM, hama jaMbUkumAra ke sAtha hI vivAha kareMgI, usake pazcAt yA to hama jaMbUkumAra ko apane prema-pAza meM bAMdhakara dIkSA lene se roka leMgI athavA hama bhI unake patha kA anusaraNa kara leNgii| unakI aisI dRr3ha pratijJA dekhakara unake mAtA-pitA jaMbUkUmAra ke sAtha apanI-apanI kanyAoM kA pANigrahaNa krvaayaa| suhAgarAta meM solahoM zrRMgAroM se susajjita ina anindya sundarI vadhuoM ne kumAra ko rijhAne aura apane nizcaya se calAyamAna karane kA athaka prayatna kiyaa| paraspara pUrA zAstrArtha calA, kiMtu jambUkumAra ke dRr3ha nizcaya ke samakSa sabhI ko parAjita hI nahIM honA par3A varan ve svayaM bhI jambUkumAra ke sAtha dIkSA lene ke liye taiyAra ho giiN| jambUkumAra evaM patniyoM kA zAstrArtha atyanta jJAnavardhaka hone ke sAtha-sAtha rocaka bhI hai| dIkSA ke samaya jambUkumAra solaha varSa ke the|", to unakI patniyAM bhI isI prakAra alpavaya kI honI saMbhavita hai| sAtha hI ve prakhara pratibhA sampanna bhI thI, yaha unake dvArA kathita kathAoM dvArA jJAta hotA hai / ukta ATha kanyAoM ke sAtha unakI mAtAoM ne bhI zramaNI dIkSA aMgIkAra kI thI, unake nAma isa prakAra haiM :- 1. padamAvatI 2. kamalamAlA, 3. vijayazrI, 4. jayazrI, 5. kamalAvatI, 6. suSeNA, 7. vIramatI, 8 ajayasenA / digambara granthoM meM jambUkumAra kI cAra patniyoM kA hI ullekha hai sAgaradatta seTha kI kanyA padmazrI, kuberadatta kI kanyA kanakazrI, vaizravaNadatta kI kanyA vinayazrI evaM dhanadatta kI kanyA rUpazrI 42 anudAna : samudrazrI Adi jambUkumAra kI aizvarya meM palI AThoM patniyoM ne bhogayogya javAnI meM jisa prakAra kAma-bhogoM, sukha-suvidhAoM va apAra sampadA ko ThukarAkara jambUkumAra ke sAtha apane avicala prema kA anta taka nirvahana kiyA, vaha vastutaH mahAna, advitIya, anupama, atyadbhuta aura mumukSuoM ke liye preraNAsrota rahA hai aura rahegA / vizva-sAhitya meM isa prakAra kA anya koI udAharaNa dRSTigocara nahIM hotaa| yaha ghaTanA jaina kaviyoM ko itanI rocaka lagI ki usa para saMskRta, prAkRta, apabhraMza tathA dezI bhASAoM meM 100 se adhika racanAe~ upalabdha hotI haiN| saMghadAsagaNi, guNabhadrAcArya, guNapAlana muni hemacandrAcArya, ratnaprabhasUri, jinasAgarasUri Adi bar3e-bar3e AcAryoM ne isa mahAbhiniSkramaNa kI stuti kI hai| 43 41. (ka) paMnyAsa kalyANavijaya jI, tapAgaccha paTTAvalI, pR. 5-22 (kha) jainadharma kA maulika iti. bhA. 2, pR. 777 42. jainadharma kA prAcIna itihAsa, bhA. 2, pR. 34 43. (ka) hiM. jai. sA. i., bhAga 6 pR. 153-155, (kha) uttarapurANa kA 76vAM parva 182
Page #245
--------------------------------------------------------------------------
________________ mahAvIra aura mahAvIrottarakAlIna jaina zramaNiyA~ 3.3.1.3 zrI gaMdharvadattA, guNamAlA, padmottamA, kemacarI, kanakamAlA, vimalA, suramaMjarI aura lakSmaNAdevI (vI. ni. ke lagabhaga ) jIvaka - ciMtAmaNi meM rAjA jIvaMdhara kI patniyoM ke rUpa meM inakA ullekha prApta hotA hai. jIvaMdhara apanI mAtA vijayAdevI ko dIkSA ke mArga para agrasara dekhakara svayaM bhI virakta bhAva se kucha varSa rAjya bhogakara zrI sudharmAsvAmI ke pAsa dIkSA grahaNa kara lete haiN| zrI gaMdharvadattA, guNamAlA Adi bhI apane pati ke mArga kA anusaraNa kara zrI sudharmAsvAmI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kara letI haiN| 14 uttarapurANa meM inakI dIkSA vijayAdevI ke sAtha hI AryA candanA ke samIpa huI, aisA ullekha hai|" saMskRta, prAkRta, hiMdI, tamila, kannar3a Adi bhASAoM meM ina para uttama kAvyaracI gaI haiN| 46 -kRtiyA~ 3.3.1.4 puSpAvatI (vI. ni. 11 se pUrva ) puSpAvatI puSpabhadra nivAsI rAjA puSpaketu kI rAnI thii| puSpacUla aura puSpacUlA svarga se cyuta hokara eka sAtha puSpAvatI ke garbha meM Aye, donoM bhAI-bahana yugala ke rUpa meM paidA hue| donoM kA paraspara gAr3ha sneha dekhakara mAtA-pitA ne sAmAjika niyama ke pratikUla puSpacUla va puSpacUlA donoM kA vivAha kara diyaa| saMsAra meM pati-patni kahalavA kara bhI ye donoM bhAI-bahana ke samAna nirdoSa va pavitra bane rhe| ina donoM bhAI-bahanoM kI car3hatI javAnI meM yaha nirvikAratA tathA bhogoM se alipta vRtti dekhakara rAjA-rAnI kA bhogI mana saMsAra se virakta ho gayA, unhoMne puSpacUla ko rAjya sauMpakara dIkSA aMgIkAra kara lii| 47 inakI dIkSA AcArya annikAputra ke kAla meM hone kA ullekha prApta hotA hai| annikAputra kA nirvANa vIra. saMvat 11-12 meM huA, ye AcArya jayasiMha ke ziSya the| puSpAvatI kI dIkSA annikAputra ke nirvANa se pUrva huI thii| 48 3.3.1.5 puSpacUlA (vI. ni. 12 ke pazcAt ) puSpacUlA gaMgA nadI ke taTa para sthita 'puSpabhadrA' nAmaka nagarI ke rAjA puSpaketu kI kanyA aura rAjA puSpacUla kI rAnI thii| mAtA puSpAvatI marakara devaloka meM devI banI thI, usane apanI putrI puSpacUlA ko pratibodha dene ke liye naraka - svarga ke aneka dRzya dikhaaye| narakoM ke ghora kaSToM se bhayabhIta puSpacUlA ne AcArya annikAputra se usake nivAraNa kA upAya pUchA, AcArya ne use saMyama dhAraNa karane kI salAha dii| puSpacUlA ne apane pati puSpacUla se saMyama kI anumati mAMgI, to puSpacUla ne use isa zarta para AjJA dI ki Apa isI nagarI meM raheMgI aura pratidina mere ghara se AhAra grahaNa kareMgI / puSpacUlA pati kI zarta svIkAra kara AcArya annikAputra ke pAsa dIkSita ho gii| jaMghAbala kSINa ho jAne para annikAputra bhI puSpabhadra nagara meM hI sthiravAsI ho 44. tirUttakka devara racita mahAkAvya, jIvaka - ciMtAmaNi, pR. 201 45. uttarapurANa, pR. 527 46. (ka) jai. sA. kA bR. i. bhAga 7, pR. 161-66 (kha) DaoN. jyotiprasAda, aitihAsika jaina purUSa aura mahilAe~, pR. 21 47. (ka) Ava. cU., bhAga 1 pR. 559, (kha) Ava. ni. bhAga 1, gAthA 1284 (ga) prAkRta propara nemsa, bhAga 1 pR. 470 48. yuvAcArya zrI madhukaramuni, jaina kathAmAlA, bhAga 14, pR. 7, hajArImala smRti prakAzana, byAvara 183
Page #246
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa gye| sAdhvI puSpacUlA AcArya kI gocarI lAne kI sevA krtii| zubha adhyavasAya svarUpa jaba saMpUrNa karma kSINa ho gaye aura vaha kevalI ho gaI, taba bhI usane pUrva Acarita vinaya ko nahIM chodd'aa| aba to vaha AcArya ke liye aura bhI manobhipsita vastue~ lekara Ane lagI, AcArya ko atyaMta Azcarya hotA thA, kiMtu puSpacUlA kevalI ne kabhI kucha nahIM btaayaa| eka bAra jaba varSA meM bhI vaha gocarI lekara AI to AcArya ne pUchA -'tuma varSA meM AI ho?' puSpacUlA bolI- 'jidhara acitta varSA thI, udhara se AI huuN|' aisA kahane para AcArya ko usake kevalI hone kA rahasya prakaTa huaa| unhoMne puSpacUlA se kSamAyAcanA kii| puSpacUlA kevalI paryAya meM kitane varSa rahI aura unakA nirvANa kaba huA isakI nizcit tithi to jJAta nahIM hai, kiMtu annikAputra kA nirvANa vI. saM. 11-12 meM huA, isase itanA avazya kahA jA sakatA hai, ki vaha bhI vI. ni. 12 ke pazcAt mokSa ko prApta huii| avadAna : saMsAra meM rahakara eka rAjA kI rAnI ke rUpa meM bhAI ke prati ananya sneha hone para bhI puSpacUlA sadA sAdhvI, satI aura akhaMDa brahmacAriNI banI rahI aura aMta meM bhAI/pati ke anurAga ko bhI kSINa kara zAzvata lakSya ko prApta kara gaI, itihAsa kA yaha abhUtapUrva preraka prasaMga hai| 3.3.1.6 taraMgavatI/sAdhvI suvratA (vI. ni. prathama dazaka ke lagabhaga) candanabAlA AryA ke saMgha meM ukta zramaNI kA ullekha evaM usakI vistRta kathA AcArya pAdaliptasUri ne likhii| racanA samaya vi. saM. 151 se 219 ke madhya kA hai| yaha kathA Aja mUla rUpa meM prApta nahIM hai| lekina isakA saMkSipta rUpa jisakA dUsarA nAma taraMgalolA bhI hai| vaha zrI nemicandragaNi ne taraMgavatI kathA ke lagabhaga 100 varSa pazcAt apane 'yaza' nAmake ziSya ke svAdhyAya hetu likhI thii| isameM 1642 gAthAe~ haiN| adbhuta rasa yukta yaha kathA AtmakathA ke rUpa meM varNita hai| ____ taraMgavatI mahAsatI caMdanabAlA kI praziSyA ke rUpa meM ullikhita huI haiN| rAjA koNika ke rAjya meM vaha ekabAra dhanapAla zreSThI ke ghara bhikSAcaryA ke lie gaI to usakI zobhA nAma kI patnI ne sAdhvI ke anupama rUpa-saundarya se mugdha hokara pUchA ki, "he Arye! Apa triloka kA sArA saundarya lekara kyoM virakta huIM? mere mana meM ApakA paricaya jAnane kI tIvra utkaMThA hai|" taba sAdhvI taraMgavatI (suvratA) ne apane gRhastha jIvana kA paricaya dete hue kahA- "maiM ekabAra apanI sakhiyoM ke sAtha nagara ke bAhya udyAna meM gaI, vahA~ eka cakavA pakSI ko dekhakara mujhe jAtismaraNa jJAna ho gayA, arthAt maiM bhI pUrvajanma meM kisI cakave ke sAtha cakavI ke rUpa meM gaMgA nadI ke taTa para krIr3A kara rahI thI, usa samaya kisI zikArI ne mere pati cakave kI hatyA kara dI, maiMne bhI usake viyoga meM tar3apha-tar3apha kara prANa tyAga diye, vahA~ se maiM eka zreSThI ke yahA~ kanyA rUpa meM utpanna huii| jAti-smaraNa jJAna dvArA apane pUrvabhava ke pati cakave kI khoja karane ke lie maiMne usakA va apanA krIr3A karate hue kA dRzya citrita kara kauzAmbI nagarI ke caurAhe para rakha diyaa| vahA~ ke zreSThI-putra padmadeva ne usa citra ko dekhA use bhI jAtismaraNa jJAna ho gyaa| hama donoM kA paraspara sneha vRddhiMgata hotA gayA, kiMtu pitA kI vivAha-hetu anumati nahIM milane se hama nAva meM baiThakara bhAga gae, Age coroM ne hameM pakar3a liyA, aura bali hetu kAtyAyanI devI ke samakSa le gye| jIvana-rakSA ke lie maiMne atyanta 49. (ka) Ava. cU. uttarArdha, hari. vRtti, pR. 177-79 (kha) Ava. ni., bhAga 1 pR. 286 evaM bhAga 2 pR. 132 (ga) prAprone. 1 pR. 468, (gha) jai. sA. bR. i., bhAga 6 pR. 319 50. prAkRta bhASA aura sAhitya kA AlocanAtmaka itihAsa, DaoN. nemicaMdra zAstrI, pR. 450-56 184
Page #247
--------------------------------------------------------------------------
________________ mahAvIra aura mahAvIrottarakAlIna jaina zramaNiyA~ meM karUNa vilApa kiyA, isase dravita hokara coroM ke saradAra ne hameM mukta kara diyaa| hama bhaTakate hue kauzAmbI nagarI pitA ne dhUmadhAma se zAdI kii| kucha varSoM ke bAda bhogoM se uparata hokara maiMne sAdhvI pramukhA caMdanabAlA ke saMgha meM pravrajyA aMgIkAra kara lI aura Aja maiM Apake yahA~ gocarI hetu AI huuN|" Ae, avadAna : taraMgavatI ne sAdhvI suvratA ke rUpa meM saMyama aura tapa kI viziSTa ArAdhanA kii| grAmAnugrAma vicaraNa kara bhagavAna mahAvIra ke ahiMsAmaya dharma ko sarvatra pracArita kiyaa| kaI prAcIna graMthoM meM taraMgavatI kA udAtta zabdoM meM smaraNa kiyA gayA hai| vI. ni. saMvat 1 meM bhadrA, samudrazrI Adi 17 zreSThI - mahilAoM ne jina suvratA sAdhvI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kI, saMbhava hai vaha yahI suvratA ho / 3.3.1.7 dhAriNI "dvitIya" (vI. ni. 24-60 ke lagabhaga ) mahAparAkramI rAjA caNDapradyota kI mRtyu ke pazcAt pAlaka ujjayinI kA rAjA bnaa| usake do putra the| avatIvardhana aura rASTravardhana / dhAriNI rASTravardhana kI patnI thI, yaha atyanta rUpasaMpannA thI, avantIvardhana ne dhAriNI kI rUpa-sudhA para mohita hokara apane laghu bhrAtA rASTravardhana kI hatyA kara dii| satItva kI rakSA hetu dhAriNI cupacApa rAjya tyAga kara kauzAmbI calI gaI, vahAM garbhAvasthA meM hI sAdhvI samudAya ke pAsa dIkSita ho giiN| garbhAvadhi pUrNa hone para dhAriNI ne putra ko janma diyA, saMyama- maryAdA hetu usane apane zizu ko jaMgala meM ekAnta sthAna para rakha diyA, kauzAmbI ke rAjA ajayasena ne isa navajAta zizu ko uThAkara niHsaMtAna rAnI ko de diyA, rAnI ne atyaMta harSita hokara zizu ko apanI goda meM liyA aura bAlaka kA nAma 'maNiprabha' rakha diyaa| kAlAntara meM dhAriNI kA prathama putra 'avantisena' jise vaha ujjaina meM hI chor3a AI thI, vaha ujjaina ke siMhAsana para baiThA, aura ajayasena rAjA kA pAlita putra 'maNiprabha' kauzAmbI ke rAja siMhAsana para baitthaa| alaga-alaga rAjya ke svAmI donoM bhrAtAoM meM ekabAra kisI bAta para yuddha chir3a gayA, sAdhvI dhAriNI ko jJAta huA to vaha raktapAta rokane ke liye yuddhasthala para AI, donoM ko unakA asalI paricaya dekara unameM bhrAtR-sneha sthApita kiyaa|" avadAna : zramaNI dhAriNI ne yuddha kI bhayAvaha hiMsA ko rokakara ahiMsA kA mahattva sthApita kiyA, tathA samayocita nirNaya lekara apanI viveka buddhi kA paricaya diyA, jo anukaraNIya Adarza hai| 3.3.1.8 vigatabhayA (vI. ni. 44 ke lagabhaga ) dharmavasu AcArya ke ziSya dharmaghoSa aura dharmayaza ke saMgha kI mahattarA sAdhvI vinayamatI kI ye ziSyA thI, jo japa-tapa dhyAna meM agraNI thii| usane bhakta - pratyAkhyAna saMthArA dhAraNa kiyA, aura saMlekhanA samAdhi pUrvaka mRtyu kA varaNa kiyaa| kauzAmbI ke saMgha ne atyanta Rddhi ke sAtha unakA bhavya mRtyu- mahotsava mnaayaa| usa samaya kauzAmbI meM ajitasena kA rAjya hone kA bhI ullekha hai| 3 51. (ka) mahApurisacariyaM, AcArya zIlAMka, patra 641, (kha) jai. sA. bR. i. bhAga 6, pR. 335, (ga) aitihAsika lekha saMgraha, pU. 525 52. (ka) Ava. ni. hari vR. bhAga 2 pR. 140-141, gAthA 1287 (kha) prAprone, bhAga 1 pR. 409 53. kosaMbiya jiyaseNe dhammavasU dhammaghosa dhammajase / vigayabhayA viNayavaI iDDhi vizrusA ya parikamme / / Ava. ni., bhAga 2, gAthA 1286, pR. 139 185
Page #248
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa samIkSA ina ullekhoM ke AdhAra para hama yaha vizvasanIya taura para kaha sakate haiM ki usa samaya sAdhvI saMgha ujjaina, kauzAmbI Adi rAjyoM meM yA usake AsapAsa paidala vihAra kara jainadharma kA pracAra-prasAra karatA thA, ye rAjya bhI jainadharma ke mahatvapUrNa kendra rahe hoMge, isa bAta kI puSTi dhAriNI ke ujjaina se kauzAmbI meM Akara dIkSA grahaNa karane se bhI hotI hai| mahattarA vinayamatI evaM unakI sAdhviyoM se dhAriNI kA pUrva paricaya honA bhI saMbhavita lagatA hai| isase yaha bhI siddha hotA hai ki mahattarA vinayavatI vI. ni. kI prathama zatAbdI ke prathama caraNa meM kisI choTe yA bar3e sAdhvI-saMgha kI pramukhA thii| 3.3.1.9 yakSA Adi sAta sAdhvI-bhaginiyAM (vI. ni. dUsarI-tIsarI zatI) __jaina-paramparA meM mahAsatI caMdanabAlA ke pazcAt yakSA, yakSadattA, bhUtA, bhUtadinnA, saiNA, vaiNA, raiNA ina sAta mahAzramaNiyoM kA nAma bar3e Adara ke sAtha liyA jAtA hai| inhoMne apanI adbhuta medhA-zakti se usa samaya ke prakANDa vidvAn vararUci ke mAna ko bhI vigalita kiyA thaa| ye sAtoM pATaliputra ke nandarAjA mahApadma ke mahAmaMtrI zakaDAla kI suputriyA~ thiiN| tathA sthUlibhadra evaM zrIyaka kI bahaneM thii| ina sAtoM bahanoM evaM donoM bhAiyoM ne AcArya saMbhUtivijaya ke pAsa sAdhvI-saMgha meM dIkSA aMgIkAra kii| prAcIna graMthoM meM aisA ullekha AtA hai ki ekabAra sAdhvI yakSA kI preraNA se bhAI zrIyakamuni ne paryuSaNa parva para upavAsa kI ArAdhanA kI, kintu bhUkha se vyAkula hokara usI rAtri usakA dehAnta ho gyaa| isa apratyAzita ghaTanA se sAdhvI yakSA ko atyanta pazcAtApa huaa| tIna dina anna-jala kA tyAga kara usane zAsanadevI kI ArAdhanA kI aura unake sahayoga se mahAvideha kSetra meM sImaMdhara prabhu ke zrImukha se apanI nirdoSatA zravaNakara tathA unakI vANI apanI adbhuta smaraNazakti meM rakhakara bharatakSetra meM laaii| inake dvArA lAI gaI cAra cUlikAoM meM se do cUlikAe~ saMgha ne AcArAMga ke prathama do adhyayanoM ke rUpa meM tathA antima do ko dazavaikAlika ke aMta meM sthApita kiyaa| kucha vidvAnoM ne isa kathAnaka kI prAmANikatA meM sandeha prakaTa kiyA hai| dazavaikAlika sUtra ke cUrNikAra agastyasiMhasUri ne bhI ina donoM cUlikAoM ko AcArya zayyaMbhava dvArA racita honA hI sUcita kiyA hai| lekina mahAvideha se lAI jAne vAlI bAta kA koI kathana unhoMne nahIM kiyaa| ataH yaha kiMvadaMtI cUrNikAra ke bAda kisI ne kisI kAraNa se pracArita kI hai, jo bAda meM granthoM meM likha dI gaI hai| astu, itanA avazya hai ki sAdhvI yakSA Adi usa yuga kI advitIya pratibhA sampanna paramaprabhAvikA mahAsAdhvI thii| apanI adbhuta smaraNa-zakti se athAha jJAna arjita kara ina sabhI ne aneka varSoM taka jinazAsana kI mahatI sevA kii| kahA jAtA hai ki Arya mahAgiri aura Arya suhasti ko AcArya sthUlibhadra ne bAlyAvasthA se hI yakSA sAdhvI ko sauMpA huA thaa| usake jJAna-nirjhara se siMcita ye donoM hI Age calakara mahAprabhAvaka AcArya bne| 54. (ka) Ava. ni. hari. vR., bhAga 2, pR. 139 (kha) Ava. cU., bhAga 2 pR. 183 55. mahAvidehe ya pucchikA gatA ajjA, dovi ajjhayaNANi bhAvaNA vimottIya aannitaanni| -Ava. cU., bhAga 2 pR. 188 56. dekheM-trINi chedasUtrANi, muni kanhaiyAlAla 'kamala' dvArA likhita prastAvanA 57. paM. kalyANavijayajI, tapAgaccha paTTAvalI, pR. 48 186
Page #249
--------------------------------------------------------------------------
________________ mahAvIra aura mahAvIrottarakAlIna jaina zramaNiyA~ avadAna : Arya mahAgiri aura Arya suhastI jaise AcAraniSTha prabhAvazAlI evaM mahAprabhAvaka - zramaNa zreSThoM ko ekAdazAMgI kA adhyayana karAne vAlI mahAsatI yakSA kitanI viduSI, aura AcAraniSTha hogI, isakA sahaja hI anumAna lagAyA jA sakatA hai| yakSA Adi ina bAlabrahmacAriNI, mahAmedhAvinI evaM viziSTa zrutasampannA sAdhviyoM se sAdhvI- maMDala hI nahIM, samUcA jainasaMgha gauravAnvita huA hai, bhArata kI adhyAtma cetanA ina sAdhviyoM kI ciraRNi rhegii| 3.3.1.10 bhadrA (vI. ni. saM. 245 ke lagabhaga ) zreSThI 'bhadrA' avantisukumAla kI mAtA thI / inakA samaya vI. ni. saM. 245 kA hai, jaba maurya samrAT bindusAra ke zAsanakAla kA bArahavAM varSa cala rahA thA, usa samaya Arya mahAgiri ke svargagamana ke pazcAt Arya suhastI AcArya bane / zreSThI bhadrA Arya suhastI ke kAla meM huI thii| yaha ujjaina kI ati samRddha mahilA thI, usakA sapta maMjila kA bhavya bhavana thA, sAdhu sAdhviyoM ke prati usake hRdaya meM apAra zraddhA thI, vaha zayyAtara - dAtA bhI thI, sAdhu-sAdhvI usakI vAhanakuTI meM ThaharA karate the| usane apane ekamAtra putra avanti - sukumAla kA battIsa zreSThI kanyAoM ke sAtha vivAha karavAyA thaa| AcArya suhastI apane ziSya parivAra ke sAtha ekabAra ujjaina meM padhAre aura zreSThI bhadrA kI vAhanakuTI meM tthhre| rAtri ke samaya AcAryazrI dvArA sumadhura Agama pATha kA zravaNa kara avantIsukumAla ko jAtismaraNa jJAna utpanna ho gyaa| pUrvabhava meM nalinIgulma vimAna ke bhoge hue bhogoM ko punaH bhogane kI abhilASA lekara ve mAtA bhadrA evaM patniyoM kI anumati ke binA hI dIkSita ho gaye aura Arya suhastI kI AjJA se nagara ke bAhara nirjana zamazAnabhUmi meM dhyAna lagAkara khar3e ho ge| / unake padacinhoM para lahUmizrita dhUlikaNoM kI gaMdha kA anusaraNa karatI huI eka zrRgAlinI apane baccoM sahita vahA~ AI aura zAMta khar3e muni ke paira ko aura dhIre-dhIre unake aMga-pratyaMgoM ko dAMtoM se kATa-kATa kara khAne lagI, samAdhipUrvaka prANotsarga kara muni aMvatisukumAla nalinIgulma vimAna meM devarUpa meM utpanna hue| dUsare dina mAtA bhadrA ne Arya suhastI se yaha sArA vRttAnta jAnA / to putra moha se udvelita ho azrupAta karane lgii| bAda meM Arya suhastI ke upadeza se usane bhI apanI 31 putravadhuoM ke sAtha zramaNI dIkSA grahaNa kara lii| eka putravadhu garbhavatI thI, ataH vaha ghara para hI rahI / * avadAna : bhAratIya zramaNa saMskRti kI yaha vizeSatA rahI ki yahA~ nAriyA~ pativiyoga ke pazcAt na AtmadAha karatI haiM na jIvana bhara azrumukhI banI rahatI haiM, varan dharma-mArga kA anusaraNa kara apane jIvana kA sAphalya prApta karatI haiN| bhadrA evaM usakI 31 putravadhueM isakA jvalanta pramANa hai| 3.3.1.11 AryA poiNI (vI. ni. 300 se 330 ke AsapAsa) vIra nirvANa kI caturtha zatAbdI meM kaliMga nareza rAjA khAravela ne Agama-sAhitya ko surakSita va suvyavasthita karane ke lie kumArIparvata para jaina muniyoM kA mahAsammelana karavAyA thA, usameM Arya susthita kI paramparA ke 500 zramaNa aura AryA poiNI ke netRtva meM 300 jaina sAdhviyA~ sammilita huI thiiN| " AryA poiNI mahattarA sAdhvI thIM, vaha jJAna 58. (ka) Ava. ni. hAri. vR., bhA. 2 pR. 120; (kha) Ava. cU., bhAga 2 pR. 157; (ga) prAprone 2 pR. 520; 59. (ka) tapAgaccha paTTAvalI, pR. 246; (kha) jainadharma kA maulika itihAsa, bhAga 2, pR. 780 187
Page #250
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bahada itihAsa sthavirA Agama-marmajJA tathA prakANDa viduSI thI, sAtha hI saMgha saMcAlana meM kuzala evaM AcAraniSTha bhI thii| unhoMne zrutarakSA evaM saMghahita hetu Ayojita vAcanAoM, vicAraNAoM evaM pariSada meM apane vizAla sAdhvI samudAya ke sAtha upasthita rahakara isa kArya meM pUrNa sahayoga pradAna kiyA thaa| himavaMta sthavirAvalI ke anusAra khAravela kA aMtima samaya vI. ni. 330 siddha hotA hai, mahAryA poiNI khAravela dvArA Ayojita Agama-pariSad meM upasthita thI, isa ullekha se AryA poiNI kA samaya 300 se 330 taka anumAnita hotA hai| 3.3.1.12 sarasvatI (vI. ni. kI 5vIM zatAbdI kA pUrvArddha) sAdhvI sarasvatI dhArAvAsa nagara ke rAjA vajrasiMha/vIrasiMha aura rAnI surasundarI kA kanyA thii| usane apane bhrAtA kAlakakumAra ke sAtha AcArya guNAkarasUri (vidyAdhara zAkhA) ke vairAgyaraMjita upadeza ko zravaNa karake IsA pUrva prathama zatAbdI meM pravrajyA aMgIkAra kii| Age jAkara ye 'sUri' pada para pratiSThita ho ge| ekabAra AcArya kAlaka ke sAtha AryA sarasvatI bhI anya sAdhviyoM ke sAtha vihAra karatI huI ujjaina phuNcii| vahA~ kA rAjA gardabhilla anyAyI to thA hI vyabhicArI bhI thaa| usane sAdhvI sarasvatI para mohita hokara usakA balAt apaharaNa karavA liyaa| rAjA ne use bhaya aura pralobhana diye, kiMtu sarasvatI apane dharma se cyuta nahIM huii| kAlakAcArya ko jaba yaha vRttAnta jJAta huA to unhoMne rAjA ko bahuta samajhAyA, saMgha agrezvaroM ne bheMTa dekara sAdhvI ko chor3ane kI prArthanA kI, tathApi vaha nahIM mAnA to AcArya ne nirAza ho use padabhraSTa karane kA saMkalpa kiyaa| unhoMne apanI pratibhA, vidyA tathA yukti Adi se sindhu deza ke 96 zaka rAjAoM ke sAtha milakara gardabhilla para dhAvA bola diyaa| gardabhilla ko parAsta kara sAdhvI sarasvatI ko usakI kaida se mukta karAyA aura prAyazcita Adi dekara use punaH sAdhvI-saMgha meM sammilita kiyA tathA svayaM bhI AlocanA kii|" __ avadAna : sAdhvI sarasvatI atyaMta dhairyavAna evaM sAhasI sAdhvI thii| gardabhilla ne use aneka prakAra kI yAtanAe~, bhaya evaM pralobhana diye, tathApi vaha satpatha se vicalita nahIM huii| gardabhilla ke pAza se mukta hone ke pazcAt sarasvatI ne jIvana-paryanta kaThora tapa evaM saMyama kI sAdhanA kI evaM jinazAsana meM sthita sAdhviyoM ke liye Adarza rUpa bniiN| 3.3.1.13 muruNDa 'rAjakumArI' (vi. ni. 5vIM 6ThI sadI) videzI zaka zAsaka rAjA muruNDa kI bhaginI vidhavA hone ke pazcAt nivRttimArga apanAnA cAhatI thI, kahA jAtA hai ki muruNDarAja ne apanI bahana ko yogya sthAna para dIkSA dene hetu sAdhviyoM kI parIkSA karanI cAhI isake lie usane mahAvata sahita eka bhImakAya hAthI ko caurAhe para khar3A kara diyA, jaba koI sAdhvI udhara se nikalatI to mahAvata cetAvanI detA, ki sabhI vastroM kA parityAga kara nirvasanA ho jAo anyathA yaha hAthI tumheM apane pairoM se kucala degaa| aneka sAdhviyA~, parivrAjikAe~, bhikSuNiyA~ bhayAkrAnta banI nirvasanA ho giiN| aMta meM eka jainazramaNI udhara AI, jyoMhi hAthI usakI ora bar3hA, to usane sarvaprathama mu~hapattI, phira rajoharaNa phira pAtra Adi dharmopakaraNa usakI ora phaiMke, usake pazcAt sAdhvI hAthI ke idhara-udhara ghUmane lagI, kintu usane apane vastroM kA tyAga nahIM kiyaa| 60. 'sutA sarasvatI nAmnA brhmbhuuvishvpaavnaa|' -prabhAvakacarite, zrI kAlakasUriprabandha; (candraprabhasUri praNIta) gAthA 8 61. vahI, kAlakasUriprabandha, pR. 36-46 188
Page #251
--------------------------------------------------------------------------
________________ mahAvIra aura mahAvIrottarakAlIna jaina zramaNiyA~ usa tapopUtA zramaNI ke adbhuta buddhi kauzala, apratIma dhairya evaM sAhasa se prabhAvita hokara muruNDarAja ne apanI bahana se kahA-"esa dhammo savannu dittttho"| arthAt yahI dharma zreSTha aura sarvajJadRSTa hai| tumheM pravrajita honA hai to jainadharma meM pravrajita ho jaao|62 avadAna : yadyapi isa sAhasI sAdhvI kA tathA muruNDa rAjakumArI ke nAma kA kahIM bhI ullekha nahIM miltaa| kiMtu isa agAdha dhairyazAlinI sarvasahA sAdhvI ne jana-jana ko jo viveka va sahiSNutA kA bodha pATha diyA, vaha jaina itihAsa meM sadaiva Adarza rUpa rhegaa| 3.3.1.13 sunandA (vI. ni. chaThI zatAbdI kA prAraMbha) sunandA ujjayinI ke dhanapAla zreSThI kI kanyA thii| svayaM garbhavatI hotI huI bhI apane pati dhanagiri ko AcArya siMhagiri ke pAsa dIkSA kI anumati dii| kAlAntara meM putra vajra ko bhI pUrvajanma ke saMskAravaza zramaNadharma para anurAga utpanna huA, taba use dIkSA kI AjJA dekara sunandA bhI nivRtti mArga meM pravRtta huii| bAlaka vajra usa samaya tIna varSa ke the| Arya vajra kA lAlana-pAlana kinhIM bahuzrutI, jJAna-sthavirA sAdhviyoM kI dekharekha meM huA, una sAdhviyoM kI nirantara svAdhyAya-pravRtti kA hI prabhAva thA ki bAlaka vajra suna-sunakara ATha varSa kI alpAyu meM ekAdazAMgI ke jJAtA ho gae the| Age calakara ye dasa pUrvadhArI mahAprabhAvaka AcArya bne|4 sunandA ne kisake pAsa dIkSA grahaNa kI ora Arya vajra ne kina sAdhviyoM ke mukhAraviMda se ekAdazAMgI yAda kI, isakA ullekha kahIM nahIM miltaa| AryA sunandA kI dIkSA Arya vajra ke janma ke tIna-cAra varSa pazcAt arthAt vIra ni. 500 meM honI siddha hai| avadAna : dhanagiri jaise bhavavirakta mahAna tyAgI kI patnI aura Arya vajra jaise mahAna yugapradhAnAcArya kI mAtA sunandA kA gaurava-garimApUrNa ullekha sadA svarNAkSaroM meM kiyA jAtA rahegA, jisane gurviNI hote hue bhI dIkSA ke liye utkaMThita apane pati ko pravrajita hone kI anumati dii| bhAratIya nArI kA yaha tyAgamaya Adarza udAharaNa anyatra kahIM dRSTigocara nahIM hotaa| 3.3.1.15 rudrasomA (vI. ni. kI chaThI sadI) rudrasomA dazapura ke rAjapurohita somadeva kI patnI evaM nava pUrvadhArI jainAcArya AryarakSita kI mAtezvarI thii| jaba AryarakSita pATalIputra se ucca zikSA prApta kara rAjA dvArA sammAnita hue, taba rudrasomA ne usa vidyA ko saMsAra vRddhi kA hetubhUta kahakara dRSTivAda kA adhyayana karane ke liye unheM Arya tosalIputra ke pAsa bhejaa| unake pAsa dIkSA lekara AryarakSita ne AcArya vajrasvAmI se nau pUrvAM taka kA vizada jJAna arjita kiyaa| kAlAntara meM rudrasomA kI preraNA se usake dvitIya putra phalgUrakSita evaM somadeva purohita ne bhI jinadIkSA aMgIkAra kii| svayaM rudrasomA apanI putriyoM, putravadhuoM evaM dohitriyoM Adi parivAra ke sAtha dIkSita huI thii|67 62. bRhatkalpa bhASya, bhA. 4 gAthA 4123-26 63. (ka) Ava. hari. vR., bhAga 1 pR. 194 (kha) prAprone. 2 pR. 812 64. prabhAvaka carite, vajraprabandhaH pR. 1-13 65. Ava. cU., bhAga 1 pR. 402 66. jeNa saMsAro vaDDhaijjai, teNa kahaM tussAmi? -uttarA. nemi. caMdra vRtti pR. 15 67. ajjarakkhiehiM AgaMtUNa savvo pavvAvio, mAtA pitA bhAtA bhagiNI.....dhUtAo suhAo pvvaaviyaao| - Ava. cU. bhA. 1 pR. 406 189
Page #252
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa anudAna : rudrasomA kI preraNA evaM samayocita vANI kA hI prabhAva thA ki unakA putra AryarakSita ke rUpa meM saMgha kA prabhAvazAlI yugapradhAna AcArya banA usane svayaM dIkSA lekara apane saMpUrNa parivAra ko dIkSA kI preraNA dii| usakA yazasvI jIvana itihAsa kI anamola saMpadA hai| "mAnava jIvana kI saphalatA vaMza-vistAra meM nahIM apitu Atmika utthAna meM hai," yaha usane apane jIvana-vyavahAra se siddha kara diyaa| 3.3.1.15 rukmiNI (vI. ni. chaThI zatAbdI kA madhyakAla) vI. ni. kI chaThI zatAbdI ke madhyakAla meM sAdhvI rukmiNI kA ullekha atyucca koTi kI tyAgI ke rUpa meM / jaina itihAsa meM prApta hotA hai| yaha pATalIputra ke dhanakubera dhanadeva kI rUpa-saundarya, guNa-sampanna kanyA thii| sAdhviyoM ke mukhAraviMda se vajrasvAmI kI alaukika zakti va prabhAva ko zravaNa kara vaha una para mugdha ho gaI, usane vajra svAmI se hI vivAha karane kA apanA saMkalpa pitA se khaa| pitA dhanadeva eka araba mudrAe~ tathA divya vastrAbhUSaNoM ke sAtha apanI kanyA rukmiNI ke vivAha prastAva ko lekara vajrasvAmI ke pAsa pahuMce, kintu unake tyAga-vairAgya se chalachalAte upadeza ko sunakara rukmiNI kA bhogI mana yoga kI ora pravRta ho gayA, usane vajrasvAmI se dIkSA aMgIkAra kI aura unake sAdhvI-saMgha ko garimAmaya bnaayaa| sAdhvI rukmiNI kA tyAga apane Apa meM sabase nirAlA evaM sabase anUThA hai| inakA samaya vI. ni. 548 se 584 ke madhya kA hai| 3.3.1.18 vairoTyA (vi. ni. kI chaThI zatAbdI kA uttarArdha) vairoTyA varadatta sArthavAha kI putrI va padminIkhaMDa ke padmakumAra kI patnI thii| sAsa kI pratAr3anAoM se trasta usake azAMta mAnasa ko AcArya naMdila ne zAMti pradAna kI thI, saMsAra se virakta hokara usane dIkSA aMgIkAra kara lii| AcArya nandila ke upakAroM kA smaraNa kara tIrthaMkara pArzvanAtha ke caraNoM kI bhakti meM vaha tanmaya bana gii| AyuSya pUrNa kara dharaNendra kI devI ke rUpa meM utpanna huii| kahA jAtA hai AcArya nandila ne vairoTyA kI smRti meM 'namiUNa jiNa pAsaM' isa maMtra garbhita stotra kI racanA kii| vairoTyA kA samaya vI. ni. 597 ke bAda kA hai| avadAna : vairoTyA saMyama-sAdhanA kI dIpazikhA una sAdhviyoM meM hai jisane apane Atmika guNoM ko itanA vikasita kiyA ki eka mahAna AcArya ke dvArA ve stutya huiiN| itihAsa ke ye udAharaNa jaina zramaNI-saMgha kI gaurava garimA meM abhivRddhi karane vAle hue| 3.3.1.18 IzvarI (vI. ni. chaThI zatAbdI kA aMtima dazaka) IzvarIdevI sopAraka (sopArA-muMbaI ke pAsa) nivAsI salhar3a gotrIya zreSThI jinadatta kI patnI thii| usake cAra putra the- nAgendra, candra, nivRtti aura vidyaadhr| duSkAla ke prakopa se pratAr3ita IzvarI jaba eka lAkha svarNa mudrAoM ke mUlya se thor3A sA anna kharIda kara usameM viSa milAkara khAne kI taiyArI kara rahI thI tabhI yugapradhAnAcArya Arya vajrasena kA vahAM Agamana huA, unhoMne guru ke bhaviSya kathana ke anusAra IzvarI se kahA -" zrAddhe! aba duSkAla kA aMta sannikaTa hai, kala hI pracura mAtrA meM anna upalabdha ho jaayegaa|" 68. (ka) Ava. ni. hari. vR., bhAga 1 pR. 196, (kha) prabhAvaka carita, vajraprabandhaH 69. prabhAvaka carite, zrI Arya nandila prabandhaH, pR. 31-36
Page #253
--------------------------------------------------------------------------
________________ mahAvIra aura mahAvIrottarakAlIna jaina zramaNiyA~ munirAja kA bhaviSyakathana satya ho gyaa| usI rAtri meM anna se lade jahAja sopArakapura baMdara para phuNce| IzvarI kI prasannatA kA pAra nahIM thA, usako jainadharma para agAdha zraddhA paidA ho gii| usane pati se kahA-"kala yadi muni ne hameM Azvasta nahIM kiyA hotA, to Aja hamAre parivAra kA eka bhI vyakti dikhAI nahIM detA, kyoM na hama apane jIvana pradAtA zramaNa zreSTha AcArya ke caraNoM meM dIkSita hokara jIvana saphala kreN|" IzvarI kI preraNA se seTha jinadatta sahita cAroM putroM ne dIkSA aMgIkAra kii| vI. ni. saM. 592 meM inakI dIkSA huii| tapAgaccha paTTAvalI meM vI. ni. 613 kA ullekha hai| kAlakrama se IzvarI ke ina cAroM putroM ke nAma se cAra zAkhAeM bnii| nAgendra se-nAgendragaccha (nAilI zAkhA) candramuni se candrazAkhA, vidyAdhara se vidyAdharazAkhA, nivRttimuni se nivRttizAkhA zurU huii| ye cAroM kucha kama dasa pUrva ke jJAtA the, aura cAroM hI prabhAvazAlI AcArya-pada para pratiSThita hue| aisA bhI ullekha hai ki IzvarI ke pratyeka putra ne 21-21 AcArya kie aura usameM se 84 gaccha kI utpatti huii| inameM nivRtti kula kA zIghra viccheda ho gayA, zeSa tIna dIrgha samaya cle| avadAna : sAdhvI IzvarI kA jIvana pratyeka sAdhaka ke lie preraNAdAyI hai| usane saMkaTakAla se zikSA grahaNa kI, usake sAmayika cintana ne bhISaNa saMkaTa ke abhizApa ko varadAna ke rUpa meM badala diyaa| usIkI preraNA se pUrA parivAra pravrajita hokara jainadharma kA parama upAsaka bnaa| nAgendra Adi cAra suvizAlagaccha ke adhipati AcAryoM kI prerikA jananI AryA IzvarI ke prati jainasaMgha sadA RNi rhegaa| 3.3.2.19 AcArya siddhasena divAkara kI bahina (vI. ni. 9vIM 10vIM zatAbdI) guptakAla kI yaha atyanta buddhimatI zAstrajJA jaina sAdhvI huI hai| jainadarzana ke prakANDa vidvAn tArkika zrI siddhasena divAkara ke svargavAsa ke pazcAt ujjaina ke eka vaitAlika ne usake samakSa anuSTupa chanda ke do caraNa kahe'sphuranti vAdikhadyotAH sAmprataM dakSiNApathe' arthAt dakSiNa meM isa samaya aneka 'vAdI' rUpI tAre camaka rahe haiN|' usake sAMketika bhAva ko pahacAna kara usa sAdhvI ne jAna liyA ki nizcaya hI mere vidvAn bhrAtA kA dehAvasAna ho gayA hai, usane turanta Age ke do caraNa kahakara ukta chaMda ko pUrNa kiyA-'nUnamastaMgato vAdI siddhaseno divaakrH||' arthAt nizcaya hI mahAna zAstrajJa zrI siddhasena rUpI sUrya asta ho gayA hai| isake isa pratyuttara se usake vaiduSya evaM pratyutpannamati kA patA calatA hai| 3.3.1.20 sAdhvI khaMbhilyA (vI. ni. 1167) Apa nAgendra kula ke siddha mahattarA kI ziSyA thIM, yaha ullekha akoTA (basaMtagar3ha) se prApta pArzvanAtha kI tIna tIrthI pratimA se prApta huA hai| pratimA ke pIche 'nAgendra kula meM siddha mahattarA kI ziSyA 'khaMbhilyArjikA kI yaha pratimA hai,' aisA lekha aMkita hai| pratimA dhAtu kI hai| yaha lekha vi. saM. 697 kA hai| 70. tapAgaccha paTTAvalI bhAga 1 pR. 246 71. aitihAsaka lekha saMgraha pR. 106 72. DaoN. sAdhvI subhASA, zrI kusumAbhinandanam, pR. 106 73. yatIndrasUri abhi. graMtha, pR. 209 191
Page #254
--------------------------------------------------------------------------
________________ 3.3.1.21 yAkinI mahattarA ( vI. ni. 1227 ke lagabhaga ) yAkinI mahattarA kA nAma jaina darzana ke prakANDa viddhAna, prakhara pratibhAsampanna bahuzruta AcArya haribhadra ke sAtha hI prasiddhI ko prApta huA / inake janma-sthAna, mAtA-pitA Adi kA varNana kahIM bhI dekhane ko nahIM miltaa| jo thor3A bahuta paricaya prApta hai, vaha AcArya haribhadra ke sAhitya-granthoM se hI milatA hai| AcArya ne sthAna-sthAna para " yAkinI mahattarA sUnu" ke nAma svayaM ko prakaTa kiyaa| prabhAvakacarita ke anusAra haribhadra citaur3a meM jitAri rAjA ke purohita the| apanI vidvattA ke abhimAna meM Akara unhoMne pratijJA kI ki "jisakA kahA huA samajha nahIM pAUMgA, usakA ziSya bana jAUMgA" ekabAra rAjasabhA se rAtri meM lauTate samaya unhoMne upAzraya se AtI eka sumadhura dhvani meM eka sAMketika gAthA sunii| jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa cakkidugaM haripaNagaM paNagaM cakkINa kesavo cakkI | kesava cakkI kesava ducakkI kesIya cakkIya | 74 zloka kI svara lahariyA~ haribhadra ke kAnoM se TakarAI, unhoMne bAra-bAra ise dhyAnapUrvaka sunA / mana hI mana cintana calA, para ve buddhi ko jhakajhora dene para bhI artha kA navanIta prApta na kara ske| arthabodha prApta karane kI jijJAsA se ve upAzraya ke dvAra taka pahuMce aura abhimAna se ati vakra bhASA meM mahattarAjI se pUchA - " isa sthAna para cakacakAhaTa kyoM ho rahI hai? arthahIna zloka kA punarArvatana kyoM kiyA jA rahA hai?" yAkinI mahattarA ne dhIra-gaMbhIra mRdu zabdoM meM kahA- "nUtanaM liptaM cigacigAyate " 'nayA lipA huA AMgana cakacakAhaTa karatA hai, hama to zAstrIya pATha kA uccAraNa kara rahI hai| yAkinI mahattarA dvArA die gae spaSTa aura sAragarbhita uttara ko sunakara haribhadra prabhAvita hue, unhoMne sAdhvIjI se arthabodha karAne kI prArthanA kI, sAdhvIjI ne jina bhaTTasUri ke pAsa se artha samajhane kA nirdeza diyA / haribhadra AcArya jinabhaTTasUri ke pAsa zloka kA artha samajhakara unhIM ke pAsa dIkSita ho ge| prabandhakoza ke anusAra AcArya haribhadra ne 1444 granthoM kI racanA kI thI aura una saba para apane nAma ke pUrva unhoMne "yAkinI mahattarA sunU" likhaa| unhoMne mahattarA sAdhvI ke prati kRtajJatA prakaTa karate hue kahA- "maiM zAstra vizArada hokara bhI mUrkha thA, sukRta ke saMyoga se nijakula devatA kI taraha dharmamAtA yAkinI ke dvArA maiM bodha ko prApta huA huuN|" avadAna : jaina itihAsa meM yAkinI mahattarA kA nAma svarNima pRSThoM para aMkita hai| jinakI vyavahAra kuzalatA haribhadra jaise jainadharma ke kaTTara vidveSI hiMdU ko jainadharma ke prabhAvaka AcArya ke rUpa meM pratiSThApita krvaayaa| inake isa mahAna avadAna kI pratIka rUpa mUrti cittor3a ke kile meM haribhadrasUri ke mastaka para aMkita kI gaI hai, usakA citra prathama adhyAya 'jaina kalA evaM sthApatya meM zramaNI - darzana' zIrSaka meM dekheN| kuvalayamAlA kahA ke AdhAra para muni zrI jinavijayI jI ne AcArya haribhadra kA samaya I. 700 se 770 ke madhya nizcita kiyA hai|" isI AdhAra para yAkinI mahattarA sAdhvI kA samaya bhI IsA kI 7vIM sadI honA saMbhAvita lagatA hai| 74. prabhAvaka carite, haribhadrasUri prabandhaH, gAthA 21 75. dazavai., hari, vRtti 10/3 76. DaoN0 zrImatI komala jaina, haribhadra sAhitya meM samAja va saMskRti, pR. 3, vArANasI 1994, 192
Page #255
--------------------------------------------------------------------------
________________ mahAvIra aura mahAvIrottarakAlIna jaina zramaNiyA~ 3.3.1.22 sAdhvI guNA (vI0 ni. 1432) Apa gujarAta rAjya kI eka viduSI khyAtanAmA sAdhvI thii| vi. saM. 962 meM kavikuMjara siddharSi ne bhinnamAla ke jina-maMDapa meM 16 hajAra zloka pramANa suprasiddha AdhyAtmika rUpaka graMtha 'upamiti bhava prapaMca kathA' rcii| Apane usakA saMskata bhASA meM lokabhogya zailI meM anavAda kiyA thaa| sarijI ke utkaSTa va adabhata grantha kI vyAkhyA saMskata meM likhane vAlI 'sAdhvI gaNA' nizcaya hI eka prakANDa paMDitA sAdhvI rahI hogii| kathA ke prathama Adarza ke rUpa meM sAdhvI jI kA 'zrutadevI' (sarasvatI) ke rUpa meM smaraNa kiyA hai| prathamAdarzalikhitA sAdhvI shrutdevtaanukaarinnyaa| durgasvAmI gurUNAM, ziSyakA gunnaamidhyaa| upAdhyAya kSamAkalyANa jI dvArA 'praznottara sArddha zataka' kI bhASA sAdhvI jI ke liye hI banAne kA ullekha bhI prApta hotA hai| 3.3.2 gaNa kula yA zAkhA se anubaddha zramaNiyA~ (vI. ni. 527-927) vIra nirvANa chaThI zatAbdI se 10vIM zatAbdI taka ke mathurA ke zilAlekhoM meM ina zramaNiyoM ke ullekha milate haiM, ye prAyaH kisI gaNa, zAkhA yA kula se saMbaMdhita hai| prApta avazeSoM meM kuSANakAlIna-IsA kI prathama zatI se tRtIya zatI taka ke avazeSa adhika saMkhyA meM hai, jo vartamAna mathurA nagara ke dakSiNa-pazcima meM sthita 'kaMkAlI TIle' se prApta hue haiN| isa TIle kI tIna bAra khudAI meM aba taka lagabhaga 100 zilAlekha, Der3ha hajAra ke karIba patthara kI mUrtiyA~, AyAgapaTTa, stUpa stambha Adi kA vizAla jaina khajAnA dekhakara logoM ne ise 'jainI TIlA' nAma diyA hai| do sahasra varSa prAcIna mathurA meM sthita ye pratimAe~ nagna, arddhanagna tathA anagna avasthA meM khar3I tathA padmAsana meM baiThI huI haiN| ina pratimAoM ke zilAlekhoM para tatkAlIna brAhmI lipi evaM saMskRta-prAkRta mizrita bhASA kA prayoga kiyA gayA hai| kuSANa saMvat 5 se 98 (I. 83 se 176) taka ke lekhoM meM una tIna gaNoM 12 kuloM evaM 10 zAkhAoM ke nAma ukita hai, jo zvetAmbara paramparA ke Agama kalpasUtra meM bhI Aye haiM tathA nandIsUtra ke antargata vAcakavaMza kI paTTAvalI meM jina AcAryoM -Arya samudra, Arya maMgu, Arya nandila, Arya nAgahastI Arya bhUtadinna ke nAma haiM, ve bhI una zilAlekhoM para aMkita haiN| zvetAmbara-paramparA se saMbaddha graMthoM kI paTTAvaliyoM meM ullikhita AcAryoM ke pUrvokta nAmoM se evaM gaNa yA kula se yaha to spaSTa siddha hotA hai ki mathurA kI kalAkRtiyAM evaM unake preraNAsrota AcArya va zramaNiyA~ digambara-paramparA kI nahIM hai| kiMtu sAtha hI nagna-anagna mUrtiyA~ isa bAta kI bhI dyotaka haiM, ki inakI nirmANakartI va prerikA zramaNiyA~ ekAnta zvetAmbara paramparA kI AgrahI nahIM rahI hoMgI, yadi aisA hotA to sabhI mUrtiyA~ jo prAyaH samakAlIna evaM eka hI tIrthakSetra kI nidhi hai, ve eka hI anagna avasthA meM prApta hotI, nagna yA arddhanagna nhiiN| aisI mUrtiyoM ke citra DaoN. sAgaramala jI jaina ne apanI pustaka 'jainadharma kA yApanIya sampradAya' meM diye haiN| unhoMne yaha bhI siddha kiyA hai 77. aiti. lekha saMgraha, pR. 338 78. bra. caMdAbAI abhi. graM., pR. 572 79. jaina zilAlekha saMgraha, bhAga-3 prastAvanA, pR. 16-18 193
Page #256
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa ki mathurA ke maMdiroM kI nirmANakarkI mahilAe~ evaM zramaNiyA~ zvetAmbara evaM yApanIya kI pUrvaja haiM, jinhoMne pArasparika sauhArda kI bhAvanA se yaha samanvayamUlaka nirmANa kArya kiyA hai| adhikAMza abhilekhoM meM 'sarvasattvAnAM hitasukhAya' kI pavitra bhAvanA hI dRSTigata hotI haiN|80 ina mUrtiyoM ko banavAne aura pratiSThApita karAne vAlI adhikAMza striyA~ haiM, jo AryAoM ke upadezoM se prabhAvita hokara nirmANa kArya meM pravRtta huI thIM, ataH zilAlekhoM para dAnadAtrI gRhastha zrAvikAoM ke nAma evaM unake parivArIjanoM ke nAmoM ke sAtha-sAtha una-una AryAoM ke nAma bhI unakI gurU-paramparA ke sAtha upalabdha hote haiM, sAtha hI saMbaMdhita gaNa, kula tathA zAkhA Adi ke nAma bhI ina abhilekhoM meM milate haiN| 3.3.2.1 AryavatI (vikrama kI prathama zatAbdI) AryavatI kA cokora zilApaTTa hArita putra pAla kI patnI kotsa gotrIya zramaNoM kI bhakta zrAvikA amohinI ne rAjA zoDAsa (sudAsa) ke rAjyakAla (I.pU. prathama zatAbdI) meM pratiSThApita kraayaa| zilApaTTa para bIca meM abhayA mudrA meM khar3I huI devI 'AryavatI' pradarzita hai, unake Aju bAju meM chatra, caurI tathA mAlA liye hue paricArikA striyA~ khar3I haiN| yaha AryavatI kauna thI, yaha nirNIta honA to abhI bhI zeSa hai, ho sakatA hai ki yaha koI zramaNI yA AryikA ho jo bAda meM devatulya pUjya mAnI gaI ho, kyoMki inakI upAsanA meM eka kSullaka/muni bhI pradarzita hai| kucha vidvAnoM kI yaha bhI dhAraNA hai ki ye tIrthaMkara mAtA hai|2. 3.3.2.2 kSullikA pUtigaMdhA (vi. saM. 57) vi. saM. 57 ke lagabhaga sopArA se eka AryikA saMgha kA yAtrArtha nikalane kA ullekha jayaMtilAla ela. pArakha ne bihAra, baMgAla, ur3IsA ke digambara jaina tIrtha meM kiyA hai| yaha saMgha rAjagRhI ke vipulAcala para gayA thA, usameM dhIvarI pUtigaMdhA nAma kI kSullikA bhI thii| yahA~ kI nIlaguphA meM usakI samAdhi huI thii| 3.3.2.3 AryA sAthisihA "SaSThisiMhA" (vi. saM. 139) mathurA ke hI huviSka varSa 4 ke prAkRta bhASA meM likhita eka zilAlekha para sAthisihA (SaSThisiMhA) kI ziSyA sihamitra kI zrAddhacarI ke dAna kA ullekha hai| SaSThisiMhA vAraNagaNa, Arya hATTakiya kula evaM vajranAgarI zAkhA ke puSyamitra kI ziSyA thii|85 3.3.2.4 AryA datilA (vi. saM. 147) ahichatrA tIrtha ke prAcIna jIrNa jaina maMdira ke utkhanana se eka khaMDita mUrti padmAsana ke rUpa meM prApta huii| usa / 80. jainadharma kA yApanIya-saMpradAya, pR. 65 81. kalpasUtra (sthavirAvalI), pR. 231, zrI amaramuni -padma prakAzana, dillI, I. 1995 82. bra. paM. caMdAbAI abhinaMdana graMtha, pR. 494 83. bhArata ke digaMbara jaina tIrtha, pR. 86 84, vAraNagaNa aura vajranAgarI (vairI) zAkhA-zvetAmbara aura yApanIyoM kI pUrvaja hai| isakA ullekha bhI kalpasUtra meM hai| ___ -sacitra kalpasUtra, amaramuni, pR. 220, 222 85. jaina zilAlekha saMgraha, bhA.2, zilAlekha saM 17-mathurA 194
Page #257
--------------------------------------------------------------------------
________________ mahAvIra aura mahAvIrottarakAlIna jaina zramaNiyA~ mUrti ke nIce kuzANakAlIna brAhmI lipi meM abhilekha utkIrNita haiN| usameM ullekha hai ki huviSka saM. 12 varSA ke caturthamAsa dasaveM dina koTika gaNa brahmadAsIya kula aura uccAnagarI zAkhA ke Arya puzila kI ziSyA datila ..... jo harinaMda kI bhaginI thI usakI AjJA se sutAra zrAvaka-zrAvikAoM..... ..... gAlA gAMva kI jinadAsI, rUdradeva, grahazrI, rUdradattA, mitrazrI Adi ne bimba krvaayaa| 86 koTikagaNa kA ullekha kalpasUtra paTTAvalI meM milatA hai| ye zvetAmbara aura yApanIya ina donoM ke pUrva kI sthiti ke sUcaka haiM 187 3.3.2.5 AryA zyAmA (vi. saM. 149 ) AryA zyAmA Arya jyeSThahasti kI ziSyA thI, inakI preraNA se varmA kI putrI tathA jayadAsa kI patnI gulhA / gUr3hA ne saMvat 14 meM bhagavAna RSabhadeva kI pratimA banavAI 188 3.3.2.6 AryikA godAsA ( saM. 166 ) saM. 31 meM buddhadAsa kI putrI tathA devIdAsa kI patnI gRhazrI dvArA AryikA godAsA kI preraNA se jinapratimA kI pratiSThApanA karAne kA ullekha hai| 9 3.3.2.6 dattA (saM. 166 ) inake sadupadeza se (nirvatanI) se grahazrI ne saM. 31 meM jina pratimA kA dAna kiyA / " 3.3.2.7 AryA saMdhi (saM. 170 ) ye koTTiyagaNa ke AcArya balatrAta kI ziSyA thIM, inake upadeza se jayabhaTTa kI kuTumbinI ne pratimA kI pratiSThA kii| AryA saMdhi kI hI bhakta jayA ne jo navahastI kI duhitA, guhasena kI snuSA devasena aura zivadeva kI mAtA thI; usane eka vizAla vardhamAna pratimA I. 113 ke lagabhaga pratiSThita karavAI, aisA ullekha (E.I. Vol-1 Muttura ins no. 34 ) milatA hai / " 3.3.2.8 AryikA kumArImitrA (saM. 170) yaha tapasvinI AcArya baladinna (baladatta) kI ziSyA thI / zilAlekhoM meM kumAramitrA ke liye aneka prazaMsanIya zabdoM kA prayoga kiyA gayA hai| usako saMzita ( Whetted), makhita ( Poleshed ), bodhita (Awakened) arthAt 86. zrI gaNeza lalavANI, bhaMvaralAla nAhaTA abhi. graM. pR. 151 87. sacitra kalpasUtra, pR. 222 88. (ka) e. pi. iM. 1389 saM. 14 (kha) AryikA iMdumatI abhinandana graMtha, gaNinI vijayamatI mAtAjI, khaMDa 4 pR. 54 89. A. iMdumatI. abhi. graM. pR. 54 90. (ka) e. pi. iM. 2, 204, saM. 21, citra 10 (kha) bra. paM. caMdAbAI abhi. graM., pR. 494 91. hIrAlAla dugar3a, madhya eziyA aura paMjAba meM jainadharma, pR. 445 195
Page #258
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa vicArazIla, tapaH pUta tathA jJAnI kahakara stuti kI gaI hai| isake putra gaMdhika kumArabhaTTa ne apanI mAtA kumAramitrA kI preraNA se saM. 35 (I. 213) meM vardhamAna kI pratimA kA dAna kiyA thaa| yaha mUrti kaMkAlI TIle ke pazcimI bhAga meM sthita dUsare devaprasAda meM bhagnAvazeSa ke rUpa meM prApta huI hai| kumAramitrA saMnyAsinI thI, saMnyastA strI kA putra kahanA asaMgata sA lagatA hai, paraMtu vAstavikatA yaha rahI hogI ki pahale kamAramitrA eka gahastha strI thii| patrotpatti ke pazcAta usane saMnyAsa le liyA. phira apane patra ko jo aba gahastha dharma kA pAlana kara rahA hogA. upadeza diyA aura usane mAtA kI preraNA se pratimA kA dAna kiyaa| vaha vidhavA thI yA sadhavAvasthA meM pati ke sAtha hI sAdhvI banI, yaha kucha bhI nahIM kahA jA sakatA hai, kyoMki donoM bAteM saMbhava hai| yaha bhI ho sakatA hai ki vaha pati kI AjJA se sAdhvI banI ho| ___inhIM kumAramitrA ke upadeza se jayanAga kI kuTumbinI aura grAmika jayadeva kI putravadhu dvArA saM. 40 meM zilAstambha dAna dene kA bhI ullekha hai| 3.3.2.9 AryA dattI (saM. 175) ullekha hai, ki huviSka varSa 40 meM zIta Rtu mahIne ke dasaveM dina siMhadattA ne eka pASANa stambha kI sthApanA kI thii| yaha sthApanA vAraNagaNa Arya hATIkIya kula vajranAgarI zAkhA tathA ziriya saMbhoga (?) kI 'akakA' ke Adeza se huI thii| yaha akakA nandA aura balavarmA kI ziSyA, mahanandi kI zrAddhacarI tathA dati (dattI) kI ziSyA thii| 3.3.2.10 AryA dhanyazriyA (saM. 183) ye dhanyapAla kI ziSyA thIM, inakI preraNA se saM. 47 (iM. 126) meM zarvatrAta kI pautrI tathA bandhuka kI patnI yazA ne saMbhavanAtha kI pratimA kI pratiSThApanA kii| 3.3.2.11 AryA grahavalA (saM. 209) huviSka saM. 74 kI caumukha pratimA ke cAroM ora do-do paMktiyoM meM lekha khude hue haiM usameM ullekha hai ki "vAraNagaNa kula aura vajranAgarI zAkhA aura Amraka (saMbhoga) tIna dhanavAcaka kI ziSyA.......grahavalA kI AjJA se saM 74 kI grISma Rtu ke prathama mAsa ke pAMcaveM dina devakI patnI dharavalA ne daan..........|" 3.3.2.12 AryikA jIvA (saM. 216) yaha zilAlekha mathurA meM bhagna sthiti meM hai kaI akSara miTe hue haiN| huviSka varSa 81 meM prAkRta meM likhita isa / 92. (ka) e. pi. iM. 1385 saM. 7, citra 9 (kha) bra. paM. candAbAI abhi. graM., pR 494 93. A. indumatI abhi. graM., khaMDa 4 pR. 54 94. A. AnaMdaRSi abhinaMdana graM., sthA. jaina saMgha nAnApeTha, pUnA 1975 I. 95. jaina zilAlekha saMgraha, bhA. 2, saMgraha saM. 44, mathurA, bhASA-prAkRta 96. (ka) e. I. 10, 112 saM. 5 (kha) bra. paM. candAbAI abhi. graM., pR. 454 97. (ka) bhaMvaralAla nAhaTA abhi. graM., zrI gaNeza lalavANI, pR. 191 (kha) jaina satyArtha prakAza, 1991 agasta-sitaMbara, varSa 13 aMka 4 ke kAnphreMsa heralDa meM prakAzita lekhAnusAra 196
Page #259
--------------------------------------------------------------------------
________________ mahAvIra aura mahAvIrottarakAlIna jaina zramaNiyA~ zilAlekha meM itanA hI spaSTa hotA hai ki AryikA jIvA kI ziSyA dattA kI nivartanA (upadeza ) se grahaziri ( grahazrI) .. dAna diyA thA ? yaha kArya zaka varSa 81, varSA Rtu ke prathama mAsa ke chaThe dina saMpanna huA thA / " 3.3.2.13 AryikA dharaNivRddhi (saM. 219 ) saM. 84 meM damitra aura dattA kI putrI kuTumbinI ke dharaNivRddhi AryikA kI preraNA se vardhamAna bhagavAna kI pratimA pratiSThApita karane kA ullekha milatA hai| 9 3.3.2.14 AryA dharmArthA (saM. 220 ) AryA dharmArthA ke upadeza se kaMkAlI TIle ke dakSiNa pUrva bhAga meM dhanahasti kI dharmapatnI aura guhadatta kI putrI dvArA eka zilApaTTa dAna meM dene kA ullekha (E. I. Vol-1, No. 22 ) hai / usa para stUpa kI pUjA kA suMdara dRzya bhI aMkita hai| 100 jaina zilAlekha saMgraha bhAga 2 meM 'dhAmathA' nAma kA ullekha huA hai, aura use koTTiyagaNa, ThAniya kula vairA zAkhA ke Arya araha ( dinna) kI ziSyA kahA hai| 101 3.3.2.15 AryA vasulA (saM. 221 ) AryA saMgamikA kI ye ziSyA thIM, isake pitA kA nAma dAsa diyA hai, inakI preraNA se kaniSka saM. 1593 meM zreSThI veNI kI patnI bhaTTIsena kI mAtA kumAramitrA ne sarvatobhadrikA pratimA kI sthApanA kI 102 inhIM AryA vasulA ke upadeza se huviSka saM. 86 (I. 164) meM dAsa kI putrI priya kI patnI ne eka jina pratimA kA dAna kiyA thaa| 103 ina donoM lekhoM meM 71 varSoM kA aMtara hone se anumAna hotA hai ki vasulA dIrgha Ayu vAlI zramaNI thI / kumAra mitrA ko upadeza dene ke samaya yadi vasulA kI Ayu 25 varSa kI mAna lI jAya to priya kI patnI ko upadeza dene ke samaya vaha 96 varSa kI rahI hogii| jo eka tapasvinI zramaNI ke liye asaMbhAvita nahIM kahI jA sktii| kumAramitrA vAle lekha meM AryA saMgamikA ke gurU Arya jayabhUti kA bhI nAma diyA hai, priyA ke zilAlekha meM vaha nahIM hai| lisTa oNpha brAhmI iMskripazaMsa' meM jayabhUti ko 'maighika / mehika' kula kA kahA hai| 104 yaha mehika kula kalpasUtra paTTAvalI meM ullekhita hai / 105 98. jaina zilAlekha saMgraha, bhA 2, saM. 61 99. A. iMdu. abhi. graMtha, khaMDa 4 pR. 54 100. DaoN. hIrAlAla jaina, saMgraha 68, mathurA - prAkRta, ( varSa 95 ) 101. dugar3a hIrAlAla, madhya eziyA aura paMjAba maiM jainadharma, pR. 450 102. jaina zilAlekha saMgraha, bhAga 2, saM. 26 103. vahI, bhAga 2, saM. 63 104. li. brA. iM. pR. 14, 105. sacitra kalpasUtra, pR. 221 197
Page #260
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 3.3.2.16 AryA sAditA (saM. 457) ye vAraNagaNa nADika kula tathA........ke vAcaka .......... Dhuka kI ziSyA thiiN| AryA sAditA ke upadeza se dAna-kArya huaa|106 isameM kAla kA nirdeza nahIM hai| brAhmI iMskripazaMsa ke anusAra yaha dAna RSabhadeva kI pratimA kA thA tathA sAditA kA samaya I. sana 440 taka kA hai|107 sArAMza mathurA ke zilAlekhoM meM aura bhI dAnadAtrI mhilaaeN|08 sArthavAhinI dharmasomA (I.100), kauzikI zivamitrA, Adi ke dAna kI amarakathA aMkita hai ina zrAvikAoM ke hRdaya meM tapa aura zraddhA kA aMkura paidA karane vAlI zramaNiyA~ hI thIM, unhIM kI preraNA mathurA ke purAtana vaibhava ko akSuNNa banAne vAlI bniiN| mathurA se milI huI sAmagrI se yaha bhI patA calatA hai ki jaina samAja meM striyoM ko bahuta hI sammAnita sthAna prApta thaa| adhikAMza dAna aura pratimA prasthApana unhIM kI zraddhA-bhakti kA phala thii| 'sarvasattvAnAM hitasukhAya' aura 'arhatpUjAyai' ye do vAkya kitanI hI bAra lekhoM meM Ate haiN| jo usa kAla kI bhakti ko pradarzita karane vAle haiN| 106. saMgraha saM. 72, mathurA-prAkRta-jaina zilAlekha saMgraha, bhAga 2 107. lisTa oNpha brAhmI iMskripazaMsa, pR. 20 108. madhya eziyA aura paMjAba meM jainadharma, pR. 450 198
Page #261
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAya 4 digambara paramparA kI zramaNiyA~
Page #262
--------------------------------------------------------------------------
________________ 4.1 zvetAmbara-digambara paramparA bheda ........................... 4.2 digambara paramparA kA AdikAla.............. 4.3 dakSiNa bhArata meM jaina zramaNiyoM kA astitva.. ........... 4.4 yApanIya sampradAya kI zramaNiyA~........... ......................... 4.5 bhaTTAraka paramparA kI zramaNiyA~ : pada evaM adhikAra.... 4.6 dakSiNa ke karnATaka prAnta meM digaMbara paraMparA kI AryikAe~ (vi. saMvat AThavIM sadI se pandrahavIM sadI taka). ............... 4.7 tamilanADu prAMta kI zramaNiyA~ (8vIM se 11vIM sadI)................. 4.8 uttarabhArata meM digambara paramparA kI AryikAe~ (vi. saM. 11vIM se 19vIM sadI taka). 4.9 samakAlIna digambara paramparA kI zramaNiyA~ (vikrama kI bIsavIM sadI ke uttarArddha se vartamAna taka)............................. -
Page #263
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAya 4 digambara paramparA kI zramaNiyA~ 4.1 zvetAmbara-digambara paramparA bheda ___jaina Agama-sAhitya kA anuzIlana karane se yaha spaSTa hai ki bhagavAna mahAvIra ke samaya jinakalpa aura sthavirakalpa do prakAra ke sAdhu the| jo zramaNa acela rahanA cAhate the, ve acela rahate aura jo sacela rahanA cAhate the ve vastra dhAraNa karate the|' mahAvIra svayaM acelavratI the, jabaki pArzvanAtha ke sAdhu vastra dhAraNa karate the| isa prakAra jaina zramaNoM meM acela aura sacela donoM mAnyatAe~ pracalita thI yaha mAnyatA zvetAmbaroM kI hai| digambara-paramparA bhagavAna RSabhadeva se mahAvIra taka acela paramparA ko hI svIkAra karatA hai| tathApi bhagavAna mahAvIra aura unake pazcAt indrabhUti gautama, sudharmA aura jambUsvAmI taka zvetAmbara aura digambara yaha bheda nahIM thaa| jambUsvAmI ke pazcAt digambara saMpradAya meM viSNu, nandI, aparAjita, govardhana aura bhadrabAhu tathA zvetAmbara saMpradAya meM prabhava, zayyaMbhava, yazobhadra, saMbhUtivijaya aura bhadrabAhu ye pA~ca zrutakevalI mAne gaye haiN| bhadrabAhu ko donoM paramparAe~ zrutakevalI ke rUpa meM svIkAra karatI haiN| ata: AcArya bhadrabAhu (prathama) ke kAla taka bhI jaina saMgha meM bheda kI sthiti utpanna nahIM huI thii| bhadrabAhu ke acelavatI hone tathA Arya mahAgiri aura AryarakSita ke jinakalpa dhAraNa karane kA ullekha graMthoM meM milatA hai| AcArya bhadrabAhu ke pazcAt Arya mahAgiri aura Arya suhastI ke samaya meM bhI matabheda kA bIjAropaNa to nahIM ho pAyA, para katipaya zramaNa kaThora zramaNAcAra ke pakSapAtI aura adhikAMza zramaNa samaya, sAmarthya Adi ko dRSTi meM rakhate hue apavAda mArga ke samarthaka ho gaye the| himavaMta sthavirAvalI ke ullekha se bhI isa anumAna kI puSTi hotI hai| kintu zramaNoM meM AcAra bheda hone para bhI Apasa meM manabheda kI sthitiyA~ nahIM thI, anyathA do pRthak paramparA ke sAdhu eka sAtha mila baiThakara zrutarakSA evaM saMghahita hetu prayatnazIla nahIM hote|' himavanta sthavirAvalI meM yaha bhI ullekha hai ki kumAragiri para Ayojita sabhA meM jinakalpI Arya balissaha Adi 200 sAdhuoM aura sthavirakalpI Arya susthita supratibaddha Adi 300 sAdhuoM ke sAtha AryA poiNI Adi 300 sAdhviyA~ bhI sammilita huI thii| AryA poiNI ina donoM paramparAoM meM kisa paramparA se saMbaMdhita thI, isakA ullekha 1. acelago ya jo dhammo, jo imo santarUttaro-uttarAdhyayana 23/13 2. prabhAvaka carite, AryarakSita prabandhaH / 3-4 AcArya zrI hastImalajI, jainadharmakA maulika itihAsa bhAga 2 pR. 78
Page #264
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa nahIM hai| yadi gacchabheda hotA to zramaNoM ke samAna hI donoM paramparAoM kI sAdhviyoM kA bhI pRthak-pRthak ullekha kiyA jAtA, kintu eka hI sAdhvI kA netRtva yaha siddha karatA hai ki sAdhviyoM meM jinakalpa aura sthavirakalpa kA koI prazna nahIM uThA thaa| zramaNiyA~ donoM paramparA ke zramaNoM kA sammAna karatI thiiN| paramparA bheda zramaNoM meM bhI aicchika thA, ataH zramaNiyoM para usakA prabhAva nahIM par3A thaa| khAravela kA kAla vI. ni. saMvat 316 se 329 taka sunizcita hai, ataH yaha sammelana isa kAla ke madhya hI kisI samaya Ayojita huA thaa| IsavI san kI prathama zatAbdI ke aMtima caraNa meM eka nadI kI do dhArAoM ke samAna avibhakta zramaNa saMgha zvetAmbara aura digaMbara- ina do vizAla dhArAoM meM spaSTa rUpa se pravAhita hone laga gayA thaa| bheda kA pramukha kAraNa vastra thaa| eka paramparA ne vastra grahaNa meM parigraha mAnA, dUsarI ne vastra ke prati mUrchAbhAva meM parigraha mAnA, vastra meM nhiiN| kAlAntara meM AgamoM kI prAmANikatA ke saMbaMdha meM matabheda hone se donoM kI mAnyatAe~ pRthka-pRthak ho giiN| ina donoM meM saiddhAntika matabheda ke mukhyataH tIna mudde the, digaMbaro kI mAnyatA thI ki - 1. kevalI kavalAhAra nahIM krte| 2. striyoM kI mukti nahIM hotii| 3. vastra mAtra parigraha hai| zvetAmbaroM kI mAnyatA isake viparIta hai| meghavijayagaNi kRta yuktiprabodha meM digambara aura zvetAmbara ke 84 matabhedoM kA varNana hai|' 1 DaoN. hIrAlAla jaina ne bhI 42 matabhedoM kA vistAra se ullekha kiyA hai| ukta vibhAjana zvetAmbara mAnyatA ke anusAra vI. ni. 609 rathavIrapura nagara meM AcArya kRSNa ke ziSya zivabhUti se huA, aura digambara paramparA meM vI. ni. 606 meM zvetapaTa saMgha kI utpati kI bAta kahI gaI hai| donoM paramparAoM ke graMthoM ke etadviSayaka ullekhoM se itanA to spaSTa hai ki vI. ni. 606 athavA 609 ke lagabhaga zvetAmbara-digambara sampradAya-bheda prakaTa huaa| yadyapi donoM paramparAe~ I0 san kI prathama zatI meM zvetAmbara digambara paramparAoM ke saMghabheda kI carcA karatI hai, kintu isakA sarvaprathama abhilekhIya sAkSya IsavI san kI pAMcavI zatI kA hI milatA hai| hulsI ke usa kAla ke abhilekhoM meM nirgrantha, yApanIya, kUrcaka, ora zvetapaTTa aise cAra saMgha ke ullekha milate hai| inameM nirgrantha, yApanIya aura kUrcaka saMgha acela paramparA se hI sambandhita hai| 5. vahI bhAga 2 pR. 486 6. vahI, bhAga 2, pR. 700-24 7. DaoN. jagadIzacandra jaina, Agama sAhitya meM bhAratIya samAja, pR. 20 8. madhaya eziyA aura paMjAba meM jainadharma, pR. 328-33 9. (ka) bhAvasaMgraha, gA. 53 se 68 (kha) bRhatkathA koSa, kathAnaka 131 pR. 318-19 (ga) bhadrabAhu caritra 4 pariccheda 54:55 dR. jai. mau. i. bhAga 2 pR. 6/2 1202
Page #265
--------------------------------------------------------------------------
________________ digambara paramparA kI zramaNiyA~ 4.2 digambara paramparA kA AdikAla zvetAmbara mAnyatA ke anusAra vI. ni. 609 (vi. saMvat 139) meM digambara mata kI sthApanA huii| Arya kRSNa ke ziSya zivabhUti (gRhastha nAma sahasramala) ne ekAnta nagnatva ko lekara jisa navIna paMtha kI sthApanA kI usa boTika mata'' meM sAdhvI uttarA kA ullekha AtA hai| digambara paramparA meM sAdhvI se saMbaMdhita isa prakAra kA koI ullekha prApta nahIM hotA, sAdhviyA~ vahA~ prAraMbha se hI sacela hI svIkAra kI gaI haiN| sAhityika evaM abhilekhIya sAkSyoM ke AdhAra para kAlakrama se digambara paramparA meM aneka saMgha, anvaya, gaNa evaM gaccha udabhuta hue, jinameM mukhyataH mUlasaMgha, mAthurasaMgha, drAvir3a saMgha, mayUragrAma saMgha, navilUrasaMgha evaM inakI zAkhAe~ kuMdakuMdAnvaya koNDakuMdAnvaya, citrakUTAnvaya tathA inameM se nisRta dezIgaNa, AjigaNa, saurASTragaNa, sUrastagaNa, punnAgavRkSamUlagaNa Adi kaI gaNa evaM gaccha kI zramaNiyoM ke ullekha prApta hote haiN|adhyyn kI suvidhA kI dRSTi se una sabhI zramaNiyoM kA do vargoM meM vargIkaraNa kiyA gayA hai (6) dakSiNa bhArata kI jaina zramaNiyA~ ; (vartamAna karnATaka, tamilanADu) tathA (ii) uttara bhArata kI jaina zramaNiyA~ ullekhanIya hai ki dakSiNa bhArata ke donoM prAntoM meM Arambha se hI digambara paramparA meM bhaTTAraka-sampradAya kA prAdhAnya rahA hai, ataH adhikAMzataH digambara AryikAe~ bhaTTAraka-paramparA se hI saMbaddha rahI hai isake atirikta digambara aura zvetAmbara ke madhya yojaka kar3I ke rUpa meM pratiSThApita yApanIya saMpradAya jisakI zramaNiyoM kA ullekha 8vIM se 11vIM zatI taka vizeSa rUpa se upalabdha hotA hai tathA kAlAntara meM yaha saMpradAya digambara-paramparA meM vilIna ho gayA; ina sabhI sAdhviyoM kA vivaraNa dakSiNa bhArata kI digambara-paramparA kI zramaNiyoM ke krama meM prastuta kiyA gayA hai| uttara bhArata kA jahAM taka prazna hai, abhilekha evaM sAhitya ke AdhAra para vikrama kI 11vIM sadI se lekara 19vIM zatAbdI ke pUrvArddha taka unake astitva kI sUcanA hai, usake pazcAt lagabhaga 150 varSoM kI sudIrgha kAlAvadhi taka digambara-paramparA kI AryikAoM kA ullekha nahIMvat hai| bIsavIM sadI ke aMta meM punaH isa paramparA kI AryikAe~ AcArya AdisAgara jI mahArAja 'aMkalIkara' evaM zrI zAMtisAgarajI mahArAja se prArambha hokara vartamAna meM vicaraNa kara rahIM hai| ye zramaNiyA~ prAyaH mUlasaMgha, kuMdakuMdaAmnAya balAtkAragaNa se saMbaMdhita hai| eka hI saMgha va gaNa se saMbaMdhita hone ke kAraNa unakA kSetrIya dRSTi se vibhAjana nahIM kiyA hai|' 4.3 dakSiNa bhArata meM jaina zramaNiyoM kA astitva digaMbara paramparA ke anusAra vI. ni. kI dvitIya zatAbdI meM AcArya bhadrabAhu 12 varSIya bhISaNa duSkAla se saMgha kI surakSA kA vicAra kara apane 12 hajAra zramaNa samudAya ke sAtha dakSiNa kI ora prasthita hue the, aura tabhI zrutakevalI bhadrabAhu ke saMghastha muniyoM ke dvArA karnATaka evaM tamilanADu prAnta meM jainadharma kA praveza mAnA jAtA hai| kiMtu 10. chavvAsasayAI taiyA siddhi gayassa viirss| ___ to boDiyANa TThiI, rahavIrapure smuppnnnnaa|| vizeSAvazyaka bhASya, jinabhadragaNIkSamAzramaNa kRta, gAthA 2550 11. mA amha logo virajjahI...........acchau esA tava devayAe- uttarAdhyayana nemicandravRti pR. 51 12. 'jaina kAmatAprasAda', digambaratva aura digambara mani, pR. 91 203
Page #266
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa eka mAnyatA yaha bhI hai ki AcArya bhadrabAhu ke dakSiNa praveza se pUrva hI vahAM kI janatA jainadharma se paricita thI. anyathA 12 hajAra zramaNoM ke AhArAdi dene-lene kI vyavasthA zramaNoM se anajAna pradeza meM kaise saMbhava ho sakatI thI? bauddhoM ke pAli-sAhitya se bhI isa kathana kI puSTi hotI hai| mahAvaMza (bauddha graMtha) meM ullekha hai ki 437 I. pU. ke lagabhaga siMhalanareza pANDukabhaya ne apanI rAjadhAnI anurAdhApura meM eka jaina maMdira aura jainamaTha banavAyA thA, nirgrantha sAdhu vahAM para nirbAdha dharma-pracAra karate the| kula 21 rAjAoM ke rAjya taka vaha vihAra aura maTha vahAM maujuda rahA, kintu IsA pUrva 38 meM rAjA vaTTagAminI ne usako naSTa kara bauddha vihAra banavA diyA thaa| isase jJAta hotA hai ki dakSiNa meM laMkA taka AcArya bhadrabAhu se pUrva bhI jainadharmAnuyAyI zrAvaka rahate the, aura unhIM anuyAyiyoM ne isa vizAla zramaNa saMgha kA khUba zraddhA-bhakti sahita svAgata kiyA hogaa| zramaNoM ke vicaraNa se karnATaka evaM tamila pradezoM me jainadharma kA khUba pracAra-prasAra huA aura dakSiNa bhArata jainadharma kA pramukha kendra bana gyaa| __ zramaNa samudAya ke sAtha sAdhviyoM ke vihAra kA yadyapi kahIM ullekha prApta nahIM hotA, tathApi itane vizAla saMgha meM sAdhviyA~ nahIM gaI hoM, yaha bhI saMbhava nahIM lgtaa| duSkAla kI viSama sthiti se surakSita bacane tathA saMyama kA nirdoSa pAlana karane kI bhAvanA se sAdhviyoM ne AcArya ke sAtha-sAtha vihAra kiyA hI hogaa| isa tathya kI siddhi IsA kI dUsarI zatAbdI ke pUrvArddha meM racita 'zilappadikArama' aura 'maNimekhalai' nAmaka tamila mahAkAvya se hotI hai| bauddha vidvAn dvArA racita tamilagrantha' 'maNimekhalai' meM jaina saMpradAya aura jaina muniyoM (samaNa-amaNa) tathA unake vihAroM kA vizeSa rUpa se ullekha hai| yaha grantha IsA kI dUsarI se pA~cavI zatAbdI ke madhya kA hai, usameM varNana hai ki "nirgrantha gaNa grAmoM ke bAhara zItala maThoM meM rahate the| ina maThoM kI divAle bahuta U~cI aura lAla raMga se citrita hotI thI.. .............jaina sAdhuoM ke AvAsa-sthAnoM ke sAtha jaina sAdhviyoM ke ArAma bhI hote the| jaina sAdhviyoM kA tamila mahilA samAja para vizeSa prabhAva thaa|"14 zilappadikAram kI eka pramukha pAtra 'kontI' jaina sAdhvI thI, vaha kAverI nadI ke taTa para zrIkoila ke jaina maMdira kI eka vasatikA meM rahatI thI, tamila kI nirdoSa nagarI 'madurA' ko dekhane kI utkaMThA se tathA pApamukta saMto kA upadeza sunane kI icchA se vaha zreSThI kovalan aura usakI patnI kaNNakI ke sAtha hI AI thI, usane mArga me calate hue kaNNaki ko jainadharma ke siddhAntoM kA vizada jJAna karAyA thA, kavunti ne use ahiMsaka mArga para calane kI zikSA bhI dI thii| ukta ullekhoM ke AdhAra para yaha spaSTa rUpa se kahA jA sakatA hai ki dakSiNa meM jaina zramaNiyoM kI upasthiti IsA kI prathama dvitIya zatAbdI meM nirdvandva rUpa se thI usake pazcAt bhI 11vIM zatI taka gaMgavaMza ke 900 varSoM ke rAjya kAla meM jainadharma karnATaka meM khUba phUlA phalA, kyoMki usa samaya karnATaka meM saiMkar3oM zramaNiyA~ vicaraNa karatI thii| vi. saMvat 757 ke AsapAsa zravaNabelagolA ke candragiri parvata para jina AryikAoM ke saMlekhanA vrata grahaNa karane ke ullekha haiM, uname se bahuta sI zramaNiyA~ prasiddha rAjavaMzoM se hI saMbaMdhita thii| zramaNI pallaviyA (974-984) gaMganareza rAcamalla ke maMtrI cAmuNDarAya kI bhaginI thI, panivavve bhI rAjA cAmuNDa ke vaMza kI rAjakumArI thI, gaMganareza 13. dakSiNa bhArata meM jainadharma, pR. 2 14. dRSTavya- digambaratva aura digambara muni, pR. 107 15. bhagavAna mahAvIra aura unakA tatvadarzana, adhyAya 4 pR. 427 16. dakSiNa bhArata meM jainadharma, pR. 15
Page #267
--------------------------------------------------------------------------
________________ digambara paramparA kI zramaNiyA~ buttuMga kI jyeSTha bhaginI pAmabbe (1028) pediyara dorappaya nareza kI patnI thii| isI prakAra mAcikabbe, zAntaladevI Adi poyasala vaMza ke nareza kI sahadharmiNI thii| inake atirikta bhI cAlukyavaMza rASTrakUTavaMza Adi rAjAoM ke jainadharmAvalambI hone se yaha siddha hotA hai ki vahAM kI rAjamahiSiyA~ bhI jainadharma ke prati gahana AsthA rakhatI hoMgI aura dIkSA bhI letI hogii| 4.4 yApanIya sampradAya kI zramaNiyA~ jainadharma ke do pramukha sampradAya digambara aura zvetAmbara ke atirikta jainoM kA eka saMpradAya aura bhI thA jo yApanIya ke nAma se jAnA jAtA thaa| isa sampradAya kI vizeSatA yaha thI ki isane zvetAmbara aura digambara sampradAyoM ke madhya eka yojaka kar3I kA kAma kiyaa| eka ora yApanIya saMgha ke muni nagna rahate the, morapicchI rakhate the, pANitala bhojI the, nagna mUrtiyoM kI pUjA karate the, dUsarI ora zvetAmbara paramparA mAnya AcArAMga Adi AgamoM ko apane dharmagranthoM ke rUpa meM mAnate the, ratnatraya kI pUjA karate the, kalpasUtra kI vAcanA karate the, strI ko usI bhava meM mukti, savastradhArI kI mukti va kevalI kA kavalAhAra mAnate the| vikrama kI dUsarI zatAbdI se 11vIM zatAbdI paryanta lagabhaga eka sahasra varSa kI lambI avadhi taka yaha eka ati pratiSThita tathA rAjyamAnya jaina sampradAya ke rUpa meM sammAnita rahA aura aMta meM yaha digambara saMgha meM vilIna ho gyaa| zramaNiyoM ke liye jitanI udAratA isa saMgha ne dikhAI utanI na zvetAmbaroM ne dikhAI na digambaroM ne| donoM saMghoM meM prArambha kAla se lekara vartamAna kAla taka sAdhviyoM ke samUha ko sAdhu AcAryoM ke hI adhIna rakhA jAtA rahA hai| sAdhviyoM dvArA saMgha-saMcAlana karane, unheM AcArya pada para pratiSThita karane athavA bhaTTArikA pada pradAna karane kI paramparA kisI bhI kAla meM nahIM rhii| ina donoM saMdhoM ke samagra Agama yA Agametara sAhitya meM aisA eka bhI udAharaNa upalabdha nahIM hotA jahA~ kisI sAdhvI ko aise sarvAdhikAra sampanna evaM svataMtra adhikArika padoM para AsIna kiyA ho| kiMtu ina donoM kI saiddhAntika tathA vyAvahArika mAnyatAoM ke viparIta yApanIya saMgha ne zramaNiyoM ko bhI 'bhaTTAraka' pada para pratiSThita kiyaa| sundara pAMDya se pUrva madurA ke pAMDya zAsanakAla aura usake pUrva tathA uttaravartI kAla ke zilAlekhoM meM sAdhviyoM ke svatantra saMgha, bhaTTAraka sAdhviyoM, paTTinI kurattiyAra (paTTadhara athavA AcArya gurUNI), tirUmale kurattI (gurUNI) Adi ke ullekha dekhakara yaha mAnanA paDatA hai ki isa saMgha meM sAdhviyA~ svatantra rUpa se saMgha saMcAlana karatI thI unakI apanI saMsthAe~ thiiN| ve nara aura nArI donoM ko apanA ziSya banAtI thiiN| karNATaka kA itihAsa sAkSI hai ki yApanIya saMgha ne striyoM ko sarvAdhika protsAhana diyaa| pariNAmasvarUpa madhyayuga meM jainadharma karNATaka pradeza kA bahujanasammata pradhAna dharma bnaa| 4.5 bhaTTAraka paramparA kI zramaNiyA~ : pada evaM adhikAra digambara zvetAmbara aura yApanIya tInoM saMghoM meM unake svatantra astitva kI do-tIna zatAbdiyoM ke madhya hI bhaTTAraka paramparA bhI prArambha huii| ina tInoM paramparAoM ke kucha zramaNa, giri-guhAoM kA nivAsa tathA satata parivrajana 17. jainadharma kA maulika itihAsa bhAga 3, pR. 247 18. DaoN. sAgaramala jaina, jainadharma kA yApanIya saMpradAya, pR. 82, 108, 120, 135, 170, 180 205
Page #268
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa ko chor3akara rahane lge| apane-apane sthAnoM para siddhAntazAlAe~ kholakara bAlakoM tathA yuvakoM ko saiddhAntika, dhArmika tathA vyAvahArika zikSaNa dene lge| apane dvArA sthApita maMdira, caitya, mahAvidyAlaya Adi ke nAma para jo vizAla dhanarAzi prApta hotI, usase inhoneM siMhAsanApITha kAyama kiye, uccakoTi ke saMskRti kendra tathA vizvavidyAlaya stara ke zikSA kendra banAye tathA vahAM se nikale pratibhA sampanna vidvAn zramaNoM ko dUravartI pradezoM meM dharma kA pracAra prasAra karane ke liye bhejaa| inameM zvetAmbara bhaTTAraka paramparA 'zrIpUjya paramparA' ke nAma se jAnI jAtI thI, jo kAlAntara meM yati-paramparA ke rUpa meM parivartita ho gii| vartamAna meM pracalita bhaTTAraka paramparA kevala digambara-AmnAya kI hI hai, jo AcArya mAghanandi dvArA kolhApura (kSullakapura) nareza gaNDAditya aura unake sAmanta senApati nimbadeva kI sahAyatA se I. san 1123 se 1135 ke madhya kisI samaya prArambha huI thii| AcArya mAghanandi ke 700 ziSya uccakoTi ke vidvAn the, jinase vibhinna bhAgoM meM 25 bhaTTAraka pITha sthApita hue| ye hI nandi saMgha ke mUla puruSa AcArya the| isa paramparA meM bhaTTAraka padmanaMdI ke tIna ziSyoM se tIna bhaTTAraka paramparAe~ aura unase aneka zAkhAe~ prazAkhAe~ pracalita huii| bhaTTAraka paramparA ne yApanIya saMgha ke samAna hI sAdhviyoM ko sAdhuoM ke samAna pUrNa adhikAra diye, aneka zramaNiyA~ bhaTTArikA pada para pratiSThita huIM isakA prabala pramANa 'tirUcAraNatthumalai' sthAna hai, yahA~ para prAcIna kAla meM jaina saMgha kA eka vizvavidyAlaya thA, usa para prakAza DAlane vAle 'kalugumalai' ke zilAlekhoM meM eka sAdhvI bhaTTArikA kA ullekha hai, usane usa vizvavidyAlaya me jaina siddhAntoM kA uccakoTi kA prazikSaNa dilavAkara vidvAna, snAtakoM ko deza ke vibhinna prAntoM meM dharma pracAra ke liye bhejA thaa| ina zilAlekhoM meM katipaya 'kurattigala' (AdaraNIyA gurUNI) ke nAma bhI aMkita hai| una saba abhilekhoM kA sUkSma zodhaparaka dRSTi se adhyayana karane para sAdhvI saMgha ke sambandha meM mahatvapUrNa aneka aitihAsika tathya prakAza meM A sakate haiN| 4.6 dakSiNa ke karnATaka prAnta meM digaMbara paraMparA kI AryikAe~ (vi. saMvat AThavIM sadI se pandrahavIM sadI taka) ___ karnATaka prAnta meM jaina zramaNiyoM kA sarvaprathama ullekha candragiri ke abhilekhoM se prApta hotA hai| isa prAnta kI prApta zramaNiyoM kA vivaraNa isa prakAra hai 4.6.1 rAjJImatI ganti (vi. saM. 757) ___ Apa navilUra saMgha, AjigaNa kI sAdhvI thiiN| candragiri parvata para saMnyAsa dhAraNa kara saMlekhanA dvArA svarga gati prApta kI thii| lekha lagabhaga zaka saMvat 622 kA hai| saMlekhanA jaina darzana kI eka anupama dena hai, jo AtmaghAta se bilkula viparIta hai, AtmaghAta nairAzyapUrNa jIvana kI abhivyakti kA nAma hai, jabaki saMlekhanA samatAmUlaka saMyama kI , aMtima pariNati hai, jo AdhyAtmika jIvana kA parizodhana karane ke liye dhAraNa kI jAtI hai| 19. vahI, bhAga 3 pR. 175 20. vahI, bhAga 3 pR. 173-74 21. vahI, pR. 142 22. pro. vI. pI. joharApurakara, bhaTTAraka saMpradAya pR. 91 23. zrI hIrAlAla jaina, jaina zilAlekha saMgraha, bhAga 1 lekha saMkhyA 207 (97) 206
Page #269
--------------------------------------------------------------------------
________________ digambara paramparA kI zramaNiyA~ 4.6.2 AryikA jambunAyagir (vi.saM 757) inhoneM bhI candragiri parvata para vrata pAlakara samAdhimaraNa kiyA thaa| yaha zilAlekha candragiri kI zAsanavasti ke pUrva kI aura hai| yadyapi lekha meM 'AryikA' zabda kA ullekha nahIM hai, kiMtu zrI hIrAlAla jI jaina tathA zrImatI je. ke. jaina ne apane lekha meM unheM 'AryikA'kahA hai| 4.6.3 zazimatI ganti AryikA (vi. saM. 757) candragiri parvata para zazimatI gantI ke saMnyAsa dhAraNa kara svargagAmI hone kA ullekha hai| aMta samaya ke usake udgAra ki "mujhe isI mArga kA anusaraNa karanA hai..............."; unakI lakSya ke prati aTUTa niSThA ko abhivyakta karate hai| unhoMne jAna liyA ki paramAtmapada hI merI maMjila hai, ora mujhe Atma-lakSya kI aura bar3hanA hai| lekha meM use 'vrata zIla sampannA' kahA gayA hai|26 4.6.4 sAyibbe kAntiyara (vi. saM. 757) candragiri para terina basti ke navaraMga meM eka TUTe pASANa para sAyibbe kAntiyar kA ullekha hai|" 4.6.5 nana gaMtiyar (vi. saM. 757) candragiri para san 700 meM nanagaMtiyar ke saMlekhanA va samAdhimaraNa kA ullekha prApta hotA hai-8 inakI vizeSa jAnakArI upalabdha nahIM huii| 4.6.6 anantAmatI gantI (vi. saM. 757) candragiri parvata ke zilAlekha meM anantAmatIgantI ke liye ullekha hai ki unhoneM bhI dvAdaza tapa ko dhAraNa kara kaTavapraparvata para yathAvidhi vratoM kA pAlana kiyA evaM suraloka ko prApta huiiN| Apa navilUra saMgha kI AryikA thiiN|" 4.6.7 saundaryA-AryA (vi. saM. 757) candragiri para hI mayUragrAma saMgha kI AryA saundaryA ne kaTavapraparvata para samAdhimaraNa kiyA, yaha ullekha vahA~ ke zilAlekha para uTTAMkita hai| 24. vahI, bhAga 1 lekha 5 (18) 25. zravaNabelgola ke zilAlekhoM meM mahilAe~ pR. 74 jaina siddhAnta. bhAskara, julAI 1946 26. abhilekha 35 (76) jai. zi. saMgraha, bhAga 1 pR. 15 27. abhilekha 227 (136) jai. zi. saMgraha bhAga 1 28. lekha saMkhyA 76, madrAsa va maisUra ke prAcIna jaina smAraka, pR. 260 29. abhilekha 28 (98)jai. zi. saMgraha, bhAga 1 30. abhilekha 29 (108) jai. zi. saMgraha, bhAga 1, |207
Page #270
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 4.6.8 AryikA prabhAvatI (vi. saM. 757) candragiri parvata para zAsanavasti ke pUrva kI ora ke zilAlekha meM namilUra saMgha kI prabhAvatI AryA ke dvArA saMlekhanA vrata dhAraNa kara divya zarIra prApta karane kA ullekha hai|" 4.6.9 AryikA damitAmatI (vi. saM. 757) candragiri parvata kI zAsanavasti ke pUrva kI aura ke zilAlekha meM hI mayUragrAma saMgha kI AryikA damitAmatI ke kaTavapra parvata para samAdhimaraNa kA ullekha hai|2 4.6.10 nAgamati ganti (vi. saM. 757) Apa adeyarenADa meM cittUra ke maunI gurU kI ziSyA thI; inhoMne tIna mahIne ke vrata ke pazcAt zarIra tyAga kiyaa| maunI gurU ko koTTara ke guNasena aura navilUra saMgha ke vRSabhanandi kA gurU mAnA gayA hai, vRSabhanaMdi kA samaya zaka saMvat 622 (vi. saMvat 757) kA hai, vahA~ inheM agali ke maunigurU kahA hai| adeyarenADu, saMbhava hai pallava nareza nandivarma ke eka dAnapatra meM 'adeyarASTra kA ullekha AyA hai, vahI ho|" 4.6.11 dhaNNe kuttAre (vi. saM. 757) candragiri kI pArzvanAtha vasti ke dakSiNa kI aura ke zilAlekha para perUmAla gurU kI ziSyA dhaNNekuttArevi guravI ke samAdhimaraNa kA lekha uTTAMkita hai| yaha AryikA thii| 4.6.12 kamalazrI (vikama kI 9vIM zatI) jvAlAmAlinI kalpa ke kartA indranandi yogIndra jo dravir3a saMgha ke the, unhoMne ukta grantha kI utthAnikA meM likhA hai ki, dakSiNa ke malaya deza ke hemagrAma meM dravir3a saMgha ke adhipati helAcArya the, unakI ziSyA kamalazrI ko brahmarAkSasa laga gayA usakI pIr3A ko dUra karane ke lie helAcArya ne jvAlAmAlinI kI sAdhanA kii| devI ke sAkSAt hone para AcArya ne kahA, "mujhe anya kucha nahIM cAhie, merI ziSyA ko grahamukta kara do" devI ke maMtra se ziSyA svastha ho gii| isake pazcAt devI ke Adeza se helAcArya ne "jvAlinImata" nAmaka eka grantha kI racanA kI, ukta grantha kI Adya prazasti ke 22veM padya meM unake ziSya gaMgamuni, nIlagrIva aura bIjAva nAma ke ziSyoM ke sAtha "sAMtirasavvA" nAma kI AryikA kA bhI ullekha kiyA hai| 'kamalazrI' aura 'AryikA sAMtirasavvA' kA samaya vidvAnoM ne 8vIM yA 9vIM zatAbdI mAnA hai|" 31. abhilekha 27 (114) jai. zi. saMgraha, bhAga / pR. 11 32. abhilekha 27 (114) jai. zi. saMgraha, bhAga 1 . 11 33. abhilekha 2 (20) jai. zi. saMgraha, bhAga 1, pR. 13 34. abhilekha 10 (7) jai. zi. saM. bhAga 1 35. jugala kizora mukhtAra -jaina grantha prazasti saMgraha, bhAga 1 pR. 135 36. vahI, bhAga - 1 pR. 63 |208
Page #271
--------------------------------------------------------------------------
________________ digambara paramparA kI zramaNiyA~ 4.6.13 kanakavIra kurattiyAra (saMvat 900 ke AsapAsa) yApanIya saMgha ke guNakIrti bhaTTAraka kI ziSyA kanakavIra kurattiyAra uccakoTi kI zAstrajJa evaM kaviyitrI thii| tamilanADu ke jaina zilAlekhoM me ullekha hai ki 500 sAdhviyoM kI ye adhinAyikA AcAryA thIM, inake sAtha hI kisI anya jaina saMgha kI cArasau sAdhviyA~ jo veDAla meM hI vidyamAna thIM, Apasa meM manomAlinya bar3ha gayA, usa samaya usake bhaktoM ne unheM Azvasta karate hue sAdhvI saMgha kI rakSA evaM pratidina kI AvazyakatA kI pUrti karane kA vacana diyaa|" 400 sAdhviyoM ke jisa samUha ke sAtha kurattiyAra kanakavIrA kA saMgharSa huA, ve saMbhavataH digambara paramparA ke drAvir3a saMgha kI sAdhviyA~ rahI hoMgI, isa kAraNa vidvAnoM ne yaha anumAna lagAyA hai ki kanakavIra kuratiyAra kA saMgha karNATaka pradeza se tamilanADu meM dharma ke pracAra prasAra hetu AyA hogA, usameM unakI AzAtIta saphalatA evaM bar3hate prabhAva ko dekhakara drAvir3a saMgha ke sAdhvI samUha meM sahaja IrSyA bhAva jAgRta huA hogaa| bahuta sambhava hai, unhoneM apane anuyAyiyoM rane va AhAra pAnI dene kA niSedha kiyA ho, isa saMkaTa kI ghaDI meM yApanIya saMgha evaM ina sAdhviyoM ke prati zraddhA rakhane vAle anuyAyI varga ne inake bharaNa-poSaNa kA bhAra apane Upara lete hue unheM Azvasta kiyA ho| tamilanADu ke liye usa samaya yaha dhArmika asahiSNutA kI ghaTanA bar3I mahatvapUrNa ghaTanA rahI hogI, ataH use zilAlekha meM udRkita kiyA gayA pratIta hotA hai| tamilanADu ke akele beDAla kSetra meM nausau sAdhviyoM ke samUha kI isa ghaTanA se yaha bhI sahaja anumAna lagatA hai ki usa samaya dakSiNa prAnta meM anya sthAnoM kI milAkara hajAroM zramaNiyA~ una pradezoM meM vicaraNa karatI hoMgI, itanI zramaNiyoM ko dharmamArga para agrasara hone kI prabala preraNA dene vAlI ye kurattiyAra, bhaTTArikAeM nizcaya hI atyanta lokapriya evaM zaktizAlI rahI hogI tabhI itane vizAla sAdhvI-samudAya kI dekharekha karatI thiiN| 4.6.14 saMlekhanA grahaNa karane vAlI chaH AryikAeM (10vIM sadI) "sundI'(dhAravAr3a) ke jaina maMdira meM 20vIM zatI ke eka zilAlekha para aMkita hai ki pazcimIya gaMgavaMzIya rAjakumAra buTuga kI patnI divalambA ne chaH AryikAoM ko samAdhimaraNa karAyA thaa|" 4.6.15 mArabbe kanti (10vIM sadI) Apa devendra paMDita bhaTTAra kI ziSyA thiiN| maNNe (maisUra) ke zilAlekha para Apake samAdhimaraNa kA tathA kaligabbekanti dvArA nisidhi kI sthApanA karane kA ullekha hai| zilAlekha para aMkita lipi 10vIM sadI kI evaM bhASA kannar3a hai| 4.6.16 deviyabbe kanti (10vIM sadI) __ Apa prabhAcandra bhaTTAra kI ziSyA thIM, inhoMne aMkanAthapura (maisUra) me samAdhimaraNa kiyA, usakA smAraka nirmita huA hai| yaha lekha aMkanAthezvara maMdira kI chata meM sthita hai| isakI bhI bhASA kannar3a evaM lipi 10vIM sadI kI hai|" 37. sAutha iNDiyana iMskripzansa, volyUma 3 saMkhyA 92 38. jai. mau. i. bhAga 3, pR. 198 39. 'A. dezabhUSaNa', mahAvIra aura unakA tatvadarzana, a. 4, pR. 435 40. abhilekha 102, jai. zi. saM. bhAga 4 pR. 69 41. abhilekha 105,jai. zi. saM. bhAga 4 209 209
Page #272
--------------------------------------------------------------------------
________________ 4.6.17 anantamati ganti ( 10vIM sadI ) yaha navilUra saMgha kI AryikA thI, isane dvAdaza tapoM kA kaTavapra parvata para yathAvidhi pAlana kiyA, aMta meM samAdhisahita svargavAsinI huiiN| 2 4.6.18 kaNNabbe ( 10vIM sadI) zravaNabelagola saMkhyA 460 (485) ke zilAlekha meM inakA eka AryikA ke rUpa meM nAmollekha hai / 13 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 4.6.19 pollavve kaMtiyara ( 10vIM sadI) caMdragiri parvata ke kaJcinadoNe ke AsapAsa 'pollavve kaMtiyara AryA kA ullekha hai| 44 4.6.20 kAdambe kaMtI (vi. saMvat 1027 ) gaMdasI grAma ke uttaradvAra ke pASANa para yaha lekha hai ki zrI jinasena bhaTTAraka ke ziSya guNabhadradeva kI ziSyA kAdambe kaMtI thI, usakA yaha smAraka hai| yaha AryikA satyavAkya koMganI varmA mahArAjAdhirAja ke samaya vidyamAna thI / 15 4.6.21 pAmabbe (saMvat 1028 ) rAnI pAmabbe gaMganareza buttuMga kI bar3I bahana aura pediyara dorapapya nareza kI jyeSTha rAnI thii| durvipAkavaza jaba vidhavA ho gaI to nANavve kanti nAma kI eka AryikA ke pAsa pahu~cI aura kezaloca karake AryikA ke vrata dhAraNa kara lie the| 30 varSa taka lagAtAra pAMca mahAvratoM kA pAlana kara kaThina tapazcaryA karate hue AtmazodhanA pUrvaka 973 IsavI meM svargavAsinI huIM " zilAlekha meM likhA hai ki jaba loga unako buTuga nareza kI bahana mAnakara Adara karate the aura pUchate the ki ve koI sevAkArya batAyeM, to ve kaha detI thI ki mujhe jo prApta thA usakA hI maiMne tyAga kara diyA, aba mujhe kucha nahIM caahie| 7 pAmabbe ke ye zabda zramaNa-saMskRti ko gauravAnvita karane vAle svara haiM, jo usakI AdhyAtmika pavitratA, vairAgyavAsita niHsaMga jIvana se udbhuta hue haiN| adhyAtma ko mUla dhruva mAnakara calane vAlI ina zramaNiyoM ne bhautika jIvana zailI ke samakSa jo tyAga kA utkRSTa udAharaNa prastuta kiyA, vaha Aja bhI zilAlekhoM ke mAdhyama se hameM saMdeza detA hai| 4.6.22 pallaviyA (vi. saMvat 1031-41 ) Apa gaMganareza rAcamalla satyavAkya caturtha ke maMtrI cAmuNDarAya kI bhaginI evaM kAlaladevI kI suputrI thiiN| inhone 42. 'zrImatI jI. ke. jaina' zravaNabelagola ke zilAlekha, lekha saMkhyA 28 (98) dR. jai. si. bhAskara pR. 71 43. vahI, pR. 73 44...... muDipidaravaguDDisAyibbe nisidala pollabbe kantiyoM ......ge| abhilekha - 240 (156) - jai. zi. saM., bhAga 1 45. madrAsa va maisUra ke prAcIna jaina smAraka, lekha saMkhyA 164 pR. 281 46. A. AdisAgara abhinaMdana graMtha, pR. 38 47. 'DaoN. jyotiprasAda', pramukha aitihAsika jaina purUSa aura mahilAeM pR. 80 210
Page #273
--------------------------------------------------------------------------
________________ digambara paramparA kI zramaNiyA~ laghuvaya meM hI sAMsArika sukha-samRddhi kA tyAgakara AryikA vrata grahaNa kiyA thaa| kaThora tapa, japa evaM niyamoM kA pAlana karatI huI aMta meM saMlekhanA vrata aMgIkAra kiyaa| zravaNabelagola kI candranAtha vasati meM inhoMne deha tyAga kiyaa| inakI mAtA kAlaladevI kI bhAvanA se hI cAmuNDarAya ne 978 IsavI meM gomaTezvara (bAhubali) kI vizvavizruta 57 phuTa U~cI khaDgAsana meM sthita pratimA kA nirmANa karAkara pratiSThA karAI thI, jo zilpakalA tathA mUrtivijJAna kI advitIya kalAkRti hai| AcArya hastImala jI mahArAja ne apane itihAsa-graMtha meM gaMganareza rAcamalla-rAjamalla kA samaya IsvI san 974 se 984 kA varNita kiyA hai, kintu cAmuNDarAya, jinhoneM zravaNabelgola kI gaganacumbI mUrti kA nirmANa karavAyA; usakI pratiSThA kA samaya bAhubali caritra meM ullikhita saMvat evaM tithi ke anusAra pramukha itihAsajJoM ne san 1028 meM 23 mArca kA dina mAnA hai|49 4.6.23 amRtabbe kanti (vi. saM. 1032) pro. hIrAlAla jI jaina ne 'kannar3a jaina zilAlekhoM meM jaina saMta' lekha meM 'maisUra Arkiyolojikala riporTas 1939-65 ke anusAra sAdhvI amRtabbe kati kA ullekha kiyA hai, unakA samAdhimaraNa 975 IsvI meM huaa| 4.6.24 mAkabbe gaMti (saMvat 1070) bomalApura maisUra zaka saMvat 935 I. san 1013 kA kannar3a zilAlekha hai| isameM mAkabbegati ke samAdhimaraNa kA ullekha hai, jisakA smAraka bIcagavur3a ne sthApita kiyA thaa|" 4.6.25 AryA huliyabAjjike (saMvat 1073) ___Apa saurASTragaNa citrakuTAnvaya ke zrI naMdI paMDita kI ziSyA thIM, Apako jaina seMkcyurI ke lie dhAkhAr3a jile ke soraTUra grAma meM saMvat 1071(3) meM eka bhUmi dAna svarUpa prApta huI thii| isI prakAra kA ullekha eka anya sAdhvI ke liye bhI prApta hotA hai| isa ullekha meM aSTopavAsI katiyara ko saMvat 1076 meM guDIgere meM jaina pArzvanAtha maMdira ke liye bhUmi prApti kI sUcanA hai| ukta ullekhoM se yaha siddha hotA hai ki sAdhviyA~ sarvataMtra samartha hotI thIM, sAdhviyoM kI AMtarika dekharekha ke liye sAdhviyA~ sAdhuoM para avalambita nahIM thiiN| 4.6.26 panivavve AryikA (11vIM sadI) panivavve gaMgavaMza meM vIra mArtaNDa rAjA cAmuNDarAya ke vaMza kI rAjakumArI thI, usane AryikA vrata grahaNa kiye the| zrI ajitasenAcArya aura nemicandrAcArya usa samaya cAmuNDarAya ke gurU hone se AryikA panivavve bhI unhIM ke saMgha meM dIkSita huI pratIta hotI hai|54 48. jainadharma kA maulika itihAsa, bhAga 3 pR. 269 49. jai. zi. saM. bhAga 1 kI bhUmikA pR. 31 50. jaina siddhAnta bhAskara pR. 69 disaMbara 1940 51. 'vi. joharApurakara, jai. zi. saM. bhAga 4 pR. 74 52-53 rAmabhUSaNaprasAda siMha, jainijma ina arlI miDivala karnATakA (500 se 1200 I.) pR. 129-30 prakAzaka-motIlAla banArasIdAsa, dillI 1975 (pra. saM.) 54. bha. mahAvIra aura unakA tatvadarzana, pR. 422
Page #274
--------------------------------------------------------------------------
________________ 4.6.27 sasiramati gaMtI ( 11vIM sadI) iMskripazaMsa oNpha zravaNabelagolA lekha naM. 30 ke ullekhAnasAra pro. zrI hIrAlAla jaina ne apane lekha meM sasiramatI gaMtI kA varNana karate hue likhA hai ki vaha haMsamukha svabhAva kI dRr3ha nizcayI, guNavatI evaM mahAna viduSI (AryikA ) thI, usane zravaNabelagola meM saMlekhanA vrata grahaNa kara deha tyAga kiyA thaa| 5 4.6.28 kkibbe ( saMvat 1109 ) candiyabbe gAvuNDi kI maMtrakI aura kastUrI bhaTTAra kI ziSyA, 'jakkiyabbe' ne isa kAraNa saMnyAsa grahaNa kara liyA ki vaha 'dAyatigamatI' ke svargavAsa ke samAcAra ko sunakara sahana nahIM kara pAI aura saMsAra se virakta ho gii| isake pati kA nAma 'eDayya' thaa| jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa yaha ullekha tItaramAr3a (nallUra) ke ghara ke nikaTa 117 naM. ke tAlAba ke bAMdha para pASANa para saMskRta va kannar3a bhASA meM lagabhaga 1050 IsvI ( luI rAIsa) kA utkIrNa hai| 56 4.6.29 arasavve gaMtI ( saMvat 1152 ) Apa surASTragaNa ke kalanele ke zrI rAmacandradeva kI ziSyA thI / somezvara grAma meM vAsava maMdira ke khambhe para san 1095 ke uTTaGkita smAraka meM ApakA ullekha kiyA gayA hai| 57 4.6.30 vasavave gaMtI (vi. saMvat 1156) anusAra Apa zrI mUlasaMgha ke divAkaranaMdI siddhAntadeva kI ziSyA thI, 1099 IsavI meM jinAlaya hetu dAna dilAne meM ApakA ullekha milatA hai| 58 mUlasaMgha digambara saMpradAya kA prAcInatama saMgha hai| 1100 IsavI ke abhilekha ke yaha AcArya 'kundakunda ke dvArA sthApita kiyA gayA, kiMtu paTTAvaliyoM se prApta jAnakArI ke anusAra AcArya mAghanandi ne isa saMgha kI sthApanA kI thii| cauthI aura pAMcavI zatAbdI ke abhilekhoM ke adhyayana se mUla saMgha kI sthApanA IsA kI dUsarI zatAbdI meM zvetAmbara va digambara sampradAyoM ke astitva meM Ane ke samaya huii| mUlasaMgha kI eka zAkhA 'nandi AmnAya' hai| 59 4.6.31 AryikA rAtrimatI kanti (vi. saMvat 1165 ) Apa ballAladeva aura gaNadharAditya ke samaya 1108 IsavI meM mUlasaMgha ke punnAgavRkSamUla gaNa kI AryikA thiiN| ApakI ziSyA 'bammavaguDa' dvArA maMdira banavAne kA ullekha hai| 50 55. jaina siddhAnta bhAskara pR. 62, disaMbara 1943 56. abhilekha - 83, jaina zilAlekha saMgraha, bhAga 2 57. abhilekha - 96, madrAsa va maisUra ke jaina smAraka, pR. 284 58. lekha saMkhyA 24, vahI, pR. 192 59. zrImatI DaoN. rAjeza jaina, madhyakAlIna rAjasthAna meM jainadharma, pR. 90 60. abhilekha - 250, jaina zilAlekha saMgraha, bhAga 2 212
Page #275
--------------------------------------------------------------------------
________________ digambara paramparA kI zramaNiyA~ punnAgavRkSamUlagaNa kA ullekha vRkSamUla gaNa ke nAma se naMdi saMgha kI eka zAkhA ke rUpa meM bhI upalabdha hotA hai, aura vaha yApanIya saMgha kA hI eka gaNa thaa|" isa ullekha se AryikA rAtrimatI kanti yApanIya saMgha kI hI AryikA thI / 4.6.32 AryikA zrImatI gaMtI (vi. saMvat 1176 ) zravaNabelagolA meM maTha ke zilAlekha para ullekha hai ki zrImatI gaMtI ne san 1119 meM saMlekhanA kara samAdhimaraNa kiyA 2 AcArya dezabhUSaNa jI ne zravaNabelagola ke naM. 139 ke zilAlekha meM yogI divAkaranaMdi se 'gantI' nAmaka eka bhadra mahilA ke dIkSA grahaNa kara samAdhimaraNa prApta karane kA ullekha kiyA hai| usakA kAla varNita nahIM hai kiMtu lekha saMkhyA eka hone se yaha pratIta hotA hai, ki ye donoM eka hI aryikA ke lekha haiN| 4.6.33 mAnakavve ganti (vi. saM. 1176 ) zravaNabelagola maTha ke uttara kI gozAlA meM mAnakavve ganti kA smAraka hai, jo mAGka bbe gantI ne sthApita kraayaa| smAraka para utkIrNa lekha meM mAnakabbe gantI ko deziyagaNa kundakundAnvaya ke divAkara nandi kI ziSyA kahA gayA hai| 64 divAkaranandi bar3e bhArI yogI the, ve devendra siddhAntadeva kI zAkhA meM hue the| unake do ziSya maladhArideva aura zubhacandradeva siddhAnta munIndra the, zrImatI gantI ne unase dIkSA lekara zaka saMvat 1041 meM samAdhimaraNa prApta kiyaa| 4.6.34 ge......ganti ( saMvat 1177 ) mattAvAra (karnATaka) meM pArzvanAtha basti ke prAMgaNa meM eka pASANa para kannaDa bhASA meM likhita eka lekha jo lagabhaga 1120 IsavI kA hai, usameM ullekha hai ki marULahaLali ke jakavve ke dvArA preSita ge......ganti ne mattavUra kI basadi meM tapazcaraNa karake siddhi prApta kI / usakI smRti meM abbeya mAjaka ke putra mAreya ne yaha pASANa sthApita kiyaa| 65 4.6.35 pocikabbe (viM. saMvat 1178) candragiri kI pArzvanAtha vasti ke dakSiNa kI ora ke zilAlekha meM 'mAra' aura 'mAkaNavbe' ke suputra' 'eci' va ecigAMGga. kI bhAryA 'pocikabbe' kI dharmaparAyaNatA kI stuti karate hue usake aMta meM saMnyAsa lekara svargArohaNa kA ullekha hai| isa ullekha se yaha siddha hotA hai ki jIvana ke aMtima kSaNoM meM saMnyAsa aura saMlekhanA vrata eka 61. jai. mau. i. bhAga 3 pR. 191 62. lekha saMkhyA 351 (139), ma. mai. jai. smA. pR. 269 63. bha. mahAvIra aura unakA tattvadarzana, a. 4 pR. 442 64. lekha saMkhyA 139 (351), jaina zilAlekha saMgraha, bhAga 1 65. abhilekha- 273, jaina zilAlekha saMgraha, bhAga 2 66. abhilekha - 44 (118), jai, zi. saM. bhAga 1 213
Page #276
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa sAtha dhAraNa karake bhI mahilAeM apane nara-janma ko kRtArtha karatI thIM, pocikabbe, lakSmImatI, mAcikabbe, zAntaladevI Adi isI prakAra saMyama patha para ArUr3ha hone vAlI mahilA-zramaNiyA~ haiN| 4.6.36 lakSmImatI (vi. saMvat 1179) caMdragiri kI pArzvanAtha vasti ke dakSiNa kI ora ke zilAlekha para hI lakSmImatI ke saMnyAsavidhi se zaka saMvat 1044 meM dehotsarga kA ullekha hai| ye daMDanAyaka gaMgarAja kI dharmapatnI thI, tathA dAna, guNa va zIla meM agraNI thii| mUlasaMgha pustakagaccha dezIgaNa ke zubhacandrAcArya kI ziSyA thiiN| daMDanAyaka gaMgarAja ne apanI sAdhvI strI kI smRti meM niSadyA nirmANa karavAI167 4.6.37 mAcikabbe evaM zAntaladevI (vi. saMvat 1185) candragiri kI gandhavAraNa bastI ke prathama maNDapa ke tRtIya stambha para mahAna tapasvinI satI sAdhvI mAcikabbe evaM putrI zAntaladevI kI amara kIrti gAthAeM uTTaGki.ta haiN| yaha lekha tIna bhAgoM meM vibhakta hai, kula 40 padya haiM, usameM prArambha ke 19 padyoM meM dvArAvatI ke yAdavavaMzIya poyasala nareza vinayAditya va unake uttarAdhikArI 'ereyaga.' tathA unake putra aura uttarAdhikArI' viSNuvarddhana' kA varNana hai| viSNuvarddhana bar3A pratApI nareza huA, usane aneka mANDalika rAjAoM ko jItakara apane rAjya kA vistAra kiyA thaa| isakI paTarAnI zAntaladevI dharmaparAyaNa thI, prabhAcandra siddhAntadeva kI vaha ziSyA thii| zAntaladevI ke pitA kA nAma mArasiMgayya aura mAtA kA nAma mAcikabbe thaa| zAntaladevI ne belgola meM Akara saMnyAsavidhi lekara eka mAsa kA anazana vrata kiyA aura samAdhimaraNa ko prApta hii| sana 1121 meM jaba zAntaladevI kA saMlekhanA maraNa huA to mAtA mAcikabbe ko bhI saMsAra se virakti ho gii| mAcikabbe daNDAdhIza nAgavarma aura unakI bhAryA candikabbe ke putra pratApI baladeva daNDanAyaka aura unakI bhAryA vAcikabbe kI putrI thii| inhoMne bhI zravaNabelgola meM apane gurU prabhAcandra siddhAntadeva vardhamAnadeva aura ravicandradeva kI upasthiti meM saMnyAsa dIkSA grahaNa kara eka mAsa ke anazana ke sAtha saMlekhanA vrata aMgIkAra kiyA aura samAdhimaraNa kiyA thaa| ukta tyAgI muniyoM ne inake tapa, saMyama evaM dharmaniSThA kI bhUri-bhUri prazaMsA kI thii| madhyakAlIna bhArata kI vIrapatnI aura vIramAtA mAcikabbe evaM zAntaladevI ne tIrthaMkarakAlIna una zramaNiyoM kA Adarza prastuta kiyA jo aMtima samaya meM bhogoM se virakta hokara saMyama jIvana meM praveza karatI thIM, aura aMta meM mAsikI saMlekhanA dhAraNa kara Atma-jyoti ko pragaTa kara letI thiiN| ina donoM mAtA putriyoM kA utkRSTa tyAga yugoM-yugoM taka bhAratIya nAriyoM ke liye patha cihma banA rhegaa| 4.6.38 kaNnabe kanti (vi. saM. 12vIM zatAbdI) zravaNabelagola ke garagaTTa candrayya ke ghara jinamUrti ke pAdapITha para utkIrNa lekha meM isa mahAna sAdhvI kA ullekha hai|0 67. abhilekha-48 (128), jai. zi. saM., bhAga 1 68. (ka) abhilekha- 53 (143), jai. zi. saM. bhAga 1, (kha) DaoN. jaina jyotiprasAda, pramukha aitihAsika jaina purUSa aura mahilAeM, pR. 141 70. 'zrImat kaNanabe kantiyarU kalasatavAdiya tIrthada vasadige kohara" abhilekha 460 (485) jai. zi. saM., bhAga 1 214
Page #277
--------------------------------------------------------------------------
________________ digambara paramparA kI zramaNiyA~ 4.6.39 amaracara kI ziSyA AryikA ( 12vIM sadI) kundakundU dezIyagaNa ke amaracara kI ziSyA AryikA ke viSaya meM jagavallU grAma ke jaina maMdira ke pASANa para yaha lekha utrkINa hai ki ye AryikA eka mAsa meM ATha upavAsa karatI thIM, aura 97 varSa kI Ayu prApta kara aMta meM samAdhimaraNa se dehotsarga kiyaa| inake sahapAThI zrI guNacandra bhaTTAraka the|" 4.6.40 paMca kalyANotsava meM AryikAeM (vi. saMvat 1234) vindhyagiri parvata ke akhaNDabAgilu ke pUrva kI caTTAna para lekha saMgraha 113 (268) para ullekha hai ki kundakundAnvaya, dezIgaNa pustakagaccha ke mahAprabhAvI AcAryoM-tribhuvanarAjagurU bhAnucandra siddhAnta cakravartI somacandra siddhAnta cakravartI-caturmukha, bhaTTAraka deva, siMhanandi bhaTTAcArya, zAnti bhaTTArakAcArya, zAntikIrti bhaTTAraka deva, kanakacandra maladhArideva aura nemicandra maladhArideva ina saba AcAryoM va anya aneka gaNoM aura saMghoM ke AcArya tathA kaliyuga ke gaNadhara 50 munIndra va unakI ziSyAeM-gaurazrI, somazrI, devazrI, kanakazrI va ziSyoM ke 28 saMghoM ne zaka saMvat 1099 ko ekatra hokara paMca kalyANotsava mnaayaa| lekha meM saMvatsara kA nAma diyA hai "haibaNandi saMvatsarada phAlguNa su. 4 zrI gommaTadeghara tIrthanaMda.......paJcakalyANa........173 karnATaka ke zilAlekhoM meM adhikAMza AryikAoM ke pIche "kanti" zabda kA prayoga milatA hai| gaurazrI, somazrI, devazrI, kanakazrI Adi eka hI gaccha kI AryikAeM thIM, saMbhava hai, ye pramukhA AryikAeM rahI hoMgI, jina ke saMgha meM aura bhI anekoM AryikAeM thIM, aura ve sabhI paMcakalyANotsava meM sammilita huI hoNgii| kyoMki jahAM bar3e-bar3e AcArya bhaTTAraka, gaNadhara muni upasthita hue hoM, vahAM AryikAe~ bhI vizAla saMkhyA meM upasthita huI hoM, yaha sahaja anumAna lagatA hai| devazrI kati ne kaI tIrthakSetroM kI vaMdanA bhI kI thii| 4.6.41 peNDaravAci muttavve (vi. saMvat 1252) IMgalezvara (vijApura, maisUra) zaka saMvat 1117 san 1195 bhASA kannar3a meM yaha lekha aMkita hai| isake anusAra ye tIrtha candraprabhadeva kI ziSyA thIM, evaM inhoneM samAdhimaraNa kiyA thaa| 4.6.42 jakauvve (vi. saMvat 1264) belagAma (maisUra) meM san 1206 ke lekha meM hoyasala rAjA vIra ballAla ke 16veM varSa kSaya saMvatsara ke bhAdrapada kRSNA 11 ko kamalasena kI ziSyA 'jakauvve' ke samAdhimaraNa kA ullekha hai| lekha meM vRhaspativAra tathA aMta meM 'zrI vItarAgAya namo" bhI ullikhita hai| yaha kannar3a bhASA meM hai| 71. abhilekha- 3, madrAsa va maisUra ke jaina smAraka, pR. 280 72. (ka) jaina zilAlekha saMgraha bhAga-1, pR. 373 (kha) zrImatI je. ke. jaina, zravaNabelgolA ke zilAlekha, jai. si. bhAskara, julAI 1946 pR. 73-74 73. zaka saMvat 1099 hebaNandi (hemalamba) varSa thA, zakasaMvat se vikrama saMvat 135 varSa pUrva kA hai| 74. abhilekha 283, jai. zi. saM., bhAga 4 75. abhilekha-322, jai. zi. saM. bhAga 4 215
Page #278
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 4.6.43 arjikA dharmamatI ( 13vIM sadI) mUDabidrI jainamaTha ke tAr3apatrIya graMtha saMkhyA 325 meM ullekha hai ki kSaya saMvatsara nija zrAvaNa kRSNA 1 zukravAra ke dina zrRMgerI puTTayya ke putra pomayya ne 'zrAvakAcAra' kI eka prati kannar3a bhASA meM likhakara arjikA dharmamatI ko pradAna kI thii| isakA lekhanakAla ajJAta hai, tathApi tAr3apatrIya pratilipiyoM kA kAla lagabhaga 13vIM sadI taka kA hai, ataH ukta prati evaM use prApta karane vAlI AryikA kA kAla 13vIM sadI yA usase pUrva kA honA caahiye| 4.6.44 jJAnamatI avvai (13vIM sadI) mUDabidrI ke hI jaina bhavana ke tAr3apatrIya grantha saMkhyA 24 meM ullekha hai ki virodhikRta, saMvat caitra zu. 10 ke dina svAmI vidyAnandI kI ziSyA jJAnamatI avvai ke liye mAyaNNaseTTi ne kannar3a bhASA meM 'aMjanAdevI carita' kI racanA kii| mAyaNNaseTTi jainadharma kI AsthAvAlA uccakoTi kA kavi thA, AryikA jJAnamatI jI ne apanI tIkSNabuddhi se usakI kAvya-pratibhA ko parakhakara usakA upayoga kiyA, aura jaina sAhitya bhaMDAra ko 'aMjanAdevI caritra' ke rUpa meM eka amUlya kRti bheMTa kara apUrva yogadAna diyaa|" 4.6.45 Akalape avve (vi. saMvat 1324) aNNigeri (dhAravAr3a, maisUra) zaka 1189 (san 1267) kannar3a bhASA meM ullikhita lekha meM 'Akalape avve' ke samAdhimaraNa kA ullekha hai| yaha lekha caitra kR. 4 maMgalavAra, prabhava saMvatsara kA hai| Akalape avve ko mUlasaMgha koNDakundAnvaya ke somadeva AcArya kI ziSyA kahA gayA hai| sAdhviyoM tathA sanyAsiniyoM ko kannar3a meM 'avvai' bhI kahA jAtA thaa| jIvaka cintAmaNi meM isa zabda kA bAra-bAra prayoga huA hai| tamila sAhitya meM jo 'avvaiyAra pADalhala' (avvaiyAra ke padya) ke nAma se padya milate haiM, ve sAdhviyoM kI racanA mAnI gaI hai| jaina zramaNoM kI bhAMti jaina zramaNiyA~ bhI vihAra karatI huI dharma kA pracAra karatI rahatI thiiN| 4.6.46 ..........yyilekanti (14vIM sadI) ___ tagaDUra (maisUra) meM 14vIM sadI kA kannar3a bhASA meM eka lekha nisidhi para hai usameM........yiyalekanti ke samAdhimaraNa kA ullekha hai| yaha AryikA mUlasaMgha koNDakundAnvaya ke nAganandi bhaTTAraka ke ziSya nandibhaTTAraka kI ziSyA thii| pASANa TUTA hone se kucha akSara naSTa ho gaye haiN| 76. kannar3a prAMtIya tAr3agraMtha sUcI, pR. 70 77. kannar3aprAMtIya tAgraMtha sUcI, pR. 228 78. abhilekha-343, jai. zi. saM. bhAga 4 79. jaina sAhitya kA bRhad itihAsa, bhAga 7, pR. 178 80. abhalekha-417, jai. zi. sa., bhAga 4, pR. 296
Page #279
--------------------------------------------------------------------------
________________ digambara paramparA kI zramaNiyA~ 4.6.47 nAdovve ( 14vIM sadI) sAlUra (maisUra) ke niSidhi lekha meM candranAtha deva kI ziSyA nAdovve ke samAdhimaraNa tathA nAgayya dvArA isa niSidhi kI sthApanA kA ullekha hai| bhASA kannar3a hai| 4.6.48 kAmIgauNDi (vi. saMvat 1452 ) hire AvalI meM tIsare pASANa para saMskRta tathA kannar3a meM varSa 1395 IsavI (lUIrAisa) kA ullekha hai ki jisa samaya rAjadhAnI hastinApura vijayanagara aura samasta zaharoM ke adhIzvara mahArAjAdhirAja harihararAya kA rAjya thA, taba usake maMtrI kAbarAmaNa kI patni kAmIgauMNDi saMnyAsa lekara svargagAminI huii| 2 4.6.49 candagauNDi (vi. saMvat 1456 ) hIre Avali ke pAMcaveM pASANa para uTTaGkita hai ki zaka saMvat 1321 ( I. 1399 ) meM candagauNDa kI patnI candagauNDa jinake purohita vijayakIrti the; usane saMnyAsa lekara svarga kI ora prayANa kiyaa| yaha abhilekha saMskRta tathA kannar3a bhASA meM hai / 3 4.6.50 chattave gaMtI (vi. saMvat 1457) arkiyolaoNjikala sarve oNpha maisUra, eniala riporTa pR. 171 baiMgalora ( IsavI 1932) ke ullekhAnusAra zilAlekha saMkhyA 15 para chattave gaMtI, ke samAdhimaraNa kI sUcanA upalabdha hotI hai| 84 4.6.51 bommigauNDi (vi. saMvat 1460 ) zaka samvat 1325 (IsavI 1403) hIre Avali ke 17veM pASANa para saMskRta - kannar3a bhASA meM likhita zilAlekha ke anusAra harihararAya ke rAjyakAla meM bommigoMNDi ne saMnyAsa grahaNa kara svargArohaNa kiyaa|" 4.6.52 kAli - gauNDa (vi. saMvat 1474 ) hAdikallu meM, rate hakkalke ke samAdhi pASANa para ullekha hai ki varSa hemalambI 1417 I. (lUIrAisa) meM guNasena siddhAntideva ke gRhastha ziSya ...... ayyappa gauDa kI patnI kAli - gauNDi ne saMnyAsa grahaNa kara svarga gamana kiyaa| zilAlekha kI bhASA saMskRta tathA kannar3a hai | " 81. abhilekha - 540, jai. zi. saM., bhAga 4, pR. 356 82. abhilekha - 594, jai. zi. saM., bhAga 3 83. abhilekha 598, jai. zi. saM., bhAga 3 84. abhilekha - 591, jai. zi. saM., bhAga 4 85. DaoN. e. ena. upAdhye, jaina bibaliyogrAphI, pR. 500, vIra sevA maMdira, dariyAgaMja naI dillI, 1982 IsavI 86. abhilekha - 601, jai. zi. saM., bhAga 3 217
Page #280
--------------------------------------------------------------------------
________________ 4.6.53 nAgave ( 15vIM sadI) guDDaguDi ( dhAravAr3a, maisUra) meM kannar3a bhASA meM prApta abhilekha sarasta (sUrasta) gaNa ke kisI AcArya kI ziSyA 'nAgave' se saMbaMdhita hai, usake samAdhimaraNa para nirmita smAraka para yaha lekha uTTaGkita hai| 7 4.7 tamilanADu prAMta kI zramaNiyA~ ( 8vIM se 11vIM sadI) 4.7.1 enAdi kuTTanana sATI ( 10vIM sadI se pUrva ) lekha naM 116 meM IsA kI 10vIM sadI se pUrva kA ullekha hai ki kavvThugumalai grAma ke zilAlekha meM uTTaGki. ta hai ki vahAM kI tIrthaMkara pratimA 'enAdI kuTTanana sATI' kI preraNA se banavAI gaI thii| yaha tirUmalai kI sAdhvI kuraTTigaLa' kI ziSyA thii| 88 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 4.7.2 enAdi mAgaNakkuratti ( 10vIM sadI ke pUrva ) lekha naM. 150 grAma kuSThugumale kI pratimA enAdi mAgaNakkuratti sAdhvI kI preraNA se banI thii| 4.7.3 kurattigaLa ( 10vIM sadI) lekha saMkhyA 118 meM tirUpparUtti kI sAdhvI paTTinI bhaTTArA ( pramukha strI bhaTTArikA) kI ziSyA kurattigaLa kI preraNA se 'kuThugumalai' grAma meM eka pratimA nirmita hone kA ullekha hai| 4.7.4 tirUvilai kuratti ( 8vIM se 11vIM sadI) ye tirUvilai ke caturvidha saMgha kI adhiSThAtA AcArya bhaTTArikA thiiN| digambara aura zvetAmbara dharma-saMghoM kI mAnyatA aura sthiti ke viparIta ina mahAzramaNI kI bhaTTAraka, AcArya aura upAdhyAya ke pada para pratiSThA krAMtikArI aura Azcaryajanaka hI hai / " 4.7.5 ariSTanemi kurattigaLa ( 8vIM se 11vIM sadI) ye mammai-kuratigala kI ziSyA thiiN| inhoMne pratimA nirmANa meM preraNA dii| lekha saM. 66 hai| 2 jaina inskripzansa meM grAma 'kuLagumalai' diyA hai, aura lekha saM. 117 hai / " 87. abhilekha - 612, jai. zi. saM., bhAga 3 88. DaoN. e. ke. cakravartI, jaina insakripzaMsa, tamilanADu, pR. 80 89. vahI, pR. 92 90. vahI, pR. 80 91. jaina javAhiralAla, bhAratIya zramaNa-saMskRti, pR. 52 92. e. ke. cakravartI, sI. ke. zivaprakAzama, zrapada spajataMjanatama pada jupasadaMkanae pR. 187 93. dekheM- jai. iM. tamilanADu, pR. 80 218
Page #281
--------------------------------------------------------------------------
________________ digambara paramparA kI zramaNiyA~ 4.7.6 tIrtha bhaTTAra ( 8vIM se 11vIM sadI ) inakI ziSyAoM ne iLAnikkurarattu kkurattigaLa kI pavitra pratimA banAne kI preraNA dii| pratIta hotA hai, ki ye AcAryA sAdhvI thI, jinakA vizAla sAdhvI - saMgha rahA hogA | 24 4.7.7 tiruccAraNattu ( 8vIM se 11vI sadI) "cAraNa parvata kI pUjya adhyakSA gurUNI' zilAlekha saMkhyA 53 meM ullekha hai ki milAlura - kkurattiyAra kI ziSyA sAdhvI tiruccAraNattu bhaTTArigala kI preraNA se prastuta pratimA kA nirmANa huA / " sAutha iMDiyana inskripzansa meM tirUccAraNattu kurattigala ke 'varaguNa' nAmaka eka ziSya kA ullekha hai jo saMbhavataH pAMDya rAjavaMza kA sadasya thaa|" 4.7.8 tirUmalai - kkurattigala ( 8vIM se 11vIM sadI ) zilAlekha naM. 65 meM ullekha hai - "tirumalaikkurattigala sAdhvI (tirUmalai ke jaina saMgha kI gurUNI) kA ziSya enADikuTTanana (purUSa sAdhu) ke puNyaphalArtha yaha pratimA banAI gaI thii| 197 isa lekha se yaha tathya prakAza meM A hai ki tirumalai kI vaha gurUNI eka svatantra caturvidha jaina saMgha kI adhiSThAtA AcAryA athavA bhaTTArikA thI / aura unake zramaNa- zramaNiyoM ke saMgha meM purUSa sAdhu bhI ziSya ke rUpa meM unake AjJAnuvartI the| 479 tirUpparUtti kkurattigala ( 8vIM se 11vIM sadI) zilAlekha naM. 67 meM paTTinI bhaTTAra kI ziSyA tirUpparUtti - kurattigala ne pratimA bnvaaii| tirUpparUtti kurattigala kA artha 'tirUpparUtti' nAmaka sthAna kI sAdhviyA~ bhI hotA hai| 8 4.7.10 paLayirAikIkANIkkurattI ( 8vIM se 11vIM sadI ) zilAlekha naM. 52 ukta sAdhvI kI ziSyA siri kurattiyAra kI preraNA se pratimA nirmANa ke saMdarbha meM aMkita hai| 4.7.11 nAlakUra - kkurattigaLa ( 8vIM se 11vIM sadI) zilAlekha naM. 62 meM nAlakUra kI sAdhvI 'amalanemibhaTAra' (sAdhvI) kI ziSyA 'nAlakura - kkurattigala' (gurUNI bhaTTAra) tathA 'mANakkigala' kA nAma aMkita hai / 100 94. abhilekha - 64, vahI, pR. 186 95. jaina iMskri. tamilanADu, pR. 181 96. South Indian Inscriptions, Vol. 5-1 abhilekha 324, 326 97. jaina iMskri. tamilanADu, pR. 187 " 98. vahI, pR. 188 99. vahI, pR. 181 100. vahI, pR. 185 219
Page #282
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 4.7.12 nATTiga bhaTTArara (8vIM se 11vIM sadI) zilAlekha naM. 61 meM mahAsatI 'nAlakura-kkurattigaLa' kI ziSyA 'nATTiga-bhaTTArara' kI preraNA se pavitra pratimA ke nirmANa hone kA ullekha hai| 4.7.13 miLAlura-kkurattigaLa (8vIM se 11vIM sadI) kulugumalai grAma ke zilAlekha naM. 73 meM sAdhvI pIrUra-kkurattiyAra (pairUra kI gurUNI AcAryA) jo karaikAnanADU ke putra piDAna kuDI kI miMgAikumAna kI putrI thI; kI ziSyA 'miLAlura-kkurattigala' dvArA mUrti banavAne kA ullekha hai|102 4.7.14 visaiyA-kkurattiyAra (8vIM se 11vIM sadI) zilAlekha naM. 54 meM benabaikkuDi kI sAdhvI takkanasaMga kkurattigala (jmababaMda.dahaM jJAnataMjapahaMsa) kI ziSyA siri visaiyA (zrI vijayA) kI preraNA se jina pratimA kA nirmANa saMdanakaTTi ke zreyArtha karane kA ullekha hai| yaha eka svatantra saMgha kI AcAryA, adhiSThAtrI athavA adhyakSA thii| 4.7.15 pikkai kuratti (8vIM se 11vIM sadI) zilAlekha naM. 51 meM ullekha hai ki iDaikkalanaMdu ke sirUpolala kI sAdhvI pikkaikuratti kI preraNA se isa jinapratimA kA nirmANa huaa| 4.7.16 lenekkurattu kurattigala (8vIM se 11vIM sadI) yaha tIrtha bhaTTAra kI ziSyA thI, isakI preraNA se jinapratimA nirmApita hone kA saMdarbha zilAlekha naM. 64 meM prApta hotA hai| isa lekha se yaha bhI artha nikala sakatA hai ki ukta kurattigala 'lenekkurama' kI sAdhvI thii|105 4.7.17 adiTTanemi bhaTTAraka snAtaka kurattiyAra (8vIM se 11vIM sadI) zilAlekha naM. 66 meM ukta sAdhvI kA ullekha hai yaha mamei-kkurattigala kI ziSyA thI, inakI preraNA se jina-pratimA nirmita huI thii| 101. vahI, pR. 185 102. vahI, pR. 191 103. Jain Literature in Tamil, A.K.Charkavarthy, Page 181 104. vahI, pR. 180 105. vahI, pR. 186 106, vahI, pR. 187 220
Page #283
--------------------------------------------------------------------------
________________ digambara paramparA kI zramaNiyA~ 4.7.18 avanaMdi kurattiyAra (8vIM se 11vIM sadI) prAkRtika guphA para pAyA gayA yaha zilAlekha hai| isameM ullekha kiyA gayA hai ki perambattiura kI sAdhvI paTTinIkurattiyAra kI ziSyA avanaMdi kurattiyAra kI preraNA se jina pratimA nirmita karAI gaI thii|'07 ukta saMdarbha zilAlekha saMkhyA 89 kA hai| inake atirikta katipaya anya AryikAe~ - avvaiyAra, guNa tAGkuirattiyAra, ilanesurattu kurattiyAra, kavunda aDigala, kanakavIra kuranti, kuMDala kurattiyAra, mammaikurattiyAra, milanUra kurattiyAra, nalakUra kurattiyAra, perUra kurattiyAra, piccekurattiyAra, pUrvanandi kurattiyAra, saMgha kurattiyAra, tirUvasai kurattiyAra, zrI vijaya kurattiyAra Adi nAmoM kA ullekha paM. siMhacanda jaina zAstrI ne 'tamilanADu meM jainadharma evaM tamilabhASA ke vikAsa meM jainAcAryoM kA yogadAna" zIrSaka se AsthAMjalI meM kiyA hai|108 samIkSA ina saba zilAlekhoM se yaha spaSTa siddha hotA hai ki tamilanADu jaise sudUra dakSiNa pradeza meM prAcIna kAla meM bhI jainoM ke sudRr3ha kendra the, aura sAdhviyoM ke aise svatantra saMgha the, jinakI sarvasattAsampanna saMcAlikAe~ kurattiyAra, kurattigala athavA kuratti yA bhaTTArikAe~ hotI thiiN| ye 'kurattiyAra' kisa saMgha se saMbaMdhita thI, isakA kahIM spaSTa ullekha prApta nahIM hotA, kiMtu yApanIya saMgha jisane sAdhAraNataH samagra strI samAja ko aura vizeSataH sAdhviyoM ko jo sAdhuoM ke samAna adhikAra diye, usase vidvad manISiyoM ne inake yApanIya paramparA kI hone kI saMbhAvanA vyakta kI hai. kyoMki zvetAmbara aura digambara paramparA meM to prArambha kAla se lekara Aja taka sAdhviyoM ke samaha sAdha AcAryoM ke hI adhIna haiM, ataH ye sAdhvI AcAryA ukta donoM saMghoM se bhinna kisI anya saMgha kI honI cAhiye, aura vaha saMgha 'yApanIya-saMgha' ho sakatA hai| dakSiNa bhArata kI ina AryikAoM ne tatkAlIna sthiti meM samAja meM nava jAgaraNa kA zaMkha phUMkA, dhArmika pravRttiyoM ke zodhana meM apanA samaya diyA tathA samAja kI dharma bhAvanAoM meM abhivRddhi kii| dakSiNa bhArata meM bhAratIya-saMskRti, dharma aura darzana kI dhArA ko akSuNNa banAye rakhane meM inakA mahattvapUrNa sthAna rahA hai| 4.8 uttarabhArata meM digambara paramparA kI AryikAe~ (vi. saM. 11vIM se 19vIM sadI taka) uttara bhArata meM digambara paramparA kI AryikAoM ke ullekha 11vIM zatAbdI se upalabdha hue haiN| gvAliyara ke 11vIM se 16vIM zatAbdI se prApta purAtAttvika sAkSyoM se digambara muni evaM AryikAoM ke ullekha prApta hote hai| yahAM ke dUbakuNDa nAmaka sthAna ke 1088 IsavI ke prApta zilAlekha meM digambara muni saMgha-muni, AryikA, ailaka, kSullaka kA aMkana hai|09 isI prakAra devagar3ha jilA jhAMsI ke aneka abhilekha digambara AryikAoM se saMbaMdhita hai| vahAM ke maMdira saMkhyA 11 ke sAmane tathA 12 ke dakSiNa meM sthita mAnastambha ke pUrva kI ora saMvat 1116 kI do paMktiyoM ke 107. vahI, pR. 171 108. AcArya zrI vimalamuni abhinaMdana graMtha, pR. 185 109. jaina kAmatAprasAda. digambaratva aura digambara muni, pR. 118 221
Page #284
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa abhilekha meM 'AryikA' kA upadeza aMkita hai||10 induA, lavaNazrI, navAsI, madana, dharmazrI Adi AryikAoM ke sakriya dhArmika sahayoga aura jIvana-gAthAe~ bhI abhilikhita haiN| saMvat 1208 ke zilAlekha se jJAta hotA hai ki vahA~ AcArya jayakIrti ke ziSyoM meM bhAvanandi muni tathA kaI AryikAe~ thIM, isI prakAra saMkhyA 222 kI mUrti muni, AryikA, zrAvaka evaM zrAvikA-caturvidha saMgha ke liye banI thii|'' uttara bhArata ke vairATanagara (dillI ke nikaTa) meM akabara ke zAsanakAla ke samaya kavi rAjamalla jinhoMne 'lATI saMhitA' kI racanA kI; ne 'jambUsvAmI carita' meM likhA hai ki bhaTAniyA kola ke nivAsI sAha ToDara jaba tIrthayAtrA karate hue mathurA paMhuce to unhoMne vahAM 514 digambara muniyoM ke samAdhi sUcaka prAcIna stUpoM ko jIrNazIrNa dazA meM dekhakara unakA uddhAra karavAyA, tathA zubha tithi va vAra ko caturvidha saMgha-muni, AryikA, zrAvaka, zrAvikA ko ekatra kara pratiSThA karavAI thii|12 isa ullekha se pratIta hotA hai ki kucha digambara muni va AryikAe~ akabara kAla meM vicaraNa karatI thIM, lekina usake pazcAt dhIre-dhIre digambara AryikAe~ vilupta sI ho gyiiN| yahAM saMvat 1045 se 1828 taka upalabdha digambara paramparA kI AryikAoM kA vivaraNa diyA gayA hai| 4.8.1 AryA lalitazrI (saMvat 1045) dvArahaTa ji. alamor3A (u. pra.) meM saMvat 1045 san 988, kA saMskRta bhASA evaM nAgarI lipi meM ullikhita yaha zilAlekha caraNapAdukA ke pAsa hai| isameM ukta varSa meM arjikA devazrI kI ziSyA arjikA lalita zrI kA nAma aMkita hai| lekha se yaha spaSTa nahIM hotA hai ki yaha caraNa pAdukA lalitazrI kI hai yA unakI preraNA se pratiSThApita kisI AcArya yA muni kii| 4.8.2 AryikA induA (saMvat 1095) devagar3ha jilA jhAMsI (u. pra.) ke kile meM tIrthaMkara kI eka khar3I mUrti para prAkRta-saMskRta bhASA meM saM. 1095 kI do paMkti kA zilAlekha hai usa para 'AryikA induA' nAma aMkita hai| saMbhava hai, ukta mUrti ke nirmANa meM AryikA induA kI preraNA rahI ho| 4.8.3 AryikA lavaNazrI (saMvat 1135) devagar3ha jilA jhAMsI (u. pra.) ke maMdira saMkhyA 20 meM eka jainamUrti kI sthApanA huI, isameM vi. saM. 1136 meM jasodhara ke putra (nAma aspaSTa) kA ullekha hai| yahIM ke eka anya lekha meM saM. 1135 meM AryikA lavaNazrI kA nAma 110. DaoN. bhAgacandra 'bhAgendu' devagar3ha kI jaina kalA eka sAMskRtika adhyayana, pR. 76 111. digambaratva aura digambara muni, pR. 120 112. digambaratva aura digambara muni, pR. 144 113. jaina zilAlekha saMgraha, bhAga 5, pR. 22 114. vizvambharadAsa gArgIya, devagar3ha ke jaina maMdira, saMkhyA 11, prakAzana-balavanta presa, zrI devagar3ha tIrthoddhAraka phaMDa, jhAMsI, vI. saM. 2448 222
Page #285
--------------------------------------------------------------------------
________________ digambara paramparA kI zramaNiyA~ aMkita hai|'' devagar3ha ke jaina maMdira nAmaka graMtha meM arjikA lavanAsara nAma hai|" jo lavaNazrI kA hI sUcaka hai yaha lekha saMskRta bhASA aura nAgarI lipi meM ullikhita hai| 4.8.4 sonA Adi AryAe~ ( 12vIM sadI ) devagar3ha jilA jhAMsI (u. pra.) meM aura bhI aneka aise zilAlekha haiM, jina para AryikAoM ke nAma aMkita haiN| vahAM ke maMdira naM. 16 meM AryikA sonA, AryikA sirimA, AryikA padmazrI, saMyamazrI, ratnazrI, lalita zrI, saMyamazrI, jayazrI . Adi nAma uTTaGkita haiN| ye zilAlekha saMskRta bhASA aura nAgarI lipi meM hone se 12vIM sadI ke pratIta hote haiN| 17 4.8.5 arjikA gaNI ( 12vIM sadI) devagar3ha ke maMdira meM hI pA~ca iMca laMbI khaDgAsana kI mUrti para 'arjikA gaNI....' ullikhita hai, saMbhava hai ye gaNinI sAdhvI ho, saMvat ajJAta hai / 18 4.8.6 arjikA imaduvA ( saMvat 1200 ) ukta maMdira meM tIna phuTa sAr3he 8 iMca kI U~cI baiThI huI pratimA saM. 1200 ke lagabhaga kI hai, isameM ukta AryikA kA nAma aMkita hai / " 4. 8.7 arjikA ma...... (saMvat 1201 ) devagar3ha (u. pra. ) kile meM DhAI iMca...... laMbI RSabhanAtha jI kI padmAsana sthita pratimA meM pratiSThAtrI ke rUpa meM ukta AryikA kA nAma miTa jAne se par3hA nahIM jaataa| yaha saMvat 1201 kA abhilekha hai / 1 20 digambara paramparA ke siddhAnta se pratikUla AryikA kA pratiSThAtrI ke rUpa meM nAma aMkita honA eka navInatA hai| 4.8.8 AryikA navAsI ( saMvat 1207 ) devagar3ha ke hI jaina maMdira naM. 4 ke dAhine stambha para saMvat 1207 kI do paMkti hai, usameM AcArya jayakIrti ke sAtha arjikA navAsI kA nAma aMkita hai| 1 21 115. abhilekha 49-50 - DaoN. vidyAdhara joharApurakara, jaina zilAlekha saMgraha, bhAga 5, pR. 117 116. vizvambharadAsa gArgIya, devagar3ha ke jaina maMdira, naM. 107 117. zilAlekha saMkhyA 310 se 369, jaina zilAlekha saMgraha, bhAga 5, pR. 117 118. vi. gArgeya, devagar3ha ke jaina maMdira, saMkhyA 32 119. vahI, saMkhyA 30 120. vahI, saMkhyA 52 121. vahI, saMkhyA 25 223
Page #286
--------------------------------------------------------------------------
________________ 4.8.9 AryikA dharmazrI (saMvat 1208) devagar3ha (jhAMsI) ke purAtattva meM digambara AryikAoM ke kaI ullekha prApta hote haiN| saM. 1208 ke lekha meM digambara gurUoM kI bhakta " AryikA dharmazrI" kA ullekha hai| saMvat 1208 meM vahAM AcArya jayakIrti prasiddha the| unake ziSyoM meM bhAvanandi muni tathA kaIM AryikAe~ thii| saMkhyA 222 kI mUrti para bhI AryikA kA nAma caturvidha saMgha ke sAtha jur3A huA hai| 122 4.8.10 arjikA mekuzrI / merUzrI (saMvat 1215 ) khajurAho (chatarapura, ma.pra.) ke zrI zAMtinAtha maMdira meM sthita jinamUrti ke pAdapITha para arjikA mekuzrI kA nAma uti hai| yaha AryA dezIgaNa paMDita zrI rAjanaMdi ke ziSya paMDita zrI bhAnukIrti kI ziSyA thI / jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa lekha saMvat 1215 (I. 1158) kA nAgarI lipi va saMskRta bhASA meM hai / 1 23 isa lekha meM ullekhita arjikA kuzrI - sambhavataH nimna zilAlekha meM ullekhita merU zrI hI ho| DaoN. kastUracaMda kAsalIvAla ne khajurAho ke hI dakSiNa-pUrva ke jaina maMdira naM. 8 meM candraprabha bhagavAna kI pratimA kI pIThikA para isI saMvat meM bhAnukIrti kI ziSyA 'arjikA merU zrI' kA ullekha kiyA hai| yaha nAma adhika upayukta lagatA hai| isa zilAlekha ko unhoMne caMdela rAjAoM se saMbaMdhita mAnA hai| 124 4.8.11 NANazrI (saMvat 1223 ) mAlapurA ke maNDI ke mandira meM vi. saMvat 1223 meM pratiSThita eka pratimA hai jisa para mAthura saMgha ke paMDita kanakacaMdra kI ziSyA 'NANazrI' aura pratiSThAcArya vIranAtha kA ullekha kiyA hai| 25 pratimA kI pratiSThApanA ke samaya 'NANazrI' saMghastha sAdhviyoM ke sAtha vahAM upasthita huI thii| 4.8.12 AryikA jJAnazrI (saMvat 1234 ) AryikA jJAnazrI kA ullekha mAlavA ke jaina abhilekha meM prakAzacandra jaina ne apane zodha-prabandha 'madhyakAlIna mAlavA meM jainadharma' meM kiyA hai| yaha abhilekha saMvat 1234 kA hai| isameM 'dharmazrI' kA bhI nAma hai 1 126 4.8.13 AryA madana zrI ( saMvat 1246 ) saM. 1246 ke prAkRta bhASA meM aMkita ajamera (rAja.) ke zilAlekha para AryikA madana zrI dvArA AcArya 122. A. dezabhUSaNa, bha. mahAvIra aura unakA tattva-darzana, a. 4, pR. 436 123. zrI saMvatu 1215 mAgha sudi 5 ravau dezIgaNe paMDitaH zrI rAjanaMdi tat siSya paMDitaH zrI bhAnukIrti arjikA mekuzrI abhinandana svAminaM nityaM prnnmNti| -abhilekha - 100, 'joharApurakara', jai. zi. saM., bhAga 5 123. madhyapradeza ke digaMbara jaina tIrtha, cedi janapada, pR. 108 125. DaoN. kAsalIvAla, khaMDelavAla jaina samAja kA bRhad itihAsa, pR. 162 126. saMvat 1234 varSe...... zrI mUlasaMghe bhaTTAraka zrI dharmakIrti deva seNadeva arjikA nANIziri .......li dharmaziri praNamati nityaM karmakSayArthaM kArApitA / pR. 419 (aprakAzita) prAcya vidyApITha, zAjApura se prApta 224
Page #287
--------------------------------------------------------------------------
________________ digambara paramparA kI zramaNiyA~ mANikyadeva ke ziSya somadeva kI mUrti pratiSThApita karane kA ullekha hai| sAtha hI saMghasahita mUrti ko vaMdanA bhI karatI hai aisA varNita hai| 27 yaha lekha 12vIM zatAbdI kI jainalipi meM likhA huA hai| 4.8.14 AryA ratnasiri evaM AryA kulikI (13vIM sadI) AryA ratnasiri bhaTTAraka zrI guNakIrti deva, zrI yaza:kIrti, zrI malayakIrti tathA zrI guNabhadra kI ziSyA thiiN| inakI ziSyA kulikI ne tAmrapatra meM eka yaMtra likhavAyA thaa| 28 4.8.15 arjikA guNazrI evaM vimalazrI (saMvat 1428) dillI nayA mandira kaTaghara kI mUrtiyoM meM AdinAtha kI mUrti para "saMvat 1428 jyeSTha sudi 12 kA lekha hai| usake anusAra isa mUrti ke pratiSThApaka AcArya vimalasena bhaTTAraka devasena ke ziSya the, ve kASThAsaMgha, mAthurAnvaya zAkhA se sambaMdhita the| arjikA guNazrI aura vimala zrI inhIM vimalasena kI ziSyA thI, yaha bAta usI maMdira kI eka anya mUrti ke lekha se prakaTa honA likhA hai| 29 sva. kAmatAprasAda jI ne kisa mUrti ke lekha para AryikAoM kA nAma par3hA hai, mAlUma nhiiN| hamane vahA~ kI pratyeka mUrti kA zilAlekha dekhA kiMtu ye nAma hamAre par3hane meM nahIM aaye| ukta maMdira terApaMtha digambara zAkhA kA hai, isa zAkhA meM tIrthaMkara kI mUrti para 'AryA' kA nAma aMkita karane kA kaTTara virodha dekhA gayA hai| 4.8.16 AryA jetakSaNI evaM saMyama zrI (vi. saMvat 1473) AryA jetakSaNI aura saMyama zrI kA ullekha kASThA saMgha ke bhaTTAraka zrI sahasrakIrti deva ke ziSya zrI guNakIrti deva ke ziSya yazakIrti deva kI ziSyA ke rUpa meM huA hai| AryA jetakSaNI aura AryikA saMyamazrI ne zrI mahAvIra svAmI kI dhAtu pratimA jo padmAsana meM sthita hai aura jisakI UMcAI 5.4" kI hai, vaha vi. saMvat 1473 meM pratiSThita karAI thii|130 4.8.17 arjikA vimalamatI (saMvat 1479) tomaravaMzIya vIramadeva ke rAjyakAla meM saMvat 1479 meM jautu kI strI 'saro' ne 'SaTkarmopadeza' kI prati likhavAkara arjikA vimalamatI ko pUjA-mahotsava ke sAtha samarpita kii| yaha prati Amera ke zAstra bhaMDAra meM vidyamAna hai| isa ullekha se siddha hotA hai ki jaina zrAvikAeM bhI zrutajJAna kI rakSA ke kArya bar3e utsAha evaM Adara ke sAtha karatI thiiN| 127. zilAlekha saMkhyA 418, jaina zilAlekha saMgraha, bhA. 3, pR. 224 128. prakAzacanda jaina-madhyakAlIna mAlavA meM jainadharma, zodha-prabandha (aprakAzita) zAjApura prAcya vidyApITha 129. digambaratva aura digambara muni, pR. 122 130. prazasti-saMvat 1473 jeSTha sudI 15 budha dine zrI kASThAsaMghe bhaTTAraka zrI sahasrakIrti devA tatpa? zrI guNakIrtidevA tat ziSya yazakIrti devA AryA jetakSaNI AryA saMjamazrI nijakarmakSayArthaM prtisstthitm|-jain kamalakumAra, jinamUrti prazasti lekha, pR. 27 131. pArakha zrI jayaMtilAla, ma. pra. ke digambara jaina tIrtha, pR. 22 225 For Prib e rsonal Use Only
Page #288
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 4.8.28 AryikA AgamazrI (saMvat 1483) inakA ullekha balAtkAragaNa dillI jayapura zAkhA lekhAMka 244 niSIdikA para ullikhita hai| ye nandisaMgha ke kundakunda AcArya ke anvaya meM padmanaMdi ke ziSya bhaTTAraka zrI zubhacandradeva kI ziSyA thii| inakI samAdhi banAne kA ullekha prApta hotA hai| 32 4.8.19 AryikA jaitazrI evaM vimalazrI (saMvat 1497) saMvat 1497 kASThasaMgha ke AcArya amarakIrti dvArA racita 'SaTkarmopadeza' nAmaka grantha kI eka prati gvAliyara ke tevara yA tomaravaMzI rAjA vIramadeva ke rAjya meM agravAla sAhU jaitU kI dharmapatnI sare ne likhAkara AryikA jaitazrI kI ziSyaNI AryikA vimalazrI ko samarpita kI thii| 4.8.20 AryikA saMyamazrI (vi. saMvat 1513) vi. saMvat 1513 kI cauvIsI mUrti mUlasaMgha AryikA saMyamazrI ke zreyArtha ghoghA meM pratiSThita kI gaI thii| yaha abhilekha balAtkAra gaNa-sUrata zAkhA kA hai||34 4.8.21 AgamazrI "kSullikA" (vi. saMvat 1531) __saMvat 1531 phAlguna zu. 5 ko zrI mUlasaMgha ke bhaTTAraka zrI jinacandra siMhakIrti deva kI ziSyA Agamasiri kSullikA dvArA kalikuMDayaMtra karavAne kA ullekha hai| 4.8.22 AryikA raNamatI (vi. saMvat 1566) abhimAna merU mahAkavi puSpadaMta ne "jasaharacariu" kI apabhraMza bhASA meM racanA kI thI, usakI TIkA AryA raNamatI ne saMskRta meM likhii| isakA racanA samaya san 1509 mAnA jAtA hai| "yazadharacaritra" kI khaMDita prati dillI paMcAyatI maMdira ke zAstra bhaMDAra meM hai| yazodharacaritra kI yaha TippaNI kI prati saM. 1566 mRgasira kRSNA dasamI budhavAra ko likhI gaI hai| TippaNI ke aMta meM nimna puSpikA vAkya likhA huA hai :- "iti zrI puSpadaMta yazodhara kAvya ko likho AryikA zrI raNamati kRta sampUrNam"136 4.8.23 AryA ratnamatI (16vIM sadI kA madhyakAla) AryA ratnamati ne saMskRta bhASA meM racita "samyaktva kaumudI" graMtha kA gujarAtI padyAnuvAda kiyA thA, jo "samakItarAsa" ke nAma se prasiddha hai, vaha kula 89 pannoM kA hai| isake bIca meM laghu kathAe~ bhI haiM, usameM samakIta 132. bijauliyA, anekAnta mAsika aMka 11, pR. 365 133. zAstrI paramAnaMda kA lekha, dRSTavya-bra. paM. caMdAbAI abhinaMdana graMtha, pR. 482 134. DaoN. vi. joharApurakara, bhaTTAraka saMpradAya, pR. 170, lekhAMka 429 135. nAhaTA agaracaMda, pratimA lekha saMgraha, dRSTavya-jaina siddhAnta bhAskara, 'ArA' pR. 16 136. zAstrI paramAnanda kA lekha, dRSTavya-bra. paM. candAbAI abhinaMdana graMtha, pR. 479-81 | 226
Page #289
--------------------------------------------------------------------------
________________ digambara paramparA kI zramaNiyA~ prApti kI ATha kathAe~ haiM aura prasaMgavaza aneka avAntara kathAe~ bhI yathAsthAna dI gaI haiN| graMtha ke aMta meM unhoMne jo apanI gurU paraMparA dI hai usameM mUlasaMgha kundakundAnvaya sarasvatI gaccha meM bhaTTAraka padmanaMdI ke ziSya jJAnabhUSaNa kI ziSyA AryA candramatI, vimalamatI aura rtnmtii| AryA ratnamatI ne yaha rAsa vimalamatI kI preraNA se racA hai| ukta racanA kI hastalikhita prati elaka pannAlAla digambara jaina sarasvatI bhavana, jhAlarA (pATana) meM surakSita hai|' 4.8.24 AryikA devazrI (vi. saMvat 1568) saMvat 1568 ke phAlguna mAsa zuklapakSa kI dasamI tithi gurUvAra ke dina giripura meM zrI AdinAtha ke caityAlaya meM mUlasaMghIya bhaTTAraka zrI jJAnabhUSaNa ke ziSya bhaTTAraka vijayakIrti kI bhaginI AryikA devazrI ke liye 'padmanaMdI paMcaviMzati' kI prati zrI saMgha ne likhvaaii| yaha ullekha bar3odA, dA. mA. pR. 34 para ullikhita hai| yaha balAtkAra gaNa IDara zAkhA kA lekha hai| 38 4.8.25 AryA vinayazrI (vi. saMvat 1582) AryA vinayazrI AryA vimalazrI kI ziSyA va bhaTTAraka lakSmIcanda dvArA dIkSita thii| inake viSaya meM ullekha hai, ki inhoMne 'mahAbhiSeka bhASya' svayaM likhakara mUlasaMgha ke bhaTTAraka zrI mallibhUSaNa deva ke ziSya bhaTTAraka zrI lakSmIcaMdra deva ke ziSya vara brahma zrI jJAna sAgara ko par3hane ke liye diyaa| brahma nemidatta ne AryA vinayazrI kA apane graMtha meM Adara pUrvaka ullekha kiyA hai| ukta TIkA unhoMne saMvat 1582 ke caitra mAsa zuklapakSa kI paMcamI tithI ravivAra ko bhagavAna RSabhadeva ke caityAlaya meM likhii| yaha lekha 'SaTprAbhRtAdi saMgraha' prastAvanA pR. 7 para diyA hai| sAdhvI zrI kI vidvattA evaM pANDitya kA yaha anUThA udAharaNa hai| 4.8.26 AryA rAjazrI (vi. saMvat 1584) AryA rAjazrI ke viSaya meM itanA hI ullekha milatA hai ki ye puravAla vaMza meM samutpanna nArAyaNa siMha kI bahana evaM yazasena kI ziSyA thii| inake putra paMDita jinadAsa kASThAsaMgha ke mAthurAnvaya aura puSkaragaNa ke bhaTTAraka kamalakIrti kumudacandra aura bhaTTAraka yazasena ke anvaya meM hue the| vi. saM. 1584 meM inake Adeza se kavi bIrU ne dehalI ke mugala bAdazAha bAbara ke rAjyakAla meM rohitAsapura ke pArzvanAtha mandira meM bRhat siddha cakra pUjA' grantha ko racanA kI thii| ukta grantha kI prazasti meM AryA rAjazrI kI 'saMyamanilayA' kahakara stuti kI gaI hai| 40 putra ko dIkSA dekara svayaM jaina zramaNI banane vAlI aisI anekoM mahilAe~ jainadharma meM huI haiN| ina zramaNiyoM ne zAsana prabhAvanA ke jo kArya kiye usase samUcA caturvidha saMgha lAbhAnvita huA hai| 137. zAstrI paramAnanda, dRSTavya, vahI, pR. 481 138. DaoN. vi. joharApurakara, bhaTTAraka saMpradAya, pR. 144, lekhAMka 365 139. vahI, pR. 175, lekhAMka 470 140. tacchikSaNIha jAtA sacchIla taraMgiNI mhaavrtinii| rAjazrIriti nAmnI saMyamanilayA virAjate jgti||4|| -paMDita jugalakizora, jaina grantha prazasti saMgraha, bhAga 1, pR. 222 227 For Price Lepesonal Use Only
Page #290
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bahada itihAsa 4.8.27 vinayazrI (vi. saMvat 1595) bhaTTAraka zrI dharmacandra kI ziSyA vinayazrI AryikA ko par3hane ke liye kavi siMha kRta "pajjuNacariu" kI pANDulipi sAha surajana evaM usakI dharmapatnI sunAvata ne saMvat 1595 meM bheMTa kI thii| dharmacandra apane yuga ke bar3e bhArI saMta evaM prabhAvaka AcArya the, inhoMne jaina sAhitya evaM saMskRti kI bhArI sevA kI thI, inakI aura bhI aneka AryAeM thiiN|14 4.8.28 AryikA vijayazrI (vi. saMvat 1612) saM. 1612 meM sonI gotrIya bAI tIlhU ne 'navakAra zrAvakAcAra' kI pratilipi karavAkara AryikA vijayazrI ko bheMTa kI thii|142 4.8.29 AryA cAritrazrI (vi. saMvat 1621) saMvat 1621 meM mUlasaMgha balAtkAra gaNa sarasvatI gaccha kundakundAcArya ke anvaya meM bhaTTAraka zrI padmanaMdi deva kI paramparA meM bhaTTAraka zrI zIlabhUSaNa kI ziSyA AryA zrI cAritrazrI kA ullekha hai| unhoMne bAI hIrA tathA caMdA ke paThanArtha "yazodhara caritra" alavara nivAsI paMDita vINAsuta se likhavAyA thaa|143 4.8.30 AryikA haraSamatI (vi. saMvat 1641) saMvat 1641 kArtika kRSNA 5 ko balAtkAra gaNa kAraMjAzAkhA ke bhaTTAraka devendrakIrti ne eraMDavela nagara ke zrI dharmanAtha caityAlaya meM haraSamatI AryikA ke lie "ambikArAsa" kI eka prati likhii| 44 4.8.31 ajItamati (vi. saMvat 1650) Apane apane ko bAI ajItamati likhA hai, Apa bhaTTAraka vAdicandra (16vIM-17vIM zatAbdI) kI pramukha ziSyA thIM, unhIM ke saMgha meM brahmacAriNI sAdhvI ke rUpa meM rahatI thI, aMtima samaya meM Apa kSullikA banI thii| AcArya vidyAnandajI ke kathanAnusAra unake janma kA anumAna saMvat 1610 ke AsapAsa mAnA jAtA hai| unake svayaM ke hAtha se likhA huA eka guTakA hai jo saMvat 1650 kA hai| isa guTake meM unakI saMgrahita racanAe~ -(1) AdhyAtmika chaMda (2) SaTpada (3) bhaktiparaka 7 pada (4) itihAsa paraka ghaTanAoM kA varNana aadi| inakI sabhI racanAe~ svAntaH sukhAya evaM Atma-rasa se paripUrNa haiN| ye huMbar3a jAti ke zrAvaka kAnha jI, jo apane samaya ke prabhAvazAlI vyakti the evaM sAgavAr3A ke rahane vAle the; unakI putrI thii| 45 141. 'kAsalIvAla', khaMDelavAla jaina samAja kA bRhad itihAsa, pR. 150 142. (ka) rAjasthAna ke jaina zAstra bhaMDAroM kI graMtha sUci bhAga-4, pR. 65 (kha) DaoN. kAsalIvAla, khaMDelavAla jaina samAja kA bRhad itihAsa, pR. 109 143. DaoN. vi. joharApurakara, bhaTTAraka saMpradAya, lekhAMka saM. 309, pR. 127 144. vahI, 109, pR. 51 145. DaoN. kAsalIvAla, dRSTavya- bAI ajItamati evaM usake samakAlIna kavi, zrI mahAvIra grantha akAdamI, jayapura, 1984 I. 228
Page #291
--------------------------------------------------------------------------
________________ digambara paramparA kI zramaNiyA~ 4.8.32 AryikA pratApazrI (vi. saMvat 1688 ) kASThAsaMgha mAthurAnvaya puSkaragaNa bhaTTAraka zrI sahastrakIrti kI ziSyA AryikA pratApazrI ne sapIdonagara meM saMvat 1688 meM uttamakSamAdi dazalakSaNI dharma yaMtra banavAyA / tAmrapatra para aMkita yaha yaMtra evaM lekha nayA mandira dharmapurA dillI meM hai| bhaTTAraka saMpradAya ke lekhaka DaoN. joharApurakara ne inhIM AryA kI caraNapAdukA saMvat 1688 meM hone kA ullekha lekhAMka 610 meM kiyA hai| 146 AryikA pratApazrI kI samAdhi sapIdo nagara meM saMvat 1688 kI banI huI hai| isa pratimAlekha kI hastalikhita prati ati jIrNa avasthA meM zrI agaracanda nAhaTA saMgraha meM hai| 147 4.8.33 AryikA pAsamatI (vi. saMvat 1787 ) yaha lekha balAtkAra gaNa kAraMjA zAkhA kA hai| isameM ullekha hai ki mUlasaMgha ke zrI dharmacaMdra deva ke ziSya bhaTTAraka zrI devendrakIrti jaba sUrata ke vAsupUjya caityAlaya meM virAjamAna the, taba saMvat 1787 kI bhAdrapada zuklA 5 ko AryikA pAsamatI ke liye zrIcanda viracita 'kathAkoSa' kI eka prati likhavAI | 148 4.8.34 zikhara zrI (vi. saMvat 1816 ) saMvat 1816 devalagrAma ke zrIcandraprabhu caityAlaya meM bhaTTAraka zrI narendrasena ke ziSya zrI zAMtisena kI ziSyA AryikA zikhara zrI jI ne apane ziSya paM. vAnArzidAsa ke lie harivaMzadAsa kI eka prati likhii| yaha prati nAgapura senagaNa mandira 20 meM maujUda hai| 149 4.8.35 zAMtamatI aura indumatI (vi. saMvat 1828 ) saMvat 1828 balAtkAragaNa kAraMjAzAkhA ke AcArya dharmacandra bhaTTAraka ke ziSya vRSabha ne zAMtamatI aura indumatI AryikA ke Agraha para "ravivrata kathA " likhI / tathA saMvat 1830 kI jyeSTha kRSNA 5 ko "nirdoSasaptamI vrata" kA udyApana likhA / 150 yogadAna : digambara paramparA meM uttara bhArata kI ina zramaNiyoM ne jainadharma aura saMskRti ke vikAsa evaM saMrakSaNa ke lie aneka ullekhanIya kArya kiye haiN| prAcIna zAstroM kI surakSA evaM pracAra ke lie unakI adhikAdhika hastalikhita pratiyA~ taiyAra karavAkara vitarita karavAI, naye maMndira nirmANa, prAcIna mandiroM kA jIrNoddhAra, zAstradAna, auSadhadAna hetu mahilAoM ko prerita kiyA / itihAsa surakSA ke lie tAmrapatra, zilAlekha Adi kA lekhana kArya karavAyA / anekoM ne sallekhanA - samAdhi grahaNa kara svargArohaNa kiyaa| 146. bhaTTAraka saMpradAya, pR. 234 147. jaina siddhAnta bhAskara, SaNmAsikI, pR. 16 148. (ka) zrI rAyabahAdura, zrI hIrAlAla jI saMpAdita, madhyaprAnta aura barAra ke hastalikhitoM kI sUcI, pR. 727 (kha) DaoN. vi. joharApurakara, bhaTTAraka saMpradAya, lekhAMka 159, pR. 61 149. vahI, lekhAMka 73 150. vahI, lekhAMka 181, pR. 66-67 229
Page #292
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 4.9 samakAlIna digambara paramparA kI zramaNiyA~ (vikrama kI bIsavIM sadI ke uttarArddha se vartamAna taka) digambara muni eMva AryikAoM kI avicchinna paramparA apane AvirbhAva kAla se 15vIM 16vIM zatAbdI taka dikhAI detI hai, usake pazcAt koI Thosa prAmANika sAmagrI upalabdha nahIM hotii| kisI guTake meM, graMtha meM yA kiMvadantiyoM se athavA zruti paramparAoM se chuTapuTa kisI digambara muni kA ullekha milatA bhI hai to vaha kisI saMgha ke rUpa meM nhiiN| svargIya kAmatAprasAda jI ne DhAkA zahara meM zrI narasiMhamuni (saMvat 1870) kA, jayapura meM eka digambara muni (20vIM sadI) kA, saMvat 1969 meM candrasAgara jI kA, saMvat 1978 udayapura meM AnaMdasAgara jI kA tathA saMvat 1974 meM anaMtakIrti jI Adi muniyoM ke astitva kA ullekha kiyA hai, kiMtu ye sUcanAe~ atyalpa haiM, inameM bhI digambara AryikAe~ to bhaTTAraka-paramparA meM hI dikhAI detI haiM, vaha bhI AcArya dharmacandra bhaTTAraka kI ziSyA zAMtimatI iMdumatI balAtkAra gaNa kAraMjA zAkhA kI ullikhita haiN| inakA astitva kAla 1828 hai, isake pazcAt bIsavIM sadI ke uttarArdha taka AryikAoM ke ullekha nahIM haiN| digambara muni paramparA kI vicchinna kar3I ko jor3ane vAle AcArya AdisAgarajI mahArAja hue, jo 'aMkalIkara' ke nAma se prasiddha the, inhoMne 47 varSa kI avasthA meM yogya gurU ke abhAva meM svayaM hI kunthalagiri siddhakSetra para prAcIna AcArya kulabhUSaNa dezabhUSaNa ko sAkSI mAnakara saMvat 1971 meM dIkSA aMgIkAra kI inheM saMvat 1972 meM arthAt dIkSA ke dUsare hI varSa meM caturvidha saMgha ne AcArya pada pradAna kiyA thaa| Apa Agama-marmajJa evaM mahAna tapasvI the, sAta-sAta dina ke pazcAt AhAra grahaNa karate the, nirjana guphAoM meM dhyAna sAdhanA karate the| saMvat 2000 phAlguna kR. 13 ko 14 dina kI saMlekhanA pUrvaka deha tyAga kiyaa||52 Apake pazcAt zrI mahAvIrakIrti jI mahArAja AcArya bne| ApakI zAkhA meM tapasvI samrAT bhArata gaurava siddhAnta cakravartI zrI sanmatisAgarajI mahArAja, sva. AcArya vimalasAgarajI mahArAja AcArya bharatasAgarajI mahArAja vartamAna meM gaNadharAcArya zrI kunthusAgara jI mahArAja, AcArya sambhavasAgara jI, AcArya puSpadanta sAgara jI, AcArya virAgasAgara jI, AcArya sudharma sAgarajI ailAcArya kanakanandijI, AcArya zrI padmanandijI Adi AcArya tathA gaNinI vijJAnamatijI, gaNinI zrI kulabhUSaNamatijI, gaNinI zrI kamalazrIjI kA vizAla saMgha vidyamAna hai| digambara-paramparA kI dvitIya zAkhA cAritra cakravartI AcArya zAMtisAgarajI ma. (dakSiNa) kI hai| inhoMne saMvat 1977 meM zrI devendrakIrtijI se muni dIkSA aMgIkAra kI, 4 varSa pazcAt samaDolI meM caturvidha saMgha dvArA AcArya pada prApta karane ke bAda inhoMne kaI mumukSuoM ko dIkSA pradAna kii| inake ziSya AcArya vIrasAgarajI, AcArya zivasAgarajI AcArya jJAnasAgarajI, AcArya vidyAsAgarajI, AcArya dharmasAgarajI, AcArya ajitasAgarajI, AcArya zreyAMsasAgarajI, AcArya vardhamAnasAgarajI, AcArya abhinaMdanasAgarajI tathA gaNinI jJAnaciMtAmaNizrI, jJAnamatIjI, gaNinI zreyAMsamatijI, gaNinI vijayamatijI gaNinI supArzvamatijI Adi evaM AcArya vidyAsAgarajI kI saMghasthA AryikAe~ haiN| digambara kI tRtIya zAkhA AcArya zAMtisAgarajI 'chANI' kI hai| isa paramparA meM AcArya sUryasAgarajI, AcArya vijayasAgarajI, AcArya vimalasAgarajI, vartamAna meM AcArya nirmalasAgarajI (giranAra vAle) AcArya nemisAgarajI, AcArya zAMtisAgarajI (namokkAra maMtra vAle) AcArya sumatisAgarajI Adi prasiddha AcArya tathA gaNinI jJAnamatijI 151. digambaratva aura digambaramuni pR. 149 152. digambaratva aura digambara muni, pR. 150 230
Page #293
--------------------------------------------------------------------------
________________ digambara paramparA kI zramaNiyA~ (gujarAta), gaNinI vizuddhamatijI, gaNinI syAdvAdamatIjI gaNinI kIrtimatIjI Adi AryikA saMgha hai| ukta tInoM samakAlIna AcAryoM kI vartamAna meM kala 12 gaNinI AryikAe~. 358 AryikAe~ evaM 72 kSallikAe~ vicaraNa kara rahI agrima pRSThoM para hama vartamAna digambara paramparA kI sarvaprathama dIkSitA sAdhvI zrI candramatIjI se prAraMbha kara kAlakramAnusAra kucha pramukha AryikAoM aura kSullikAoM kA upalabdha jIvanavRtta va anudAna kA vivaraNa prastuta kara rahe haiM usake uparAMta jinakA sAmAnya jIvana-paricaya hI prApta huA unheM tAlikA meM de rahe haiN| zeSa AryikAoM ke nAma va gurU kA nAma mAtra hI varSAvAsa sUcI se prApta huA hai, unakA ullekha tadanurUpa karake hI saMtoSa karanA par3a rahA hai| 4.9.1 AryikA zrI candramatIjI (20vIM sadI) AryikA candramatIjI vartamAna samaya kI prathama dIkSita AryikA thIM, inake pUrva bhArata bhara meM digambara AryikA pada para koI vidyamAna nahIM thA inhoMne 500 varSoM se vicchinna zramaNI paramparA ko uttarabhArata meM punaH kAyama kiyaa| inakI dIkSA cAritra cakravartI AcArya zAMtisAgarajI mahArAja dvArA huI thii| ye mahArASTra ke pUnA jile ke vAlhe gAMva kI nivAsI thI, 13 varSa meM inakA pANigrahaNa ho gayA thA janma nAma kesarabAI thA, vikAzrama meM rahakara adhyayana kI icchA ko pUrNa karane ke liye pitA ne ghara para hI paMDita nAnAjI nAga ke tatvAvadhAna meM zikSaNa krvaayaa| kahA jAtA hai ki AcArya zAMtisAgarajI ne aneka mahilAoM ko prArthanA karane para bhI dIkSita nahIM kiyA thA, kintu kesarabAI ko yaha kahakara dIkSita kiyA, ki 'namUnA to bno|"54 sacamuca hI ye bhAvI AryikA saMgha ke liye utkRSTa namUnA siddha huii| inhoMne Atmazuddhi ko jIvana kA parama dhyeya mAnakara cAritrazuddhi vrata prAraMbha kiye jisameM 1234 upavAsa Ate haiN| inakI pavitra aura ujjavala bhAvanAoM kA jana-jana para amiTa prabhAva par3atA thaa| dillI ke suprasiddha naye mandirajI meM zubhravarNI sahasrakUTa caityAlaya evaM digambara jaina lAlamandira ke udyAna meM sundara mAnastambha inhIM kI preraNA kA phala hai| 101 varSa kI umra meM dillI mahilAzrama dariyAgaMja meM ye svargavAsinI huii| 4.9.2 AryikA zrI dharmamatIjI (saMvat 1993-2004) ApakA janma 1898 IsavI meM kucAmana ke pAsa lUNavAM nAmaka grAma ke nivAsI campAlAlajI jaina ke ghara huaa| 14 varSa kI Ayu meM vardhA nivAsI lakhamIcandrajI kAsalIvAla ke sAtha vivAha aura phira vaidhavya se saMsAra kI asAratA kA anubhava huaa| san 1936 ko kunthalagiri meM zrI jayakIrti jI mahArAja se AryikA dIkSA grahaNa kii| Apa saumya mukhAkRti, gaMbhIra prakRti, ugra tapasvinI tathA nirantara adhyayanAdi meM nirata rahatI thiiN| san 1936 se 1947 taka ke 11 cAturmAsoM meM Agama vihita AcAmlavrata, ekAvalIvrata, cAndrAyaNa vrata, punaH ekAvalI muktAvalI, siMhaniSkrIr3ita, sarvatobhadra, dukAvalI vrata, ratnAvalI, zAntakumbha va merUpaMkti Adi aneka prakAra kI tapa sAdhanA kii| Apane apane 153. jaina bAbUlAla 'ujjavala', samagra jaina cAturmAsa sUcI, khaMDa 4, 2004 I., bambaI 154. AryikA ratnamatI abhinaMdana graMtha, pR. 407 231 For Private L.Penal Use Only
Page #294
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa jIvanakAla meM kula tIna hajAra upavAsa kiye| aMta meM khAniyAM (jayapura) meM AcArya dezabhUSaNa jI mahArAja ke sAnnidhya meM samAdhimaraNa prApta kiyaa|155 4.9.3 AryikA zrI vIramatIjI (saMvat 1995) ApakA janma khaMDelavAla parivAra meM jayapura nivAsI zrI jamunAlAla jI ke yahAM huA, vivAha ke pazcAt bhAvavizuddhi se siddhavarakUTa siddhakSetra meM AcArya zAMtisAgarajI se kSullikA dIkSA evaM indaura meM saMvat 1995 meM AcArya vIrasAgarajI se AryikA dIkSA lii| Apako saMskRta va hiMdI para vizeSa adhikAra hai, rAjasthAna evaM madhyapradeza meM vicaraNa kara Apane dharma kI vRddhi kI, dUdha ke alAvA saMpUrNa rasoM kA tyAga kara Apa viSayoM se virakta bana gii|156 4.9.4 AryikA zrI vimalamatIjI (saMvat 2002-34) ApakA janma grAma muMgAvalI (ma.pra.) meM zrI rAmacandrajI paravAra ke yahAM caitra zu. 13 saM. 1962 ko huaa| 12 varSa kI vaya meM vidhavA hone ke pazcAt Apa vidyAdhyayana kara nAgaura kI kanyA pAThazAlA meM adhyApikA pada para 8 varSa taka rhiiN| saMvat 2000 meM kSullikA dIkSA tathA saMvat 2002 meM pUjya vIrasAgarajI mahArAja se AryikA dIkSA aMgIkAra kii| Apane nAgaura evaM usake AsapAsa ke kSetroM meM hI dharmapracAra kiyA, kaI graMthoM kA Apake dvArA prakAzana huA hai| yathA-kalyANa pATha saMgraha, nityaniyamapUjA, bhaktAmara kathA, zAMtividhAna, devavaMdanA, samAdhitantra, iSTopadeza, svarUpa saMbodhana, jinasahasra stavana, dvAdaza anuprekSA, navadhA bhakti, ArAdhanA kathAkoSa 1-3 bhAga, (hiMdI va sNskRt)| saMvat 2034 vaizAkha zuklA 1 ko nAgaura meM hI ApakA svargavAsa huaa|'57 4.9.5 AryikA zrI pArzvamatIjI (saMvat 2002) Azvina kR. 3 saMvat 1956 ke dina jayapura ke kher3A grAma meM zrImAn motIlAla jI vorA ke yahAM ApakA janma huaa| ATha varSa kI umra meM ApakA vivAha jayapura nivAsI zrI lakSmIcandrajI se huA, zvasura pakSa meM sabhI vyakti zikSita yogya va saMpanna the, Apake zvasura sAta grAma ke jamIMdAra the, kiMtu asamaya meM hI pati viyoga ne Apake antar meM vairAgya kI prabala jyoti jAgRta kara dI, Apa vrata-niyamoM kA kaThoratA se pAlana karane lagIM, vi. saMvat 1997 meM AcArya vIrasAgarajI se kSullikA dIkSA lI, jJAna-cAritra meM uttarottara unnati karatI huI Apa Azvina pUrNamAsI saMvat 2002 ko jhAlarApATana meM AcArya vIrasAgarajI se AryikA ke rUpa meM dIkSita ho giiN| isa prakAra Apa tapa evaM sAdhanA meM saMlagna rahakara jJAna aura cAritra ke mArga para agrasara rhiiN||58 155. vahI, pR. 410 156. digambara jaina sAdhu, pR. 143 157. vahI, pR. 144 158. vahI, pR. 147 1232
Page #295
--------------------------------------------------------------------------
________________ digambara paramparA kI zramaNiyA~ 4.9.6 AryikA zrI indumatIjI (saMvat 2006) RSiyoM va vIroM kI bhUmi rAjasthAna prAnta ke nAgaura jile meM Deha grAma nivAsI zrI caraNamalajI pATanI ke yahAM saMvat 1984 meM mohinIbAI kA janma huA, 12 varSa kI alpAyu meM vivAha aura 6 mAsa bAda vaidhavya ne inakI jIvana dizA ko eka nayA mor3a diyaa| vi. saMvat 2000 meM AcArya candrasAgarajI se kSullikA dIkSA evaM pazcAt saMvat 2006 meM AcArya vIrasAgarajI se AryikA dIkSA grahaNa kii| AryikA saMgha kA saMcAlana karate hue Apane anekAneka tIrthoM va nagaroM meM paribhramaNa kiyaa| Apake sadupadeza se prerita hokara kaI digambara muni, AryikA, kSullikA evaM brahmacArI taiyAra hue| ApakA jIvana abhUtapUrva tapa, tyAga evaM sAdhanA se maMDita hai| Apa itanI nispRha haiM ki san 1982 meM tIrtharAja sammedazikhara jI para Apake sammAna meM abhinaMdana graMtha bheMTa kiyA gayA, kiMtu Apane use svIkAra nahIM kiyaa||59 4.9.7 AryikA zrI vidyAvatIjI (saMvat 2008) ApakA janma sikandarapura (u. pra.) meM zreSThI zrI phUlacandajI agravAla ke yahAM huA, laukika zikSA ke sAtha Apa vyAkaraNa, nyAya, siddhAnta kI adhikAriNI sAdhvI thiiN| zAstrI parIkSA bhI pAsa kii| kramazaH sAtavIM pratimA tathA dahI gAMva meM kSullikA dIkSA (saMvat 1998) lekara dahIgAMva meM hI AcArya zrI zAMtisAgara jI se saMvat 2008 meM AryikA dIkSA lii| Apane 40 cAturmAsa yatra-tatra kara dharma kI prabhAvanA kI, sAtha hI solaha kAraNa, karmadahana, dazalakSaNa Adi vividha tapa bhI kiyaa|160 4.9.8 AryikA zrI kanakamatIjI (saMvat 2009) ApakA janma bar3agAMva (ma. pra.) hajArImala jI vaidya ke yahAM huA 12 varSa kI vaya meM jhAMsI jile ke 'kArITorana' meM zrI dayAcandajI siMghaI se vivAha aura 16 varSa meM vaidhavya ko prApta huiiN| Apane apane durbhAgya ko saubhAgya meM parivartita karane kA saMkalpa lekara mahilAzrama sivanI, udAsIna mahilA Azrama indaura tathA sAgara meM rahakara vizArada taka adhyayana kiyA, pazcAt sAgara, durga tathA DAlaTenagaMja meM adhyApikA rahIM, AcArya zivasAgara jI se mahAvIra jI meM vaizAkha zuklA 11 saMvat 2009 meM AryikA dIkSA grahaNa kii| Apa kaI rasoM kA AjIvana tyAga kara asvAda vRtti kA Adarza rakhatI huI vicaraNa kara rahI hai| 4.9.9 gaNinI zrI jJAnamatIjI (saMvat 2013) nyAya prabhAkara siddhAnta vAcaspati kI upAdhi se vibhUSita AryikA ratna jJAnamatI jI digambara jaina samAja meM eka tattva ciMtikA evaM sukhyAta lekhikA viduSI sAdhvI haiN| ApakA janma Tikaitanagara (ji. vArAbAMkI, u. pra.) meM vi. saMvat 1991 meM huaa| 17 varSa kI Ayu me hI dezabhUSaNa jI mahArAja se kSullikA dIkSA grahaNa kI, pazcAt saMvat 2013 159. A. ratnamatI abhinaMdana graMtha, pR. 404 160. digambara jaina sAdhu, pR. 96 161. di. jai. sA., pR. 196 233
Page #296
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa meM AcArya zrI zAMtisAgara jI mahArAja ke paTTAdhIza AcArya zrI vIrasAgarajI mahArAja se AryikA dIkSA grahaNa kii| digambara jaina samAja meM Apa isa zatAbdI kI sarvaprathama bAlabrahmacAriNI AryikA hai| anudAna : Apane saMskRta evaM prAkRta bhASA ke aneka graMthoM kI TIkAe~ evaM maulika sAhitya likhA hai| isase pUrva graMtha-bhaMDAroM meM jitanA bhI sAhitya upalabdha hotA thA vaha AcAryoM, bhaTTArakoM evaM vidvAnoM dvArA likhita prApta hotA thA, AryikAoM dvArA likhita sAhitya sarvaprathama ApakA hI hai| Apane prAcIna graMtha mUlAcAra, niyamasAra para saMskRta meM tathA aSTasahasrI, kAtaMtravyAkaraNa, Adi para hiMdI TIkAe~ sarala subodha zailI meM nATaka, kathAe~ tathA bAlopayogI sAhityika grantha Adi kula 150 ke lagabhaga graMthoM kA praNayana kiyA hai| sAhitya sevA ke atirikta ApakI preraNA se aneka aitihAsika mahattva ke kArya sampanna hue haiM, ho rahe haiN| hastinApura meM jambUdvIpa racanA, AcArya zrI vIrasAgara saMskRta vidyApITha, samyagjJAna hiMdI patrikA, RSabhadezanA Adi lokapriya patrikA, samagra bhArata meM jambUdvIpa jJAna jyoti kA pravartana, a. bhA. di. jaina mahilA saMgaThana kI lagabhaga 239 IkAiyA~ ApakI preraNA se sthApita sRjita va saMcAlita hai| Apake abhinaMdana svarUpa eka vizAlakAya graMtha san 1992 meM Apako samarpita kiyA gayA thA, jo "gaNinI AryikA ratna zrI jJAnamatI abhivaMdana graMtha" ke nAma se suAkhyAta hai| yaha graMtha digambara jaina triloka zodha saMsthAna hastinApura se prakAzita hai| 4.9.10 AryikA zrI ratnamatIjI (saMvat 2013-svargavAsa) 'nArI guNavatI dhatte strIsRSTeragrimaM padaM' ukti ko caritArtha kara Apane phalabharita vaTavRkSa ke samAna aneka ratnatraya saMpanna sAdhvI ratnoM ko prasUta kiyA hai jisameM gaNinI AryikA jJAnamatIjI vizruta AryikA ratna hai| zrI amayamatI mAtAjI ApakI suputrI haiN| isake atirikta Apake suputra bra. ravIndrakumAra jaina evaM suputriyAM bra. ku. mAlatI zAstrI, bra. ku. mAdhurI zAstrI bhI tyAga va vaiduSya se saMpanna mumukSu AtmAeM haiN| isa prakAra ApakA pUrA parivAra jainadharma, sAhitya evaM saMskRti ke liye sarvAtmanA samarpita hai| Apane AcArya dharmasAgarajI mahArAja se 57 varSa kI umra meM AryikA dIkSA aMgIkAra kI tathA jJAnamatIjI kI mAtA hokara bhI unase zikSA dIkSA grahaNa kara unheM gurU kA sammAna va vinaya pradAna kiyaa| Apake sammAna meM 'AryikA ratnamatI abhinaMdana graMtha' digaMbara samAja dvArA samarpita kiyA gayA vidvadbhogya graMtha hai| 4.9.11 gaNinI zrI supArzvamatI mAtAjI (saMvat 2014-vartamAna) apane tapa evaM vaiduSya se vidvatsaMsAra meM samAdaraNIyA mAtAjI nAgora jile ke mainasara gAMva ke sadgRhastha zrI harakacaMda jI cUr3IvAla ke ghara saMvat 1985 meM jnmii| vivAha ke tIna mAsa bAda hI vaidhavya ne inakI mAnasa lahariyoM para vairAgya kI jyoti prajvalita kii| saMvat 2014 meM AcArya vIrasAgarajI dvArA AryikA dIkSA grahaNa kii|162 161. saMpAdaka, jaina DaoN. pannAlAla, AryikA ratnamatI abhinaMdana graMtha, bhA. di. jaina mahAsabhA, DobhApura, I. 1983 162. digambara jaina sAdhu, pR. 152 234
Page #297
--------------------------------------------------------------------------
________________ digambara paramparA kI zramaNiyA~ anudAna : apanI tarkapravaNa prajJA, sUkSma buddhi se Apane kaI graMtha likhe, evaM kaiyoM kA anuvAda kiyaa| parama adhyAtma taraMgiNI, sAgAra dharmAmRta, anagAra dharmAmRta, naya vivakSA, rAjavArtika, AcArasAra Adi lagabhaga 20 graMtha uccakoTi ke prakAza meM Aye haiN| ApakA jyotiSa jJAna, maMtra, taMtra, yaMtroM kA jJAna evaM prabhAvI pravacanazailI sabhI ko abhibhUta kara detI hai / AsAma, baMgAla, bihAra, nAgAlaiMDa Adi prAntoM meM apUrva dharmaprabhAvanA karane kA zreya Apako hI hai| ApakI preraNA se zikharajI meM madhyaloka kI bhavya racanA huI, isameM 458 akRtrima jinamaMdira haiN| madhyaloka kI saMpUrNa racanA zAstrokta rIti se darzAI hai| Apa zAnta va nirmala svabhAva kI haiN| saiMkar3oM loga Apase brahmacarya vrata evaM pratimA vrata lekara cAritra mArga para dRr3ha bane haiN| Apake saMgha meM zrI suprabhA mAtAjI, zrI AnaMdamatI mAtAjI Adi sAdhviyA~ haiN| 63 4.9.12 AryikA zrI siddhamatIjI ( saMvat 2014 - vartamAna) ApakA janma paravAra jAti meM pitA zrI mannulAlajI bhopAla nivAsI ke yahAM saMvat 1990 meM huaa| Apane 'ArA' mahilAzrama meM rahakara laukika evaM dhArmika adhyayana kiyaa| vivAha ke chaha mahIne bAda hI pati kA viyoga Apake liye zoka kA kAraNa banA, kiMtu dharmacarcA, jinendrabhakti meM jaba mana rama gayA to Apane bar3avA meM phAlguna zu. 10 saM. 2013 ko kSullikA dIkSA lI evaM mAMgItuMgI siddhakSetra para poSa kR. 2 saMvat 2014 ko AcArya vimalasAgarajI AryikA dIkSA grahaNa kara lii| Apa atyaMta viduSI suyogya sAdhvI haiM, indaura, IsarI Adi jina-jina kSetroM meM Apane cAturmAsa kiye vahA~ kI janatA Apase bar3I prabhAvita huii| Apane ghI, tela dahI Adi rasoM kA tyAga kiyA huA hai| ApakA tapopUta jIvana vartamAna yuga meM preraNAdAyaka hai| 164 4.9.13 AryikA zrI candramatIjI ( saMvat 2014 ) Apane vi. saMvat 1956 meM satArA jile ke 'giravI' grAma nivAsI zrI phUlacandrajI ko apanA pitA kahalAne kA saubhAgya pradAna kiyA solApura ke zrI hIrAlAlajI se Apa vivAha baMdhana meM baMdhI, kiMtu ATha hI varSa meM yaha baMdhana TUTa gayA tatpazcAt kAliJjA Azrama meM dhArmika zikSA kA gahana adhyayana evaM adhyApana kArya kiyA, ApakI eka mAtra suputrI zrI vidyullatAjI pradhAnAdhyApikA evaM adhiSThAtrI ke rUpa meM saptama pratimA taka vratoM ko grahaNa kara solApura Azrama meM sevA de rahI haiN| Apane saMvat 2013 meM AcArya vIrasAgarajI se jayapura khAniyAM meM kSullikA dIkSA evaM saMvat 2014 meM caitra kR. 1 ko AcArya zrI zivasAgarajI se AryikA dIkSA grahaNa kii| Apa tapasyA ke dvArA AtmA ko karmamala se rahita karatI huI mukti mArga para agrasara haiN| 165 4.9.13. AryikA zrI zAMtimatIjI ( - vartamAna) Apa nasIrAbAda ke zrI roDamalajI khaMDelavAla kI kanyA thIM, vivAha camba gotra meM huA, pati hIre-javAharAta ke vyavasAyI haiN| AryikA supArzvamatI jI se prabhAvita hokara kSullikA dIkSA lI, bAda meM nAgaura meM AcArya vIrasAgara jI se AryikA dIkSA grahaNa krlii| Apa saMyama aura vivekazIlA haiM, deza va samAja ko sanmArga para calane kA sadbodha detI rahatI haiM, Apane dUdha ke alAvA 5 rasoM kA tyAga kiyA huA hai| 66 163. digambara jaina sAdhu, pR. 152 164. di. jai. sA., pR. 403 166. di. jai. sA., pR. 157 165. di. jai. sA. pR. 212 235
Page #298
--------------------------------------------------------------------------
________________ 4.9.15. AryikA zrI zIlamatIjI (saMvat 2015 ) ApakA janma zirasApura (mahArASTra) meM huA, Apane bAla brahmacAriNI ke rUpa meM rahakara aneka saMsthAoM kA saMcAlana kiyaa| saMvat 2015 zrAvaNa zuklA 6 ko phirojAbAda (u. pra.) meM AcArya mahAvIrakIrtijI se dIkSA dhAraNa kara AryikA bniiN| ApakI preraNA se aneka mandiroM meM jina pratimAeM pratiSThita huIM, dharmakArya meM Apa agraNI rahakara kArya karatI haiN| 167 4.9.16. AryikA zrI zreyAMsamatIjI (saMvat 2015 ) ApakA janma rAjasunnAraguDI meM zrI varddhamAna mudAliyA jI ke yahA~ huA, ApakA vivAhita jIvana svalpa hI rahA, 38 varSa kI umra meM do putra ratna kI prApti ke pazcAt Apa vidhavA ho giiN| saMvat 2015 meM Apane AcArya mahAvIrakIrtijI se nAgaura meM AryikA dIkSA le lii| Apa nAgaura, ajamera, pAvAgar3ha, bar3avAnI, gajapanthA Adi sthAnoM para varSAvAsa karatI huI dharma kI prabhAvanA kara rahI haiN| 168 4.9.17 AryikA zrI rAjamatijI Apa madhyapradeza ke ambA (murainA) grAma kI kuladIpikA haiM AcArya sumatisAgara jI se dIkSA aMgIkAra kara dharma prabhAvanA ke kaI kArya kiye, Apa koTA meM jaina auSadhAlaya va jaina pAThazAlA, sAgara (ma. pra. ) meM varNI jaina bhuvana, vAkala (jabalapura) meM pAThazAlA, pAMDicerI meM maMdira tathA anyatra bhI maMdiroM kI prerikA rahI haiN| 169 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 4.9.18 AryikA zrI supArzvamatIjI bAMsavAr3A (rAjasthAna) nivAsI zrI ajabalAla jI Apake pitA the, saMsAra avasthA meM Apa tIna putra aura putrI kI mAtA thIM, kiMtu virakti ke bIja jaba manobhUmi para aMkurita hue to Apane apane pati 'arhatmArga svIkAra karane kI preraNA dI, ApakI satata preraNA phalIbhUta huI, donoM dampatti sAtha hI vratI bane, Apane zikharajI para kArtika zuklA pratipadA ke dina zrI vimalasAgara jI se AryikA dIkSA grahaNa kii| cAritra kA dRr3hatA se pAlana karate hue DuMgarapura meM ApakI samAdhi ho gaI / 170 4.9.19 AryikA zrI jinamatIjI (2016) mhasavar3a (mahArASTra) grAma meM janmI prabhAvatI bAlyavaya meM hI mAtA-pitA kI snehachAyA se vancita ho gaI, jJAnamatI mAtAjI ne SoDazI avasthA meM isa bAlikA ko apanI zItala vAtsalyamayI hRdaya dharA para paripoSita kiyA, vIrasAgarajI mahArAja se saMvat 2012 meM kSullikA dIkSA evaM tadanantara AcArya zivasAgarajI se saMvat 2016 ko sIkara meM AryikA dIkSA aMgIkAra kii| 167. di. jai. sA., pR. 363 168. di. jai. sA., pR. 362 169. di. jai. sA., pR. 498 170. di. jai. sA., pR. 363 236
Page #299
--------------------------------------------------------------------------
________________ digambara paramparA kI zramaNiyA~ Apa kuzAgrabuddhi kI parama viduSI sAdhvI haiM, saMghastha navadIkSita AryikAoM kI dekharekha, vaiyAvRtya, adhyayana-adhyApana Adi ke dvArA ye saMgha meM sarAhanIya kArya kara rahI haiN| vizeSa rUpa se Apane 'prameyakamalamArtaNDa' jaise mahAna dArzanika graMtha kI hiMdI TIkA kara dArzanika jagata ko eka apUrva bheMTa dI hai| 4.9.20 AryikA zrI pArzvamatIjI ApakA janma ajamera meM saM. 1956 mRgazira kRSNA 12 ko huA, pitA kA nAma zrI saubhAgyamala jI sonI tathA pati kA nAma jasakaraNa jI gaMgavAla (kar3ela nivAsI) thA, zAdI ke kucha hI dina ke pazcAt Apake pati svargavAsI ho gaye, puNyayoga se AcArya candrasAgara jI mahArAja ke satsaMga se ApameM vairAgya bhAvanA aMkurita huI, kSullikA evaM tatpazcAt AryikA dIkSA bhI unhIM se aMgIkAra kii| Apane sAre bhAratavarSa meM pAda-vihAra kara dharmaprabhAvanA kI hai| ApakI durbala kAyA meM tapa-tyAga apUrva thA, Apa kaThora vratoM kA pAlana karane vAlI sAdhvI thiiN|172 4.9.21 AryikA zrI cAritramatIjI (saMvat 2017) ApakA janma belagAMva (dakSiNa) meM saM. 1965 ko zrI saMgappA ke yahA~ huA, Apa caturtha jAti kI thIM, saMvat 2002 meM muni pAyasAgarajI se saptama pratimA dhAraNa kI, saMvat 2007 meM gulabargA meM kSullikA dIkSA tathA saMvat 2017 meM AcArya dezabhUSaNajI se AryikA dIkSA dhAraNa kii| Apa kannar3a, marAThI, hindI kI uccakoTi kI pravaktA haiM tathA sarala evaM zAMta jIvana hai| 73 4.9.22 AryikA zrI AdimatIjI (saMvat 2018) gopAlapurA (AgarA) ke zrI jIvanalAla jI ko Apake pitA banane kA saubhAgya prApta huA, vivAha ke Der3ha varSa pazcAt hI pati se viyoga ho gayA, to Apane apane jIvana krama ko badalA aura saMvat 2018 meM sIkara (rAjasthAna) meM AcArya zivasAgara jI ke dvArA dIkSita ho giiN| ApakI nemicandrAcArya kRta gommaTasAra karmakANDa para hindI TIkA prakAzita hai| Apa rasa parityAgI, AtmasAdhanA meM nirata viduSI sAdhvI haiM, vartamAna meM AcArya zrI dharmasAgarajI ma. ke saMgha meM dharma prabhAvanA ke kArya kara rahI haiN|174 4.9.23 AryikA zrI rAjulamatIjI (saMvat 2018) vi. saMvat 1964 meM kAranjA (AkolA) ke baghelavAla gotrIya zrI babanasAjI ke sampanna khAnadAna meM Apane janma liyaa| kAranjA ke devamanasAjI ko Apake pati banane kA saubhAgya prApta huA, kiMtu Der3ha varSa meM hI ve cala bse| Apane solApura ke Azrama meM 16 varSa taka adhyayana tatpazcAt adhyApana kA kArya kuzalatA pUrvaka kiyaa| saMvat 2012 171. di. jai. sA., pR. 197 172. di. jai. sA., pR. 417 173. di. jai. sA., pR. 335 174. di. jai. sA., pR. 189 237
Page #300
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa caitra zuklA 4 saMvat 2018 ke dina 'sIkara' meM AcArya zrI ke hI caraNoM meM pAvana pravrajyA kA paMtha svIkAra kiyaa| Apa anekoM bhavya jIvoM ko satpatha darzAtI huI saMyama mArga para agrasara haiN| 175 4.9.24 gaNinI zrI vijayamatI mAtAjI ( saMvat 2019 ) bIsavIM zatAbdI kI sarvaprathama gaNinI padAlaMkRtA mAtAjI zrI vijayamatIjI kA janma saMvat 1984 meM grAma kAmA (ji. bharatapura rAjasthAna) nivAsI saMtoSIlAla jI khaMDelavAla jaina kI dharmapatnI ciroMjIbAI kI kukSi se huA / alpavaya meM hI vivAha aura vaidhavya ke pazcAt Apa candAbAI bAlAzrama meM praviSTa ho gaIM, vahAM rahakara bI. e., bI. TI., sAhityaratna, vizArada evaM nyAyatIrtha kiyA, sAtha hI citrakalA, saMgIta, nATaka, hastakalA, adhyApana Adi pratyeka kSetra meM unnati kii| Akhira 35 varSa kI umra meM naziyAM jI (AgarA) meM AcArya zrI vimalasAgarajI mahArAja ke kara-kamaloM se caitra kRSNA 3 saMvat 2019 meM AryikA ke rUpa meM dIkSita huiiN| ApakA pravacana, bhASA kI prAJjalatA, bhAvoM kI pavitratA vicAroM kI spaSTatA se yukta sarala evaM sayuktika hotA hai, Apa saMskRta, prAkRta, hindI, gujarAtI, marAThI, kannar3a, UrdU, tamila Adi bhASAoM meM dhArApravAha bolatI haiN| prAcIna tamila bhASA meM nibaddha tAr3apatra para aMkita kaI graMthoM kA Apane hiMdI meM rUpAMtaraNa kiyA hai| anya bhI Apa dvArA likhita graMtha isa prakAra haiM (1) mahipAla caritra (2) prathAmAnuyogadIpikA (3) tAmilatIrtha darpaNa (4) amRtavANI (5) tattvadarzana (6) jinadatta caritra ( 7 ) siddhacakra pUjAtizaya prApta zrIpAla caritra ( 8 ) ahiMsA kI vijaya (9) kathA maJjari (10) kathA sumana ( 11 ) zIla kI mahimA (12) vimala patAkA (23) AtmAnubhava ( 14 ) nIti vAkyAmRtam (15) nijAnanda pIyUSa ( 16 ) jina bhakti se mukti ( 17 ) nijAvalokana (18) jainadharma aura bhakti pIyUSa ( 19 ) Atma nirjhara ( 20 ) nArI vaibhava ( 21 ) Atma pIyUSa (22) ArAdhanA samuccaya ( 23 ) pratijJA ( 24 ) punarmilana (25) unnati kA sopAna (26) jaina jJAtavya praznottarI ( 27 ) mukti kA sopAna (28) saccA kavaca ( 29 ) caturviMzati stotra kI TIkA (3) Atma cintana (31) tajo mAna karo dhyAna ( 32 ) kundakunda zataka (33) udbodhana (34) omaprakAza kaise banA siddhAnta cakravartI AcArya sanmatisAgara (35) chiTaka rahI aMkalIkara candrikA ( 36 ) zItalanAtha vidhAna (37) amRtAzIti (38) mUlArAdhanA (39) aMtima divya dezanA (40) divya dezanA (41) gurUvANI (42) 75 praznottaramAlA (43) A. kundakunda svAmI jIvana paricaya evaM pUjA AratI ( 44 ) gurUpUjA evaM AratI (45) jinavANI kI jhalaka (46) jinadharma rahasya ( 47 ) tapasvI samrAT AcArya zrI sanmatisAgara jI mahArAja kA abhinandana grantha kA saMpAdana (48) jIvana jyoti Adi / samaya-samaya para patrikAoM meM lekha, kathA kahAnI AgamAnusAra chapate rahate haiN| ApakI preraNA se pAMDIcerI, panarauTI, madrAsa, bar3anagara, bar3avAnI ( pArzvagiri) Adi kSetroM meM paMcakalyANaka evaM vedI kI pratiSThA huI, kaI sthAna jaise- tirUmunigiri, karandai ( akalaMkavastI) ponnUramale, baMgAla, tirUpati kaunDrama, mudalUra, malayanUra, bar3atila, veliyamallUra, tirUpaNAmUra, vennipAkam, vandevAsI, salluke Adi ke maMdiroM ke jIrNoddhAra hue| isake atirikta muMbaI meM auSadhAlaya evaM tyAgI nivAsa, ponnUramalai meM tyAgI bhavana, yAtrI nivAsa Adi aneka dharma kalyANakArI racanAtmaka kArya bhI ApakI preraNA se hue / Apake dvArA kaI dIkSArthI saMgha meM taiyAra hue, unameM pramukha haiM - kSullikA kulabhUSaNamatI jI ( vartamAna meM AryikA haiM), AryikA vimalaprabhA mAtAjI, AryikA vijayaprabhA mAtAjI, AryikA vinayaprabhA mAtAjI, saptama 175. di. jai. sA. pR. 192 238
Page #301
--------------------------------------------------------------------------
________________ digambara paramparA kI zramaNiyA~ pratimAdhAriNI bra. gulakaMdIbAI (gaNinI vijayamatI mAtAjI kI jyeSThA bhaginI), bra. padmaprabhAjI, paMcama pratimAdhAriNI bra. rAjakumArIjI, do pratimAdhAriNI bra. rAnI kumaarii| ApakI adbhuta tapasyA, kAryakSamatA evaM abhUtapUrva pratibhA ke kAraNa Apa gurUpradatta aneka padoM se alaMkRta huIM, jaise-gaNinI, siddhAnta vizAradA, jinadharmaprabhAvikA, AryikA ratna, jJAna cintAmaNi, samAdhikalpadruma, ratnatraya hRdaya samrAT, dIrghatapasvinI aadi| isa prakAra ApakA jIvana viziSTa saMyama kI garimA se maMDita rahA hai| mAtAjI kA vistRta paricaya 'prathama gaNinI 105 AryikA zrI vijayamatI mAtAjI abhinandana graMtha meM varNita hai| 76 4.9.25. AryikA zrI zreyAMsamatIjI (saMvat 2021) ApakA janma saMvat 1982 pUnA meM zrImAn dulIcandajI khaNDelavAla (bar3ajAtyA gotra) meM tathA vivAha mUlacandra jI pahAr3e se huaa| pati muni zrI zreyAMsasAgarajI kA anugamana kara saMvat 2021 meM Apa bhI AcArya zivasAgara jI ma. ke caraNoM meM mahAvIra jI tIrtha sthala para dIkSita huiiN| Apane rAjasthAna ke prAMtoM meM vicaraNa kara dharmaprabhAvanA kI hai| svayaM ne bhI sAdhanA ke kaThora mArga para calate hue tela, dahI, ghI, namaka taka kA tyAga kiyA huA hai| 4.9.26. AryikA zrI vizuddhamatI mAtAjI (saMvat 2021) vi. saMvat 1986 rIThI (jabalapura, ma. pra.) meM golApUrva parivAra ke sadgRhastha pitA zrI lakSmaNalAla jI siMghaI evaM mAtA mathurAbAI kI pAMcavIM saMtAna ke rUpa meM inakA janma huaa| prasiddha saMta zrI gaNezaprasAda jI varNI ke nikaTa saMparka se saMskArita sumitrA jI vaidhavya ke bAda sAgara mahilAzrama meM 12 varSa pradhAnAdhyApikA rahI pazcAt atizaya kSetra papaurA meM san 1984 meM AryikA dIkSA dhAraNa kii| inhoMne jinavANI kI sevA kA vrata grahaNa kara aba taka karIba 35 graMthoM kI TIkA, racanA, saMkalana va saMpAdana kiyaa| inameM pramukha rUpa se nemicandra viracita trilokasAra kI hindI TIkA, bhaTTAraka sakalakIrti viracita "siddhAntasAra dIpaka" kI hindI TIkA, yativRSabhAcArya viracita 'tiloyapaNNattI kI sacitra hindI TIkA (3 khaMDoM meM), ina durUha graMthoM kA prAkRta se anuvAda kara jisa navIna paramparAgata rUpa meM inhoMne prastuta kiyA hai, vaha vastutaH sarAhanIya hai isake atirikta AcArya mahAvIrakIrti smRti granthaH eka anuzIlana, jainAcArya zAMtisAgara jI ma. kA jIvana vRtta, vatthuvijjA Adi graMtha bhI prazaMsanIya hai| jana kalyANa ke rUpa meM zrI zAMtivIra gurUkUla jobanera, digaMbara jaina mahAvIra caityAlaya, jinamaMdira jIrNoddhAra, udayapura meM zrI zivasAgara sarasvatI bhavana, digaMbara jaina dharmazAlA ToDArAyasiMha kA navInIkaraNa evaM azokanagara Apake sad prayatnoM kA phala hai| 78 4.9.27. AryikA zrI arahamatI jI (saMvat 2021) Apa vIragAMva ke zrI gulAbacandra jI khaNDelavAla kI suputrI haiN| vivAha ke bAda vaidhavya jIvana se virakti kI 176. patrAcAra dvArA prApta sAmagrI ke AdhAra para, lekhikA-AryikA vimalaprabhA mAtAjI 177. di. jai. sA., pR. 201 178. tiloyapaNNattI, bhUmikA, candraprabha di. jaina atizaya kSetra, deharA, tijArA (rAjasthAna) ta. saM. 1997 I. 239
Page #302
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa bhAvanA bar3hI, apane jyeSTha muni zrI candrasAgara jI, kAkA AcArya vIrasAgara jI, putra muni zrI zreyAMsa kumAra jI se dharma preraNA prApta kara Apane bhI zrI supArzvasAgara jI se saMvat 2020 meM kSullikA dIkSA lI aura agale varSa saMvat 2021 meM AcArya zivasAgara jI se mahAvIrajI tIrtha meM AryikA dIkSA lii| Apa apanI saMyamacaryA meM bar3I jAgarUka haiM, namaka, tela, dahI kA tyAga kiyA huA hai| cAritrazuddhi, karmadahana tIsa caubIsI jaisI tapasyAeM kI haiN| 4.9.28 AryikA zrI AdimatIjI (saMvat 2021) kAmA nivAsI suMdaralAla jI agravAla ke ghara meM samutpanna bAlikA mainAbAI kosI nivAsI zrI kapUracaMda jI kI gRhazobhA banakara gaI, kiMtu 1 varSa pazcAt hI vaidhavya ne jagata kI asAratA kA citra unake samakSa prastuta kara diyA, ataH inhoMne saMvat 2017 ko kampilA jI meM kSullikA dIkSA lI, taduparAnta saMvat 2021 meM muktAgiri para AcArya vimalasAgara jI se AryikA dIkSA aMgIkAra kii| vartamAna meM ye saMgha kI parama tapasvinI AryikA ke rUpa meM prasiddha haiN|180 4.9.29 AryikA zrI anantamatIjI (saMvat 2022) Apane 'kannar3a' grAma (auraMgAbAda) ke seTha hIrAlAla jI ke ghara saMvat 1939 meM janma liyaa| 13 varSa kI alpAyu meM 'Ahula' nivAsI zrI sukhalAlajI kAsalIvAla ke sAtha vivAha huA, unase eka putra va eka putrI kI prApti huI, nau varSa kI avadhi meM Apa vaidhavya ko prApta huIM, Apane udAra mana se apanI sampatti ko paMcakalyANaka, pratimAoM ke liye arpita kara saMvat 2006 ko nAgaura meM AcArya vIrasAgarajI ke kara-kamala se kSullikA dIkSA grahaNa kI, evaM 16 varSa kaThora vratoM kA pAlana karane ke pazcAt saMvat 2022 kArtika zukla 11 ko AcArya dharmasAgarajI se khuraI (sAgara) meM AryikA dIkSA lii| isa prakAra Apa dhArmika prabhAvanA va AtmakalyANa hetu tapa sAdhanA meM tatpara haiN|18 4.9.30 AryikA zrI vinayamatIjI (saMvat 2023) Apa mar3AvarA (u. pra.) ke zrImAn mathurAprasAdajI kI suputrI va caturbhujajI kI patnI thIM, virakta AtmAoM ko dekhakara Apane bhI saMvat 2023 ko koTA meM AcArya zivasAgarajI se AryikA dIkSA le lii| Apane udayapura, pratApagar3ha Adi sthAnoM para dharma kI prabhAvanA kI, mIThA, namaka aura dahI kA tyAga kara Apane virakti kA Adarza upasthita kiyaa|182 4.9.31 AryikA zrI dayAmatIjI (saMvat 2023) Apa suvikhyAta AcArya zrI zAMtisAgara jI mahArAja kI laghu bhaginI haiN| Apake pitA zrI bhAgacandra jI evaM mAtA mAnakabAI chANI (udayapura) ke supratiSThita vyakti the, bacapana se Apake mAnasa meM vairAgya kI bhAvanA aMkurita 179. (ka) di. jai. sA., pR. 189, (kha) AryikA ratnamatI abhi. graMtha, pR. 403 180. di. jai. sA., pR. 399 181. di. jai. sA., pR. 245 182. di. jai. sA., pR. 204 240
Page #303
--------------------------------------------------------------------------
________________ digambara paramparA kI zramaNiyA~ hokara saMvarddhita aura saMrakSita hotI rahI, khuraI meM samasta sAMsArika baMdhanoM ko tor3akara vi. saMvat 2020 meM Apane AcArya zrI dharmasAgara jI ma. se kSullikA dIkSA aMgIkAra kI tathA saMvat 2023 meM AcArya dezabhUSaNa jI ma. se dillI meM AryikA dIkSA lekara bhAtRpatha kA anukaraNa kiyaa| Apako NamokkArAdi maMtra vijJAna kA viziSTa jJAna hai, dUrga, dillI, jayapura, udayapura, Adi jahAM bhI Apake cAturmAsa hue, dharma kI apUrva lahara paidA kara dii| ApakA upadeza maMtramugdha kara dene vAlA va hRdaya kI graMthiyoM ko kholane vAlA prabhAvakArI hotA hai| Apa tyAgI zramaNI hai, dahI, tela aura rasa Adi kA sevana nahIM krtiiN|183 4.9.32 AryikA zrI suprabhAmatI jI (saMvat 2024) Apa kurar3avADI (mahArASTra) nivAsI zrI nemIcaMda jI kI suputrI haiM, 12 varSa kI vaya meM hI ApakA vivAha huA aura kucha hI dinoM meM vidhavA ho gii| zIghra hI Apane apane citta ko dharma meM lagAyA evaM nyAya, prathamA, inTara kI parIkSAeM dI, tatpazcAt solApura ke zrAvikAzrama meM 15 varSa taka adhyApana kArya kiyA, saMvat 2024 kArtika zuklA 12 ko kumbhoja bAhubalI meM zrI samantabhadra jI mahArAja se AryikA dIkSA grahaNa kii| Apa adhyApana kArya meM atyanta dakSa haiM, aneka kanyAoM evaM mahilAoM ko yogya prazikSaNa dekara unheM sanmArga meM lagAyA hai|184 4.9.33 gaNinI zrI vizuddhamatI mAtAjI (saMvat 2025 se vartamAna) saMvat 2005 meM lazkara nagarI nivAsI zrI gulajArIlAla jI (vartamAna meM kSu. zrI AdisAgara jI ma.) evaM mAtA zrImatI devI (AryikA rUpa se dIkSita) ke yahAM janma lekara Apane 8 varSa kI umra meM AjIvana kandamUla va 14 varSa kI umra meM AjIvana brahmacaryavrata aMgIkAra kara liyA thaa| 16 varSa kI umra meM svayaM kezaloca kara saMvat 2025 meM sammedAcala parvata para AcArya nirmalasAgara jI se Apane AryikA dIkSA grahaNa krlii| tIna varSa ke aMdara hI saMvat 2029 meM Apako AcArya vimalasAgara jI ma. ne 'gaNinI' pada para pratiSThita kara diyaa| 21vIM sadI kI Apa prathama bAlabrahmacAriNI gaNinI evaM sarvAdhika dIkSA pradAtrI ke rUpa meM vizruta haiN| Apane paMcakalyANaka, vedI, maMdira Adi kI aneka sthAnoM para pratiSThA krvaaii| kaiyoM ko AryikA, kSullikA brahmacarya Adi vrata dekara unake jIvana ko saphala bnaayaa|85 ApakI svarNa jayaMtI para 'mAM ratnatraya candrikA' abhivandana graMtha samarpita kiyA gayA hai|186 ApakI saMghastha sAdhviyoM kA paricaya tAlikA meM diyA gayA hai| 4.9.34 AryikA vidyAvatI jI (saMvat 2025) Apa mubArikapura (alavara) ke ciraMjIlAla jI pAlIvAla kI kanyA haiM, 10 janavarI 1919 ko ApakA janma huaa| vivAha ke pazcAt Apa do putroM kI mAtA bniiN| pati viyoga ke bAda adhyayana kara 20 varSa taka skUla meM - 183. di. jai. sA., pR. 331 184. di. jai. sA., pR. 474 185. bra. zrI AbhA jaina, patra dvArA prApta sAmagrI ke AdhAra para 186. pro. TIkamacaMda jaina, pradhAna saMpAdaka, prApti sthAna-agravAla jaina dharmazAlA, mAlapurA ji. ToMka (rAjasthAna) 241
Page #304
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa adhyApikA rahI, pazcAt AcArya dharmasAgara jI ma. se mahAvIra jI meM saMvat 2025 meM AryikA dIkSA lii| Apa kuzala pravacanakI evaM tapasvinI sAdhvI haiN| dazalakSaNa, aThAI, solahakAraNa Adi upavAsa prAyaH calate rahate haiN|187 4.9.35 AryikA zrI abhayamatI jI (2026) Apake pitA Tiketanagara (bArAbAMkI) ke zrI choTelAla jI goyala haiM, Apa bAlyakAla se hI saMta satsaMga va dharmopadeza meM rUci rakhatI thIM, ataH kramazaH brahmacarya pratimA, pAMcavI pratimA, sAtavIM pratimA para ArUr3ha hotI huI saMvat 2021 ko kSullikA pada para sthita huIM, isa upalakSa meM Apane apanI ora se 'zrAvakAcAra' graMtha prakAzita krvaayaa| haidarAbAda meM AcArya dharmasAgarajI se AryikA dIkSA lekara Apa jJAnamatI mAtAjI kI ziSyA bniiN| Apa apanA adhikAMza samaya dharmadhyAna zAstra-svAdhyAya meM vyatIta karatI haiM Apane AcAryoM dvArA racita kaI graMthoM ke padyAnuvAda kiye tathA choTI-choTI 10-15 pustakeM likhiiN|188 4.9.36 AryikA zrI vimalamatIjI (saMvat 2026) Apa aDaMgAbAda (baMgAla) ke zrI chagamala jI khaNDelavAla ke yahAM avatarita huIM, vivAha ke pazcAt, Apako 3 putra va 3 putriyAM huiiN| gurU kA suyoga milane para saMvat 2026 ko sujAnagar3ha (rAjasthAna) meM AcArya vimalasAgara jI se kSullikA dIkSA va tadanantara AcArya dharmasAgara jI ma. se AryikA dIkSA lii| Apako NamokAra Adi maMtroM kA viziSTa jJAna hai| tela, dahI Adi rasoM kA tyAga kara Apa tapasvinI ke rUpa meM bhI prasiddha huI haiN|189 4.9.37 AryikA zrI zAMtimatIjI (saMvat 2024) AryikA zAMtimatIjI 'yathA nAma tathA guNa' kI ukti ko apane jIvana meM caritArtha kara sAdhanA ke mArga para agrasara haiN| ApakA janma hamerapura meM zrImAn ambAlAla jI bar3ajAtyA ke yahAM tathA vivAha ToDArAyasiMha nivAsI gulAbacandajI pATanI se huA, Apake tIna suputriyAM aura do suputra haiM, saba taraha se saMpanna hokara bhI aMtima lakSya kI prApti kI lalaka banI rhii| AryikA iMdumatIjI ke saMsarga se dUsarI phira pAMcavIM aura phira sAtavI pratimA dhAraNa kara aMta meM zrI sanmatisAgarajI ke zrImukha se mRgazira kR. 6 ke zubha dina ToDArAyasiMha meM AryikA dIkSA aMgIkAra kii| dIkSA ke pazcAt tyAga, tapa meM Apa uttarottara Age se Age bar3ha rahI haiM jJAna, dhyAna, svAdhyAya, upadeza ke dvArA svaparakalyANa meM nirata haiN|190 4.9.38 AryikA zAntimatIjI (saMvat 2029 ): bAlyavaya se hI dharma pravRtti saMpanna isa bAlikA ko janma dene kA saubhAgya sAMgalI (mahArASTra) kI bhUmi ko prApta huaa| Apane sammedazikhara para AcArya vimalasAgarajI se saMvata 2029 kArtika zuklA 2 ko AryikA dIkSA dhAraNa 187. di. jai. sA., pR. 247 188. di. jai. sA., pR. 246 189. di. jai. sA., pR. 249 190. di. jai. sA., pR. 291 |242
Page #305
--------------------------------------------------------------------------
________________ digambara paramparA kI zramaNiyA~ kii| dIkSA ke pazcAt siddhAnta graMthoM ke svAdhyAya kA Apane lakSya banAyA, aura jainadarzana ke uccakoTi ke graMthoM kA pArAyaNa kiyaa| 4.9.39 AryikA pArzvamatIjI (saMvat 2029) Apa pANUra (udayapura) nivAsI zrI hukamacaMda jI narasiMhapurA kI suputrI haiM, Apake pati zrIpAla jaina 'kUDa' ke nivAsI the| saMvat 2024 phAlguna zuklA 2029 ko pArasolA meM kSullikA dIkSA tathA kArtika zuklA 2 saMvat 2029 meM sammedazikhara para AryikA dIkSA zrI vimalasAgarajI se grahaNa kii| Apa bahuta hI svAdhyAya priya japa tapa meM lIna zAMta pravRtti kI mahAzramaNI haiN||92 4.9.40 AryikA siddhamatIjI (saMvat 2029) ApakA janma saMvat 1971 vaizAkha zuklA pUrNimA ko jayapura ke zrI kezarImala jI ke yahAM huaa| kArtika zuklA 12 ko jayapura meM hI AcArya dharmasAgara jI se AryikA dIkSA lii| Apa kaThora tapasvinI haiM, samaya-samaya para 10-10 upavAsa karatI rahatI haiN|193 4.9.41 AryikA zrutamatIjI (saMvat 2031) ApakA janma kalakattA meM 14 agasta 1947 ko huA Apake pitA zrI phAgUlAla jI vartamAna meM AcArya zrutasAgara jI mahArAja ke nAma se vikhyAta haiM, bacapana meM hI dhArmika pravRtti hone se AjIvana brahmacarya vrata tathA dUsarI pratimA grahaNa karalI, sAtha hI vizArada evaM zAstrI kI bhI parIkSAe~ dii| bhagavAna mahAvIra ke 2500veM nirvANa divasa ke dina dillI meM AcArya dharmasAgara jI mahArAja se jinadIkSA aMgIkAra kii| Apa vartamAna meM zrI AdimatI mAtAjI ke pAsa satata svAdhyAya va tapa meM saMlagna hai, Apa saMskRta, nyAya, vyAkaraNa kI adhyetA dharmaprabhAvikA viduSI sAdhvI 4.9.42 AryikA samayamatIjI (saMvat 2032) ApakA janma san 1921 meM karnATaka prAnta ke belagAMva jile ke AkolA grAma meM huaa| Apane apane pati muni zrI mallisAgara jI, pA~ca putra-putriyoM ko evaM svayaM ko jina zAsana meM dIkSita kara jainadharma ko eka bahuta bar3I bheMTa dI hai| prakhyAta yuvA AcArya vidyAsAgara jI mahArAja Apake hI putraratna haiN| Apa sabane eka sAtha saparivAra saMvat 2032 mAgha zukla 5 ko mujaphpharanagara (u. pra.) meM AcArya zrI dharmasAgara jI ma. se dIkSA aMgIkAra kii| Apake tyAga kA yaha utkRSTa Adarza cirakAla taka jIvanta rhegaa|195 191. di. jai. sA., pR. 403 192. di. jai. sA., pR. 401 193. di. jai. sA., pR. 250 194. di. jai. sA., pR. 257 195. di. jai. sA., pR. 254 243
Page #306
--------------------------------------------------------------------------
________________ 4.9.43 AryikA guNamatIjI ApakA janma mahAvIrajI meM zrI mUlacanda jI pAMDyA ke ghara tathA vivAha bhaMvaralAla jI gaMgavAla nImAja (rAjasthAna) vAsI se huA, Apako do putra va eka putrI isa prakAra sampanna evaM dhArmika vRtti kA parivAra milaa| paMcakalyANaka pratiSThA ke puNya avasara para mahAvIrajI meM AcArya dharmasAgarajI ma. ne Apako AryikA dIkSA pradAna kii| dIkSA ke pazcAt Apane prAyaH samasta tIrthoM kA pAda-vihAra karake vaMdanA kii| Apa sarala evaM prakhara pratibhAsaMpanna hai, pravacana zailI meM madhu sI mIThAsa hai, gurU bhakti ApameM aTUTa bharI huI hai| Apane cAritrazuddhi ke 1234 upavAsa kara tapa kA Adarza bhI kAyama kiyA, isa prakAra Apa jJAna va tapa ke mArga para satata parivrajana kara rahI haiN| 196 4.9.44 AryikA pravacanamatI jI (saMvat 2032 ) Apa saubhAgyazAlinI AryikA mAtuH zrI samayamatI mAtAjI kI suputrI evaM AcArya vidyAsAgara jI mahArAja kI saMsArI bhaginI haiM, ApakA janma san 1955 rakSAbaMdhana ke dina huA, usa dina Apake pitA zrI mallappA jI ne 21 tolA suvarNa kharIdA, ataH Apa svarNA nAma se saMbodhita kI gii| Apane apanI mAtuH zrI ke sAtha hI mAgha zuklA 5 saMvat 2032 meM AryikA dIkSA grahaNa kii| Apa satata adhyayana manana ciMtana meM lIna rahatI haiM, ApakI mukhamudrA pratisamaya prasanna rahatI hai| 197 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 4.9.45 AryikA suratnamatI jI ( saMvat 2033 ) Apa zrI bainIprasAda jI gunaura grAma (ma. pra. ) nivAsI kI ikalotI beTI thIM, saMvat 2013 ko gunaura meM ApakA janma huaa| 18 varSa kI alpAyu meM hI apane jyeSTha bhrAtA kI municaryA se prabhAvita hokara AjIvana brahmacaryavrata aMgIkAra kara liyaa| san 1976 ko basaMtapaMcamI ke dina mujaphranagara (u. pra.) meM AcArya dharmasAgara jI mahArAja ke kara-kamaloM se Apane AryikA dIkSA aMgIkAra kii| Apa viduSI dharmapracAra meM agraNI sAdhvI haiN| 198 4.9.46 AryikA dhanyamatI jI Apa Deha (nAgaura) nivAsI thIM, vivAha ke pazcAt eka putrI paidA huI, usake bAda Apa vidhavA ho giiN| AcArya vIrasAgarajI se AtmakalyANArtha sAtavIM pratimA aMgIkAra kI, 30 varSa taka saMgha meM rahakara sAdhuoM kI sevA kA lAbha liyaa| aMta meM udayapura (rAjasthAna) meM AcArya dharmasAgarajI se AryikA dIkSA lii| kezariyAjI tIrtha para Apane saMllekhanA evaM samAdhimaraNa se deha kA utsarga kiyA, isa avasara para 40 sAdhu upasthita the| ApakI saralatA, dAna, sevA paropakAritA evaM milanasAritA se sabhI prabhAvita the| 199 196. di. jai. sA., pR. 255 197. di. jai. sA., pR. 356 198. di. jai. sA., pR. 258 199. di. jai. sA., pR. 259 244
Page #307
--------------------------------------------------------------------------
________________ digambara paramparA kI zramaNiyA~ 4.9.47 AryikA candramatIjI (saMvat 2034) viduSI AryikA ratna zrI candramatI mAtAjI aharniza paThana-pAThana, jJAna, dhyAna, tapa, tyAga, saMyama meM lavalIna rahane vAlI Adarza zramaNI haiN| Apake pitAjI nAvAM (kucAmana roDa) ke nivAsI seTha sItArAmajI godhA the, saMvat 2005 ko dIpAvalI ke dina ApakA janma huA, nAma 'rozanabAI' prasiddha huaa| Apa prakhara pratibhA saMpanna haiN| alpAyu meM vivAha, vaidhavya kA sukha-duHkhamaya saMsAra dekha lene para vizuddhamatI jI vinayamatI jI, sanmati jI mAtAjI ke saMsarga kA AtmA para prabhAva par3A, kramazaH paMcama, saptama pratimA karake kArtika kR. pratipadA ke dina nAgaura meM AcArya zrI sanmatisAgarajI ke zrImukha se AryikA dIkSA aMgIkAra kI, dIkSA ke avasara para Apane eka ghaMTA udbodhana diyA, use zravaNakara upasthita loga dhanya-dhanya pukArane lge| vartamAna meM bhI ApakI madhura pravacanazailI ko sunane ke liye loga lAlAyita rahate haiM, Apa apane upadezAmRta dvArA logoM meM tyAga, niyama, nivRtti kI bhAvanAeM bharatI haiN| ApakA komala evaM niSkaSAyI zAMta hRdaya sabake liye preraNAsrota banA hai| isa prakAra Apa arhaniza svapara kalyANa meM tallIna rahatI haiN|200 4.9.48 AryikA bharatamatIjI (saMvat 2036) Apa hamAI jilA DUMgarapura nivAsI jItamala jI siMghavI kI kanyA haiM, kArtika zuklA pUrNamAsI saMvat 1984 peM ApakA janma huaa| vivAha rAmagar3ha ke zrI gaNezalAlajI se huA, 5 varSa bAda pati viyoga ne Apake jIvana krama ko bdlaa| zrI dayAsAgarajI se saMvat 2034 meM kSullikA dIkSA lI, usameM Apane 32 upavAsa kiye, pazcAt sonagira meM saMvat 2036 zrAvaNa zuklA 12 ke dina Apa AryikA banIM, Apa svAdhyAya, dhyAna, tapa va dharma prabhAvanA meM satata jAgarUka haiN|201 4.9.49 AryikA suvratAmatIjI Apane saMvat 1950 meM habbar3I tAlukA dhAravAr3a meM zrI rAyappAjI ke yahAM para janma liyaa| ApakA janma nAma thA ammAcavA aura mAtRbhASA thI knndd'| 10 varSa kI umra meM ApakI zAdI zrI rAgappA jI ke sAtha huI, bacapana se hI dhArmika bhAvanA Apa donoM ke hRdaya meM kUTa-2 kara bharI huI thI, ata: donoM ne chaThI pratimA muni zrI pAyasAgarajI se lI, vairAgya tIvra huA to pati ne kSullaka dIkSA aura Apane AryikA dIkSA zrI dezabhUSaNa jI ma. se lii| Apake cAturmAsa saMyama tapa va dharma kI vRddhi karane vAle hue|202 4.9.50 AryikA zAntimatIjI Apane bArAbAMkI nivAsI zrI kunthudAsajI ke yahAM saMvat 1983 meM janma liyA, alpavaya meM hI Apane aSTasahasrI, sarvArthasiddhi, gommaTasAra, nyAyadIpikA jaise ucca saiddhAntika graMtha kaMThastha kara liye the, Apa pravacana kalA meM bhI dakSa thIM, apane 32 cAturmAsoM meM Apane jaina samAja ko jJAna, darzana, cAritra meM kAphI Age bar3hAyA tIrtharAja 200. di. jai. sA., pR. 290 201. di. jai. sA., pR. 283 202. di. jai. sA., pR. 329 245
Page #308
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa sammedazikhara para ApakI dIkSA huI, aMtima samaya kaiMsara roga se pIr3ita rahane para bhI svAdhyAya, nitya niyama nahIM chor3A 1203 4.9.51 AryikA anantamatIjI (saM. 2011 ) tapasvinI AryikA zrI anantamatI mAtAjI kA janma 13 maI 1935 ko gar3hI (u. pra. ) grAma meM huA, Apake pitA lAlA miTThanalAla jI va mAtA pArvatIdevI thii| Apane 8 varSa kI umra meM hI tyAga kI dizA pakar3a lI 13 varSa kI umra meM to rAtri ko pAnI pIne kA bhI AjIvana tyAga kara diyA, AjIvana brahmacarya vrata dhAraNa kara liyA, kSullikA aura AryikA na hone para bhI ApakI sAdhanA unase kisI prakAra kama nahIM thI, Apa ghaMToM sAmAyika karatIM, loga devI mAnakara darzana hetu umar3e cale Ane lage, AzIrvAda pAkara phUle na samAte, Apa vicAra karatIM - binA dIkSA liye jaba yaha hAla hai to dIkSA lene para kyA hogA? 19 varSa kI Ayu meM AcArya dezabhUSaNa jI se kAMdhalA meM AryikA dIkSA grahaNa kara Apa ilAyacI se 'AryikA anantamatI' bana giiN| ApakI kezaluMcana kI kriyA ko dekhakara loga virakti kI bhAvanA kA anubhava karate the| Apake AhAra saMbaMdhI kaThora niyama aura unameM bhI anekoM bAra antarAya A jAtA, kabhI-kabhI 10-15 dina taka bhI AhAra nahIM huA, taba bhI Apake mukha kI saumyatA aura suSamA nahIM gii| Apa eka aisI AryikA haiM jo varSa meM 3-4 mAsa hI AhAra letI haiN| roga kI pIr3A, antarAya kA kSobha aura kaThora klAnti kA AbhAsa bhI Apake mukha para prakaTa nahIM hotA, prAyaH mauna rahakara svAdhyAya evaM sAdhanA meM lIna rahatI haiN| kaMkAla mAtra zarIra meM kitanI sazakta kitanI tejasvI AtmA nivAsa karatI hai, isakA Adarza udAharaNa ye zramaNIjI haiN| 204 4.9.52 AryikA syAdvAdamatIjI (saMvat 2036 ke bAda ) ApakA janma 14 maI san 1953 ko indaura ke supratiSThita parivAra meM zrImAna dhannAlAla jI pATanI ke yahAM huaa| Apane bI. e. taka adhyayana kiyA, 16 varSa kI umra meM brahmacaryavrata aMgIkAra kara eka Adarza sthApita kiyA, zrAvaNa zuklA 12 saMvat 2036 meM sonAgirI jI para AcArya vimalasAgara jI se Apane kSullikA dIkSA grahaNa kI, tadanantara gommaTezvara mahAmastakAbhiSeka meM AryikA dIkSA lekara syAdvAdamatI nAma ko sArthaka kiyaa| Apa adhyayana, manana, ciMtana ke sAtha sva- para kalyANa karatI huI zreSTha sAdhvI jIvana vyatIta kara rahI haiM 1205 4.9.53 AryikA naMgamatIjI ( saMvat 2036 ) Apa indaura ke mANikacaMda jI kAsalIvAla kI kuladIpikA haiN| Apane 18 varSa kI umra meM AjIvana brahmacaryavrata dhAraNa kara liyaa| saptama pratimA kI ArAdhanA ke pazcAt zrAvaNa zuklA pUrNamAsI saMvat 2036 meM sonAgirI para zrI vimalasAgara jI mahArAja se AryikA dIkSA grahaNa kii| Apa adhyayanazIlA, sarala svabhAvI evaM mRdubhASI sAdhvI haiN| 206 203. di. jai. sA., pR. 330 204. di. jai. sA., pR. 332 205. di. jai. sA., pR. 400 206. di. jai. sA., pR. 400 246
Page #309
--------------------------------------------------------------------------
________________ digambara paramparA kI zramaNiyA~ 4.9.54 AryikA suvaibhavamatIjI (saMvat 2038 ) Apa gujarAta ke paMcamahala dAhoda grAma ke zrI pannAlAla jI gAMdhI kI suputrI hai| Apane 12vIM kakSA taka adhyayana kiyaa| mUla gujarAtI hotI huI bhI hindI, kannar3a, saMskRta kI acchI jJAtA haiN| muni dayAsAgara jI se trimUrti podanapura meM 1 janavarI 1982 ko AryikA ke rUpa meM dIkSita huii| Apa sarala, zAMtipriya va adhyayanazIlA zramaNI haiN| 207 4.9.55 AryikA suprakAzamatIjI ( saMvat 2038 ) ApakA janma kuNDA (udayapura) meM huA, Apane 11vIM taka laukika zikSA prApta kI, 15 varSa kI umra meM hI AjIvana brahmacarya vrata grahaNa kara navayuvatiyoM ke samakSa Adarza prastuta kiyA / bambaI podanapura trimUrti meM Apane muni dayAsAgara jI se 17 janavarI 1982 meM AryikA dIkSA dhAraNa kii| Apa sarala va tapasvinI sAdhvI haiN| 208 4.9.56 AryikA bAhubalI mAtAjI ( saMvat 2039 ) ApakA janma karnATaka prAnta ke rAmanevAr3I grAma meM san 1960 meM huA, Apake pitA zrI annAsAheba va mAtA sonAbAI dharmaniSTha sajjana pravRtti ke vyakti the / Apane 22 varSa kI umra meM saMvat 2039 meM gaNezabAr3I sthAna para AcArya subalasAgara jI mahArAja se AryikA dIkSA aMgIkAra kii| ApakI jyeSThA bhaginI zrI bharatamatI jI mAtAjI haiN| Apa bahubhASAvid evaM AgamajJA haiN| jyotiSa, vAstu, dhyAna, mudrA Adi meM bhI ApakI rUci hai| Apane jahAM bhI varSAvAsa kiye vahAM dhyAna zivira, mudrA zivira evaM jJAna zivira ke Ayojana kara logoM meM dharma kI abhirUci jAgRta kI hai| ApakI maulika kRtiyA~ haiM- samyaktva - sumana, jIvana jIne kI kalA dhyAna, maMtra jApa aadi| Apa mRdu, madhurabhASiNI evaM saphala pravacanakartrI haiN| 209 4.9.57 AryikA ajitamatIjI ( saMvat 2048 ) ApakA janma san 1900 ke lagabhaga kolhApura (mahArASTra) ke nikaTa valivaDa gAMva meM nAnA sAheba caugule va kRSNAbAI ke yahAM huaa| janma nAma marUdevI thA, usa samaya kI rUr3hi paramparA se mAtra 1 varSa kI avasthA meM vivAha aura 12 varSa kI Ayu meM vaidhavya dazA A gii| kaMdamUla, rAtri bhojana tyAga Adi ke sAtha dIkSA lene kI prabalecchA jAgRta huI, kiMtu digambara sAdhu sAdhviyoM ke abhAva se vaha icchApUrNa nahIM huii| pazcAt 25 - 26 varSa kI vaya meM zAMtisAgara jI mahArAja se zikhara jI para kSullikA dIkSA grahaNa kI, vaha dina thA phAlguna zuklA navamI saMvat 1985 Apa 63 varSa paryaMta jJAna va cAritra kI ArAdhanA karatI rhiiN| 7 janavarI 1991 ko AcArya bAhubalijI mahArAja se AryikA dIkSA grahaNa kI, aneka graMthoM kA gahana adhyayana, dIrgha evaM kaThora tapArAdhanA kara aMta meM saMlekhanA sahita samAdhimaraNa ko prApta huiiN| Apa apane jIvana meM dazalakSaNa vrata 10 varSa, SoDazakAraNa vrata 16 varSa, zruta skaMdhavrata 12 207. di. jai. sA., pR. 282 208. di. jai. sA., pR. 281 209. pratyakSIkaraNa se prApta paricaya ke AdhAra para 247
Page #310
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa varSa, puSpAMjali 5 varSa, aSTAjhika 8 varSa, labdhivrata 5 varSa, karmadahana 153 upavAsa, paMcamerU, tIna caubIsI va vidyamAna bIsa tIrthakara ke 780 upavAsa, cAritra zuddhi ke 1234 upavAsa, jinaguNasaMpatti ke 63 upavAsa, paMca parameSThI ke 143 upavAsa, ratnatraya, muktAvalI, kanakAvalI, sarvadoSa prAyazcit Adi aneka dIrgha evaM kaThora tapArAdhAnA kI, sAtha hI aneka graMthoM kA pArAyaNa kiyaa|210 4.9.58 zrI vimalamatI mAtAjI (saMvat 2048) ApakA janma 9 julAI 1951 ko ArA (bihAra) nivAsI zrImAn candrarekha kumAra jI agravAla ke yahAM huaa| Apane 'jaina bAlAzrama ArA' meM rahakara saMskRta meM bI.e. onarsa (bI. e., bI. eDa) taka kiyA, dhArmika prazikSaNa se vairAgya jyoti prajvalita huI to AjIvana zUdrajala kA tyAga evaM brahmacarya vrata aMgIkAra kara liyA, AryikA dIkSA ke pUrva dUsarI pratimA, saptamapratimA evaM kSullikA dIkSA ke mArga para Age bar3hatI huI Apane 28 maI 1991 ko mAMgItuMgI siddhakSetra para gaNinI vijayamatI mAtAjI se AryikA dIkSA aMgIkAra kii| . Apane namaskAramaMtra, bhaktAmara, cAritra zuddhi, jinaguNa sampatti, karmadahana Adi kI tapasyAe~ kI haiN| sAtha hI aneka graMthoM kA praNayana bhI kiyA hai-paryuSaNa parva, tIrthaMkara banane kA maMtra, ArAdhanA sAra (hiMdI TIkA), vijaya stotra evaM gaNinI vijayamatI mAtAjI ke abhivaMdana graMtha kA saMpAdana Adi mahattvapUrNa graMthoM kI racanA va saMpAdana kArya kiyA hai| Apa 'samyagjJAna candrikA' kI upAdhi se vibhUSita haiN|| 4.9.59 AryikA zrI namanazrI mAtAjI (saMvat 2049) ___ ApakA janma AsAr3ha zuklA 9 saMvat 2031 meM zrI khyAlIlAla jI gaMgAvata ahamadAbAda nivAsI ke yahAM huaa| ghara para rahate hue Apane chaha DhAlA (cAra bhAga), dravya saMgraha, ratnakaMDa zrAvakAcAra tattvArthasUtra, sarvArthasiddhi, karmakANDa Adi kA adhyayana kiyA vairAgya bhAva prasphuTita hone para AcArya vimalasAgara jI se AjIvana brahmacaryavrata aMgIkAra kiyA, aura mahAvIra jayaMti saMvat 2049 ko zrI bAlAcArya nemisAgara jI ma. se phirojAbAda (u. pra.) meM AryikA dIkSA grahaNa kii| Apa gaNinI vijayamatI mAtAjI ke saMgha kI viduSI AryikA haiM, jinendra bhakti, gurUbhakti, svAdhyAya meM sadA lIna rahatI haiN|12 4.9.60 AryikA zrI vijayaprabhA mAtAjI (saMvat 2050) Apa jabalapura (ma. pra.) ke zrI madanalAla jI nAyaka (paravAra) kI suputrI haiN| Apane bI. e. taka laukika zikSA prApta kara 4 akTUbara vijayAdazamI I. 1984 meM kSullikA dIkSA aMgIkAra kI, tatpazcAt 31 varSa kI vaya meM saMvat 2050 ko DuMgarapura meM gaNinI vijayamatIjI ke pAsa AryikA dIkSA aMgIkAra kii| Apane jJAna evaM tapa se apane saMyamI jIvana ko nikhArA hai| NamokAramaMtra, bhaktAmara, dazalakSaNa, paMcamerU, tattvArthasUtra, jinaguNa saMpatti ke tapa evaM udyApana bhI kiyA hai| vartamAna meM cAritrazuddhivrata kara rahI haiN|213 210. patrAcAra se prApta sAmagrI ke AdhAra para 212. patrAcAra se prApta 211. patrAcAra se prApta 213. patrAcAra se prApta 248
Page #311
--------------------------------------------------------------------------
________________ digambara paramparA kI zramaNiyA~ 4.9.61 AryikA vinayaprabhA mAtAjI (saMvat 2050) Apa sAbarakAMThA (gujarAta) jile ke IDara grAma nivAsI zrI dilIpakumAra jI dozI (humar3a jAti, maMtrezvara gotra) kI kanyA haiM, mAgha kR. 6 saMvat 2030 ke zubha dina ApakA janma huaa| hAyara saikenDarI ke sAtha digambara jaina pAThazAlA IDara se prathama se caturtha bhAga va chaha DhAlA kI parIkSAeM pAsa kii| vairAgyotpatti hone para zUdrajala kA tyAga evaM AjIvana brahmacarya vrata aMgIkAra kara liyaa| pazcAt dvitIya pratimA va saptama pratimA vrata kramazaH grahaNa kara mAgha zuklA 3 saMvat 2050 ko DuMgarapura meM gaNinI vijayamatI mAtAjI se AryikA dIkSA aMgIkAra kii| dhyAna, adhyayana, ciMtana-manana, mauna, lekhana tathA Agamokta pramANa ekatrita karane meM Apa rUci rakhatI haiN| Apane bhaktAmara ke 48 upavAsa kiye, vartamAna meM jinaguNasaMpatti tapa kara rahI haiN| 4.9.62 AryikA svastibhUSaNa mAtAjI (saMvat 2053 se vartamAna) ___ ApakA janma madhyapradeza ke chindavAr3A nagara meM paravAra digambara jaina sampradAya ke nINAka zrI motIlAla jI jaina aura zrImatI puSpA jaina ke yahAM huaa| saMvat 2053 ko sivanI meM AcArya sanmatibhUSaNa jI se iTAvA meM AryikA dIkSA aMgIkAra kii| Apa apane adhyayana aura sAdhanA ke mAdhyama se vartamAna meM eka vicAraka va lekhikA ke rUpa meM prasiddha haiN| mRtyu ko jAno, AMkhoM ke rUpa, kisase kyA milatA hai, Adi utkRSTa koTi kI kAvya-racanAeM Apane kI haiN| yuvaka-yuvatiyoM meM dharma saMskAra jAgRta karane ke liye Apa ziviroM kI samAyojanA bhI saphalatA pUrvaka karatI haiN| murAdAbAda meM Apa kI preraNA se sRSTi-svasti mahilA maMDala, bAlikA maMDala, yuvA maMDala aura navayuvaka maMDala kA gaThana huaa|214 4.9.63 AryikA zrI prabhAvatIjI (saMvat 2054) Apane 'jaTavATA' auraMgAbAda jile meM AcArya zrI devanaMdI jI mahArAja se 90 varSa kI vaya meM AryikA dIkSA aMgIkAra kI, yaha ApakI viziSTa aitihAsika jIvana ghaTanA hai| Apane 2 akTUbara 1997 ko dIkSA grahaNa kI aura mAtra 12 dina saMyama-paryAya kA anubhava kara 14 akTUbara 1997 ko svargavAsinI huiiN|15 4.9.64 kSullikA guNamatI mAtAjI ApakA janma saMvat 1956 meM lAlA hukamacaMda jI ke ghara huA, vivAha ke 36dina ke pazcAt hI ApakA saubhAgya china gayA, ata: ApakA lakSya vrata, niyama, saMyama kA bana gayA, jainadharma vyAkaraNa Adi meM Apa niSNAta bana gaI, jJAnArAdhanA kA svAda anya bhI uThAyeM, isa zubha bhAvanA se guhAnA meM zrI jJAnavatI jaina vanitAzrama' kI sthApanA kii| (ApakA saMsAra meM yahI nAma thA) nArI jAti ke uddhAra ke liye isa saMsthA ne kalpavRkSa kA kArya kiyaa| AMtarika saMyama kI prabala bhAvanA ke phalasvarUpa AcArya zAMtisAgara jI ma. se kSullikA dIkSA aMgIkAra kii| dIkSA ke pazcAt bhI dariyAgaMja dillI meM kanyAoM meM dhArmika zikSA ke liye 'zrI jJAnavatI kanyA pAThazAlA' sthApita kraayii| Apa strI zikSA kA pracAra ho evaM caritra kI vRddhi ho isa hetu arhaniza prayatnazIla rhiiN|216 214. vinIta kumAra jaina (saMyojaka), sRSTi-svasti vANI, cAturmAsa smArikA, navaMbara 2001, digambara jaina samAja, murAdAbAda 215. samagra jaina cAturmAsa sUcI, vizeSAMka san 1998 216. di. jai. sA., pR. 99 | 2491
Page #312
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 4.9.65 kSullikA ajitamatI mAtAjI (saMvat 1985) ApakA janma san 1904 meM 'olIveDhe' (ji. kolhApura) meM nAnAsAhaba ke yahAM huA, DhAI varSa kI umra meM vivAha aura 12 varSa kI umra meM pati se viyoga huA, taba san 1928 meM AcArya zAMtisAgara jI ma. se sammedazikhara meM kSullikA dIkSA dhAraNa kI, tabhI se Apane apane jIvana ko tapa tyAga meM lagAyA huA hai| Apane solaha kAraNa ke tIna bAra 32-32 upavAsa, do bAra siMhaniSkrIr3ita tathA cAritrazuddhi ke 1234 upavAsa kiye| Apa rAta-dina paThana-pAThana meM saMlagna rahatI haiM, Apa dvArA racita pustakeM isa prakAra hai- AcArya vIrasAgara jI mahArAja kA pUjana, zAMtinAtha stotra, jIvandhara kI vairAgya vINA, ciMtAmaNi pArzvanAtha pUjA, sazikSA, parAkramI varAMga, laghusamAdhi sAdhana, paMcAdhyAyI aadi| anuvAdita sAhitya-sanmati sUtra, dharma ratnAkara, dhyAna koSa, ArAdhanA samuccaya, kammapayaDi cUrNi, pA~ca dvAtriMzikAe~, dravyasaMgraha , bhaktAmara, abhradeva kA zrAvakAcAra, zrI yogadeva kI tattvArthavRtti, bhagavatI aaraadhnaa| isa prakAra Apa eka acchI kavi, lekhikA, jJAnI, dhyAnI, tapasvinI sAdhikA haiN| Apa vayovRddha tapovRddha evaM vividha guNa sampanna haiN|217 4.9.66 kSullikA kamalazrIjI (saMvat 2011) ApakA janma san 1915 akSaya tRtIyA ke dina 'vasaMgaDe' jilA kolhApura (mahArASTra) meM zreSThI zrI totAbAsaude ke yahAM huA Apane rohataka meM AcArya dezabhUSaNa jI se mAgha zuklA 5 saMvat 2011 ko dIkSA aMgIkAra kii| Apa zAnta svabhAvI, gurU-bhakti se paripUrNa evaM dharma prabhAvikA haiN|218 4.9.67 kSullikA candrasenAjI (saMvat 2012) Apane saMvat 1952 meM uttarapradeza kI rAjadhAnI lakhanaU meM zrI anantamala jI agravAla ke yahAM janma liyA thA, Apane prathama chaThI pratimA dhAraNa kara phira pati kI anumati se AcArya dezabhUSaNa jI ma. se jayapura meM saMvat 2012 meM kSullikA dIkSA lii| Apane aneka kSetroM meM pAda-vihAra kiyA aura dharmopadeza dekara zrAvaka-zrAvikAoM ko sanmArga meM lagAyA, aMta meM samAdhipUrvaka svargavAsinI huiiN|219 4.9.68 kSullikA candramatI mAtAjI (saMvat 2012 ke lagabhaga) ApakA janma san 44 ko baijApura (mahArASTra) meM huaa| pitA chaganalAla aura mAtA sonUbAI kI Apa 'khIranamAlA' nAma kI kanyA thIM, laukika zikSaNa meM bI. e. Anarsa tathA eca.ema.DI.esa. vaidyakIya upAdhi prApta kii| ApakA vivAha DaoN. candrakAnta dozI (vartamAna meM muni zrI vIrasAgara jI ma.) ke sAtha huaa| dIkSA ke pazcAt Apane 217. di. jai. sA., pR. 101 218. di. jai. sA., pR. 337 219. di. jai. sA., pR. 101 250
Page #313
--------------------------------------------------------------------------
________________ digambara paramparA kI zramaNiyA~ tatvArtha sUtra, sarvArthasiddhi samayasAra, dravyasaMgraha, pravacanasAra Adi gUr3ha graMthoM kA sUkSmarIti se adhyayana kiyA, ApakI pravacana zailI sahaja hRdaya gamya hai, aneka bhavya jIva Apake sadupadeza se svAdhyAyapremI va vrata sampanna bane haiN|220 4.9.69 kSullikA AdimatIjI ( saMvat 2015 ) Apa rAjamannAraguDI (madrAsa) ke zrI vardhamAnajI kI kanyA hai Apake pati apAr3amudaliyA vaidAravIyA (tamilanADu) nivAsI the, unake svargavAsa ke bAda Apa gRhabhAra se mukta ho gaIM, bhAiyoM kI anumati lekara AcArya mahAvIrakIrti jI se nAgaura meM san 1958 meM dIkSA lI aneka sthAnoM para varSAvAsa karatI huI Apa jana-jana ke hRdaya meM dharma kA dIpa prajvalita kara rahI haiN| 221 4.9.70 kSullikA candramatIjI alavara (rAjasthAna) ke zrI saradArasiMha jI Apake pitA the, 8 varSa kI umra meM ApakA vivAha huA, hAtha kI meMhadI bhI nahIM utara pAI thI ki vaidhavyatA kA sikkA laga gyaa| AcArya zAMtisAgara jI mahArAja ke prabhAva se Apane apane jIvana ko pavitra banAnA prAraMbha kiyA, zrAvikAoM ko dharmopadeza, zikSA dekara Apane unheM dharma zraddhAvAna banAyA, vairAgya tIvra hone para sonagira meM AcArya mahAvIrakIrti jI se kSullikA dIkSA aMgIkAra kara lii| Apane apane jIvana meM striyoM ko zikSita karane ke preraka kArya kiye| sAtha hI ApakI satpreraNA se zrI vAsupUjya bhagavAna ke garbha, janma, tapa, jJAna aura nirvANa sthAna para 70 phuTa U~cA mAnastambha, 24 ToMka, bhagavAna vAsupUjya kI 25 phuTa U~cI pratimA, svAdhyAya bhavana Adi lokamaMgalakArI kArya ho rahe haiN| 222 4.9.71 kSullikA zrI jinamatIjI (saMvat 2022 ) mRgazira kRSNA 5 saMvat 1979 ko sinodiyA ( jayapura ) grAma meM janmI chiganIbAI 13 varSa kI umra meM zrI mAMgIlAla jI pATanI kAMkarA nivAsI ke yahAM byAhI gaI, zAdI ke nau varSa pazcAt pati kA dehAnta ho gayA, saMsAra kA karttavya donoM putriyoM kA vivAha karane ke pazcAt Apane sAdhanA kA mArga svIkAra kiyaa| kramazaH pAMcavI aura sAtavIM pratimA grahaNa karate hue Apane dillI meM A. dezabhUSaNa jI ma. se mRgazira zu. 2 saMvat 2022 meM kSullikA dIkSA aMgIkAra kara lI, bar3e kaThora saMgharSa karane par3e Apako dIkSA ke liye, kintu antataH Apa vijayI huiiN| dIkSA ke pazcAt Apa bhArata ke kone-kone meM paidala bhramaNa kara dharma pracAra kara rahI haiM, Apa jahAM bhI gayIM, vahIM vibhinna dhArmika anuSThAna jApa, maMDala vidhAna Adi ke Ayojana karavAye, jayapura meM sAdhuoM ke liye zuddha nirdoSa auSadhi kA nirmANa kArya Apake prayAsoM se calatA hai Apake upadezoM kA anya dharmAvalambiyoM para kAphI acchA prabhAva par3atA hai, kaI kSatriyoM ne rAtribhojana, mAMsa, madirA kA tyAga evaM Ajanma brahmacarya vrata pAlana kA niyama kiyA hai, Apake pravacana meM choTe-choTe bacce bhI saiMkaDoM kI saMkhyA meM pahuMcate haiM, evaM vrata niyama aMgIkAra karate haiM / 223 220. di. jai. sA., pR. 458 221. di. jai. sA., pR. 364 222. di. jai. sA., pR. 365 223. di. jai. sA., pR. 334 251
Page #314
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 4.9.72 kSullikA ajitamatIjI (saMvat 2024) ApakA janma jabalapura meM zrI bazorelAla jI golApUrva ke yahAM tathA vivAha rAjArAma jI se huaa| Apako tIna putra va sAta putriyA~ huI, saba prakAra se sukhI va sampanna hone para bhI Apake hRdaya meM AcArya AdisAgara jI mahArAja ke sadupadeza se virakti ke bhAva jAgRta hue aura caitra kR. 5 ko saMvat 2024 meM zravaNabelagolA meM AcArya dezabhUSaNa jI se dIkSA aMgIkAra kara lii| dIkSA ke pazcAt kothalI, phulerA Adi sthAnoM para cAturmAsa kara janatA ko dharma ke sanmukha kiyaa| Apa tapasvinI sAdhvIjI haiM. solahakAraNa. karmadahana, aSTAnhikA, paMcakalyANa va dazalakSaNavrata kiye haiN|224 4.9.73 kSullikA jinamatIjI (saMvat 2024) saMvat 1973 meM sAgavAr3A (rAjasthAna) nivAsI zrI candulAla jI narasiMhapurA ke yahAM ApakA janma huA, vivAha ke chaha mAsa bAda hI vaidhavya ne ApakI dizA badala dI, saMvat 2024 phAlguna zu. 12 ko pArasolA meM Apa kSullikA ke rUpa meM dIkSita huiiN| Apane apane tapasvI jIvana evaM zAnta svabhAva se kaiyoM meM dharma kI zraddhA jAgRta kii|225 4.9.74 kSullikA zrImatijI (saMvat 2029) ___ Apa pitA zrI nemIcanda jI sakar3I (kolhApura) nivAsI kI putrI va zirahadI (belagAMva) nivAsI pArisA AdinAtha upAdhyAya kI dharmapatnI haiM, durbhAgya se 10 varSa bAda pati kA svargavAsa ho gayA AcArya vimalasAgara jI ke sadupadeza se Apa dharmamArga para agrasara huIM, caitra zu. 4 saM. 2029 ko rAjagRhI meM kSullikA dIkSA grahaNa kii| Apa ati zAnta, bhadra pariNAmI, adhyayanazIlA evaM jijJAsuvRtti kI haiN|26 4.9.75 kSullikA vizAlamatIjI ApakA janma grAma 'coMkAka' (kolhApura) hai, pA~ca varSa kI umra meM Apake Upara vidhavApana kI chApa laga gaI, Apane AtmakalyANa ko suavasara jAnakara 'brahmacarya' vrata aMgIkAra kiyA, TreniMga pUrNa kara adhyApikA banI, samAja ko sahI mArgadarzana dene hetu Apane 'mahilA vaibhava' nAma kI mAsika patrikA kA saMpAdakIya pada svIkAra kiyA, eka 'kanyAkumAra pAThazAlA' kI bhI sthApanA kii| boragAMva meM AcArya pAyasAgara jI se kSullikA dIkSA lekara Apa dharmodyota kara rahI haiM, Apa kaSTasahiSNu, sahanazIla aura kuzala vaktA haiN|227 4.9.76 kSullikA rAjamatIjI Apa bUcAkher3I (kAMdhalA) ke zIlacaMdajI kI anAsakta bhAvapravaNa kanyA hai| AcArya dezabhUSaNa jI se kolhApura meM vaizAkha zu. 12 ko kSullikA dIkSA aMgIkAra karane ke pazcAt Apane pUre bhArata meM paidala bhramaNa kiyA, evaM sthAna-sthAna para dhArmika kArya kiye jayapura ke nikaTa cUlagirI kSetra kA vikAsa Apake athaka prayatnoM kA phala 224. di. jai. sA., pR. 336 225. di. jai. sA., pR. 364 226. di. jai, sA., pR. 406 227. di. jai. sA., pR. 581 252
Page #315
--------------------------------------------------------------------------
________________ digambara paramparA kI zramaNiyA~ hai, jo jayapura kI zobhA hai, evaM tIrthakSetra bana gayA hai| dharma jAgRti ke kAryoM meM ApakA viziSTa avadAna rahA hai| Apa abhI bhI isI tIrthakSetra ke vikAsa meM saMlagna haiN| Apa viduSI evaM tapomUrti bhI haiM, abhI taka 1500 upavAsa kara cukI haiN|228 upasaMhAra ___ isa prakAra vibhinna bhASAoM meM racita jaina sAhitya, graMtha-prazastiyoM tathA vibhinna sthAnoM se prApta jaina zilAlekhoM ke adhyayana se digaMbara paraMparA kI prAcIna zramaNiyoM ke viSaya meM yaha spaSTa jAnakArI prApta hotI hai ki inhoMne apane tapa-saMyama se zramaNa saMskRti ko to gauravAnvita kiyA hI, sAtha hI apane sAnnidhya meM Ane vAle aneka upAsaka-upAsikAoM ko preraNA dekara dharmatIrtha ke annayana kA mahattvapUrNa kArya bhI kiyA hai| tamila aura karnATaka prAntIya AryikAe~ apane suvizAla saMgha kI niyantA sarvataMtra samartha AcArya va upAdhyAya pada para bhI pratiSThita rahI hai tathA 'mahAvrata pavitrAMgA' jaise sammAnanIya virUda se saMbodhita huI haiN| vartamAna meM bhI AryikAoM aura kSullikAoM kA yogadAna kisI bhI kSetra meM kama nahIM hai| kitanI hI AryikAeM gaNinI pada ko prApta haiM, kaI mahAviduSI haiM, tattvajJA haiM kaThoratama niyamoM kA anupAlana karane vAlI viduSI zrI vIramatIjI, zrI indumatIjI, zrI dharmamatIjI, zrI ratnamatIjI Adi samAja ke lie Adarza banI haiN| zrI vizuddhamatIjI, zrI supArzvamatIjI jaisI kitanI hI AryikAeM jainadharma aura darzana kI praur3ha pravaktA haiN| gaNinI jJAnamatIjI gaNinI vijayamatIjI Adi ke uccastarIya graMtha vidvAnoM kI anuzaMsA ke viSaya to bane hI haiM sAtha hI una para zodha kArya bhI huA hai| avaziSTa digambara AryikAe~ tathA kSullikAe~ 1 ___ yahA~ una digambara AryikAoM evaM kSullikAoM ke nAma diye jA rahe haiM, jinakA vizeSa paricaya upalabdha nahIM ho skaa| digambara jaina sAdhu-sAdhvI varSAyoga 2001 kI sUcI se unakA, aura unake dIkSA gurU kA nAma hI prApta huA hai ataH utanA hI ullekha karake saMtoSa karanA par3a rahA hai| 1. AcArya zrI zreyAMsasAgarajI se dIkSita :- zrI abhedamatI jI, zrI pravINamatI jI, zrI prasannamatI jI, zrI prayogamatI jI, zrI pravezamatI jI, zrI pratyakSamatI jI, zrI sudRSTimatI jii| 2. AcArya zrI bAhubalIsAgarajI se dIkSita :- zrI muktilakSmI jI, zrI zAMtimatI jI, zrI nidevIjI, zrI zrutadevIjI, zrI nirvANalakSmIjI, zrI muktikAMtAjI, zrI dharmezvarIjI, zrI sujJAnIjI, zrI niSpApamatI jI, zrI dharmamatIjI, zrI zivAdevI jI, zrI sumNglaajii| 3. AcArya zrI vimalasAgarajI se dIkSita:- zrI mokSamatI jI, zrI muktimatI jI, zrI pAvApurImatIjI, zrI caitanyamatI, zrI ciMtanamatIjI, zrI cinmatI mAtAjI, zrI dhavalamatIjI, zrI sammedazikhara zrI jI, zrI kailAzamatI jI. zrI siddhAntamatIjI zrI shaaNtimtiijii| 228. di. jai. sA., pR. 339 229. saMkalana- DaoN. anupama jaina, RSabha dezanA, sitaMbara-akTUbara 2001, pR. 1-34, prakAzaka-akhila bhAratIya digaMbara jaina mahilA saMgaThana, ema. esa. je. hAusa 36-37 kaMcanabAga, iMdaura-1 For Pric rsonal Use Only
Page #316
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 4. AcArya zrI devanandIjI se dIkSitaH- zrI kAMtizrIjI, zrI sumaMgala zrIjI, zrI svastizrIjI, zrI samyaka zrIjI, zrI kIrtizrIjI, zrI pdmshriijii| 5. AcArya zrI kuMthusAgarajI se dIkSita :- zrI pAvanazrIjI, zrI dhanyazrI, zrI apUrvazrIjI, zrI arUpazrIjI, zrI saMyamazrIjI, zrI karUNAzrIjI, zrI pavitrazrIjI, zrI kulabhUSaNamatIjI, zrI kundazrIjI, zrI padmazrIjI, zrI viirmtiijii| 6. AcArya zrI kanakanaMdIjI se dIkSita :- zrI kSamAzrIjI, zrI AsthAzrIjI, zrI Rddhishriijii| 7. AcArya zrI kuzAgranaMdIjI se dIkSita :- zrI kuzalavANIjI, zrI jinavANIjI, zrI gurUvANIjI, zrI __ vIravANIjI, zrI tyAgavANIjI, zrI nirmalavANIjI, zrI RtuvANIjI, zrI vidyAvANIjI, zrI kavivANI jI, zrI kRpaavaanniijii| 8. AcArya zrI padmanaMdIjI se dIkSita :- zrI vijayazrIjI, zrI dayAzrIjI, zrI dhairyazrIjI, zrI prazAntazrIjI, gaNinI zrI kamalazrIjI, divyazrIjI, zrI ciMtanazrIjI, zrI kanakazrIjI, zrI kalAzrIjI, zrI muktishriijii| 9. AcArya zrI sanmatisAgarajI se dIkSita :- zrI lakSmIbhUSaNa mAtAjI, zrI darzanamatI jI, zrI zaraNamatIjI, zrI zItalamatIjI, zrI suyogamatIjI, zrI candramatIjI (prathama), zrI candramatIjI (dvitIya), zrI lakSmIbhUSaNajI, zrI dRSTibhUSaNajI, zrI muktibhUSaNajI, zrI anubhUtibhUSaNajI, zrI munisuvratamatIjI, zrI sarasvatIbhUSaNajI, zrI zAMtibhUSaNajI, zrI sRSTibhUSaNajI, zrI svastibhUSaNajI, zrI subuddhimtiijii| 10. AcArya zrI siddhAntasAgarajI se dIkSita :- zrI samatAmatI jI, zrI saMgamamatI jI, zrI saubhAgyamatI, zrI kalAzrIjI, zrI muktizrIjI, zrI akSayamatI jI, zrI shrddhaamtiijii| 11. AcArya zrI subalasAgarajI se dIkSita :- zrI saurabhamatIjI, zrI suvratamatIjI, zrI sarasvatIjI, zrI sanmatijI, zrI vizAlamatIjI, zrI lakSmImatIjI, zrI suvarNamatIjI, zrI ajitamatIjI, zrI sumtimtiijii| 12. AcArya zrI vardhamAnasAgarajI se dIkSita :- zrI zubhamatI jI, zrI dayAmatI jI, zrI vipulamatIjI, zrI suvaibhavamatIjI, zrI niHsaMgamatIjI, zrI anantamatIjI, zrI saumyamatIjI, zrI saurabhamatIjI, zrI caityamatIjI, zrI vairAgyamatIjI, zrI preraNAmatIjI, zrI vaMditamatIjI, zrI vatsalamatIjI, zrI vilokamatIjI, zrI muurtimtiijii| 13. AcArya zrI virAgamasAgarajI se dIkSita :- zrI viziSTazrIjI, zrI viduSIzrIjI, zrI vibhUtizrIjI, zrI vijayazrIjI, zrI viraktIzrIjI, zrI vinItazrIjI, zrI zAMtimatIjI, zrI vidhizrIjI, zrI viMdhyazrIjI, zrI vijJAzrIjI, zrI vikAsazrIjI, zrI vizAzrIjI, zrI vibhAzrIjI, zrI vimatsanAzrIjI, zrI viniitshriijii| 14. AcArya zrI vivekasAgarajI se dIkSita :- zrI vipulamatIjI, zrI vizrutamatI jI, zrI vijJAnamatI jii| 15. AcArya zrI yogIndrasAgarajI se dIkSita :- zrI saralamatIjI, zrI sUryamatIjI, zrI smvshrnnmtiijii| 16. AcArya zrI vidyAsAgarajI se dIkSita :- zrI AdarzamatIjI, zrI durlabhamatIjI, zrI aMtaramatIjI, zrI anunayamatIjI, zrI anugrahamatIjI, zrI akSayatIjI, zrI amUrtamatIjI, zrI akhaMDamatIjI, zrI anupamamatIjI, zrI anarghamatIjI, zrI atizayamatIjI, zrI anubhavamatIjI, zrI AnaMdamatIjI, zrI adhigamamatIjI, zrI amaMdamatIjI. zrI abhedamatIjI. zrI udyotamatIjI. zrI akampamatIjI. zrI amalyamatIjI. zrI ArAdhyamatIjI, zrI acintyamatIjI, zrI alolyamatIjI, zrI anamolamatIjI, zrI AjJAmatIjI, zrI acalamatIjI, zrI avagamamatIjI, zrI AlokamatIjI, zrI anaMtamatIjI, zrI vimalamatIjI, zrI nirmalamatIjI, zrI zuklamatIjI, 254
Page #317
--------------------------------------------------------------------------
________________ digambara paramparA kI zramaNiyA~ zrI atulamatIjI, zrI nirvegamatIjI, zrIsavinayamatIjI, zrI zodhamatIjI, zrI samayamatIjI, zrIzAzvatamatIjI, zrI suzIlamatIjI, zrI susiddhamatIjI, zrI sudhAramatIjI, zrI apUrvamatIjI, zrI anuttaramatIjI, zrI bAhubalImatIjI, zrI ujjavalamatIjI, zrI ciMtanamatIjI, zrI sUtramatIjI, zrI zItalamatIjI, zrI pAvanamatIjI, zrI sAdhanAmatIjI, zrI vilakSaNAmatIjI, zrI vairAgyamatIjI, zrI akalaMkamatIjI, zrI nikalaMkamatIjI, zrI AgamamatIjI, zrI svAdhyAyamatIjI, zrI prazamamatIjI, zrI muditamatIjI, zrI sahajamatIjI, zrI saMyamamatIjI, zrI satyArthamatIjI, zrI siddhamatIjI, zrI zAstramatIjI, zrI samunnatamatIjI, zrI guNamatIjI, zrI jinamatIjI, zrI kuzalamatIjI, zrI dharaNamatIjI, zrI unnatamatIjI, zrI gurumatIjI, zrI sAramatIjI, zrI sAkAramatIjI, zrI saumyamatIjI, zrI sUkSmamatIjI, zrI zAMtamatIjI, zrI suzAMtimatIjI, zrI jinadevIjI, zrI airAdevIjI, zrI mRdumatIjI, zrI nirNayamatIjI, zrI prasannamatIjI, zrI prabhAvanAmatIjI, zrI bhAvanAmatIjI, zrI sadayamatIjI, zrI prakAzamatIjI, prazAntamatIjI, zrI vinamramatIjI, zrI vinatamatIjI, zrI anugamamatIjI, zrI saMvegamatIjI, zrI zailamatIjI, zrI vizuddhamatIjI, zrI pUrNamatIjI, zrI zubhamatIjI, zrI sAdhumatIjI, zrI vizadamatIjI, zrI vipulamatIjI, zrI madhuramatIjI, zrI ekatvamatIjI, zrI kaivalyamatIjI, zrI satarkamatIjI, zrI zvetamatIjI, zrI RjumatIjI, zrI saralamatIjI, zrI zIlamatIjI, zrI samarpaNamatIjI, zrI subodhamatIjI, zrI satyamatIjI, zrI sakalamatIjI, zrI tapomatIjI, zrI siddhAntamatIjI, zrI namramatIjI, zrI purANamatIjI, zrI ucitamatIjI, zrI upazAMtamatIjI / 17. AcArya zrI jayasAgarajI se dIkSita zrI pAvanamatIjI, zrI pavitra zrIjI / 18. AcArya zrI zivasAgarajI se dIkSita :- zrI AdimatIjI, zrI saralamatIjI, zrI zreyAMsamatIjI 19. AcArya zrI nirmalasAgarajI se dIkSita :- zrI acalamatIjI, zrI virAgamatIjI 20. AcArya zrI ajitasAgarajI se dIkSita :- zrI amRtamatIjI, zrI dakSamatIjI, zrI manomatIjI, zrI akSayamatIjI : 21. AcArya zrI dayAsAgarajI se dIkSita :- zrI sudarzanamatIjI, zrI subhUSaNamatIjI, zrI suprakAzamatIjI 22. AcArya zrI abhinandanasAgarajI se dIkSita :- zrI jinendramatIjI, zrI caityamatIjI 23. AcArya zrI candrasAgarajI se dIkSita :- zrI caitanyamatIjI, zrI ciMtanamatIjI, zrI cinmatIjI, zrI akSayataja 24. AcArya zrI guNadharanaMdIjI se dIkSita :- zrI nirmalamatIjI 25. AcArya zrI sArasvatasAgarajI se dIkSita zrI sarasvatIjI 26. muni zrI guNasAgarajI se dIkSita :- zrI subodhamatIjI 27. AcArya zrI suvidhisAgarajI se dIkSita :- zrI suvidhimatIjI zrI abhayamatIjI, zrI zivamatIjI zrI candanamatIjI 28. AcArya zrI dharmasAgarajI se dIkSita 29. AcArya zrI zrutasAgarajI se dIkSita 30. AcArya zrI puSpadaMtasAgarajI se dIkSita :- zrI pUrvamatIjI 31. gaNinI zrI supArzvamatIjI se dIkSita zrI manojJamatIjI : 32. AryikA zrI sarvajJa zrIjI se dIkSita :- zrI sakSamamatIjI, zrI sAhasamatIjI - * 255 For Private Personal Use Only
Page #318
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 33. gaNinI zrI zreyAMsamatIjI se dIkSita :- zrI sugrIvamatIjI, zrI zAradAmatIjI, zrI zailamatIjI 34. AryikA zrI zrutamatIjI se dIkSita :- zrI bAhubalImatIjI 35. AryikA zrI subhUSaNamatIjI se dIkSita zrI suAdyamatIjI, zrI subhadramatIjI, zrI sudattamatIjI -- kSullikAoM kI sUcI 1. AcArya zrI vimalasAgarajI se dIkSita :- zrI siddhAntamatIjI, zrI zrImatIjI, zrI uddhAramatI jI, zrI AnaMdamatIjI, zrI cetanamatIjI 2. AcArya zrI bharatasAgarajI se dIkSita :- zrI candramatIjI, zrI saumyazrI jI 3. AcArya zrI devanandI jI se dIkSita :- zrI saMvegazrIjI, zrI saralamatIjI zrI 4. AcArya zrI guNadharanaMdI jI se dIkSita :- zrI sarvajJamatIjI, zrI satyamatIjI, zrI namanamatIjI, namramatIjI, zrI candramatIjI 5. AcArya zrI kuzAgranandI jI se dIkSita :- zrI tIrthavANI jI 6. AcArya zrI nirmalasAgara jI se dIkSita :- zrI sanmatI jI, zrI vaMditamatIjI, zrI kundanazrIjI 7. AcAryazrI sanmatisAgarajI se dIkSita :- zrI zreyAMsamatIjI, zrI zAMtibhUSaNajI, zrI zrutamatIjI, zrI saMbhavamatIjI 8. AcArya zrI zAMtisAgara jI se dIkSita :- zrI AdimatIjI, zrI zuddhamatIjI, zrI guNadevIjI / :- zrI jainamatI jI -- 9. AcArya zrI sumatisAgara jI se dIkSita 10. AcArya zrI siddhAntasAgarajI se dIkSita 11. AcArya zrI subalasAgarajI se dIkSita :12. AcArya zrI virAgasAgarajI se dIkSita :- zrI vipulamatIjI, zrI vizrutamatIjI zrI anaMtamatIjI, zrI jinamatIjI 13. AcArya zrI ajitasAgara jI se dIkSita :- zrI dayAmatIjI 14. zrI jJAnamatI jI gaNinI se dIkSita :- zrI vAsamatI, zrI karUNAmatIjI, 15. anya AcAryoM se dIkSita :- zrI vizeSamatIjI, zrI muktiprabhAjI, zrI AdimatIjI, zrI zAMtimatIjI 16. AcArya zrI bhUtabalIsAgarajI se dIkSita -- zrI prazastamatIjI 17. AcArya zrI dezabhUSaNajI se dIkSita :- zrI anaMtamatIjI, zrI rAjazrIjI 18. AcArya zrI kumudanaMdI jI se dIkSita zrI samAdhimatIjI 19. AcArya zrI bAhubalIsAgara jI se dIkSita :- zrI candramatI jI, zrI vRSabhamatIjI 20. AcArya zrI yogIndrasAgarajI se dIkSitaH - zrI sugrIvamatIjI, zrI svarNamatI jI 21. AcArya zrI nemIsAgarajI se dIkSitaH - zrI muktiprabhAjI, zrI mokSaprabhAjI 22. AcArya zrI nirbhayasAgarajI se dIkSita 23. AcArya zrI puSpadaMtasAgarajI se dIkSita zrI saumyamatIjI, zrI svayaMmatIjI zrI vizeSamatIjI zrI padmazrIjI 256 For Private Personal Use Only
Page #319
--------------------------------------------------------------------------
________________ samakAlIna digambara paraMparA kI avaziSTa AryikAe~-36 digambara paramparA kI zramaNiyA~ For Priyle & krama AryikA nAma | janma saMvat | pitA kA nAma kSallikA dIkSA| AryikA dIkSA dIkSA sthAna dIkSA dAtA vizeSa vivaraNa saMkhyA sthAna saMvat tithi | saMvat tithi | zrI vIramati jI jamanAlAla sonI |1995 po. kR.51 1996 kA.zu 11| indaura pativiyoga se virakti zrI kuMthumatI jI - 2003 A. vIrasAgara jI 3 zrI sumatimatI jI - khaMDelavAla jayapura A. vIrasAgara jI | nAgaura meM svargavAsa zrI siddhamatI jI |1950 dillI | zrI naMdakizora 2000 2006 nAgaura A. vIrasAgara jI | saM. 2025 pratApagar3ha meM samAdhi agravAla maraNa 5 zrI candramati jI |1982 belAra |zrI lAlArAma jI 2012 ApakI dIkSA A. vimala matI jI kI upasthiti meM huii| 6 zrI jinamatI jI |1973 pADavA |zrI candulAla jI |2024 sammedazikhara A. vimalasAgarajI| bAla vidhavA haiM, 7vIM pratimA bhI lI, tapasvinI sAdhvI hai| 7 zrI zItalamatIjI | sirasApura - 2015 zrA.zu. 6| nAsika A. mahAvIrakIrtijI bAla brahmacAriNI hai| 8 |zrI buddhamatIjI |1967 jabalapura | zrI basorelAla jI |1993 2017 jAdara A. zivasAgara jI| IDara, DUMgarapura, ghATola Adi cAturmAsa 9 zrI vidyAmatI jI |1992 Deha |zrI nemIcaMdajI 2017 sujAnagar3ha A. zivasAgara jI| A. indumati jI ke saMgha | meM vAkalIvAla rhii| 10 zrI nemImatI jI |1995 jayapura|rikhabacanda vinAyakyA 2017 sujAnagar3ha A. zivasAgara jI pati viyoga ke anantara vairaagy| 11 zrI zreSThamatI jI | phatehapura sIkarI zrI vAsudevajI 2019 A. zivasAgara jI | Apane cAritrazuddhi ke vrata kiye| agravAla 12 zrI vipulamatI jI 2019 Apake suputra bhI muni . rsonal Use Only bne| 13 zrI ratnamatI jI / avadha prAnta |A. dharmasAgara jI | - 236. digambara jaina sAdhu, pR. 96-417
Page #320
--------------------------------------------------------------------------
________________ | vizeSa vivaraNa krama AryikA nAma | janma saMvat | pitA kA nAma |kSallikA dIkSA AryikA dIkSA dIkSA sthAna dIkSA dAtA saMkhyA sthAna saMvat tithi | saMvat tithi 16 _ For Privale & Personal Use Only 258/ zrI sUryamatI jI |1965 buDhAra |zrI vizAlalAlajI |2017 aSA.kR. 31 2021 mA.zu.14 | muktagirI A. vimalasAgara jI zrI sarasvatI jI A. vimalasAgara jI zrI bhadramatI jI |kuMDalapura zrI paramalAla jI | 2020 2023 A. zivasAgara jI | lADanU meM 25 varSa adhyA pikA rhii| zrI dayAmatI jI sAgara siMghaI gorelAla jI A. zivasAgara jI saMbhavamatI jI |ajamera zrI pannAlAla jI | ajamera A. zivasAgara jI| zrI samAdhimatI jI 1960 rAyapura | meharacanda jI agra. | 2023 | mujapharanagara | A. dharmasAgara jI zrI zItalamatI jI |1995 gAmar3I | nihAlacanda jI |2019 mA.su.5 | 2023 kA.kR.10 | renavAla A zrutasAgara jI |' sanmatimatI jI 1975 banagoThar3I bhUrAmalajI |2022 kA.zu.10 | | 2023 mA.kR. 2 | koTA A. zivasAgara jI eka kanyA kI mAtA bnii| zrI suvratA mAtAjI | sadalagA aNNAsAva jI 2025 sammedazikhara | A. subalasAgara jI zrI guNamatI jI zyAmalAla jI zrA.zu.pUrNimA | sammedazikhara | muni kIrtisAgara jI| zrI saralamatI jI |1990 TIkamagar3ha zrI cunnIlAla jI | 2026 vai.zu.10 | udayapura A. zrutasAgarajI zrI kalyANamati jI mubArikapura |zrI samayasiMha 12022 koTA A. zivasAgarajI | a. saMta gaNezaprasAda vaNI ke satsaMga se 7vIM pratimA grahaNa kI zrI brahmamatI jI chAMDI (rAja.)| zrI khUmajI dazA | 2027 rakSAbandhana| rAjagRha A. vimalasAgara jI - humar3a zrI nirmalamatI jI 1968 pavaI zrI visArelAla jI 2019 A vimalasAgara jI zrI svarNamati jI sIraguppI zrI sAkkAppA 2027 zrA.zu.5 | roDavAra muni AdisAgara jI| Apane 18 varSa kI umra se (karnA) liMgAyata AjIvana brahmacarya vrata dhAraNa kara liyA thaa| / zrI zubhamati jI |2004 khuraI |zrI gulAbacaMdra jI 2028 mR.kR.3 | ajamera A. dharmasAgara jI| Apane A. jJAnamatI jI se aneka saMskRta graMthoM kA adhyayana kiyaa| zrI zAMtimatI jI 2024 amerapura zrI aMbAlAla 2028 mR.kR. 6 |- A. sanmatisAgara bar3ajAtyA 29 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 30
Page #321
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama AryikA nAma saMkhyA vizeSa vivaraNa janma saMvat | pitA kA nAma |kSallikA dIkSA | AryikA dIkSA dIkSA sthAna dIkSA dAtA sthAna saMvat tithi | saMvat tithi 31 32 - zrI jayamatI jI |1993 majaphara.zrI padamaprasAda jii| zrI niyamamatI jI sadalagA 2029 A. dharmasAgara jI mujaphara A. dharmasAgara jI | Apake 3 bhAI, 1 bahina, (karnATakA) nagara mAtA va pitA jI dIkSita 2029 ajamera A. dharmasAgara jI mAgha zu. 5 mujapharanagara | A. dharmasAgara jI | 2029 | dillI A. dezabhUSaNa jI | vRddhAvasthA meM dIkSA lii| 2029 | papaurA A. kuMthusAgarajI jaisavAla 2029 kA.zu. 2 | sammedazikhara A. vimalasAgarajI| digambara paramparA kI zramaNiyA~ zrI zubhamatI jI 2004 khuraI |zrI gulAbacandajI jaina zrI cetanamatI jI sIkara (rAja.)/dAkhAbAI (mAtA) zrI yazomatI jI dillI zrI zAntimati jI |1959 lakhanaU zrI natthurAmajI 37 zrI zAntamatI jI kabalApura (sAMgalI) zrI naMdAmatI jI zrI munilAla jI | 2026 2030 kA.zu. 259 39 zrI nirmalamati jI 1980 bairATha (rAja.) 40 zrI pAzvamatI jI ArA (bihAra) zrI mahendrakumArajI A. vimalasAgarajI zrI sugaMdhIlAla jI Apake apati the, svargavAsa ke bAda diikssaa| A. dharmasAgara jI | 13 varSa meM vaidhavya virakti meM kAraNa bnaa| muni sumatisAgarajI Apa sarala evaM tapasvinI sAdhvI haiN| A. dharmasAgara jI A. dharmasAgara jI |A. sanmatisAgarajI bAla brahmacAriNI hai| 2030 zrA.zu.9 - saM. 2029 2029 2031 2031 nirvANotsava | dillI 2032 kalakatA zrI saMyamamatI jI |1979 meraTha zrI mohanalAla jii| zrI saMyamamatI jI dillI nemamatI jI 1987 TUDalA | zrI pyArelAla jI (u. pra.) zrI vijayamatI jI 1985 piDAvA |zrI rAjamala jI (rAja.) ajItamatI jI khura (sIkara) 44 2032 kA.zu.3 koTA muni sanmatisAgarajI | svAdhyAya manana-cintana meM liin| A. sanmatisAgara jI se 4 varSa pUrva dIkSA lii| muni kuMthusAgarajI 46 | zrI zAntimati jI lakhuA (m.pr)| zrI nathurAma jI poresA
Page #322
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama AryikA nAma | janma saMvat | pitA kA nAma kSallikA dIkSA AryikA dIkSA dIkSA sthAna dIkSA dAtA | vizeSa vivaraNa saMkhyA sthAna saMvat tithi | saMvat tithi 47 zrI candramati jI |RSabhadevA (rA) zrI amaracanda jI | 2032 mAzu3 muni sanmatisAgarajI 48 zrI jJAnamati jI |sAbarakAMThA (gu) |zrI sAMkalacanda jI| 2031 ma.kR.5 | 2032 mAzu3 kInaselI muni sammatisAgarajI| bAla brahmacAriNI 49 zrI sumatimatI jI | 2015 sadalagA | zrI dhArIsAjI I - sAmmedazikhara A. subalasAgarajI| 16 varSa kI umra meM brahmacarya vrata liyaa| zrI vIramatI jI |1965 nasAlApura dAdA bhagaduma jI 2033 maI 2 |zrI sUryamatI jI | buddhAra (bilAsapura) zrI vizAlAla jI | 2017 A.kR.3 | 2021 muktagirI A. vimalasAgarajI - mA.zu.14 52 zrI suzIlamatI jI| 1973 mastAnapura | zrI mohanalAla jI | 2022 koTA A. zivasAgarajI| saM. 2009 meM papaurA meM (ma. pra.) brahmacarya vrata liyaa| zrI sUryamatI jI zrI pAzvamatI jI 1956 ajamera zrI saubhAgyamala jI A. dharmasAgara jI| ApakI kaThoracaryA rhii| sonI 55 zrI pArzvamatI jI |2008 dariyAbAda | zrI banArasIlAlajI | trilokapura | muni puSpadaMta sAgarajI Apane 150 vyaktiyoM kA sukhI va samRddha parivAra chor3akara dIkSA lii| / zrI zAMtimatI jI |1983bArAbAMkI | zrI kuMthudAsa jI sammedazikhara - Apako kaI graMtha kaMThastha the| zrI yazomatI jI |1967 sonIpata | zrI kuvarasena jI A. dezabhUSaNa jI Apa dharma sAdhanA meM agravAla saMlagna rhii| zrI vIramatI jI | belagAMva zrI devappA jI | mAMgUra(karnA) A. dezabhUSaNa jI - zrI prajJAmatI jI udayapura zrI rAma candra jI akSayatRtIyA ghATola muni dayAsAgara jI | Apa bAlavidhavA thii| zrI ni.saMgamatIjI |1993 nAgapura |zrI sumeracandra jI |chindabAr3A |muni dayAsAgara jI | Apa bIsa varSa chiMdavADA| meM adhyApikA rhii| zrI vIramatI jI lonI (u.pra.) seTha basaMtIlAla jI A.mahAvIrakIrtijI - zrI yazomatI jI | udayapura 2035 Azvina-/udayapura A. dharmasAgara jI | bA. bra. hai| zrI vidyAmatI jI | udayapura zrI udayalAla jI 2038 murainA A. sumatisAgarajI | pati kA nAma tArAcanda thaa| 64 zrI gommaTamatI jI pArasolA zrI diipcndjii(pti)| 2038 A.vimalasAgarajI jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #323
--------------------------------------------------------------------------
________________ 261 krama saMkhyA 1 23 4 56789 10 11 12 133 141 AryikA nAma 16 janma saMvat sthAna zrI nemimatI jI phalaTana (mahA.) akkalakoTa zrI jayazrI jI zrI AdimatI jI zrI yazomatI jI zrI vizuddhamatI jI zrI vIramatI jI samakAlIna digambara paraMparA kI avaziSTa kSullikAe~ pitA kA nAma kSullikA dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna dIkSA dAtA 2013 nAgaura (rAja.) 2016 jye. zu. 10 zravaNabelagolA 2017 kolhApura zravaNabelagolA phUlacanda jI dazA humar3a zrI kRSNAmatI jI 1970 paMDharapura bApUrAva kaTeka zrI vimalamatI jI zrI rAjamatI jI dakSiNa bhArata zrI darzanamatI jI zrI jinamatI jI zrI dayAmatI jI 2012 udayapura rAjasthAna 1972 caragavAM zrI baMDobA pamalA gonora jabalapura (ma.pra.) 1960 chANI javAharalAla jI gulAbacaMda jI 2019 phUlacaMdrajI paravAra 2019 devIcaMda jI jvAlAprasAda jI bhAgacaMda jI zrI suvratamatI jI 1991 hiMgolI bhagavAnarAva jI 2019 zrI zreyAMsamatI jI 1925 nAtepura zrI khemacaMda jI 2020 udayapura bar3audA (gu.) kapilA jI 2024 237 1 A. mahAvIrakIrtijI A. dharmasAgara jI A. dezabhUSaNa jI ghATolA dAhoda (gu.) A. sanmatisAgarajI A. sanmatisAgara jI khuraI (ma.paM.) muni dharmasAgara jI A. vimalasAgara jI pU. pAyasAgara jI vizeSa vivaraNa vivAha sUrata meM huaa| AdipurANa kA svAdhyAya karate-2 virakti / A. dezabhUSaNa jI A. dharmasAgara jI A. vimalasAgara jI dIkSA pUrva dvitIya pratimA dhAraNa kii| bAlavidhavA, sarala, dhArmika vRti, anubhavI hai| Apane dUsarI va sAtavIM pratimA bhI dhAraNa kI thI / dharmaprabhAvikA haiM, muni jaMbU sAgara jI kI patnI thii| 2021 kA. zu.11 papaurA ati. kSetra. A. zivasAgara jI A. dezabhUSaNa jI muni dayAsAgara jI zAdI ke bAda gRha kalaha se jIvana meM mor3a aayaa| A. vimalasAgara jI bAla vidhavA, tela aura namaka kA tyaag| yuvAvasthA meM dIkSA lii| dharmadhyAna meM lIna Apa A. zAMtisAgara jI ma. (chANI) kI bahina thI 9 varSa kI umra meM vidhavA, A. anantamatI jI se vairAgya prApti / aneka dhArmika graMthoM kA adhyayana kiyA, sevAbhAvinI / 15 zrI vairAgyamatI jI 2014 sAbalA lakSmIlAlajI rohidAM zrI zAMtimatI jI kolhApura bApU (jAti se paMcama) 2024 dillI sadara 237. (ka) digambara jaina sAdhu. pR. 96-417 (kha) DaoN. hIrAbAI boradiyA- jainadharma kI pramukha sAdhviyA~ evaM mahilAe~, pR. 209-36 digambara paramparA kI zramaNiyA~
Page #324
--------------------------------------------------------------------------
________________ 262 krama | AryikA nAma janma saMvat | pitA kA nAma dIkSA saMvata tithi dIkSA sthAna dIkSA dAtA vizeSa vivaraNa sthAna 17 | zrI padmazrI jI |rAjasthAna zrI gulAbacandra jI | 2019 | bar3audA (gu.) | A. vimalasAgara jI| dIkSA pUrva dvitIya pratimA dhAraNa kii| 18 | zrI saMyamamatI jI | 1886 nivArI | zrI sanokhanalAlajI 2025 kA.zu. 15| sujAnagar3ha | A. vimalasAgara jI| zAdI ke bAda dIkSA, NamokAramaMtra meM aasthaavaan| | zrI celanAmatI jI 1985 gar3hI zrIprakAzacaMdrajI jaina | - sammedazikhara A. vimalasAgara jI bAlyavaya se hI dhArmika pravRtti kii| 20 | zrI kuMthumatI jI mAlegAMva | baijulAlajI pATodI 2025 karnATaka A. anaMtamatIjI bAlavidhavA, gajapaMthA, karnATaka meM dhrmprcaar| 21 | zrI rAmamatI jI dakSiNa bhArata 25 varSa kI hindI saMskRta kI viduSI, pati bhii| vaya meM muni bne| | zrI vRSabhasenA jI | jayapura khaNDelavAla vaMza | - jayapura | A. dezabhUSaNajI | cAritraparAyaNa dharmaniSTha mhilaa| arahamatI jI | vIramagAMva zrIkuMdanamalajI jaina - | rAmapura muni supArzvasAgarajI | zrI jayamatI jI | mujapharanagara | padamacaMda jI jaina | 2026 siMta. 17 / laikika zikSA-inTaramIDieTa, dhArmika SaTkhaMDAgama aadi| zrI dayAmatI jI | lalitapura kAzIrAma jI jaina | - sonAgira tIrtha A. sumatisAgarajI | vivAhita zrI dharmamatI jI kothalI seTha kAlIzAha sonAgira tIrtha | muni nirmANasAgarajI zrI zItalamatI jI indaura / | cauthamala jI 2026 jayapura A. dezabhUSaNajI zrI saguNamatI jI | hAlanUla gulAbacaMdra jI jaina | 2029 zrA.kR.9/zrI nirmalamatI jI kaTanI kapUracaMda jI jaina 2029 zrA.ka. 11 kaTanI muni sanmatisAgarajI | alpavaya meM diikssit| zrI suzIlamatI jI kSatrIgrAma sundaralAla jI - dillI muni kuMthusAgarajI zrI zuddhamatI jI | gvAlIyara | udayarAja jI jaina | zrA.zu. 9 A. sumatisAgarajI zrI zAMtimatI jI | panAgara bhaiyAlAlajI A. sumatisAgara jI 2 putra 4 putriyoM kI mAM, pati viyoga se vairaagy| zrI vidyAmatI jI zrI jinamatI jI | sadalagA tAtyAsAbajI laTaNa muni subalasAgara jI zikSita choTI umra meM graha tyaag| zrI kIrtimatI jI | kusaMbA hIrAlAlajI zahA | 2033 phA. zu. 51 sammedazikhara |A. vimalasAgara jI| do putroM kI mAtA, zAMta svabhAvI, satata adhyynrt| |zrI vinayamatI jI | hiranodA jIvanalAlajI | 2036 jobanera AvizuddhamatI mAtAjI| sarala va tpsvii| zrI nirmANamatI jI khavarA hIrAlAlajI(pati)| 2036 phA.zu. 2 | sammedazikhara A. sanmatisAgarajI | pati kSullaka muni haiM, 3 putra va 2 | putriyoM ke janaka jnnii|| jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #325
--------------------------------------------------------------------------
________________ 263 (www.jainelibrary.om krama AryikA nAma saM. 1 zrI zAntimatI jI 234 5 6 0 zrI kuMthumatI jI zrI vimalamatI jI zrI AdimatI jI janma saMvat sthAna koDiyAgaMja 88 bArAbAMkI vAmarolI 4 zrI viziSTamatI jI zikohAbAda 7 zrI viraktamatI jI bAmarolI gaNinI zrI vizuddhamatIjI kI saMghasthA AryikAe~ 238 pitA kA nAma dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna dIkSA dAtA 4 zrI vijayamatI jI bauDhA (u. pra. ) sUrajamalajI agravAla jaina chedAlAlajI pallIvAla jaina kastUracaMdajI (pati) 11 4 zrI vikAsamatI jI 12 4 zrI vibhavamatI jI TuDalA 13 zrI vibhuSaNamatIjI murainA (ma.pra.) 14 zrI vilakSaNamatIjI bajherA, eTA sUrajamalajI agravAla jaina zrI kanakamatI jI 9 zrI vimuktamatI jI gaDhAjorI (ma.pra.) khyAlIrAmajI gola siMghAre 10 4 zrI vinItamatI jI avAgar3ha (eTA) zAMtisvarUpajI puravAla jaina jayaMtIprasAda agravAla jaina mitrasenajI agravAla jaina saMtalAla jI pallIvAla jaina 2027 jye.zu.7 gaNinI zrI vizuddhamatIjI svargastha 2028 A.zu. 8 dillI gaNinI zrI vizuddhamatIjI saM. 2036 IDara meM svargastha dillI 2028 kA. zu. 2037 vai.zu. 7 gaNinI zrI vizuddhamatIjI gaNinI zrI vizuddhamatIjI phUpha (ma.pra.) 2042 jye. zu. 8 phirojAbAda gaNinI zrI vizuddhamatIjI 2046 julAI 19 ToDArAyasiMha gaNinI zrI vizuddhamatIjI bijauliyAM kSetra gaNinI zrI vizuddhamatIjI AcArya zrI padmanaMdIjI gaNinI zrI vizuddhamatIjI pArzvanAtha gaNinI zrI vizuddhamatIjI dharmAlaMkAra pArzvanAtha gaNinI zrI vizuddhamatIjI gaNinI zrI vizuddhamatIjI gaNinI zrI vizuddhamatIjI pArzvanAtha | gaNinI zrI vizuddhamatIjI pArzvanAtha 2048 mR.kR. 1 mujapharanagara 2051 kA. zu. 8 caMvalezvara 2051 kA.zu. 8 caMvalezvara 2050 agasta 5 2050 A. zu. 2051 kA. zu. 8 2051 kA. zu. 8 caMvalezvara huNDIlAla jI puravAla jaina 238. mA~ ratnatraya candrikA, pradhAna saMpAdaka-pro. TIkamacaMda jaina kucAmana siTI kucAmana siTI caMvalezvara vizeSa vivaraNa -saMketa cinhapativiyoga suhAgina bAlabrahmacAriNI zvasurapakSa digambara paramparA kI zramaNiyA~
Page #326
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama AryikA nAma janma saMvat | pitA kA nAma dIkSA saMvata tithi| dIkSA sthAna | sthAna dIkSA dAtA vizeSa vivaraNa 15|zrI vizvastamatIjI | alIgar3ha | zrI vibhuSitamatIjI kSu. zrIjJAnamatI jI lazkara 2054 julAI 21 DuMgarapura |gaNinI zrI vizuddhamatIjI | pUrva me kSallikA saMyamamati jI, svargastha gaNinI zrI vizuddhamatIjI svargastha | gulajArIlAlajI 2027 navaM. 20 gaNinI zrI vizaddhamatIjI gaNinI vizaddhamatIjI kI mAtA puravAla (pati) jI, svargastha saM.2043avAgar3ha meM 2034 navaM. 20 gaNinI zrI vizuddhamatIjI 2041 cai.zu.13 | zikohAbAda | gaNinI zrI vizuddhamatIjI gaNinI zrI vizuddhamatIjI gaNinI zrI vizuddhamatIjI sUrata sUrata | kSu. zrIyazamatIjI kSu zrIcAritramatIjI zrIvinayamatIjI 21 kSu. zrIratnamatI jI 264 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #327
--------------------------------------------------------------------------
________________ MARATommmmm adhyAya 5 recommeriom zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~
Page #328
--------------------------------------------------------------------------
________________ .........268 316 5.1 kharataragaccha evaM usakI viduSI zramaNiyA~ (vikrama saMvat 1080 se 20vIM sadI taka).. 5.2 tapAgaccha evaM usakI prAcIna zramaNiyA~ ( 13vIM sadI se saMvat 1791).............. 5.3 samakAlIna tapAgacchIya zramaNiyA~ (20vIM sadI se adyatana).. ................... 322 5.4 aMcalagaccha kI zramaNiyA~ (saMvat 1146 se adyatana).................... 5.5 upakezagaccha kI zramaNiyA~ (vi. saM. 13vIM sadI se 16vIM sadI).............. 5.6 Agamikagaccha kI zramaNiyA~ (vi. saMvat 13vIM se 17vIM sadI)................. 5.7 pArzvacandragaccha kI zramaNiyA~ (vi. saMvat 1564 se adyatana )....... 5.8 prazasti-graMthoM va hastalikhita pratiyoM meM zvetAmbara mUrtipUjaka zramaNiyA~ ..... 457 ..479 480 487
Page #329
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAya 5 zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ jainadharma kI zvetAmbara paramparA apane astitvakAla se hI vistRta, samRddha evaM pariSkRta paramparA rahI hai| isa paramparA ke AcAryoM ne apane udAra evaM samanvayavAdI dRSTikoNa se jainadharma ke pracAra-prasAra ke vividha kArya kiye| kalpasUtra evaM naMdIsUtra meM zvetAmbara paramparA ke AcAryoM kI prAcInatama paTTAvaliyA~ prApta hotI haiM, ina paTTAvaliyoM tathA mathurA ke abhilekhoM se upalabdha prAcIna aitihAsika sAmagrI se yaha parijJAta hotA hai ki vI. ni. 1 se 1000 taka ke itihAsa meM AcAryoM kI akhaMDa vizuddha paramparA eka mahAnadI ke pravAha ke rUpa meM abAdha gati se calatI rhii| AcArya devarddhigaNI ke svargavAsa ke pazcAt uttaravartI kAla meM caityavAsI saMgha kA zanai- zanai: jora bar3hane lagA, caityavAsI saMgha sazakta, sudRr3ha dezavyApI aura bahujanamAnya bana gayA aura vizuddha zramaNAcAra kI poSaka mUla paramparA svalpatoyA nadI ke samAna kSINa ho gii| caityavAsI paraMparA kA varcasva vI. ni. 11vIM se 16 zatAbdI ke prathamArddha taka banA rhaa| usa samaya bIja rUpa meM vidyamAna vizuddha zramaNa paraMparA ke vanavAsI AcArya udyotanasUri ke pAsa AcArya varddhamAnasUri ne abhinava dharma-krAMti kA sUtrapAta kara lagabhaga 500 varSoM se aMdhakAra kI ora agrasara jaina saMgha ko prakAza kI ora mor3a diyaa| vikrama kI 11vIM zatAbdI se 13vIM zatAbdI ke aMta taka caityavAsI paraMparA ke sAtha isa paraMparA kA saMgharSa calatA rhaa| vastutaH yaha sarvaprathama kriyoddhAra thA, usake pazcAt unake paTTa para AsIna AcAryoM ne gujarAta, rAjasthAna, mAlavA Adi pradezoM meM apratihata vihAra kara jana-jana ke samakSa dharma aura zramaNAcAra ke Agamika svarUpa ko prastuta kara caityavAsI paramparA kA na kevala varcasva samApta kiyA apitu usake astitva taka ko samApta kara diyaa| isa prakAra zrI varddhamAnasUri ne zithilAcAra ke daladala meM dhaMse dharmaratha kA uddhAra kara vizuddha svarUpa ko punaH pratiSThApita karane kA jo sAhasa dikhAyA usake liye jaina saMgha sahasrAbdiyoM taka unakA RNi rhegaa| yahI paramparA Age calakara 'kharataragaccha' ke nAma se vikhyAta huii|' zrI varddhamAnasUri ke kriyoddhAra kA sukhada pariNAma yaha huA ki na kevala sAdhu-sAdhvI apitu janamAnasa meM bhI jainadharma ke vizuddha svarUpa ko samajhane kI prabala jijJAsA taraMgita ho uThI thI, ataH jaba-jaba bhI jaina saMgha meM dharma ke nAma para bAhyADambara kA prabhAva bar3hA, taba-taba AtmArthI saMtoM ne use sahI rAha para lAne kA prayatna kiyaa| vI. ni. kI 16vIM zatAbdI ke pUrvArddha meM varddhamAnasUri dvArA kiye gaye kriyoddhAra ke pazcAt samaya-samaya para kriyoddhAra kI eka zrRMkhalA sI cala par3I, aura usameM se kriyA yA mAnyatA bheda ko lekara zvetAmbara paramparA gacchoM kI eka bAr3ha sI A 1. jainadharma kA maulika itihAsa, bhAga 4 pR. 104
Page #330
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa gaI, jisakI siddhi 'pratiSThA lekha saMgraha' se hotI hai| isa eka hI pustaka meM zvetAmbara paramparA ke 72 gacchoM kA ullekha hai, isake atirikta caityavAsI paramparA ke 84 gaccha tathA zilAlekhoM evaM jo tirohita ho cuke haiM, una gaNa, gacchoM ko bhI milAyA jAya to gacchoM kI eka bRhadAkAra sUci taiyAra ho sakatI hai| aise aneka gaccha zvetAmbara paramparA meM bane aura vilIna ho gaye / mAtra kucha hI gaccha cirajIvI aura prabhAvazAlI rahe, ina sabhI gacchoM meM alpAdhika rUpa meM zramaNiyA~ vidyamAna rahIM haiM, kiMtu kisa gaccha meM kaba, kitanI kaunasI zramaNiyoM huI, isakA pramANa purassara varNana kahIM bhI prApta nahIM hotaa| jina gacchoM meM zramaNiyoM ke ullekha vizeSa rUpa se upalabdha hote haiM, ve haiM- kharataragaccha, tapAgaccha, aMcalagaccha, upakezagaccha, Agamikagaccha aura pArzvacaMdragaccha / vartamAna meM sarvAdhika zramaNiyA~ tapAgaccha kI evaM tatpazcAt kharataragaccha kI haiN| yadyapi ina sabhI gacchoM meM pratyeka yuga meM hajAroM kI saMkhyA meM zramaNiyA~ maujuda rahI haiM, kiMtu itihAsa meM una sabakA varNana nahIM milatA, kaI zramaNiyoM ke to nAma kA bhI ullekha nahI hai, tathApi jina-jina zramaNiyoM ke nAma athavA jIvana-vRtta kI jAnakArI upalabdha huI hai, unakA saMkSipta varNana prastuta adhyAya meM kiyA gayA hai| 5.1 kharataragaccha evaM usakI viduSI zramaNiyA~ (vikrama saMvat 1080 se 20vIM sadI taka ) kharataragaccha zvetAmbara saMpradAya kI lagabhaga eka sahasra varSa prAcIna aura mahatvapUrNa zAkhA hai| vikrama kI 11vIM zatAbdI meM apane abhyudaya se lekara Aja taka bhI yaha gaccha jainadharma ke loka kalyANakArI siddhAntoM kA pAlana kara vizva ke samakSa eka ujjavala Adarza upasthita kara rahA hai| kahA jAtA hai ki saMvat 1080 meM durlabharAja kI sabhA meM jinezvarasUri kA caityavAsiyoM ke sAtha zAstrArtha huA thA, phalataH caityavAsiyoM kI parAjaya huI, gurjara mahArAja ne zrI jinezvarasUri kA pakSa 'kharA' arthAt satya pramANita kiyA, tabhI se unakA samudAya 'kharataragaccha ke nAma se prasiddha huA / kharataragaccha meM bar3I saMkhyA meM viduSI sAdhviyA~ gaNinI, pravartinI mahattarA Adi padoM ko prApta kara cukI haiN| aneka sAdhviyoM ne sAhitya-sRjana, tapArAdhanA evaM zAsana prabhAvanA ke kArya kara saMpUrNa bhAratIya saMskRti ko samRddha evaM pavitra banAne meM mahAna yogadAna diyaa| caityavAsa kA unmUlana kara suvihita mArga kI punaH pratiSThA karane meM prabhAvaka AcAryoM, upAdhyAyoM ke sAtha-sAtha viduSI sAdhviyoM kI bhI mahattvapUrNa bhUmikA rahI / kharataragaccha bRhadgurvAvalI, kharataragaccha itihAsa, svarNagiri jAlora Adi meM isa gaccha ke mahAna AcAryoM, sAdhuoM evaM saiMkar3oM sAdhviyoM kI dIkSA, pada-pradAna, zAsana prabhAvanA Adi bAtoM para prakAza DAlA gayA hai| sAdhviyoM kA zrRMkhalAbaddha itihAsa jJAta karane ke liye zrI jinapatisUri ke ziSya zrI jinapAla upAdhyAya dvArA saMkalita kharataragaccha gurvAvalI kA upayoga kiyA hai, isameM saMvat 1277 taka kA itivRtta hai, isake pazcAt 'kharataragaccha yugapradhAnAcArya gurvAvalI' meM saMvat 1393 taka arthAt zrI jinodayasUri taka kA itihAsa saMkalita hai| usake pazcAt madhya ke 400 varSoM meM vyavasthita kramabaddha itihAsa nahIM likhA gayA, ataH jinarAjasUri 'prathama' (saM. 1432) se lekara zrI jinasukhasUri ( saMvat 1779) taka kucha chuTapuTa sAdhviyoM kI hI jAnakArI upalabdha ho sakI hai| usake pazcAt 'kharataragaccha dIkSA naMdI sUcI' meM punaH saMvat 1800 se adyatana paryanta zramaNiyoM kI dIkSAoM kA ullekha hai| 2. vahI, bhAga 4, pR. 629 3. a. bhaM. nAhaTA, yugapradhAna jinacaMdrasUri, pR. 11 268
Page #331
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 5.1.1 mahattarA zrI kalyANamati (saMvat 1060-1110 ke lagabhaga ) sAdhvI kalyANamati kharataragaccha kI ve sAdhvI haiM jo isa gaccha kI prathama mahattarA banIM | yugapradhAnAcArya gurvAvalI ke anusAra kalyANamati ko 'mahattarA' pada AcArya vardhamAnasUri ne pradAna kiyA thaa| unake dvArA jinezvara aura buddhisAgara bhrAtAdvaya evaM unakI bhaginI kalyANamati kI dIkSA hone kA bhI ullekha hai| jinezvara evaM buddhisAgara janmajAta brAhmaNa the, ataH kalyANamati bhI nizcit rUpa se brAhmaNa kula meM hI janmI thiiN| baMdhuoM dvArA apanAye gaye patha ko samucita jAnakara kalyANamati ne bhI pravrajyA svIkAra kara lI thii| jJAna, dhyAna, svAdhyAya meM vaiziSTya prApta kara ve 'mahattarA' pada para ArUr3ha huiiN| saMvat 1095 meM zrI dhanezvarasUri ne prAkRta meM 4 hajAra gAthA pramANa 'surasuMdarI kathA' racI, usameM ukta gurU bhaginI kA alaMghya vacana hI ekamAtra kAraNa hai, aisA sUcita kiyA hai 5.1.2 pravartinI zrI marUdevI ( 11vIM sadI) kharataragaccha ke AcArya zrI jinezvarasUri kI ye svagacchIya sAdhvI thI yA ziSyA isakI prAmANika jAnakArI nahIM milatI, itanA ullekha avazya milatA hai ki zrI jinezvarasUri AzApallI se vihAra kara DiMDiyANA grAma padhAre, taba marUdevI ne 40 dina kA saMthArA liyA thA, aMta samaya meM sUrijI ne usase apane utpatti sthAna kI jAnakArI dene ko khaa| deva paryAya ko prApta marUdevI ne AcAryazrI ko 'ma sa Ta sa Ta ca ye saMketAkSara diye sUrijI ne jAna liyA ki ye tIna gAthAoM ke Adi akSara haiM, unhoMne ve tInoM gAthAeM jyoM kI tyoM likha dii| usane AcAryazrI se yaha bhI kahA ki " Apa cAritra ke liye adhika se adhika udyama kareM zeSa kAryoM se koI prayojana siddha nahIM hogA / ' marUdevI ke saMdeza se AcAryazrI ne bhI preraNA prApta kara aMta samaya saMlekhanA dvArA deha kA tyAga kiyaa| sAdhvI marUdevI dvArA diye gaye saMdeza se pratIta hotA hai ki vaha saMyamaniSTha, cAritrasampanna AtmArthinI sAdhvI thii| " 5.1.3 zAsana prabhAvikA zramaNiyA~ ( saMvat 1141 ke AsapAsa) zrI jinadattasUri kharataragaccha ke prabhAvazAlI AcArya hue| kahA jAtA hai ki jinezvarasUri ke ziSya upAdhyAya dharmadeva kI AjJAnuvartinI sAdhviyoM ne dholakA nivAsI bhakta 'vAchaga' aura usakI patnI 'bAhar3adevI' ke putra 'somacandra' ko sarvalakSaNoM se yukta dekhakara use dIkSA hetu preraNA dI thii| unakI preraNA va prabhAvotpAdaka upadeza se bAlaka 'somacaMdra' jainadharma meM ( saMvat 1165) dIkSita huA / yahI bAlaka Age calakara 'jinadattasUri' ke nAma se kharataragaccha kA nAyaka bnaa| ina sAdhviyoM ke nAmoM kA ullekha prApta nahIM huA / ' - 4. tayorbhaginI kalyANamati nAmnI mahattarA kRtA / zrI jinavijayajI saMpAdita, kharataragaccha bRhadgurvAvali pR. 5 5. agaracaMda nAhaTA, aitihAsika lekha saMgraha, pR. 338 6. marUdevI nAma ajjA gaNinI jAAsi tumha gcchmmi| saggammi gayA paDhame devo jAo mahaDDhio / / 1 / / Takkalayammi vimANe do sAgara Auso samuppaNo / samaNesassa jiNesarasUrissa imaM kahijjAsu / / 2 11 Takkaure jiNavandaNa nimitta mihAgaeNa deveNa / caraNammi ujjamo bho kAyavyo kiM ca sesehiM // / 3 // - zrI jinavijaya jI saMpAdita kharataragaccha paTTAvalI pR. 2 7. kha. bR. gu., pR. 14-15 269
Page #332
--------------------------------------------------------------------------
________________ 5.1.4 pravartinI zrI vimalamatI ( saMvat 1150 se 1165 ke madhya ) ApakA ullekha eka kASThaphalaka se upalabdha huA hai, jo zeTha zaMkaradAna nAhaTA kalAbhavana bIkAnera meM surakSita hai| usase Apa jinadattasUri ke AcArya pada prApti ke pUrva ( zrI somacandragaNi) ke samaya kI zramaNI pratIta hotI haiN| jisa paTTa para Apa virAjamAna haiM, usa para ApakA nAma 'pravartinI vimalamatI' aura Apake sAmane do sAdhviyA~ haiM, jinake nAma 'nayazrI', 'nayamatim' likhA huA hai| inake sambandha meM vizeSa jAnakArI upalabdha nahIM hai / kASThaphalaka kA citra adhyAya eka meM diyA gayA hai / " 5.1.5 ajJAtanAmA mahattarA (saM. 1169 ke lagabhaga ) saMvat 1169 meM jinadattasUri kI ziSyA mahattarA sAdhvI kaumalyA kI ajJAtanAmA eka ziSyA kA ullekha prApta huA hai| vaha nAranaula ke zrImAla zrAvaka kI putrI thI, vivAha ke pazcAt vidhavA ho jAne para parivArIjanoM ne use pati ke sAtha hI 'satI' hone ke liye bAdhya kiyA, vaha bhayabhIta banI AcArya ke pAsa AI, AcAryazrI ne use kaumalyA sAdhvI ke pAsa 12 varSa rakhakara dIkSA pradAna kii| ekabAra usake vastroM meM aneka jue~ dekhakara AcAryazrI ne bhaviSyavANI kI - "yaha sAtasau sAdhviyoM kI agraNI hogI", vaisA hI huA, use 'mahattarA' pada pradAna kiyA gyaa| Age calakara usane apanI gurUNI kaumalyA sAdhvI ke kahane para dharmazAsana kI prabhAvanA ke dasa mahAna kArya kiye| isa sAdhvI kA nAma evaM usake dvArA kiye gaye dasa mahAna kAryoM kA varNana upalabdha nahIM hai| " jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 5.1.6 zrI zAMtimatI gaNinI ( saMvat 1172 ) Apa AcAryazrI jinadattasUrijI kI ziSyA thI / saMvat 1172 meM inheM 'gaNinI' pada se vibhUSita kiyA thaa| 'svapna saptatikA prakaraNagata gAthA saTIka' kI tAr3apatrIya prati meM bhI ukta sAdhvIjI ke nAma kA ullekha hai| graMtha kI bhASA saMskRta prAkRta mizrita hai, graMthAgra 250 va mUla gAthA 38 hai, isa para kartA kA nAma nahIM hai| yaha prati saMvat 1215 kI hai|deg zAMtimatigaNinI ke sAtha kitanI hI zrAvikAoM ne apanI jijJAsAe~ rakhI thIM, ve 'saMdeha dohAvalI' nAma se prasiddha haiM / " 5.1.7 zrImatI, jinamatI, pUrNazrI, jJAnazrI, jinazrI ( 12vIM sadI ) Apa sabhI jinezvarasUri ke ziSya zrI jinadattasUri kI ziSyAe~ thiiN| zrI jinadattasUri ne bAgar3a deza meM ina pA~coM ko dIkSita kiyA thaa| sUrijI kI AjJA se ye pA~coM sAdhviyA~ adhyayanArtha dhArAnagarI bhI (ma. pra. ) gaI thiiN| adhyayana kara vApisa Ane ke bAda ina pA~coM ko sUrijI ne 'mahattarA' pada se vibhUSita kiyaa| 2 jinadattasUri kA AcArya kAla saMvat 1169 se 1211 taka hai| 3 8. jinadattasUri aSTama zatAbdI graMtha, pR. 56 9. zrI jinavijayajI, kharataragaccha paTTAvalI, pariziSTa 3, pR. 46 10. zrI jaMbUvijayajI, jaisalamera graMtha bhaMDAroM kI sUcI, pariziSTa 13, pR.608 11. naMdalAla devaluk, jinazAsana nAM zramaNI ratno, pR. 150 12. kha. bR. gu., pR. 18, 19 13. zrI jinadattasUri dvArA ajamera se bAgar3a kI ora vihAra meM 52 sAdhviyoM va aneka sAdhuoM ko dIkSA dene kA ullekha hai, usameM jinarakSita aura zIlabhadra ina do bhAiyoM ne bhI apanI mAtA ke sAtha dIkSA lI thI / anya sAdhviyoM ke nAma evaM dIkSA tithi Adi kA ullekha nahIM hai|- ma. vinayasAgara, kharataragaccha kA itihAsa, bhA. 1, pR. 39 270
Page #333
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 5.1.8 paramparA kI rakSikA ajJAtanAmA zramaNI kharataragaccha ke itihAsa meM mahopAdhyAya vinayasAgara jI ne jinavallabhagaNi ke samaya kI eka AryikA kA ullekha kiyA hai, usane bhagavAna mahAvIra ke garbha kalyANaka manAne kA nizcaya kara baiThe sUrijI sahita zrI saMgha ko pArzvanAtha caityAlaya meM praveza nahIM karane diyA, kyoMki usa samaya taka garbha kalyANaka parva manAne kI paripATI nahIM thI, sAdhvI dvArA virodha kiye jAne ke pazcAt cittor3a meM do maMdira nirmita hue-eka pArzvanAtha bhagavAna kA (pahAr3a para) evaM dUsarA bhagavAna mahAvIra svAmI kA (pahAr3a ke niice)| 5.1.9 pravartinI hemadevI (saMvat 1214) ye maNidhArI jinacandrasUri kI ziSyA thiiN| sUrijI ne saMvat 1214 meM tribhuvanagiri (tahanagar3ha) meM inheM 'pravartinI' pada pradAna kiyA thaa| 5.1.10 mahattarA guNazrI (saMvat 1218) ____ Apa saMvat 1218 meM uccAnagarI meM maNidhArI jinacandrasUrijI se dIkSita huI thiiN| saMvat 1234 meM phalavarddhikA (phalaudI) meM Apako 'mahattarA' pada para pratiSThita kiyA gayA thaa| Apake sAtha jagazrI va sarasvatI zrI jI kI bhI dIkSA hone kA ullekha hai| 5.1.11 devabhadra kI patnI (saMvat 1221) saMvat 1221 meM zrI devabhadra kI patnI ne apane pati kA anugamana karate hue 'babberaka grAma' meM maNidhArI zrI jinacaMdrasUri se pravrajyA grahaNa kI thii|" 5.1.12 zAsanaprabhAvikA mahattarA sAdhvI (saMvat 1225-75) gurvAvalI meM ullekha hai ki saMvat 1225 se 1275 ke madhya kisI samaya zrI jinapatisUrijI 'AsInagara' meM jinabiMba kI pratiSThA hetu padhAre, usI samaya eka vidyAsiddha yogI vahAM bhikSA nahIM milane se rUSTa ho gayA aura mUlanAyaka bimba ko kIlita kara calA gyaa| pratiSThA-muhUrta para jaba saMgha usa biMba ko uThAne gayA to vaha uThA nhiiN| saMgha kI ciMtA aura jainadharma kI hIlanA ko dekha eka mahattarA sAdhvI ne AcAryazrI se nivedana karate hue kahA"bhagavan! saMgha meM ApakI ha~sI ho rahI hai, kyA hamAre muniyoM meM usa ajJa yogI jitanI bhI vidyA nahIM hai? ataH Apa apanI labdhi kA upayoga kara zAsana kI rakSA kiijiye|" mahattarA sAdhvI ke vacanoM se prerita hokara AcArya ne apanI labdhi kA upayoga kiyA, biMba ke mastaka para unake dvArA vAsakSepa karate hI tatkAla bimba uTha gyaa| mahattarA sAdhvI ke nAma Adi kI anya jAnakArI prApta nahIM hotii| 14. kharataragaccha kA itihAsa, pR. 23, 24 15. kha. bR. gu. pR. 50 16. kha. bR. gu., pR. 7 17. kha. bR. gu., pR. 20 18. kha. bR. gu., pR., 93 271
Page #334
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bahada itihAsa 5.1.13 sAta zreSThI paliyA~ (saMvat 1225) saMvat 1225 meM zrI jinapatisUrijI ne puSkaraNI meM jinasAgara jinAkara, jinabaMdhu, jinapAla, jinadharma, jinaziSya aura jinamitra ko patnI sahita dIkSA pradAna kii| ina sAtoM kI patniyoM ke nAmoM kA ullekha prApta nahIM hotaa| 5.1.14 dharmazIla zreSThI kI mAtA (saMvat 1227) zrI jinapatisUrijI dvArA uccAnagarI meM zreSThI dharmazIla va usakI mAtA ko dIkSA diye jAne kA ullekha hai| yaha dIkSA saMvat 1227 meM huI thii| 5.1.15 zrI ajitazrI (saMvat 1227) ajita zrI muni zIlasAgara aura muni vinayasAgara jI kI bahina thii| saMvat 1227 meM isane marUkoTa meM zrI jinapatisUrijI ke mukhAraviMda se dIkSA grahaNa kI thii| 5.1.16 zrI abhayamatI, jasamatI, AsamatI aura zrI devI (saMvat 1230) zrI jinapatisUrijI ne ukta cAroM mumukSu AtmAoM ko saMvat 1230 vikramapura meM jaina bhAgavatI dIkSA pradAna kI thii| 5.1.17 sirimA mahattarA (saMvat 1233 ke lagabhaga) Apa zrI jinapatisUrijI kI AjJAnuvartinI sAdhvI thIM Apa dvArA racita 'zrI jinapatisUri badhAmaNA gIta' 20 gAthA kA saMvat 1233 meM likhA huA milatA hai, jisakI bhASA TheTha grAma pracalita lokagItoM kI bhASA ke samAna hai| eka sAdhvI dvArA prayukta yaha bhASA tatkAlIna marUgurjara kA prAkRtika svarUpa pAThakoM ke samakSa prastuta karatI hai| 5.1.18 zrI jayadevI (saMvat 1234) phalavarddhikA (phalaudI) meM saMvat 1234 meM zrI jayadevI jinapatisUrijI dvArA dIkSita hokara zramaNI banI thii| 5.1.19 gaNinI caraNamatI (saMvat 1235) ApakI dIkSA saMvat 1234 meM zrI jinapatisUrijI dvArA ajamera (rAjasthAna) meM sampanna huii| ApakI preraNA se putra devaprabha ne bhI saMyama aMgIkAra kiyA thaa| 19. kha. bR. gu., pR., 23 20. kha. bR. gu., pR.. 23 21. kha. bR. gu., pR., 24 22. kha. bR. gu., pR. 24 23. jaina sAhitya kA bRhad itihAsa, bhA. 5, pR. 145 24. kha. bR. gu., pR. 24 25. (ka) kha. bR. gu., pR. 24, (kha) kharatara. kA itihAsa, pR. 55 270 For Private & based Use Only
Page #335
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 5.1.20 prabhAvatI mahattarA (saMvat 1241) ApakI dIkSA saMvat 1241 meM zrI jinapatisUrijI ke mukhAravinda se phalaudI meM huI thI, usa samaya ApakA nAma 'dharmadevI' rakhA gyaa| saMvat 1265 meM jAbAlipura ke vidhi caityAlaya meM jaba sUrijI dvArA mahAvIra pratimA kI sthApanA kI gaI, usa samaya zrI jinapAlagaNi ko upAdhyAya pada evaM pravartinI dharmadevI ko 'mahattarA' pada se alaMkRta kiyA gayA, tathA usakA nAma 'prabhAvatI' prasiddha kiyA gyaa| dharmadevI eka viduSI sAdhvI thIM, inheM saMvat 1263 phAlguna kRSNA 4 ko lavaNakher3A meM 'pravartinI' pada dene kA bhI ullekha hai|7 zrI jinavallabhasUri kRta 'piNDavizuddhi prakaraNa' jisakI TIkA yazodevasUri ne likhI, usameM bhI Apake nAma kA ullekha hai| isakI prati jinabhadrasUri tAr3apatrIya graMtha bhaMDAra meM hai|28 5.1.21 saMyamazrI, zAMtamatI evaM ratnamatI (saMvat 1245) zrI jinapatisUrijI dvArA puSkaraNI nagarI (pokaraNa) meM saMvat 1245 phAlguna mAsa kI zubha tithi meM zrI saMyamazrI Adi tIna bahanoM ko zramaNI dIkSA pradAna karane kA ullekha hai|" 5.1.22 pravartinI ratnazrI (saMvat 1254) saMvat 1254 meM zrI jinapatisUrijI dvArA dhArAnagarI meM Apane dIkSA aMgIkAra kI, Age calakara apane vaiduSya se Apa 'pravartinI' pada para pratiSThita kI giiN|30 5.1.23 mahattarA AnaMdazrI (saMvat 1260) zrI jinapatisUrijI ne saMvat 1260 AsAr3ha kR. 6 ko lavaNakher3A meM Apako 'mahattarA' pada para vibhUSita kiyA thaa| 5.1.24 gaNinI maMgalamatI (saMvat 1263) saMvat 1263 phAlguna kR. 4 ko lavaNakher3A meM Apane zrI jinapatisUrijI ke mukhAravinda se dIkSA grahaNa kii| Apake sAtha vivekazrI, kalyANazrI evaM jinazrI bhI dIkSita huI thiiN| Apake vaiduSya se prabhAvita hokara saMvat 1283 mAgha kR. 6 ko bADamera (rAja.) meM zrI jinezvarasUri (dvitIya) dvArA Apa 'pravartinI' ke mahattvapUrNa pada para pratiSThita kI gaI thiiN| 26. (ka) kha. bR. gu., pR. 44, (kha) bhaMvaralAla nAhaTA, kharatara. dIkSA naMdI sUcI, pR. 7 27. kharatara. kA itihAsa, pR. 98 28. jaisalamera graMtha bhaMDAra sUcI, pariziSTa 13, pR. 599 29. kha. bR. gu., pR. 44 30. (ka) kha. bR. gu.. pR. 44 (kha) kha. dI. naM. sU., pR. 7 31. (ka) kha. bR. gu., pR. 44 (kha) kha. kA iti. pR. 98 32. (ka) kha. bR. gu., pR. 49, (kha) kha. dI. naM. sU., pR. 8 273
Page #336
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 5.1.25 zrI sundaramatI zrI AsamatI (saMvat 1265) saMvat 1265 meM zrI sundaramatI aura AsamatI ne lavaNakher3A meM zrI jinapatisUrijI ke mukhAravinda se dIkSA aMgIkAra kI thii| 5.1.26 zrI jJAnazrI (saMvat 1266) saMvat 1266 meM vikramapura meM zrI jJAnazrIjI ne zrI jinapatisUrijI se dIkSA grahaNa kI thii| 5.1.27 zrI candrazrI, kevalazrI (saMvat 1269) zrI candrazrI aura kevalazrI ne saMvat 1269 jAbAlipura meM zrI jinapatisUrijI ke dvArA dIkSA aMgIkAra kii|" 5.1.28 zrI bhuvanazrI gaNinI, zrI jagamatI, zrI maMgalazrI (saMvat 1275) saMvat 1275 jyeSTha zuklA 12 ke zubha dina jAbalipura meM ina tInoM mumukSu bahanoM ne zrI jinapatisUrijI ke mukhAraviMda se zrAmaNI dIkSA aMgIkAra kI thii| isake pazcAt zrI sUrijI ke dvArA kisI zramaNI ko dIkSita karane kA ullekha prApta nahIM hotaa| ye tInoM zrI jinapatisUrijI kI aMtima ziSyAe~ thiiN| 5.1.29 mahattarA hemazrI (saMvat 1278-1331) sAdhvI hemazrI, hemAcArya kI bhaginI thiiN| ekabAra deva ArakSita eka pustaka jisameM svarNasiddhi kA upAya likhA huA thA; gurU dvArA kholane va par3hane kA niSedha karane para bhI inhoMne use khola diyA, tatkAla ye aMdhatva ko prApta ho gaI aura pustaka AkAza meM ur3a gii| yaha prasaMga paTTAvalI meM ullikhita hai|" 5.1.30 zrI kevalaprabhA (saMvat 1278) zrI jinapatisUrijI ke paTTadhara AcArya zrI jinezvarasUri dvArA saMpAdita dIkSA sUcI meM sarvaprathama zrI kevalaprabhA kA nAma gaurava ke sAtha liyA gayA hai| ye khIMvar3a kI putrI thIM, tathA muni zrI sthirakIrti kI bahina thIM, donoM bhrAtA-bhaginI saMvat 1278 mAgha zuklA 6 ko jAbAlipura meM AcArya jinezvarasUrijI se dIkSita hue the| 5.1.31 viveka zrI gaNinI, zIlamAlA gaNinI, candramAlA gaNinI vinayamAlA gaNinI (saM. 1279) ___ Apa cAroM kI dIkSA saMvat 1279 mAgha sudI 5 ko jAlora meM zrI jinezvarasUri jI ke sAnnidhya meM huI, Apa cAroM hI 'gaNinI' pada para bhI pratiSThita 33. kha. bR. gu., pR. 44 34. kha. bR. gu., pR. 47 35. kha. bR. gu., pR. 47 36. kha. bR. gu., pR. 47 37. jinavijayajI, kharataragaccha paTTAvalI-2, pR. 25 38. bhaM. nAhaTA, svarNagiri jAlora, pR. 23 39. (ka) kha. bR. gurvA., pR. 59, (kha) svarNagiri jAlora, pR. 24 (ga) kha. kA iti., pR. 107 274 274] For Private Person Use Only
Page #337
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 5.1.32 gaNinI jJAnamAlA (saMvat 1279) ApakI dIkSA saMvat 1279 jyeSTha zuklA 12 ko zrImAlapura meM cAritramAlA va satyamAlA ke sAtha zrI jinezvarasUri (dvi.) dvArA saMpanna huI thiiN| saMvat 1310 vaizAkha zuklA 13 svAti nakSatra zanivAra ko sUrijI ne inheM "pravartinI' pada se vibhUSita kiyaa| 5.1.33 gaNinI hemazrI (saMvat 1280) Apane zrI jinezvarasUri jI se saMvat 1280 mAgha zuklA 12 ko zrImAlapura meM dIkSA aMgIkAra kii| Apake sAtha 'pUrNazrI' kI dIkSA kA bhI ullekha hai|" 5.1.34 gaNinI kamalazrI (saMvat 1281) saMvat 1281 mitI vaizAkha zuklA 6 ke zubha dina zrI jinezvarasUri jI ne Apako dIkSA pradAna kii| dIkSA naMdI sUcI meM Apake sAtha 'kumudazrIjI' kI dIkSA kA bhI ullekha hai|12 5.1.35 pravartinI dharmasundarI (saMvat 1284) Apane saMvat 1284 meM bIjApura meM zrI jinezvarasUrijI se dIkSA aMgIkAra kii| Apake sAtha cAritrasundarI jI kI bhI dIkSA huii| Apake vaiduSya ko dekhakara saMvat 1316 mAgha zuklA 14 ko jAlora meM sUrijI ne 'pravartinI' pada se vibhUSita kiyaa| 5.1.36 zrI udayazrI (saMvat 1285) ____ zrI udayazrIjI ne saMvat 1285 jyeSTha zuklA 2 ko zrI jinezvarasUrijI dvArA bIjApura (karnATaka) meM dIkSA aMgIkAra kI thii| saMbhavataH ye karnATaka kI hI nivAsinI hoN| karnATaka meM sUrijI ke vicaraNa aura dIkSA pradAna kiye jAne ke ullekha se karnATaka meM usa samaya zvetAmbara jaina samAja ke varcasva kA bhI patA lagatA hai| 5.1.37 mahattarA lakSmInidhi (saMvat 1287) Apane saMvat 1287 phAlguna kRSNA 5 ko prahalAdapura (pAlanapura) meM 'kulazrI' ke sAtha zrI jinezvarasUri jI (dvi.) se dIkSA aMgIkAra kI thI, usa samaya ApakA nAma 'pramodazrI' thaa| saMvat 1310 vaizAkha zuklA 13 ko svAtinakSatra zanivAra ke dina sUrijI ne pramodazrI gaNinI ko 'mahattarA' pada dekara 'lakSmInidhi' nAma rakhA saMvat 40. (ka) kha. bR. gu. pR. 49, (kha) kha. dI. naM. sU., pR. 9, (ga) kha. iti., pR. 107 41. kha. dI. naM., pR. 9 42. (ka) kha. bR. gu., pR. 49%; (kha) kha. dI. naM., pR.9 43. (ka) kha. bR. gu., pR. 49,51; (kha) kha. dI. naM., pR. 12 44. kha. bR. gu., pR. 49 For P e rsonal Use Only
Page #338
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 1336 meM lakSmInidhi mahattarA kA anya 13 sAdhviyoM ke sAtha zrI jinezvarasUrijI ke saMgha saha zatruMjayatIrtha yAtrA karane kA ullekha hai / 45 5.1.38 gaNinI cAritramati ( saMvat 1288 ) saMvat 1288 miti pauSa zuklA 11 ke dina zrI jinezvarasUrijI ke sAnnidhya meM Apane dharmamatI, vinayamatI, evaM vidyAmatI Adi 10 mumukSu AtmAoM ke sAtha jAlora meM dIkSA aMgIkAra kI thI 146 5.1.39 zrI rAjamati, hemAvalI, kanakAvalI, ratnAvalI, muktAvalI ( saMvat 1289 ) saMvat 1289 jyeSTha zuklA 12 ke zubha dina cittor3a (rAja.) meM zrI jinezvarasUri (dvi.) ke dvArA zrI rAjamati Adi 5 bahinoM ne saMyama jIvana aMgIkAra kiyA thaa| 47 5.1.40 mahattarA caMdanazrI (saMvat 1291 ) Apane saMvat 1291 miti vaizAkha zuklA 10 ko jAbAlipura meM zIlasundarI ke sAtha dIkSA grahaNa kii| saMvat 1340 jyeSTha kR. 5 ke dina jinaprabodhasUrijI ne inheM 'mahattarA' pada se vibhUSita kara 'caMdanasuMdarI' se 'caMdana zrI ' nAma pradAna kiyA / 48 5.1.41 zrI muktisuMdarI (saMvat 1309 ) zrI muktisuMdarI ne saMvat 1309 mAgha zuklA 12 ko pAlanapura meM zrI jinezvarasUri se dIkSA aMgIkAra kI / 5.1.42 zrI jayalakSmI, kalyANanidhi, pramodalakSmI, gacchavRddhi ( saMvat 1313 ) zrI jinezvarasUri dvArA hI saMvat 1313 caitra zuklA 14 ko jAlora meM zrI jayalakSmI Adi 4 mumukSu bahanoM ke saMyama jIvana aMgIkAra karane kA ullekha prApta hotA hai| 50 5.1.43 pravartinI ratnavRSTi ( saMvat 1315 ) Apa sAU rUyar3a vimalacandra " kI putrI thii| Apane zrI jinezvarasUri jI se pAlanapura meM saMvat 1315-16 AsAr3ha zuklA 10 ko dIkSA aMgIkAra kI, Apake sAtha hI 'buddhisamRddhi' aura 'RddhisundarI' bhI dIkSita huI thiiN| 45. (ka) kha. bR. gu., pR. 49-50, 52, (kha) kha. iti., pR. 115 46. kha. bR. gu., pR. 89 47. kha. bR. gu., pR. 49 48. (ka) kha. bR. gu., pR. 49-58, (kha) kha. iti., pR. 109 49. kha. bR. gu., pR. 49 50. kha. bR. gu., pR. 50 51. anekAnta jaya patAkA vRtti kI prazasti meM sAhU vimalacandra ke putroM dvArA zatruJjaya, ujjayanta Adi mahAtIrthoM meM saMgha yAtrA nikAlane aura usa upalakSa meM svarNagiri para prAsAda nirmANa kA ullekha hai / - svarNagiri jAlora, pR. 28 276
Page #339
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ saMvat 1334 mArgazIrSa zuklA 13 ko zrI jinaprabodhasUri ne Apako 'pravartinI' pada se alaMkRta kiyaa| thaa| saMvat 1366 meM jaba zrI jinacandrasUri saMgha sahita bhImapallI se pattana, khambhAta aura mahAtIrthoM kI yAtrA ke liye nikale taba pravartinI ratnavRSTi bhI 15 ThANoM se usa yAtrA meM sAtha thii| 5.1.44 gaNinI buddhisamRddhi (saMvat 1315) Apane jinezvarasUrijI se pAlanapura meM saMvat 1315-16 AsAr3ha zuklA 10 ko dIkSA aMgIkAra kii| saMvat 1342 vaizAkha zuklA 10 ke dina jAbAlipura meM Apako 'pravartinI' pada para vibhUSita kiyaa| caitra zuklA 13 ko bhImapallI se zaMkhezvara kI yAtrA meM Apa 15 sAdhviyoM ke sAtha tIrthayAtrA meM sammilita huI thii| 5.1.45 zrI saumyamUrti, nyAyalakSmI (saMvat 1317) ___saMvat 1317 vaizAkha zuklA 12 ko zrI jinezvarasUri ne inako dIkSA dii| dIkSA sthAna kA ullekha nahIM hai| 5.1.46 zrI vijayasiddhi (saMvat 1319) saMvat 1319 mAgha kRSNA 5 ke zubha dina inakI dIkSA zrI jinezvarasUri dvArA huI thii| 5.1.47 zrI cittasamAdhi, kSAntinidhi (saMvat 1321) saMvat 1321 phAlguna zuklA 2 gurUvAra ke dina zrI jinezvarasUri dvArA prahlAdapura meM inakI dIkSA huii| 5.1.48 pravartinI priyadarzanA (saMvat 1322) ___Apane saMvat 1322 mAgha zuklA 14 ko vikramapura meM zrI jinezvarasUrijI dvArA jinadIkSA aMgIkAra kI thii| Apake sAtha 'muktivallabhA', 'nemibhakti', 'maMgalanidhi' va 'vIrasundarI' ne bhI dIkSA aMgIkAra kI thii| saMvat 1368 meM jinacandrasUri ne bhImapallI meM Apako 'mahattarA' pada para alaMkRta kiyA thaa|" bRhadgurvAvalI ke anusAra unheM pravartinI pada diyA gayA thaa| zrI jinakuzalasUri ke pATaNa meM manAye gaye pATa-mahotsava para zrI 'jayarddhi mahattarA' 'pravartinI buddhisamRddhi' evaM 'pravartinI priyadarzanA gaNinI Adi 23 sAdhviyoM ke sammilita hone kA ullekha gurvAvalI meM hai| 52. (ka) kha. bR. gu., pR. 51, 62, (kha) kha. iti., pR. 133 53. (ka) kha. bR. gu., pR. 59, 63, (kha) kha. iti., pR. 128, 135 54. kha. bR. gu., pR. 49 55. kha. bR. gu., pR. 49 56. kha. bR. gu., pR. 50 57. kha. dI. naM. sU., pR. 17 58. kha. bR. gu., pR. 64 59. kha. bR. gu., pR. 69 277
Page #340
--------------------------------------------------------------------------
________________ 5.1.49 zrI vinayasiddhi, AgamavRddhi ( saMvat 1323 ) zrI jinezvarasUri dvArA saMvat 1323 mArgazIrSa kRSNA 5 jAbAlipura meM zrI vinayasiddhi aura AgamavRddhi ko dIkSA pradAna kI thI 150 5.1.50 zrI anaMtalakSmI, vratalakSmI, ekalakSmI, pradhAnalakSmI (saMvat 1324 ) saMvat 1324 mArgazIrSa kRSNA 2 zanivAra ke dina jAbAlipura meM hI anaMtalakSmI Adi 4 mumukSa bahanoM ne zrI jinezvarasUri se pravrajyA aMgIkAra kI / " 5.1.51 kalyANaRddhi gaNinI (vi. saMvat 1330 ) Apako saMvat 1330 mitI vaizAkha kR. 6 ke zubha dina zrI jinezvarasUrijI ne jAbAlipura (jAlora) meM 'pravartinI' pada se alaMkRta kiyA thA / 2 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 5.1.52 gaNinI kevalaprabhA, harSaprabhA, jayaprabhA, yazaprabhA ( saMvat 1331 ) zrI jinaprabodhasUri ke pada sthApanA mahotsava para saMvat 1331 phAlguna zuklA 5 ke zubha dina kevalaprabhA'harSaprabhA', 'jayaprabhA', 'yazaprabhA' ne dIkSA aMgIkAra kii| kharatara dIkSA naMdI sUcI va kharataragaccha ke itihAsa meM padArohaNa ke 12 dina pazcAt dIkSA lene kA ullekha hai / 4 zrI kevalaprabhA jI kI yogyatA va vidvattA kA mUlyAMkana karate hue saMvat 1369 mArgazIrSa kRSNA 6 ke dina unheM pATaNa nagara meM 'pravartinI' pada para pratiSThita kiyA | S 5.1.53 zrI labdhimAlA, puNyamAlA (saMvat 1332 ) zrI labdhimAlA aura puNyamAlA ne saMvat 1382 ko jAbAlipura meM zrI jinaprabodhasUri se dIkSA aMgIkAra kI / usa samaya vahAM zrI jinezvarasUrijI kI mUrti sthApanA bhI huI thI 1 5.1.54 gaNinI kuzala zrI (saMvat 1333 ) Apako saMvat 1333 mAgha kRSNA 13 ko jAbAlipura meM zrI jinaprabodhasUrijI ne 'pravartinI' pada se vibhUSita kiyA thaa| AcArya zrI caitra kRSNA 5 saMvat 1333 meM zatruMjaya mahAtIrtha kI yAtrA hetu jAbAlipura se prasthita hue 60. kha. bR. gu., pR. 51 61. kha. bR. gu., pR. 52 62. (ka) kha. bR. gu., pR. 54, (kha) kha. iti., pR. 118 63. kha. bR. gu., pR. 54 64. (ka) kha. dI. naM. sU., pR. 14 (kha) khara kA iti pR. 120 65. kha. bR. gu., pR. 64 66. kha. bR. gu., pR. 55 278
Page #341
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ usa samaya 27 sAdhu evaM pravartinI jJAnamAlA gaNinI, pravartinI kuzala zrIjI, pravartinI kalyANaRddhi prabhRti 21 sAdhviyA~ bhI pUjyazrI ke sAtha thiiN| 5.1.55 gaNinI dharmamAlA, gaNinI lakSmImAlA (saMvat 1334) Apa zrI jinaprabodhasUrijI se saMvat 1334 miti jyeSTha kR. 7 ke zubha dina zatruJjaya mahAtIrtha para dIkSita huI thI, Apake sAtha 'sAdhvI puSpamAlA' evaM 'yazomAlA' kI bhI dIkSA huii| saMvat 1375 meM jinacandrasUri dvArA inheM phalaudI meM 'pravartinI' pada tathA 'lakSmImAlA gaNinI' ko saMvat 1391 poSa kRSNa 10 somavAra ke dina jaisalamera meM AcArya jinapadmasUri jI dvArA 'pravartinI' pada pradAna kiyA gyaa| 5.1.56 zrI kumudalakSmI, bhuvanalakSmI (saMvat 1339) zrI kumudalakSmI, bhuvanalakSmI ne saMvat 1339 jyeSTha kRSNA 4 ke zubha dina jAbAlipura meM jinaprabodhasUri jI se dIkSA aMgIkAra kii| 5.1.57 gaNinI puNyasuMdarI (saMvat 1340) Apane saMvat 1340 mitI jyeSTha kRSNA 4 ke dina jaisalamera meM jinaprabodhasUri jI se saMyama-ratna aMgIkAra kiyaa| Apake sAtha zrI 'ratnasuMdarI', 'bhuvanasuMdarI' evaM 'harSasuMdarI' kI bhI dIkSA huI thii| Apako saMvat 1375 mAgha zuklA 12 ko phalaudI pArzvanAtha meM zrI jinacandrasUri jI ne 'pravartinI' pada dekara sammAnita kiyA thaa| saMvat 1381 meM Apa sAdhurAja vIradeva kArita kRta yugAvatAra mahAratha tulya zrI devAlaya meM caturviMzati paTTaka kI sthApanA ke samaya zrI jinakUzalasUrijI ke sAtha thiiN| yaha mahotsava bhImapallI meM jyeSTha kRSNA 5 ko huA thaa| 5.1.58 zrI dharmaprabhA aura devaprabhA (saMvat 1341) inakI dIkSA zrI jinaprabodhasUrijI dvArA saMvat 1341 phAlguna kRSNA 11 ko huii| ye kSullikAe~ thiiN|" 5.1.59 gaNinI ratnamaMjarI (saMvat 1342) __Apa ThAkura hAMsila ke putraratna dehar3a ke choTe bhAI sthiradeva kI putrI thii| saMvat 1342 vaizAkha zuklA 10 ke zubha dina jAbAlipura meM zrI jinacandrasUri ne inheM tathA 'jayamaMjarI' evaM 'zIlamaMjarI' ko dIkSA pradAna kI thii| saMvat 1368 meM Apako 'mahattarA' pada pradAna kara 'jayarddhi mahattarA' nAma diyA gyaa| zrI jinapadmasUri jaba saMvat 67. (ka) kha. bR. gu., pR. 55 (kha) svarNagiri jAlora, pR. 30 68. (ka) kha. bR. gu., pR. 55, 66, 86 (kha) kharataragaccha dIkSA naMdI sUcI, pR. 18 69. kha. bR. gu., pR. 58 70. (ka) kha. bR. gu., pR. 58, 78, (kha) kha. dI. naM. sU., pR. 18 71. kha. bR. gu., pR. 55 72. kha. dI. naM. sU., pR. 17
Page #342
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bahada itihAsa 1394 caitra zuklA pUrNimA ko 15 sAdhuoM evaM zrAvakoM ke sAtha 'arbudatIrtha' kI yAtrA para gaye taba Apa bhI ATha sAdhviyoM ke sAtha usa tIrtha yAtrA meM sammilita huI thiiN| 5.1.60 zrI cAritralakSmI (saMvat 1345) saMvat 1345 vaizAkha kRSNA 1 ke dina jAbAlipura meM zrI jinacandrasUrijI ke dvArA inakI dIkSA huii|74 5.1.61 zrI ratnazrI (saMvat 1346) saMvat 1346 phAlguna zuklA 8 ko jAbAlipura meM zrI jinacandrasUrijI ke dvArA 'ratnazrIjI' kI dIkSA huii| 5.1.62 zrI muktilakSmI, muktizrI (saMvat 1346) saMvat 1346 jyeSTha kRSNA 7 ko bhImapallI meM zrI jinacandrasUrijI ke zrI mukha se ina donoM ne dIkSA aMgIkAra kii| usa samaya zAsana kI mahatI prabhAvanA huI thii| 5.1.63 zrI mukticandrikA (saMvat 1347) __ zrI mukticaMdrikA kI dIkSA saMvat 1347 caitra kRSNA 6 ko bIjApura meM zrI jinacandrasUrijI dvArA huii|" 5.1.64 zrI amRtazrI (saMvat 1348) saMvat 1348 vaizAkha zuklA 3 ko prahalAdapura meM zrI sUrijI ke hAthoM inhoMne saMyama grahaNa kiyA thaa| 5.1.65 zrI hemalakSmI (saMvat 1351) saMvat 1351 mAgha kRSNA 5 ko prahlAdapura meM inakI dIkSA zrI jinacandrasUrijI dvArA huii| 5.1.66 zrI jayasuMdarI (saMvat 1354) saMvat 1354 jyeSTha kRSNA 10 ko jAbAlipura meM inakI dIkSA zrI jinacaMdrasUrijI dvArA huii|10 73. kha. bR. gu., pR. 59, 87 74. kha. bR. gu., pR. 59 75. kha. bR. gu., pR. 59 76. kha. bR. gu., pR. 60 77. kha. bR. gu., pR. 61 78. kha. bR. gu., pR. 61 79. kha. bR. gu., pR. 62 80. kha. bR. gu., pR. 62 280
Page #343
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 5.1.67 zrI vratadharmA, dRr3hadharmA (saMvat 1367 ) bhImApallI meM saMvat 1367 meM inakI dIkSA huI thI, usa samaya zrI jinacaMdrasUrijI caturvidha saMgha ke sAtha zaMkhezvara kI tIrthayAtrA karake bhImapallI meM padhAre the|" 5.1.68 zrI padmazrI, vratazrI (saMvat 1367 ) ye donoM kSullikAe~ thiiN| zrI jinacaMdrasUrijI se saMvat 1367 phAlguna zuklA pratipadA ke dina bhImapallI meM ye dIkSita huI thiiN| 2 5.1.69 zrI yazonidhi, mahAnidhi ( saMvat 1370 ) saMvat 1370 mAgha zuklA 11 ke dina zrI jinacaMdrasUri dvArA inhoMne pravrajyA aMgIkAra kI / 3 5.1.70 zrI priyadharmA, AzAlakSmI, dharmalakSmI (saMvat 1371) saMvat 1371 phAlguna zuklA 11 ko bhImapallI meM AcArya jinacaMdrasUrijI se dIkSita huIM thIM 184 5.1.71 zrI puNyalakSmI, jJAnalakSmI, kamalalakSmI, matilakSmI (saMvat 1371 ) saMvat 1371 mitI jyeSTha kRSNA 10 ko jAbAlipura meM zrI jinacaMdrasUri dvArA ye sabhI eka sAtha dIkSita hokara pravrajyA ke pAvana patha para ArUr3ha huI thiiN| 5.1.72 zrI zIlasamRddhi, durlabhasamRddhi, bhuvanasamRddhi ( saMvat 1375 ) nAgora meM saMvat 1375 mAgha zuklA 12 ko ukta tInoM zramaNiyAM zrI jinacaMdrasUrijI dvArA dIkSita huI / " 5.1.73 sAdhvI dharmasundarI, cAritrasundarI (saMvat 1381 ) saMvat 1381 ko pATaNa meM ina donoM ne AcArya zrI jinakuzalasUrijI se dIkSA aMgIkAra kI / 187 5.1.74 sAdhvI kamalazrI, lalita zrI (saMvat 1382 ) AcArya zrI jinakuzalasUri dvArA bhImapallI meM saMvat 1382 vaizAkha zuklA 5 ke zubha dina inakI dIkSA huI / " 81. kha. bR. gu., pR. 63 82. kha. bR. gu., pR. 63 83. kha. bR. gu., pR. 64 84. kha. bR. gu., pR. 64 85. kha. bR. gu., pR. 64 86. kha. bR. gu., pR. 64 87. kha. bR. gu., pR. 77 88. kha. bR. gu., pR. 80 281 For Private Personal Use Only
Page #344
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 5.1.75 sAdhvI kIlhU (saMvat 1382) Apa pAlhaNapura nivAsI mAlhU gotrIya rUdrapAla zAha aura dhAralA kI putrI thii| saMvat 1382 meM apane bhrAtA 'samariga' ke sAtha zrI jinakuzalasUri ke pAsa bhImapallI meM dIkSA aMgIkAra kii| 'samariga' 'muni somaprabha' ke nAma se vikhyAta hue, saMvat 1415 meM khambhAta zahara meM AcArya pada para sthApita hone para ye 'jinodayasUri' nAma se prasiddha hue| zrI jinakuzalasUri ne saMvat 1382 vaizAkha sudi 5 ko "vinayaprabha' 'matiprabha', somaprabha', 'hariprabha', 'lalitaprabha' ina 5 muni evaM 2 kSullikAoM ko dIkSA dI thii| saMbhava hai unhIM meM se eka kA nAma 'kolhU' ho| dIkSA ke bAda kSullikAoM kA kyA nAma rakhA, isakA ullekha nahIM hai| 5.1.76 kucha kSullikA dIkSAe~ (saMvat 1384) zrI jinakuzalasUri dvArA saMvat 1384 vaizAkha zuklA 5 ke dina do kSullikAoM ko dIkSA dene kA ullekha prApta hotA hai| kSullikAoM ke nAma Adi kI jAnakArI upalabdha nahIM hai| inake pazcAt saMvat 1385 phAlguna zuklA 4 ko devarAjapura (devarAvara) meM bhI kucha kSullikAoM ke dIkSita hone ke ullekha upalabdha hote haiN|" 5.1.77 zrI kuladharmA, vinayadharmA, zIladharmA (saMvat 1386) saMvat 1386 mAgha zuklA 5 ko devarAjapura (derAvara) meM zrI jinakuzalasUrijI ke dvArA ukta tInoM kI dIkSAe~ huI thiiN| 5.1.78 zrI mahAzrI, kanakazrI (saMvat 1390) ina donoM ne saMvat 1390 jyeSTha zuklA 6 somavAra ke zubha dina kSullikA dIkSA aMgIkAra kI thii| ye dIkSAe~ dAdA gurUdeva zrI jinakuzalasUri jI ke svargArohaNa ke pazcAt zrI jinapadmasUrijI ke mukhAraviMda se huiiN| 5.1.79 prabuddhasamRddhi gaNinI (14vIM sadI) ___14vIM sadI ke prAraMbha meM vidyamAna kharataragaccha ke jinezvarasUri ke ziSya vAcaka sarvarAjagaNi racita 'gaNadharasArddhazataka' kI saMkSipta vyAkhyA ukta sAdhvIjI kI abhyarthanA se kI gaI thii| 5.1.80 zrI matisundarI, harSasundarI (saMvat 1431) zrI matisuMdarI bhUtapUrva deza saciva mAlhU zAkhIya DuMgarasiMha kI putrI thI, inakA gRhastha nAma 'umA' thaa| inakI 89. (ka) kharatara. paTTAvalI pR. 12 (kha) zrI agaracaMda nAhaTA, aiti. lekha saMgraha, pR. 502 90. khara. dIkSA naMdI sUcI, pR. 19 91. kha. bR. gu., pR. 80 92. kha. bR. gu., pR. 82 93. kha. bR. gu., pR. 85-86 94. 'nAhaTA' aiti. lekha saMgraha, pR. 339 282
Page #345
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ dIkSA saMvat 1431 mitI mArgazIrSa kI prathama chaTha ke dina karaher3A tIrtha meM huI thii| inake hI sAtha 'harSasundarI' kI bhI dIkSA huI thii| jo vyAvahArika vaMzI mahIpati kI putrI thIM, unakA sAMsArika nAma 'hAMsU' thaa| ye donoM dIkSAe~ AcArya jinodayasUrijI dvArA huI thiiN| zrI jinodayasUrijI ne saMvat 1415 meM 24 ziSya aura 14 ziSyAoM ko dIkSA pradAna kI, usake pazcAt bhI saMvat 1432 taka aneka AryAoM kI dIkSA Apa dvArA huI, kaiyoM ko gaNinI, pravartinI, mahattarA pada se bhI alaMkRta kiyA, kiMtu unameM se kisI ke bhI nAma, saMvat Adi kI aitihAsika jAnakArI upalabdha nahIM hai| 5.1.81 guNasamRddhi mahattarA (saMvat 1477) Apa kharataragaccha ke zrI jinacandrasUri kI ziSyA thiiN| Apane 503 padyoM meM jaina mahArASTrI (prAkRta) meM 'aMjaNAsuMdarI cariyaM' racA hai| yaha graMtha jaisalamera ke bhaMDAra meM vidyamAna hai| isameM hanumAnajI kI mAtA aMjanAsuMdarI kA caritra varNita hai| isa racanA kI prazasti se jJAta hotA hai ki isakI racanA saMvat 1477 caitra zuklA 13 ke dina jaisalamera meM kI gaI thii|" prAkRta bhASA kI ye ekamAtra lekhikA sAdhvI haiN| inake vaiduSya kI prazaMsA kaI jaina itihAsakAroM ne apane graMthoM meM kI hai| 5.1.82 jayamAlA (saMvat 1492 ke lagabhaga) Apa kharataragacchIya jinacaMdrasUri (1492-1530) kI ziSyA thiiN| inhoMne "jinacandrasUrigIta' sAta gAthA meM va 'candraprabhu stavana' likhaa| isakI prati 'agaracaMda nAhaTA (bIkAnera) ke graMtha bhaMDAra meM hai|98 5.1.83 mativallari gaNinI (saMvat 1499) Apa zrI jinabhadrasUri (1475-1514) kI ziSyA thiiN| saMvat 1499 meM inhoMne zrI sumatisUri kI TIkA vAlA dazavaikAlika sUtra jo karIba tIna hajAra zloka pramANa hai; apanI ziSyA 'AjJAvallari gaNinI' ko par3hAne ke liye likhavAyA thaa| 5.1.84 rAjalakSmI gaNinI (saMvat 1520) ye AcArya jinasamudrasUri (1533-1555) kI ziSyA thiiN| inakA saMvat 1520 mRgasara kRSNA 10 ko pAlanapura meM varSAvAsa hone kA ullekha prApta hotA hai|100 95. kha. dI. naM., sU., pR. 22 pR. 265, bar3odarA, I. 1968 96. kha. kA iti., pR. 182 97. siri jaisalamera pure vikkama ca udasaha sattuttare vrise| vIra jiNa jammadivase kiyamaMjaNisuMdarI criy|| 503 / / -hI. ra. kApar3iyA, jaina saMskRta sAhitya kA iti. 98. 'nAhaTA' bra. paM. caMdAbAI abhi. graMtha, pR. 576 99. 'nAhaTA' aiti. lekha saMgraha, pR. 339 100. jinazAsana nAM zramaNIratnoM, pR. 31 283
Page #346
--------------------------------------------------------------------------
________________ 5.1.85 sAdhvI harSalakSmI ( saMvat 1550 ) saMvat 1550 meM racita kharataragacchIya kalyANatilaka kA 'dhannArAsa' sAdhvI kanakalakSmI kI ziSyA harSalakSmI ke liye lipikRta huA / isakI prati abhaya jaina lAyabrerI bIkAnera (naM. 3490) meM hai| 101 5.1.86 sAdhvI gaNinI (saMvat 1573 ) 4 'zrI jaMbUsvAmI caritra' (gadya) saMvat 1573 meM kharataragaccha ke zrI satyatilaka muni ne prahlAdapura meM sAdhvI ke vAcanArtha likhaa| yaha prati ghoghA bhaMDAra ahamadAbAda meM hai| 102 5.1.87 sAdhvI sumatisiddhi ( saMvat 1591 ) zrI zubhavardhana ziSya racita' gajasukumAla RSirAsa' sAdhvI sumatisiddhi ke paThanArtha pratilipi kiyA huA abhaya jaina graMthAlaya bIkAnera meM ( naM 255 ) hai / yahI rAsa paM. raMgakuzalamuni ne likhakara sAdhvI harSalakSmI ko paThanArtha pradAna kiyaa| prati bIkAnera (naM. 2630) meM hai| 103 5.1.88 sAdhvI zrI rUpAI (saMvat 1600 ke lagabhaga ) Apa bhaTTAraka zrI vijayadevasUri kI AjJAnuvartinI sAdhvI thiiN| isa sAdhvI kA citra svarNa kI syAhI meM likhI gayI kalpasUtra kI eka prati se prApta huA hai, jisameM eka ora AcArya virAjamAna haiM, dUsarI ora eka ke pIche eka aisI tIna sAdhviyoM ke citra haiN| AcArya ke citra para 'bhaTTAraka zrI vijayadeva sUrIzvara gurUbhyo namaH' tathA sAdhvI ke citra ke Upara 'sAhI zrI rUpAI' aMkita hai| citra adhyAya 1 meM diyA gayA hai| jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 5.1.89 zrI hemasiddhigaNinI ( saMvat 1602 ) inake liye zrI vimalakIrtigaNI ne 'upadezamAlA prakaraNa' kI pratilipi saMvat 1602 meM likhakara pradAna kI thii| ye mAnasiddhi kI praziSyA aura padmasiddhi kI ziSyA thii| yaha prati AcArya suzalimuni Azrama naI dillI meM hai| 104 5.1.90 zrI vimalasiddhi ( saMvat 1644 ) kharataragacchIya kanakasoma racita " ArdrakumAra caupAI' vimalasiddhi ke paThanArtha saMvat 1644 meM pratilipi kI gii| yaha prati dAnasAgara saMgraha bIkAnera (po. 40 naM. 1048) meM hai / 105 101. jai. gu. ka. bhAga 1, pR. 197 102. jai. gu. ka. bhAga 1, pR. 389 103. jai. gu. ka., bhAga 1, pR. 320 104. aprakAzita 105. jai. gu. ka., bhAga 2 pR. 149 284
Page #347
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 5.1.91 zrI rAjalakSmI ( saMvat 1646 ) kharataragacchIya jayasomagaNi kI 'bAraha bhAvanA saMdhi' (saMvat 1646 ) kI pratilipi sAdhvI rAjalakSmI ne sAdhvI kSemalakSmI jayalakSmI ke vAcanArtha likhI / prati abhaya graMthAlaya bIkAnera (naM. 2731 ) meM hai 1 106 5.1.92 zrI padmasiddhi ( saMvat 1652 ). kharataragacchIya harSasAra ke ziSya zivanidhAna ne saMvat 1652 zrAvaNa kRSNA 4 ko zAkambharI (sAMbhara) meM racita 'zAzvata stavana' (gu.) meM mAnasiddhi gaNinI kI ziSyA padmasiddhi ke paThanArtha kA ullekha kiyA hai| isa graMtha (prazasti) kI eka hastalikhita prati mahAvIra jaina vidyAlaya muMbaI (naM. 687) meM hai / 107 5.1.93 zrI mRgAde 'mANikyamAlA' (saMvat 1661 ) mRgAde jaMgaladeza ke bIkAnera nagara ke rAjA rAyasiMha ke rAjya meM botharA gotrIya zAha bacchA kI bhAryA thiiN| ekabAra jinasiMhasUrijI kA vahA~ zubhAgamana huA, inhoMne apane donoM putra vikrama aura sAmala ke sAtha saMvat 1661 mAgha zuklA 7 ko dIkSA aMgIkAra krlii| vikrama kA vinayakalyANa evaM sAmala kA 'siddhasena' nAma diyaa| ye siddhasena Age jAkara 'AcArya jinasAgarasUri' nAma se kharataragaccha ke prabhAvazAlI AcArya hue| nirvANarAsa ( kavi sumativallabhakRta) meM 'mRgAde' kA nAma 'mANikyamAlA' diyA hai| 108 5.1.94 pravartinI lAvaNyasiddhi (svarga. saMvat 1662 ) Apa vIkarAja kI patnI gujarade kI kukSi se utpanna huI thI aura pravartinI ratnasiddhi kI paTTadhara ziSyA thiiN| sAdhvI hemasiddhi ne 'lAvaNyasiddhi pahutaNI gItam' meM likhA hai ki Apa jinacandrasUrijI ke Adeza se bIkAnera AIM aura vahIM anazana ArAdhanA kara saMvat 1662 meM svarga sidhArI / vahAM ApakI smRti meM eka stUpa banAyA gyaa| 109 5.1.95 pravartinI somasiddhi ( saMvat 1662 ke AsapAsa ) Apa nAhara gotrIya narapAla kI patnI siMghAde kI kukSi se paidA huI, bacapana kA nAma 'saMgArI' thaa| jeThAzAha ke putra rAjasI ke sAtha ApakA vivAha huA 18 varSa kI avasthA meM Apane lAvaNyasiddhi ke pAsa dIkSA aMgIkAra kI, unhIM se vidyAbhyAsa kiyA aura unakI paTTadhara bniiN| inhoMne zatruMjaya Adi tIrthoM kI yAtrA kI thI, tapa-japa sAdhanA karake aMta meM zrAvaNa kRSNa 14 gurUvAra ko saMthAre sahita svargavAsinI huiiN| ApakI ziSyA hemasiddhi ne 'malhAra rAga' meM 'somasiddhi nirvANa gItam' 18 pada meM likhA, jisameM guraNI ke prati apAra sneha pradarzita huA hai| 106. jai. gu. ka. bhAga 2 pR. 236 107. jai. gu. ka. bhAga 2, pR. 284 108. mANikamAlA mAvar3I vinayakalyANa vizeSa / siddhasena ima trihuM jaNA, nAma dIkSA nA dekhi / / gAthA 15-agaracaMda nAhaTA, aiti. jaina kAvya saMgraha, pR. 191 109. 'nAhaTA', aiti. jaina kAvya saMgraha, pR. 210-211 285
Page #348
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa viralA pAlai nehaDau tumasu (to?) prANa AdhAro re| tuma binA hu~ kyuM kara rahuM, dukhiyA tuM sAdhAro re||15 // 10 5.1.96 pravartinI hemasiddhi (saMvat 1662 ke lagabhaga) __ Apane svayaM apanA koI paricaya nahIM diyA hai, kiMtu ApakI do racanAe~ 'lAvaNyasiddhi pahutaNIgItam' aura 'somasiddhi nirvANa gItam' se jJAta hotA hai ki Apa somasiddhi kI ziSyA aura lAvaNyasiddhi kI praziSyA thiiN| racanA kI paMktiyoM meM lAvaNyasiddhi inakI guraNI aura somasiddhi sahagurUNI pratIta hotI haiN| ApakI donoM racanAe~ 'aitihAsika jaina kAvya saMgraha' meM nAhaTA jI ne prakAzita kI hai| tatkAlIna lipI abhaya jaina graMthAlaya bIkAnera meM saMgrahita hai|" 5.1.97 zrI vimalasiddhi (saMvat 1662 ke lagabhaga) Apa multAna nivAsI mAlhU gotrIya sAhU jayatasI kI patnI jugatAde kI kukSi se utpanna huI thiiN| laghuvaya meM hI brahmacaryavrata ke dhAraka apane pitRvya gopAzAha ke prayatna se pratibodha pAkara Apane lAvaNyasiddhi ke pAsa pravrajyA aMgIkAra kii| aura bIkAnera meM svargavAsinI huii| upAdhyAya lalitakIrtijI ne stUpa ke aMdara Apake suMdara caraNoM kI sthApanA kara pratiSThA krvaaii| sAdhvI vivekasiddhi ne 'vimalasiddhi gurUNI gItam' meM vimalasiddhi kA ukta paricaya diyA hai| 12 hiMdI jaina sAhitya kA itihAsa bhA. 3 pR. 483 para Apako aThArahavIM sadI kI AryA likhA hai, kiMtu Apa lAvaNyasiddhi kI ziSyA haiM, aura unake svargavAsa ke samaya Apa vidyamAna thIM, ata: ApakA samaya saMvat 1662 ke lagabhaga honA siddha hai| 5.1.98 zrI vivekasiddhi (saMvat 1662 ke lagabhaga) ___ Apane apanI gurUNI kI stuti meM "vimalasiddhi gurUNI gItam' likhaa| yaha racanA ApakI pratibhA kI pratIka hai| aitihAsika jaina kAvya saMgraha' meM yaha gIta prakAzita hai| 5.1.99 zrI kalyANamAlA, svarUpamAlA (saMvat 1664) saMvat 1664 phAlguna zuklA 2 budhavAra ko AgarA nagara meM zrI vijayadevasUri racita 'zIlaprakAza rAsa' kI pratilipi bRhatkharataragaccha ke bhaTTAraka zrI jinacandrasUri ne ukta sAdhviyoM ke paThanArtha likhavAkara pradAna kI, aisA ullekha hai| yaha prati 'nityavijaya lAyabrerI cANasmA' meM saMgrahita hai| prati saMkhyA 673 hai|14 110. 'nAhaTA', aiti. jaina kAvya saMgraha, pR. 212-213 111. 'nAhaTA', aiti. jaina kAvya saMgraha, pR. 210 112. 'nAhaTA', aiti. jai. kA. saMgraha, pR. 422 113. 'nAhaTA', ai. jai. kA. saMgraha, pR. 66 114. (ka) a. ma. zAha, zrI prazasti saMgraha, pR. 170 (kha) jaina gurjara kavio, bhAga 1, pR. 314 286
Page #349
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 5.1.100 zrI padmasiddhi gaNinI, puNyasiddhi gaNinI, mAnasiddhi gaNinI ( saMvat 1669 ) saMvat 1669 meM viracita upadezamAlA prakaraNa ke bAlAvabodha meM zrI vimalakIrti ne ukta sAdhviyoM kA ullekha kiyA hai| isakI hastalikhita prati jinabhadrasUri no hastalikhita bhaMDAra ( graMthAMka 1581 ) meM maujUda hai | 15 saMvat 1692 meM racita 'vimalakIrti gurU gItam' se pratIta hotA hai ki ye kharataragaccha ke kIrtiratnasUri zAkhA kI sAdhviyA~ thiiN| 5.1.101 zrI premasiddhi gaNinI ( saMvat 1671 ) zrI vimalakIrtikRta 'yazodhara caritra caupAI' (saMvat 1665) rAjadhAnI nagara meM saMvat 1671 ko premasiddhi gaNinI ke vAcanArtha pratilipi kI gii| yaha prati anaMtanAtha jI nuM jaina maMdira mAMDavI muMbaI bhaMDAra 2 meM saMgrahita hai| ye mAnasiddhigaNinI kI praziSyA aura zrI padmasiddhigaNinI kI ziSyA thiiN| 5.1.102 zrI tArAdevI (saMvat 1684 ) tArAdevI serUNA nagara nivAsI lUNiyA gotrIya zAha tilokasI kI patnI thiiN| inake do putra the - ratanasI evaM ruupcnd| pati tilokasI ke svargavAsa ke pazcAt inheM saMsAra se virakti huI, ataH apane donoM putroM ko sAtha lekara inhoMne bIkAnera meM virAjita bhaTTAraka zrI jinarAjasUri ke pAsa dIkSA kI prArthanA kii| pUjyazrI ne lAbha dekhakara mAtA tejalade (tArAdevI) ko 16 varSIya putra ratanasI evaM 8 varSIya rUpacaMda ke sAtha dIkSA pradAna kii| inakI dIkSA saMvat 1684 ko huii| ratanasI Age jAkara 'AcArya jinaratnasUri' ke rUpa meM prakhyAta AcArya hue| 17 5.1.103 zrI rAjasiddhi, ANaMdasiddhi ( saMvat 1686 ) zrI bhAgasiddhi gaNinI kI ye donoM ziSyAe~ thIM, inake liye puNyakIrti racita 'rUpasenakumAra rAsa' (saMvat 1681 racita) kI prati taiyAra kara saMvat 1686 meM paThanArtha dI gii| yaha prati agaracaMda nAhaTA bIkAnera ke saMgraha meM hai | 128 5.1.104 zrI jJAnasiddhi, dhanasiddhi ( saMvat 1689 ) inake liye paMDita puNyakalaza ne 'navatattva stabaka' kI pratilipi taiyAra kara saMvat 1689 kArtika kRSNA 7 ko paThanArtha dii| yaha prati jaina vidyAzAlA amadAbAda meM hai| 19 5.1.105 zrI prabhAvatI ( saMvat 1690) saMvat 1690 Azvina 2 budhavAra ko 'zrI jaMbUsvAmI catuSpadI' kI prati zrI rAjakalaza kI ziSyA prabhAvatI 115. jaisala. ke jaina graMtha bhaMDAroM kI sUcI, pariziSTa 13, pR. 599 116. jai. gu. ka. bhAga 3 pR. 116 117. (ka) kha. dI. naM. sUcI, pR. 29 (kha) kharataragaccha paTTAvalI, pariziSTa-2, pR. 36 118. jai. gu. ka., bhAga 3 pR. 123 119. (ka) jai. gu. ka., bhAga 3 pR. 354 (kha) prazasti-saMgraha, pR. 200, prazasti saMkhyA - 705 287
Page #350
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa dvArA viroja zahara meM likhI gii| yaha prati haMsavijaya zAstra bhaMDAra vaDodarA evaM hemacandrAcArya jJAna maMdira pATaNa meM saMgrahita hai| sAdhvI prabhAvatI zrI dayAsuMdarIjI kI ziSyA thiiN| 20 5.1.106 zrI rAjazrI (saMvat 1694) saMvat 1694 mAgha zuklA 11 amadAbAda meM RSi rAjakIrti ne sAdhvIjI ke liye upAdhyAya samayasuMdara kRta 'dAna zIla tapa bhAvanA saMvAda' (racanA saM. 1662) kI pratilipi kii| yaha pAdarA bhaMDAra (naM. 43) meM hai| 21 5.1.107 zrI padmalakSmI (saMvat 1695) upAdhyAya samayasuMdarakRta 'cAra pratyekabuddha no rAsa' (saMvat 1665) sAdhvI hemA kI ziSyA sAdhvI padmalakSmI ke paThanArtha saMvat 1695 meM pratilipi kI gii| prati vardhamAna rAmajI hemarAja zeTha no mAlo muMbaI yA naliyA (kaccha) meM hai| 22 5.1.108 zrI vidyAsiddhi (saMvat 1699) ApakI eka racanA 'gurUNI gItam' nAma se 'aitihAsika jaina kAvya saMgraha' meM prakAzita hai| prArambha kI paMkti nahIM hone se gurUNI kA nAma upalabdha nahIM huA, kiMtu usase yaha jJAta hotA hai ki ApakI gurUNI sAu~sukhA gotrIya karmacanda kI putrI thI, aura jinasiMhasUri (1670-1674) ne unheM pravartinI' pada diyA thaa| yaha racanA saMvat 1699 bhAdrapada kRSNA 2 kI hai| inakI eka racanA 'jinarAjasUri gIta' (pada saMkhyA 5) bhI hai, jo agaracaMda jI nAhaTA bIkAnera ke saMgraha meM hai| 23 5.1.109 zrI saubhAgyavijayA (saMvat 1700) saMvat 1700 meM bRhatkharataragaccha ke yugapradhAna bhaTTAraka zrI jinaraMgasUri paramparA kI sAdhvI dIpavijayA kI ziSyA zrI kIrtivijayA kI ziSyA zrI saubhAgyavijayA kI caraNapAdukA pratiSThita kI gii|124 5.1.110 zrI kIrtilakSmI (saMvat 1702) upAdhyAya padmarAjakRta 'kSullaka kumAra rAjarSi caritra' (saMvat 1667) zrI mahezadAsa rAjA ke rAjya meM paM. labdhinidhAna ne saMvat 1702 vaizAkha zuklA 4 gurUvAra ko pratilipi kara bhInamAla meM sAdhvI kIrtilakSmI ko / paThanArtha pradAna kI thii| prati abhaya jaina graMthAlaya bIkAnera (naM. 3754) meM hai| 25 120. (ka) a. ma. zAha, prazasti saMgraha, pR. 200, (kha) jai. gu. ka., bhAga 1, pR. 132 121. jai. gu. ka. bhAga 2, pR. 315 122. jai. gu. ka. bhAga 2, pR. 322 123. 'nAhaTA', aiti. jaina kAvya saMgraha, pR. 214 124. nAhara pUraNacandra, jaina lekha saMgraha, bhAga 1, lekha saMkhyA-205 125. jai. gu. ka., bhAga 2, pR. 266 288 288
Page #351
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 5.1.111 zrI vidyAsiddhi, samayasiddhi (saMvat 1711) zrI kamalaharSa vAcaka ne 'jinaratnasUri nirvANa rAsa' AgarA meM racA, use pATaNa meM mAnajI karamasI ne saMvat 1711 kArtika zuklA 7 somavAra ko lipi kara zrI vidyAsiddhi, samayasiddhi ko paThanArtha diyaa| prati mahimA bhakti saMgraha bIkAnera bRhad jJAna bhaMDAra (po. 86) meM hai| 26 5.1.112 AryA gauryA (saMvat 1714) AryA gauryA ne kanakakIrtikRta 'neminAtha rAsa' (saMvat 1692) kI pratilipi pAMDe jAdai se saMvat 1714 meM likhaaii| prati 'anaMtanAtha jI nuM jaina maMdira, mAMDavI muMbaI no bhaMDAra' meM hai|127 5.1.113 zrI mahimAsiddhi (saMvat 1723) ApakI prArthanA para kharataragacchIya bhaTTAraka zrI jinacaMdrasUri ke rAjya meM vAcaka kamalaharSa ne saMvat 1723 sojata zahara meM 'dazavaikAlika ke dasa adhyayana' para gIta kI racanA kii|128 sAdhviyoM kI preraNA yA anunaya se prerita hokara AcAryoM evaM vidvAn muniyoM ne Agama-graMthoM ko jana-sulabha bhASA meM racanA kara sabake liye upayogI banAyA, aise anekoM udAharaNa itihAsa meM maujUda haiN| 5.1.114 zrI kIrtilakSmI (saMvat 1725) jinodayasUri viracita 'haMsarAja vaccharAja no rAsa' (saMvat 1680) kI pratilipi lakSmIsena sAdhu ne saMvat 1725 meM sAdhvI kIrtilakSmI ke paThanArtha taiyAra kii| yaha prati abhaya jaina graMthAlaya bIkAnera (naM. 2881) meM hai||29 5.1.115 zrI puSpamAlA, sAdhvI premamAlA (saMvat 1730) saMvat 1730 meM kharataragaccha ke bhaTTAraka zrI jinadharmasUri kI ziSyA sAdhvI vinayamAlA ne sAdhvI puSpamAlA kI evaM sAdhvI premamAlA kI caraNa pAdukA pratiSThApita krvaaii||30 5.1.116 zrI candanamAlA (saMvat 1740) saMvat 1740 meM candanamAlA sAdhvI kI caraNa pAdukA sAdhvI saubhAgyamAlA dvArA pratiSThApita karavAI gii| 126. (ka) aitihAsika jaina kAvya saMgraha pR. 234-40 (kha) jai. gu. ka., bhAga 4, pR. 186 127. jai. gu. ka., bhAga 2, pR. 292 128. DaoN. kSIrasAgara, rAjasthAnI hindI hasta. graMthoM kI sUcI, bhAga 8, pR. 145 129. jai. gu. ka., bhAga 2, pR. 151 130. "nAhaTA agaracaMda', bIkAnera jaina lekha saMgraha, saMkhyA 54 131. vahI, lekha saMkhyA-52 289
Page #352
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 5.1.117 zrI lakSmAde (saMvat 1740) AcArya AnaMdavardhana kA 'arhannakarAsa' (saMvat 1702 kI racanA) bAvarA meM muni gaNeza ne saMvat 1740 meM AryA lakSmAde ke paThanArtha likhaa| prati abhaya jaina graMthAlaya bIkAnera (pothI 13 naM. 139) meM hai| 32 5.1.118 AryA rAjazrI (saMvat 1740) bRhadkharataragacchIya AnaMdavardhana ke 'arhannakarAsa' ko saMvat 1740 meM gaNi vinayAnaMda ne dhArAnagarI meM sAdhvI rAjazrI ke vAcanArtha lipi kiyaa| yaha prati 'vijayadharma lakSmI lAyabrerI velanagaMja AgarA meM hai|133 5.1.119 zrI sajjanAjI (saMvat 1762) sAdhvI sarUpA kI ziSyA sAdhvI sajjanAM ke paThanArtha bRhatkharatagaccha ke sAgaracandrasUri kI paramparA ke sukhahema ne saMvat 1762 meM 'caturviMzati jina stavana' kI prati likhakara pradAna kI, yaha prati mohanalAla dalIcaMda desAI mahAvIra jaina vidyAlaya muMbaI ke saMgraha bhaMDAra meM hai| 34 5.1.120 zrI rAjasiddhi gaNinI (saMvat 1775) saMvat 1775 meM sAdhvI rAjasiddhi gaNinI kI pAdukA zrAvikAoM dvArA karavAne kA ullekha prApta hotA hai| 35 5.1.121 zrI bhAvasiddhi (saMvat 1780) kharataragaccha bhaTTAraka zrI jinadharmasUri ke gaccha kI sAdhvI zrI bhAvasiddhi kI pAdukA unakI ziSyA jayasiddhi dvArA pratiSThita karavAI gii||36 5.1.122 zrI lADamadevIjI (saMvat 1781) jinamANikyasUri zAkhA ke suguNatilaka ke ziSya muni AsakarNa dvArA saMvat 1781 meM ajamera nagara meM 'puNyasAra rAsa' likhakara sAdhvI lADamadejI ko dene kA ullekha hai| yaha prati vijaya nemIzvara jJAna maMdira khaMbhAta (naM. 4498) meM saMgrahita hai|137 5.1.123 zrI mAnasiddhi, vinayasiddhi, lakSmIsiddhi (saMvat 1783) saMvat 1783 phAlguna zu. 5 ke zubha dina bhaTTAraka zrI jinabhaktisUri ne zrI mAnasiddhi, zrI vinayasiddhi evaM zrI lakSmIsiddhi ko dIkSA pradAna kii| ye kramazaH zrI jIvasiddhi, zrI bhAmA va zrI jIvAjI kI ziSyAe~ bniiN||33 132. jai. gu. ka., bhAga 4, pR. 67 133. jai. gu. ka., bhAga 4, pR. 67 134. jai. gu. ka., bhAga 2, pR. 110 135. bI. jai. le. saM. lekha saM. 1417, pR. 293 136. vahI, lekha saM. 51 137. jai. gu. ka. bhAga 3, pR. 122 138. kha. dI. naM. sUcI, pR. 123 290
Page #353
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 5.1.124 zrI kanakamAlA, kisanamAlA va rUpamAlA (saMvat 1797) saMvat 1797 prathama AsAr3ha zuklA 5 ko jaisalamera meM bhaTTAraka zrI jinakIrtisUri dvArA pradatta tIna zramaNI dIkSAoM kA ullekha hai-sAdhvI kanakamAlA, kisanamAlA evaM ruupmaalaa|139 5.1.125 zrI vivekasiddhi (18vIM zatI) zrI vinayacaMdrasUri racita 'vinayAMkita mahAkAvya' (racanA saMvat 1266-1345 ke madhya) jo bhagavAna mallinAtha para ATha sargoM meM likhA gayA hai, isakI hastalikhita prati meM sAdhvI vivekasiddhi kA ullekha hai|140 5.1.126 gaNinI amarazrI (18vIM sadI) kharataragacchIya kanakakavi kRta 'valakalacIra RSi rAjaveli' (racanA saMvat 1582-1612 ke madhya) kI pratilipi maMDapagar3ha meM gaNinI amarazrI ne zrAvikA kIkI ke liye kii| isakI prati rAjasthAna prAcya vidyA pratiSThAna jodhapura meM hai| 5.1.127 zrI satyalakSmI (18vIM sadI) RSi ravicaMdra ne kharataragaccha ke dharmasamudragaNI racita 'jayasena copAI' sAdhvI satyalakSmI ko likhakara paThanArtha dii| yaha prati 'saMgha hastaka no upAzraya mAM no bhaMDAra, mAMgarola meM hai| 42 5.1.128 gaNinI vizAlazobhA (18vIM sadI) paMDitaudaya ratnagaNi ke ziSya ne 'jayasena caupAI' kI pratilipi kara gaNinI vizAlazobhA kI ziSyA lAlabAI ko paThanArtha dii| prati moTA saMgha no bhaMDAra, rAjakoTa meM hai| 43 5.1.129 zrI malUkojI (saMvat 1803) upAdhyAya samayasuMdara kRta 'priyamelakarAsa' kI pratilipi saMvat 1803 jyeSTha kRSNA 2 ko pUrNakara sAdhvI malUko jI ko paThanArtha dI gii| yaha prati sarvajJa mahAvIra jaina pustaka bhaMDAra, dhorAMjI (gujarAta) meM hai| 44 5.1.130 zrI rUpasIjI (saMvat 1804) kharataragaccha ke jinarAjasUri kI 'zAlibhadradhannArAsa' (racanA saMvat 1678) kI pratilipi saMvega kIsanadAsa 139. kha. dI. naM. sUcI, pR. 124 140. (ka) jaina sAhitya kA bR. iti., khaMDa 3, pR. 486; (kha) vahI, khaMDa 6 pR. 110 141. jai. gu. ka., bhAga 1, pR. 504 142. jai. gu. ka., bhAga 1, pR. 243 143. jai. gu. ka., bhAga 1, pR. 243 144. jai. gu. ka., bhAga 2, pR. 330 291
Page #354
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa ne dehagAma meM saMvat 1804 kArtika zuklA 11 ravivAra ko karake sAdhvI rUpasI paThanArtha dii| yaha prati mahimA bhakti jJAna bhaMDAra bIkAnera (pothI 86) meM hai| 45 5.1.131 zrI prabhAjI (saMvat 1812) kharataragacchIya bhadrasena vAcaka kI 'caMdana malayAgiri caupAI' (racanA saMvat 1709) kI pratilipi saMvat 1812 mArgazIrSa kR. 13 zukravAra ko paM. bhANavijayajI ne karake mahArAjapura meM sAdhvI dIpAM jI kI ziSyA zrI prabhAjI ko dii| yaha prati mahAvIra jaina bhaMDAra dhorAMjI (gu.) meM hai| 46 5.1.132 pravartinI sujAnavijayAjI (saMvat 1820) pAvApurI tIrtha sthala para caMdanabAlA koTharI ke caraNoM para ullekha hai ki saMvat 1820 meM pravartinI zrI sujAnavijayAjI kI pAdukA pratiSThita kI gii| 47 5.1.133 ajJAtanAmA sAdhvIjI (saMvat 1844) saMvat 1844 meM mahattarA sAdhvI sujAnavijayA jI kI ziSyA dIpavijayA unakI ziSyA pAnavijayA kI preraNA se kisI bhakta zrAvaka ne caraNa pAdukA pratiSThita karAI, sAdhvIjI ke nAma kA ullekha nahIM hai| 48 5.1.134 mahattarA zrI mativijayAjI (saMvat 1848) saMvat 1848 meM kharataragacchIya bhaTTAraka zrI jinaraMgasUri kI paramparA meM mahattarA sAdhvI mativijayA kI caraNa pAdukA unakI ziSyA rUpavijayAjI ne pAvApurI meM pratiSThita krvaaii||49 5.1.135 zrI rAjAjI, zrI cainAjI ( saMvat 1863) bIkAnera gaMgAzahara roDa para sthita AdinAtha maMdira meM saMvat 1863 kI eka caraNa pAdukA hai, jo vikramapura meM pratiSThita huI, usa para sAdhvI rAjA evaM sAdhvI cainAM ke nAmoM kA ullekha haiM arthAt ukta donoM sAdhviyoM kI ye pAdukAeM haiN|150 5.1.136 zrI siddhazrIjI (saMvat 1888) saMvat 1888 vai. zuklA 3 mer3atA nivAsI solaMkI gotrIya zrI ratanacaMdajI ke putra pIracaMdajI kI bhAryA 'sarUpAM' paM. cAritravinaya muni ke upadeza se zrI sumativarddhana kI ziSyA bniiN| unakA nAma 'siddhazrI' diyA gyaa||51 145. jai. gu. ka., bhAga 3, pR. 105 146. jai. gu. ka., bhAga 3, pR. 183 147. 'nAhara' jaina lekha saMgraha, bhAga 1, lekha saMkhyA 204 148. vahI, bhAga 1, le. saM. 335 149. vahI, bhAga 1, lekha saM. 206 150. 'nAhaTA' bIkAnera jaina lekha saMgraha, le. saM. 2024, pR. 281 151. kharataragaccha dIkSA naMdI sUcI, pR. 122 292
Page #355
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 5.1.137 zrI jJAnazrIjI (saMvat 1888) saMvat 1888 poSa kRSNa 2 ko nAgora nivAsI chajalAnI gotrIya zrI vRddhicaMdajI kI patnI gumAnI bhI paM. sumativarddhana kI ziSyA banI evaM 'jJAnazrI' nAma diyA gyaa| 52 5.1.138 pravartinI zrI vinayasiddhijI zrI amRtasiddhijI (saMvat 1888) saMvat 1888 dvitIya vaizAkha zuklA 7 ko jinaharSasUri dvArA pravartinI sAdhvI zrI vinayasiddhi kI pAdukA va amRtasiddhi kI pAdukA pratiSThita karavAI gii|153 5.1.139 yatinI indradhvajamAlAjI (saMvat 1892) saMvat 1892 kA lekha hai ki zrI jinaudayasUri ne indradhvajamAlA kI pAdukA dhenamAlA kI preraNA se pratiSThita karavAI, usa samaya zrI ratanasiMhajI rAjya karate the| yaha pAdukA kisI 'yatinI' kI hai|154 5.1.140 zrI lakSmIzrIjI (saMvat 1894) saMvat 1894 AsAr3ha zuklA 10 ko pAlI nivAsI khUbacandajI dhArIvAla ke putra rUghajI kI dharmapatnI 'lAchAM ne siddhazrIjI ke upadeza se vairAgya-vAsita hRdaya se 'jinamahendrasUri' ke mukhAravinda se jinadIkSA grahaNa kii| unakA nAma 'lakSmIzrI' rakhA gyaa|55 | 5.1.141 zrI buddhijI, kastUrAMjI (saMvat 1899) bIkAnera ke hI AdinAtha maMdira meM saMvat 1899 meM sAdhvI zrI buddhijI kI va sAdhvI kastUrAMjI kI pAdukA vikramapura meM pratiSThita hone kA ullekha hai| 5.1.142 zrI bakhtAvarajI (saMvat 1899) saMvat 1899 meM vikramapura meM hI sAdhvI bakhtAvarajI kI pAdukA hone kI bhI sUcanA prApta hotI hai| 5.1.143 AryA jasujI, amarAMjI, umedAMjI (saMvat 1899) saMvat 1899 meM amarasota zAkhA kI AryA zrI jasujI kI pAdukA unakI pautrI ziSyA sAdhvI umA dvArA 152. vahI, pR. 122 153. 'nAhaTA' bIkAnera-jaina lekha saMgraha, le. saM. 2079 154. vahI, le. saM. 2315, pR. 324 155. vahI, pR. 122 156. vahI, le. saM. 2026 157. vahI. le. saM. 2027 293 For Private Personal Use Only
Page #356
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa pratiSThApita karAI gii| AryA umAjI ne isI varSa apanI dAdA gurUNI amarAMjI kI, tathA umedAMjI kI bhI pAdukA pratiSThita krvaaii|158 5.1.144 zrI umedAMjI (saMvat 1919) ___ saMvat 1919 meM sAdhvI umedAMjI kI pAdukA kA ullekha bIkAnera ke AdinAtha maMdira meM prApta hotA hai||59 5.1.145 zrI jJAnamAlA jI (saMvat 1924) saMvat 1924 meM bhaTTAraka zrI jinahemasUri ne vikramapura meM sAdhvI zrI canaNAzrI kI preraNA se sAdhvI jJAnamAlA jI kI pAdukA banavAI, jo yatinI sAdhvI thii|10 5.1.146 zrI caMdana zrI jI (saMvat 1930) saMvat 1930 meM sAdhvI dhenamAlA kI ziSyA gumAnazrI unakI ziSyA caMdanazrI ne apanI prasannatA se apanI pAdukA bIkAnera meM mahArAja bahAdura DuMgarasiMha ke rAjyakAla meM pratiSThita kraaii| ye sAdhvI jI bRhatkharataragaccha ke bhaTTAraka AcArya jinahemasUri kI ziSyA thii| 5.1.147 zrI mAnalakSmIjI (saMvat 1943) saMvat 1943 meM sAdhvI mAnalakSmI kI caraNa pAdukA kanakalakSmI dvArA sthApita karavAI gii|162 5.1.148 zrI ratanazrIjI (saMvat 1948) zrI navalazrIjI (saMvat 1951) sAdhvI yatanazrI jI ne saMvat 1948 meM ratanazrI jI sAdhvI kI pAdukA sthApita krvaaii| AryA yatanazrI dvArA hI navalazrI kI pAdukA saMvat 1951 meM pratiSThita karavAI gii|163 5.1.149 zrI navalazrIjI (saMvat 1964) saMvat 1964 meM caMdanazrI pada para virAjita navalazrI jI ke jIvana kAla meM hI caraNa pAdukA sthApita hone kA ullekha prApta hotA hai yaha sAdhvI kharataragaccha meM AcArya zrI jinasiddhisUrijI kI paraMparA kI thii|164 5.1.150 sAdhvI jatanazrI (saMvat 1975) saMvat 1975 meM sAdhvI zrI jatanazrIjI kI pAdukA zrIsaMgha bIkAnera dvArA pratiSThita karavAne kA ullekha hai| yahA~ eka sthAna para saMvat 1981 tathA anyatra 1977 bhI ullikhita hai||65 158. vahI, le. saM. 2565, 2566,2567, pR. 363 159. vahI, le. saM. 2025 160. vahI, le. saM. 2311, pR. 323 161. vahI. le. saM. 2312, pR. 323 162. bIkAnera jaina lekha saMgraha, le. saM. 2294 163 vahI. le. saM. 2121, 2120 165. vahI. le. saM. 2314, pR. 324 294
Page #357
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 5.1.151 zrI jayavaMta zrI jI ( saMvat 1981 ) saMvat 1981 meM sAdhvI zrI jayavantazrIjI kI pAdukA zrI madanacaMda jI kizanacaMda jI dvArA karavAI gaI / 166 5.1.152 zrI umedAMzrI jI (saMvat 1988 ) zrI umedazrIjI ke svargavAsa para saMvat 1988 meM unakI caraNa pAdukA pratiSThita kI gaI / 167 5.1.153 anya zramaNI - pAdukAe~ (saMvat 1970-90 ) saMvat 1970 meM sAdhvI premazrIjI, saMvat 1974 meM guraNIjI vivekazrI kI, saMvat 1988 meM sAdhvI umedazrIjI kI tathA saMvat 1975 meM camana jI, abhujI, kastUrAMjI kI caraNa pAdukA pratiSThita huii| isI prakAra bIkAnera zrIsaMgha ne saMvat 1990 meM pU. zrI sukhasAgara jI mahArAja kI saMpradAya kI sAdhvI pravartinI zrI puNyazrIjI kI ziSyA pravartinI zrI suvarNazrIjI ke caraNoM kI sthApanA karavAI / 168 5.1.2 samakAlIna kharataragaccha kI zramaNiyA~ bIsavIM tathA 21vIM sadI meM bhI kharataragaccha kI zramaNiyoM kA itihAsa atyanta ujjavala, garimAmayI rahA hai| anekoM zramaNiyA~ AjIvana brahmacAriNI, viziSTa vyAkhyAnadAtrI adbhuta tapasvinI viduSI evaM pracArikA ke rUpa meM prasiddhi ko prApta huiiN| vartamAna meM isa samudAya ke pramukha nAyaka gaNAdhIza zrI kailAzasAgarasUrijI kI AjJA meM 237 sAdhviyA~ vicaraNa kara rahI haiM, jinameM eka mahattarA sAdhvI zrI manohara zrIjI tathA do pravartinI sAdhviyA~ - zrI vidvAnazrIjI tathA zrI tilaka zrIjI haiN| samakAlIna kharataragaccha ke vizAla zramaNI - samudAya meM hameM kucha hI zramaNiyoM kA paricaya prApta huA, vaha yahA~ prastuta kara rahe haiN| 5.1.2.1 zrI udyotazrIjI ( saMvat 1918 - 40 ) Apa phalaudI nivAsI ratanacaMdajI golechA kI dharmapatnI thii| golechAjI kI mRtyu ke pazcAt saMsAra se virakta hokara saMvat 1918 mAgha zuklA 5 meM apane tIna putra, pA~ca pautra va tIna pautriyoM kI mohamAyA ko chor3akara zrI rUpazrIjI rAjazrIjI ke pAsa saMyama grahaNa kiyaa| Apa kaThora kriyA kI pakSadhara thiiN| phalaudI meM zrI sukhasAgarajI mahArAja kI utkRSTa kriyA- pAtratA ko dekhakara virodhiyoM ke vAgbANoM kI bhI paravAha na kara Apane unake sAtha kriyoddhAra kA kArya kiyA, evaM jIvana paryanta unakI AjJAnuyAyinI banakara rahIM / ApakI pramukha cAra ziSyAe~ thIM- dhanazrI, lakSmIzrI, maganazrI aura zivazrI / inameM lakSmIzrIjI aura zivazrIjI bahuzrutI evaM prabhAvazAlinI sAdhvI huiiN| ata: udyotazrIjI kI paraMparA ukta do sAdhviyoM ke nAma se adyatana pravahamAna hai| 169 zithilAcAra kA parihAra kara vizuddha zramaNAcAra kA paripAlana karane karAne meM jisa prakAra AcAryoM evaM muniyoM ne kArya kiyA usI prakAra 166. vahI. le. saM. 2122 2125 2126 2127 2128 167. vahI. le. saM. 2123 168. vahI. le. saM. 2124 169. jina zAsananAM zramaNIratno, pR. 798 295 For Personal Use Only
Page #358
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa zramaNI-varga ne bhI isa kArya meM apanI mahattvapUrNa bhUmikA nibhAI hai| 20vIM sadI meM kriyoddhArikA ke rUpa meM udyotazrI jI kA nAma gaurava ke sAtha liyA jAtA hai| 5.1.2.2 pravartinI lakSmIzrIjI (saMvat 1924) ____ Apa phalodI ke zreSThI jItamalajI golechA kI suputrI evaM saradAramalajI jhAbaka kI dharmapatnI thiiN| bAlyavaya meM pati ke nidhana se vairAgyabhAva jAgRta huA, evaM zrI sukhasAgarajI ke sadupadeza se saMsAra kA tyAga kara saMvat 1924 mArgazIrSa kRSNA 10 ko dIkSA grahaNa kii| inhoMne aneka mahilAoM ko dIkSA dI thI, usameM saMvat 1931 meM puNyazrIjI ko bhI dIkSA dene kA ullekha prApta hotA hai, inake dvArA anya kitanI dIkSAe~ dI gaIM, isakA koI ullekha prApta nahIM hai, kiMtu 'puNyamaMDala' aura 'zivamaMDala' ke nAma se inakI ziSyAoM kI do zAkhAe~ vartamAna meM prasiddha hai| 70 5.1.2.3 pravartinI puNyazrIjI (saMvat 1931-76) : jaisalamera ke saMpanna parivAra meM zrI jetamalajI va kuMdanadevI ke yahA~ saMvat 1915 meM inakA janma huaa| inakI icchA ke virUddha phalaudI nivAsI daulatasiMhajI jhAbaka ke sAtha vivAha kara diyA gayA, kiMtu 18 dina meM hI pati kI mRtyu se 'bhalo thayo bhAMgI jaMjAla' kI taraha ye saMsArI jAla se mukta hokara dIkSA ke mahApatha para ArUr3ha ho giiN| gaNanAyaka zrI sukhasAgarajI ke sAnnidhya meM saMvat 1931 vaizAkha zuklA 11 ke dina dIkSA aMgIkAra kii| inake prasanna-gaMbhIra AkarSaka vyaktitva, gahana AtmajJAna evaM madhuravANI se kharataragaccha meM tejI se zramaNiyoM kI abhivRddhi huii| saMvat 1931 se 1976 taka 45 varSoM ke madhya 116 dIkSAe~ vibhinna sthAnoM para huIM aura ve bhI vizAla samAroha pUrvaka, inameM 49 to inakI svayaM kI ziSyAe~ banIM, zeSa praziSyAe~ thiiN| yahI nahIM, aneka purUSa bhI inakI preraNA se pratibodhita hokara saMyama lene ko tatpara hue| zAsana prabhAvanA meM inakA nAma suvarNAkSaroM meM aMkita hai| aneka saMgha-yAtrAe~ aneka jinAlayoM kA punarnimANa va navanirmANa inakI preraNA va nezrAya meM huA, hajAroM loga vyasana mukta va abhakSya tyAgI bne| isa prakAra zrI puNyazrIjI kA puNya prabhAva bahujanahitAya rhaa| saMvat 1972 se 76 taka ye jayapura meM sthiravAsinI rahIM, saMvat 1976 phAlguna zuklA 10 ko inake svargavAsa ke pazcAt jayapura mohanavAr3I meM inakI puNya smRti meM chatarI banAkara 'caraNa pAdukA' prasthApita kI gii|17| 'paNya jIvana jyoti' nAma se inakA jIvana caritra bhI jayapura se prakAzita huA hai| pravartinI zrI puNyazrIjI ke ziSyA-parivAra kA paricaya tAlikA meM dekheN| 5.1.2.4 pravartinI zivazrIjI 'siMhazrI jI' (saMvat 1932-65) apane donoM nAmoM ko sArthakatA pradAna karane vAlI sAdhvI zivazrIjI kA janma 1912 meM phalaudI nivAsI pitA lAlacandrajI va mAtA amolakadevI ke yahA~ huaa| saMsArI nAma 'zerU' thA, zera ke samAna hI ye nirbhIka va sAhasI thiiN| bAlavaya meM lagna aura pazcAt vidhavA ho jAne para saMsAra ke du:khoM kA sAmanA karate hue virakti ke bhAva jAgRta hue, bIsa varSa kI umra meM saMvat 1932 akSaya-tRtIyA ke zubha dina zrI lakSmIzrIjI ke caraNoM meM saMyama 170. vahI, pR. 799 171. vahI, pR. 799 296
Page #359
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ aMgIkAra kiyaa| sAhasa va saMyama kI dhanI, jJAna va kriyA meM custa, pravacana meM kuzala zivazrIjI ne anekoM mumukSuoM kA uddhAra kiyaa| Aja ApakA sAdhvI maMDala 'zivamaMDala' ke nAma se prakhyAta hai jisameM anekoM viduSI, tapa-sAdhikAe~, zAsana prabhAvaka sAdhviyA~ vidyamAna haiN| saMvat 1965 poSa zuklA 12 ko ajamera meM svargavAsinI huiiN|172 5.1.2.5 pravartinI suvarNazrIjI (saMvat 1946-89) pravartinI puNyazrI jI ke svargavAsa ke pazcAt zrI suvarNazrIjI pravartinI pada para prasthApita huiiN| ApakA janma saMvat 1927 meM ahamadanagara nivAsI seTha yogIdAsa jI boharA va mAtA durgAdevI ke yahA~ huaa| 11 varSa kI umra meM nAgora nivAsI pratApacandra jI bhaMDArI ke sAtha vivAha huaa| zrI puNyazrIjI ke samparka se vairAgya pUrvaka pati se anujJA lekara saMvat 1946 mRgazira zuklA 5 ko dIkSita huii| Apa AtmArtha-sAdhikA thIM, jJAnavRddhi ke sAtha-sAtha 13-14 ghaMTe dhyAnAvasthA meM vyatIta krtiiN| vividha taponuSThAna, svAdhyAya Adi meM magnatA, sAtha hI sevA-zuzrUSA meM agraNI rahane ke kAraNa pravartinI puNyazrI jI ne Apako ziSyAoM meM bArahavA~ sthAna hone para bhI 'gaNanAyikA' ke pada para pratiSThita kiyaa| ApakI prabhAva saMpanna girA se hApur3a, AgarA, belanagaMja sauripura, dillI, jayapura, bIkAnera Adi aneka sthAnoM meM jinAlayoM kA nirmANa yA jIrNoddhAra ke kArya hue| jayapura meM inakI preraNA se vIra bAlikA vidyAlaya prArambha huA, jo Aja vIra bAlikA mahAvidyAlaya ke rUpa meM rUpAntarita ho gayA hai| saMvat 1989 mAgha kRSNA 9 ko bIkAnera meM ApakA svargavAsa huaa| agnisaMskAra sthala (reladAdAjI) para inakI puNya smRti meM 'svarNa-samAdhi' kA nirmANa kiyA gyaa|173 5.1.2.6 pravartinI pratApazrIjI (saMvat 1947-svargastha) Apane saMvat 1925 ko phalodI meM janma liyA, 12 varSa kI vaya meM vivAha va zIghra vaidhavya ne Apako mukti kA rAhI banA diyaa| saMvat 1947 mRgazira kRSNA 10 meM dIkSA lekara zrI zivazrIjI kI pradhAna ziSyA banane kA gaurava prApta kiyaa| ApakA jIvana zAMta, sarala va gurU sevA meM samarpita thaa| jJAna va tapa ko jIvana kA dhyeya banAkara anekoM mumukSuoM ko vaisI preraNA bhI dii| 12 ziSyAoM kA gurU pada evaM aneka varSoM taka pravartinI pada ko suzobhita kiyaa| dvAdaza parva vyAkhyAna, saMskRta kI caityavaMdana stuti, Anandaghana caubIsI, devacandra caubIsI Adi Apake upayogI graMtha prakAzita haiN|174 5.1.2.7 pravartinI zrI devazrIjI (saMvat 1950 svargastha) ApakA janma mAravAr3a ke phalodI nagara meM zrI kacaramalajI vaida aura unakI dharmapatnI zrImatI choTIbAI kI ratnakukSi se saMvat 1928 caitra zuklA 3 ko huaa| tathA vivAha vahIM golechA parivAra meM huaa| pativiyoga ke pazcAt saMvat 1950 phAlguna zuklA 2 ko kharataragacchIya AcArya zrI bhagavAnasAgarajI mahArAja ke dvArA ApakI dIkSA huI, 172. vahI, pR. 804 173. vahI, pR. 800 174. vahI, pR. 805 297 For Private mesonal Use Only
Page #360
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa Apa maganazrIjI kI ziSyA bniiN| svalpAvadhi meM hI stoka Agama, vyAkaraNa Adi kI yogyatA prApta kara Apane dharmapracAra karanA prAraMbha kiyaa| ApakI aneka ziSyAe~ huIM, jinameM jItazrIjI, hastIzrIjI, vidyAzrIjI, dAnazrIjI, bhAnuzrIjI, hIrAzrIjI, jasavaMtazrIjI, manamohanazrIjI, milApazrIjI, sajjanazrIjI Adi pramukha haiN| saMvat 1997 ko zrI pratApazrI jI ke svargavAsa ke pazcAt Apako zrI zivazrIjI ke samudAya kI pravartinI pada para pratiSThita kiyA gyaa| Apa saumya prakRti evaM divya guNoM se suzobhita thiiN| 5.1.2.8 pravartinI zrI vimalazrIjI (saMvat 1950-90) ___zrI vimala zrIjI pU. siMhazrIjI kI suyogya evaM viduSI ziSyA thIM, inakI janmatithi Adi ke viSaya meM jAnakArI upalabdha nahIM hai kiMtu inhoMne mAravAr3a, mevAr3a, mAlavA, gujarAta kAThiyAvAr3a Adi dezoM meM bahuta zAsanonnati evaM dharma prabhAvanA kI hai| bhopAla aura gandhAra meM pratiSThA mahotsava, ratalAma meM dhvajAropaNa aura bAbAsA ke maMdira kA jIrNoddhAra, saravAr3a ke dAdAvAr3I ke bhavya maMdira kA uddhAra, sojata meM kanyA pAThazAlA kI sthApanA, koTe meM dIvAna bahAdura kezarIsiMha jI dvArA viMzatisthAnaka tapa udyApana, mahotsava Adi aneka dhArmika anuSThAna inake sadupadezoM se hue| isase bhI bar3hakara inakA mahAna kArya zrI pramodazrIjI ke vyaktitva kA nirmANa karanA rahA, isake liye inakA yaza cirakAlIna rhegaa| 76 5.1.2.9 pravartinI premazrIjI (saMvat 1954-2011) phalaudI nivAsI chAjer3a kula meM janmI, golechA parivAra meM byAhI aura eka varSa meM hI vaidhavya A par3ane para premazrIjI ke hRdaya meM samyagjJAna kI jyoti prajvalita huI tathA saMvat 1954 mRgazira kRSNA 10 ko zivazrIjI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| Apa saMskRta-prAkRta bhASA va nyAyadarzana kI uccakoTi kI adhyetA thii| adbhuta pravacana zakti ke sAtha mauna va dhyAnapriya thIM, prAtaH 6 se 10 dhyAna meM baitthtiiN| AhArazuddhi va usameM bhI niyamitatA ApakA khAsa guNa thaa| dhyAna kA bala itanA thA ki ekabAra madhyapradeza meM vihAra ke samaya sazastra DAkuoM kI TolI lUTane ke liye sAmane AI, Apake dhyAna ke prabhAva se unakA dRSTi viparyAsa huA vaha anya dizA meM daur3a gii| Apa 15 varSa phalaudI meM sthiravAsinI rhiiN| 17 ziSyA va 25 praziSyAoM dvArA zAsana kI abhivRddhi kara saMvat 2011 meM svargastha huiiN| 5.1.2.10 pravartinI zrI jJAnazrIjI (saMvat 1955-2023) ApakA janma saMvat 1942 meM phalodI nivAsI kevalacaMdajI golechA ke yahA~ huaa| mAtra 9 varSa kI vaya meM bhIkamacaMdajI veda se ApakA vivAha huaa| eka varSa meM hI bAla vidhavA hone para Apa zrI ratnazrIjI ke samparka meM saMyama-ratna grahaNa karane ko Atura ho uThI, saMvat 1955 meM gaNanAyaka bhagavAnasAgarajI ke mukhAraviMda se dIkSA aMgIkAra kara Apa puNyazrIjI kI ziSyA bniiN||78 Apane 40 varSa kI dIkSA-paryAya meM mAravAr3a, mevAr3a mAlavA, 175. zrI hIrAzrIjI, jaina kathA saMgraha, pR. 1, lohAvaTa (rAja.) saMvat 2003 176. AryA rAjendrazrI jI, prastAvanA-yugapradhAna zrI jinacandrasUri, 1935 I. 177. 'zramaNIratno', pR. 806 178. vahI, pR. 801 298
Page #361
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ gujarAta, Adi pradezoM meM vihAra kara aneka bhavyAtmAoM ko pratibodha diyaa| Apa zAsana prabhAvanA ke kAryoM meM hI / apane kSaNa-kSaNa kA upayoga karatI thiiN| zrI sajjanazrIjI jaisI mahAna viduSI ziSyAoM kI Apa janmadAtrI thiiN| AcArya jinAnaMdasAgarasUrijI bhI Apake hI sadupadezoM evaM tyAgamaya jIvana se prabhAvita hokara dIkSita hue the, ve samaya-samaya para sAdhvI jI se dharmacarcA va zaMkAoM kA samAdhAna bhI prApta kiyA karate the| sUrijI ne ApakI smRti meM apane janma-sthAna sailAnA (ma. pra.) meM 'zrI AnaMda jJAna maMdira' kI sthApanA kI hai| 79 ApakA svargavAsa saMvat 2023 ko jayapura meM huaa| 5.1.2.11 pravartinI jJAnazrIjI (saMvat 1961-96) lohAvaTa meM janmeM, lohAvaTa meM hI copar3A kula meM vivAha aura vaidhavya ke harSa-zoka se alipta rahakara zrI jJAnazrIjI ne zrI zivazrIjI ma. ke saMparka se saMvat 1961 mRgazira zuklA 5 meM dIkSA aMgIkAra kii| Apane lohAvaTa, phalodI Adi zaharoM meM 'kanyA pAThazAlA' kI sthApanA krvaaii| Apake upadeza se khIcana va jaisalamera se saMgha nikale, dharmazAlAe~ nirmita huiiN| saMvat 1996 meM samAdhipUrvaka svargavAsa ke sAtha apane pIche 13 ziSyAoM kA samudAya chodd'aa|180 5.1.2.12 pravartinI vallabhazrIjI (saMvat 1961-2018) lohAvaTa ke zrImAn sUrajamalajI ke yahA~ 1951 meM janma lekara satata saMgharSa pUrvaka ye apanI bhuA-jJAnazrIjI ke sAtha saMvat 1961 meM mRgazira zuklA 5 ko zrI chaganasAgarajI ma. dvArA dIkSita huii| bAlavaya, tIkSNa buddhi, dRr3ha, lagana ne inheM kucha varSoM meM 'viduSI sAdhviyoM ke sthAna para pratiSThita karA diyaa| inhoMne sudUra pradezoM meM vihAra kara aneka rAjA-mahArAjA va jAgIradAroM ko ahiMsaka banAyA, unheM vyasanoM se mukta krvaayaa| 20 ke karIba viziSTa graMthoM kA Alekhana kiyaa| aneka viduSI, tapasvI, vyAkhyAtrI ziSyAe~ zAsana ko bheMTa kii| chattIsagar3ha ziromaNI manoharazrIjI ApakI hI viduSI ziSyA hai| inakI sabhI ziSyAe~ vaktRtvakalA meM nipuNa haiN| saMvat 2018 amalanera meM inakA svargavAsa huaa| 5.1.2.13 pravartinI pramoda zrI jI (saMvat 1964-2039) antar-bAhya saundarya va samartha prabhAvI sAdhvI pramodazrIjI kA mUla vatana phalaudI thaa| pitA sUrajamalajI ke svargavAsa ke pazcAt mAtA jeThI devI ke sAtha ApakI dIkSA saMvat 1964 mAgha zuklA 4 ko huii| Apane AgamoM kA gaMbhIra va talasparzI jJAna prApta kiyaa| ApakI lekhanI se vairAgya zataka kA saMkSipta vivecana, va ratnatraya vivecana nAmaka do graMtha prakAzita hue| maMdira, dAdAvAr3I, pAThazAlA, AyambilazAlA Adi bhI ApakI preraNA se nirmita hue| ApakI 14 ziSyAe~ banIM, inameM DaoN. vidyutaprabhAzrIjI acchI lekhikA haiN| saMvat 2039 bADamera meM Apa svargavAsinI huiiN|182 179. maNidhArI jinacaMdrasUri aSTama zatAbdI smRti graMtha, dillI, pR. 135 180. 'zramaNIratno' pR. 806 181. vahI, pR. 807 182. vahI, pR. 809 1291
Page #362
--------------------------------------------------------------------------
________________ 5.1.2.14 zrI upayoga zrIjI ( saMvat 1974-2016 ) ApakA janma phalaudI nivAsI zrI kanhaiyAlAlajI golechA ke yahA~ huaa| bAlyavaya meM pativiyoga ke pazcAt saMvat 1974 mAgha zuklA 13 phalodI meM dIkSA grahaNa kara, zrI puNyazrIjI kI ziSyA banIM, kiMtu inakA samagra jIvana jJAna zrIjI kI sevA meM vyatIta huA, apane udAra vyaktitva evaM sevAbhAvanA se inhoMne sAdhvI - vRMda meM viziSTa nAma arjita kiyaa| saMvat 2016 jayapura meM akasmAt inakA svargavAsa huaa| 183 5.1.2.15 pravartinI zrI jinazrIjI ( saMvat 1976-2045 ) zrI jinazrIjI tiMvarI (rAja.) nivAsI zrI lAdurAmajI burar3a evaM mAtA ghUr3IdevI kI kanyA thiiN| saMvat 1957 meM janma ke pazcAt 14 varSa kI vaya meM vivAha huA, Der3ha varSa pazcAt vaidhavya ke tApa se trasta inhoMne saMvat 1976 mRgazira zuklA 5 ke dina vallabhazrIjI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| apanI prajJA se gurUvaryA ke saMpUrNa kAryoM meM sahayoga dene se ye 'maMtrI' ke nAma se prakhyAta huIM, unake svargavAsa ke pazcAt ye pravartinI pada para pratiSThita huiiN| amalanera meM sudIrgha saMyama paryAya kA pAlana kara svargavAsinI huiiN| 184 5.1.2.16 zrI anubhava zrIjI ( saMvat 1979-2043 ) inakA janma saMvat 1959 bhAdrapada kRSNA aSTamI ke dina zAjApura meM huA thaa| inake mAtA-pitA kA nAma sonAdevI jamunAdAsa bhAMDAvata thaa| pravartinI zrI premazrIjI ke pravacanoM se prabhAvita hokara saMvat 1979 meM dIkSA grahaNa kii| Apa saMskRta, prAkRta kI viduSI, Agama-marmajJA evaM prakhara vyAkhyAtrI thIM, 26 varSa pAlI meM sthAnApanna hokara jinazAsana kI sevA karatI huI saMvat 2043 phAlguna kRSNA 3 ko samAdhipUrvaka svargavAsinI huiiN| vartamAna meM Apa kI chaH ziSyA evaM 11 praziSyAe~ haiM / 185 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 5.1.2.17 zrI hIrAzrI jI ( saMvat 1980-99 ) phalodI (rAja.) nivAsI zeTha phatelAlajI kocara aura tulachIbAI ke yahA~ ApakA janma nAcaNagAMva meM saMvat 1968 caitra zuklA 3 ko huaa| 10 varSa kI vaya meM bar3aude meM saMvat 1980 jyeSTha zuklA 3 ko AcArya harisAgara sUrijI ke mukhAravinda se dIkSA pATha par3hakara Apane pravartinI zrI devazrIjI kI ziSyA zrI dAnazrIjI ke pAsa dIkSA grahaNa kI thii| naisargika pratibhA evaM gurUjanoM ke saMsarga se anekAneka graMtha, koza grantha, vyAkaraNa, mahAkAvya va AgamoM kI jJAtA bana giiN| Apa sadA jJAna kA hI anveSaNa, usIkA cintana-manana karatI thiiN| ApakA svabhAva atyaMta zAMta aura vivekapUrNa thA, kabhI bhI kisI avasthA meM uttejita nahIM hotI thiiN| saMvat 1999 poSa zuklA 3 ke dina phalodI meM samAdhipUrvaka Apa svargavAsinI huiiN| Apane jaMbUcaritra - kathA saMgraha, baMkacUla kathA, gajasukumAla kathA, avantI sukumAla kathA, dhanyakathA, ilAputra Adi kaI kathAe~ saMskRta bhASA meM likhI, " jaina kathA saMgrahaH " ke nAma se prakAzita haiM / 186 183. vahI, pR. 802 184. kharataragaccha kA itihAsa, khaMDa 1 pR. 424 185. saMvigna sAdhu-sAdhvI paramparA kA itihAsa, pR. 421 186. zrI hIrAzrIjI, jaina kathA saMgrahaH, lohAvaTa, vi. saM. 2060 I. 300
Page #363
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 5.1.2.18 pravartinI zrI hemazrIjI ( saMvat 1980-2046 ) phalaudI nivAsI golechA gotrIya zrI jamunAlAlajI evaM zrImatI suganadevI ke yahA~ saMvat 1962 meM ApakA janma huaa| saMvat 1980 jyeSTha zuklA 5 ko phalaudI meM pravartinI zrI vallabha zrIjI ke pAsa dIkSA grahaNa kii| Apa viduSI sAdhvI thiiN| saMvat 2046 mRgazira kRSNA 5 ko saiMdhavA meM pravartinI pada diyA gayA usI varSa vaizAkha kRSNA 13 ko ujjaina meM Apa svargavAsinI huI | 187 5.1.2.19 pravartinI vicakSaNazrIjI (saMvat 1981-2037 ) kharataragaccha kI prabhAvaka sAdhvI vicakSaNazrIjI kA janma saMvat 1969 AsAr3ha kRSNA 1 ko amarAvatI meM pitA zrI mizrImalajI mUthA evaM mAtA rUpAdevI ke yahA~ huaa| drAkSAvat madhura va rasIlI hone se ApakA nAma 'dAkhIbAI' prasiddha ho gyaa| choTI avasthA meM hI ApakI sagAI pannAlAlajI muNota ke sAtha kara dI gii| pitAzrI kA acAnaka svargavAsa ho jAne tathA svarNazrIjI ke satata samparka meM Ane se mAtA-putrI donoM ne atyanta virakta bhAva se saMvat 1981 pIpAr3a meM pravrajyA grahaNa kii| ApakI vANI meM zrotAoM ko mugdha karane kI adbhuta zakti thii| vaiSNava saMta akhaMDAnanda jI ke sAtha pravacana meM unhoMne inheM 'jaina mIrA' pada diyaa| tapAgaccha ke vijayavallabhasUrijI ke sAtha pravacana meM unhoMne mugdha hokara 'jaina kokilA' se saMbodhita kiyA thaa| ye samatA mUrti, vizva prema pracArikA, samanvaya sAdhikA, vyAkhyAna bhAratI, adhyAtmarasa nimagnA Adi alaMkaraNoM se bhI alaMkRta huii| inakI vANI se prabhAvita hokara 45 mahilAoM evaM kanyAoM ne saMyama grahaNa kiyA, jinameM sAdhvI avicalazrIjI, maNiprabhAzrIjI Adi suyogya viduSI vikhyAta sAdhviyA~ haiN| Apane samAja kI garIba mahilAoM ke liye 'bhAratIya suvarNa sevA phaMDa' amarAvatI va jayapura meM sthApita karavAyA dillI meM 'sohana zrI vijJAna zrI kalyANa kendra' va ratalAma meM 'sukhasAgara jaina gurUkula' Adi janopayogI saMsthAe~ prArambha kii| kaI jagaha varSoM se vibhakta samAja paraspara saMgaThita hue| jIvana ke aMtima samaya meM Apa kaiMsara jaisI bhayaMkara vyAdhi se grasta ho gaIM, tathApi koI hiMsaka upacAra nahIM krvaayaa| "vyAdhi meM samAdhi" kA sUtra apanAkara saMvat 2037 ko dAdAvAr3I jayapura meM svargastha huiiN| 'jaina kokilA' nAma se inakA jIvana caritra prakAzita hai| apane 'komala' upanAma se inhoMne aneka AdhyAtmika preraka bhajana likhe / 188 5.1.2.20 zrI prakAzazrIjI (saMvat 1984 se vartamAna) inakA janma saMvat 1972 khairavA meM samadar3iyA mUthA hIrAcaMdajI ke yahA~ huaa| saMvat 1984 mRgazira zuklA 13 ko khairavA meM hI zrI pramoda zrIjI se Apane dIkSA grahaNa kii| zrI zivazrIjI ke maMDala meM isa samaya Apa sabase vayovRddha sAdhvI haiN| 89 5.1.2.21 zrI avicala zrIjI ( saMvat 1985 ) janma saMvat 1968 nAgaura nivAsI pitA vRddhicandajI mAtA ghIsAbAI ke yahA~ huaa| bIkAnera nivAsI 187. kharataragaccha kA itihAsa, khaMDa 1, pR. 424 188. (ka) -- zramaNIratno', pR. 803 (kha) zrI maNiprabhAzrIjI se prApta sAmagrI ke AdhAra para 189. kharataragaccha kA itihAsa, khaMDa 1, pR. 423 301
Page #364
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa lAlacaMdajI puMgaliyA se vivAha ke 3 varSa pazcAt vaidhavya se saMsAra kA bodha prApta kara saMvat 1989 jyeSTha zuklA 5 ko zrI jatana zrI jI ke sAnnidhya meM dIkSA aMgIkAra kii| inhoMne aneka zAstra aura AdhyAtmika pustakoM kA adhyayana kiyaa| tapa, svAdhyAya aura japa meM inakI vizeSa rUci hai| madrAsa, baiMgalora, muMbaI, sUrata, khAnadeza, bAlAghATa, dUrga, rAyapura, iMdaura, rAjasthAna, dillI Adi inake vicaraNakSetra rahe haiM | 190 5.1.2.22 mahattarA zrI manohara zrIjI (saMvat 1991 se 2062 ) ApakA janma saMvat 1979 mAgha sudi 5 ko phalaudI meM huaa| rAkhecA gotrIya rAvatamalajI aura jIyodevI kI Apa putrI thiiN| saMvat 1991 mAgha zuklA 13 ko lohAvaTa meM zrI guptizrIjI ke pAsa atyaMta vairAgya se dIkSA grahaNa kii| Apane chattIsagar3ha aMcala ko kharataragaccha kA kendra banAne meM bahuta udyoga kiyaa| Apa sarala svabhAvI, milanasAra aura prabhAvazAlI vyaktitva vAlI viduSI sAdhvI haiN| samudAya meM jJAna, anubhava evaM saMyama meM vayovRddha hone ke kAraNa Apako mahattarA pada se vibhUSita kiyA gyaa| ApazrI kI ziSyAoM kI saMkhyA lagabhaga 31 hai, jo acchI vyAkhyAtrI haiN| nAgapura meM saMvat 2062 akTUbara 12 ko Apa svargavAsinI huiiN| ' 191 5.1.2.23 zrI buddhizrIjI (saMvat 1993 ) inhoMne jina caityavaMdana caturviMzatikA/ trailokya prakAza jo saMvat 1812 meM racita upAdhyAya kSamAkalyANa (kharatara) kI vividha chaMdobaddha kRti haiM, usakA vi. saM. 1993 meM hiMdI meM anuvAda kiyA, vaha ajamera ke zrAvikA saMgha kI tarapha se vi. saM. 1993 meM prakAzita huii| 192 5.1.2.24 pravartinI zrI tilaka zrIjI ( saMvat 1996 se vartamAna) ApakA janma saMvat 1982 ko pAdarA (gujarAta) meM huaa| zrImAla chajalAnI gotrIya motIlAlajI evaM lakSmIbahana inake mAtA-pitA the| saMvat 1996 phAlguna kRSNA 2 ko aNAdarA meM vicakSaNazrIjI ke pAsa dIkSA grahaNa kii| Apa milanasAra aura acchI viduSI sAdhvI haiM, pravartinI puNyazrIjI maMDala kI Apa pramukhA haiN| 193 5.1.2.25 zrI vinItAzrIjI ( saMvat 1996 se vartamAna) inakA janma vi. saM. 1983 ko pAdarA meM chajalAnI gotrIya motIlAla zAha aura campAbahana ke yahA~ huA / saMvat 1996 phAlguna kRSNA 2 ko aNAdarA meM dIkSA grahaNa kara zrI vicakSaNazrIjI kI ziSyA bnii| Apa atyaMta sarala hRdayA haiM AjIvana apanI gurUNI kI sevA meM saMlagna rahI, Apa abhI 5 ziSyAoM ke sAtha vicaraNa kara rahI haiN| 194 190. vahI, pR. 801 191. kharataragaccha kA itihAsa, khaMDa 1 pR. 424 192. jaina saMskRta sAhitya kA itihAsa, bhAga 2, pR. 575 193. kharataragaccha kA itihAsa, khaMDa 1, pR. 416 194. vahI, khaMDa 1, pR. 416 302
Page #365
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 5.1.2.26 pravartinI sajjana zrI jI ( saMvat 1998 svargastha ) gulAbI nagarI jayapura meM hI janmI, yahIM khelIM, bar3I huI, yahIM vivAhita jIvana jIkara, pati kI AjJA se dRr3ha nizcaya pUrvaka saMvat 1998 AsAr3ha zukla 2 ke dina Apa dIkSita huI aura pravartinI jJAnazrIjI kI ziSyA bniiN| apanI sudIrgha dIkSA - paryAya meM ApakA sudIrgha vicaraNa itihAsa ke pannoM para svarNAkSaroM meM aMkita karane yogya hai| bhArata ke kone-2 meM vicaraNa kara aneka mumukSuoM ko dIkSA dI, aneka jinAlayoM kA nirmANa va punarnirmANa krvaayaa| ApakI kAvya-sarjanA, zAstrajJatA, vidvattA upadezakatA Adi bahu AyAmI pratibhA jainadharma kI vividha prabhAvanAoM se jur3I huI rhii| 195 saMvat 2046 meM jayapura saMgha ne akhila bhAratIya stara para ApakA abhinandana kara Apako 'zramaNI' nAmaka abhinaMdana graMtha bheMTa kiyA, san 1992 disaMbara mAsa meM jayapura meM ApakA nidhana huA, sthAnIya mohanabAr3I ApakI smRti meM eka bhavya smAraka kA nirmANa kiyA gyaa| 16 5.1.2.27 zrI vinoda zrIjI ( saMvat 2000 se vartamAna ) inakA janma saMvat 1987 ko bhopAla nivAsI bhANDAvata gotrIya geMdamalajI ke yahA~ huaa| saMvat 2000 ASAr3ha kRSNA 13 ko phalaudI meM ApakI dIkSA huii| vyAkaraNa, nyAya, jaina sAhitya Adi para ApakA acchA adhikAra hai| 197 5.1.2.28 zrI kamalazrIjI ( saMvat 2002 se vartamAna) maMdasaura nivAsI zrI mannAlAlajI lor3hA ke yahA~ saMvat 1969 ASAr3ha zuklA saptamI ko inakA janma huaa| saMvat 2002 vaizAkha zuklA tIja ko maMdasaura meM dIkSA lekara ye caMdanazrIjI kI ziSyA bniiN| 198 5.1.2.29 zrI candraprabhAzrIjI ( saMvat 2008 se vartamAna) saMvat 1995 ko bIkAnera meM nAhaTA gotrIya bAlacandrajI ke yahA~ inakA janma huaa| sAhitya mahArathI zrI agaracaMdajI bhaMvaralAlajI nAhaTA kI Apa bhatIjI haiN| vairAgyavAsita hokara saMvat 2008 phAlguna zuklA 12 ko khujanera (mAlavA) meM dIkSA grahaNa kara vicakSaNazrIjI kI ziSyA bniiN| Apa atyanta viduSI aura vyavahAradakSA haiN| Apake dvArA paThita maMgalapATha bar3A prabhAvazAlI hotA hai| 14 sAdhviyoM ke sAtha Apa vicaraNa kara rahI haiN| 199 5.1.2.30 zrI divyaprabhAzrI jI (saMvat 2009 se vartamAna) lohAvaTa nivAsI bhaMsAlI gotrIya zrI megharAjajI ke ghara saMvat 1999 ko inakA janma huaa| saMvat 2009 mRgazira zuklA pUrNimA ko lohAvaTa meM hI zrI pavitrA zrI ke pAsa dIkSA grahaNa kii| Apa viduSI aura zreSTha vyAkhyAtrI haiM, kaI varSoM se gujarAta kI ora vicaraNa kara rahIM haiN| ApakA ziSyA praziSyA maMDala vistRta hai | 200 195. 'zramaNIratno', pR. 803 196. saMvigna sAdhu-sAdhvI paramparA kA itihAsa, pR. 415 197. saMvigna sAdhu-sAdhvI paramparA kA itihAsa, pR. 421 198. saMvigna sAdhu-sAdhvI paramparA kA itihAsa, pR. 419 199. kharataragaccha kA itihAsa, pR. 417 200. saMvigna sAdhu-sAdhvI paramparA kA itihAsa, pR. 419 303
Page #366
--------------------------------------------------------------------------
________________ 5.1.2.31 zrI vijayendra zrIjI ( saMvat 2009 se vartamAna) inakA janma saMvat 1984 pratApagar3ha meM zrI motIlAlajI javAsA ke yahA~ huaa| saMvat 2009 mAgha zuklA 11 ko meM Apane zrI pramoda zrIjI se dIkSA grahaNa kii| vartamAna meM 12 sAdhviyoM ke sAtha Apa vicaraNa kara rahI haiN| 201 udayapura 5.1.2.32 zrI candrakalAzrIjI ( saMvat 2009 se vartamAna) inakA janma vaizAkha zuklA ekama saMvat 1991 ko mulatAna meM nAhaTA gotrIya dhanIrAmajI ke yahA~ huaa| saMvat 2009 phAlguna zuklA 5 ko chApIher3A meM zrI vicakSaNazrIjI ke pAsa dIkSita huii| Apa atyanta saralamanA aura udArahRdayI haiN| zrI sulocanAzrIjI Adi cAra ziSyAe~ haiN| 202 5.1.2.33 zrI manohara zrIjI ( saMvat 2011 se vartamAna ) inakA janma pAdarA meM saMvat 1993 ko zrImAla cimanabhAI - candanabAlA ke ghara huA thaa| saMvat 2011 mRgazira zuklA 11 ko pAdarA meM dIkSA grahaNa kara ye zrI vicakSaNazrIjI kI ziSyA bniiN| Apa zatAvadhAnI haiM, vyAkhyAna meM dakSa aura kuzala lekhikA bhI haiN| purAtana sthaloM kA jIrNoddhAra va saMgha ke vikAsa hetu Apa sadA prayatnazIla rahI haiN| ApakI aneka ziSyAe~ viduSI aura lekhikAyeM haiN| DaoN. surekhAjI, DaoN. madhusmitAzrI, DaoN. divyaguNAzrI, DaoN. smitaprajJAzrI, DaoN. hemarekhAzrI ye 5 ziSyAe~ pI.eca.DI. kI upAdhi prApta haiN| mAlapurA dAdAvAr3I kI pratiSThA ke samaya Apa 16 ziSyAoM ke sAtha vidyamAna thiiN| 203 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 5.1.2.34 zrI hemaprabhAzrIjI ( saMvat 2012 se vartamAna ) inakA janma 2001 ko ujjaina meM bhANDAvata gotrIya geMdAmalajI ke yahA~ huaa| saMvat 2012 vaizAkha zuklA 7 ko pAlI meM anubhava zrIjI ke pAsa inakI dIkSA huii| Apane darzanazAstra meM ema. e. kiyA hai, Apa prakhara vyAkhyAtrI haiN| 'pravacanasAroddhAra-TIkA saha' nAmaka kliSTa graMtha kA Apane hiMdI anuvAda kiyA hai jo prAkRta bhAratI akAdamI jayapura se 2 bhAgoM meM prakAzita ho cukA hai| Apa prabhAvazAlinI aura madhurabhASiNI haiN| ApakI preraNA se aneka dAdAvAr3iyoM kA nirmANa huA hai| ApakI ziSyA maMDalI meM 16-17 sAdhviyA~ haiM / 204 5.1.2.35 zrI suraMjanAzrIjI (saMvat 2012 se vartamAna) saMvat 1993 pAdarA meM inakA janma vADIlAlabhAI mehatA aura icchAbahana ke yahA~ huaa| saMvat 2012 ASAr3ha zuklA 10 ke dina zrI vicakSaNazrIjI ke pAsa dIkSA lii| Apa milanasAra, saralahRdayA aura viduSI sAdhvI haiN| vartamAna meM zrI siddhAMjanAzrIjI Adi chaha ziSyAoM ke sAtha Apa vicaraNa kara rahI haiN| 205 201. kharataragaccha kA itihAsa, khaMDa 1, pR. 423 202. kharataragaccha kA itihAsa, khaMDa 1, pR. 416 203. kharataragaccha kA itihAsa, khaMDa 1, pR. 417 204. kharataragaccha kA itihAsa, khaMDa 1, pR. 422 205. kharataragaccha kA itihAsa, khaMDa 1, pR. 417 304
Page #367
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 5.1.2.36 zrI maNiprabhAzrIjI ( saMvat 2014 se vartamAna) jaina jagata meM ojasvinI AdhyAtmika pravacanadAtrI ke rUpa meM suvikhyAta zrI maNiprabhAzrIjI kA janma saMvat 1998 jayapura ke chAjer3a parivAra meM huaa| saMvat 2014 phAlguna zuklA 10 ke zubha dina ToMka (rAja.) meM inakI dIkSA jaina kokilA zrI vicakSaNAzrIjI ke pAsa huii| hiMdI meM ema. e., sAhityaratna ke sAtha jaina dravyAnuyoga kI ye viziSTa adhyetA haiN| inake pravacana AdhyAtmika, manovaijJAnika, pArivArika, sAmAjika vyaktitva vikAsa hetu sambala dene vAle hone se atyaMta prabhAvotpAdaka hote haiN| inake pravacana se prabhAvita hokara nau viduSI kanyAoM ne dIkSA aMgIkAra kI, muni zrI mahendrasAgarajI, zrI manISasAgarajI, jo zrIsaMgha kI amUlya dharohara haiM; inhIM kI dena haiN| samAja meM Avazyaka saMsthAoM hetu inakI preraNA se anekAneka kArya hue haiN| bhadrAvatI tIrtha jIrNoddhAra, kaivalyadhAma tIrtha, jalagAMva, dhUliyA, bodavar3a, mAlegAMva, doMDAyacA, amarAvatI, vANyAvihAra, jayapura, jodhapura, indaura, ToMka, rAyapura, betula, bADamera, bAlAghATa, nAgadA, jhAbuA, dhamatarI, goregAMva, bulaDhANA, malakApura, parabhaNI, candrapura, nAgapura, dholakA Adi kSetroM meM jinamaMdira, dAdAvAr3iyA~, vicakSaNa svAdhyAya bhavana nAma se kaI jaina upAzraya, haoNspITala, gauzAlAe~, vAcanAlaya Adi kA nirmANa huaa| hajAroM ke jIvana ko sanmArga para bar3hAne vAle inake lokapriya pravacana 'pravacana prabhA' bhAga 1-2-3-4, 'zAMtipatha' Adi pustakoM meM prakAzita hue haiN| apanI gurUvaryA se saMbaMdhita pustakeM tana meM vyAdhi mana meM samAdhi, Atma-prabhA, vicakSaNa vicAra Adi bhI prakAzita huI haiM |206 5.1.2.37 zrI zaziprabhAzrIjI ( saMvat 2014 se vartamAna) inakA janma saMvat 2001 ko phalaudI meM golechA zrI tArAcaMdajI ke yahA~ huaa| zrI sajjana zrIjI se prabuddha hokara saMvat 2014 mRgazira kRSNA 6 ko byAvara meM dIkSA grahaNa kii| Apa uccakoTi kI viduSI aura vyAkhyAtrI haiM, vyAkaraNa zAstrI Adi kaI upAdhiyA~ prApta kara cukI haiN| zrI sajjana zrIjI mahArAja kA samAdhi sthAna Apake prayatnoM se nirmita huA hai| 207 5.1.2.38 zrI sulocanAzrIjI ( saMvat 2018 se vartamAna ) inakA janma saMvat 2005 ko phalaudI ke hur3iyA vaida zrI gumAnamalajI ke yahA~ huaa| sva. zrI gumAnamala jI tapasvIratna the, unhoMne apane jIvanakAla meM 500 se adhika aThAiyAM kI thiiN| Apane saMvat 2018 ASAr3ha kRSNA 6 ko phalaudI meM hI zrI teja zrIjI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| ApakI 21 sAdhviyA~ haiN| ApakI laghubhaginI zrI sulakSaNAzrIjI ne Apake pAsa saMvat 2028 phAlguna zuklA 3 ko dIkSA grahaNa kI 1 208 5.1.2.39 zrI sUryaprabhAzrI jI ( saMvat 2022 se vartamAna ) inakA janma mAlU gotrIya jJAnacaMdajI phalaudI nivAsI ke yahA~ saMvat 2003 ko huaa| saMvat 2022 mRgazira 206. patrAcAra se prApta sAmagrI ke AdhAra para 207. kharataragaccha kA itihAsa, khaMDa 1, pR. 418 208 saMvigna sAdhu-sAdhvI paramparA kA itihAsa, pR. 421 305
Page #368
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa zuklA 10 ko phalaudI meM zrI campAzrIjI se dIkSA grahaNa kara vyAkaraNa kAvya, koza, chanda evaM jaina zAstroM kA gahana adhyayana kiyaa| udAratA aura milanasAritA Apake pramukha guNa haiN| 209 5.1.2.40 zrI divyaguNAzrIjI ( saMvat 2029 ) ApakA janma saMvat 2009 meM tathA dIkSA saMvat 2029 maI 30 ko huii| Apane 'hiMdI kavitA meM mahAvIra' viSaya para san 1991 meM gujarAta vizvavidyAlaya se pI. eca. DI. kI upAdhi prApta kii| 210 5. 1.2.41 DaoN. zrI vidyutprabhAzrIjI (saMvat 2030 se vartamAna) ApakA janma saMvat 2020 ko mokalasara meM huA, Apake pitA kA nAma zrI pArasamalajI luMkar3a aura mAtA kA nAma rohiNIdevI thaa| saMvat 2030 ASAr3ha kRSNA 7 ko Apane apanI mAtA evaM bhrAtA ke sAtha pAlItANA meM dIkSA grahaNa kii| mAtA kA nAma zrI ratnamAlAzrIjI evaM bhrAtA upAdhyAya maNiprabhasAgarajI haiN| Apa viduSI, kuzala vyAkhyAtrI evaM uccakoTi kI lekhikA haiN| anagUMja, adhUrA sapanA, rAhI aura rAstA, bhIgI khuzabU, prIta kI rIta, svapnadRSTA gurUdeva, vidyuta taraMge karUNAmayI mA~ seTha motIzAha Adi kaI pustakeM ApakI prakAzita haiN| san 1994 meM " jaina darzana meM dravya kA svarUpa" viSaya para gujarAta yunivarsiTI se pI. eca. DI. kI upAdhi prApta kii| Apa pravartinI pramodazrIjI kI ziSyA haiN| bADamera meM 'kuzalavATikA' saMsthA ApakI preraNA se cala rahI hai| zrI zAsana prabhAzrIjI, zrI nIlAMjanA zrIjI, zrI prajJAjanAzrIjI, zrI dIptiprajJAzrIjI, zrI nIti prajJAzrIjI, zrI vibhAMjAnAzrIjI, zrI ApakI ziSyAeM haiM | 211 5.1.2.42 DaoN. zrI surekhAzrIjI (saMvat 2032 ) ApakA janma saMvat 2010 tathA dIkSA 14 maI saMvat 2032 ko huii| Apa pravartinI zrI vicakSaNazrIjI kI suziSyA haiN| Apane rAjasthAna yunivarsiTI se 'jaina darzana meM samyaktva kA svarUpa' viSaya para mahAnibaMdha likhakara san 1985 meM pI. eca. DI. kI DigrI prApta kI hai| 5.1.2.43 zrI vimalaprabhAzrIjI ( saMvat 2033 se vartamAna ) inakA janma saMvat 2014 ko sivAnA meM lalavANI zrI vaMzarAjajI ke yahA~ huaa| saMvat 2033 mAgha zuklA 11 ko sivAnA meM hI dIkSA grahaNa kara zrI campAzrIjI kI ziSyA bniiN| Apa jainadharma, darzana, vyAkaraNa kI acchI jJAtA haiN| vartamAna meM apanI 10 ziSyAoM ke sAtha vicaraNa kara rahI haiN| sUryaprabhAzrI aura vimalaprabhAzrI ne apanI svargIya gurUvaryA kI smRti meM gar3hasivAnA meM campAvAr3I nAmaka bhavya smAraka kA nirmANa karavAyA hai| saMvat 2057 meM isakA pratiSThA mahotsava saMpanna huA thA / 212 209. kharataragaccha kA itihAsa, khaMDa 1, pR. 418 210. zrI subhASajI eDavokeTa, jAlanA ke saMgraha se 211. (ka) kharataragaccha kA itihAsa, khaMDa 1, pR. 423 (kha) patrAcAra ke mAdhyama se 212. saMvigna sAdhu-sAdhvI paramparA kA itihAsa, pR. 419 306
Page #369
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 5.1.2.44 DaoN. hemaprajJAzrIjI ( saMvat 2035 ) ApakA janma saMvat 2016 meM huA, dIkSA saMvat 2035 meM lii| san 1988 meM ahilyAdevI jaina vizvavidyAlaya indaura se Apane 'kaSAya' viSaya para mahAnibaMdha likhakara pI. eca. DI. kI upAdhi prApta kii| 213 5.1.2.45 DaoN. madhusmitAzrIjI ( saMvat 2038 ) ApakA janma saMvat 2013 tathA dIkSA saMvat 2038 maI 25 ko huii| Apa zrI pravartinI vicakSaNazrIjI kI ziSyA haiN| inhoMne 'jaina purANoM meM rAjanIti' viSaya para gujarAta yunivarsiTI se san 1985 meM pI. eca. DI. kI DigrI prApta kii| 214 5.1.2.46 DaoN. saumyaguNAzrIjI ( saMvat 2040 ) ApakA janma saMvat 2027 va dIkSA saMvat 2040 julAI 25 ko huii| Apane 'vidhimArga prapA' viSaya para jayapura vizvavidyAlaya se san 2003 meM pI. eca. DI. kI upAdhi prApta kii| Apa zrI zaziprabhAjI kI ziSyA haiM | 215 5.1.2.47 DaoN. vinItaprajJAjI ( saMvat 2041 ) ApakA janma saMvat 2028 meM aura dIkSA saMvat 2041 mArca 2 ko huii| Apako gujarAta yunivarsiTI se san 2001 meM 'uttarAdhyayana sUtra' para pI. eca. DI. kI upAdhi pradAna kI gii| 216 5.1.2.48 DaoN. hemarekhAzrIjI ( saMvat 2041 ) ApakA janma saMvat 2027 meM aura dIkSA saMvat 2041 maI 1 ko huI Apane 'jainAgamoM meM svarga-naraka kI vibhAvanA' viSaya lekara gujarAta vizvavidyAlaya se san 2003 meM pI. eca. DI. kI upAdhi prApta kI 1217 5.1.2.49 DaoN. zrI saMyamajyotijI ( saMvat 2047 ) ApakA janma saMvat 2025 meM huA, tathA dIkSA saMvat 2047 janavarI 28 ko huii| Apa pravartinI zrI sajjana zrIjI kI viduSI ziSyA hai| Apane 'jainadarzana meM atIndriya jJAna' para zodha prabaMdha likhA hai| jodhapura vizvavidyAlaya ne san 1999 meM Apako pI. eca. DI. kI upAdhi se alaMkRta kiyA | 2018 5.1.2.50 DaoN. zrI smitaprajJAzrI (saMvat 2051 se vartamAna) ApakA janma saMvat 2017 evaM dIkSA saMvat 2051 apraila 18 ko huI thii| Apa zatAvadhAnI zrI manohara zrIjI kI ziSyA haiN| Apane 'AcArya jinadattasUri kA jainadharma evaM sAhitya meM yogadAna' viSaya lekara gujarAta vi. vi. se san 1999 meM pI.eca.DI. kI upAdhi prApta kI hai| zodhaprabandha 5 adhyAyoM meM vibhakta hai| 219 213-218. subhASa jI eDavokeTa, jAlanA ke saMgraha se prApta 219. vicakSaNa smRti prakAzana, kharataragaccha TrasTa, navaraMgapurA amadA., I. 1999 307
Page #370
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 19vIM sadI meM kharataragacchAdhipati bhaTTAraka zrI jinalAbhasUri, zrI jinacaMdrasUri tathA zrI jinaharSasUri dvArA jinazAsana meM anekoM zramaNiyA~ dIkSita huiiN| unakA mAtra nAma evaM saMvat hI prApta hotA hai, ataH unakA paricaya tAlikA meM diyA jA rahA hai| 5.1.3 kharataragaccha kI anya viduSI zramaNiyA~ (19vIM 20vIM sadI ) 220 krama sAdhvI nAma dIkSA saMvat tithi zrI bhaktisiddhi zrI ratnasiddhi zrI phataisiddhi zrI lAlasiddhi zrI rUkmasiddhi zrI mahAsiddhi zrI vivekasiddhi 1. 2. 3. 4. 5. 1810 mR. kR. 5 1810 mR. kR. 5 1810 mR. kR. 5 1810 mR. kR. 5 1821 vai. zu. 3 3 12. zrI amRtalakSmI 1821 vai.zu. 1821 vai. zu. 3 1824 vai. zu. 3 1824 vai. zu. 15 13. zrI sarUpasiddhi 14. zrI malUkasiddhi 1825 15. zrI amRtasiddhi 16. zrI puSpazobhA 1825 17. zrI vinayasiddhi 1825 18. zrI akSayasiddhi 19. zrI kuzalalakSmI 1825 po. zu. 7 1825 po. zu. 7 1825 po. zu. 7 6. 7. 8. zrI jayacUlAjI 9. zrI ratnacUlAjI 10. zrI phUlasiddhi 11. zrI rAjasiddhi 20. zrI jayasiddhi 21. zrI phUlasiddhi 22. zrI amRtasiddhi 23. zrI amarasiddhi 24. zrI ratnasiddhi 1805 vai.zu. 5 1810 mR. kR. 5 1810 mR. kR. 5 1810 mR. kR. 5 1810 mR. kR. 5 1830 phA. kR. 2 1830 phA. kR. 2 1830 phA. kR. 2 1830 phA. kR. 2 dIkSA sthAna jaisalamera bIkAnera bIkAnera bIkAnera bIkAnera bIkAnera bIkAnera bIkAnera bIkAnera talavAr3A talavAr3A talavAr3A udayapura dezanoka bhuMbhA dar3A bhuMbhA dar3A bhuMbhA dar3A pAlitANA pAlitANA pAlitANA pAlitANA dIkSA pradAtA zrI jinalAbhasUri zrI jinalAbhasUri zrI jinalAbhasUri zrI jinalAbhasUri zrI jinalAbhasUri zrI jinalAbhasUri zrI jinalAbhasUri zrI jinalAbhasUri zrI jinalAbhasUri zrI jinalAbhasUri zrI jinalAbhasUri zrI jinalAbhasUri zrI jinalAbhasUri zrI jinalAbhasUri zrI jinalAbhasUri zrI jinalAbhasUri zrI jinalAbhasUri 308 zrI jinalAbhasUri zrI jinalAbhasUri zrI jinalAbhasUri zrI jinalAbhasUri zrI jinalAbhasUri zrI jinalAbhasUri zrI jinalAbhasUri guruNI zrI jIva siddhi zrI naiNasiddhi zrI lANyasiddhi zrI ratnasiddhi zrI malUkasiddhi zrI vinayasiddhi zrI vIracUlA zrI vIracUlA zrI rUpalakSmI zrI rUpalakSmI zrI rUpalakSmI zrI bhAvasiddhi zrI bhAvasiddhi zrI naiNasiddhi zrI dIpazobhA zrI ratnasiddhi zrI lAvaNyasiddhi zrI rUpalakSmI zrI sarUpasiddhi zrI ratnasiddhi zrI ratnasiddhi zrI vinayasiddhi zrI ratnacUlA 52. maho. vinayasAgara, 'nAhaTA bhaMvaralAla' saMpAdaka- kharataragaccha dIkSA naMdI sUcI, pR. 122-165 prakAzaka - prAkRta bhAratI akAdamI, jayapura 1990 I. vizeSa vivaraNa nAhaTA parivAra se
Page #371
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 25. zrI amRtacUlA 26. zrI cAritrasiddhi 27. zrI vinaya siddhi 28. zrI kSamAsiddhi 29. zrI jJAnasiddhi 30. zrI jayamAlA 31. zrI vijayamAlA 32. zrI lakSmIsiddhi 33. zrI phuMdamAlA 34. zrI phataimAlA 35. zrI ratnazobhA 36. zrI lakSmIsiddhi 37. zrI jayalakSmI 38. zrI matimAlA 39. zrI candramAlA 40. zrI mAnazobhA 41. zrI phaMdamAlA 42. zrI cenamAlA 43. zrI dhenamAlA 44. zrI akhemAlA 45. zrI rAjamAlA 46. zrI puNyazrIjI 47. zrI gumAna zrIjI 48. zrI ratana zrIjI 49. zrI jayazrIjI 50. zrI AnaMdamAlA 51. zrI AnaMdasiddhi 52. zrI amRtasiddhi 53. zrI rAjasiddhi 54. zrI hastasiddhi 55. zrI muktizobhA 56. zrI jItalakSmI 1841 phA. zu. 7 1843 jye. zu. 1 1843 jye. zu. 1 1843 jye. zu. 1 1843 jye. zu. 1 1843 jye. zu. 1 1843 jye. zu. 1 1843 jye. zu. 1 1843 jye. zu. 1 1843 jye. zu. 1 1843 jye. zu. 1 1843 jye. zu. 1 1845 mR. kR. 7 1850 vai. zu. 3 1850 vai. zu. 3 1851 mR. kR. 11 1851 mA. zu. 13 1851 mA. zu. 13 1851 mA. zu. 13 1851 mA. zu. 13 1851 mA. zu. 13 1862 mA. zu. 5 1862 mA. zu. 5 1862 mA. zu. 5 1862 mA. zu. 5 1867 ASA. zu. 9 1867 ASA. zu. 9 1867 ASA. zu. 9 1867 ASA. zu. 9 1867 ASA. zu. 9 1868 jye. kR. 1 1869 mR. kR. 13 phalaudI bIkAnera bIkAnera bIkAnera bIkAnera bIkAnera bIkAnera bIkAnera bIkAnera bIkAnera bIkAnera bIkAnera bIkAnera bIkAnera bIkAnera bIkAnera khambhAta khambhAta khambhAta khambhAta khambhAta bIkAnera bIkAnera bIkAnera bIkAnera pAlI pAlI dezanoka dezanoka dezanoka dezanoka bIkAnera 309 vA. kuzala bhakti zrI jinacaMdrasUri zrI jinacaMdrasUri zrI jinacaMdrasUri zrI jinacaMdrasUri zrI jinacaMdrasUri zrI jinacaMdrasUri zrI jinacaMdrasUri zrI jinacaMdrasUri zrI jinacaMdrasUri zrI jinacaMdrasUri zrI jinacaMdrasUri zrI jinacaMdrasUri zrI jinacaMdrasUri zrI jinacaMdrasUri zrI jinacaMdrasUri zrI jinacaMdrasUri zrI jinacaMdrasUri zrI jinacaMdrasUri zrI jinacaMdrasUri zrI jinacaMdrasUri zrI jinacaMdrasUri zrI jinacaMdrasUri zrI jinacaMdrasUri zrI jinacaMdrasUri zrI jinaharSasUri zrI jinaharSasUri zrI jinaharSasUri zrI jinaharSasUri zrI jinaharSasUri zrI jinaharSasUri zrI jinaharSasUra zrI phUlasiddhi zrI phUlasiddhi zrI akhayasiddhi zrI akhayasiddhi zrI phataimAlA zrI phataimAlA zrI ratnasiddhi zrI mAnamAlA zrI kuMdamAlA zrI puSpazobhA zrI amRtasiddhi zrI amRtalakSmI zrI puSpazobhA zrI jayamAlA zrI jayasiddhi zrI vinayasiddhi zrI lakSmIsiddhi zrI cAritrasiddhi zrI mAnazobhA zrI jayalakSmI nAhaTA parivAra
Page #372
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa zrI jItalakSmI nAhaTA parivAra pArakha parivAra khacAnaci kula khacAnaci kula 57. zrI prItalakSmI 1869 ma. kR. 13 bIkAnera 58. zrI jayaMtazrIjI 1869 mA. zu. 15 bIkAnera 59. zrI jJAnazrIjI 1869 mA. zu. 15 bIkAnera 1869 mA. zu. 15 bIkAnera 61. zrI zobhAzrIjI 1879 ASA. zu. 10 bIkAnera 62. zrI satyazobhA 1879 ASA. zu. 10 bIkAnera 63. zrI labdhisiddhi 1879 ASA. zu. 10 bIkAnera 64. zrI svarNasiddhi 1879 ASA. zu. 10 bIkAnera 65. zrI nItisiddhi 1879 ASA. zu. 10 bIkAnera 66. zrI RddhicUlA 1879 ASA. zu. 10 bIkAnera 67. zrI dharmamAlA 1879 ASA. zu. 10 bIkAnera 68. zrI saubhAgyasiddhi 1879 ASA. zu. 10 bIkAnera 69. zrI citrasiddhi 1888 mA. zu. 5 biikaanre| 70. zrI mAnasiddhi 1889 mA. zu. 4 - 71. zrI dharmalakSmI 1890 vai. zu. 2 - 72. zrI kSemacUlA 1897 mA. kR. 8 dUrga (ma. pra.) 73. zrI ratnasiddhi 1903 mA. zu. 13 dillI 74. zrI AnaMdasiddhi 1903 mA. zu. 13 dillI 75. zrI sthirazrI 1906 phA. kR. 5. pokaraNa 76. zrI jJAnasiddhi(dvi.) 1908 mR. zu. 11 kalakattA zrI jinaharSasUri zrI jinaharSasUri zrI jinaharSasUri zrI jinaharSasUri zrI jinaharSasUri zrI jinaharSasUri zrI jinaharSasUri zrI jinaharSasUri zrI jinaharSasUri zrI jinaharSasUri zrI jinaharSasUri zrI jinaharSasUri zrI jinaharSasUri zrI jinaharSasUri zrI jinaharSasUri zrI jinaharSasUri zrI AnaMdaratnagaNi zrI AnaMdaratnagaNi zrI jinahemasUri zrI AnaMdaratnagaNi zrI ratnazobhA zrI zobhA zrI rAjasiddhi zrI jJAnasiddhi zrI svarNasiddhi zrI raMgacUlA zrI raMgacUlA zrI vinayasiddhi zrI lakSmIsiddhi zrI cAritrasiddhi zrI jItalakSmI zrI raMgacUlA zrI jJAnasiddhi zrI jJAnasiddhi dazavANiyA pArakha parivAra sAMvasukhA koThArI dAdarI nivAsI dudher3iyA gotra 77. zrI jJAnazrI 1913 mR. kR. 10 bIkAnera 78. zrI lAvaNyasiddhi 1920 phA. kR. 5 bUMdI 79. zrI siNagAramAlA 1229 vai. zu. 2 vikramapura 80. zrI satyamAlA 1920 vai. zu.2 vikramapura 81. zrI satyasiddhi 1920 phA. kR. 5 bUMdI 82. zrI padmasiddhi 1921 ASA. kR. 4 - 83. zrI caMdrasiddhi 1921 jye. kR. 8 mer3atA . zrI cAritrasiddhi - - . zrI rAjasiddhi 86. zrI udayasiddhi 1921 ASA. kR. 7 jodhapura 87. zrI tIrthasiddhi 1921 ASA. kR. 7 jodhapura zrI jinahemasUri zrI AnaMdaratnagaNi zrI jinahemasUri zrI jinahemasUri zrI AnaMdaranagaNi zrI cAritravinaya zrI caMdanazrI zrI citrasiddhi zrI navalAMjI zrI navalAMjI zrI siddha zrI zrI satyasiddhi zrI padmasiddhi zrI caMdrasiddhi pArakha, jodhapura zrI sumativarddhana zrI ratnarAjamuni zrI ratnarAjamuni zrI ratnarAjamuni
Page #373
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ zrI ratnarAjamuni zrI ratnarAjamuni zrI jinasukha zA. 88. zrI ratnasiddhi 1921 ASA. kR. 7 jodhapura 89. zrI sumatisiddhi 1921 ASA. kR. 7 jodhapura zrI vivekasiddhi 1921 ASA. kR. 7 jodhapura 91. zrI jayasiddhi 1921 ASA. kR. 7 jodhapura 92. zrI mAnasiddhi 1921 ASA. kR. 7 jodhapura 93. zrI rAjasiddhi 1921 ASA. kR. 7 jodhapura 94. zrI kanakamAlA 1924 ASA. zu. 3 bIkAnera 95. zrI ratnamAlA 1926 phA. zu. 7 96. zrI satyasiddhi 1928 mAgha ajamera 97. zrI nidhAnasiddhi 1928 mAgha ajamera 98. zrI ratnasiddhi 1928 mAgha ajamera 99. zrI puSpasiddhi 1928 mAgha ajamera 100. zrI jJAnasiddhi 1928 mAgha ajamera zrI jJAnasiddhi zrI jJAnasiddhi zrI gulAbasiddhi zrI gulAbasiddhi zrI caMdanazrI zrI jinahemasUri zrI jinahemasUri zrI cAritrasAgara zrI cAritrasAgara zrI cAritrasAgara zrI cAritrasAgara zrI cAritrasAgara zrI satyasiddhi zrI sattvasiddhi zrI sattvasiddhi zrI vidyAsiddhi 5.1.4 pravartinI zrI puNyazrIjI kA sAdhvI samudAya21 krama dIkSA saMvat, tithi 2. 3. sAdhvI nAma zrI amarazrIjI zrI zrRMgArazrIjI zrI siradArazrIjI zrI sumatazrIjI zrI kezarazrIjI zrI bhImazrIjI zrI dhevarazrIjI zrI campAzrIjI zrI cAMdazrIjI zrI tejazrIjI zrI viveka zrIjI zrI gulAbazrIjI zrI ratnazrIjI zrI lAbhazrIjI zrI kanakazrIjI 1936 ASAr3ha 1936 mR. kR. 2 1936 ma. kR. 13 1941 vai. zu. 3 1941 jye. kR. 12 1941 jye. kR. 13 1941 mAgha su. 1941 mAgha su. 1943 vai. zu. 10 1943 vai. zu. 10 1943 vai. zu. 10 1943 ma, kR. 1947 cai. zu.5 1948 cai. zu. 5 1948 A. zu. 3 gurUNI zrI puNyazrIjI zrI puNyazrIjI zrI puNyazrIjI zrI kastUrIzrIjI zrI zrRMgArazrIjI zrI zrRMgArazrIjI zrI zrRMgArazrIjI zrI zrRMgArazrIjI zrI zrRMgArazrIjI zrI zrRMgArazrIjI zrI zrRMgArazrIjI zrI zrRMgArazrIjI zrI vivekazrIjI zrI zrRMgArazrIjI zrI puNyazrIjI 221. kharataragaccha kA itihAsa, pR. 177-86 311
Page #374
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 18. 1948 mR. zu. 2 1950 jye. kR. 13 1951 A. zu. 7 1951 mR. zu. 15 1951 mA. zu. 5 1952 jye. zu. 7 1953 jye. zu. 2 zrI puNyazrIjI zrI puNyazrIjI zrI puNyazrIjI zrI puNyazrIjI zrI navalazrIjI zrI zrRMgArazrIjI zrI puNyazrIjI 21. 1955 phA. kR.5 1955 jye. zu. 2 1955 po. zu. 6 1955 po. 31. zrI dhanazrIjI zrI phatezrIjI zrI mehatAbazrIjI zrI ujjavala zrIjI zrI ratanamAlAzrIjI zrI premazrIjI zrI harSazrIjI zrI TIkamazrIjI zrI candrariddhizrIjI zrI vidyAzrIjI zrI saubhAgyazrIjI zrI gautamazrIjI zrI vijayazrIjI zrI hulAsazrIjI zrI mANakazrIjI zrI hIrazrIzrIjI zrI padmazrIjI zrI mohanazrIjI zrI dayAzrIjI zrI jIvaNazrIjI zrI kamalazrIjI zrI revantazrIjI zrI dIpazrIjI zrI navalazrIjI zrI premazrIjI zrI jyotizrIjI zrI devazrIjI zrI candanazrIjI zrI bhaktizrIjI zrI meghazrIjI zrI cetanazrIjI zrI hitazrIjI 36. zrI zrRMgArazrIjI zrI puNyazrIjI zrI puNyazrIjI zrI puNyazrIjI zrI puNyazrIjI zrI puNyazrIjI zrI puNyazrIjI zrI puNyazrIjI zrI puNyazrIjI zrI viveka zrIjI zrI puNyazrIjI zrI puNyazrIjI zrI puNyazrIjI zrI puNyazrIjI zrI suvarNazrIjI zrI zrRMgArazrIjI zrI puNyazrIjI zrI ratnazrIjI zrI svarNazrIjI zrI svarNazrIjI zrI svarNazrIjI zrI lAbhazrIjI zrI lAbhazrIjI na 1955 po. zu. 6 1956 vai. zu. 6 1956 vai. zu. 6 1956 vai. zu. 6 1956 vai. zu. 6 1956 caitra zu. 13 1956 mAgha zu. 5 1956 mAgha zu. 5 1956 mAgha zu.5 1956 mAgha zu. 5 1957 mAgha zu. 5 1958 ma. kR. 12 1958 ma. kR. 11 1958 phA. kR. 3 1958 phA. kR. 2 1958 phA. kR. 2 1958 phA. kR. 2 1958 phA. kR. 2 1959 mAgha kR.7 1960 vai. zu. 7 la la la 40. + +
Page #375
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 49. 51. 62. zrI guNazrIjI zrI mANakazrIjI zrI umaMgazrIjI zrI jayazrIjI zrI muktizrIjI zrI campAzrIjI zrI vinayazrIjI zrI vallabhazrIjI zrI labdhizrIjI zrI motIzrIjI zrI amRtazrIjI zrI kalyANazrIjI zrI jItazrIjI zrI hagAmazrIjI zrI satyazrIjI zrI caturazrIjI zrI kuMkumazrIjI zrI cimanazrIjI zrI revaMtazrIjI zrI maNizrIjI zrI mohanazrIjI zrI gaMgAzrIjI zrI kaMcanazrIjI zrI yamunAzrIjI zrI jatanazrIjI zrI sUrajazrIjI zrI phUlazrIjI zrI dhanazrIjI zrI zubhazrIjI zrI zAMtizrIjI zrI gaMbhIrazrIjI zrI lAlazrIjI 1960 vai. zu. 7 1960 jye. zu. 5 1960 A. zu. 10 1960 mAgha zu. 7 1961 vai. zu. 10 1961 ma. zu. 5 1961 po. zu. 12 1961 po. zu. 15 1961 caitra. zu. 13 1962 A. zu. 7 1962 mR. zu. 6 1962 mR. zu. 6 1962 mR. zu. 6 1962 mR. zu. 11 1963 vai. zu. 7 1963 vai. zu. 7 1963 vai. zu. 7 1963 vai. zu. 7 1963 vai. zu. 10 1963 poSa kR. 7 1963 poSa kR. 7 1963 poSa kR. 7 1964 vai. zu. 11 1964 jye. zu. 5 1964 mi. va. 5 1964 mR. va. 5 1964 mR. va. 5 1964 mR. zu. 5 1964 mR. zu. 5 1964 mA. zu. 5 1964 A. kR. 3 1965 A. kR. 12 zrI lAbhazrIjI zrI kanakazrIjI zrI kanakazrIjI zrI suvarNazrIjI zrI puNyazrIjI zrI puNyazrIjI zrI puNyazrIjI zrI puNyazrIjI zrI vivekazrIjI zrI puNyazrIjI zrI suvarNazrIjI zrI suvarNazrIjI zrI lAbhazrIjI zrI svarNazrIjI zrI puNyazrIjI zrI puNyazrIjI zrI suvarNazrIjI zrI lAbhazrIjI zrI puNyazrIjI zrI puNyazrIjI zrI lAbhazrIjI zrI puNyazrIjI zrI viveka zrIjI zrI puNyazrIjI zrI suvarNazrIjI zrI guNazrIjI zrI puNyazrIjI zrI puNyazrIjI zrI puNyazrIjI zrI kanakazrIjI zrI ratanazrIjI zrI puNyazrIjI 0 0 0 0 313
Page #376
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 81. 82. 84. 1966 mAgha zu. 1 1966 mAgha zu. 9 1966 mAgha zu. 9 1967 vai. zu. 11 1967 vai. zu. 11 1968 1968 1969 jye. zu. 13 1969 mAgha kR. 13 1969 1969 1969 zrI pradhAnazrIjI zrI candrazrIjI zrI tArAzrIjI zrI prasannazrIjI zrI vijayazrIjI zrI ArAmazrIjI zrI amolakazrIjI zrI tejazrIjI zrI kastUrazrIjI zrI siddhizrIjI zrI ajitazrIjI zrI saMtoSazrIjI zrI kIrtizrIjI zrI sumatizrIjI zrI gumAnazrIjI zrI caritrazrIjI zrI indrazrIjI zrI caraNazrIjI zrI manoharazrIjI zrI nItizrIjI 101. zrI mainAzrIjI 102. zrI vasantazrIjI 103. zrI dattazrIjI 104. zrI bhuvanazrIjI 105. zrI prItizrIjI 106. zrI jorAvarazrIjI zrI samarathazrIjI 108. zrI upayogazrIjI 109. zrI pavitrazrIjI 110. zrI ravizrIjI 111. zrI sujAnazrIjI 112. zrI darzanazrIjI 1969 1971 akSaya tRtIyA 1971 akSaya tRtIyA 1971 mAgha zu. 5 1972 dvi. vai. zu. 10 1972 dvi. vai. zu. 10 1972 dvi. vai. zu. 10 1972 dvi. vai. zu. 10 1972 dvi. vai. zu. 10 1972 jye. kR. 5 1973 1973 1972 mR. zu.5 1972 mR. zu. 5 1973 1974 mAgha zu. 13 1975 vai. zu. 10 1974 mA. zu. 13 1974 mA. zu. 13 1974 zrI puNyazrIjI zrI puNyazrIjI zrI zrRMgArazrIjI zrI puNyazrIjI zrI puNyazrIjI zrI lAbhazrIjI zrI lAbhazrIjI zrI navalAzrIjI zrI lAbhazrIjI zrI zrRMgArazrIjI zrI zrRMgArazrIjI zrI zrRMgArazrIjI zrI zrRMgArazrIjI zrI puNyazrIjI zrI puNyazrIjI zrI puNyazrIjI zrI padmazrIjI zrI saubhAgyazrIjI zrI saubhAgyazrIjI zrI saubhAgyazrIjI zrI saubhAgyazrIjI zrI suvarNazrIjI zrI candanazrIjI zrI dIpazrIjI zrI ratnazrIjI zrI ratnazrIjI zrI puNyazrIjI zrI puNyazrIjI zrI puNyazrIjI zrI kanakazrIjI zrI puNyazrIjI 314
Page #377
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 113. zrI siddhArtha zrIjI 114. zrI gItArtha zrIjI 115. zrI anupama zrIjI 116. zrI dharmazrIjI 117. zrI ratizrIjI 118. zrI uttamazrIjI 119. zrI prakAza zrIjI 120. zrI yazavaMta zrIjI 121. zrI suvrata zrIjI 122. zrI devendra zrIjI 123. zrI suganazrIjI 124. zrI jaina zrIjI 125. zrI jinendra zrIjI 126. zrI vijJAna zrIjI 127. zrI samatAzrIjI 128. zrI buddhizrIjI 129. zrI sumana zrIjI 130. zrI suvrata zrIjI 131. zrI abhayazrIjI 132. zrI yazazrIjI 133. 134. 135. 136. 137. 138. 139. 140. 141. 142. 143. 144. zrI sampatazrIjI zrI vinoda zrIjI zrI zItala zrIjI zrI dhyAna zrIjI zrI nItizrIjI zrI sunandAzrIjI zrI rAjazrIjI zrI jIvana zrIjI zrI kuzala zrIjI zrI kumudazrIjI zrI varddhana zrIjI zrI hIrAzrIjI 1975 1975 1976 A. zu. 2 1976 phA. zu. 7 1979 phA. zu. 7 1979 phA. zu. 7 1979 phA. zu. 7 1980 mAgha zu. 3 1980 mAgha zu. 3 1980 mAgha zu. 3 1980 mAgha zu. 3 1979 mR.zu. 5 1979 mU. zu. 5 1980 jye. zu. 5 1980 1980 1980 1980 1981 merUterasa 1981 mAgha zu. 15 1981 vai. zu. 11 1982 mAgha zu. 5 1986 phA. zu. 1 1986 jye. kR. 12 1988 mAgha zu. 5 1988 mAgha zu. 5 1988 mAgha su. 5 1988 phA. su. 3 1988 jye. su. 3 1988 315 zrI ratnazrIjI zrI ratna zrIjI zrI suvarNazrIjI zrI hIra zrIjI zrI hIrazrIjI zrI hIrazrIjI zrI hIrazrIjI zrI ratnazrIjI zrI ratnazrIjI zrI ratnazrIjI zrI kanaka zrIjI zrI cetana zrIjI zrI cetana zrIjI zrI suvarNazrIjI zrI kanakazrIjI zrI dayAzrIjI zrI ullAsa zrIjI zrI ullAsa zrIjI zrI jJAna zrIjI zrI candana zrIjI zrI cetanazrIjI zrI vidyAzrIjI zrI suvarNazrIjI zrI kanakazrIjI zrI dhanazrIjI zrI motIzrIjI zrI lAlazrIjI zrI jJAnazrIjI zrI kalyANa zrIjI zrI premazrIjI zrI cetanazrIjI zrI ratnazrIjI
Page #378
--------------------------------------------------------------------------
________________ 145. 146. 147. 148. 149. 150. 151. 152. 153. 154. 155. 156. 157. 158. 159. 160. 161. 162. 163. 164. 165. 166. 167. 168. 169. 170. zrI vicitra zrIjI zrI vizAla zrIjI zrI vIrazrIjI zrI azoka zrIjI zrI tribhuvanazrIjI zrI raNajIta zrIjI zrI raMbhAzrIjI zrI vibudhazrIjI zrI puSpA zrIjI zrI citaraMjana zrIjI zrI prabhAzrIjI zrI prakAza zrIjI zrI rAjendra zrIjI zrI jinendra zrIjI zrI pravINa zrIjI zrI vijayendra zrIjI zrI devendrazrIjI zrI hIrAzrIjI zrI vikAsa zrIjI zrI rUpazrIjI zrI guNavAna zrIjI zrI mANaka zrIjI zrI sUryaprabhAzrIjI zrI saMtoSa zrIjI zrI haMsaprabhAzrIjI zrI jyotiprabhAzrIjI 1991 vai. su. 5 1991 vai. su. 10 1993 mR. kR. 7 1996 vai. zu. 7 1997 jye. zu. 11 1997 jye. zu. 11 1999 mAgha kR. 6 1999 phA. zu. 2 1999 mAgha vadi 6 1999 2001 vai. zu. 6 2003 mR. zu. 5 2001 vai. zu. 12 2002 jye. zu. 15 2002 A. zu. 2 2001 A. zu. 2 2003 ma zu. 6 2002 2008 mR.zu. 5 2009 jye. kR. 7 2011 ma zu. 11 2011 phA. zu. 2 2017 vai. zu. 13 2020 vai. zu. 13 5.2 tapAgaccha evaM usakI prAcIna zramaNiyA~ ( 13vIM sadI se saMvat 1791 ) jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa zrI vinayazrIjI zrI vinayazrIjI zrI vinayazrIjI zrI jatanazrIjI zrI umaMga zrIjI zrI prasannazrIjI zrI ratizrIjI 316 zrI vasaMta zrIjI zrI anupama zrIjI zrI jaina zrIjI zrI vijJAna zrIjI zrI prakAzazrIjI zrI upayoga zrIjI zvetAmbara paramparA meM tapAgaccha kA sthAna Aja sarvopari hai| isa gaccha kI paramparAnusAra bRhadgacchIya AcArya maNiratnasUri ke ziSya jagaccandrasUri ne apane gaccha meM vyApta zithilAcAra ke kAraNa caitragacchIya AcArya dhanezvarasUri ke praziSya aura bhuvanacandrasUri ke ziSya devabhadragaNi ke pAsa upasampadA grahaNa kI, evaM 12 varSoM taka niraMtara Ayambila tapa kiyA, jisase prabhAvita hokara AghATapura ke zAsaka jaitrasiMha ne vi. saMvat 1285 meM inheM zrI jJAnazrIjI zrI jatanazrIjI zrI vicakSaNazrIjI zrI dattazrIjI zrI yazazrIjI zrI umaMga zrIjI zrI lAlazrIjI zrI umaMga zrIjI zrI hIrAzrIjI zrI vicakSaNazrIjI zrI vardhanazrIjI zrI vicakSaNazrIjI
Page #379
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 'tapA' virUda pradAna kiyaa| Age calakara inakI ziSya saMtati 'tapAgacchIya' khlaaii| 222 tapAgaccha paTTAvalI, (zrI munisuMdarasUrikRta) gurvAvalI tathA jIrNa paTTAvalI Adi meM tapAgaccha kI kisI bhI sAdhvI kA nAmollekha dekhane ko nahIM milaa| yadyapi prAcIna hastalikhita graMthoM va unameM ullikhita prazastiyoM me zramaNI viSayaka mahattvapUrNa sAmagrI upalabdha ho sakatI hai, kiMtu isake liye graMtha bhaMDAroM se paryApta vivaraNa prakAza meM lAne kI AvazyakatA hai| jo thor3I-bahuta jAnakArI hameM upalabdha huI hai vaha mUrti, pratimA lekha, prazastiyoM ke dvArA prApta huI hai, usIke AdhAra para yahA~ tapAgaccha kI prAcIna sAdhviyoM kA itivRtta diyA gayA hai| 5.2.1 pravartinI sAdhvI pAhinI ( saMvat 1207 ) Apa kalikAla sarvajJa ke nAma se jaina sAhityAkAza meM vikhyAta, sAr3he tIna karor3a zloka parimANa grantha ke karttA rAjA kumArapAla ke gurU AcArya hemacandra kI mAtezvarI thiiN| AcArya hemacandra (gRhastha nAma cAMga) ko candragaccha kI zAkhA ke AcArya devacandrasUri ke pAsa dIkSita karane ke pazcAt mAtA pAhinI ne bhI dIkSA AMgIkAra karalI thii| AcAryazrI ne Apako 'pravartinI' pada se vibhUSita kiyA thaa| 23 vi. saMvat 1207 ko pATana meM Apane AcAryazrI sAnnidhya meM AmaraNa saMthArA bhI svIkAra kiyA thA / isa upalakSa meM AcArya zrI ne tIna lAkha zloka mAtA sAdhvI kI puNya smRti meM banAye, evaM zrAvaka saMgha ne tIna karor3a mudrAeM puNya kArya meM vyaya kI 1224 5.2.2 demati gaNinI ( saMvat 1255 ) Apa eka viziSTa prabhAvazAlinI sAdhvI huI haiN| pATaNa (gujarAta) ke aSTApadajI ke maMdira meM ApakI mUrti pratiSThita hai, usa para " vi. saMvat 1255 kArtika vadi 11 budhavAra dematigaNinI mUrti ( : ) / " likhA huA hai| pratimA kA citra isI graMtha kI prastAvanA meM diyA gayA hai| 5.2.3 AryA padmasiri (saMvat 1276 ) kher3A jilA ke 'mAtaratIrtha' (gujarAta) meM sumatinAtha prabhu ke vizAla jinAlaya meM saMgamaramara kI eka pratimA 'AryA padmazrI' kI hai, usake nIce zilAlekha para 'AryA padmasiri' vi. saMvat 1298' aMkita hai| jinAlaya pradakSiNA kI cothI derI meM ukta mUrti pratiSThita hai| sAdhvI padmazrI kI 800 varSa prAcIna yaha pratimA usa samaya kI hai, jaba kisI sAdhu pratimA kI bhI pratiSThA nahIM kI jAtI thI, kisI-kisI yugapradhAna AcArya kI pratimA hI pratiSThApita kI jAtI thI, aise meM sAdhvI kI mUrti kA nirmANa usake alaukika vyaktitva ko pragaTa karatI hai| AryA padmasiri kA janma saMvat 1268 meM khaMbhAta ke koTyAdhipati zreSThI ke yahA~ huA thaa| jaba ve 8 varSa kI thIM, taba ekabAra dAdAjI ke sAtha upAzraya meM gurU mahArAja ke darzanArtha AIM, unakA tejasvI lalATa aura saumya, zAMta mukhAkRti ko dekhakara vahA~ virAjamAna dharmamUrti gurU ne jinazAsana ke liye usa bAlikA kI mA~ga kii| zAsana kI atizaya prabhAvanA kA vicAra kara parivArIjanoM ne padmazrI ko gurU mahArAja ke supurda kara diyaa| 8 varSa kI 222. DaoN. zivaprasAda, tapAgaccha kA itihAsa, bhAga 1 khaMDa 1, pR.6 223. tadA ca pAhinI.... .......... tatra cAritramAdattA vihastA guruhastataH / pravartinI pratiSThAM ca dApayAmAsa namragI / / - prabhAvakacarite, zrI hemacandrasUri prabandha : 61, 62 224. muni jJAnasuMdara, bha. pArzvanAtha kI paramparA kA itihAsa bhAga 1, khaMDa 2, pR. 1261 317
Page #380
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa kanyA ko dIkSA dekara usakA nAma 'AryA padmasiri' rkhaa| AryA padmasiri ke tejasvI AbhAmaMDala se prabhAvita hokara zrAvikAoM va kanyAoM ke jhuMDa ke jhuMDa unake pAsa dIkSA ke liye Ane lgaa| alpa samaya meM hI ye 700 ziSyAoM kI gurUNI bana giiN| jJAna kA kSayopazama itanA spaSTa va nirmala thA ki gUr3ha se gUDha tattvajJAna ko ve sarala rUpa meM samajhA detI thiiN| sUri mahArAja ne inheM kramazaH 'pravartinI' aura phira 'mahattarA' pada se alaMkRta kiyaa| 28 varSa kI kula umra meM 20 varSa saMyama va cAritra kA pAlana kara ye saMvat 1296 meM samAdhi pUrvaka svargavAsinI huii| ina asIma upakAroM kI smRti meM saMbhavataH unake 2 varSa pazcAt saMvat 1298 meM unakI pratimA sthApita kI gii|25 pratimA kA citra isI graMtha kI prastAvanA meM diyA gayA hai| 5.2.4 dharmalakSmI mahattarA (saMvat 1491) Ananda muni osavaMzI ne saMvat 1577 meM maMDavu (mAMDavagar3ha) meM dharmalakSmI mahattarA bhAsa 53 padyoM meM likhaa| usake anusAra dharmalakSmIjI osavAla vaMza ke pitA melAI (melUya) evaM mAtA 'rAmavi' kI kanyA thiiN| 7 varSa kI alpAyu meM hI saMyama grahaNa karane kI balavatI bhAvanA dekhakara zrI ratnasiMhasUri ne inheM saMvat 1491 meM dIkSA pradAna kii| Apa ratnacUlA mahattarA kI ziSyA bniiN| Apane 11 aMgoM kA adhyayana kiyA, cha: bhASAoM kI jJAtA bahuzrutI evaM saMyamaniSTha jIvana ko dekhakara saMvat 1571 meM delavAr3A meM 'mahattarA' pada para sthApita kiyaa|26 vi. saMvat 1516 meM likhI gaI uttarAdhyayana kI eka prati se jJAta hotA hai, ki vaha ratnasiMhasUri kI ziSyA thIM, unake paThanArtha ukta prati likhI gaI thii|27 aitihAsika lekha saMgraha ke anusAra vi. saMvat 1507 stambhatIrtha (khaMbhAta) meM bRhattapAgaccha ke jJAnasAgarasUri racita 'vimalacAritra' mahAkAvya meM bhI ApakA saMsmaraNa kiyA hai| inheM graMthakAra ne "svarNalakSa jananI, pravINA, vidhisaMyutA, sarasvatI sadRza" kahakara stuti gAna kiyA hai|28 5.2.5 zrI rAjalakSmI (saMvat 1493) ye poravAr3avaMzIya gehA kI patnI vilhaNade kI kukSi se utpanna huI thii| zrI jinakIrtisUri kI Apa bahina thiiN| tathA tapAgacchIya zrI 'zivacUlA mahattarA' kI ziSyA thiiN| ApakI saMvat 1493 kI delavAr3A (mevAr3a) meM racita "zivacUlAgaNinI vijJapti' gAthA 20 zrI nAhaTA jI ne kAvya-saMgraha meM prakAzita kI hai| zivacUlAgaNinI ko 1493 meM mahattarA pada pradAnotsava para zAha mahAdeva saMghavI ne bar3A utsava kiyA thaa| zivacUlA gaNinI kA caritra isa vijJapti meM varNita hai|229 225. pAThazAlA, pustaka 36, A. pradyumnasUri, 703 nUtana vilAsa bhaTAramArga, sUrata, julAI, 2003 226. paya namI dIdhaiM khamAsaNUM e, sAsaNadeva prsnn| saMvat cauda ekANUie, jANUM bahu prijNg|| 181 -ai. jai. gurjara kAvya saMcaya, pR. 215-220 227. DaoN. zivaprasAda, tapAgaccha kA iti, pR. 231 228. aiti. le. saM., pR. 339 229. kuMvara guNa bhaMDArUe 'jinakIratisUri sA viiruue| 'rAjalacchI' bahana tasu nAmue, lIha pavataNi karU~ paNAmue ___-'nAhaTA', aiti. jai. kAvya saMgraha, pR. 339, 40, kalakattA 1318
Page #381
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 5.2.6 mahattarA udayacUlA Apake jIvana ke viSaya meM vizeSa vRttAnta upalabdha nahIM hotaa| kevala 'zrImati udayacUlA svAdhyAya' meM Apake guNoM kA varNana kiyA gayA hai| Apa 'karamAde' kI putrI thiiN| evaM atyaMta mahimAvaMta sAdhvI thiiN| ApakI vANI atyaMta madhura evaM prabhAvazAlI thI / yugapradhAna AcArya zrI lakSmIsAgarasUri ne Apako zivacUlA ke pATa para sthApita kara 'mahattarA' pada pradAna kiyA thaa| kAvya meM kavi kI ananya bhakti isa rUpa meM vyakta hotI hai- navi mAMgaU rAja naI amara vAsa / dejyo- dejyo nia pAya kamalavAsa // 230 isameM kula 19 pada haiN| 5.2.7 ratnacUlA mahattarA ratnasiMhasUri ke hI paTTadhara udayavallabhasUri hue, unakA nAma saMvat 1518 se 1521 taka kucha pratimA lekhoM meM 'pratiSThApaka' ke rUpa meM milatA hai, sAtha hI inakI AjJAnuvartinI do sAdhviyoM kA bhI ullekha milatA hai- - ratnacUlA mahattarA evaM vivekazrI pravartinI |231 vizeSa jJAtavya upalabdha nahIM hai| 5.2.8 zrI bhAvalakSmI ( saMvat 1508 ) ye poravAlavaMzIya pitA salAhA evaM mAtA jhabaka kI suMdarI nAma kI kanyA thii| apane saMsArI bhrAtA zrI ratnasiMhari kI preraNA se sAdhvI ratnacUlA ke pAsa pravrajyA aMgIkAra kii| udayadharma ke ziSya ne bhAvalakSmI para 'dhula' nAma kI racanA saMvat 1508 meM kii| jisakI hastalikhita prati pATaNa bhaMDAra meM surakSita hai| 232 5.2.9 sAdhulabdhigaNinI ( saMvat 1508-1519 me madhya ) Apa zeTha chAr3A ke vaMza meM utpanna huI thiiN| Apake dAdA khImasiMhajI ne tapAgaccha ke AcArya lakSmIsAgarasUri se saMvat 1508-1517 ke madhya apanI pautrI sAdhulabdhi ko 'gaNinI' pada dilavAkara saMgha pUjA kI thii| 233 5.2.10 Agamariddhi ( saMvat 1530 ) Apa dvArA saMvat 1530 kA likhita bhaktAmara stotra bAlAvabodha kI hastalikhita prati abhaya jaina graMthAlaya saMgraha, bIkAnera naM. 1931 meM saMgrahita hai | 234 5.2.11 sAdhvI kanakalakSmI (saMvat 1557 ) Apa gacchAdhIza hemavimalasUri ke ziSya paM. sumatimaMDana gaNi kI AjJAnuvartinI gaNinI vinayalakSmI kI 230. aiti. jai. gurjara kAvya saMcaya, pada 18 pR. 221-222 231. DaoN. zivaprasAda, tapAgaccha kA iti., pR. 231 232. jinazAsana nAM zramaNIratno, pR. 153 233. vahI, pR. 153 234. jai. gu. kavio bhAga 1, pR. 57 319
Page #382
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa ziSyA gaNinI rAjalakSmI kI ziSyA thii| Apake vAcanArtha saMvat 1557 meM harSakula kRta 'vAsudevacaupAI' zrI sumatimaMDana gaNi ne likhakara dii| yaha prati IDara ke bhaMDAra meM hai| isameM lipi saMvat nahIM hai|235 5.2.12 koDimade (saMvat 1613) Apa mAravAr3a ke nADalAI grAma nivAsI karmAzAha kI dharmapatnI thI, jo rAjA devar3a kI 35 vIM pIr3hi meM huI, aisA mAnA jAtA hai| inake putra kA nAma 'jesiMgha' thaa| inhoMne tapAgaccha ke mahAna kriyoddhAraka zrI AnandavimalasUri ke paTTadhara ziSya zrI vijayadAnasUrijI ke pAsa sUrata zahara meM saMvat 1613 jyeSTha zu. 11 ko putra ke sAtha dIkSA aMgIkAra kii| ve vijayasenasUri ke nAma se prakhyAta hue| sUrijI kI tArkika buddhi evaM yuktipUrNa nirUttara karane kI zakti se prabhAvita hokara akabara bAdazAha ne 'sUrisavAI' kA virUda pradAna kiyA thaa|236 5.2.13 sAdhvI rAjazrI (saMvat 1634) tapAgacchIya AcArya vijayasiMhasUri ke zrI devavijayajI ne 'caMpakarAsa' 48 DhAla, 240 kar3I kA saMvat 1735 zrAvaNa zu. 13 ko 'dhANerA' meM rcaa| usakI prazasti meM sAdhvI rAjazrI kA smaraNa kiyA hai| yaha prati vijaya nemIzvara bhaMDAra, khaMbhAta meM hai|| sAdhu puNyavijaya sakhAI, sUdhI sAdha gurUbhAI jI rAjazrI sAdhvI mujha mAI, zrI jinadharma sgaaiijii| 5.2.14 AryA sonA (saMvat 1638) bar3atapAgacchIya jJAnasAgarasUri ke ziSya vaccha zrAvaka ne 'mRgAMkalekhA rAsa' kI racanA saMvat 1523 meM kI, isakI prati saMvat 1638 vaizAkha kR. 6 ravivAra ko rAmadAsa ne kurkaTezvara meM likhakara AryA sonA ko par3hane ke liye dI thii| yaha prati vijayanemisUrizvara jJAnamaMdira khambhAta meM saMgrahita hai|238 5.2.15 sAdhvI hemazrI (saMvat 1644) Apa bar3atapAgacchIya bhAnumerU ke ziSya nayasundara kI ziSyA thiiN| Apane saMvat 1644 vaizAkha kR. 7 maMgalavAra ko 367 kar3I kI eka vistRta racanA 'kanakAvatI AkhyAna' likhakara pUrNa kii| isa kathA meM zIla kA mAhAtmya darzAyA hai| racanA kA kucha aMza 'jaina gurjara kavio' bhAga 2 pR. 231 para ullikhita hai| ApakI eka anya kRti 'mauna ekAdazI stuti' pravartaka kAMtivijayajI bhaMDAra, narasiMhajI kI pola, bar3odarA meM hai| ukta kRti gaNi ratnavijayajI ne sUrata meM likhI, vaha zeTha hAlAbhAI maganalAla kA nivAsa phophaliyAvAr3a pATaNa dA. 48 naM. 140 meM surakSita hai|39 235. jai. gu. ka. bhAga 1, pR. 214 236. (ka) muni vidyAvijaya, vijaya prazasti sAra, pR. 22, harSacandrabhUrAbhAI jainazAsana lakhanaU, san 1912, (kha) paM. kalyANavijaya jI, pR. 241 I. tapAgaccha paTTAvalI bhAga 1, amadAbAda, 1940 237. jai. gu. ka. bhAga 4, pR. 258 238. jai. gu. ka. bhAga 1, pR. 142 239. DaoN. zitikaMTha mizra, hi. jai. sA. i. bhAga 2, pR. 598, banArasa 320
Page #383
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 5.2.16 mahattarA vinayavRddhi (saMvat 1644) tapApakSa kI vRddhetara zAkhA meM zrI hIravijayasUri ke ziSyAnuziSya zrI jayasAgarajI ne saMvat 1644 jyeSTha zu. 14 gurUvAra ko 'kalyANamaMdira TIkA' mahattarA vinayavRddhi kI ziSyA sAdhvI zrI bAI ke paThanArtha likhakara dii| yaha prati bar3A cauTA, udayapura pothI 15 meM saMgrahita hai|240 5.2.17 pravartinI vivekalakSmI, dharmalakSmI (saMvat 1652) zrI jayavaMtasUri-guNasaubhAgyasUri kI 'kAvyaprakAza TIkA' kI prazasti meM ukta sAdhviyoM kA Adara sahita ullekha kiyA gayA hai| ye bRhad tapAgacchIya paraMparA kI sAdhviyA~ haiN| TIkA saMvat 1652 kI hai|241 5.2.18 sAdhvI nayazrI (saMvat 1652) ye mer3atA ke osavAla parivAra ke corar3iyA gotrIya zAha mAMDaNa kI putravadhu evaM nathamalajI kI bhAryA thii| inakA nAma 'nAyakade' thaa| inakI dAdI phUlAM bhI ati udAra hRdayA mahilA thii| nathamalajI se inake pA~ca putra hue| tyanta dhArmika pravRtti ke vyakti the, inhoMne tapAgaccha ke zrI kamalavijayajI se 21 aTTama va kaI bele, upavAsa grahaNa kiye the| bAda meM parivAra ke 6 vyaktiyoM ke sAtha jisameM nAyakade va unake 4 putroM ne saMvat 1652 mAgha zu. 2 ko pATaNa meM vijayasenasUri ke pAsa dIkSA grahaNa kii| 'nAyakade' kA dIkSA ke pazcAt 'nayazrI' nAma diyaa| inake tRtIya putra karmacandra dIkSA ke pazcAt kanakavijaya aura AcArya pada ke pazcAt 'vijayasiMhasUri' ke nAma se prasiddhi ko prApta hue|242 5.2.19 sAdhvI kalyANaRddhi (saMvat 1687) saMvat 1687 meM tapAgacchIya zrI vijayadevasUrIzvara ke rAjya meM paM. kIrtivijayajI ne 'zrI pAkSika sUtra' likhakara sAdhvI hemaRddhi kI ziSyA kalyANaRddhi ko diyaa| isakI hastaprati zrI kAMtivijaya saMgrahAlaya bar3odarA meM hai|243 5.2.20 sAdhvI labdhilakSmI (saMvat 1692) saMvat 1622 meM pUrNimAgaccha ke ratnasuMdara dvArA racita 'paMcAkhyAna caupAI/kathA kallola caupAI' tapAgaccha ke zrI hemavimalasUri kI paramparA ke muni saubhAgyavimala ne bhrAtA muni vRddhivimala tathA sAdhvI labdhilakSmI ke vAcanArtha pAhalaNapura meM saMvat 1692 meM likhakara dii| yaha prati ratnavijaya bhaMDAra DehalA, dA. 41 naM. 29 meM surakSita hai|244 240. jai. gu. ka. bhAga 3, pR. 350 241. jai. gu. ka. bhAga 2, pR. 72 242. 'nAhaTA', aiti. jai. kAvya saMgraha, pR. 95 se 100 243. a. ma. zAha, zrI prazasti saMgraha, pR. 192 244. jai. gu. ka. bhAga 2, pR. 131 3211
Page #384
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bahada itihAsa 5.2.21 sAdhvI dharaNUM, rUpAM, kamAM, UdA (saMvat 1697) Apa sabhI kA ullekha saMvat 1697 kI hastalikhita prati 'mRgAMkalekhA rAsa' ke aMta meM hai| ukta prati se jJAta hotA hai ki ye sAdhviyA~ pUjya pAsacandra AcArya evaM zrI harapAla rikSa kI AjJAnuvartinI thiiN| mRgAMkalekhA rAsa bar3atapAgacchIya jJAnasAgarasUri ke ziSya zrAvaka kavi vaccha dvArA saMvat 1523 meM racA gayA thaa| hastalikhita prati vimalagaccha bhaMDAra, vijApura naM. 20-11 aura 20-15 meM saMgrahita hai|245 ukta rAsa kI eka prati saMvat 1697 kI pATaNa bhaMDAra vAcaka dharmabhUSaNagaNi dvArA likhita prApta huI hai, jisa para likhA hai- pravartinI satyaprabhA paThanArtha, rAjasuMdarI ciraM jyaat| 5.2.22 zrI dIpavijayAjI (saMvat 1791) Apake liye tapAgacchIya puNyasAgarajI ke ziSya amarasAgara kRta 'ratnacUr3a caupAI' 62 DhAla kI saMvat 1748 madhumAsa zu. 11 gurUvAra ko mAlavA ke khilacIpura meM racita hone kA ullekha hai, jo saMvat 1791 poSa zu. 11 budhavAra ko jahAnAbAda meM likhavAI gaI thI, vartamAna meM vaha gulAbakumArI lAyabrerI kalakattA baMDala naM. 55, naM. 661 meM hai| isameM Apako zrI sujANavijayAjI kI ziSyA likhA hai| sujANavijayAjI ke liye lekhaka ne 'zIlAlaMkAradhAriNI' vizeSaNa diyA hai, evaM dIpavijayAjI ko 'mahAmatidhAriNI' likhA hai|247 5.3 samakAlIna tapAgacchIya zramaNiyA~ (20vIM sadI se adyatana) 5.3.1 AcArya AnandasAgarasUrIzvara jI kA zramaNI-samudAya : / zvetAmbara mUrtipUjaka tapAgaccha sampradAya meM AgamoddhAraka AcArya zrI AnandasAgarasUri jI kA samudAya atIta se Aja taka atyadhika vistIrNa evaM vividhatA liye hue hai| vardhamAna tapa kI 100 olI saMpUrNa karane kA sarvaprathama zreya isI samudAya ko prApta huA hai, Aja bhI isa samudAya kI zramaNiyoM meM alaukika pratibhA, tapa-sAdhanA meM apramattatA, svAdhyAyazIlatA Adi viziSTa guNa dekhane ko milate haiN| san 2004 kI cAturmAsa sUcI ke anusAra vartamAna meM isa samudAya kI zramaNiyoM kI saMkhyA 839 hai| isa vizAla sAdhvI-samudAya meM zrI zivazrI jI, tilaka zrIjI, tIrthazrIjI, puSpAzrIjI, revatIzrIjI, rAjendra zrIjI, mRgendra zrIjI, niraMjanAzrIjI, malayAzrIjI Adi kA pRthak-pRthak suvistRta parivAra hai una sabhI kA upalabdha vyaktitva, kRtitva, zikSA, sAdhanA, dharmapracAra kA vivaraNa yahA~ prastuta kiyA gayA hai| 5.3.1.1 pravartinI zivazrIjI (saMvat 1926-80) sudIrgha saMyama paryAyI zAsana prabhAvikA sAdhviyoM meM agrima paMkti meM sthAna pAne vAlI sAdhvI zivazrIjI kA janma saMvat 1908 ko saurASTra ke rAmapurA-jhaMkor3A (vIramagAma) nivAsI zeTha jhumakharAma saMghavI kI dharmapatnI 245. jai. ga. ka. bhAga 1. pa. 144 246. vahI, pR. 144 247. jai. gu. ka. bhAga 5, pR. 68 322
Page #385
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ aMbAbAI se huaa| mAtA ke svargavAsa ke pazcAt pitAzrI ke sAtha Apane bhI yAvajjIvana caturtha vrata grahaNa kara liyA, pazcAt jar3AvazrIjI, jayazrIjI ke pAsa pATaNa meM dIkSA aMgIkAra kI / jJAna aura atkRSTa AcAra kA pAlana karatI huI Apane sAdhvI- samudAya meM eka mahAna Adarza upasthita kiyaa| Apake puNya kA hI prabhAva hai ki zrI saubhAgyazrIjI, vinayazrIjI, tilakazrIjI Adi ApakI ziSyA - praziSyAoM kI vaMzAvalI 600 taka paMhucI hai, aura Aja taka saiMkar3oM sAdhviyA~ utkRSTa tapArAdhanA karane vAlI huI haiM inameM tilaka zrIjI kA parivAra ati vistRta hai, vinayazrI jI kI ziSyA sumatizrI va unakI ziSyA lAvaNyazrIjI haiN| 248 5.3.1.2 sAdhvI tilaka zrIjI ( saMvat 1954-2009 ) zrI tilaka zrIjI rAdhanapura ke supratiSTha zreSThI dalachAcaMda va mAtA vIjalIbAI ke yahA~ samutpanna huiiN| saMvat 1932 meM ApakA janma huA / yauvanAvasthA meM pati se AjJA prApta kara saMvat 1954 mRgazira zuklA 10 ko zivazrI jI ke pAsa dIkSita huiiN| Apa dIrghadRSTA, adhyAtmajJAnI evaM adbhuta vAtsalya se sikta zAMtamUrti mahAsatI thiiN| kahA jAtA hai ApakI chatrachAyA meM 100-100 sAdhviyA~ eka sAtha rahatI thIM, koI bhI Apa se pRthak rahanA nahIM cAhatA thaa| saMvat 2009 amadAbAda rAjanagara meM ApakA svargavAsa huaa| zrI maNizrIjI, zrI harakora zrIjI, bhAnuzrIjI, zrIjI, manohara zrIjI, dharmazrIjI, maMgalazrIjI, mRgendrazrIjI, mahodaya zrIjI, rAjendra zrIjI, labdhizrIjI, vidyutazrIjI, sumaMgalAzrIjI, mArdavazrIjI Adi 14 viduSI ziSyAoM kA parivAra hai| inameM mahodayA zrIjI kI manojJAzrIjI, sumaMgalazrIjI kI suvratAzrI tathA mArdavazrIjI kI celaNA va unakI Arjava zrIjI ziSyA haiN| 249 zrI tilaka zrIjI ke parivAra meM aneka zramaNiyA~ dIrgha tapasvinI haiM, jaise 250 zrI dharmodayA zrIjI pUrNaprajJAzrIjI kalpaprajJAzrIjI rAjaprajJAzrIjI pUrNadarzitAzrIjI pUrNanaMditAzrIjI suzIlAzrIjI - vardhamAna tapa kI 129 olI, 600 AyaMbila, siddhitapa, zreNItapa, cattAriaTThadasadoya, 8, 16, 30 upavAsa, 229 chTTa, pArzvanAtha ke 108 aTTama, 3 varSItapa navamAsI 9, chamAsI 2, samavasaraNa, siMhAsana, sahasrakUTa tapa ke 1024 upavAsa, 13 kAThiyA ke 13 aTThama, navapada tapa / 500 AyaMbila ekAMtara, do varSItapa, vardhamAna olI cAlu 500 AyaMbila, siddhitapa, zreNitapa, varSItapa, vardhamAna olI cAlu 500 AyaMbila, varSItapa zreNitapa, varSItapa, vardhamAna olI cAlu siddhitapa, zreNItapa, varSItapa zreNitapa, varSItapa, vardhamAna olI cAlu siddhitapa, vardhamAna olI cAlu 100 olI saMpanna, 500 AyaMbila 6 aThAI, 229 chaTTa, 16, 30 upavAsa, siddhitapa, varSItapa 2, cattAriaTThadasadoya tapa / 248. zrI naMdalAla devaluk, saMpA. jinazAsana nAM zramaNIratnoM, pR. 162 249. vahI, pR. 163 250. vahI, pR. 238, 253-59 323
Page #386
--------------------------------------------------------------------------
________________ anupamAzrIjI arUjAzrIjI amIvarSAzrIjI zIlabhadrAzrIjI samyagguNAzrIjI pramitaguNAzrIjI nIlaratnazrIjI jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa - 100 olI saMpanna, 700 AyaMbila, 6 aTThAI lagAtAra, sAntara aThAiyAM kaI, 229 chaTTa, mAsakSamaNa, 6, 16, 15 upavAsa, siddhitapa, zreNitapa, bhadratapa, kramazaH upavAsa bele, tele se 3 vrssiitp| - 100 olI saMpanna, 500 AyaMbila ekAMtara, vrssiitp| - 100 olI saMpanna, 500 AyaMbila ekAMtara, siddhitapa, zreNitapa, do varSItapa, cattAri0 - mAsakSamaNa, aTThAI 2, varSItapa, vardhamAna olI caalu| 3, 4, 5, 8, 10, 16, 30 upavAsa, akSayanidhi, 20 sthAnaka, navapada olI, varSItapa, 500 AyaMbila, 27 olIpUrNa, sahasrakUTa, 99 yAtrA do bAra, chaTTha se sAta yAtrA, ratnapAvar3I-dIpAvalI ke 9-9 cha8 va aTTama, karmasUdana, paMcamI, dazamI, navakAramaMtra aaraadhnaadi| 2, 3, 4, 8, 16, 30 upavAsa, kSIrasamudra, cattAri, aTThadasadoya varSItapa, siddhitapa, 20 sthAnaka, navapadaolI, 30 aTThama, cAra bAra 99 yAtrA, dIpAvalI, ratnapAvar3I tapa, upadhAna, cha8 se 7 yAtrA 7 bAra, 52 olI puurnn| 2, 3, 8, 30 upavAsa, siddhitapa, kSIrasamudra, pA~cama dazama gyArasa, upadhAna, navapada olI, dIpAvalI ratnapAvar3I, chaTTa, 20 sthAnaka, vardhamAna tapa cAlu, vrssiitp| - navapada olI, aThAI, varSItapa, siddhitapa, kaSAyajaya, indriyajaya, zatrujaya tapa, 99 yAtrA, cauvihAra cha? se sAta yAtrA, siddhAcala, 45 Agama tp| 4 se 11, 15, 16, 30 upavAsa, 20 sthAnaka, do varSItapa (eka cha8 se) navapada olI, vardhamAna tapa kI 28 olI, ye zatAvadhAnI thiiN| - 8, 9, 11, 30 upavAsa, vrssiitp| - varSItapa, paMcamI, dazama, bIsasthAnaka, 4, 5 upavAsa va lAkhoM kA jApa kSIrasamudra, aThAI, cha8 se 7 yAtrA, 99 yAtrA tIna bAra, navapada olI, vardhamAna tapa kI 20 olI, bIsa sthAnaka evaM jApa aadi| - bIsasthAnaka, mAsakSamaNa, siddhitapa, cattAri aTThadasadoya, navapada, vardhamAna tp| siddhitapa, 99 yAtrA tIna bAra, cattAri tapa, 16 maaskhmnn| 100 olI pUrNa, 4, 6, 16, 30 upavAsa, 50 aTTama, aThAI-4 kSIrasamudra, samavasaraNa, siMhAsana, siddhitapa, varSItapa, bIsa sthAnaka, navapada olI eka dhAnya se, dIpAvalI va ratnapAvaDI ke 9 chaTTha, dUja, paMcamI, gyArasa, 99 yAtrA pA~ca bAra, talAjA kI 99 yAtrA 5 bAra, siddhAcala, akSayanidhi, cattAri tapa, 150, 250, 500 AyaMbila, kalyANaka tapa, navakAratapa. 25 varSa se biyaasnnaa| tIrthayazAzrIjI mayaNAzrIjI vIrabhadrAzrIjI dharmodayAzrIjI manojJAzrIjI maMgalAzrIjI mahodayA zrIjI nirUpamAzrIjI
Page #387
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ dharmAnaMdazrIjI - siddhitapa, 16 upavAsa, 65 olI, 120 AyaMbila, indriyajaya, bIsa sthAnaka, kaSAyajaya, nAnA-moTA pkhvaasaa| zamadamAzrIjI - 10, 11, 16 siddhitapa, ratnapAvaDI, dIpAvalI, akSayanidhi, siddhAcala, vardhamAnatapa, cha?-paMcamI-ekAdazI-dazamI tp| nItiprajJAzrIjI - 8, 9, 15, 16, 20, 30 upavAsa, 20 sthAnaka, varSItapa, 32 olii| dIptiprajJAzrIjI - 8, 9, 11, 30 upavAsa, 20 sthAnaka, varSItapa, 31 olii| kiraNaprajJAzrIjI __- aTThAI 3, siddhitapa 2, varSItapa, bIsa sthAnaka, 13 olii| bhAgyodayAzrIjI - siddhitapa, zreNitapa, 108 aTTama, samavasaraNa, siMhAsana, varSItapa, cattAri0, 13 kAThiyA, sahasrakUTa, do-chaha, do atthaaii| suraralAzrIjI - 8 varSItapa, 45 Agama tp| mahAprajJAzrIjI - 8 varSItapa, siddhitp| zAsanarasAzrIjI - 8,1633 upavAsa, zreNitapa, cattAri tapa, olI caalu| mahendra zrIjI 500 aayNbil| azokazrIjI maaskssmnn| arUNaprabhAzrIjI mAsakSamaNa, siddhitapa, 500 aayNbil| AtmayazAzrIjI mAsakSamaNa, siddhitapa, 500 AyaMbila, shrennitp| amitaguNAzrIjI - mAsakSamaNa, siddhitapa, dhrmckrtp| anaMtaguNAzrIjI mAsakSamaNa, siddhitapa, 500 aayNbil| amIpUrNAzrIjI 500 AyaMbila anaMtakIrtizrIjI - siddhitapa, zreNitapa amIdarzAzrIjI ___ - mAsakSamaNa, dharmacakra, aTThama se bIsa sthAnaka anaMtayazAzrIjI __ - mAsakSamaNa, siddhitapa arcapUrNAzAzrIjI - siddhitapa, dharmacakra tapa, cattAriaTThadazadoya tapa arcitaguNAzrIjI - siddhitapa, dharmacakratapa, cattAriaTThadazadoya tapa mRdupUrNAzrIjI - siddhitapa, dharmacakratapa, cattAriaTThadazadoya tapa zrIjI siddhitapa, dharmacakratapa amIjharAzrIjI mAsakSamaNa, dharmacakratapa 325
Page #388
--------------------------------------------------------------------------
________________ vinendra zrIjI arpitaguNAzrIjI AtmajayAzrIjI muktiratnAzrIjI virAgaratnAzrIjI bhaktiratnAzrIjI jyeSThAzrIjI suguptAzrIjI saumyaratnAzrIjI namraratnAzrIjI ramyaratnAzrIjI hemaprabhAzrIjI padmalatAzrIjI pUrNalatAzrIjI cAritraratnAzrIjI guNaratnAzrIjI tIrtharatnAzrIjI - mAsakSamaNa, 500 AyaMbila mAsakSamaNa, 20 sthAnaka aTThama se, 8, 16 upavAsa, varSItapa olItapa cAlu 8, 9, 11, 30, 51 upavAsa, siddhitapa, 500 AyaMbila, varSItapa 500 AyaMbila, siddhitapa 10 aThAI, varSItapa 500 AyaMbila aThAI jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 8, 16, upavAsa bIsasthAnaka aura vardhamAna olI cAlu 8, 9, 10, 11, 30 upavAsa, pArzvanAtha ke 21 aTTama, siddhitapa, zreNitapa, samavasaraNa, siMhAsana, varSItapa siddhitapa, 25 olI, aThAI 8, 30 upavAsa, siddhitapa, varSItapa, dIpAvalI tapa, 13 olI 2, 3, 8, 16, 30 upavAsa, siddhitapa, navapada olI, paMcamI, dasama gyArasa, dIpAvalI ke evaM ratnapAvar3I ke chaTTa 2, 3, 8 upavAsa, siddhitapa, navapada olI, dIpAvalI va ratnapAvar3I ke chaTTha, paMcamI, dasama, gyArasa, varSItapa 99 yAtrA, bIsasthAnaka, Der3hamAsI tapa va 13 olI 16, 30 upavAsa, aThAI 2, kSIrasamudra, varSItapa, 96 jina kalyANaka, karmaprakRti tapa, ratnapAvar3I va dIpAvalI ke chuTTa, indriyajaya, kaSAyajaya, yogazuddhi, siddhAcala, 500 AyaMbila ekAMtara, navapada eka dhAna kI 11 olI, karmasUdana, akSayanidhi, gautama par3avA, paMcamI, dasama gyArasa, pUnama, 41 olI vardhamAna AyaMbila kI, cauvihArI chuTTa se sAta yAtrA, vividha tapa ekAsaNe se 91 olI, bIsasthAnaka, navapada, varSItapa ekama, pA~cama, dasama, pUnama, 8, 16,30 upavAsa 16, 28 upavAsa, pA~cama, dasama, pUnama, siddhitapa, cattAri, navapada, 21 olI 16, 30 upavAsa, siddhitapa, varSItapa, bIsasthAnaka, akSayanidhi, paMcamI, dasama, pUnama, gyArasa, 99 yAtrA, navapada olI, zaMkhezvara nAgezvara ke aTThama, upadhAna, dIpAvalI ke chaTTa, vardhamAna tapa kI 36 olI 8, 30 upavAsa, siddhitapa, paMcamI, dasama, terasa, pUnama, aSTApada olI, navapada olI eka dhAna se, 535 AyaMbila, gautama par3avA, akSayanidhi, vardhamAna tapa kI 68 olI upavAsa 435, aTThAI, dUja, paMcamI, dasama gyArasa, terasa, pUnama ko upavAsa 326
Page #389
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ siddhitapa, varSItapa, bIsa sthAnaka, cattAri0, 500 AyaMbila, 67 olI pUrNa, gautama par3avA 24, navapada olI eka dhAna se, aSTApada jI kI 8 olI, akSayanidhi manojitAzrIjI - 4, 8, 10, 11, 14, 16 upavAsa, do upadhAna, 19 aTThama, 6 kAya cAra bAra jJAnapaMcamI, kSIrasamudra, 21 olI saumyavadanAzrIjI - 5,11 upavAsa, varSItapa, 500 AyaMbila, bIsasthAnaka cAlu rAjitAzrIjI - 5, 8, 11, 16 upavAsa, varSItapa, 500 AyaMbila, bIsasthAnaka cAlu nirmitAzrIjI varSItapa, siddhitapa, 15 upavAsa bhavyapUrNAzrIjI - 3, 4, 8, 16, 30, 45 upavAsa, upadhAna 2, siddhitapa, 99 yAtrA, cauvihAra cha? se 7 yAtrA, akSayanidhi, navapada olI eka dhAnya kI, 35 olI, paMcamI, dasamI, gyArasa, pUnama suSeNAzrIjI - bIsasthAnaka, varSItapa, aThAI, pA~cama, dazamI ke aTThama 25, navakAratapa, 99 yAtrA, chaTha se 7 yAtrA, navapada olI, siddhAcala, sahasrakUTa tapa smitadarzanAjI - 8,11 upavAsa, siddhitapa, upadhAna 2 navapUrNAzrIjI - 16 varSItapa nayasiddhizrIjI - 8,10 upavAsa, merUdaMDa, bIsasthAnaka cAlu ratnatrayAzrIjI - 1 se 4 upavAsa, paMcamI, dazamI, pUnama bIsasthAnaka, akSayanidhi, navapada olI, vardhamAna tapa kI 12 olI, 99 yAtrA, rasatyAgI, sevAbhAvinI saumyaguNAzrIjI - kSIrasamaTa asA kSIrasamudra, aThAI 16, paMcamI, dazamI, gyArasa, navapada olI, varSItapa, upadhAna, 99 yAtrA, bIsasthAnaka va vardhamAna olI cAlu ramyaguNAzrIjI - cattAri, 16 upavAsa, paMcamI, dazamI, gyArasa, karmasUdanatapa, navapada olI, vardhamAna tapa kI 16 olI, bIsa sthAnaka, varSItapa, upadhAna, 99 yAtrA aadi| kalpitAzrIjI varSItapa 2, bIsa sthAnaka, paMcamI, dazamI, pUnama, ekAdazI ratnapAvar3I ke cha8, 99 yAtrA, chaTTha aTThama se sAtayAtrA, karmasUdana, upadhAna, cattAri, 500 AyaMbila, 108 aTThama, kalyANaka, siddhitapa, 34 olI kSIrasamudra, 2, 3, 4, 5, 9, 10, 16 upavAsa, chakAya 2, aThAI 2, zreNitapa, akSayanidhi, sahasrakUTa tathA vividha tapa ekAsaNA se amitajJAzrIjI . - 1, 2, 3, 4, 6, 16 upavAsa, 2 aThAI, cattAri, siddhitapa 2, varSItapa, upadhAna, 20 sthAnaka, 21 olI, navapada olI, paMcamI, dazamI, pUnama, 99 yAtrA, cha8 se 7 yAtrA, 81 AyaMbila, siddhAcala, karmasUdana tp| 327 For Pri b ersonal Use Only
Page #390
--------------------------------------------------------------------------
________________ nayaprajJAzrIjI AtmajJAzrIjI zIlaratnAzrIjI mokSaralAzrIjI jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa - 1 se 8 taka upavAsa, bIsa sthAnaka, navapada olI, varSItapa, upadhAna, vardhamAna tapa kI 55 olI, paMcamI, gyArasa, poSa dazamI, pUnama, dIpAvalI cha8, 99 yAtrA, cha? karake sAta yAtrA, ekAMtara 567 AyaMbila - 1 se 4, 8 16 upavAsa, paMcamI, dazamI, gyArasa, varSItapa, siddhitapa, bIsa sthAnaka, navapada olI, 13 olI, 99 yAtrA 3 bAra, chaTTha karake 7 yAtrA, karmasUdana tapa 8, sahasrakUTa 1 se 4, 8 upavAsa, navapada olI, dazama, pUnama, bIsa sthAnaka, upadhAna, varSItapa, dIpAvalI tapa, 22 olI - 12.3.5 do bAra 6,8,10,16 mAsakhamaNa, cattAri0, siddhitapa, zreNitapa, upadhAna 3, paMcamI, dazamI, gyArasa, pUnama, navapada olI, vardhamAna 26 olI, bIsa sthAnaka, dIpAvalI ke 7 cha8, 99 yAtrA, ekAMtara 500 AyaMbila - 1-4, 6, 8, 16 upavAsa, siddhitapa, navapada olI, varSItapa, upadhAna 2, vardhamAna tapa kI 21 olI, paMcamI dazama, pUnama, dIpAvalI ke cha? - paMcamI, dazama, pUnama, navapada kI olI, vardhamAna tapa kI 10 olI - aThAI 2, 11, 16 upavAsa, cattAri, upadhAna 2, varSItapa paMcamI, dazama, pUnama, dUja, dIpAvalI tapa, bIsa sthAnaka, vardhamAna tapa caalu| aThAI, varSItapa, upadhAna, mokSadaMDa, caitrI pUnama, navapada olii| varSItapa, 16 varSa se ekAsaNA, 30 olI, siddhitapa, merUterasa, cattAri, siddhAcala, svastika, mAsakSamaNa, 16 upavAsa, aThAI 3, aSTa mahAsiddhi, caudahapUrva, akSayanidhi, 6 kAya, 9 upavAsa, navapada olI, vardhamAna tapa kI 30 olI, pUnama, 108 aTTama, paMcaraMgI, karmasUdana, 20 sthAnaka, cauvihAra cha8 kara sAta yAtrA, 99 yAtrA, kalyANaka tapa, indriyajaya, 96 jina, upadhAna 3 sahasrakUTa tathA anya aneka choTI bar3I tapasyAe~ kii| samayajJAzrIjI siddharatnAzrIjI zrutajJAzrIjI dharmaprajJAzrIjI citprajJAzrIjI 5.3.1.3 tIrthazrIjI (saMvat 1973-2017) kher3A (mAtara) ke hAIkorTa ke suprasiddha vakIla zrI haribhAI ke yahA~ saMvat 1940 meM ApakA janma huaa| dazA poravAr3a vaMza ke zrI amRtalAla bhAI ke sAtha vivAha aura kucha hI samaya meM vaidhavya ke bAda tilaka zrI jI kI praziSyA banakara Apane sAdhvI-varga meM tapa kI jyoti prajvalita kii| pichale do hajAra varSoM meM vardhamAnatapa kI 100 olI pUrNa karane vAlI Apa prathama sAdhvI thIM, Apake pazcAt saiMkar3oM sAdhviyA~ isa mArga para agrasara huiiN| saMvat 2017 amadAbAda meM Apa svargastha huiiN| zrI raMjanazrIjI, pramodazrIjI, suraprabhAzrIjI ApakI parama viduSI ziSyAe~ haiN| pramodazrIjI kI nipuNazrIjI, nirUpamAzrIjI, hemaMtazrIjI tIna ziSyAe~ haiN| nipuNAzrIjI kI nirjarAzrI, 328
Page #391
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ bhAgyodayA zrI zAMtarasAzrI, nayaratnAzrI, kalparatnAzrI, mahAprajJA zrI evaM nItiprajJAzrIjI ye 7 ziSyAe~ haiN| jItajJAzrI kiraNaprajJAzrI, suratnAzrI, pUrNajJAzrI, bhavyaratnAzrI, somaprajJAzrI zAsanarasA zrI dIptiprajJAzrI ye pautra ziSyAe~ haiN| 251 5.3.1.4 raMjanazrI jI (saMvat 1973-2022 ) Apa tIrtha zrIjI kI saMsArI putrI evaM ziSyA bhI thiiN| sammedazikhara mahAtIrtha kA jIrNoddhAra Apake hI sadupadeza se isa sadI meM (saMvat 2017 ) huaa| itihAsa meM ApakA yaha avadAna apUrva hai| jahAM sAdhvI itane mahAn kArya kI preraNA srota banI ho / Apa jahA~ bhI vicarIM, vahAM mahilA maMDala sthApita krvaaye| 500-600 jitane vizAla zramaNI - parivAra kI saMcAlikA raMjanAzrIjI sAdhvI samAja ke liye gaurava svarUpA thiiN| Apake isa mahatkArya ko 'amRta samIpe ' grantha zrI ratilAla dIpacaMda desAI, zrI sammedazikhara tIrtha darzana ( sametazikhara jirNoddhAra samiti saMvat 2020 ) ke Amukha meM, tathA jJAnAMjali Adi sabhI pramukha granthoM ke lekhakoM ne sarAhA hai| raMjana zrIjI kI khAMti zrIjI, sarasvatI zrI, revatIzrIjI, malayA zrIjI 252, pravINa zrIjI 253, mayaNAzrIjI, priyaMkarA zrIjI 254, guNodayA zrI, khIrabhadrAzrIjI, manoguptAzrIjI ye 10 ziSyAe~ haiN| sarasvatI zrIjI kI sadguNAzrI25 va ajitAzrIjI haiN| revatIzrIjI kI rohitAzrIjI, rAmaguNAzrIjI, mahAguNAzrI mokSaguNA evaM prazamapUrNAjI haiN| rohitAzrIjI kI abhyudayAzrI, ripujitA zrI, jayaMkarAzrI, rakSitapUrNA zrI haiN| abhyudayAzrIjI kI do ziSyAe~ haiM - tattvajJAzrI, cArUjJatA zrI / ripujitA zrIjI kI suviditAzrI haiN| rAmaguNAzrIjI kI prazAMtaguNA, vijetAzrI tathA prazAMtaguNAzrIjI kI prazamapUrNA zrI va ratnapUrNA zrI hai / guNodayA zrI jI kI 7 ziSyAe~ manoramAzrI, kalpalatAzrIjI, lakSitA zrIjI, sunayajJAzrIjI dharmajJAzrI, saMvijJAzrIjI, kRtajJatA zrIjI haiN| manoramAzrIjI kI tIna ziSyAe~ haiM 7 AtmaguNAzrI jI manojitA zrIjI, vinItAguNAzrIjI | kalpalatAzrI jI kI eka ziSyA tattvavidAzrIjI / lakSitAzrIjI kI kalpapUrNAzrIjI va cidaratAzrIjI / sunayajJAzrIjI kI pramitajJAzrIjI, piyuSaprajJAzrIjI, karmajJAzrIjI, ramyajJAzrIjI, tRptijJAzrIjI, saumyajJAzrIjI evaM tattvaprajJAzrIjI haiN| 256 revatI zrIjI kI 31 sAdhviyA~ haiM, inameM revatI zrI, rohitAzrIjI ne 100 olI pUrNa kI haiM, zeSa sabakI vardhamAna tapa kI olI cAlU haiN| revatIzrIjI, jayaMkarAzrI, zamaguNAzrI, mahAguNAzrI, tattvahitAzrI, rakSitapUrNA zrI prazAMtaguNAzrI, viditapUrNA zrI (500 AyaMbila ArAdhikA), punItApUrNAzrI, praNidhAnapUrNA zrI evaM vijetA zrIjI ne mAsakSamaNa jaisI utkRSTa tapasyAe~ kI haiN| 257 5.3.1.5 zrI mRgendrAzrI jI ( saMvat 1989 - svargastha ) amadAbAda ke zrI popaTabhAI kI putrI zrI mRgendrAzrIjI ne 13 varSa kI umra meM zrI tilaka zrIjI ke pAsa dIkSA lI / vartamAna tapAgacchIya sAdhviyoM meM ye sarvazreSTha Agama amyAsI mAnI jAtI haiN| pAlItANAM Adi meM 200-250 sAdhviyoM ko jIvasamAsa Adi kA gaMbhIra adhyayana kraayaa| tapa tyAga meM ye svayaM bhI agraNI rahIM tathA apanI ziSyAoM ko bhI tapa kI preraNA dii| inhoMne vIsasthAnaka, vardhamAna tapa olI 29, bAvana jinAlaya, kalyANaka, ratnapAvaDI ke chaTTa, navapada olI eka dhAnya kI, poSa dazamI, mauna ekAdazI, jJAnapaMcamI Adi 251. vahI, pR. 165-71 252-256. inakA vizeSa paricaya agrima pRSThoM para dekheM 257. zramaNIratno, pR. 172-175 329 For Private Personal Use Only
Page #392
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa tapasyAe~ kii|258 zrI mRgendrAzrI jI kI 14 ziSyAe~ evaM 70 ke lagabhaga praziSyAe~ haiN| ziSyAoM ke nAmasaMvegazrIjI, suyazAzrIjI, prabodhazrIjI, vibudhazrIjI, saMvarazrIjI, mRgalakSyAzrIjI, vinItayazazrIjI, tattvarasAzrIjI, manISAzrIjI, RjuprajJAzrIjI, cidvarSAzrIjI zrutavarSAzrIjI, akSayavarSA zrIjI, haardjnyaashriijii| praziSyAoM ke nAma-RSidattAzrIjI, zubhaMkarAzrIjI, vipulayazAzrIjI, varadharmAzrIjI, kalpadharmAzrIjI, puSpadaMtAzrIjI, zubhrayazAzrIjI, susaMyatAzrIjI, vrytaashriijii| vratadharAzrIjI, AryavratAzrIjI, muditAzrIjI, kalpavaMditAzrIjI, dharmazIlAzrIjI, ramyazIlAzrIjI, bhavyazIlAzrIjI, abhijnyaashriijii| jinadharmAzrIjI, vIryadharmAzrI, divyadharmAzrI, nayadharmAzrIjI, dIptidharmAzrIjI, prItidharmAzrIjI, darzitAzrIjI, parAgadharmAzrIjI, viraagdhrmaashriijii| padmayazAzrIjI, mokSavidAzrIjI, prazamadharAzrIjI, zIlaMdharAzrIjI, kIrtidharAzrIjI; uditayazAzrIjI, upazamayazAzrIjI, kIrti rekhaashriijii| mArdavatAzrIjI, mokSaratAzrIjI, vizadaguNAzrIjI viraktAzrIjI, prazamaratAzrIjI, dharmaratAzrIjI, jayaprajJAzrI, vrataratAzrIjI, zamaratAzrIjI, vAtsalyaratAzrIjI, amitAzrIjI saumyatAzrIjI, zamitAzrIjI, praviditAzrIjI evaM vrennytaashriijii| isa prakAra ziSyA-praziSyA parivAra kI vizAlatA se zrI mRgendrAzrIjI ke viSaya meM yaha sahaja anumAna lagatA hai ki ve mahAguNI, zAsanaprabhAvikA evaM samartha sAdhvI thiiN|59 mRgendrazrIjI kI tapomUrti sAdhviyoM kA jJAtavya isa prakAra ullikhita haisaMvegazrIjI - vardhamAna tapa kI sau olI, bIsa sthAnaka, bAvana jinAlaya, kalyANaka, caumAsI, DeDhamAsI, paMcamI, navapadaolI (eka dhAnya se) prazamazrIjI - aThAI, solaha, bAvana jinAlaya, varSItapa, vardhamAna tapa kI 27 olI, navapada olii| nirvedazrIjI - bIsa sthAnaka, aThAI, varSItapa, paMcamI, navapada olI, siddhitapa, ekAdazI, vardhamAnatapa kI 45 olI, tIna caubIsI zubhaMkarAzrIjI - 8, 10, 16, 30 upavAsa, merUtapa, paMcamI, dazamI, navapada olI, bIsa sthAnaka, 96 jina kalyANaka, kSIrasamudra, pUnama, cattAri aTThadasa doya, vardhamAna tapa kI 51 olI se Upara, 100 AyaMbila, varSItapa, tIna caumAsI, siddhAcala ke 7 cha? 2 atttthm| kalpadharmAzrIjI upadhAna, navANu, paMcamI, kSIrasamudra, navapada olI, vardhamAna tapa kI 17 olI, poSadazamI (25 varSoM se) suyazAzrIjI navakAramaMtra va 14 pUrva ke ekAsana, 48 aTTama, bIsasthAnaka kI 2 ora vardhamAna tapa kI 9 olI, poSa dazamI tapa vipulayazAzrIjI - paMcamI, dazamI, bIja, gyArasa, vardhamAna tapa kI 25 olI, navapada olI aadi| prabodhazrIjI - 8, 11, 16, 17, 30 upavAsa, paMcamI, dasamI, gyArasa, vardhamAna tapa kI 63 olI, varSItapa, siddhitapa, navapada olii| mRgalakSyAzrIjI paMcamI, dazamI, bIsa sthAnaka, varSItapa, siddhitapa, zreNItapa, navapada olI, vardhamAna tapa kI 53 olI, 500 AyaMbila 258. vahI, pR. 237 259. vahI, pR. 117-79 330
Page #393
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ vinItayazAzrIjI mohajitAzrIjI padmayazAzrIjI manISAzrIjI RjuprajJAzrIjI amitAzrIjI saumyatA zrIjI samitAzrIjI prazAMtazrIjI vratadharAzrIjI vareNyatAzrIjI praviditAzrIjI mokSaratAzrIjI zamaratAzrIjI vAtsalyaratA zrIjI vrataratAzrIjI mArdavatAzrIjI vizadaguNAzrIjI - vardhamAna tapa kI 31 olI, navapada kI 40 olI, varSItapa, bIsasthAnaka, kSIrasamudra, aThAI, paMcamI, dazamI paMcamI, dasamI, aThAI, varSItapa, navapada olI paMcamI, bIsa sthAnaka, do varSItapa aThAI, navapadaolI, vardhamAna tapa kI 44 olI / ghaDiyA, beghaDiyA, navapada olI, poSa dazamI tIna varSItapa, siddhitapa, vardhamAna tapa, bIsa sthAnaka, paMcamI, caumAsI 4, ratnapAvar3I, chaTTha 9 tathA 7, 11, 16 upavAsa varSItapa, navapada olI, vardhamAna tapa olI 28, bIsa sthAnaka 3, caumAsI 2, siddhitapa, paMcamI, dasama gyArasa, 24 tIrthaMkara ke ekAsana, 45 upavAsa, 2 atthaaii| paMcamI, dasamI, navapada olI, karmasUdana, svargasvastika, aThAItapa paMcamI, navapada olI, vardhamAna tapa olI 26, bIsa sthAnaka, karmasUdana, varSItapa, siddhitapa, aThAI, svarga svastika tapa / 8, 9, 10, 11, 16, 30 upavAsa, bIsa sthAnaka, siddhitapa, navapada olI, paMcamI, gyArasa, Der3hamAsI, caumAsI, vardhamAna tapa olI 50, varSItapa do / 8, 16, 30 upavAsa, paMcamI, dasama do varSItapa, vardhamAna tapa olI 25, navapada olI, kSIrasamudra, bIsasthAnaka, upadhAna paMcama, dasama gyArasa, navapada olI, siddhitapa, bIsa sthAnaka, vardhamAna tapa kI 23 olI, cattAri aTTha dasa doya tapa / 8, 10, 11, 30 upavAsa, pA~cama, navapada olI, varSItapa do, siddhitapa, bIsa sthAnaka, dazama | do varSItapa, mAsakSamaNa, bIsasthAnaka, siddhitapa, 500 AyaMbila, vardhamAnatapa kI 76 olI ekAMtara 500 AyaMbila 45 upavAsa 500 AyaMbila, siddhitapa, bIsa sthAnaka do varSItapa siddhitapa, zreNItapa, vardhamAnatapa kI 14 olI, bIsasthAnaka, 8, 16, 30 tapa mAsakSamaNa, siddhitapa, vardhamAna tapa kI 100 olI sajor3e (kIrtimAna) siddhitapa, mAsakSamaNa 331
Page #394
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa - 30, 45 upavAsa, siddhitapa, zreNitapa mAsakSamaNa, siddhitapa mAsakSamaNa, siddhitapa. zreNItapa viraktAzrIjI muktiprajJAzrIjI prazamaratAzrIjI jayaprajJAzrIjI dharmajJAzrIjI mokSavidAzrIjI upazamayazAzrIjI uditayazAzrIjI kIrtirekhAzrIjI dharmazIlAzrIjI ramyazIlAzrIjI siddhitapa, 500 AyaMbila ekAMtara - siddhitapa, 500 AyaMbila ekAMtara __- siddhitapa, 500 AyaMbila, 3 upadhAna, aThAI, siddhitapa, navapada olI, vardhamAna tapa kI 40 olI, do varSItapa, paMcamI, vIsasthAnaka __ - siddhitapa, aThAI, mAsakSamaNa, upadhAna, vardhamAna tapa cAlu - upadhAna, aThAI, navapada olI, vardhamAna tapa kI 12 olI se Upara, mAsakSamaNa, paMcamI, akSayanidhi, varSItapa, vIzasthAnaka - upadhAna, aThAI, dharmacakra, paMcamI, akSayanidhi, vardhamAnatapa cAlu paMcamI, dazamI, navapada olI, upadhAna, vardhamAna tapa kI 31 olI, varSItapa, aThAI, 15 upavAsa, chaTTha se sAta yAtrA - 8, 9, 11, 30 upavAsa, paMcamI, dasamI, gyArasa, upadhAna, akSayanidhi, 500 AyaMbila ekAMtara, navapada olI, vardhamAna tapa kI 41 olI (cAlu) paMcaraMgI, siddhitapa, varSItapa, vIzasthAnaka Adi 8, 9, 11, 30 upavAsa, paMcamI, dasamI, gyArasa, siddhitapa, varSItapa, bIsasthAnaka, bhadratapa, navapada olI, vardhamAna tapa kI 36 olI(cAlu) ekAMtara 500 AyaMbila, siddhAcala ke 7 cha8, 2 aTThama, upadhAna aadi| - 8, 9, 10, 16, 30, paMcamI, dasamI, navapada olI, vardhamAnatapa olI (cAlu) siddhitapa, kSIrasamudra, upadhAna, akSayanidhi, svarga svastika, cha8 se sAta yAtrA aadi| paMcamI, dazama, gyArasa, navapada olI, vardhamAna tapa kI 40 olI (cAlu), siddhitapa, varSItapa, bIsasthAnaka, cha8 se sAta yAtrA, aThAI, mAsakhamaNa 4, 5, 6, 7, 8, 16, 30 upavAsa, bIsasthAnaka, bAvana jinAlaya, varSItapa, navapada olI, vardhamAna tapa kI 25 olI, 45 Agama 14 pUrva navakAramaMtra Adi ke ekAzana, paMcamI, aSTamI, dazama, gyArasa, caudasa, puunm| 9, 10, 12, 13, 15, 16, 21, 30 upavAsa, 8 aThAI, 10 aTThama, siddhitapa, samavasaraNa, cattAri, aTTha dasa doya, paMcaraMgI, varSItapa, Der3hamAsI, siddhAcala tapa, jJAnapaMcamI, poSadazamI, vardhamAna tapa olI 40 (cAla) navapadaolI eka dhAnya se, karmasUdana, bIsasthAnaka aadi| bhavyazIlAzrIjI abhijJAzrIjI AryavratAzrIjI zubhrayazAzrIjI susaMyatAzrIjI 332
Page #395
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ puSpadaMtAzrIjI varyatAzrIjI vIryadharmAzrIjI divyadharmAzrIjI parAgadharmAzrIjI virAgadharmAzrIjI nidhidharmAzrIjI - paMcamI, 99 yAtrA, cha8 se sAta yAtrA, navapada olI, upadhAna, 8, 9 upavAsa - 5, 6, 7, 8, 11, 30 bIsasthAnaka, kSIrasamudra, vardhamAnatapa kI 26 olI, siddhAcala, dIpAvalI tapa, upadhAna, paMcamI, dasamI, gyArasa, navapada olI, do bAra chaTa se sAta yAtrA, 99 yaatraa| - 7, 8, 30 upavAsa, siddhitapa, varSItapa, dIpAvalI ke 9 cha?, ekAMtara 500 AyaMbila, navapadaolI, bardhamAna tapa olI 25, paMcamI, dasamI, cha8 se sAta yAtrA, 99 yAtrA, yAvajjIvana pratidina tapArAdhanA meM saMlagna rhiiN| do aThAI, mAsakhamaNa, kSIrasamudra, paMcamI, dasamI, vIzasthAnaka, navapadaolI, vardhamAna tapa olI 21 (cAlu), 99 yAtrA, cha8 se sAta yaatraa| - 17, 30 upavAsa, dipAvalI cha?, paMcamI, dasamI, navapada olI, vardhamAna tapa olI (cAlu), 99 yAtrA, cha8 se sAta yaatraa| - , paMcamI, navapada olI, vardhamAna tapa (cAlu) ___ - 7, 8 upavAsa, navapada olI, vardhamAna tapa olI 16 (cAlu) bIsa sthAnaka, 99 yAtrA, cha8 se sAta yaatraa| - dIpAvalI tapa, varSItapa, navapada olI, vardhamAna olI (cAlu) 99 yAtrA cha8 se sAta yaatraa| ___- 4,5, 8 upavAsa, paMcamI, dazamI, varSItapa, navapada olI 1 dhAnakI, 10 navapadaolI vardhamAna tapa kI 17 olI (cAlu) 99 yAtrA, cha8 se sAta yAtrA 2 bAra - 4,5,6,7,8 upavAsa, varSItapa, bIsasthAnaka, navapada olI 15, vardhamAna tapa kI olI 29, dIpAvalI ke cha?, aTThama, 99 yAtrA, cha8 se sAta yaatraa| __- 3, 4, 5, 8 upavAsa, dIpAvalI ke 7 cha?, paMcamI, navapada olI, vardhamAna tapa kI 33 olI, 99 yAtrA do bAra, cha8 se sAta yAtrA do baar| - cha?, aTThama, aThAI, paMcamI, navapadaolI, vardhamAna tapa kI 25 olI dasamI, 99 yAtrA, cha8 se sAta yaatraa| - 6, 8, 17 upavAsa, dIpAvalI ke 9 cha?, paMcamI, bIsa sthAnaka, varSItapa, navapada olI, vardhamAna tapa olI 26, 99 yAtrA, chaTTha se sAta yAtrA, dsmii|260 dIptidharmAzrIjI varadharmAzrIjI jinadharmAzrIjI nayadharmAzrIjI prItidharmAzrIjI darzitAzrIjI 5.3.1.6 zrI manoharAzrIjI (saMvat 1984-2031) mAlavadeza dIpikA zrI manoharAzrIjI kA janma saMvat 1949 ko makSI tIrtha ke nikaTa bAMkAkher3I grAma meM zrI 260. muni zrI sudharmasAgarajI, jaina zAsana nAM zramaNIratno pR. 245-49 333
Page #396
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa lakSmaNacaMdajI saMkalecA ke yahA~ huaa| vivAha va vaidhavya ke pazcAt indaura meM 'suMdarabAI mahilAzrama' meM ye gRhamAtA ke rUpa meM kArya karane lgiiN| vahAM 'dharmottejaka mahilA maMDala' kI sthApanA kI, maMdira meM aSTApada kI racanA va pratiSThA krvaaii| kaI tapArAdhanA va tIrthayAtrA ke pazcAt saMvat 1984 phAlguna zuklA 5 indaura meM zrI vijayasAgarajI mahArAja se dIkSA pATha par3hakara zrI tilaka zrIjI kI ziSyA bniiN| inakI prathama ziSyA guNazrIjI inake sAtha hI dIkSita huI, pazcAt saMyamazrIjI, phalguzrIjI261, sumanazrIjI, subodhazrIjI, caturazrIjI, induzrIjI262, vivekazrIjI, sadakSAzrIjI va sanandAzrIjI ye 9 ziSyAe~ hii| samanazrIjI kI tattvajJAzrIjI. dhairyatAzrIjI. saryodayAzrIjI263 sUryakAMtAzrIjI, suvinayAzrIjI ye 5 ziSyAe~ haiN| sumanazrIjI kI dhairyatAzrIjI-vimalaprabhAzrIjI-prItidharAzrIjI-prItisudhAjI haiN| sUryakAMtAzrIjI kI tIna ziSyAe~ haiM-mRganayanAzrIjI, sudhAsanAzrIjI, sudhaamyaashriijii| mRganayanAjI kI punaH tIna ziSyAe~ haiM- muktinilayAzrIjI, zIlapadmAzrIjI, muditaashriijii| vivekazrIjI kI vikAsa prabhAzrIjI ziSyA hai| isa prakAra manoharAzrIjI vizAla ziSyA-praziSyA kI saMpadA se vibhUSita tapomUrti sAdhvI thii| mAlava deza meM inake dvArA kaI dharma uddhAraka kArya hue| saMvat 2031 meM ye svargavAsinI huiiN|264 5.3.1.7 zrI puSpAzrIjI (saMvat 1987-2017) tyAga ke mArga para sabhI parivArIjanoM ko jor3ane vAlI puSpAzrIjI kapar3avaMja (gujarAta) ke pratiSThita zeTha zrI jhaveracaMda vIzAnI aura mAnakuMvarabena kI suputrI thIM, tathA gAMdhI parivAra ke zreSThI mANekacaMdabhAI kI putravadhU thii| vaidhavya ke pazcAt apane bhatIje vartamAna kaMcanasAgarasUrijI ke sAtha saMvat 1987 vaizAkha zuklA 10 ko kapar3avaMja meM hIrazrIjI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| dIkSA ke pazcAt inake preraka vyaktitva se putra, putravadhUe~, pautra-pautrI sabhI ne eka sAtha dIkSA aMgIkAra kara jaMbUkumAra kA Adarza upasthita kiyaa| saMvat 2017 kapar3avaMja meM hI samatA-samAdhi pUrvaka inakA svargavAsa huaa| usa samaya ApakI ziSyA-praziSyAoM kI saMkhyA 80 se Upara thii| kucha ziSyA - praziSyAoM ke nAma isa prakAra haiM-sumalayAzrIjI, manakazrIjI, niraMjanAzrIjI, prabhaMjanazrIjI, snehaprabhAzrIjI, candraguptAzrIjI, saMvegazrIjI, kalpayazAzrIjI, tattvajJAzrIjI, vizvaprajJAzrIjI, dharmajJAzrIjI, samyagratnAzrIjI, divyodayAzrIjI, amIprajJAzrIjI, kanakaprabhAzrIjI, hemendra zrIjI, nityodayAzrIjI, vaaNcymaashriijii| puSpAzrIjI mahArAja kI gurUNI hIrazrIjI mahArAja kI 17 ziSyAe~ thIM- pradhAnazrIjI, dAnazrIjI, harakha zrIjI, sunaMdAzrIjI, revatIzrIjI, hemazrIjI, zAMtizrIjI, hemantazrIjI, vasaMtazrIjI, kumudazrIjI, vinayazrIjI, devazrIjI, puSpAzrIjI, sumitrAzrIjI, kamalazrIjI, manoharazrIjI, jajJAzrIjI, inameM puSpAzrIjI, va manoharazrIjI, ke atirikta anya sAdhviyoM ke viSaya meM vizeSa jAnakArI upalabdha nahIM huii|265 zrI puSpAzrIjI ke parivAra kI tapomUrti zramaNiyA~ isa prakAra haiM-266 zrI hemendra zrIjI - 8, 16 upavAsa, varSItapa, 500 Ayambila kIrtilatAzrIjI - 11, 15, 16, 17 upavAsa, cAra aThAI, cattAri aTTha dasa doya, varSItapa mokSAnaMdazrIjI - siddhitapa, zreNitapa, varSItapa, cattAri, 8, 16, 30 upavAsa 261-263.inakA vizeSa paricaya agrima pRSThoM para aMkita hai| 264. zramaNIratno, pR. 175-77 265. vahI, pR. 221-23, noTa - sumalayAzrIjI va hemendrazrIjI kA vizeSa paricaya agrima pRSThoM para dekheM 266. vahI, pR. 259, 260 334
Page #397
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ AtmAnaMda zrIjI harSayazAzrIjI candrayazAzrIjI vIrezAzrIjI mInezAzrIjI ratnezAzrIjI yazavIrAzrIjI malAzrIjI vicakSaNAzrIjI tilaka zrIjI mahendra zrIjI tAraka zrIjI kiraNa zrIjI tilottamAzrIjI sUryakAMtA guNodayA zrIjI vipulayazAzrIjI ramyaprajJAzrIjI mahAyazAzrIjI - siddhitapa zreNitapa, varSItapa cattAri, 8, 16, 30 upavAsa 2 varSItapa aThAI siddhitapa, zreNitapa, varSItapa, navapada olI, vardhamAna tapa kI 18 olI pUrNa, chaTTa se sAta yAtrA, paMcamI, dazama, gyArasa, 5, 8, 13, 16, 19, 30, 45 upavAsa siddhitapa zreNitapa, varSItapa 500 AyaMbila, navapada olI, vardhamAna tapa kI 14 olI, 8, 16, 20, 30, 33, 35, 45 upavAsa 9,10, 11, 16, 30 upavAsa, 3 aThAI ke Upara aTThama, zreNItapa, siddhitapa, varSItapa (eka chaTTha se) 99 yAtrA 2 bAra, chaTTha kara sAta yAtrA, dIpAvalI tapa, sahasrakUTa, tIrthaMkara tapa, paMcamI, dazama, gyArasa, pUnama / nau varSItapa / 16, 30, 45, 51 upavAsa, zreNitapa, siddhitapa, varSItapa cattAri0, aThAI 9 bAra, navapada olI, vardhamAna tapa kI 25 olI, sahasrakUTa Adi / siddhitapa, varSItapa 2, chamAsI 2, caumAsI 2, tInamAsI 1, Der3hamAsI 1, 8, 16 upavAsa, vIzasthAnaka varSItapa 2, 6, 8, 9, 10, 30 upavAsa, bIsasthAnaka siddhAcala, 99 yAtrA, cauvihArI, chaTTha se sAta yAtrA, zreNitapa, varSItapa cattAri, 500 AyaMbila, 8, 9, 10, 15, 16, 30 upavAsa, kalyANaka tapa, 51 olI, ratnapAvaDI ke ATha chaTTha eka aTThama, dIpAvalI ke 5 chaTTa, 10 varSa ekAsaNA, paMcama, gyArasa, dazama varSItapa, bIsasthAnaka, 8, 10, 16 upavAsa varSItapa bIsasthAnaka, 500 AyaMbila, 8, 9, 10, 11, 15 upavAsa 8, 9, 10, 11, 12 upavAsa, cattAri0 varSItapa, bIsasthAnaka, 500 AyaMbila siddhitapa, dharmacakratapa, 2 varSItapa, 20 sthAnaka, 300 AyaMbila, 8, 9, 10, 16 upvaas| do varSItapa bIsasthAnaka, 8, 9, 10, 16, 30 upavAsa siddhitapa, do varSItapa 20 sthAnaka, 8, 9, 10, 15, 16, 30 upavAsa siddhitapa, do varSItapa 20 sthAnaka, 8, 9, 10, 15, 16, 30 upavAsa varSItapa 8, 30 upavAsa siddhitapa, zreNitapa, varSItapa 500 AyaMbila, 8, 9, 10, 11, 15, 16, 30 upavAsa 335
Page #398
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bahada itihAsa arUNodayAzrIjI - do varSItapa, 500 AyaMbila, sahasrakUTa, 8, 9, 30 upavAsa harSalatAzrIjI - 8, 9, 10, 11, 15, 16, 30 upavAsa, siddhitapa, zreNitapa, do varSItapa, 500 AyaMbila devayazAzrIjI - siddhitapa, zreNitapa, varSItapa, 8, 9, 10, 11, 16, 30 upavAsa kalpavarSAzrIjI - siddhitapa, 8, 10, 16 upavAsa inake parivAra kI prAyaH sAdhviyA~ vardhamAna olI tapa kI samArAdhanA meM saMlagna haiN| 5.3.1.8 zrI sumalayAzrIjI (saMvat 1987 - svargastha) puSpAzrIjI ke bhAI kI putravadhu caMdana prAraMbha se hI anAsakta vRtti vAlI thI, ye apane putra va pati ko bhI unhIM bhAvoM se anuraMjita kara saMvat 1987 ASAr3ha zuklA 6 ko saMyama patha para agrasara huii| pati labdhisAgarajI aura putra sUryodayasAgarasUrijI ke nAma se prakhyAta hue| sumalayAzrIjI kI 13 ziSyAe~ huiiN| - sUryakAMtAzrIjI, vicakSaNAzrIjI, tilaka zrIjI, mahendrazrIjI, tArakazrIjI, kiraNazrIjI, tilottamAzrIjI, harSalatAzrIjI, zubhodayAzrIjI, vipulayazAzrIjI, ramyayazAzrIjI, mayAyazAzrIjI, amyudyaashriijii| inakI ziSyAe~ -padamalatAzrIjI267, guNodayAzrIjI, ratnarekhAzrIjI, ramyaprabhAzrIjI, tIrthayazAzrIjI zubhaMkarAzrIjI, mahAnaMdAzrIjI, sujyeSThAzrIjI, arUNodayAzrIjI, suradrumAzrIjI siddhidrumAzrIjI, devayazAzrIjI, kalpavarSAzrIjI268 | 5.3.1.9 zrI aMjanAzrIjI (saMvat 1987-2041) bhAvanagara ke trApaja grAma ke vAraiyA parivAra meM saMvat 1936 ko kalyANajI bhAI evaM hemIbena ke yahA~ aMjanAzrIjI kA janma huaa| jaMbUkumAra ke samAna vairAgI haThIcaMdabhAI ke sAtha saMbaMdha ho jAne para do putra va eka putrI ko paidA kiyaa| laghu putra ke dehAvasAna se vizeSa virakta bane pati kA anukaraNa kara ye bhI saMvat 1987 kArtika kRSNA tRtIyA ke dina dIkSita ho giiN| AtmadhyAna meM nimagna rahate hue mAsakSamaNa, 16, 15, 9, 8 upavAsa, varSAMtapa, bIsasthAnaka kI olI vardhamAna tapa kI 22 olI, navapada olI, bAvana ajavAlA, parvatithi ArAdhanA, ratnapAvar3I ke cha? aTThama, terA kAThiyA ke 13 aTTama, do chaH mAsI, cha: cAramAsI, do Der3hamAsI, eka ar3hImAsI, 11 mAsa ekAMtara upavAsa, merUtapa Adi tapa kiyaa| kaiMsara kI asahya vedanA meM apUrva samatA kA paricaya dekara talAjAtIrtha para saMvat 2041 meM mahAprayANa kiyaa| inakI putrI viduSI sAdhvI vidyAzrIjI inhIM kI ziSyA bnii| vidyAzrIjI kI 5 ziSyAe~ - zrI raMjanAzrIjI, guNodayAzrIjI, zIlavratAzrIjI, AdityayazAzrIjI, pUrNakalAzrIjI evaM 6 praziSyAe~-priyadarzanAzrIjI, zubhadarzanAzrIjI, guNaratnAzrIjI, abhayaratnAzrIjI, vimalayazAzrIjI tathA kIrtikalAzrIjI haiN|269 zrI aMjanAzrIjI ke parivAra kI tapomUrti zramaNiyA~ nimnalikhita hai-70 - 267. vizeSa paricaya agrima pRSThoM para dekheM 268. vahI, pR. 223-25 269. vahI, pR. 232-33 270. muni sudharmasAgarajI, jinazAsana nAM zramaNIratno, pR. 266-68
Page #399
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ vidyAzrIjI - navapada olii| guNAdeyAzrIjI - aThAI, varSItapa zIlavratAzrIjI - 8, 9, 10, 11, 30 upavAsa, kalyANaka, varSItapa, siddhitapa, 20 sthAnaka, navapada olI, vardhamAna tapa cAlu AdityayazAzrIjI - aThAI, varSItapa, 20 sthAnaka, kalyANaka, siddhitapa, navapada olI, vardhamAna tapa caalu| vimalayazAzrIjI __- 8, 9, 11, 15, 30 upavAsa, siddhitapa, varSItapa, 20 sthAnaka, navapada olI, kalyANaka, vardhamAna tapa caalu| priyadarzanAzrIjI - 8, 9, 15 bIsasthAnaka zubhadarzanAzrIjI - 8, 9, 11, 16, 30 upavAsa, varSItapa, siddhitapa, kalyANaka, navapada olI, sthAnaka pUrNakalAzrIjI aThAI 2, 16, varSItapa, siddhitapa, 20 sthAnaka, kalyANaka, navapada olI, bIsa sthAnaka abhayaralAzrIjI - 8, 15, 16, 30, varSItapa, siddhitapa, 20 sthAnaka, kalyANaka, navapada olI, vardhamAna olI caalu| kIrtikalAzrIjI - 8, 16, bIsa sthAnaka, navapada olI, vardhamAna olI caalu| tilakazrIjI - 8 varSItapa, siddhitapa, kaSAyajaya, indriyajaya, zatrujayamodaka, navapada olI, vardhamAna tapa kI olI, 99 yAtrA, cauvihAra cha8 se 7 yaatraa| kArUNyodayAzrIjI - 5, 8, 16, 31 upavAsa, bIsa sthAnaka, varSItapa, vardhamAna tapa cAlu, siddhAcala, 99 ___ yAtrA 4 bAra, merUterasa, varNa kI navapada olI 13, akSayanidhi tp| hemendra zrIjI - siddhitapa, varSItapa, vardhamAna tapa cAlu, aTThAI 2, varNa kI navapada olI, 99 yAtrA paMcamI, dasama, 21 aTThama, upadhAna, akSayanidhi tp| cArUdarzAzrIjI 500 AyaMbila ekAMtara, 31 aTTama, 5, 8 upavAsa do-do bAra, varNa kI navapada olI, vardhamAna tapa cAlu, aSTApada kI 8 olI, paMcamI, dazama, gyArasa, gautama pratipadA, upadhAna 4, akSayanidhi tp| akSitAzrIjI - 8, 30 upavAsa, varSItapa, vardhamAna tapa cAlu, bIsa sthAnaka, dazama, pA~cama, 5 upavAsa 5 bAra, 41 aTThama, 2 updhaan| pUrvitAzrIjI - 15 aTThama, 30 olI varNa kI, vardhamAna tapa cAlu, 20 sthAnaka, paMcamI, dazama, upadhAna, 4 akSayanidhi tp| 337
Page #400
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa hemaprabhAzrIjI kIrtilatAzrIjI narendra zrIjI kalpabodhazrIjI mahApUrNAzrIjI zamitapUrNazrIjI bhavyadarzitAjI divyadarzitAjI tattvatrayAzrIjI - cha8 se sAta yAtrA, 99 yAtrA 7 bAra - aTThAI 3, 11, 15, 16, 17 upavAsa, varSItapa, cattAri0, vardhamAna tapa cAlu, navapada kI 12 olI, 99 yAtrA 3 bAra, cha8 se 7 yaatraa| - 8, 16, 30 upavAsa, paMcamI, gyArasa, moTA pakhavAsA, cattAri, 20 sthAnaka, cha? se| varSItapa, 500 AyaMbila, siddhitapa, Der3hamAsI, do mAsI, 100 olI pUrNa dvitIya baar| 18 olI, navapada sahasrakUTa aadi| - 8, 9, 16, 30 upavAsa paMcamI, gyArasa, 20 sthAnaka, siddhitapa, navapada olI, zreNitapa, bhadratapa, mahAdhana tapa, nigodanivAraNa, samavasaraNa, siMhAsana, cattAri., do-cAra-chahamAsI tapa, 500 AyaMbila, varSItapa 2, sahasrakUTa, vardhamAna 100 olI pUrNa karake punaH prAraMbha, anya tapa ke ekaasnne| 9,10,11,16,21.30 upavAsa, dazama, 20 sthAnaka, cattAri. navapada olI dIkSA se cAlu, 500 AyaMbila, 21 aThAI, 7 varSItapa (eka cha8 va eka aTThama se) siddhitapa, navapada olI, paMcamI, vardhamAna olI cAlu - siddhitapa 2, navapada olI, aThAI paMcamI, siddhitapa, navapada olI ___ - 8, 10, upavAsa, varSItapa, cha8 se 7 yAtrA, paMcaraMgI, navapada olI, vardhamAna olI cAlu, pA~cama, dIpakavrata 6, 8, 9, 11, 16, 30 upavAsa, varSItapa, siddhitapa, sahasrakUTa, navapada olI, cha? se 7 yAtrA, pA~cama, dazama, vardhamAna olI 18 aThAI, varSItapa, 20 sthAnaka, siddhitapa, cha8 se 7 yAtrA, vardhamAna olI cAlu - 20 sthAnaka, varSItapa, 500 AyaMbila, 16, 30 upavAsa, vardhamAna olI cAlu - 20 sthAnaka, varSItapa, aThAI, cha8 se 7 yAtrA, vardhamAna olI cAlu - 20 sthAnaka, vardhamAna tapa cAlu tattvaguNAzrIjI hitajJAzrIjI kaivalyazrIjI bhavyAnaMdazrIjI pUrNitaprajJAzrIjI 5.3.1.10 zrI malayAzrIjI (saMvat 1990-2048) saurASTra ke lakhatara grAma meM saMvat 1966 meM popaTabhAI evaM maNIbahana zeTha ke ghara janmI tathA amadAbAda meM bhIkhI bhAI se alpavaya meM hI pariNaya saMbaMdha se jur3I malayAzrIjI vaidhavya ke pazcAt saMvat 1990 vaizAkha zuklA 9 ko raMjanazrIjI ke caraNoM meM dIkSita huii| aThAI, solaha, mAsakhamaNa, kSIrasamudra, vIzasthAnaka, varSItapa, navapada olI, paMcamI, ekAdazI, ratnapAvar3I ke bele, siddhAcala ke bele, vardhamAna tapa kI oliyA~ Adi tapa, tyAga va aneka tIrthayAtrA rUpa triveNI saMgama se jIvana ko sArthaka karatI huI khAnapura meM saMvat 2048 ko samAdhi pUrvaka 338
Page #401
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ svargastha huiiN| Apake ziSyA praziSyA parivAra meM 55 viduSI sAdhviyA~ haiN| svayaM kI 5 ziSyAe~ haiM-praguNAzrIjI, narendrazrIjI272, zamadamAzrIjI, kaivalyazrIjI, hitjnyaashriijii| zamadamAzrIjI kI do ziSyAe~ haiM-tattvatrayAzrIjI, tttvgunnaashriijii| kaivalyazrIjI kI do ziSyAe~ haiM- karUNAzrIjI, bhvyaanNdshriijii| karUNAzrIjI kI rAjapUrNAzrIjI, jayapUrNAzrIjI, samakitapUrNazrIjI, ye tIna tathA bhavyAnaMdazrIjI, kI pUrNaprajJAzrIjI, kalpaprajJAzrIjI, rAjaprajJAzrIjI, kairavaprajJAzrIjI-bhavyaprajJAzrIjI, pUrNitaprajJAzrIjI, ziSyAe~ haiN| hitajJAzrIjI kI harSajJAzrI, citprajJAzrI haiM, harSajJAzrI kI rakSitAzrIjI ziSyA haiN|73 zrI malayAzrIjI ke parivAra kI tapomUrti zramaNiyA~74 - prazamazIlAzrIjI-aThAI prazamanAzrIjI, prazamazreyAzrIjI- aThAI, prazamAnaMdazrIjI - nau upavAsa, prazamAnanAzrIjI, prazamadarzitAzrIjI - varSItapa, prazamaratnAzrIjI- zreNitapa, varSItapa, mAsakSamaNa, prazamavarSAzrIjI -varSItapa, siddhitapa, 8, 16, 30 upavAsa, prazamarakSitAzrIjI - mAsakSamaNa, prazamadarzAzrIjI- mAsakSamaNa, zreNitapa, 440 AyaMbila, prazamIzAzrIjI - varSItapa, 8, 30 upavAsa, prazamatIrthAzrIjI-varSItapa, 500 AyaMbila, prazamanaMditAzrIjI - 500 AyaMbila, prazamajJeyAzrIjI - varSItapa, 8, 9, 11 upavAsa prazamajinezAzrIjI - varSItapa, 8, 9, 10, 11, 16, 31 upavAsa, prazamajinAzrIjI - 31 upavAsa, prazamavadanAzrIjI - siddhitapa, zreNitapa, bhadratapa, mAsakSamaNa, prAyaH sabhI kI vardhamAna olI cala rahI hai| zrI sutArAzrIjI - varSAMtapa, sujJarasAzrIjI - varSItapa, 500 AyaMbila, mAsakSamaNa, sulakSitAzrIjI -500 AyaMbilA, zubhavarSAzrIjI - 500 AyaMbila, vrssiitp| ratnaprabhAzrIjI- vrssiitp| 51 olii| mokSAnaMdAzrIjI-8, 16, upavAsa, harSavardhanAzrIjI-8, 16 upavAsa, siddhitapa, cattAri aTTha dasa doya, celaNAzrIjI- varSItapa, siddhitapa, hitaprajJAzrIjI- aThAI 8, 16, siddhitapa, zreNitapa, cattAri., AtmajJAzrIjI- 8, 9, 11 upavAsa, varSItapa, vajraratnAzrIjI- varSItapa, mAsakhamaNa, nItiprajJAzrIjI- varSItapa, mAsakSamaNa, siddhitapa, 8, 11, upavAsa, rAjapuNyAzrIjI- ATha varSItapa, zreNitapa amitajJAzrIjI - 8, 10 upavAsa, kSIrasamudra, varSItapa, bIsasthAnaka, navapada olI 45, vardhamAna tapa kI 69 olI, 99 yAtrA do bAra, chaTTha se sAta yAtrA, siddhAcala, paMcamI, dazama, gyArasa, puunm| ye mAtra 9 varSa kI umra se navapada olI satata kara rahI haiN| niraMjanAzrIjI - do aThAI, 16, cattAri, ghar3iyA beghaDiyA, navapadaolI, bIsa sthAnaka, pA~cama, dazama, 99 yAtrA do bAra, chaTTha se sAta yAtrA nirUpamAzrIjI - 4, 8, 11, 16, 30 upavAsa, upadhAna, akSayanidhi, navapadaolI, paMcamI, dazamI, siddhitapa, varSItapa, dIpAvalI cha8, 99 yAtrA, caitrIpUnama zubhodayAzrIjI 8 upavAsa, akSayanidhi, navapada olI, siddhAcala va talAjA kI 99 yAtrA, ekAsaNe aadi| dharmajJAzrIjI - 5, 6, 8, 9, 11, 16, 30 upavAsa, kSIrasamudra, siddhitapa, varSItapa, 500 AyaMbila ekAMtara, 54 olI, navapada olI 30 varSa se, 99 yAtrA cauvihAra cha8 se sAta yAtrA, 271-272. inakA vizeSa paricaya tAlikA meM dekheN| 273. zramaNIratno, pR. 183-85 274. vahI, pR. 260-66 339
Page #402
--------------------------------------------------------------------------
________________ pramitajJAzrIjI - suradrumAzrIjI - siddhigumAzrIjI - amitaguNAzrIjI jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa siddhAcala, akSayanidhi, Der3hamAsI, ar3hImAsI, bIsa sthAnaka, paMcamI, dazamI, gyArasa, pUnama, kalyANaka, upadhAna, kaSAyajaya tp| sabhI ke vardhamAna olI cAlu haiN| 8, 16, upavAsa, DeDhamAsI, varSItapa, 500 AyaMbila ekAMtara, navapadaolI 25 varSa se, vardhamAna olI 46, siddhAcala, 99 yAtrA, cauvihArI cha? se sAta yAtrA, kalyANaka, paMcamI, dazama, gyArasa, puunm| ye zatAvadhAnI haiN| 6, 8, 11, 30 upavAsa, olI 39, varSItapa, navakAratapa, dharmacakra, akSayanidhi, 99 yAtrA, cauvihAra cha8 se sAta yAtrA, pA~cama, dazama, pUnama, upadhAna 2, kalyANaka, navapada olI, zatrujayamodaka, svargasvastika, siddhAcala, paradezI rAjA tapa aadi| 4, 5, 8, 9, 16 upavAsa, kSIra samudra, zreNitapa, siddhitapa, varSItapa 3, upadhAna 2, 500 AyaMbila, bIsa sthAnaka, vardhamAna tapa kI 40 olI. navapadaolI. paMcamI. dazama, 99 yAtrA, cauvihArI cha8 se sAta yAtrA Der3hamAsI, aDhImAsI, siddhAcala, nAnA-moTA 10 paccakkhANa, 18 varSa se bIyAsana, vividha ekAsaNA 5, 6, 9, 11, 17, 30 upavAsa, paMcamI, dazamI, gyArasa, pUnama, navapadaolI eka dravya se, cattAri., siddhitapa, kSIrasamudra, 20 sthAnaka, varSItapa, upadhAna 2, vardhamAna tapa kI olI 80 pUrNa. 500 AyaMbila ekAMtara. nAnA-moTA pakhavAsA. navapadaolI 20, 15 tithi ArAdhanA, 99 jina tapa, akSayanidhi, siddhAcala kA tapa, 99yAtrA tIna bAra, chaTTha se sAta yAtrA, abhigraha aTThama 3 ye zatAvadhAnI, vaktRtva guNa se yukta hotI huI bhI choTe bar3e sabhI sAdhuoM ko vaMdana karatI haiN| 4, 5, 6, 8, 9, 10, 11, 15, 16 upavAsa, siddhitapa, varSItapa, paMcamI, dazama, gyArasa, Der3hamAsI, merUolI 5, bIsa sthAnaka, nAnA-moTA pakhavAsA, siddhAcala TraeNka, 99 yAtrA talAjA kI, vardhamAna tapa kI 88 olI, navapada olI, samavasaraNa, siMhAsana, 500 AyaMbila ekAMtara, 101 AyaMbila, kSIrasamudra, sammedazikhara kI 21 yaatraa| 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 16, 30 upavAsa, siddhitapa, zreNitapa, do varSItapa (eka cha? se) bIsasthAnaka, 96 jina olI, karmasUdana, bar3A pakhavAsA, 65 olI, navapada olI, pA~cama, dazama, gyArasa, pUnama, siddhAcala ke 7 chaTTha 2 aTThama, 99 yAtrA, 229 chaTTa, dIpAvalI ke 9 cha8, kSIrasamudra, akSayanidhi, 500 AyaMbila ekAMtara, sahasrakUTa 5, 8, 11, 16, 30 upavAsa, siddhitapa, dharmacakra, varSItapa, paMcamI, dazamI, gyArasa, caMpApAMkhar3I, dIpAvalI ke 9 8, navapada olI, vardhamAna olI 42, anya mahAbhadrAzrIjI vinItAjJAzrIjI kalpadrumAzrIjI 340
Page #403
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ apUrvayogAzrIjI viditayogAzrIjI zubhaMkarAzrIjI mahAnaMdAzrIjI divyapUrNAzrIjI divyaprajJAzrIjI divyAMganAzrIjI prazamaprajJAzrIjI ekAsaNA, kSIrasamudra, siddhAcala - 8, 10, 16 upavAsa, bIsa sthAnaka, siddhAcala, 99 yAtrA navapadaolI, vardhamAna tapa kI 26 olI, paMcamI, dazamI, caMpA pAMkhar3I, dIpAvalI cha? tapa 9 - 8, 10, 16 siddhitapa, varSItapa, siddhAcala, bIsasthAnaka, navapadaolI, paMcamI, dazamI, dIpAvalI chaTTha, vardhamAna olI cAlu - 8, 15, 16 varSItapa, 20 sthAnaka, 325 AyaMbila ekAMtara, vardhamAna tapa cAlu, vividha ekAsaNA tapa - 8, 11, 16 upavAsa, zreNitapa, siddhitapa, 20 sthAnaka, mAsakSamaNa, varSItapa 2, cattAri., cha8 se sAta yAtrA, vardhamAna olI cAlu - 10, 16, aThAI 2, siddhitapa, samavasaraNa, varSItapa, 500 AyaMbila vardhamAna olI cAlu - 7, 10, 11, 16, 30 upavAsa, do samavasaraNa, varSItapa, 500 AyaMbila - 5, 8 upavAsa siddhitapa 4, 5, 6, 10, 11, 30, 45 aThAI 15, mauna cauvihAra se do aThAI, zreNitapa, siddhitapa, 500 AyaMbila, 20 sthAnaka, paMcamI, gyArasa, dIpAvalI tapa, 99 yAtrA 4 bAra, aTThama se 11 yAtrA, 13 bAra cauvihArI cha? se sAta yAtrA, navapada olI eka dravya, olI 60 pUrNa 3. 4, 6, 7, 16, 30 upavAsa, varSItapa 3 (eka cha8 se), navapada olI, cattAri, pA~cama, dasama, aSTamI, gyArasa, aSTamAsI, cAramAsI, chamAsI, 99 yAtrA 5 bAra, siddhAcala tapa 2 bAra, kaI sAhajika cha? kiye| do aThAI, 9, 10, 13, 30 upavAsa, siddhitapa, varSItapa 2 paMcamI, navakArapada, 500 AyaMbila ekAMtara, bIsa sthAnaka, gyArasa siddhitapa, varSItapa, 20 sthAnaka, paMcamI, gyArasa, 14 pUrva ke ekAsaNe 8, 16, 30, 45 upavAsa, zreNitapa, siddhitapa, varSItapa, 500 AyaMbila, 20 sthAnaka, vardhamAna tapa kI 89 olI, paMcamI, gyArasa zreNitapa, siddhitapa, bIsasthAnaka 8, 500 AyaMbila, paMcamI, gyArasa - 8, 16, siddhitapa, zreNitapa, varSItapa, bIsasthAnaka, 500 AyaMbila ekAMtara - 8, 11, 16 varSItapa, siddhitapa, bIsasthAnaka, pA~cama, gyArasa - 8, 16, 30 upavAsa, 20 sthAnaka pramodazrIjI prazamarasAzrIjI jayadharmAzrIjI pradIptAzrIjI . darzanarasAzrIjI tattvarasAzrIjI pUrNatAzrIjI divyatAzrIjI 341
Page #404
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa prabhaMjanAzrIjI - 3, 4, 5, 6, 8, 16 caumAsI, varSItapa, siddhAcala, bIsasthAnaka, kalyANaka, pA~cama, gyArasa, merUterasa, dazamI, navapada olI, naMdIzvaratapa kanakaprabhAzrIjI aThAI 5, varSItapa 4, cattAri, vardhamAna olI 51, caumAsI, tInamAsI, domAsI, ar3hImAsI, Der3hamAsI, chamAsI, indriyajaya, paMcamI, dasama, gyArasa, merUterasa, siddhAcala, 500 AyaMbila ekAMtara, navapada olI, ratnapAvar3I va dIpAvalI tapa, samavasaraNa, siMhAsana, bIsasthAnaka manakazrIjI ___ - 8, 9, 16, 30 upavAsa, varSItapa, 20 sthAnaka, navapada olI, vardhamAna tapa olI 15 saMvegazrIjI - 8, 9, 10, 11, 16, 20, 30 upavAsa, siddhitapa, 20 sthAnaka, navapada olI, 52 jinAlaya tapa vardhamAna olI cAla kalpayazAzrIjI varSItapa, siddhitapa, 52 jinAlaya, cattAri., bIsa sthAnaka, caumAsI tapa, vardhamAna olI cAlu tattvajJAzrIjI - 6, 8 varSItapa, navapada olI, vardhamAna olI cAlu vizvaprajJAzrIjI - 8, 9, 10, 11, 16, 30 varSItapa, zreNitapa, siddhitapa, bhadratapa, samavasaraNa, siMhAsana, 20 sthAnaka, sahasrakUTa, navapada olI, 108 aTThama cAlu saumyadarzitAzrIjI - 8, 9, 10 siddhitapa, zreNitapa, navapada olI bIsasthAnaka sahasrakUTa samyakratnAzrIjI - aThAI, siddhitapa, zreNitapa, navapada olI bIsasthAnaka sahasrakUTa jayarekhAzrIjI - 2, 3, 6, 7, 8, 10 upavAsa, dUja, paMcamI, gyArasa, dasama, 20 sthAnaka, 100 olI pUrNa, varSItapa 2, 500 AyaMbila, siddhAcala, cha8 se 7 yAtrA 2 bAra, 99 yAtrA tIna bAra, talAjA kI 99 do bAra akSayarekhAzrIjI _ - 2, 3, 8, 9, 16 varSItapa, 20 sthAnaka, 14 olI, siddhAcala, cauvihArI cha8 se 7 yAtrA navaratnAzrIjI 6, 10, 16, 30, 45 upavAsa, zreNitapa, siddhitapa, 20 sthAnaka, 90 olI pUrNa, 525 AyaMbila, paMcamI, dasama, gyArasa, dIpAvalI tapa, 99 yAtrA do bAra, siddhAcala tapa, do caumAsI Adi anya tapa nirantara cAlu, navapada kI 10 olI cidralAzrIjI - paMcamI, 20 sthAnaka, cha8 se sAta yAtrA, 99 yAtrA, navapada olI, siddhAcala tapa, vardhamAna tapa kI 26 olI pUrNa, 2 gyArasa Adi 5.3.1.11 zrI phalguzrIjI (saMvat 1990-svargastha) apane nirmalaguNoM meM sAdhvI saMgha meM sammAnanIya pada ko prApta zrI phalguzrIjI kA janma ujjaina ke nikaTa 'Agara' grAma meM saMvat 1966 meM huA, pitA motIlAla jI evaM mAtA zrImatI jar3AvabAI thiiN| nau varSa kI umra meM 342 342
Page #405
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ vivAha aura nau mAsa meM hI isa saMbaMdha para ulkApAta par3ane para phalguzrI kA bAlamana vairAgya-vAsita ho gayA, kiMtu mohagrasta parivAra ne dIkSA kI anumati nahIM dI, satata saMgharSa ke pazcAt saMvat 1990 phAlguna kRSNA 6 ko zrI candrasAgara sUrIzvarajI dvArA saMyama grahaNa kara liyaa| zAsanonnati ke anekavidha karttavya karake ve ujjaina meM svargavAsinI huiiN| inakI 8 ziSyAe~ - dhyAnazrIjI, RjutAzrIjI, kalyANazrIjI, vinayaprabhAzrIjI, azokazrIjI, amitaguNAzrIjI,75 tathA AtmayazAzrIjI haiN| kalyANazrIjI kI ziSyA mahendrazrIjI-muktizrIjI tathA vinayaprabhAzrIjI kI vinendrazrI aura candraprabhAzrIjI haiN|276 5.3.1.12 nirUpamAzrIjI (saM. 1990-vartamAna) bhoyaNItIrtha ke nikaTastha grAma DAMgaravA se apanI mAtu zrI caMcalabahana evaM do bahanoM ke sAtha saMvat 1990 phAlguna kRSNA 7 ko amadAbAda meM dIkSita nirUpamAzrIjI aneka Agama-graMthoM kI vijJAtA evaM tapomUrti sAdhvI ratnA haiN| ATha, dasa, solaha, mAsakhamaNa, siddhitapa, varSItapa, 250-500 saMlagna AyaMbila tapa, vardhamAna AyaMbila kI saMpUrNa 100 olI, 24 tIrthaMkara ke ekAsana, bIsasthAnaka Adi vividha tapasyAe~ kii| inakI aneka ziSyAe~ haiM-jyeSThAzrI, prazamarasAzrIjI, jayarekhAzrIjI, jayavardhamAzrIjI, pradIptAzrIjI, puNyayazAzrIjI, prazamaprajJAzrIjI aadi| jyeSThAzrIjI kI pramitaguNAzrI- suguptAzrI- namraratnAzrI- nIlaratnAzrIjI, saumyaratnAzrIjI- ramyaratnAzrIjI, samyagguNAzrIjI Adi ziSyA haiN| jayarekhAzrIjI kI akSayarekhAzrIjI navaratnAzrI- cidratnAzrI haiN| pradIptAzrIjI kI pUrNatAzrI aura divyatAzrI tathA prazamaprajJAzrIjI kI divyadarzanAzrI aura smitadarzanAzrIjI haiN|27 5.3.1.13 zrI sulasAzrIjI (saMvat 1991 se vartamAna) UnAvAM (mahesANA) meM mUlacaMdabhAI ke yahA~ avatarita sulasAzrIjI ne mAtA pitA do bhrAtAoM ke sAtha saMvat 1991 caitra zuklA 11 ko ratalAma meM dIkSA grahaNa kI, evaM apanI mAtuzrI sadguNAzrIjI kI ziSyA bnii| aneka zAstroM kA jJAna saMpAdana karane ke sAtha 21 varSa dAdI gurUNI zrI sarasvatIzrIjI evaM 10 varSa gurUNI kI sevA meM rata rahIM, inakI 13 ziSyA evaM 14 praziSyAoM ke nAma isa prakAra haiM -tattvAnaMdazrIjI, suguNAzrIjI, sudharmAzrIjI, hitodayAzrIjI, sujyeSThAzrIjI, surakSAzrIjI, puNyayazAzrIjI, viratiyazAzrIjI, devajJAzrIjI, bhAvaratnAzrIjI, rAjanaMditAzrIjI, tattvanaMditAzrIjI, nayanaMditAzrIjI, sunaMditAzrIjI, AgamayazAzrIjI, akSatayazAzrIjI, vizvodayAzrIjI, zIladarzanAzrIjI, kalpadarzanAzrIjI, pUrNadarzanAzrIjI, nirmaladarzanAzrIjI, vizvavaMditAzrIjI, tattvarakSAzrIjI, muktirakSAzrIjI, vizvanaMditAzrIjI, jayanaMditAzrIjI, shrutnNditaashriijii| vizAla sAdhvI saMgha kI AsthAbhUmi sulasAzrIjI kaTTara AcAra kI samarthaka evaM svAvalambI jIvana kI himAyatI mahAviduSI sAdhvI haiN| inake parivAra kI aneka sAdhviyoM ne tapa kI ujjavala jyoti pradIpta kI hai, una sabakA upalabdha vivaraNa nIce diyA jA rahA hai-78zrI sarasvatIzrIjI - 8, 16, 30 upavAsa, 108 AyaMbila, merUdaMDa, caudahapUrva, vardhamAna tapa kI 56 olI, kalyANaka, karmasUdana, caturdazI, samavasaraNa, teraha kAThiyA ke 13 aTThama, 275. vizeSa paricaya agrima pRSThoM para dekheM 276. zramaNIratno. pR. 180 277. vahI, pR. 181-83 278. vahI, pR. 188-89 343 For Privat n al Use Only
Page #406
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI sadguNAzrIjI ajitAzrIjI sulasAzrIjI tattvAnaMda zrIjI jayanaMditAzrIjI sujyeSThAzrIjI bhAvaratnAzrIjI suguNAzrIjI sudharmAzrIjI pUrNadarzanAzrIjI tattvarakSAzrIjI muktirakSA zrIjI devayazAzrIjI - - jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa tIrthaMkara tapa, bele se varSItapa upavAsa se varSItapa kSIrasamudra, gaNadharatapa, merUterasa, navapada olI 21, bIsasthAnaka, yugapradhAna tapa Adi vividha tapa / 8, 16, 30 upavAsa, varSItapa, samavasaraNa, siddhitapa cattAri aTTha dasa doya, merUdaMDa, navakAra tapa kSIrasamudra, poSadazamI, merU terasa, bIja, aSTamI, caudasa, bIsa sthAnaka evaM kaI ekAsanA bIyAsanA Adi tapasyA / varSItapa, upadhAna 3, aTThAI, siddhAcalatapa, vardhamAna tapa kI 35 olI, navapada olI 27, ekamAsI, domAsI, cAramAsI, rohiNItapa, akSayanidhi tapa tathA anya tapa / do varSItapa meM eka chaTTa se, aThAI, navapada ke 9 aTThama, 14 varSa ekAsana, navapada olI varNa se aura sAdI, bIsasthAnaka, vardhamAna tapa kI 25 olI tathA anya vividha tapa / varSItapa, bIsasthAnaka, vardhamAna tapa kI 37 olI, navapada olI 47 varSa se, 8, 16 upavAsa va ekAsane siddhitapa, varSItapa, aThAI, kSIrasamudra, bIsasthAnaka, vardhamAna tapa kI 16 olI (cAlu) 8, 11, 30 upavAsa, siddhitapa, bIsa sthAnaka, karmasUdana, vardhamAna tapa kI olI 33 (cAlu) bIja, pUnama va ekAsaNe 9, 11, 15, 16, 17 aThAI, siddhitapa, varSItapa kSIrasamudra, bIsasthAnaka, vardhamAna tapa kI 23 olI (cAlu) bIsasthAnaka, 13 varSa ekAsaNA, vardhamAna tapa kI 25 olI, navapada olI 35 bIsasthAnaka, vardhamAna tapa kI 25 olI, navapada olI 40 13 varSa ekAsaNA 16 upavAsa / siddhitapa, varSItapa 2, navapada olI, jJAnapaMcamI, gyArasa, dazama, bIsa sthAnaka, gautamasvAmI ke chaTTa, 16, 8 upavAsa va ekAsaNe siddhitapa, varSItapa 16 upavAsa, bIsasthAnaka, dazamI, paMcamI, gyArasa, vardhamAna tapa kI 14 olI, navapada olI, kSIra samudra / mAsakSamaNa, 4, 5, 6, 8, 9, 11, 16 upavAsa, paMcamI, gyArasa, navapada olI, vardhamAna tapa kI 17 olI, bIsasthAnaka, kSIrasamudra, giranArakI sAta yAtrA, 99 yAtrA, upadhAna 2 mAsakSamaNa, 16, 8, 9, 11 upavAsa, kSIrasamudra, bIsasthAnaka, vardhamAna tapa olI 51 Adi / 344
Page #407
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ zrutanaMditAzrIjI - mAsakSamaNa, siddhitapa, varSItapa, bIsasthAnaka, vardhamAna tapa kI 20 olI, 9, 11, 16 upavAsa, 2 atthaaii| nirmaladarzanAzrIjI - siddhitapa, 9, 8 upavAsa, vardhamAna tapa kI 27 olI, 99 yAtrA, cha8 se sAta yAtrA dobAra, upadhAna, akSayanidhi, bIsasthAnaka, paMcamI, dazamI, navapada olI aadi| pUrNadarzanAzrIjI - siddhitapa, varSItapa 2, navapada olI, kSIrasamudra, 9, 16 upavAsa upadhAna, pAMtrIsu, paMcamI, gautamasvAmI ke chaTTa, dazama, gyArasa vizvodayAzrIjI - mAsakSamaNa, siddhitapa, 9, 11, 16, 8 upavAsa, upadhAna, varSItapa, cattAri, bIsasthAnaka, navapada olI, pAMcama, dazama va ekAsaNA aadi| vizvanaMditAzrIjI - 9, 16 upavAsa, bIsasthAnaka, kSIrasamudra, vardhamAna tapa kI 17 olI, navapada olI, 99 yAtrA, cha8 se sAta yAtrA, paMcamI, dazama, varSItapa aadi| zIladarzanAzrIjI - mAsakSamaNa, siddhitapa, zreNItapa, catAri aTTha dasadoya, 16, 11, 8 upavAsa, vardhamAna tapa kI 37 olI, 3 upadhAna, akSayanidhi, navapada olI, paMcamI, gyArasa, 99 yAtrA, chaTra se 7 yAtrA, vividha aTTama, varSItapa 2, bIsasthAnaka ekAsaNaM, T siddhitapa, 16, 10, 8, 4, 5, 6 upavAsa, poSadazamI ke dasa aTTama, dIpAvalI ke 5 chaTTha, mokSadaMDa, caudapUrva, paMcamI, svargasvastika tapa, vardhamAna tapa kI 82 olI, varSItapa 2, bIsasthAnaka Adi tp| saMyamaguNAzrIjI mAsakSamaNa, 15, 16, 11, 10, 9, 5, 6 upavAsa, 12 aThAI, 25 aTThama, poSadazamI aTThama 15, kSIrasamudra, siddhitapa, zreNItapa, cattAriaTTha dasa doya, samavasaraNa, siMhAsana, eka mAsI, chaH mAsI, ATha mAsI, tIna mAsI, cAra mAsI, cha mAsI (5 dina kama) tapa, vividha ekAsaNa tapa, bIsa sthAnaka, do varSItapa, upadhAna 3, ratnapAvar3I chaTTha, gyArasa, 15 varSa AyaMbila, svastika tapa, kalyANaka, vardhamAna tapa kI 35 olI, navapada olI Adi anya vividha tp| sunaMditAzrIjI - 8, 16 upavAsa, varSItapa, bIsasthAnaka, vardhamAna tapa kI 27 olI akSatayazAzrIjI - 8, 9, 16 upavAsa, kSIrasamudra, bIsasthAnaka, aSTApada, varSItapa, vardhamAna olI 27 vizvanaMditAzrIjI - 8, 16, 31 upavAsa, bIsasthAnaka, varSItapa, vardhamAna tapa kI 38 olI, navapada olI punyayazAzrIjI - 8, 9, 16, 30 upavAsa, varSItapa, bIsasthAnaka, vardhamAna tapa kI 90 olI tattvanaMditAzrIjI - vardhamAna tapa kI 17 olI, kSIrasamudra, varSItapa, bIsasthAnaka nayanaMditAzrIjI - 8, 16 upavAsa, varSItapa, siddhitapa, bIsasthAnaka, vardhamAna olI 31 navapada olI surakSAzrIjI 45 345 For Privalumadonal Use Only
Page #408
--------------------------------------------------------------------------
________________ viratiyazAzrIjI AgamayazAzrIjI hitodayAzrIjI kalpadarzanAzrIjI pUrNaprajJAzrIjI rAjaprajJAzrIjI jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa - 8, 16, 31 upavAsa, bIsasthAnaka, cattAri, vardhamAna olI 27 olI, navapada olI prativarSa - 8, 11, 16 upavAsa, kSIrasamudra, varSItapa, bIsasthAnaka, vardhamAna olI 25, navapada olii| - varSItapa do, 16, 11, 8 upavAsa, vividha kaI aTThama, akSayanidhi, paMcamI, dazamI, vardhamAna tapa kI 27 olI, navapada kI 20 olI (Age cAlu) upadhAna, cAra varSa se ekaasnnaa| ina mahAsatIjI ne 13 varSa kI alpAyu meM mAsakSamaNa jaisA dIrgha tapa kara kIrtimAna kiyaa| - varSItapa, 16, 9, 8, 4 upavAsa, upadhAna, navapada kI eka dhAnya kI olI, cha? se girirAja kI sAta yAtrA, 8 aTTama, paMcamI, gyArasa Adi tapa paMcamI, dazamI, dUja, navapada olI, vardhamAna olI tapa 37 se Age, bIsasthAnaka, varSItapa 3, akSayanidhi tapa, karmasUdana kI olI do, aThAI, 96 jina ke upavAsa, navakAra tapa, cAramAsI, do mAsI tapa, cauvihAra cha8 se sAta yAtrA, ekAMtara 500 AyaMbila, 99 yAtrA do bAra, vividha ekAsaNA tapa paMcamI, dasamI, aThAI, varSItapa 3, cAramAsI, chaH mAsI tapa, 500 AyaMbila ekAMtara, vardhamAna tapa kI 19 olI, navapada olI, zatrujaya kI 99 yAtrA do bAra, cauvihAra cha8 se sAta yAtrA do bAra, bIsa sthAnaka tp| - jJAnapaMcamI, vardhamAna olI 22, varSItapa siddhitapa, bhadratapa, bIsasthAnaka, 99 yAtrA, cauvihAra cha8 se sAta yAtrA, aThAI, navapada olii| paMcamI, dazamI, akSayanidhi, vardhamAna tapa-28, bIsasthAnaka, navapada olI, aThAI, varSItapa 4, siddhitapa, zreNItapa, bhadratapa, navakAratapa, cha: mAsI, cAramAsI-3, tInamAsI, domAsI, Der3ha mAsI tapa, 500 AyaMbila ekAMtara, zatrujaya ke cha8 aTTama, cauvihAra cha8 se sAta yAtrA, tivihAra cha8 se sAta yAtrA, 99 yAtrA do baar| paMcamI, dazamI, ekAdazI, upadhAna 2, aThAI, varSItapa, vardhamAna tapa cAlu, navapada olI, bIsasthAnaka, 99 yAtrA do bAra, cauvihAra cha? 7 yAtrA, Der3ha mAsI, akSayanidhi tapA aThAI, samavasaraNa tapa 2, 500 AyaMbila, vardhamAna tapa kI 32 olI navapada olI, 99 yAtrA. bIsasthAnaka kI 5 olii| yaha tapa 20 varSa kI umra meM 3 varSa kI dIkSA paryAya taka kA hai| adhyayana bhI viziSTa hai| - varSItapa, paMcamI, 99 yAtrA do bAra, chaTTha se sAta yAtrA 2, aTThama se sAta yAtrA, siddhitapa, zreNItapa, bIsasthAnaka, vardhamAna tapa kI 29 olI, navapada olI, zatrujaya pUrNanaMditAzrIjI kalpaprajJAzrIjI kairavaprajJAzrIjI bhavyajJAzrIjI pUrNadarzitAzrIjI 346
Page #409
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ bhAvitaratnAzrIjI viditaratnAzrIjI namratAzrIjI saritAzrIjI mokSajJAzrIjI bhavyaprajJAzrI chaTTha aTThama, sahasrakUTa, aThAI, kSIra samudra tapa / prajJAvaMta sAdhvI haiN| paMcamI, dasamI, gyArasatapa, 50 aTTama, bIsasthAnaka, 96 jina olItapa, navapada olI, aSTamI, siddhitapa, varSItapa aThAI, ekAsaNe / varSItapa 500 AyaMbila, bIsasthAnakatapa, navapada olI, vardhamAna tapa kI 15 olii| dUja, paMcamI, dasamI, gyArasa, akSayanidhi, navapada olI, divAlI chaTTha, vardhamAna tapa kI 13 olI (cAlu) siddhitapa, solaha upavAsa, khIrasamudra, varSItapa bIsasthAnaka kI olI, dIpAvalI chaTTha, navapada olI, vardhamAna tapa kI 18 olI (cAlu) dasama, paMcamI, gyArasa, akSayanidhi tapa, navakAratapa, paMcaraMgI, ekAsaNe Adi / akSayanidhi tapa 4, upadhAna, dUja, paMcamI, aSTamI, dazamI, gyArasa, merUterasa, caudasa, basasthAnaka tapa, 96 jina tapa, vijaya kI 5 olI, karmasUdana tapa, bAvana jinAlaya, 45 Agama, 14 pUrva, aSTamAsiddhi, namaskAra tapa, labdhitapa, svargasvastika tapa, modakatapa, 4, 5, 6, 8, 9, 10, 11, 15, 16 mAsakSamaNa, kSIrasamudra, sAtasamudra, cattAriaTTha dasa doya, siddhitapa, paMcaraMgI, 150 kalyANaka, varSItapa, zatruMjaya tapa 3, zatruMjaya modaka, dIpAvalI aTThama 20, pArzvanAtha aTThama (108) 1024 sahasrakUTa, 229 chTTha va aTThama, caitrIpUnama 22, sAta saukhya, yogazuddhi, ratnatraya, ratnapAvaDiyA, navapada olI 32, caumAsItapa 9, vardhamAna tapa olI 49, karmaprakRti tapa, zreNItapa dharmacakra, sAta saukhya ATha mokSa, nAgezvara pArzvanAtha ke aTTama tathA ekAsane se anya bhI vividha tapa karatI huI ye labdhi-saMpanna tapomUrti sAdhvI ke rUpa meM jinazAsana kI dIptImAna maNI hai| 279 aTThama, bIsasthAnaka, bele va upavAsa se varSItapa, upadhAna, navapada olI, vardhamAna tapa kI 14 olI, dIpAvalI chaTTa, siddhitapa, navakAramaMtra Adi / 5.3.1.14 zrI pravINazrIjI (saMvat 1991-2047 ) saMvat 1971 rAjanagara ke mohanabhAIvAdI va nAraMgIbahana ke yahA~ janmI isa puNyAtmA ne saMvat 1991 kArtika kRSNA 11 ko amadAbAda meM zrI siddhasUrijI (bApajI) ke varadahasta se zrI raMjanAzrIjI kI nezrAya meM dIkSA grahaNa kii| prajJA kI utkarSatA ke sAtha vardhamAna AyaMbila tapa kI 100 olI pUrNa kara apanI Atmazakti kA paricaya dene vAlI tapodIpta sAdhviyoM meM ye eka haiN| bIsasthAnaka tapa, ratnapAvar3I, siddhAcala ke chaTTa-aTThama, bAvana jinAlaya, karmaprakRti ke 158 upavAsa, 96 jina olI upavAsa se, 45 Agama tapa, mAsakhamaNa, navapada jI kI lagabhaga 100 olI, 24 tIrthaMkara tapa, ekAdazI, paMcamI, dasamI Adi anya bhI aneka tapasyAe~ inhoMne kii| saMvat 279. muni zrI sudharmasAgarajI, jinazAsana nAM zramaNIratno, pR. 238-44 347
Page #410
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 2047 meM samAdhi pUrvaka kaiMsara kI asahya vedanA ko sahakara kAladharma ko prApta huiiN| saMyamamArga para gatizIla inakI kaI ziSyAe~ praziSyAe~ haiM - mRdutA zrIjI 280, sujJatAzrIjI, bhAvitAzrIjI, hitaprajJAzrIjI, harSapUrNAzrIjI, vizvaprajJAzrIjI, vizvajJAzrI, ramyaprajJAzrI, ratnaprajJAzrI, vardhamAna zrIjI, sujetAzrIjI, harSitA zrIjI, vizuddhaprajJAzrIjI Adi | 281 5.3.1.15 zrI vidyAzrIjI ( saMvat 1991 se vartamAna) mAtA sAdhvI aMjanAzrI evaM pitA zrI haMsasAgarasUrijI ke anAsakta jIvana se saMskArita vidyAzrIjI saMvat 1991 phAlguna kRSNA 13 ko laghu bhrAtA ( zrI narendrasAgara muni) ke sAtha dIkSita huiiN| Adhe ghaMTe meM 50 gAthAeM smRti meM rakha sakane kI kSamatA se saMpanna sAdhvI kA aneka Agama-graMthoM meM niSNAta honA svAbhAvika hI thaa| sAr3he 12 varSa tIvra karmodaya kI sthiti meM bhI inake dvArA racita gIta, gahuMlI, dohe Adi 'vidyAsaMgIta saritA' bhAga 1 se 3 taka prakAzita ho cuke haiM, citrakalA, vyAkhyAna kalA meM bhI ye gaNanIya sthAna para haiN| isa prakAra vidyAzrIjI ne apane nAma ko to sArthakatA pradAna kI hI sAtha hI jinazAsana kI bhI ullekhanIya sevA kI hai| 282 5.3.1.16 zrI rAjendra zrIjI ( saMvat 1992 se vartamAna ) vikrama saMvat 1972 ahamadAbAda ke 'mAstara' amRtalAlabhAI va menAbAI kI suputrI rUpa meM sukhyAta 'tArA' vAtsalyamUrti tilakazrIjI ke sAnnidhya meM tyAga ke mArga para saMvat 1992 vaizAkha zuklA 4 ko agrasara hokara 'rAjendra zrI' nAma ko prApta huii| adhyAtma kA gahana adhyayana karane ke sAtha hI inhoMne vardhamAna AyaMbila tapa kI 100 olI pUrNa kI, punaH isI tapa ko prAraMbha kara 20 taka olI kI, sAtha meM varSItapa siddhItapa, pA~catithi upavAsa, navapada olI Adi nirantara tapa dharma meM saMlagna rhiiN| inake bAhya va AbhyaMtara tapa se AkarSita hokara kaI mumukSu AtmAe~ sAdhanA patha para ArUr3ha huiiN| inakI nimnalikhita viduSI ziSyA - praziSyAe~ haiM ziSyAe~ - kAruNyazrIjI, zubhodayA zrIjI, sulakSaNAzrIjI, lakSyajJAzrIjI / pautra ziSyAe~- vinayadharmAzrIjI, guNaratnajJAzrIjI, 283 somayazAzrIjI, kalparekhA zrIjI, vizvahitAzrIjI, hRdayaMgamA zrIjI / prapautra ziSyAe~ - priyadharmAzrIjI, saumyavadanAzrIjI, jayanazIlAzrIjI, takSazIlA zrIjI, yazodharmAzrIjI, damitadharmAzrIjI, nItidharmAzrIjI, jitadharmAzrIjI | 284 inakI ziSyAoM meM kaI ugratapasvinI haiN| vinayadharmAzrIjI ne mAsakSamaNa, vardhamAnatapa kI 100 olI kI sAtha hI zreNItapa va 500 AyaMbila bhI kiye| priyadharmAzrIjI ne bhI vardhamAna tapa kI 100 olI, punaH 12 olI, siddhitapa zreNItapa, varSItapa 500 AyaMbila tathA siddhAcalajI, talAjA tathA giranAra kI 99 yAtrAe~ kI / zubhodayA zrIjI mAsakSamaNa, 500 AyaMbila, ekAntara, siddhitapa, cattAri aTTha dazadoya tapa saMpanna kara cukI haiN| hRdayaMgamA zrIjI ne zreNItapa, siddhitapa tathA 500 AyaMbila kiye| jayanazIlA zrIjI ne bhI ekAMtara 500 AyaMbila kiye| yazodharmAzrIjI ne, 5,7,8,30 upavAsa, do varSItapa, vardhamAna tapa kI 54 se Upara olI, vIsasthAnaka, 280. vizeSa paricaya tAlikA meM dekheM 281. jinazAsana nAM zramaNIratno, pR. 185 282. vahI, pR. 234-36 283. inakA paricaya tAlikA meM dekheN| 284. jinazAsana nAM zramaNIratno, pR. 180 348
Page #411
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ siddhitapa 500 AyaMbila, siddhAcala kI 99 yAtrA kii| inake atirikta zrI lakSyajJAzrI, takSazIlAzrI, kalparekhAzrIjI ne bhI mAsakSamaNa tathA aneka choTI-bar3I tapasyA kI / isa prakAra ina sAdhviyoM ne jainadharma tathA saMgha ke gaurava meM mahAna abhivRddhi kI hai | 285 5.3.1.17 zrI suraprabhAzrIjI ( saMvat 1995 ) rANapura nivAsI zreSThI nAgaradAsa va jhabakabena kI suputrI samatA kA janma saMvat 1960 ko huA / samatA ne apane hI samakSa pati, putra evaM putrI kA saMyoga, viyoga rUpa dRzya pratyakSa dekhakara mokSamArga kA anusaraNa karane kA lakSya banAyA aura saMvat 1995 jyeSTha zuklA 6 ke dina zrI tIrthazrIjI ke caraNoM meM apanA jIvana samarpita kara diyaa| dIkSA ke pazcAt jahAM bhI vicarIM vahIM aneka bhavyAtmAoM ko dharma kA marma batAkara mukti kA rAhI banA diyA inakI parama viduSI ziSyAe~ isa prakAra haiM- kanakaprabhAzrIjI, tattvabodhazrIjI, dharmAnaMda zrIjI, ratnatrayAzrIjI, ratnaprabhAzrIjI, dharmodayA zrIjI, inameM sutArA zrIjI, nityodayA zrIjI, 286 dhairyaprabhAzrIjI, jayajJAzrIjI, tattvarekhAzrIjI, sulakSitAzrIjI, viratiprajJAzrIjI, sujJarasAzrIjI, bhavyalakSitAzrIjI, zubhavarSAzrIjI, hitavardhanAzrIjI, matijJA zrIjI / yaha kanakaprabhAzrIjI kA parivAra hai aura ratnatrayAzrIjI ke parivAra meM saumyaguNAzrIjI, ramyaguNAzrIjI, amitajJAzrIjI, nayaprajJAzrIjI, zIlaratnAzrIjI, mokSaratnAzrIjI, siddharatnAzrIjI, AtmajJAzrIjI, samayajJAzrIjI, zrutajJAzrIjI Adi sAdhviyA~ haiN| 287 5.3.1.18 zrI priyaMkarAzrIjI (saMvat 1999-2011 ) rAdhanapura ke jIvarAjabhAI maNiyAra ke yahA~ janma huA / vivAha ke pazcAt eka putra va eka putrI kI prApti ke bAda vaidhavya ko virakti meM parivartita karatI huIM ye saMvat 1999 vaizAkha zuklA 11 ke dina putrI pramilA ke sAtha zrI raMjana zrIjI ke caraNoM meM dIkSita huiiN| prakRti se zAMta, madhurabhASiNI, vinaya viveka va vyaktitva kI prakharatA se ziSyA parivAra kI vRddhi huii| svayaM kI 5 ziSyAe~ huIM- (1) niraMjanAzrIjI (2) nityAnaMda zrIjI, (3) surendrazrIjI (4) jitendra zrIjI, (5) jayAnaMda zrIjI / praziSyAoM kA vizAla parivAra isa prakAra hai| - mahAyazAzrIjI, kumudayazAzrIjI, dharmarasAzrIjI, prazAMtarasAzrIjI, AtmarasAzrIjI, pramuditAzrIjI, pUrNaratnAzrIjI, saumyayazAzrIjI, dharmavidAzrIjI, amitaprajJAzrIjI, naMditAzrIjI, nayadarzanAzrIjI, vratanaMditAzrIjI, jinadarzitAzrIjI, prazamitAzrIjI, jinezitAzrIjI, zamarasAzrIjI, mahAnaMdAzrIjI, kalpajJAzrIjI, sattvaguNAzrIjI, cArUprajJAzrIjI, zamapUrNAzrIjI, zamadarzitAzrIjI, lalitayazA zrIjI, prasannavadanAzrIjI, tattvadarzanAzrIjI, nayajJAzrI, samayajJAzrI, virAgadarzitA jI, susaMyamitAzrI saumyanaMditAzrIjI, harSanaMditAzrIjI, dharmayazAzrI, nayaguNAzrIjI, indriyadamA zrIjI, pUrNAnaMda zrI, prazamaguNAzrI, amIrasAzrIjI, harSitavadanAzrI, AtmajayAzrI, muktipUrNAzrI, muktiratnAzrI virAgaratnAzrI, bhaktiratnAzrI, sattvAnaMda zrIjI, AtmadarzitAzrIjI, tattvazIlAzrI, rAjadarzitAjI, apuurvnNditaashrii| isa prakAra apUrva tapa, tyAga evaM cAritra kA dIpa pradIpta kara priyaMkarAzrIjI saMvat 2011 ko mahAprayANa kara giiN| 288 285. vahI, pR. 238 286. vizeSa paricaya agrima pRSThoM para dekheM 287. 'zramaNIratno' pR. 192-93 288. vahI, pR. 197 349
Page #412
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 5.3.1.19 zrI niraMjanAzrIjI (vartamAna) preraNAdAyI vyaktitva liye zrI niraMjanAzrIjI nau dasa varSa kI umra meM dIkSita huIM, vartamAna meM 50-60 ziSyAoM kI gurUNI hone para bhI ahaMtva mamatva va kartRtva se rahita inakA jIvana hai| svayaM varSItapa, aThAI, navapada olI, ratnapAvar3I tapa, siddhAcala tapa, kalyANaka, bIsasthAnaka tathA anya anekavidha tapasyA karatI huI apanI ziSyAoM ko bhI tapa kI preraNA detI haiN| inakI tapasvinI ziSyAoM kI jhalaka isa prakAra hai|289 dharmavidyAzrIjI - 100 olI sampanna, siddhitapa, 6, 8, 10, 15, 16, 30, 51 upavAsa, bIsasthAnaka, samavasaraNa, siMhAsana, varSItapa, kAThiye ke 13 aTThama, kaSAyajaya, indriyajaya, lagAtAra 1500 AyaMbila do bAra, do bAra 500 AyaMbila saha 99 yAtrA, navapada olI, kSIrasamudra, akSayanidhi, cattAri aTTha dasa doya, siddhAcala, dharmacakra tapa dharmayazAzrIjI 11, 15, 16, 17, 30 upavAsa, 5 aThAI, 100 olI saMpUrNa kara punaH prAraMbha, bIsasthAnaka, navapada olI eka dhAnya se, cattAri aTTha dasa doya, siddhitapa, bhadratapa, varSItapa 2 (eka cha8 se) 500 AyaMbila, kalyANaka, 99 yAtrA do bAra, chaTTha ke sAtha 7 yAtrA, siddhAcala, dIpAvalI ke 9 cha8, ratnapAvaDI, karmasUdana samavasaraNa, caturmAsI, chamAsI, dharmacakra, navakAra tapa, upadhAna, sahasrakUTa, chaH aThAI aadi| indriyadamAzrIjI - 8, 16, 30 upavAsa, 100 olI pUrNa, bIsasthAnaka, varSItapa, kSIrasamudra, navakArapada, navapada olI, 500 AyaMbila ekAMtara, comAsI, domAsI, Der3hamAsI, kaSAyajaya, AyaMbila saha 99 yAtrA, cha8 se 7 yAtrA, kSIrasamudra, upadhAna, sahasrakUTa kalyANaka tathA ekAsaNe aadi| dharmarasAzrIjI 8, 9 upavAsa, bIsasthAnaka, karmasUdana, vardhamAna olI 40, chaTTha se sAta yAtrA 2, varSItapa, paMcamI, dazamI, kalyANaka, navapada olI, yugapradhAna tapa, akSayanidhi, aSTamahAsiddhi, navapada olI 17 varSa se, anya ekAsaNa tapa manoramAzrIjI varSItapa, navapada olI, cauvihArachaTTa se sAta yAtrA, vardhamAna tapa kI 22 olI 99 yAtrA, upadhAna, aTThAI, cha: kAya / nayadarzanAzrIjI - 5, 8, 30 upavAsa, siddhitapa, bIsasthAnaka, siddhAcala, navapada olI, vardhamAna olI 19, chaTTha se sAta yAtrA, upadhAna amitaprajJAzrIjI - navapada olI, vardhamAna olI cAlu, upadhAna, dIpAvalI tapa, ekAsaNA Adi amIrasAzrIjI 8, 16, 30 upavAsa, 51 olI, bIsasthAnaka, zreNItapa, bhadratapa, varSItapa, siddhitapa, cattAriaTTha daza doya, kSIrasamudra, 500 AyaMbila ekAMtara, navapada olI, Der3ha, do, tIna, chaH mAsI, karmasUdana, kaSAyajaya, indriyajaya, 99 yAtrA do, 45 Agama, kalyANaka, upadhAna, navakArapada tp| 289. muni sudharmasAgarajI, vahI, pR. 249-52 350
Page #413
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ apUrva naMditAzrIjI tattvazIlAzrIjI jinadarzitAzrIjI harSitavadanAzrIjI nayaguNAzrIjI jitendra zrIjI prazAMtarasAzrIjI AtmadarzitAjI pUrNaratnAzrIjI vratanaMditAzrIjI pUrNAnaMda zrIjI - bIsasthAnaka, bhadratapa, varSItapa navapada olI, vardhamAna olI 43, 500 AyaMbila, 8,9 8, 30 upavAsa, bIsasthAnaka, zreNitapa, 27 olI, varSItapa 2, siddhitapa, cattAri, 500 AyaMbila ekAMtara, kSIrasamudra, cha mAsI, navapada olI, 99 yAtrA do, kalyANaka, siddhAcala, upadhAna tapa / bIsasthAnaka, 96 jina, mokSadaMDa, 99 yAtrA, 23 olI, chaTTha karake sAta yAtrA, 7 cha dIpAvalI ke varSItapa karmaprakRti, navapada olI, paMcamI, dazamI, gyArasa, upadhAna, 6, 16 upavAsa, sadA bIyAsaNA 100 olI pUrNa, zreNItapa, bIsasthAnaka, siddhitapa karmasUdana, sahasrakUTa, 500 AyaMbila, cattAri Der3ha mAsI, navapada olI, AyaMbila ke sAtha 99 yAtrA, varSItapa upavAsa va chaTTha se, upadhAna, upavAsa-8, 16, 30 8, 9, 30 upavAsa, kSIrasamudra, kAThiyA ke 13 aTThama, navapada olI, covihAra chaTTa se 7 yAtrA, 99 yAtrA, 12 olI vardhamAna tapa kI 100 olI pUrNa, 8, 16, 30 upavAsa, bIsa sthAnaka, cattAri..., navakAratapa, kSIrasamudra, zreNitapa, bhadratapa, 500 AyaMbila, sahasrakUTa, siddhAcala, chaTTa se varSItapa, samavasaraNa, siMhAsana, siddhitapa, navapada olI, Der3ha, ar3hI, cAra, chamAsI tapa, 13 aTThama, kaSAyajaya, indriyajaya, chaTTha se sAta yAtrA, AyaMbila saha 99 yAtrA, upadhAna aadi| 8, 16, 30 upavAsa, 108 AyaMbila, varSItapa 2,500 AyaMbila ekAMtara, 50 olI, navapada olI, kSIrasamudra, zreNitapa, siddhitapa, siddhAcala, cauvihAra chaTTu se sAta yAtrA, 99 yAtrA, kalyANaka, navakAra pada, tIna caubIsI, upadhAna 2, aSTamahAsiddhi, karmasUdana kI 4 olI, bIsasthAnaka, prativarSa navapada olI, pA~cama, dazama 3, 4, 5, 6, 7, 30 upavAsa, siddhitapa, cattAri, karmasUdana, samavasaraNa, 52 olI, varSItapa, akSayanidhi, paMcamI, dazamI, gyArasa, AyaMbila se 99 yAtrA do bAra, ratnapAvar3I, dIpAvalI ke 9 chaTTa, cAra mAsI, 6 aThAI 4, 5, 6, 8 upavAsa, kSIrasamudra, karmasUdana, varSItapa 500 AyaMbila ekAMtara, 45 Agama, siddhAcala, navapada olI, akSayanidhi, kalyANaka, upadhAna, dasama gyArasa, 99 yAtrA, chaTTha se sAta yAtrA, sahasrakUTa, 23 olI Adi 30, 51 upavAsa, zreNitapa, bIsasthAnaka, navapada olI, chaTTa se sAta yAtrA, 99 yAtrA, akSayanidhi, dazamI, pUnama, 17 olI pUrNa 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 16 upavAsa, varSItapa 2, siddhitapa, zreNitapa, cattAri, 351
Page #414
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa kSIrasamudra, 500 AyaMbila ekAMtara, 37 olI pUrNa, ratnapAvar3I, dIpAvalI ke 9-9 chaTTa, bIsasthAnaka, kalyANaka, navapadaolI kAyama, anya ekAsaNA tapa naMditAzrIjI 8, 16, 30 upavAsa, varSItapa, zreNitapa, samavasaraNa, siMhAsana, bIsasthAnaka, ekAMtara 500 AyaMbila, siddhitapa, karmasUdana, 99 yAtrA, siddhAcala, chaTTha se sAta yAtrA 2 bAra, 41 olI pUrNa, 96 jina kalyANaka, dIpAvalI chaThTha, navapada olI, paMcamI, dazamI ekAdazI, pUnama, upadhAna 2 sattvAnaMdazrIjI - 5, 8, 16, upavAsa, siddhitapa, varSItapa, vIzasthAnaka, navakArapada, 99 yAtrA, cha8 se sAta yAtrA, siddhAcala, sahasrakUTa, 96 jinakalyANaka, karmasUdana, 14 olI prazamaguNAzrIjI - navapada olI, 25 olI pUrNa, bIsasthAnaka, varSItapa, 99 yAtrA 2 bAra, upadhAna, 8, 9 upavAsa, biyAsaNAM 16 varSa se / rAjadarzitAzrIjI - aThAI, siddhitapa, navapada olI, bIsasthAnaka, 99 yAtrA do bAra surendra zrIjI 7, 8, 16, 30 upavAsa, siddhitapa, varSItapa 2, 37 olI pUrNa, navapadaolI, 500 AyaMbila ekAMtara, chamAsI, siddhAcala, cha8 se 7 yAtrA, bIsasthAnaka, paMcamI, kalyANaka, upadhAna, 99 yAtrA mahAyazAzrIjI - 100 olI pUrNa, varSItapa, siddhitapa, 6, 8, 10, 16, 30 upavAsa, bIsasthAnaka, samavasaraNa, siMhAsana, kSIrasamudra, navapada olI, 99 yAtrA do bAra AyaMbila se, sahasrakUTa, siddhAcala, upadhAna, ekAsaNe bIyAsaNe cAlu pramuditAzrIjI - siddhitapa, vardhamAna tapa cAlu 5.3.1.20 zrIpadmalatAzrIjI (svarga. saMvat 2036) dharmapreraNA kI nirjhara padmalatAzrIjI saMvat 1978 meM kapar3avaMja ke zAha occhavalAla ke yahA~ janmI tathA sUryakAMtAzrIjI kI ziSyA banakara saMyama mArga para ArUr3ha huiiN| inakI talasparzI vairAgyavAsita vANI se 10 ziSyAe~ zrI nirUpamAzrIjI, kalpaguNAzrIjI, vIrabhadrazrIjI, AtmajJAzrIjI, dharmajJAzrIjI, pramitajJAzrIjI, amitaguNAzrIjI, vinItajJAzrIjI, vinayajJAzrIjI, mahAbhadrAzrIjI tathA 10 hI praziSyAe~ - suzenAzrIjI, vajraratnAzrIjI, rAjaratnAzrIjI, rItijJAzrIjI, bhavyajJAzrIjI, bhavyanaMditAzrIjI, mRdudarzitAzrIjI, kalpadrumAzrIjI, apUrvayogAzrIjI, viditayogAzrIjI, saMyamI bniiN| aMta samaya meM 10-10 karma roga ke AtaMka para vijaya prApta kara saMvat 2036 pAlItANAM meM vaha dhairyamUrti samatAbhAva se vIragati ko prApta huii|280 5.3.1.21 zrI induzrIjI (saMvat 1999) 'mAlavajyoti' virUda se prasiddhi prApta induzrIjI kA janma depAlapura (indaura) kI bhUmi para zrI maganalAla jI va caMpAbAI ke ghara-AMgana meM saMvat 1963 ke zubha dina huaa| devAsa nivAsI saubhAgyamalajI caudharI ke saMyoga 290. zramaNIratno, pR. 225-26 352
Page #415
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ se ye do putroM kI mAtA bniiN| pativiyoga, saMsAra kA asalI svarUpa dekhakara ye saMvat 1999 mAgha zuklA 15 ko mAlava dIpikA manoharazrIjI ke pAsa dIkSita ho giiN| inakI vANI ke prabhAva se kaI AtmAe~ pravrajyA mArga para ArUr3ha huIM, itanA hI nahIM apane hI parivAra kI 21 dIkSAe~ karake inhoMne jinazAsana ko apUrva yogadAna diyaa| inakA vizAla ziSyA-praziSyA parivAra grAma-grAma vicaraNa kara sva-para upakArI siddha ho rahA hai| ziSyA paricaya-hiraNyazrIjI', kamalaprabhAzrIjI292, hemaprabhAzrIjI, kusumazrIjI, kailAsazrIjI, candrabhAzrIjI, karUNyodayAzrIjI, caMdrakAMtAzrIjI, puSpAzrIjI, zazIprabhAzrIjI, hemendrazrIjI, guNajJAzrIjI, candrayazAzrIjI, saumyayazAzrIjI, tIrtharalAzrIjI, cAritraratnAzrIjI, saumyapUrNAzrIjI, rAjaratnAzrIjI, candraratnAzrIjI, cArUdharmAzrIjI, ramyadharmAzrIjI, kalpadrumAzrIjI, vipulaprajJAzrIjI, matiprajJAzrIjI, akSayaprajJAzrIjI, saumyavratAzrIjI, cArUvratAzrIjI294, cArUdarzanAzrIjI, arpitAzrIjI, akSitAzrIjI, pUrvitAzrIjI, arcitAzrIjI, surekhAzrIjI, prItarasAzrIjI, muktirasAzrIjI, cAritrarasAzrIjI, pIyUSarasAzrIjI, apUrvarasAzrIjI, pUrNayazAzrIjI, harSaprajJAzrIjI, pIyUSavarSAzrIjI, saumyavadanAzrIjI, razmitAzrIjI, rAjitAzrIjI, nirmitAzrIjI, kalpayazAzrIjI, sUciprajJAzrIjI, saumyavarSAzrIjI, amIvarSAzrIjI, gunnrtnaashriijii| alpa dIkSAparyAya meM bhI induzrIjI ne devAsa, jhArDA, indaura Adi sthAnoM meM bhavya jinAlayoM kA nirmANa, upAzraya Adi ke preraka kArya kiye|295 5.3.1.22 zrI hemendra zrIjI (saMvat 2003-37) bIlImorA nagara ke dharmiSTha parivAra ke zrI vIracaMdabhAI divAlIbahana ke ghara saMvat 1985 meM inakA janma huaa| saMskAroM kI prabalatA se saMvat 2003 mRgazira kRSNA 4 ke zubha dina saMyama mArga para ArUr3ha hokara zrI prabhaMjanazrIjI kI ziSyA bniiN| inake talasparzI adhyayana evaM cAritraniSTha jIvana se udbodhita kaI uccakulIna kanyAe~ inakI ziSyA praziSyA bniiN| jaise- AtmaprabhAzrIjI, hemaprabhAzrIjI, AtmAnaMdazrIjI, vIrezAzrIjI, mokSajJAzrIjI, praziSyAe~ - harSayazAzrIjI, kIrtiprabhAzrIjI, ratnezAzrIjI, ratnavIrAzrIjI, caMdrayazAzrIjI, mInezAzrIjI, yshviiraashriijii| zrI hemendrazrIjI zAsana prabhAvanA ke anekavidha kArya saMpanna kara saMvat 2037 meM samAdhipUrvaka svargavAsinI huii|296 5.3.1.23 nityodayazrIjI (saMvat 2004-36) jAmanagara meM janmI vahIM zAMtibhAI raMgavAloM se vivAha huA, unase eka putra va eka putrI kI prApti huii| alpa samaya meM pati va putra viyoga ne inake jIvana ko vairAgya kI ora mor3a diyaa| mAtA-putrI donoM ne saMvat 2004 vaizAkha kRSNA 3 ko zrI kanakaprabhAzrIjI ke pAsa dIkSA grahaNa kii| 32 varSa taka vizuddha saMyama kA pAlana kara kaiyoM ko pratibodhita kiyaa| ApakA ziSyA parivAra isa prakAra hai- zrI nirUjAzrI (putrI), mokSaprajJAzrI, caraNaprajJAzrI, bhavyaprajJAzrI, kalpitAzrI, bhAvitaratnAzrIjI, viditaratnAzrIjI, namratAzrI, saritAzrIjI1297 5.3.1.24 mayaNAzrIjI 'sUryazizu' (saMvat 2005-2044) ye sUrata ke javerI kuTuMba ke zreSThI jIvanacaMda jI va gulAbabahana kI sukanyA thiiN| sUrata meM hI saMvat 2005 291-294. inakA paricaya agrima pRSThoM para dekheM 295. zramaNIratno, pR. 193-95 296. vahI, pR. 227 297. vahI, pR. 202 353
Page #416
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa mAgha zuklA 2 ko sUryakAntA zrIjI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| zrI sAgarAnaMdasUrijI ke sAdhvI-saMgha meM sAhityika kSetra meM ApakA nAma prathama paMkti meM ginA jAtA hai| prAraMbha meM Apake vicAra - kalyANa, gulAba, sughoSA, zAMtisaurabha Adi sAmayika patrikAoM meM prakAzita hote the| usake pazcAt lagabhaga 30 pustakeM 'sUrya zizu' nAma se likha cukI haiN| inameM se kucha nimna haiM kathA-sAhitya :- kuladIpaka, mAyAnI jAla, saMsAra nA vaheNa bhAga 1 se 3, vaira nAM viSapAna, saMsAra nI sahiSNu nArI, vINelA motI, palaTatA raMga, jIvana dhana, ura ujAsa, preraNA prakAza, prema pIyUSa Adi -Adi / bhakti kAvya :- puSpa - sumalaya saurabha, AnaMda - caMdra jyoti, bhaktinI mastI, prabhu prIta nAM gIta, saMgIta nI saragama, padma parimala aadi| Apane gurU-smRti meM 45 phuTa U~cA 'Agama stambha' kapar3avaMja meM bnvaayaa| aneka sthAnoM para bhakti - maMDala, lAyabrerI, koyambatUra meM zrIsaMgha kI sthApanA, pAlItANA meM 'sUryazizu sAdhanA sadana' cha rI pAlita saMgha, parIkSAe~, pratimA-pratiSThApana Adi anaginata zAsana prabhAvanA ke kArya kiye| saMvat 2044 ko sUrata meM isa sarasvatI putrI ne cira vidAI lI | 298 viziSTatA - akhila bhAratavarSa ke zramaNI - saMgha meM Apake grUpa kI eka apratima vizeSatA par3hane meM AI hai, vaha hai - eka hI grUpa meM cAra sAdhviyA~ 'zatAvadhAnI' haiN| unake nAma haiM (1) Apa svayaM mayaNAzrIjI (2) sAdhvI zubhodayA zrIjI (3) sAdhvI amitaguNAzrIjI (4) sAdhvI pramitaguNAzrajI / sAdhvI zubhodayA zrIjI kA iMgliza para kamAMDa evaM svara kI mIThAsa vizeSa ullekhanIya hai / 299 5.3.1.25 zrI hemaprabhAzrIjI ( saMvat 2010-38) vizada jJAna evaM madhura vANI vaibhava kI dhanI hemaprabhAzrIjI kA janma navasArI nivAsI seTha nAgaradAsa durlabhajI bhAI va mAtA kamalAbahana ke yahA~ huaa| saMvat 2010 ko siddhagiri mahAtIrtha kI chatrachAyA meM hemendra zrIjI kI suziSyA banakara saMyama ke punIta paMtha para padArpaNa kiyaa| alpAvadhi meM hI Agama, dharmagraMthoM evaM aneka bhASAoM para prabhutva sthApita kara liyaa| tapasyA ke kSetra meM jJAnapaMcamI, mauna ekAdazI, navapadajI kI 11 olI, pAlItANA kI chaTTa dvArA sAta yAtrA, upavAsa se 3 yAtrA ityAdi 99 yAtrAe~ kI / alpa samaya meM mahAna Atma-parahita saMpAdita kara saMvat 2038 meM svargavAsinI huiiN| inakI dasa ziSyAe~- damitAzrIjI, maNiprabhAzrIjI, priyadarzanAzrIjI, padmalatAzrIjI, puNyodayAzrIjI, vizvaprajJAzrIjI, puNyaprabhAzrIjI, hemaprajJAzrIjI, bhavyapUrNAzrIjI, hitezAzrIjI tathA 23 praziSyAe~ haiM- nirmalayazAzrIjI, divyayazAzrIjI, divyadarzanAzrIjI, nirmalaguNAzrIjI, muktidarzAzrIjI, muktipriyAzrIjI, cArUvarSAzrIjI, cArUvadanAzrIjI, mRdupriyA zrIjI, praphullaprabhAzrIjI, muktidarzanAzrIjI, pUrNAhitAzrIjI, hitadarzanAzrIjI, puNyadarzanAzrIjI, samyagdarzanAzrIjI, mokSadarzanAzrIjI, RjudarzanAzrIjI, punItadarzanAzrIjI, pUrNalatAzrIjI, pIyUSapUrNAzrIjI, pUrNitAzrIjI, zAsanaratnAzrIjI, ratnezA zrIjI | 300 298. vahI. pR. 228 299. vahI, pR. 840 300. vahI, pR. 230-31 354
Page #417
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 5.3.1.26 zrI sUryodayA zrIjI ( saMvat 2011 Apa amadAbAda ke zrI dalIcaMda vIracaMdajI kI suputrI haiM, saMvat 2011 mAgha zuklA 14 indaura meM zrI sumana zrIjI ke pAsa dIkSA grahaNa kii| aThAI, 16 mAsakSamaNa, siddhitapa cattAri aTTha dasa doya, bIsasthAnaka kI olI, varSItapa 500 AyaMbila saMlagna Adi tapa mArga kA anusaraNa karane ke sAtha hI inhoMne cha'rI pAlita saMgha yAtrA, pratiSThA, maMdira, upAzraya, pAThazAlA Adi zAsana prabhAvanA ke bhI anekavidha kArya kiye| svayaM kI 6 ziSyAe~ - ratnajyotizrIjI, padmajyotizrIjI, kalpajyoti zrIjI, zAzanajyotizrIjI, suvarNajyotizrIjI, siddhAMtajyotizrIjI tathA do praziSyA- mokSajyotizrIjI, akSayajyotizrIjI haiM / 301 5.3.1.27 zrI prazamazIlAzrIjI ( saMvat 2016 se vartamAna) sAbaramatI ke zreSThI bhUrAbhAI kI suputrI zrI prazamazIlAjI kA janma saMvat 1996 meM huaa| vairAgyabhAva se svakula va zvasurakula se AjJA lekara saMvat 2016 poSa kRSNA 6 ko rAjanagara zrI praguNAzrIjI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| nyAya, saMskRta, prAkRta, dravya guNa paryAya, va AgamagraMthoM kA vizada adhyayana kiyaa| Apake pravacana meM bhI adbhuta AkarSaNa thaa| svayaM kI 11 ziSyAe~ haiM- prazamanAzrIjI, prazamAnanA zrIjI, prazamavarSAzrIjI, prazamaratnAzrIjI, prazamadarzanAzrIjI, prazamarakSitAzrIjI, prazamanaMdAzrIjI, prazamIzAzrIjI, prazamatIrthAzrIjI, prazamajinezAzrIjI 1302 5.3.1.28 amitaguNAzrIjI ( saMvat 2020 se vartamAna) saMvat 2020 mAgha kRSNA caturthI ko zrI phalguzrIjI ke pAsa dIkSita amitaguNAzrIjI bar3anagara (ujjaina) ke zrI gulAbacaMdajI kI kanyA haiN| inakI zAsana prabhAvanA ullekhanIya hai / sAdhAraNa sI rakama ke liye zrI saMghoM ko vizeSa parizrama karanA par3atA hai| kiMtu ye jahA~ bhI jAtI haiM vahA~ 'candanabAlA ke aTTama' karavAtI haiM aura dhanAvaha zeTha kI bolI bulavAtI haiM tathA lAkhoM kI dAnarAzi minaToM meM likhavA letI haiN| ApakI preraNA se 8 maMdira, 7 upAzraya 5 padayAtrI kA nirmANa huaa| ApakI viduSI ziSyAoM meM anaMtaguNAzrIjI, amIpUrNAzrIjI, arcitaguNAzrIjI, arpitaguNAzrIjI, amIjharA zrIjI va arcanAjI haiN| anaMtaguNAzrIjI, kI anaMtakIrtizrIjI aura anaMtayazAzrIjI ye do ziSyAe~ haiN| amIpUrNAzrIjI kI amIdarzAzrIjI, amIyazAzrIjI, amIvarSAzrIjI, arcapUrNAzrIjI ye 4 ziSyAe~ tathA mRdrapUrNAzrI, arhatA zrIjI, arpaNA zrIjI, bhaktipUrNAzrIjI ye 4 praziSyAe~ haiN| jJAna, dhyAna, japa, tapa, svAdhyAya meM agraNI vardhamAna olI tapa kI ArAdhikA amitaguNAzrIjI kA saMgha meM mahattvapUrNa yogadAna hai 1303 5.3.1.29 sAdhvI cArUvratAzrIjI ( saMvat 2029 vartamAna ) pATaNavAva (jUnAgar3ha) ke zeTha zrI devacaMdabhAI kusuMbAbahana kI putrI cAruvratAjI dharma prabhAvikA Urjasvala vyaktitva kI dhanI sAdhvI haiN| saMvat 2029 vaizAkha zuklA 3 ko hemendrazrIjI ke pAsa dIkSA grahaNa kara ye zIghra hI eka viduSI sAdhvI ke rUpa meM prakhyAta ho giiN| mevAr3a, madhyapradeza meM apane prabhAvazAlI pravacanoM se anekoM ghara 301. vahI, pR. 210 302. vahI, pR. 211 303. vahI, pR. 214-15 355
Page #418
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa mUrtipUjaka zraddhA ke bnaaye| 20 varSa kI dIkSA-paryAya meM inhoMne 16 cha'rI pAlita saMgha nikAlA, aneka sthAnoM para upAzraya, jinAlaya, gurU maMdira Adi bnvaaye| inake pAsa pA~ca viduSI kanyAoM ne dIkSA grahaNa kI-dharmaratnAzrI, cidvatAzrIjI, gItavratAzrIjI, bhavyavratAzrIjI, nmrvrtaashriijii|304 5.3.1.30 cidvarSAzrIjI - (saMvat 2031-2045) saMvat 2004 meM navasArI ke zrI bAbUbhAI ke yahA~ ApakA janma va saMvat 2031 mAgha zuklA 5 navasArI meM hI dIkSA aMgIkAra kii| ye zrI mRgendra zrIjI kI mahAna tapasvinI ziSyA thiiN| svajIvana meM tapadharma ko hI sthAna dekara 5 varSItapa kiye, pAraNe meM prathamavarSa eka vigaya, dUsare varSa do, tIsare varSa tIna, cauthe varSa meM cAra aura pA~caveM varSa meM pA~coM vigaya kA tyAga kara diyaa| varSItapa ke pAraNe meM mAsakhamaNa, siddhitapa phira aThAI se tapa zurU kiyA aThAI kA pAraNA karake aThAI tathA pAraNe meM eka dhAnya se AyaMbila, aisI 13 aTThAIyA~ pUrNa kii| 14vIM aThAI ke 5veM dina sarvajIvoM se kSamApanA karake ye samAdhipUrvaka kAladharma ko prApta huiiN|305 5.3.2 AcArya vijaya premarAmacandrasUrijI mahArAja kA zramaNI samudAya sampUrNa jaina samAja meM zvetAmbara mUrtipUjaka zramaNiyoM kI saMkhyA apratima hai, unameM sarvAdhika sAdhviyA~ tapAgaccha kI aura unameM bhI sarvAdhika samudAya vartamAna meM AcArya vijaya rAmacandrasUrijI kA AMkA gayA hai, san 2004 kI cAturmAsa sUcI ke anusAra isa samudAya kI sAdhviyoM kI saMkhyA 873 hai, jo apane utkRSTa saMyamI jIvana dvArA mAnava mAtra meM ahiMsA, dayA, zAMti va samatA kA saMdeza de rahI haiN| atIta se vartamAna taka upalabdha isa samudAya kI zramaNiyoM kA viziSTa vyaktitva evaM sAdhanA kA paricaya agrima paMktiyoM meM diyA jA rahA hai| 5.3.2.1 zrI kalyANazrIjI (saM. 1968-2038 ) bar3odarA jile ke DabhoI grAma ke zrImaMta zreSThI maganabhAI ke yahA~ saMvat 1953 meM inakA janma huaa| saMvata 1968 mAgha kRSNA 13 ko vivAha ke pazcAt zrI caturajI kI ziSya banakara ye saMyama patha para agrasara huiiN| inhoMne apane jIvana meM lagabhaga 165 ziSyA-praziSyAoM ko pratibodha dekara jinazAsana kI mahatI abhivRddhi kii| ye svayaM tapomUrti thIM, aura aneka ziSyAoM ko jJAna va tapa ke mArga para bar3hane kI preraNA dii| inhoMne mAsakhamaNa, siddhitapa, bIsasthAnaka, aTThama va cha8 se arihaMta siddhapada kI ArAdhanA, cattAri aTu, paradezI rAjA kA tapa, dIpAvalI tapa, karmaprakRti, karmasUdana, kaSAyajaya, akSayanidhi, caumAsI, 45 Agama, ratnapAvar3I, vardhamAna tapa kI 82 olI, navapada olI 40, paMcamI, dazamI gyArasa, merUterasa, caitrI pUnama, 99 yAtrA cAra bAra (eka AyaMbila eka chaTTha va eka aTThama ke sAtha), 300 upavAsa, 700 AyaMbila, 900 ekAsaNA, 2000 biyAsaNA Adi tapasyAoM meM apane ko samarpita kara rakhA thaa| 86 varSa kI umra meM sevAr3I meM ye svargastha huiiN|306 304. vahI, pR. 217 305. vahI, pR. 219 306. 'zramaNIratno', pR. 270-72 356
Page #419
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 5.3.2.2 pravartinI zrIdarzanajI (saM. 1983-2022 ) amadAbAda ke vIzA zrImAlI seTha saMkaracaMda kI dharmapatnI zaNagAra bahana kI kukSi se saMvata 1970 meM inakA janma huaa| saMvat 1983 poSa kRSNA 5 mahesANA meM zrImad vijayameghasUrijI ke varada hasta se dIkSA grahaNa kara ye zrI dayAzrIjI kI ziSyA bniiN| bAlyavaya se hI ye jJAnapipAsu, dharmarUci se saMpanna evaM pApabhIrU thIM, rasanendriya vijetA aura utkRSTa tyAgI bhI thIM, inakI zItala chAyA meM kaI tapasvinI, tyAgI, jJAnI, lekhaka, kaviyatrI, sevAbhAvinI, vyAkhyAtR 191 sAdhviyoM se adhika sAdhviyoM kA samudAya haiN| saMvat 2022 akSaya tRtIyA ko pATaNa meM paMDitamaraNa se inakA dehavilaya huaa| 307 5.3.2.3 pravartinI zrI lakSmIzrIjI (saM. 1983-2021 ) saMvat 1960 jaina nagarI rAjanagara meM zrI vADIlAla bhAI ke yahA~ inakA janma huaa| eka putrI kI mAtA banane ke pazcAt pativiyoga se vairAgya prApta kara saMvat 1983 vaizAkha kRSNA 16 ko zerIsA tIrtha meM ye dIkSita huiiN| ye kalyANazrIjI kI praziSyA thIM tathA Azu kavayitrI ke rUpa meM prasiddha thIM, aneka prakaraNa graMthoM kA adhyayana evaM suvizuddha cAritra kA pAlana karane vAlI thiiN| inake ziSyA praziSyA parivAra kI saMkhyA 220 taka thii| saMvat 2021 vApI meM ye divaMgata huI 1308 5.3.2.4 pravartinI zrI jayazrIjI (saM. 1983 se svargastha ) rAjanagara kI puNyadharA para seTha nAnAlAla bhAI ke yahA~ janma lekara inhoMne tIvra vairAgyabhAva se zvasura va pIhara pakSa ko kahe binA hI zerIsA tIrtha jAkara svayaM saM. 1983 vai. kR. 6 ko dIkSA aMgIkara karalI, ye mahAna jinazAsana prabhAvikA sAdhvI thIM, lagabhaga 150 se adhika mumukSa AtmAoM ko tattvajJAnAmRta kA pAna karAyA thaa| inakA jIvana ADambara rahita sAdagImaya va alpa upadhi se yukta thA, Avazyaka kriyAoM meM bhI ye apramatta bhAva rakhatI thiiN| 309 5.3.2.5 pravartinI zrI devendra zrIjI (saM. 1990 - svargastha ) prakRSTa tapasvinI pravartinI devendrazrIjI kA janma lIMbar3I saMvat 1980 kArtika zuklA 1 ko mAtA purIbahena va pitA khetazI bhAI ke yahA~ huA / mAtra 10 varSa kI umra meM saMvat 1990 poSa kRSNA 4 ko amadAbAda meM AcArya vijaya siddhisUrijI ( bApajI mahArAja) ke varadahasta se dIkSA aMgIkAra ye zrI zAMti zrIjI kI ziSyA bniiN| inakI tapasyA kI sUci isa prakAra hai mAsakSamaNa 2, siddhitapa 2, 20 sthAnaka 4 varSItapa 5, (eka chaTTha se) aTThAI 2, cattAri aTTha dasa doya, zreNitapa, bhadratapa, Der3ha mAsI, samavasaraNa, siMhAsana, jinaguNasaMpatti, merUmaMdira, 229 chaTTa va 12 aTThama, 6, 5, 16 upavAsa, 108 aTThama, dharmacakra tapa, navakAratapa, ekAMtara 500 AyaMbila, 99 jina olI, vardhamAna tapa kI 50 olI aadi| 310 zrI devendra zrI jI kA ziSyA parivAra tAlikA meM dekheN| 307. vahI, pR. 293-96 308. vahI, pR. 272-74 309. vahI, pR. 279 310. vahI, pR. 312-14 357
Page #420
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 5.3.2.6 sAdhvI trilocanAzrIjI (saMvat 1994) pATaNa nivAsI bhogIbhAI javerI aura bApUbahana ke ghara saMvat 1977 meM trilocanAzrIjI kA janma huA, saMvat 1994 jye. zu. 2 ko zrI darzanazrIjI kI ziSyA ke rUpa meM ye saMyama mArga para prasthita huiiN| zrutopAsanA ke atirikta ye apanI nizrAvartI jo bhI tapa ke kSayopazamavAlI sAdhviyA~ hotIM; unheM tapa kI niraMtara preraNA detI thIM, jisake prabhAva se inake ziSyA-praziSyA parivAra meM prAyaH 27 zramaNiyoM ne 'mAsakhamaNa' tapa kI ArAdhanA kI hai| 5.3.2.7 zrI niraMjanAzrIjI (saM. 2000-2034) modI parivAra ke vrajalAla bhAI ke yahA~ inakA janma huA, apanI jyeSThA bhaginI ke sAtha rAjakoTa meM saMvat 2000 phA.zu. 5 ko dIkSA lii| inakI zrutopAsanA ullekhanIya hai| saMskRta, prAkRta, kAvya, nyAya Adi kI uccakoTi kI adhyetA ke sAtha inheM 25 hajAra zloka kaMThastha the| inhoMne sthAna-sthAna para jJAna bhaMDAra khulavAye, khule hue jJAna bhaMDAroM ko vyavasthita karane meM bhI inakA mahatvapUrNa yogadAna rhaa| tapArAdhanA ke kSetra meM bhI prathama cAturmAsa meM hI cauvihArI aTThAI kI mizAla kAyama kii| varSItapa, caumAsI, bIsasthAnaka, navapada olI, 33, cattAri aTTa Adi vividha tapasyAeM kii| saMvat 2034 ko 107 DigrI jvara meM bhI 2000 gAthAoM kA svAdhyAya karatI huI svargaloka kI ora prasthita huiiN|12 5.3.2.8 pravartinI khAMtizrIjI (saMvat 2006- svargastha) piMDavAr3A ke zreSThI saremalajI kI dharmapatnI kezarabAI kI kukSi se saMvat 1962 meM inakA janma huA, vIravAr3A ke zreSThI zrI chaganalAlajI ke sAtha sAMsArika jIvana vyatIta karate hue ye 3 suputroM kI jananI banIM, pativiyoga ke pazcAt saMvat 2006 vaizAkha kRSNA 6 ko ye rohitAzrIjI kI prathama ziSyA ke rUpa meM dIkSita huiiN| ye tapa, tyAga va saMyama kI ArAdhanA meM vRddhAvasthA meM bhI jAgarUka thiiN| 82 varSa kI umra taka 3 mAsakhamaNa, 3 varSItapa, siddhitapa cattAri., 16, 15 upavAsa do bAra, aThAI 9, 10 aura 11 upavAsa, 13 kAThiyA ke 13 aTTama, 500 AyaMbila, 99 yAtrA 3 bAra, vardhamAna tapa kI 67 olI, navapada olI Adi vividha tapasyAe~ kii| inakI ziSyA zrI kiraNaprajJAzrIjI tathA praziSyA harSitaprajJAzrI, lakSitaprajJAzrI haiN| vartamAna meM inakI 70 sAdhviyA~ haiN| 311. vahI, pR. 305 312. vahI, pR. 283 313. vahI, pR. 314-16 1358 For Privatr onal Use Only
Page #421
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 5.3.2.9 zrImad vijayarAmacandrasUrIzvarajI kA avaziSTa zramaNI samudAya (ka) zrI lakSmIzrIjI kA ziSyA-praziSyA parivAra 14 gurUNI nAma dIkSA sthAna zerIsAtIrtha amadAbAda surendranagara lodravAjI amadAbAda rAjakoTa rAjakoTa amadAbAda pAlItANA pAlItANA pAlItANA pAlItANA lakSmIzrIjI lakSmIzrIjI lakSmIzrIjI jayAzrIjI ciMtAmaNizrIjI bhadrapUrNAzrIjI mA. zu. 6 # naI naI jayAzrIjI jayAzrIjI lakSmIzrIjI sumaMgalAzrIjI lakSmIzrIjI krama sAdhvI nAma janma saMvat sthAna dIkSA saMvat tithi 1. zrI jayAzrIjI 1962 amadAbAda 1983 vai.kR. 6 2. zrI ciMtAmaNizrIjI amadAbAda 1988 mR.zu. 6 3. zrI jharamarazrIjI vaDhavANa 1989 mA. zu. 11 zrI bhadrapUrNAzrIjI 1942 rAjakoTa 1993 ma. kR7 zrI dhanaprabhAzrIjI 1999 ma. zu. 6 zrI manoramAzrIjI 1982 rAjakoTa 2000 zu. 5 zrI niraMjanAzrIjI 1984 - 2000 zrI vanamAlAzrIjI vAMkalI 2001 9. zrI caMdrodayazrIjI 1983 jorAvaranagara 2002 10. zrI sumaMgalAzrIjI masura 2002 11. zrI anupamAzrIjI 1989 masura 2002 vai. zu. 11 12. zrI USAprabhAzrIjI - pUnA 2007 ma. zu. 6 13. zrI lAvaNyazrIjI 14. zrI puNyaprabhAzrIjI 1989 rAjakoTa 2008 phA. zu.10 zrIpuNyaprabhAzrIjI 1990 pAdaralI 2008 jye. zu. 5 16. zrI dharmalatAzrIjI 1995 surata 2009 mA. kR. 10 17. zrI ratnalatAzrIjI 1989 rAjakoTa 2009 mA. kR. 10 18. zrI bhaMdrakarAzrIjI zAhapura 2010 vai. zu. 11 19. zrI sUryaprabhAzrIjI vavANiyA 2010 jye. zu. 5 zrI merUkIrtizrIjI lakida 2011 vai. zu. 7 21. zrI mokSalatAzrIjI bhujapura 2011 vai. zu. 7 22. zrI vimalakIrtizrIjI - gAdhakaDA 2011 jye. zu. 5 23. zrI haMsakIrtizrIjI 1996 pIpalagAma 2011 jye. zu. 5 24. zrI malayakIrtizrIjI bhujapura 2011 : zu. 5 25. zrI tarUlatAzrIjI 1996 nAsika 2012 26. zrI padmaprabhAzrIjI rAjakoTa 2012 vai. zu. 3 rAjakoTa muMbaI pUnA pUnA amadAbAda pUnA murabADa pUnA muMbaI pIpalagAma niraMjanAzrIjI niraMjanAzrIjI niraMjanAzrIjI bhadrapUrNAzrIjI ciMtAmaNIzrIjI bhadrapUrNAzrIjI puNyaprabhAzrIjI sUryaprabhAzrIjI niraMjanAzrIjI bhadrapUrNAzrIjI mokSalatAzrIjI niraMjanAzrIjI nirajanAzrIjI nAsika nAsika 314. jinazAsana nAM zramaNIratno pR. 274-77 359
Page #422
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa nAsika pUnA 2012 2012 2013 2014 2017 zaMkhezvaratIrtha amadAbAda rAjakoTa amadAbAda amadAbAda vai. zu. 3 vai. zu. 11 ma. zu. 9 vai. kR. 6 vai. kR. 7 jye. zu. 10 jye. zu. 10 phA. zu. 3 po. zu. 14 po. zu. 14 mR. zu. 6 zu. 6 zu. 2 vai. zu. 6 2019 2019 2022 2022 2022 2025 muMbaI murabADa sojata murabADa pUnA 2025 mA 2025 2026 2027 27. zrI padmalatAzrIjI 2000 rAjakoTa 28. zrI manoguptAzrIjI 1996 bijApura zrI divyayazAzrIjI 1993 masura 30. zrI sulocanAzrIjI 1992 navAgAma 31. zrI lokayazAzrIjI 32. zrI nirmamAzrIjI 1986 sAMdhava 33. zrI indurekhAzrIjI 2011 sAMdhava 34. zrI yazodhanAzrIjI 1996 sihora 35. zrI pUrNaprabhAzrIjI 1996 sojata 36. zrI haMsaprabhAzrIjI 2014 37. zrI uttamaguNAzrIjI 1982 zIyANA 38. zrI amRtayazAzrIjI ___2012 zIyANA 39. zrI candrapUrNAzrIjI 40. zrI hitapUrNAzrIjI 2009 pADIva 41. zrI pUrNazIlAzrIjI - muMbaI 42. zrI guNamAlAzrIjI zrI harSapUrNAzrIjI 2006 junAgaDha 44. zrI anaMtayazAzrIjI 2005 khaMbhAta 45. zrI akSayayazAzrIjI 2008 muMbaI 46. zrI divyaprekSAzrIjI 47. zrI kIrtimAlAzrIjI 48. zrI nayaprajJAzrIjI 49. zrI priyaMvadAzrIjI 2005 bhInamAla 50. zrI candramAlAzrIjI 2015 zIyANA 51. zrI cArUdayAzrIjI 1999 morabI 52. zrI muktiprabhAzrIjI - dhAragaNI 53. zrI nayazIlAzrIjI 2022 mahesANA 54. zrI dharmazIlAzrIjI 2008 pADIva 55. zrI uttamayazAzrIjI 2011 masura 56. zrI suyazaprabhAzrIjI muMbaI 57. zrI dharmapUrNAzrIjI mahesaNA ma. za. mR. zu. 5 pUnA khaMbhAta pAlItANA muMbaI nAsika muMbaI khaMbhAta khaMbhAta 2027 2027 niraMjanAzrIjI niraMjanAzrIjI niraMjanAzrIjI niraMjanAzrIjI anupamAzrIjI lakSmIzrIjI nirmamAzrIjI puNyaprabhAzrIjI jayAzrIjI pUrNaprabhAzrIjI anupamAzrIjI uttamaguNAzrIjI ciMtAmaNIzrIjI jayAzrIjI niMjanAzrIjI sulAMcanAzrIjI merUkIrtizrIjI tarUlatAzrIjI anaMtayazAzrIjI mokSalatAzrIjI vimalakIrtizrIjI divyaprajJAzrIjI dharmalatAzrIjI vanamAlAzrIjI candrodayAzrIjI puNyaprabhAzrIjI uttamaguNAzrIjI jayAzrIjI jayAzrIjI puNyaprabhAzrIjI anupamAzrIjI 2028 2028 khaMbhAta 2028 2028 2028 2028 2029 2029 2029 2030 2030 2030 2030 2031 khaMbhAta khaMbhAta nAsika muMbaI muMbaI muMbaI mA. kR. 9 jye. zu. 13 ma. zu. 2 po. kR. 6 phA. kR. 10 vai. zu. 3 vai. zu. 3 vai. zu. 3 vai. zu. 3 po. kR. 10 pUnA pUnA pUnA muMbaI muMbaI 360
Page #423
--------------------------------------------------------------------------
________________ nAsika muMbaI muMbaI ___ muMbaI WN - pUnA 2032 pUnA pUnA jo amalanera nAzrIjI muMbaI / muMbaI muMbaI nam muMbaI zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 58. zrI anaMtakIrtizrIjI - vAvaDI 2031 cai. kR. 1 59. zrI jayalatAzrIjI 1991 sAdaDI 2031 ASA. zu. 9 60. zrI madanarekhAzrIjI 2020 sAdaDI 2031 ASA. zu. 9 61. zrI lalitarekhAzrIjI 2022 sAdaDI 2031 ASA. zu. 9 62. zrI hitayazAzrIjI 2013 muMbaI 2032 kA. zu. 10 63. zrI saumyakIrtizrIjI kA zu. 10 64. zrI saumyadarzanAzrIjI 2032 ___ jye. kR. 7 zrI hemaratnAzrIjI 2012 nAsika 2033 mA. zu. 13 zrI guNaratnAzrIjI ___ 2014 nAsika - - 67. zrI dharmaratnAzrIjI 2015 - 68. zrI tattvaratnAzrIjI 2012 AMbA 2033 zu. 13 69. zrI harSavardhanAzrIjI 2033 70. zrI matiratnAzrIjI 2020 2033 vai. zu. 13 71. zrI ramyakIrtizrIjI DubazI(rAja.) 2034 ___ mA. zu. 13 72. zrI viratIguNAzrIjI 2015 - 2035 mR. zu.5 73. zrI jitamohAzrIjI 1999 mAMDavI(kaccha)2035 phA. zu. 10 74. zrI taporatnAzrIjI 2035 phA. zu. 10 75. zrI prazAMtarasAzrIjI kharDI 2035 phA. zu. 10 76. zrI bodhiratnAzrIjI 2019 kharDI 2035 vai. zu. 6 77. zrI mokSaratnAjI 2011 phAgaNA 2035 vai. zu. 6 78. zrI nirAgarekhAzrIjI 2011 sUrata 2037 phA. zu. 4 79. zrI jyotimAlAzrIjI 2016 zIyANA 2037 vai. zu. 6 80. zrI anupamayazAzrIjI 2039 kA. kR. 11 81. zrI pUrNadarzanAzrIjI vai. zu. 2 82. zrI virAgahaMsAzrIjI po. kR. 6 zrI tattvaramAzrIjI jye. zu. 6 zrI siddhAntarasAzrIjI 2040 vai. zu. 5 85. zrI cidguNAzrIjI 2040 vai. kR. 1 86. zrI paramahitAzrIjI 2041 vai. zu. 4 87. zrI divyagirAzrIjI 2041 vai. zu. 4 88. zrI prazamarasAzrIjI 2041 vai. zu. 4 1361 muMbaI nalegAma khaMbhAta surendranagara surendranagara surendranagara pIDavAr3A pIDavAr3A zaMkhezvaratIrtha bhIlaDiyAjI vimalakIrtizrIjI puSpalatAzrIjI jayalatAzrIjI jayalatAzrIjI akSayazAzrIjI vimalakIrtizrIjI haMsakIrtizrIjI haMsakIrtizrIjI haMsakIrtizrIjI haMsakIrtizrIjI puNyaprabhAzrIjI vimalakIrtizrIjI guNamAlAzrIjI merUkIrtizrIjI ratnalatAzrIjI jayAzrIjI vimalakIrtizrIjI merUkIrtizrIjI haMsakIrtizrIjI haMsakIrtizrIjI indurekhAzrIjI caMdramAlAzrIjI tarUlatAzrIjI jayAzrIjI haMsaprabhAzrIjI sulocanAzrIjI indurekhAzrIjI jayAzrIjI vanamAlAzrIjI iMdurekhAzrIjI paramahitAzrIjI pATaNa amadAbAda barluTa hastagiri karajaNa pAlItANA khaMbhAta khaMbhAta khaMbhAta
Page #424
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa khaMbhAta amadAbAda muMbaI muMbaI muMbaI muMbaI 2041 vai. zu. 4 2042 mR. zu. 3 2043 po. kR. 6 2043 kR. 6 2043 po. kR. 6 2043 2043 ___po. kR. 6 2043 po. kR. 6 2043 po. kR. 6 2043 jye. zu. 10 2044 kA. kR. 6 2044 mA. kR. 4 2044 mA. kR. 4 2044 mA. kR. 4 muMbaI muMbaI muMbaI paramahitAzrIjI yazodhanAzrIjI tarUlatAzrIjI tarUlatAzrIjI svayaMprabhAzrIjI iMdurekhAzrIjI merUkIrtizrIjI suyazaprabhAzrIjI puNyaprabhAzrIjI iMdurekhAzrIjI puNyaprabhAzrIjI padmalatAzrIjI dharmazIlAzrIjI hitapUrNAzrIjI haMsakIrtizrIjI muMbaI muMbaI jAmanagara - - dAvaNagire muMbaI muMbaI 89. zrI saMvegapUrNAzrIjI 90. zrI anaMtadarzanAzrIjI 91. zrI jinayazAzrIjI 92. zrI hitakAMkSAzrIjI 93. zrI bhAgyapUrNAzrIjI 94. zrI madhuragirAzrIjI 95. zrI tattvarasAzrIjI 96. zrI amRtarasAzrIjI 97. zrI samyagdarzanAzrIjI 98. zrI jitakarmAzrIjI 99. zrI puNyarasAzrIjI 100. zrI tattvadarzitAzrIjI ____ 2025 101. zrI cAritrapUrNAzrIjI 2022 102. zrI pUrNasaumyAzrIjI 2024 103. zrI jinarakSitAzrIjI 104. zrI hitarakSAzrIjI 105. zrI saMvaraguNAzrIjI 106. zrI bhAvitadharmAzrIjI 2014 107. zrI apUrvazreyAzrIjI 2024 108. zrI muktirasAzrIjI 2026 109. zrI kalyANapriyAzrIjI - 110. zrI muktiprajJAzrIjI - 111. zrI hitapriyAzrIjI 112. zrI jinadarzanAzrIjI 113. zrI suvarNalatAzrIjI 114. zrI saMyamalatAzrIjI 115. zrI zAsanalatAzrIjI 116. zrI nirvedalatAzrIjI 117 zrI candraprajJAzrIjI 118. zrI sUryaprajJAzrIjI 119. zrI zrutaratnAzrIjI 120. zrI jayapradAzrIjI nAsika nAsika nAsika kharDI 2045 2045 2045 2045 2046 2046 vai. zu. 5 vai. zu. 5 vai. zu. 5 vai. zu. 5 mA. zu. 5 mA. zu. 13 hastagiri hastagiri hastagiri hastagiri pAlItANA kheDabrahmA jayAzrIjI anaMtakIrtizrIjI haMsakIrtizrIjI bhAvitadharmAzrIjI haMsakIrtizrIjI caMdraprajJAzrIjI jayAzrIjI madanarekhAzrIjI F - / / / / / / kheDabrahmA kheDabrahmA kheDabrahmA phA. zu. 3 phA. zu. 3 dharmalatAzrIjI nayaprajJAzrIjI caMdraprajJAzrIjI divyayazAzrIjI 2038 kheDabrahmA 362
Page #425
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ (kha) zrI vidyAzrIjI kA ziSyA-praziSyA parivAra 15 dIkSA sthAna gurUNI nAma amadAbAda amadAbAda amadAbAda amadAbAda amadAbAda amadAbAda amadAbAda jAmanagara celA zrI vasaMtazrIjI vidyAzrIjI vidyAzrIjI vidyAzrIjI vidyAzrIjI kAMtAzrIjI vidyAzrIjI ratnaprabhAzrIjI subhadrAzrIjI candraprabhAzrIjI ratnaprabhAzrIjI candraprabhAzrIjI harSaprabhAzrIjI paramaprabhAzrIjI paramaprabhAzrIjI paramaprabhAzrIjI paramaprabhAzrIjI svayaMprabhAzrIjI paramaprabhAzrIjI tattvaprajJAzrIjI pUnA krama sAdhvI nAma janma saMvat sthAna dIkSA saMvat tithi 1. zrI vidyAzrIjI 1983 2. zrI subhadrAzrIjI amadAbAda 1988 A. zu. 10 zrI kAMtAzrIjI amadAbAda 1988 mA. zu. 6 4. zrI raMjanAzrIjI amadAbAda 1988 mA. kR. 3 5. zrI sudarzanAzrIjI amadAbAda 1989 - 6. zrI gIrvANazrIjI amadAbAda 1988 - 7. zrI ratnaprabhAzrIjI 1999 jye. zu. 13 8. zrI candraprabhAzrIjI bIjApura , 2001 aSA. zu. 6 9. zrI suvratAzrIjI 1978 kher3A 2003 ASA.zu. 10 10. zrI maNiprabhAzrIjI celA-hAlAra 2004 po. zu. 6 11. zrI paramaprabhAzrIjI 1979 murabAr3a 2012 phA. zu. 3 12. zrI harSaprabhAzrIjI 2012 kA. kR. 11 13. zrI indraprabhAzrIjI 2000 pUnA 2012 phA. zu. 14. zrI svayaMprabhAzrIjI 2003 murabAr3a 2012 ___phA. zu. 15. zrI suraprabhAzrIjI 2005 murabAr3a 2012 phA. zu. 16. zrI ratnarekhAzrIjI 2008 murabAr3a 2023 vai. kR. 1 17. zrI harSarekhAzrIjI 2009 murabAr3a 2023 vai. kR. 6 18. zrI dharmayazAzrIjI 2003 mahesANA 2027 ASA.zu. 10 19. zrI tattvaprajJAzrIjI 1995 galatha 2028 mA. kR.9 20. zrI ramyaguNAzrIjI 2018 galatha 2028 mA. kR. 9 21. zrI lakSmaNAzrIjI zrI mayaNAzrIjI 23. zrI vinItaratnAzrIjI 2033 ma. zu. 13 24. zrI tattvarekhAzrIjI 2034 vai. zu. 5 25. zrI saumyarekhAzrIjI . zrI muktidarzanAzrIjI 2035 phA. zu. 10 27. zrI darzanaratnAzrIjI 2037 ma. kR. 3 28. zrI nirvedarekhAzrIjI pUnA 2038 phA. zu. 4 29. zrI akSayadarzanAzrIjI pUnA 2038 vai. zu. 13 pUnA maMcara murabAr3a murabAr3a pUnA khaMbhAta khaMbhAta amalanera amadAbAda maNiprabhAzrIjI indraprabhAzrIjI svayaMprabhAzrIjI ratnarekhAzrIjI surendranagara vApI zaMkhezvaratIrtha pATar3I harSa rekhAzrIjI svaMyaprabhAzrIjI paramaprabhAzrIjI 315. vahI, pR. 278 363|
Page #426
--------------------------------------------------------------------------
________________ 30. zrI prazamapUrNAzrIjI 2040 vai. kR. 1 31. zrI hitaratnAzrIjI 2040 vai. kR. 1 32. zrI hitadarzanAzrIjI 2040 vai. kR. 1 33. zrI hitarekhA zrIjI 2041 phA. zu. 1 34. zrI viratirasAzrIjI 2044 phA. kR. 3 (ga) zrI darzanazrIjI kA ziSyA praziSyA parivAra 316 krama sAdhvI nAma 1. haMsa zrIjI 2. zrI raMjana zrIjI 3. trilocanAzrIjI 4. hemaprabhAzrIjI 5. jyotiprabhAzrIjI 6. ratiprabhAzrIjI 7. padmayazAzrIjI 8. jayakIrtizrIjI 9. padmakIrtizrIjI 10. sUryamAlAzrIjI 11. guNamAlA zrIjI 12. harSapUrNAzrIjI 13. bhadrapUrNAzrIjI 14. mArgodayA zrIjI 15. nityodayA zrIjI 16. sUrya rekhAzrIjI 17. jayarekhAzrIjI 18. jayamAlAzrIjI 19. jayalatAzrIjI 20. indramAlA zrIjI 21. pIyUSapUrNAzrIjI 22. kiraNarekhAzrIjI 23. sarvabhadrazrIjI 316. jinazAsana nAM zramaNIratno, pR. 297-301 dIkSA saMvat 1989 1993 1994 1998 sAvarakuMDalA 2002 2002 2005 2005 2005 2007 2007 2007 2007 sAvarakuMDalA 2010 2010 2011 2011 2012 2012 2012 2014 2014 2015 janma saMvat sthAna 1973 chANI 1974 1977 1981 1982 1991 1991 1983 1987 1992 1980 1989 1990 1991 1997 1987 1992 1995 1979 1994 khaMbhAta 1998 1996 chANI karAMcI - zivagaMja vijApura vijApura - 364 tithi vai. zu. 6 cai. kR. 2 jye. zu. 2 jye. zu. 2 mA. zu. 5 mA. zu. 5 mRga. zu. 4 vai. kR. 6 vai. kR. 6 mA. zu. 6 mA. zu. 6 vai. zu. 5 .. 10 mR. zu. 3 mR. zu. 3 vai. zu. 6 vai. zu. 6 cai. kR. 4 cai. kR. 5 vai. zu. 7 kA. kR. 6 po. kR. 7 po. kR. 13 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa svayaMprabhAzrIjI svayaMprabhAzrIjI harSa rekhAzrIjI harSa rekhAzrIjI harSa rekhAzrIjI pAlItANA pAlItANA pAlItANA pAlItANA muMbaI dIkSA sthAna chANI chANI pATaNa sAvarakuMDalA sUrata sUrata dAdara vApI vApI naDiyAda naDiyAda sAvarakuMDalA khaMbhAta sAvarakuMDalA sAvarakuMDalA bAMkAnera bAMkAnera sAvarakuMDalA sAvarakuMDalA khaMbhAta chANI sUrata vApI guruNI nAma zrI darzana zrIjI zrI darzana zrIjI zrI darzana zrIjI kIrtiprabhAzrIjI darzanazrIjI raMjana zrIjI hemaprabhAzrIjI trilocanAzrIjI haMsazrIjI hemaprabhAzrIjI hemaprabhAzrIjI darzana zrIjI trilocanAzrIjI trilocanAzrIjI trilocanA zrIjI hemaprabhAzrIjI hemaprabhAzrIjI trilocanAzrIjI ratiprabhAzrIjI bhadrapUrNAzrIjI haMsazrIjI darzana zrIjI jayakIrtizrIjI
Page #427
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 24. harSa rekhAzrIjI 25. sUryakIrtizrIjI 26. harSakIrti zrIjI 27. ravicaMdrAzrIjI 28. vizvaprajJAzrIjI 29. tattvaprajJAzrIjI 30. kalpaprajJAzrIjI 31. vIrayazAzrIjI 32. kalpazIlAzrIjI 33. ratnazIlAzrIjI 34. nirmalaguNAzrIjI 35. labdhaguNAzrIjI 36. dhairyaguNAzrIjI 37. candraratnAzrIjI 38. bhavyaratnAzrIjI 39. ramyakcaMdrAzrIjI 40. phAlgunacaMdrA zrIjI 41. bhavyaprajJAzrIjI 42. smitaprajJAzrIjI 43. saMvegarasAzrIjI 44. AtmarasAzrIjI 45. puNyarekhAzrIjI 46. mahAjyotizrIjI 47. amitajJAzrIjI 48. pramitajJAzrIjI 49, hemajyotizrIjI 50. saumyajyotizrIjI 51. caMdrajyotizrIjI 52. prItiprajJAzrIjI 53. puNyadarzanAzrIjI 54. samyagdarzanAzrIjI 55. AtmadarzanAzrIjI 1989 1997 2001 1997 1997 1988 1971 2003 2006 2010 2000 | | 1999 2006 2001 2003 2001 1997 2004 2003 2001 2005 2007 2009 2006 2006 2015 2005 2008 2005 T 1 vApI - / / I zivagaMja jAmanagara I / / 1 malADa / / 2016 2017 2017 2018 2019 2019 2019 2020 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2024 2025 2025 2025 ASA. zu. 6 2025 jye zu. 5 2025 jye. zu. 5 2025 ASA. zu. 6 2026 2026 2026 2027 2027 2027 2027 2028 2028 2028 po. kR. 6 phA. kR. 7 phA. kR. 7 kA. kR. 11 vai. kR. 6 vai. kR. 6 vai. kR.6 mA. zu. 4 mA. zu. 9 mA. zu. 9 caitra kR. 2 caitra kR. 2 caitra kR. 2 vai. kR. 10 vai.zu. 10 mR. zu. 9 mR. zu. 9 vai. ka1. 7 365 mR. zu. 3 mR. kR. 5 mR. kR. 5 mR. zu. 9 phA. zu. 4 mR.zu. 11 vai. kR. 2 vai.zu. 3 vai.zu. 3 vai. zu. 5 pAlItANA darzana zrIjI chANI raMjanazrIjI chANI ratiprabhAzrIjI mAMDANI (rAja.) hemaprabhAzrIjI sAvarakuMDalA trilocanAzrIjI sAvarakuMDalA trilocanAzrIjI sAvarakuMDalA vidyutazrIjI ratiprabhAzrIjI ravicaMdrAzrIjI jayakIrtizrIjI zrIjyotiprabhAzrIjI trilocanAzrIjI trilocanA zrIjI harSapUrNAzrIjI trilocanAzrIjI ratiprabhAzrIjI vaDAvalI vaDAvalI sAvarakuMDalA sAvarakuMDalA sAvarakuMDalA vApI vApI giradhara giradhara amarelI bIjApura sAvarakuMDalA sAvarakuMDalA zivagaMja jAmanagara amadAbAda sIsodrA malADa sAMgalI vApI vApI dAdarA ramyaprabhAzrIjI trilocanAzrIjI sUryamAlAzrIjI trilocanAzrIjI tattvaprajJAzrIjI jayarekhA zrIjI harSapUrNA ratiprabhAzrIjI harSakIrtizrIjI haMsazrIjI jayaprajJAzrIjI harSapUrNAzrIjI sUryamAlAzrIjI haMsa zrIjI puNyadarzanAzrIjI nityodayA zrIjI
Page #428
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 2028 dAdarA gaeM na dAdarA dAdarA na 2008 - 2010 vai. zu. 7 vai. zu.6 mA. zu. 6 mA. kR. 6 2005 vApI pAnasara 2005 2016 - naeM naI naI 2011 vai. zu. 3 luNAvA vAMkalI muMbaI 2007 2028 2028 2028 2028 2030 2031 2031 2031 2031 2032 2032 2032 2033 2033 2039 2033 2033 2033 2033 luNAvA vAMkalI ghATakopara vApI 2014 FEE . . EEEEEEEEEEE , pUnA 2010 vai. zu. 11 ma. zu. 5 mA. zu. 10 phA. zu. 10 mA. zu. 5 mA. zu. 5 mA. zu. 13 mA. zu. 3 zu. 13 56. tattvadarzanAzrIjI 57. jayadarzanAzrIjI 58. vizuddhadarzanAzrIjI 59. tattvadarzanAzrIjI 60. kalpadarzanAzrIjI 61. snehavarSAzrIjI 62. vinItavarSAzrIjI 63. jJAnazIlAzrIjI 64. pIyUSarekhAzrIjI 65. nirmalarekhAzrIjI 66. hitadharmAzrIjI 67. jayadharmAzrIjI 68. zuddhanayAzrIjI 69. jinadharmAzrIjI 70. rAjadharmAzrIjI 71. muktipUrNAzrIjI 72. ujjavalajyotizrIjI 73. jJAnaratnAzrIjI 74. hitaprajJAzrIjI 75. anaMtaguNAzrIjI 76. hitapUrNAzrIjI 77. prazamacaMdrAzrIjI 78. kalyANapUrNAzrIjI 79. saumyaprajJAzrIjI 80. bhavyadarzanAzrIjI 81. anaMtaharSA zrIjI 82. bhavyadharmAzrIjI 83. bhAvojjavalAzrIjI 84. dharmavardhanAzrIjI 85. muktivardhanAzrIjI 86. darzanaratnAzrIjI 87. yazovardhanAzrIjI pATaNa 2012 muMbaI 2014 2016 2014 pATaNa amalanera baiMgalora muMbaI trilocanAzrIjI trilocanAzrIjI trilocanAzrIjI ratiprabhAzrIjI harSakIrtizrIjI pIyUSapUrNAzrIjI pIyUSapUrNAzrIjI ratnazIlAzrIjI jayarekhAzrIjI sUryarekhAzrIjI jayaprajJAzrIjI puNyadarzanAzrIjI trilocanAzrIjI jayarekhAzrIjI nityodayAzrIjI harSapUrNAzrIjI sUryamAlAzrIjI trilocanAzrIjI bhavyaratnAzrIjI trilocanAzrIjI trilocanAzrIjI phAlgunacaMdrAzrIjI phAlgunacaMdrAzrIjI pramitajJAzrIjI samyagdarzanAzrIjI puNyarekhAzrIjI puNyarekhAzrIjI padmakIrtizrIjI bhavyaprajJAzrIjI labdhaguNAzrIjI jJAnaratnAzrIjI jJAnaratnAzrIjI na na 2015 muMbaI na 2014 na 2009 2033 muMbaI muMbaI muMbaI na 2010 2012 2020 2006 naI mAlegAma zivagaMja madrAsa 2022 2013 2006 2034 2034 2034 2034 2034 2035 2035 2035 2035 2035 2035 vai. za. 5 vai. zu. 5 zu. 12 vai. kR.6 ma. zu. 5 phA. zu. 3 phA. zu. 10 phA. zu. 10 vai. zu. 3 vai. zu. 3 2008 pATaNa surendranagara surendranagara 2008 . 2013 - 366
Page #429
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 88. guNojjavalA zrIjI 89. sUryojjavalAzrIjI 90. zItaladarzanAzrIjI 91. nirmaladarzanAzrIjI 92. kauzaladarzanAzrIjI 93. jJAnarasAzrIjI 94. dharmarasAzrIjI 95. bodhiratnAzrIjI 96. mokSadarzanAzrIjI 97. muktidarzanAzrIjI 98. kalpapUrNAzrIjI 99. divyadarzanAzrIjI 100. muktidarzitAzrIjI 101. zAsanadarzitAzrIjI 102. ratnadarzitAzrIjI 103. vairAgyadarzitA zrIjI 104. prazAMtadarzanAzrIjI 105. smitadarzanAzrIjI 106. zuddhadarzanAzrIjI 107. mahAdarzanAzrIjI 108. jinarakSitAzrIjI 109. bhaktipUrNAzrIjI 110. dharmazIlA zrIjI 111. nirmohAzrIjI 112. kIrtipUrNAzrIjI 113. jayavardhanAzrIjI 114. paramaharSAzrIjI 115 pUrNayazAzrIjI 116. jinaratnAzrIjI 117. mahAratnAzrIjI 118. ramyajyotizrIjI 119. cAritradarzanAzrIjI 120. rAjadarzanAzrIjI 2006 2015 2015 2019 2019 2015 2016 2022 1983 2008 2013 2014 vAgarA 2015 vAgarA 2015 vAgarA 2019 2026 2007 2016 2017 2020 2017 2021 2020 2014 2014 2014 2012 2012 2014 2025 2018 2021 2016 muMbaI muMbaI pAlaDI banAsakAMThA banAsakAMThA banAsakAMThA zivagaMja / I 2035 2035 2036 2036 2036 2037 2037 2037 2037 2037 2037 2037 2037 2037 2037 2037 2038 2038 2038 2038 2038 2038 2038 2039 2039 2039 2039 2039 2039 2039 2040 2040 2040 367 vai.zu. 6 vai. zu. 6 vai. kR. 2 kR. 2 vai. kR. 2 phA. zu. 4 phA. zu. 4 phA. zu. 4 vai. zu. 6 vai.zu. 6 vai. zu. 6 vai.zu. 6 ..6 vai. zu. 6 vai. zu. 6 vai.zu.6 mR. zu. 5 mR. zu. 5 mR. zu. 5 mR. zu. 5 kA kR. 4 mA. kR. 6 phA. zu. 3 kA. kR. 11 chl. ch. 11 kA. kR. 11 vai. kR. 6 vai. kR. 5 vai. kR. 5 vai. kR. 5 po. zu. 13 po. zu. 13 po. zu. 13 vApI vApI kolhApura kolhApura kolhApura zaMkhevara zaMkhezvara zaMkhezvara bhIlaDiyAjI bhIlaDiyAjI bhIlaDiyAjI bhIlaDiyAjI kailAzanagara kailAzanagara kailAzanagara kailAzanagara pAlaDI pAlaDI pAlaDI pAlaDI phaNasA zaMkhezvara khaMbhAta pATaNa pATaNa zivagaMja vApI vApI vApI harSarekhA zrIjI snehavarSAzrIjI smitaprajJAzrIjI smitaprajJAzrIjI sUryamAlAzrIjI muktipUrNAzrIjI muktipUrNAzrIjI bhavyaratnAzrIjI trilocanAzrIjI trilocanAzrIjI ramyakcaMdrAzrIjI mokSadarzanAzrIjI kIrtiprabhAzrIjI muktidarzitAzrIjI muktidarzitAzrIjI zAsanadarzitAzrIjI jayarekhAzrIjI jayarekhAzrIjI jayarekhAzrIjI jayarekhAzrIjI zrI pIyUSapUrNAzrIjI trilocanAzrIjI ratnazIlAzrIjI bhavyaratnAzrIjI tattvaprajJAzrIjI nityodayA zrIjI anaMtaharSAzrIjI trilocanAzrIjI harSarekhAzrIjI padmakIrtizrIjI hemajyotizrIjI samyagdarzanAzrIjI punyadarzanAzrIjI
Page #430
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 2018 2018 2015 - pATaNa 2040 2040 2040 po. zu. 13 phA. zu. 7 vai. zu. 5 vai. kR. 1 2011 na na 2018 na na 2021 1985 2025 muMbaI 2025 2022 2018 2024 2028 121. rAjanaMditAzrIjI 122. jinAjJAzrIjI 123. mokSaratnAzrIjI 124. hitarasAzrIjI 125. punyavardhanAzrIjI 126. AgamarasAzrIjI 127. viratiratnAzrIjI 128. AgamaratnAzrIjI 129. zIladharmAzrIjI 130. cArUdharmAzrIjI 131. divyajyotizrIjI 132. bhavyanidhizrIjI 133. prazamarasAzrIjI 134. mokSarasAzrIjI 135. saumyarasAzrIjI 136. cAritraratnAzrIjI 137. hitaratnAzrIjI 138. caitanyapUrNAzrIjI 139. pUrNajyotizrIjI 140. mokSadarzitAzrIjI 141. rAjadarzitAzrIjI 142. muktidarzitAzrIjI 143. saMvegadarzitAzrIjI 144. puNyanidhizrIjI 145. zrI kSamAnidhizrIjI 146. jinadarzanAzrIjI 147. candradarzanAzrIjI 148. muktirasAzrIjI 149. nirvedarasAzrIjI 150. adhyAtmarasAzrIjI 151. mokSanidhizrIjI 152. jinarasAzrIjI 153. nirvedarekhAzrIjI 2019 2020 rAdhanapura muMbaI navaM navaM navaM navaM vApI kalpadarzanAzrIjI pATaNa jayarekhAzrIjI hastagiritIrtha . harSapUrNAzrIjI pAlItANA trilocanAzrIjI pAlItANA jyotiprabhAzrIjI pAlItANA kalpapUrNAzrIjI pAlItANA tattvaprajJAzrIjI bhavyaratnAzrIjI muMbaI haMsazrIjI zIladharmAzrIjI bAraDolI bhavyaratnAzrIjI mahAdarzanAzrIjI amadAbAda samyagdarzanAzrIjI amadAbAda punyadarzanAzrIjI amadAbAda mokSarasAzrIjI rAdhanapura jJAnarasAzrIjI rAdhanapura dharmarasAzrIjI vApI phAlgunacaMdrAzrIjI pATaNa saumyajyotizrIjI acchArI ramyajyotizrIjI acchArI padmakIrtizrIjI acchArI rAjadarzitAzrIjI cAritradarzanAzrIjI pAlaDI punyarekhAzrIjI pAlaDI. zuddhadarzanAzrIjI muMbaI vizuddhadarzanAzrIjI bhavyadarzanAzrIjI labdhaguNAzrIjI muMbaI AtmarasAzrIjI bhavyadarzanAzrIjI pAlaDI jayarekhAzrIjI bhavyaratnAzrIjI vAMkalI nirmalarekhAzrIjI 2015 2040 vai. kR. 1 2040 vai. kR. 1 2041 kR. 10 2041 vai. zu. 4 2041 vai. zu. 4 2041 vai. kR. 6 2042 kA. kR. 4 2042 ma. zu. 2 2042 2042 2042 2042 2042 2043 2043 2043 2043 vai. zu. 6 2043 vai. zu. 6 2043 jye.zu. 10 2043 jye. zu. 10 2044 ___ kA. kR. 6 2044 mA. kR. 4 2044 ma. kR. 4 2044 phA. kR. 3 2044 phA. kR. 3 2044 phA. kR. 3 2044 jye. zu. 2 2044 jye. zu. 10 2008 2020 navaM 2024 2025 2024 acchArI pAlaDI 2022 2024 2019 muMbaI muMbaI 2023 2016 muMbaI 2021 pAlaDI vAMkalI 368
Page #431
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ kailAsanagara 2021 2024 2024 2021 2044 2044 2044 2045 2045 2045 2045 2023 vApI 2014 2014 2025 2030 1983 zivagaMja surata jye. zu. 10 jye. zu. 2 jye. zu.2 kA. kR. 4 po. kR. 5 po. kR. 5 po. kR. 10 po. kR. 10 po. kR. 10 mA. zu. 5 mA. zu. 10 vai. zu. 2 vai. zu. 2 ASA. zu. 6 mA. kR.5 phA. zu. 11 cai. kR. 6 2021 154. mokSadarzitAzrIjI 155. virAgarasAzrIjI 156. akSayarasAzrIjI 157. prazamaratnAzrIjI 158. udayacaMdrAzrIjI 159. saMvegavardhanAzrIjI 160. AgamaprajJAzrIjI 161. virAgadarzanAzrIjI 162. saMvegadarzanAzrIjI 163. AtmarasAzrIjI 164. prazamapUrNAzrIjI 165. kalyANadarzanAzrIjI 166. kaivalyaratnAzrIjI . 167. vairAgyanidhizrIjI 168. lakSanidhizrIjI 169. priyazreyAzrIjI 170. divyaratnAzrIjI 171. kulavardhanAzrIjI 172. smitavarSitAzrIjI 173. zrutavarSitAzrIjI 174. saumyavarSitAzrIjI 175. adhyAtmarekhAzrIjI 176. prazamanidhizrIjI 177. upazamarekhAzrIjI 178. saMvegarekhAzrIjI 179. saumyanidhizrIjI 2028 2045 2045 2045 2045 2045 2046 2046 2046 2046 gola zAsanadarzitAzrIjI bodhiratnAzrIjI bodhiratnAzrIjI bhavyaratnAzrIjI jAmanagara ravicaMdrAzrIjI punyadarzanAzrIjI hitapUrNAzrIjI surata jJAnarasAzrIjI virAgadarzanAzrIjI varakANAtIrtha kIrtiprabhAzrIjI gadhAra muktidarzanAzrIjI hastagiri samyagdarzanAzrIjI hastagiri trilocanAzrIjI pAlItANA nirmohAzrIjI pAlaDI jayarekhAzrIjI DeMlIyA (sauM.) sUryamAlAzrIjI rAdhanapura hitaratnAzrIjI ratiprabhAzrIjI sUryamAlAzrIjI smitaprajJAzrIjI smitaprajJAzrIjI khIvANadI navADIsA pAlItANA nirmalarekhAzrIjI pAlItANA nirmalarekhAzrIjI zivagaMja paramaharSAzrIjI 2025 pAlaDI 2022 2027 2024 2048 2048 2048 2048 - ___ muMbaI pAlaDI ratalAma 2025 ratalAma zivagaMja 2049 cai. kR. 9 5.3.3 AcArya zrI vijaya prema-bhuvanabhAnu sUrIzvarajI kA zramaNI-samudAyaH / AcArya zrI vijayapremasUrijI mahArAja kA vizAla zramaNI samudAya unake svargavAsa ke pazcAt san 1990 taka AcArya prema-rAmacandrasUrIzvarajI ke sAtha sammilita thA, usake pazcAt vigata 14 varSoM meM isa samudAya meM 315 sAdhu-sAdhviyoM kI abhivRddhi huii| isa samudAya ke vartamAna saMghanAyaka AcArya vijaya jayaghoSasUrIzvarajI haiM, inakI AjJA meM kula 384 sAdhviyA~ vicaraNa kara rahI haiN| inameM 191 sAdhviyA~ AcArya vijayarAjendrasUrijI kI tathA 181 369
Page #432
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa sAdhviyA~ AcArya jitendrasUrIzvarajI kI haiN| vijaya rAjendrasUrijI ke samudAya meM pravartinI zrI raMjanazrIjI, zrI rohiNAzrIjI, zrI rohitAzrIjI, zrI indrazrIjI Adi samartha, viduSI evaM tapasvinI sAdhviyA~ huI haiM, jinakA vizAla zramaNI parivAra jJAna-dhyAna, uttama cAritra aura viziSTa guNoM ke kAraNa apanA alaga hI mahattva rakhatA hai, una zramaNiyoM kI upalabdha jIvana gAthAe~ isa prakAra haiM - 5.3.3.1 pravartinI raMjanazrIjI (saMvat 1985-2045) stambhanapuratIrtha meM dalapatabhAI ke yahA~ saMvat 1970 meM inakA janma huaa| dIkSA kI AjJA meM bAdhA upasthita hone para ye svayaM gupta rIti se sakarapura tIrtha meM saMvat 1985 mAgha zuklA 5 cintAmaNi pArzvanAtha ke sammukha sAdhvI veSa dhAraNa kara pravartinI candrazrIjI kI ziSyA banIM inhoMne apane jIvana meM jJAna-bhakti va tapa tInoM kI viziSTa rUpa se upAsanA kI thii| 8 ziSyA aura 46 praziSyA parivAra kI ye pravartinI thiiN| pravartinI rohitAzrIjI, indrazrIjI Adi inakI viduSI ziSyAe~ haiN| saMvat 2045 meM ye svargastha huiiN|17 5.3.3.2 pravartinI indra zrIjI (saMvat 1995- ) _staMbhanapura ke dharmiSTha suzrAvaka vADIlAla tathA parazanabahana kI suputrI indrazrI vairAgya se otaprota hokara zrI raMjanazrIjI kI ziSyA ke rUpa meM dIkSita huii| samatA, kSamatA va samAdhi inake jIvana kA mUlamaMtra hai| vizAla zramaNI saMghI kI pravartinI hokara bhI nispRhatA aura nirabhimAnatA meM ye adbhuta haiN|18 5.3.3.3 .pravartinI rohiNAzrIjI (saMvat 2002-44) staMbhanapuratIrtha ke zreSThI nagInadAsabhAI va maNibahana ke yahA~ saMvat 1970 meM inakA janma huaa| 14 varSa kI laghuvaya meM vivAha hone para 10 mAsa meM hI ye pati kI mRtyu ke pazcAt saMsAra se virakta ho giiN| kiMtu virodha ke vAtyAcakra kA sAmanA karate-2 battIsa varSa kI umra meM svajanoM se AjJA prApta huI, pazcAt saMvat 2002 vaizAkha kRSNA 10 ke dina pravrajyA aMgIkAra kara zrI kalyANazrIjI kI ziSyA bniiN| ullekhanIya vizeSatA rahI ki inhoMne 42 varSa saMyama pAlA aura 42 mumukSu bAlAoM ko zramaNI dIkSA pradAna kara jinazAsana ko arpita kiyaa| inakA sAhasa va saMkalpa bala itanA majabUta thA ki ekabAra tapArAdhanA karate hue 62 varSa kI umra meM 8 mAsa meM 3 hajAra ki. mI. kI padayAtrA kii| saMvat 2044 ko amalanera meM ye svargastha huiiN|19 5.3.3.4 pravartinI rohitAzrIjI (saMvat 2002- svargastha) amadAbAda kI puNya dharA para janmI rohitAzrIjI bacapana meM hI mAtA, pitA aura ri pati kA viyoga dekhakara saMsAra se virakta ho gaIM, saMvat 2002 vaizAkha zuklA 11 ke zubha dina bar3odarA meM zrI kalyANazrIjI kI ziSyA banakara niSkaMTaka jJAna evaM sAdhanA meM pragati karatI giiN| svabhAva kI bhadrikatA saralatA va Atma sAdhanA meM 317. 'zramaNIratno' pR. 333 318. vahI, pR. 337-38 319. vahI, pR. 339 370 370
Page #433
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ tallInatA Adi guNoM se AkRSTa hokara aneka bhavyAtmAeM preraNA prApta kara pravrajyA ke pAvana patha para gatizIla bniiN| vartamAna meM inakI 60 se adhika ziSyA-praziSyA vRMda haiN|320 5.2.3.5 zrI vinayaprabhAzrIjI (saMvat 2007-svargastha) mAtA maNibahena va pitA mohanabhAI kI suputrI vinayaprabhAzrIjI ne vaidhavya ke pazcAt saMvat 2007 mRgazira zuklA 5 ke zubhadina dIkSA aMgIkAra kI aura zrI raMjanazrIjI kI ziSyA bniiN| apane saMyama, tapa vinaya, vairAgya se inhoMne pratyeka sAdhviyoM kA dila jiitaa| manobala itanA majabUta thA ki 68 varSa kI umra meM 8 mAsa meM tIna hajAra ki. mI. kI padayAtrA tapasyA ke sAtha kI tathA dUra-2 vicaraNa kara aneka bhavyAtmAoM ke AtmoddhAra meM preraka nimitta bniiN|321 5.3.3.6 zrI zaziprabhAzrIjI ( - 2045) zaziprabhAjI ke pitA kA nAma maNilAla va mAtA kA nAma DAhIbahena thA, pravartinI raMjanAzrIjI ke pAsa dIkSA grahaNa kii| gurU bhakti inakI bejor3a thii| kaI varSa gurUNI kI sevA meM khaMbhAta rahIM, vahIM saMvat 2045 kArtika zuklA 9 ke dina svargavAsinI huiiN|322 5.3.3.7 pravartinI zrI basaMtaprabhAjI (saMvat 2011 se vartamAna) ApakA janma saMvat 1992 meM khaMbhAta meM huA, nAma rakhA 'vijyaa'| mAtA-pitA ne ApakI sagAI khaMbhAta meM hI kara dI, isI bIca upadhAna tapa kI mAlA pahanate hue Apane brahmacarya kA pratyAkhyAna kara liyaa| jabardastI se vivAha saMbaMdha kara zvasura gRha meM Aye, para brahmacaryavrata nahIM chodd'aa| Der3ha varSa kI kaThina tapasyA ke pazcAt pati kI AjJA lekara saMvat 2011 meM raMjanazrIjI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| dIkSA ke pazcAt Apane mAsakhamaNa, varSItapa, aThAI, vardhamAna tapa kI olI Adi tapArAdhanA ke sAtha-jainadharma va darzana kA gahana adhyayana kiyaa| jahA~-jahA~ sAdhuoM kA vicaraNa alpa hotA hai aise kSetroM meM jAkara Apane dharma-prabhAvanA kii| aneka nUtana jinAlayoM kA nirmANa, jIrNoddhAra, aMjanazalAkA Adi zAsana prabhAvanA ke kArya kiye| ApakI 21 ziSyAe~ bniiN|23 5.3.3.8 zrI vinItAzrIjI (saMvat 2012-svargastha) saurASTra ke mUlI grAma nivAsI parasottamabhAI va vimalAbahena ke ghara saMvat 1988 meM inhoMne janma liyA, vivAha ke pazcAt vaidhavya se inakI jIvana dizA parivartita huI aura rANapura meM saMvat 2012 vaizAkha zuklA 7 ko zrI rohiNAzrIjI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| dIkSA se pUrva jahAM ye porUSI kA pratyAkhyAna bhI nahIM kara sakatI thIM vahI apanI dRr3ha icchAzakti se vardhamAna tapa kI 63 olI pUrNa kara cukI haiM, ekAMtara 1051 AyaMbila kiye isa 320. vahI, pR. 335-36 321. vahI, pR. 342-43 322. vahI, pR. 345 323. vahI, pR. 345 371
Page #434
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa prakAra jinazAsana meM tapa kI dhvajA laharAne ke sAtha apane parivAra se pA~ca AtmAoM ke saMyama kI prerikA bhI rhiiN| inakI tIna ziSyA va eka praziSyA hai| 324 5.3.3.9 sAdhvI anaMtakIrtizrIjI ( saMvat 2026 se vartamAna) amalanera ke koThArI kula meM samutpanna zrI anaMtakIrtizrIjI ne saMvat 2026 meM dIkSA lii| dIkSA lete hI Apa do ziSyAoM kI guraNI bana gii| dIkSA ke sAta varSa bAda amalanera meM eka sAtha hone vAlI 26dIkSAoM meM Apake pAsa ziSyAoM kI vRddhi hotI gii| dakSiNa bhArata meM Apane yuvatiyoM meM dharma jAgRti hitArtha kaI bhavya zivira Ayojita kiye, unameM hajAra - bArahasau kI saMkhyA ho jaatii| ApakI netRtva kuzalatA, saMyamaniSThatA, nirabhimAnatA varNanIya hai| 325 5.3.3.10 zrI hemaratnAzrIjI ( saMvat 2026-48 ) uccakoTi kI sAdhikA zrI hemaratnAzrIjI amalanera meM saMvat 2010 ke dina janmI aura saMvat 2026 vaizAkha zuklA 6 ke dina saMyama svIkAra kara zrI anaMtakIrtizrIjI kI ziSyA bniiN| apanI vyutpanna medhA se inhoMne saMskRta - prAkRta, nyAya, vyAkaraNa jyotiSa, kammapayaDi jaise Akara graMthoM kA gaMbhIra adhyayana kiyaa| saumyatA, sahRdayatA sahanazIlatA ko jIvana meM caritArtha kara madrAsa meM saMvat 2048 ke dina mahAprayANa kara diyA / 326 5.3.3.11 zrI candrayazAzrIjI ahamadanagara jile keDagrAma vAsI zeTha sUrajamalajI inake pitA the, vahIM ke garbhazrImaMta dhanarAjajI bhaMDArI se inakA vivAha huaa| AcArya zrI vijaya yazodevasUrijI kI vANI se ubuddha donoM pati-patnI dIkSita hue| candrayazAjI zrI nirmalAzrIjI kI ziSyA bniiN| inake sacoTa upadezoM se ahamadanagara jinAlaya kA punaroddhAra, 24 derIoM ke bhavya jinAlaya kA nirmANa huaa| saMvat 2044 se ye pUnA meM virAjamAna haiN| inakI ziSyAe~ zrI cArUyazAjI, cArUdharmAzrIjI, cArUprajJAzrIjI, vimalayazAzrIjI, kamalayazAzrIjI, caMdrazIlAzrIjI, nirUyazAzrIjI tathA praziSyA caraNayazAzrIjI haiN| 327 5.3.3.12 pravartinI zrI raMjanazrIjI ke parivAra kI zramaNiyA~ 1 328 krama sAdhvI nAma dIkSA saMvat tithi 1. zrI vinayaprabhAzrIjI 325. vahI, pR. 348-49 325. vahI, pR. 349-52 326. vahI, pR. 353-55 2. 327. vahI, pR. 355-56 328. jinazAsana nAM zramaNIratnoM; pR. 875 2007 mR. zu. 5 372 guruNI nAma zrI raMjana zrIjI zrI raMjana zrIjI
Page #435
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ zrI svayaMprabhAzrIjI zrI priyaMvadAzrIjI zrI vizvaprabhAzrIjI zrI sUryayazAzrIjI zrI suzIlayazAzrIjI zrI yazodhanAzrIjI 3. 4. 5. 6. N 7. 8. 9. 10. zrI indrayazAzrIjI 11. zrI devAnaMdAzrIjI 12. zrI guNamAlA zrIjI 13. zrI tattvaprajJAzrIjI zrI kalyANapuNyAzrIjI 14. zrI suvarNaprabhAzrIjI 15. zrI jayamaMgalAzrIjI 16. zrI jitendra zrIjI 17. zrI sumaMgalAzrIjI 18. zrI divyayazAzrIjI 19. zrI jayamAlA zrIjI 20. zrI punyaprabhAzrIjI 21. zrI divyaprabhAzrIjI 22. zrI kiraNayazAzrIjI 23. zrI saMvegaratnAzrIjI 24. zrI divyajyotizrIjI 25. zrI darzanaratnAzrIjI 26. zrI cAritraratnAzrIjI 27. zrI ramyayazAzrIjI 28. zrI merUdharAzrIjI 29. zrI muktidharAzrIjI 30. zrI AtmadarzanAzrIjI 31. zrI nirmalayazAzrIjI 32. zrI cAritravardhanAzrIjI 33. zrI jyotivardhanAzrIjI 34. zrI hRdayaratnAzrIjI 2011 2016 2019 2021 2021 2025 2025 2025 2027 2027 2027 2027 2027 2027 2027 2029 2029 2029 2029 2031 2032 2033 2033 2034 2035 2035 2035 2037 2037 2038 2038 2039 373 vai. zu. 7 mA. zu. 6 vai. zu. 6 mR. zu. 5 mR. zu. 5 mR.zu. 6 mR. zu. 9 mR. zu. 2 po. kR. 6 mA. zu. 4 mA. zu. 4 mA. zu. 5 mA. zu. 5 mA. zu. 5 mA. zu. 5 vai.zu. 3 vai. zu. 3 vai.zu. 3 vai.zu. 3 mA. zu. 4 mA. zu. 5 mA. zu. 13 .. 13 mA. kR. 11 mR. zu. 5 vai. zu. 6 vai. zu. 6 vai. kR. 6 vai. kR. 6 mA. zu. 6 mA. zu. 6 vai. zu. 10 zrI indrazrIjI zrI basaMtaprabhAzrIjI zrI svayaMprabhAzrIjI zrI vasaMtaprabhAzrIjI zrI basaMtaprabhAzrIjI zrI raMjana zrIjI zrI svayaprabhAzrIjI zrI svayaprabhAzrIjI zrI svayaprabhAzrIjI zrI raMjana zrIjI zrI svayaMprabhAzrIjI zrI basaMtaprabhAzrIjI zrI suvarNaprabhAzrIjI zrI jayamaMgalAzrIjI zrI jitendra zrIjI zrI vasaMtaprabhAzrIjI zrI svayaMprabhAzrIjI zrI vizvaprabhAzrIjI zrI vasaMtaprabhAzrIjI zrI yazodhanAzrIjI zrI vinayaprabhAzrIjI zrI svayaMprabhAzrIjI zrI svayaMprabhAzrIjI zrI amIprabhAzrIjI zrI kiraNayazAzrIjI zrI darzanaratnAzrIjI zrI merUdharAzrIjI zrI svayaMprabhAzrIjI zrI suzIlayazAzrIjI zrI vasaMtaprabhAzrIjI zrI cAritravardhanAzrIjI zrI darzanaratnAzrIjI
Page #436
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa zrI suzIlayazAzrIjI zrI vizvaprabhAzrIjI zrI sUryayazAzrIjI zrI sUryayazAzrIjI zrI divyayazAzrIjI zrI divyayazAzrIjI zrI caitanyayazAzrIjI zrI svayaMprabhAzrIjI zrI hitarakSAzrIjI zrI vinayaprabhAzrIjI zrI divyayazAzrIjI zrI basaMtaprabhAzrIjI zrI hRdayaratnAzrIjI zrI basaMtaprabhAzrIjI zrI svayaMprabhAzrIjI 35. zrI caitanyayazAzrIjI 2040 36. zrI maitrIvardhanAzrIjI 2042 po. kR. 6 37. zrI jJAnavardhanAzrIjI 2042 kA zu. 3 38. zrI saMyamavardhanAzrIjI 2044 mA. zu. 14 39. zrI amitavardhanAzrIjI 2044 40. zrI viralavardhanAzrIjI 2044 mA. zu. 14 41. zrI mAMgalyavardhanAzrIjI 2044 mA. zu. 14 42. zrI hitarakSAzrIjI 2044 43. zrI kularakSAzrIjI 2044 mA. zu. 14 44. zrI zAsanaratnAzrIjI 2045 po. kR. 5 45. zrI dIpayazAzrIjI 2046 mA. zu. 6 46. zrI bhavyaguNAzrIjI 2047 phA. kR. 3 47. zrI dharmaratnAzrIjI 2047 vai. kR. 7 48. zrI AdityayazAzrIjI 2049 mA. zu. 5 49. zrI jinakRpAzrIjI 2049 vai. zu. 6 5.3.3.13 (kha) zrI rohiNAzrIjI ke parivAra kI zramaNiyA~ 29 krama sAdhvI nAma janma saMvat sthAna dIkSA saMvat tithi 1. zrI bhAgyodayAzrIjI - khaMbhAta 2009 kA. kR. 9 2. zrI harSapUrNAzrIjI 2011 vai. zu. 7 vinItAzrIjI 1989 mUlI 2012 vai. zu. 7 4. kIrtipUrNAzrIjI amadAbAda 2014 po. zu. 7 cArUyazAzrIjI 2016 po. kR. 6 6. ujjavaladharmAzrIjI muMDArA 2022 kA. zu. 4 7. koTIpuNyAzrIjI amadAbAda 2025 kA. kR. 11 8. dharmajyotizrIjI khaMbhAta 2025 mA. zu. 6 9. tattvajyotizrIjI khaMbhAta 2025 ma. zu. 6 10. anaMtakIrtizrIjI amalanera ___ 2026 vai. zu. 6 11. ratnakIrtizrIjI vaNI 2026 vai. zu. 6 12. rAjaratnAzrIjI iTArasI 2026 vai. za. 6 dIkSA sthAna khaMbhAta khaMbhAta rANapura amadAbAda muMDArA amadAbAda khaMbhAta khaMbhAta amalanera amalanera gurUNI nAma zrI rohiNAzrIjI zrI rohiNAzrIjI zrI rohiNAzrIjI zrI rohiNAzrIjI zrI rohiNAzrIjI zrI vinItAzrIjI zrI rohiNAzrIjI zrI rohiNAzrIjI zrI kIrtipUrNAzrIjI zrI rohiNAzrIjI zrI harSapUrNAzrIjI zrI anaMtakIrtijI 329. vahI, pR. 877 374
Page #437
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 13. hemaratnAzrIjI 14. jayanaMditAzrIjI 15. tattvadarzanAzrIjI 16. zubhadarzanAzrIjI 17. vinayaratnAzrIjI 18. muktinilayAzrIjI 19. kalpajyotizrIjI 20. divyanidhizrIjI 21. dakSanidhizrIjI 22. maMdiranidhizrIjI 23. madhuranidhizrIjI 24. sudharmAnidhizrI 25. kalpanidhizrIjI 26. puNyanidhizrIjI 27. zrI ratnanidhizrIjI 28. zrI amitanidhizrIjI 29. zrI akSayanidhizrIjI 30. saMveganidhizrIjI 31. kularatnAzrIjI 32. muktiratnAzrIjI 33. zIlavardhanAzrIjI 34. pIyUSapUrNAzrIjI 35. haMsa pUrNAzrIjI 36. naMdIvardhanAzrIjI 37. jinadarzanAzrIjI 38. nirmalavardhanAzrIjI 39. riddhinidhizrIjI 40. prazAMtanilayAzrIjI 41. naMdInilayAzrIjI 42. vairAgyanidhizrIjI 43. apUrvanidhizrIjI 44. labdhinidhizrIjI 1982 amalanera sAyalA 2026 2027 2028 2028 2028 2028 2032 2032 2032 2033 2033 2033 2033 2033 2033 2033 2033 2033 2034 2034 2035 2035 2035 amadAbAda 2035 amadAbAda 2039 2040 2040 2041 2041 2043 2045 2046 nAgapura khaMbhAta muMbaI khaMbhAta amalanera amalanera khaMbhAta khaMbhAta amalanera vaNI dahADa iTArasI vaNI amalanera amalanera varADIA AMbegAma TIMbA nAsika pATaNa amalanera rANapura rANapura nAsika amalanera nANoTA vai. zu. 6 vai. kR. 6 mA. kR. 9 mA. kR. 9 mA. kR. 9 mA. kR. 9 mA. zu. 5 mA. zu. 5 mA. zu. 5 mA. zu. 13 mA. zu. 13 mA. zu. 13 mA. zu. 13 mA. zu. 13 mA. zu. 13 mA. zu. 13 mA. zu. 13 mA. zu. 13 phA. zu. 14 cai. zu. 13 vai.zu. 3 .. 6 vai.zu. 6 vai.zu. 3 cai. zu. 4 kA. kR. 11 po. kR. 6 vai. zu. 6 kA. zu. 7 mA. kR. 5 375 amalanera nAsika khaMbhAta khaMbhAta khaMbhAta khaMbhAta jIrAvalAtIrtha jIrAvalAtIrtha khaMbhAta khaMbhAta amalanera amalanera amalanera amalanera amalanera amalanera amalanera amalanera malADa TIMbA TIMbA malADa amadAbAda navasArI amalanera rANapura rANapura bhaMDAradarA amalanera zrI anaMtakIrtijI zrI vinItAzrIjI zrI rohiNA zrIjI zrItattvadarzanAzrIjI zrI harSapUrNAzrIjI zrI tattvadarzanAzrIjI zrI dharmajyotizrIjI zrI vinItAzrIjI zrI divyanidhizrIjI zrI tattvajyotizrIjI zrI tattvajyotizrIjI zrI rAjaratnAzrIjI zrI ratnakIrtizrIjI zrI anaMtakIrtizrIjI zrI sudharmAnidhizrIjI zrI ratnakIrtizrIjI zrI sudharmanidhizrIjI zrI hemaratnAzrIjI zrI kIrtipUrNAzrIjI zrI rohiNA zrIjI zrI anaMtakIrtizrIjI zrIkIrtipUrNAzrIjI zrI pIyUSapUrNAzrIjI zrI pIyUSapUrNAzrIjI zrI zIlavardhanAzrIjI zrI anaMtakIrtizrIjI zrI naMdIvardhanAzrIjI zrI sudharmanidhizrIjI zrI muktinilayAzrIjI zrI prazAMtanilayA zrIjI zrI rAjaratnAzrIjI zrI kalpanidhizrIjI
Page #438
--------------------------------------------------------------------------
________________ 45. saMskAranidhi zrIjI muMbaI 46. dhRtivardhanAzrIjI sumerapura 5.3.3.14 zrI rohitAzrIjI kA ziSyA - parivAra 330 krama sAdhvI nAma janma saMvat sthAna dIkSA saMvat lIMbar3I luNI surendranagara muMbaI paDavAr3A paDavAr3A 1. 2. 3. 4. zrI rohitAzrIjI zrIpadmasenAzrIjI zrI hitasenAzrIjI zrI mahArakSA zrIjI 5. zrI mahAnaMdAzrIjI 6. zrI nirmalaguNAzrIjI 7. zrI vipulaguNAzrIjI 8. zrI akSitaguNAzrIjI 9. zrI bhavyAtmA zrIjI 10. zrI virAgaratnAzrIjI 11. zrI punyanaMditAzrIjI 12. zrI zrutarasAzrIjI 13. zrI AgamarasAzrIjI 14. zrI caMdanabAlAzrIjI 15. zrI divyaratnAzrIjI 16. zrI dIptiratnAzrIjI 17. zrI kaivalyaratnAzrIjI 18. zrI nirvedaratnAzrIjI 19. zrI rAjaratnAzrIjI 20. zrI apUrvaratnAzrIjI 21. zrI kArUNyaratnAzrIjI 22. zrI bhaktidarzitAzrIjI paDavAr3A pIMDavAr3A surendranagara paDavAr3A 2020 muMbaI muMbaI jhADolI 2009 dAdara 2012 muMbaI 2047 2047 2027 2035 2042 2045 vai. kR. 5 jye. zu. 11 376 tithi vai. zu. 11 vai. zu. 7 vai. zu. 6 vai. zu. 4 vai. zu. 6 zu. 5 vai.zu. 5 vai. zu. 5 vai. zu. 3 mA. zu. 13 cai. kR. 5 vai. zu. 3 vai. zu. 3 zu. 3 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa zrI anaMtakIrtizrIjI zrI naMdIvardhanAzrIjI madrAsa madrAsa dIkSA sthAna baDodarA amadAbAda surendranagara pAlItANA pIMDavAr3A pIMDavAr3A paDavAr3A paDavAr3A surendranagara pIMDavAr3A jhAr3olI jhAr3olI jhADolI ajArI malADa vApI 5.3.4 AcArya vijaya jitendrasUrIzvarajI kI AjJAnuvartinI zramaNiyA~ suvizAla gacchAdhipati AcArya zrI vijayapremasUrijI ke ziSya AcArya vijayabhuvanabhAnusUri ke ziSya mevAr3adezoddhAraka mahAna tapasvI AcArya zrI vijayajitendrasUri jI mahArAja kA mevAr3a pradeza meM atyadhika prabhAva rahA 330. vahI, pR. 337 guruNI nAma zrI kalyANazrIjI zrI rohitAzrIjI zrI rohitAzrIjI zrI rohitAzrIjI zrI rohitAzrIjI zrI rohitAzrIjI zrI nirmalaguNAzrIjI zrI nirmalaguNAzrIjI zrI hitasenAzrIjI zrI mahAnaMdA zrIjI zrI rohitAzrIjI zrI vipulaguNAzrIjI zrI zrutarasAzrIjI zrI rohitAzrIjI zrI rohitAzrIjI zrI divyaratnAzrIjI zrI rohitAzrIjI zrI rohitAzrIjI zrI nirvedaratnAzrIjI zrI kaivalyaratnAzrIjI zrI caMdanabAlAzrIjI zrI nirvedaratnAzrIjI
Page #439
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ hai, vartamAna meM unakI AjJA meM zrI puSpalatAzrIjI, zrI puNyarekhAzrIjI kA ziSyA - parivAra jJAna-sAdhanA, tapArAdhanA va saMyama meM apanA viziSTa sthAna rakhatI hai, unameM mAtra tIna zramaNiyoM ke vyaktitva kI ullekhanIya jAnakArI prApta huI hai, zeSa kA sAmAnya paricaya prApta huA hai| 5.3.4.1 zrI puSpalatAzrIjI ( saMvat 2008 se vartamAna) AcArya vijayajitendrasUrIzvarajI mahArAja kI AjJAnuvartinI sAdhvI zrI puSpalatAzrIjI utkRSTa tyAgI evaM saMyamI sAdhikA haiN| saMvat 2008 jyeSTha zuklA 14 ko savA varSa ke putra kI mamatA kA tyAga kara zrI niraMjanA zrIjI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| dIkSA ke pazcAt 16, 13 upavAsa, 500 AyaMbila, tIna mAsI tapa Adi aneka prakAra kI tapArAdhanA inakI rahI, isase prabhAvita hokara kaI zikSita yuvatiyA~ inake caraNoM meM samarpita huiiN| Agama, dha rmagraMtha, nyAya vyAkaraNa, jyotiSa, karmagraMtha Adi kA talasparzI adhyayana-adhyApana kara kaiyoM meM jJAnapipAsA jAgRta kI hai| 331 5.3.4.2 zrI puNyarekhAzrIjI ( saMvat 2013 se vartamAna) laghuvaya evaM laghu dIkSAparyAya meM vizAla sAdhvIvRMda kI saMcAlikA zrI puNyarekhA zrIjI uccakoTi kI viduSI tapasvinI sAdhvI haiN| saMvat 2013 ko pAdaralI ( rAjasthAna) meM zrI tilakacaMdajI ke yahA~ inakA janma huaa| apane jIvana meM aTThAI, aTTama, bIsasthAnaka Adi tapArAdhanA ke sAtha bhojana meM mAtra tIna dravya grahaNa karatI hai| namakIna, miThAI phala Adi kA tyAga, mauna AcaraNa, isa prakAra saMyama va tapa-tyAga ko ekamAtra jIvana kA lakSya banAkara calane vAlI ina mahAsAdhvIjI ke pAsa, vartamAna meM 66 ziSyA - praziSyAe~ AtmArAdhanA meM saMlagna haiM / 332 5.3.4.3 zrI girvANa zrIjI ( saMvat 2044 se vartamAna ) bhAvanagara ke mohanalAla bhAI kI suputrI sAdhvI girvANazrIjI jinazAsana kI garimA meM abhivRddhi karane vAlI gaNanIyA sAdhviyoM meM eka haiM, inhoMne apane parivAra ke do putra, do putrI evaM pati ko saMyama kI preraNA dekara dIkSita karavAyA, svayaM ne bhI zrI puNyarekhAzrIjI ke sAnnidhya meM saMvat 2044 jyeSTha zuklA 10 ko pAdaralI meM dIkSA grahaNa kii| 333 5.3.4.4 zrI puNyarekhAzrIjI kA ziSyA parivAra 34 krama sAdhvI nAma janma saMvat sthAna dIkSA saMvat 1. naMdIrekhAzrIjI 2033 2. saumyarekhAzrIjI 2034 331. vahI, pR. 357 332. vahI, pR. 357-58 333. vahI, pR. 359 334. vahI, pR. 360-61 khImela tithi jye. vai. zu. 5 377 dIkSA sthAna pAdaralI nAkor3AjI guruNI nAma puNyarekhAzrIjI puNyarekhAzrIjI
Page #440
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa puraNa 3. kIrti rekhAzrIjI 4. guNajJarekhAzrIjI 5. nipuNarekhAzrIjI 6. hemarekhAzrIjI 7. harSitarekhAzrIjI 8. kularekhAzrIjI 9. cAritrarekhAzrIjI 10. lAvaNyarekhAzrIjI 11. kumudarekhAzrIjI 12. prazamarekhAzrIjI 13. taporekhAzrIjI 14. punitarekhAzrIjI 15. amitarekhAzrIjI 16. mokSarekhAzrIjI 17. pIyUSarekhAzrIjI 18. virAgarekhAzrIjI 19. bhavyarekhAzrIjI 20. muktirekhAzrIjI 21. saMyamarekhAzrIjI 22. labdhirekhAzrIjI 23. vinItarekhAzrIjI 24. zAsanarekhAzrIjI 25. nimeSarekhAzrIjI 26. pramodarekhAzrIjI 27. manISarekhAzrIjI 28. hitezarekhAzrIjI 29. kArUNyarekhAzrIjI 30. saMvararekhAzrIjI 31. prINezarekhAzrIjI 32. manojJarekhAzrIjI 33. vizuddharekhAzrIjI 2016 muMbaI 2035 vai. zu. 6 2018 mAlavAr3A 2035 vai. zu. 6 puraNa 2012 haidarAbAda 2035 pADIva 2018 muMbaI 2036 po. kR. 5 puraNa 2016 caralI 2036 mA. kR. 3 puraNa 2019 muMbaI 2036 mA. kR.3 takhatagar3ha 2012 zivagaMja 2036 tA. zu. 4 zivagaMja 2018 mAlavAr3A 2037 po. kR. 6 puraNa 2014 muMbaI 2037 vai. zu. 13(pra.) khaMbhAta vaDatAla 2038 kA. kR. 11 vaDatAla pAlI 2038 cai. kR. 2 pAlI 2016 muMbaI 2038 jye. zu. 3 takhatagar3ha 2023 dhuMbA 2039 mA. kR. 10 dhuMbA 2017 takhatagar3ha 2039 phA. zu. 7 takhatagar3ha 2017 takhatagar3ha 2039 phA. zu. 7 takhatagar3ha 2018 bApalA 2039 phA. zu. 7 takhatagar3ha 2018 manorA 2039 phA. zu. 7 takhatagar3ha 2019 takhatagar3ha - 2039 takhatagar3ha 2020 takhatagar3ha 2039 takhatagar3ha 2022 takhatagar3ha 2039 takhatagar3ha 2024 dAvaNagere 2039 zu. 7 takhatagar3ha 2022 manorA 2039 phA. zu. 7 takhatagar3ha - gola umedAbAda 2041 vai. kR. 2 surata 2019 kalakattA 2041 ___ jye. zu. 13 pAdaralI muMbaI 2041 jye. zu. 13 pAdaralI pAdaralI 2042 vai. zu. 5 pAdaralI pATaNa 2042 vai. zu. 10 - kuMghAriyA ___ - vai. zu. 5 ___2030 takhatagar3ha __2044 mA. zu. 10 takhatagar3ha goregAma 2044 phA. kR. 3 jAlora - goregAma 2044 phA. kR. 3 jAlora puNyarekhAzrIjI puNyarekhAzrIjI puNyarekhAzrIjI puNyarekhAzrIjI puNyarekhAzrIjI harSitarekhAzrIjI puNyarekhAzrIjI puNyarekhAzrIjI puNyarekhAzrIjI puNyarekhAzrIjI puNyarekhAzrIjI puNyarekhAzrIjI puNyarekhAzrIjI puNyarekhAzrIjI punItarekhAzrIjI puNyarekhAzrIjI puNyarekhAzrIjI puNyarekhAzrIjI puNyarekhAzrIjI saMyamarekhAzrIjI puNyarekhAzrIjI puNyarekhAzrIjI puNyarekhAzrIjI puNyarekhAzrIjI puNyarekhAzrIjI puNyarekhAzrIjI puNyarekhAzrIjI saumyarekhAzrIjI naMdIrekhAzrIjI zrI puNyarekhAzrIjI zrI puNyarekhAzrIjI 378
Page #441
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 34. madhurarekhAzrIjI 35. girvANarekhAzrIjI 36. lalitAMgarekhAzrIjI 37. viraktarekhAzrIjI 38. hemaMtarekhA zrIjI 39. kalpezarekhA zrIjI 40. hitajJarekhAzrIjI 41. bhAvitarekhAzrIjI 42. darzitarekhA zrIjI 43. ujjavalarekhA zrIjI 44. divyezarekhA zrIjI 45. nirmoharekhA zrIja 46. pAvanarekhAzrIjI 47. siddhAntarekhA zrIjI 48. parAgarekhAzrIjI 49. AgamarekhAzrIjI 50. padmezarekhA zrIjI 51. ratnezarekhA zrIjI 52. divyezarekhA zrIjI 53. rakSitarekhAzrIjI 54. bhadrezarekhA zrIjI 55. tattvezarekhA zrIjI 56. kIrttanarekhA zrIjI 57. cirAgarekhAzrIjI 58. anupamarekhAzrIjI 59. akSayarekhAzrIjI 60. viralarekhA zrIjI 61. harSarekhAzrIjI 62. vibudharekhAzrIjI 63. bhaktirekhAzrIjI 64. jyotirekhAzrIjI 1986 1991 2018 2025 2028 2024 2020 2017 2009 2017 2018 2019 2026 2030 2020 caralI bhAvanagara takhatagar3ha bApalA pAdaralI manorA 2013 bhAvanagara takhatagar3ha vaDagAma rAnIvAr3A dIhora DeMDA bApalA takhatagar3ha jodhapura takhatagar3ha muMbaI muMbaI thuMbA mahuvA takhatagar3ha 2026 takhatagar3ha 2030 muMbaI 2021 dhAnerA siroDI DA 2044 2044 2044 2044 2044 2044 2044 2044 2045 2046 2046 2046 2046 2046 2046 2046 2047 2047 2047 2047 2047 2047 2047 2047 2048 2048 2048 2049 2049 2049 2049 1379 jye. zu. 10 jye. zu. 10 jye. zu. 10 jye. zu. 10 jye. zu. 10 jye. zu. 10 jye. zu. 10 jye. zu. 10 phA. zu. 3 mR. zu. 6 mA. kR. 5 vai. kR. 6 jye. zu. 2 jye. zu. 2 jye. zu. 2 jye. zu. 2 kA. kR. kA. kR. vai. kR. 5 vai. kR. 7 vai. kR. 7 vai. kR. 7 vai. kR. 7 jye. zu. 6 cai. zu. 8 vai. zu. 5 mR. kR. 7 phA. zu. 3 vai. zu. 7 jye. zu. 4 jye. kR. 7 pAdaralI pAdaralI pAdaralI pAdaralI pAdaralI pAdaralI pAdaralI pAdaralI var3agAma rAnIvAr3A bhAvanagara pAlI takhatagar3ha takhatagar3ha takhatagar3ha takhatagar3ha pAlanapura pAlanapura thuMbA takhatagaDha takhatagaDha takhatagar3ha takhatagar3ha dhAnerA siroDI rAyapura siroDI pAthAvAr3A chApI pAdarU sAMcora zrI puNyarekhAzrIjI zrI puNyarekhAzrIjI zrI puNyarekhAzrIjI zrI puNyarekhAzrIjI zrI puNyarekhAzrIjI zrI puNyarekhAzrIjI pramodarekhAzrIjI zrI puNyarekhAzrIjI zrI puNyarekhAzrIjI zrI puNyarekhAzrIjI pramodarekhAzrIjI guNajJarekhAzrIjI zrI puNyarekhAzrIjI harSitarekhAzrIjI zrI puNyarekhAzrIjI saddhAntarekhAzrIjI zrI puNyarekhAzrIjI zrI puNyarekhAzrIjI harSitarekhAzrIjI harSitarekhAzrIjI labdhirekhAzrIjI kularekhAzrIjI puNyarekhAzrIjI puNyarekhAzrIjI vinItarekhAzrIjI puNyarekhAzrIjI guNajJarekhAzrIjI kularekhAzrIjI hemarekhAzrIjI kIrti rekhAzrIjI guNajJarekhAzrIjI
Page #442
--------------------------------------------------------------------------
________________ 5.3.5 AcAryazrI vijayakalApUrNasUrijI ke samudAya kI zramaNiyA~ bhArata ke pazcima koNa meM sthita kaccha- vAgar3a kI bhUmi meM apane nirmala cAritra ke prabhAva se dharma kA bIja vapana karane vAle zvetAmbara mUrtipUjaka saMpradAya meM 'kaccha vAgar3a samudAya' ke pravarttamAna gacchAdhipati zrI vijayakalApUrNasUrijI the, unakA ziSyA - samudAya bhI 'kaccha - vAgar3a zramaNI samudAya' ke nAma se prasiddhi ko prApta hai| zramaNiyoM meM vAgar3a ko apanI janmabhUmi ke sAtha karmabhUmi banAne kA sarvaprathama zreya mahattarA sAdhvI AnaMda zrIjI ko hai| ye zvetAmbara mUrtipUjaka saMpradAya meM 'kaccha - vAgar3a kI AdyA zramaNI - ratnA' ke rUpa meM pratiSThita haiM, inake pAvana upadezoM se saiMkar3oM viduSI nAriyA~ saMyama patha para ArUr3ha huiiN| vartamAna meM bhI isa samudAya meM 497 zramaNiyA~ haiN| kucha zramaNiyoM kI upalabdha paricaya - rekhAeM isa prakAra haiM 5.3.5.1 mahattarA ANaMda zrIjI ( saMvat 1938-1993 ) kaccha vAgar3a saMghAr3A ke sAdhvI samudAya kI prathama sAdhvI ANaMda zrIjI thiiN| saMvat 1917 meM palAMsavA (vAgar3A) kI bhUmi meM dozI motIcaMda ke yahA~ janma lekara apanI uttama jJAnasAdhanA dvArA aneka AtmAoM ke kalyANa meM ye preraka nimitta bniiN| zrImad vijaya kanakasUrijI mahArAja ko saMsAra kI asAratA kA bodha inake upadezoM se huaa| inakI preraNA se saMvat 1938 mR zu. 3 palAsavAM meM unhoMne dIkSA grahaNa kii| Apake sAdhvI parivAra meM vartamAna meM 497 ke AsapAsa sAdhviyA~ haiN| 335 5.3.5.2 pravartinI caturazrIjI ( saMvat 1967 - svargastha ) ratnazrIjI mahArAja ke samAgama se Apane apanI mAtuzrI ke sAtha saMvat 1967 mAgha zuklA 10 ke dina mAMDavI (kaccha) meM dIkSA grahaNa kii| apUrva vAtsalya bhAva se Apane 250 sAdhviyoM kA saMcAlana kiyaa| ApakI sAdhviyoM meM kuvalayAzrIjI, prabhaMjanAzrIjI, nemiprabhAzrIjI Adi ne vardhamAna tapa kI 100 olI pUrNa kI haiN| 336 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 5.3.5.3 zrI puSpacUlAjI ( saMvat 2001 - svargastha ) sAdhvI puSpacUlAzrIjI 16 varSa kI umra meM pariNaya sUtra meM baMdhane ke bAvajUda vairAgyavAsita hRdayI banakara 29 varSa kI umra meM saMvat 2001 mRgazira zuklA 6 ko dIkSita huiiN| dIkSA se pUrva hI inhoMne 3 upadhAna tapa aura vadha 'mAna tapa kI 11 olI pUrNa kI va dIkSA ke 19veM varSa meM 100 olI saMpUrNa kI, tathA punaH vardhamAna tapa kI nIMva DAlakara saMvat 2046 meM 100 olI pUrNa kii| samagra bhAratavarSa ke sAdhvI samudAya meM 200 olI pUrNa karane vAlI puNyAtmAoM meM inakA dvitIya sthAna hai| aba tIsarI bAra 27 olI pUrNa kara cukI haiN| ApakI praziSyA haMsakIrtizrIjI ne bhI 500, 1000, 1500, 1700 AyaMbila tapa evaM usameM aTThama tapa sAtha hI mAsakhamaNa Adi tapa va vardhamAna tapa kI tIsarI olI kara rahI haiN| 37 isa samudAya kI avaziSTa zramaNiyoM kA sAmAnya paricaya tAlikA meM diyA jA rahA hai 335. 'zramaNI ratno', pR. 365-68 336. vahI, pR. 371 337. vahI, pR. 395 380
Page #443
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 5.3.5.5 zrI AnaMda zrIjI kA ziSyA parivAra krama sAdhvI nAma janma saMvat sthAna dIkSA saMvat zrI jJAna zrIjI 1938 zrI mANeka zrIjI 1952 1958 1965 1965 1967 1969 1969 1. 2. zrI caMdanazrIjI zrI sumatizrIjI zrI caMpAzrIjI 6. zrI mukti zrIjI 7. zrI nItizrIjI 8. zrI lAbhazrIjI 9. zrI cAritra zrIjI 10. zrI nyAyazrIjI 11. zrI naMdana zrIjI 12. zrI viveka zrIjI 13. zrI daulata zrIjI 14. zrI hemazrIjI 15. zrI vimala zrIjI 16. zrI revatI zrIjI 17. zrI suvratAzrIjI 18. zrI hiraNyazrIjI 20. zrI arUNa zrIjI 21. zrI mahimAzrIjI 22. zrI rakSitAzrIjI 23. zrI nirmalAzrIjI 24. zrI niraMjanAzrIjI 25. zrI sunaMdAzrIjI 26. zrI bhuvanazrIjI 27. zrI caMdrayazAzrIjI 28. zrI sarasvatI zrIjI 29. zrI divyazrIjI 30. zrI narmadA zrIjI 3. 4. 5. 1959 1962 1961 1960 1961 1971 1971 1966 1977 1978 1976 1982 palAsavAM coTIlA amadAbAda palAMsavAM amadAbAda mAMDavI mAMDavI mAMDavI lAkaDIyA phatehagar3ha amadAbAda bhImAsara AphrikA kher3A bhImAsara vaDhavANa cANasmA cUr3A amadAbAda rAdhanapura pallaDama 1973 1986 1987 1988 1989 1990 1990 1991 1991 1992 rAdhanapura 1994 bhuja 1995 amadAbAda 1996 amadAbAda 1996 rAdhanapura 1996 1998 tithi mR. zu. 3 vai.zu. 15 mR.zu. 15 381 mA. zu. 2 kA. zu. 2 kA. zu. 2 mR.zu. 7 mR. zu. 7 mA. zu. 13 ma. zu. 13 mA. zu. 10 mu. zu. 3 mA. kR. 2 mA. zu. 6 vai. zu. 10 Aso. zu. 9 jye. kR. 2 vai. zu. 11 po. kR. 6 vai. ku. 6 vai. zu. 5 jye kR. 2 dIkSA sthAna palAMsavA vijApura pAlItANA amadAbAda amadAbAda mAMDavI bhadrezvarajI bhadrezvarajI pAlItANA pAlItANA bhImAsara mAMDavI amadAbAda pAlItANA joTANA rAdhanapura amadAbAda rAdhanapura rAdhanapura cANasmA rAdhanapura bhuja amadAbAda amadAbAda rAdhanapura lIca guruNI nAma zrI nidhAnazrIjI zrI ANaMda zrIjI zrI AnaMda zrIjI zrI jJAna zrIjI zrI caMdanazrIjI zrI AnaMda zrIjI zrI caturazrIjI zrI nItizrIjI zrI caturazrIjI zrI caturazrIjI zrI caturazrIjI zrI nItizrIjI zrI lAbhazrIjI zrI caraNazrIjI zrI vivekazrIjI zrI hemazrIjI zrI lAbhazrIjI zrI naMdana zrIjI zrI lAbhazrIjI zrI lAvaNyazrIjI zrI lAvaNyazrIjI zrI caturazrIjI zrI caturazrIjI zrI lAvaNyazrIjI zrI lAvaNyazrIjI zrI lAvaNyazrIjI zrI arUNa zrIjI zrI caturazrIjI zrI caturazrIjI
Page #444
--------------------------------------------------------------------------
________________ 31. zrI naMdAzrIjI 32. zrI kalyANazrIjI 33. zrI dharmodayA zrIjI 34. zrI vinItAzrIjI 35. zrI caMdrAnanAzrIjI 36. zrI bhAratI zrIjI 37. zrI anupamA zrIjI 38. zrI puSpA zrIjI 39. zrI cArUlatAzrIjI 40. zrI puNyodayA zrIjI 41. zrI nityodayA zrIjI 42. zrI dhuraMdharAzrIjI 43. zrI bhUSaNa zrIjI 44. zrI padmalatAzrIjI 45. zrI rohiNI zrIjI 46. zrI anaMta zrIjI 47. zrI suguNAzrIjI 48. zrI sudakSA zrIjI 49. zrI sumaMgalAzrIjI 50. zrI sudharmAzrIjI 51. zrI yazasvatI zrIjI 52. zrI amara zrIjI 53. zrI vijayAzrIjI 54. zrI kuvalayAzrIjI 55. zrI pradyotana zrIjI 56. zrI satyavatI zrIjI 57. zrI kamalaprabhAzrIjI 58. zrI vicakSaNAzrIjI 59. zrI vizvavibhAzrIjI 60. zrI sudeva zrIjI 99 61. zrI sumana zrIjI 62. zrI AdityayazAzrIjI 63. zrI suprajJAzrIjI 1980 - 1960 1978 1992 1983 1982 1983 1983 1984 1982 1986 1984 1984 aSA. zu. 2 1998 1998 vai. zu. 5 1998 vai. zu. 5 2000 2000 2000 2000 bhujapura 2001 jorAvaranagara 2001 jorAvaranagara 2001 surendranagara 2001 amadAbAda 2002 rAdhanapura 2002 rAdhanapurA 2002 amadAbAda 2003 amadAbAda 2004 dholAsaNa 1986 1986 nakhatrANA vAMkAnera bhImAsara halapada amadAbAda amadAbAda rAdhanapura rAdhanapura cANasmA 1980 amadAbAda 1976 vArAhI cANasmA rAdhanapura rAdhanapura rAdhanapura dhoNAsaNa veDA rAdhanapura DAMgaravA bhImAsara rAdhanapura cANasmA 2004 2004 2004 2004 2004 2005 2006 2006 2006 2007 2007 2007 2007 2007 382 mA. zu. 10 mA. zu. 10 phA. kR. 2 phA. kR. ma. zu. 6 mA. zu. 6 mA. zu. 6 mA. zu. 10 vai. kR. 10 vai. kR. 10 vai. ku. 10 vai. kR. 5 vai. kR. 6 vai. zu. 6 po. kR. 5 po. kR. 5 po. zu. 11 po. zu. 11 vai. kR. 6 vai. zu. 6 vai. zu. 12 naM mR.zu. 14 vai. zu. 3 vai. zu. 3 vai. zu. 15 vai. kR. 6 mA. zu. 13 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa zrI narmadAzrIjI zrI lAvaNyazrIjI zrI bhuvanazrIjI zrI vimala zrIjI zrI caraNa zrIjI zrI sunaMdAzrIjI zrI arUNa zrIjI zrI puSpacUlAzrIjI zrI caraNazrIjI lIca lakhatrANA bhUja halavada halavada amadAbAda amadAbAda amadAbAda jorAvaranagara jorAvaranagara dhAMgandhA rAdhanapura rAdhanapura rAdhanapura mudaraDA rAdhanapura rAdhanapura rAdhanapura rAdhanapura rAdhanapura bhImAsara amadAbAda amadAbAda amadAbAda rAdhanapura rAdhanapura rAdhanapura dhoNAsaNa dhINoja rAdhanapura zrI cArUlatAzrIjI zrI niraMjanAzrIjI zrI lAvaNyazrIjI zrI bhuvanazrIjI zrI bhUSaNa zrIjI zrI revatI zrIjI zrI anupamAzrIjI zrI suvratAzrIjI zrI sarasvatI zrIjI zrI sudakSAzrIjI zrI suvratAzrIjI zrI suprajJAzrIjI zrI anupamA zrIjI zrI viveka zrIjI zrI kumudazrIjI zrI nyAyazrIjI zrI sudharmAzrIjI zrI lAvaNyazrIjI zrI bhUSaNa zrIjI zrI bhUSaNazrIjI zrI sudharmAzrIjI zrI suvratAzrIjI zrI ajitA zrIjI zrI suvratAzrIjI
Page #445
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 1989 1990 2008 2008 2009 2009 1990 1974 1985 1988 - 1982 1987 64. zrI vIrabhadrAzrIjI 65. zrI praguNAzrIjI zrI nemiprabhAzrIjI 67. zrI subuddhizrIjI 68. zrI hemaprabhAzrIjI 69. zrI divyayazAzrIjI 70. zrI caMdrasenAzrIjI 71. zrI caMdrazIlAzrIjI 72. zrI anilaprabhAzrIjI 73. zrI arkaprabhAzrIjI 74. zrI sudhAkarazrIjI 75. zrI suvarNaprabhAzrIjI 76. zrI puNyaprabhAzrIjI 77. zrI nityacaMdrAzrIjI 78. zrI hemaguNAzrIjI 79. zrI himAMzuprabhAzrIjI 80. zrI kuzalaprabhAzrIjI 81. zrI nirmalayazAzrIjI 82. zrI caMdraguNAzrIjI 83. zrI dhairyaprabhAzrIjI 84. zrI padmaprabhAzrIjI 85. zrI bhadraMkarAzrIjI 86. zrI caMdrapUrNAzrIjI 87. zrI citraprabhAzrIjI 88. zrI vizvanaMdAzrIjI 89. zrI vizvayazAzrIjI 90. zrI haMsakIrtizrIjI 91. zrI pUrNakalAzrIjI 92. zrI AryarakSitAzrIjI 93. zrI sUryAMzuyazAzrIjI 94. zrI padmAvatIzrIjI 95. zrI prabhAvatIzrIjI 96. zrI prabhaMjanAzrIjI khaMbhAta vAMkAnera rAdhanapura rAdhanapura rAdhanapura mAMDavI muMbaI AdhoI mAMDavI mAMDavI javAharanagara lodI rAdhanapura AghoI rAdhanapura rAdhanapura rAdhanapura 2009 2009 2010 2010 2010 2010 2010 2010 2010 2010 2011 2011 2011 2011 mA. kR. 11 po. kR. 6 phA. kR. 7 phA. kR. 7 phA. kR. 7 phA. kR. 7 vai. zu. 3 vai. zu. 3 vai. zu. 6 vai. zu. 6 vai. zu. 3 vai.zu. 10 mR. zu. 10 ma. zu. 10 vai. zu. 7 vai. zu. 7 vai. zu. 7 vai. zu. 7 khaMbhAta dhAMgadhrA rAdhanapura rAdhanapura rAdhanapura rAdhanapura rAdhanapura rAdhanapura rAdhanapura rAdhanapura rAdhanapura phalodI aMjAra aMjAra rAdhanapura rAdhanapura rAdhanapura rAdhanapura 2001 1988 1994 - 1993 zrI hemazrIjI zrI dharmodayAzrIjI zrI naMdanazrIjI zrI suvratAzrIjI zrI lAvaNyazrIjI zrI dolatazrIjI zrI caMdrayazAzrIjI zrI caMdrayazAzrIjI zrI anupamAzrIjI zrI anilaprabhAzrIjI zrI suprajJAzrIjI zrI sunaMdAzrIjI zrI puSpAzrIjI zrI nityodayAzrIjI zrI hiraNyazrIjI zrI hemaguNAzrIjI zrI kumudazrIjI zrI nemiprabhAzrIjI zrI caraNazrIjI zrI dhuraMdharAzrIjI zrI puSpacUlAzrIjI zrI bhuvanazrIjI zrI caraNazrIjI zrI caraNazrIjI zrI vicakSaNAzrIjI zrI vicakSaNAzrIjI zrI pUrNakalAzrIjI zrI puSpacUlAzrIjI zrI ajitAzrIjI zrI sarasvatIzrIjI zrI punyaprabhAzrIjI zrI punyaprabhAzrIjI zrI naMdanazrIjI / zu.2 1992 lIMbar3I amadAbAda dhAMgadhrA amadAbAda lIMbar3I lIMbar3I bhAbhara muMbaI amadAbAda ADIsara vaDhavANa tuMbar3I bhadrezvara loMbar3I kaTArIyA kaTArIyA 1990 1992 1995 1997 2013 mA. kR. 3 2013 2014 kR. 11 2.014 mA. zu. 6 2014 mA. zu. 6 2014 __mA. zu. 10 2014 mA. zu. 10 2014 mA. zu. 10 2014 mA. zu. 10 2014 mA. zu. 13 2014 mA. kR. 2 2015 vai. zu. 2 2015 2015 vai. zu. 2 vaDhavANA 1988 1986 amadAbAda morabI vaDhavANA amadAbAda morabI 1995 pATaNa pATaNa pATaNa 1995 1989 rAdhanapura rAdhanapura pATaNa 383
Page #446
--------------------------------------------------------------------------
________________ 97. zrI dharmakalAzrIjI 98. zrI dhanaMjayAzrIjI 99. zrI nUtanakalA zrIjI 100. zrI navInaprabhAzrIjI 101. zrI phullaprabhAzrIjI 102. zrI nayaprajJAzrIjI 103. zrI naMdottarAzrIjI 104. zrI nayadharmAzrIjI 105. zrI vAriSeNAzrIjI 106. zrI prazamarekhAzrIjI 107. zrI jayabhadrAzrIjI 108 zrI vijayaprabhAzrIjI 109. zrI puNyakIrtizrIjI 110. zrI hemacaMdrAzrIjI 111. zrI suzIlaguNAzrIjI 112. zrI bhuvanakIrtizrIjI 113. zrI pUrNaguNAzrIjI 114. zrI pUrNacaMdrAzrIjI 115. zrI amIpUrNAzrIjI 116. zrI vizvakIrtizrIjI 115. zrI haMsakalAzrIjI 117. zrI cArUkIrtizrIjI 118. zrI amIvarSAzrIjI 119. zrI anaMtaprajJAzrIjI 120. zrI pUrNayazAzrIjI 121. zrI mayaNAzrIjI 122. zrI priyaMkarAzrIjI 123 zrI priyaMvadAzrIjI 124. zrI bhadrapUrNAzrIjI 125. zrI bhAvapUrNAzrIjI 126. zrI amitaprajJAzrIjI 127. zrI anaMtakiraNAzrIjI 128. zrI dharmaratnAzrIjI 1994 1996 1990 1995 1993 1992 1996 2009 mAMDavI mAMDavI rAdhanapura rAdhanapura rAdhanapura muMbaI raMgUna navAgAma vedhi 1992 vaDhavANa 2000 rAdhanapura 1998 rAdhanapura 2002 halarA 2004 makarA 1991 mAMDavI 1997 bhUja 2003 jaMgI dhAMgadhA mAMDavI navasArI 1993 2001 2007 udayapura 2004 pATaNa 2004 muMbaI 2008 muMbaI 2003 nApAr3a 2007 nApar3a 2004 vajapAsara 2009 vajapAsara 2005 mAMDavI 2015 2015 2015 vai. zu. 6 2015 vai. zu. 6 2015 2016 2016 2016 2019 2019 2021 2022 2022 2022 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2024 2025 2026 2026 2026 2026 2026 2026 2027 2027 2027 2027 2027 vai. zu. 2 vai. zu. 5 384 mA. kR. 11 vai. zu. 6 vai. zu. 6 mA. zu. 10 vai. zu. // mA. zu. 13 mR.zu. 10 jye. zu. 7 mA. zu. 6 mA. zu. 6 po. zu. 7 po. zu. 7 mA. kR. 2 mA. kR. 2 mA. kR. 2 mA. kR. 11 mA. zu. 7 mA. zu. 9 vai. zu. 5 vai.zu. 6 vai.zu. 11 mA. zu. 9 mA. zu. 9 mA. zu. 9 mR.zu. 5 mu. zu. 5 mR.zu. 5 mR.zu. 5 mR. zu. 5 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa zrI bhuvana zrIjI zrI dharmakalAzrIjI zrI navInaprabhAzrIjI zrI naMdanazrIjI vAMkIpatrI vAMkIpatrI mAMDavI mAMDavI kaTArIA karajIsaNA lIca lIca bhacAU halavada jAmanagara vedhi vaDhavANa vaDhavANa bhadrezvara bhadrezvara navADIsA navADIsA bhadrevazvara bhUja bhadrezvara jUnAgar3ha mAMDavI navasArI navADIsA pATaNa pATaNa pATaNa nApAda nApar3a vajapAsara vajapAsara amadAbAda zrI punyaprabhAzrIjI zrI narmadAzrIjI zrI naMdAzrIjI zrI narmadAzrIjI zrI vizvavibhAzrIjI zrI phulaprabhAzrIjI zrI caMdrayazAzrIjI zrI vimalazrIjI zrI padmaprabhAzrIjI zrI haMsakIrtizrIjI zrI himAMzuprabhAzrIjI zrI bhuvanazrIjI zrI prabhaMjanAzrIjI zrI pUrNaguNAzrIjI zrI arkaprabhAzrIjI zrI vicakSaNAzrIjI zrI himAMzuprabhAzrIjI zrI caraNazrIjI zrI anupamAzrIjI zrI AryayazAzrIjI zrI prabhaMjanAzrIjI zrI padmAvatI zrIjI zrI phulaprabhAzrIjI zrI priyaMkarAzrIjI zrI bhadraMkarAzrIjI zrI bhadrapUrNA zrIjI zrI anupamA zrIjI zrI anupamA zrIjI zrI bhuvanazrIjI
Page #447
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ kher3A amadAbAda mA. zu. 14 rAjakoTa bhUja khaMbhAta khaMbhAta amadAbAda 2029 amadAbAda jAmanagara jalAlapora rAdhanapura amadAbAda muMbaI 2011 129. zrI hemaratnAzrIjI 2019 130. zrI jayadharmAzrIjI jAmanagara 131. zrI hemaratnAzrIjI vaDhavANa 132. zrI amIrasAzrIjI loDAI 133. zrI arhadajyotizrIjI 2005 ghoghA 134. zrI arhadyazAzrIjI 2009 ghoghA 135. zrI surakSitAzrIjI amadAbAda 136. zrI suvinItAzrIjI amadAbAda 137. zrI amIprajJAzrIjI 2003 jAmanagara 138. zrI AtmadarzanAzrIjI 2002 jalAlapora / 139. zrI saMvegarasAzrIjI 2005 rAdhanapura 140. zrI divyAnaMdAzrIjI 2013 jetapura 141. zrI pUrNajyotizrIjI 2008 manapharA 142. zrI harSakalAzrIjI 2005 143. zrI anaMtaprabhAzrIjI phatehagar3ha 144. zrI subhadrayazAzrIjI manapharA 145. zrI samarasAzrIjI rAdhanapura 146. zrI nayaratnAzrIjI 147. zrI nayadarzanAzrIjI 148. zrI saumyapUrNAzrIjI 2013 lAkaDIyA 149. zrI bhavyarasAzrIjI vedhi 150. zrI kalparasAzrIjI vedhi 151. zrI vizvajyotizrIjI 2005 bhacAU 152. zrI haMsapadmAzrIjI 2007 vaDhavANa 153. zrI haMsamAlAzrIjI - vaDhavANa 154. zrI haMsadarzitAzrIjI 2009 vaDhavANa 155. zrI haMsaprajJAzrIjI vaDhavANa 156. zrI cittaprajJAzrIjI 2014 bhacAU 157. zrI jitapadmazrIjI jAmanagara 158. zrI jayadarzitAzrIjI 1956 muMbaI 159. zrI dharmarasAzrIjI 2008 jAmanagara 160 zrI priyadharmAzrIjI 2013 bhacAU 161. zrI anaMtadarzanAzrIjI 2028 mA. zu. 1 2028 2028 zu. 14 2028 mA. zu. 14 2028 2028 __mA. kR. 9 2029 mA. kR. 5 2029 ___ mA. kR.5 2029 phA. zu. 4 phA. zu. 4 2029 phA. zu. 4 2030 vai. zu. 7 2030 ma. zu. 5 2030 mR. zu. 11 2030 2031 kA. kR. 10 2031 mA. zu. 4 2031 mA. kR. 5 2031 mA. kR.5 ma. zu. 13 2032 2032 phA. zu. 3 2032 phA. zu. 3 mA. zu. 3 2033 mA. zu. 3 2033 mA. zu. 3 2033 mA. zu. 3 2033 mA. zu. 13 2033 mA. zu. 13 2033 mA. zu. 13 2033 mA. zu. 13 2033 phA. zu. 3 2034 mA. zu. 6 manapharA phatehagar3ha aMjAra sAMtalapura zrI hiraNyazrIjI zrI jayabhadrAzrIjI zrI haMsakIrtizrIjI zrI amarazrIjI zrI amitaguNAzrIjI zrI arhadjyotizrIjI zrI suvratAzrIjI zrI suvratAzrIjI zrI dhairyaprabhAzrIjI zrI anaMtaprajJAzrIjI zrI sumaMgalAzrIjI zrI citraprabhAzrIjI zrI pUrNaguNAzrIjI zrI haMsakIrtizrIjI zrI arkaprabhAzrIjI zrI subuddhizrIjI zrI suvarNaprabhAzrIjI zrI narmadAzrIjI zrI narmadAzrIjI zrI suzIlaguNAzrIjI zrI vinItazrIjI zrI vinItazrIjI zrI vijayaprabhAzrIjI zrI haMsakIrtizrIjI zrI haMsakIrtizrIjI zrI haMsakIrtizrIjI zrI haMsakIrtizrIjI zrI caMdrayazAzrIjI zrI jayadharmAzrIjI zrI jayadharmAzrIjI zrI dhuraMdharAzrIjI zrI priyaMvadAzrIjI zrI anupamAzrIjI lIca lIca luNAvA vedhi vedhi vedhi 2033 vaDhavANa vaDhavANa vaDhavANa vaDhavANa surendranagara surendranagara surendranagara surendranagara bhacAU dudhaI manapharA 385
Page #448
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa manapharA 2034 mA. zu.6 2034 mA. zu. 6 2035 mR. zu. 5 2035 mA. zu. 10 2038 phA. zu. 3 2037 mR. zu. 4 2037 __ mR. zu. 4 ma. zu. 4 2037 2037 2037 muMbaI manapharA pIDavAr3A surendranagara zaMkhezvara zaMkhezvara zaMkhezvara zaMkhezvara zaMkhezvara zaMkhezvara kaTAriyA kaTAriyA kaTAriyA kaTAriyA kaTAriyA jUnAgar3ha jUnAgar3ha 2039 2039 2039 FFF na na na na na na hai 2039 2039 162. zrI AtmarasAzrIjI loDAI 163. zrI punyadarzanAzrIjI 2013 manapharA 164. zrI arhadkalpAzrIjI 2011 bhoyaNIjI 165. zrI saumyagirizrIjI lIMbar3I 166. zrI samyaktvazrIjI 2011 amadAbAda 166. zrI mokSadarzitAzrIjI / 2016 muMbaI 168. zrI amIgirAzrIjI 2017 vAMDhIyA 169. zrI jitakalpAzrIjI 2016 muMbaI 170. zrI smitapUrNAzrIjI 2013 rAdhanapura 171. zrI saMvegapUrNAzrIjI manapharA 172. zrI bhaktipUrNAzrIjI 173. zrI padmAnanAzrIjI 2015 manapharA 174. zrI padmadarzanAzrIjI 2021 manapharA 175. zrI padmajyotizrIjI 2018 . manapharA 176. zrI prazamajyotizrIjI 2022 manapharA 177. zrI zaradpUrNAzrIjI AghoI 178. zrI snehapUrNAzrIjI - phalodI 179. zrI harSitavadanAzrIjI khaMbhAta 180. zrI jinadharmAzrIjI vasaI 181. zrI jinabhadrAzrIjI 182. zrI apUrvaguNAzrIjI 2020 bAlApura 183. zrI paramajyotizrIjI 2013 muMbaI 184. zrI prasannahRdayazrIjI 2015 bhacAU 185. zrI prazAMtadarzanAzrIjI 2021 manapharA 186. zrI prasannavadanAzrIjI 2017 bhacAU 187. zrI prazAntalocanAzrIjI 2020 bhacAU 188. zrI zrutadarzanAzrIjI - manapharA 189. zrI kalpajJAzrIjI 2017 manapharA 190. zrI kalpadarzitAzrIjI 2018 manapharA 191. zrI devendrayazAzrIjI amadAbAda 192. zrI bhaktirasAzrIjI AghoI 193. zrI AgamarasAzrIjI ADIsara 194. zrI amIjharaNAzrIjI bhImAsara 2040 cai. kR.5 zrI amIrasAzrIjI zrI puNyaprabhAzrIjI zrI amitaguNAzrIjI zrI caraNazrIjI zrI dhairyaprabhAzrIjI zrI dhairyaprabhAzrIjI zrI amIvarSAzrIjI zrI jayadharmAzrIjI zrI suzIlaguNAzrIjI zrI suzIlaguNAzrIjI zrI bhUSaNazrIjI zrI prabhaMjanAzrIjI zrI prabhaMjanAzrIjI zrI pUrNajyotizrIjI zrI pUrNajyotizrIjI zrI suvarNaprabhAzrIjI zrI suvarNaprabhAzrIjI zrI haMsakalAzrIjI zrI jayadharmAzrIjI zrI jayadharmAzrIjI zrI amitaguNAzrIjI zrI priyaMkarAzrIjI zrI priyaMvadAzrIjI zrI puNyadarzanAzrIjI zrI priyaMvadAzrIjI zrI priyaMvadAzrIjI zrI subhadrayazAzrIjI zrI kumudazrIjI zrI kalpajJAzrIjI zrI caMdrayazAzrIjI zrI bhUSaNazrIjI zrI amarazrIjI zrI amIvarSAzrIjI khaMbhAta 2040 2040 2040 2040 2040 2041 mA. kR. 6 mA. kR. 6 vasaI 2041 2041 2041 2041 2041 2041 2041 2042 2042 2043 2043 kA. kR. 6 kA. kR. 6 kA. kR. 6 kR. 6 kA. kR. 6 mR. zu. 6 mR0 zu. 6 ma. zu. 6 vai. zu. 3 mAgha vai. zu. 4 vai. zu. 4 surendranagara surendranagara pAlItANA navADIsA navADIsA navADIsA navADIsA navADIsA navADIsA navADIsA navADIsA amadAbAda aMjAra gAMdhIdhAma gAMdhIdhAma 386
Page #449
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 195. zrI vizvakalAzrIjI rApara 2943 196. zrI zrutagirAzrIjI - pATaNa 2043 197. zrI mokSarasAzrIjI 2018 amadAbAda 2045 198. zrI vinayaguNAzrIjI 2025 nAsika 2046 199. zrI bhaktiguNAzrIjI 2028 nAsika 2046 200. zrI saMyamapUrNAzrIjI manapharA 2046 201. zrI harSanaMditAzrIjI aMjAra 2046 202. zrI bhAvadarzanAzrIjI AghoI 2046 203. zrI bhAvadharmAzrIjI AghoI 2046 204. zrI naMdIvardhanAzrIjI ___2055 5.3.5.6 zrI candrAnanAzrIjI kA ziSyA-parivAra338 vai. zu. 6 mA. zu. 10 kA. kR. 10 kA. kR. 10 po. kR. 9 mA. zu. 6 mA. kR. 6 mA. kR. 6 mA. zu. 9 rApara pATaNa gaMdhAra pAlItANA pAlItANA manapharA vaDhavANa AghoI AghoI dhAMgadhrA zrI vijayAzrIjI zrI suvinItAzrIjI zrI arhadyazAzrIjI zrI apUrvaguNAzrIjI zrI apUrvaguNAzrIjI zrI subuddhizrIjI zrI haMsakIrtizrIjI zrI bhUSaNazrIjI zrI bhUSaNazrIjI zrI narmadAzrIjI dIkSA sthAna bhadrezvara bhadrezvara surendranagara surendranagara surendranagara surendranagara surendranagara saM 6 6 halavada krama sAdhvI nAma janma saMvat 1. zrI nemicaMdrAzrIjI 1989 2. zrI nityaprabhAzrIjI 1991 3. zrI naMdIzvarAzrIjI 1994 zrI nityAnaMdazrIjI 1994 zrI nirvedaguNAzrIjI 1994 zrI cArulakSaNAzrIjI 10994 zrI caMdrojvalAzrIjI 1995 8. zrI cArUdarzanAzrIjI 2000 9. zrI caMdanabAlAzrIjI 2001 . zrI caMdrajyotizrIjI 1994 11. zrI cArUratnAzrIjI 12. zrI nirmamAzrIjI 13. zrI divyapUrNAzrIjI 14. zrI divyaprajJAzrIjI 15. zrI prazamaguNAzrIjI 16. zrI tattvapUrNAzrIjI 17. zrI pIyUSapUrNAzrIjI sthAna dIkSA saMvat tithi halavada 2009 mR. zu. 10 halavada 2009 ma. zu. 10 surendranagara 2016 mA. kR. 8 surendranagara 2016 mA. kR. 8 ADIsara 2016 surendranagara ma. zu. 6 surendranagara 2017 ma. zu. 6 halavada 2019 mA. zu. 1 halavada 2019 surendranagara 2023 vai. zu. 3 surendranagara 2023 dhAMgadhrA 2025 zu. 9 halavada 2027 halavada 2027 zu. 5 coTIlA 2028 mA. kR. 9 surendranagara 2028 mA. kR. 9 surendranagara 2028 mA. kR. 9 gurUNI nAma zrI caMdrAnAnAzrIjI zrI caMdrAnAnAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI - halavada surendranagara surendranagara dhAMgadhrA gaI zu.5 halavada halavada khaMbhAta khaMbhAta khaMbhAta 338. 'zramaNIratno', pR. 409-11 387
Page #450
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa mA. kR. 9 khaMbhAta khaMbhAta khaMbhAta 1941 jAmanagara amadAbAda jAmanagara 18. zrI udayapUrNAzrIjI 1955 19. zrI divyamAlAzrIjI 20. zrI kIrtipUrNAzrIjI zrI caMdramAlAzrIjI 22. zrI divyadarzitAzrIjI - 23. zrI cArUdarzitAzrIjI 1947 24. zrI prazamitAzrIjI - zrI cArUpadmAzrIjI 26. zrI divyadharmAzrIjI . - 27. zrI caMdradarzitAzrIjI - 28. zrI divyanaMditAzrIjI 1954 29. zrI prazAMtarasAzrIjI - 30. zrI prazamarasAzrIjI - 31. zrI bhavyakalpAzrIjI _____1955 32. zrI bhavyadarzitAzrIjI - 33. zrI tattvadarzitAzrIjI 1932 zrI muktimAlAzrIjI 1938 1938 35. zrI caMdranaMditAzrIjI 1938 36. zrI ratnarekhAzrIjI 1938 37. zrI bhavyarekhAzrIjI 1938 38. zrI ramyamAlAzrIjI 1963 zrI cArUnaMditAzrIjI 1954 40. zrI cArUgirAzrIjI 1950 41. zrI muktidarzanAzrIjI 42. zrI bhaktiratnAzrIjI 1957 43. zrI tattvaguNAzrIjI zrI rAjaratnAzrIjI 45. zrI bhavyaratnAzrIjI 1957 46. zrI saMyamaranAzrIjI 1955 47. zrI puNyaratnAzrIjI - rAjakoTa 2028 coTIlA 2028 palAMsavA 2028 dhAMgadhrA 2030 amadAbAda amadAbAda 2030 2030 jAmanagara 2030 amadAbAda 2031 mahemadAbAda 2032 sarendranagara 2033 surendranagara 2033 surendranagara 2033 surendranagara 2034 surendranagara 2034 mATuMgA 2035 zAMtalapura 2035 surendranagara 2035 surendranagara 2035 surendranagara 2035 UMbhA 2035 nAMdeja 2035 mahemadAbAda 2035 muMbaI 2035 muMbaI 2037 ADIsara 2039 dhAMgadhrA 2039 rAdhanapura 2039 surendranagara 2040 surendranagara 2040 coTIlA 2040 jorAvaranagara 2040 mA. kR. 9 mR. zu. 11 vai. zu.7 mR. zu. 11 po. kR. 10 mA. zu. 5 mA. za. 13 mA. zu. 13 mA. zu. 13 mA. kR. 11 mA. kR. 11 phA. zu. 10 phA. zu. 10 phA. zu. 10 phA. zu. 10 phA. zu. 10 phA. zu. 10 zu. 10 phA. zu. 10 vai. zu. 3 po. kR. 5 vai. zu. 2 vai.zu. 2 zu. 2 kR. 6 vai. kR. 6 vai. kR. 6 vai. kR. 6 amadAbAda mahemadAbAda sarendranagara surendranagara surendranagara surendranagara surendranagara surendranagara surendranagara surendranagara surendranagara surendranagara surendranagara surendranagara surendranagara pIDavAr3A pAlItANA kaTArIyA dhAMgadhrA kaTAriyA surendranagara surendranagara surendranagara surendranagara zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdanabAlAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI cArUlakSaNAzrIjI zrI caMdrajyotizrIjI zrI caMdrajyotizrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI nirvedaguNAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI 388 For Private & bersend Use Only
Page #451
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 48. zrI jinezaratnAzrIjI 49. zrI cidratnAzrIjI 50. zrI zAsanaratnAzrIjI 51. zrI kIrtiratnAzrIjI 52. zrI darzanaratnAzrIjI 53. zrI jyotidarzanAzrIjI 54. zrI jinezapadmAzrIjI 55. zrI muktipUrNAzrIjI 56. zrI maitrIpUrNAzrIjI 57. zrI kArUNyaratnAzrIjI 58. zrI dIptiratnAzrIjI 59. zrI hitadharmAzrIjI 60. zrI jinarakSitAzrIjI 61. zrI puNyadharmAzrIjI 62. zrI rAjadarzitAzrIjI 63. zrI zrutagirA zrIjI 64. zrI mahAnaMdA zrIjI 65. zrI bhavyaprajJAzrIjI 66. zrI jinezaprajJAzrIjI 67. zrI akSayaprajJAzrIjI 68. zrI jyotivardhanAzrIjI 69. zrI mArdavaguNAzrIjI 5.3.5.7 zrI nirmalA zrIjI kA ziSyA - parivAra339 krama sAdhvI nAma janma saMvat sthAna dIkSA saMvat 1981 tIrapura 1993 1994 khIvAndI 2005 1984 amadAbAda 2005 1990 sAyalA 2010 1. 2. 3. 4. zrI nirjarAzrIjI zrI dinakara zrIjI zrI jitendra zrIjI zrI pUrNaprabhAzrIjI 339. vahI, 411-12 1962 1968 1964 manapharA AghoI AghoI Agho nAMdeja AghoI 1955 manapharA ADIsara ADIsara ratalAma ratalAma jUnAgar3ha jUnAgar3ha jUnAgar3ha pAlItANA surendranagara soparA amadAbAda amadAbAda 2040 2040 2040 2040 vai. kR. 6 vai. kR. 6 vai. kR. 6 vai. kR. 6 mA. zu. 5 mA. zu. 5 mA. zu. 5 mA. zu. 14 mA. zu. 14 po. zu. 12 po. zu. 12 po. kR. 6 po. kR. 6 po. kR. 6 po. kR. 6 mA. zu. 5 mA. kR. 5 vai. zu. 6 vai. zu. 6 vai. zu. 14 vai.zu. 6 vai.zu. 6 tithi kA. kR. 5 kA. kR. 13 vai. zu. 6 mR. zu. 6 389 surendranagara surendranagara surendranagara surendranagara rApara rApara rApara ADIsara ADIsara ratalAma ratalAma pAlItANA pAlItANA pAlItANA pAlItANA pAlItANA pAlItANA bhorala bhorala rAmapura dhAMgadhrA amadAbAda dIkSA sthAna dhAmA zAMtalapura amadAbAda dhaMdhukA zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI candrAnanAzrIjI zrI caMdrajyotizrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI zrI muktidarzanAzrIjI zrI muktipUrNAzrIjI zrI kIrtipUrNAzrIjI zrI divyaprajJAzrIjI zrI candrAnanAzrIjI zrI candrAnanAzrIjI zrI candrAnanAzrIjI zrI kIrtipUrNAzrIjI zrI candrAnanAzrIjI zrI candrAnanAzrIjI zrI prazamitAzrIjI zrI prazamitAzrIjI zrI divyadarzitAzrIjI zrI udayapUrNAzrIjI zrI caMdrAnanAzrIjI guruNI nAma zrI nirmalAzrIjI zrI nirmalAzrIjI zrI nirjarAzrIjI zrI nirjarAzrIjI
Page #452
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa rAdhanapura kaTArIyA ma. zu. 6 mA. zu. 10 ma. zu. 6 mR. zu. 4 amadAbAda amadAbAda godharA mR. godharA godharA 2022 phatehagar3ha manapharA ma. zu. 5 phA. kR. 4 phA. kR. 3 mA. zu. 14 kA. kR. 10 kA. kR. 10 kA. kR. 10 bhUja 2031 aMjAra aMjAra aMjAra # 5. zrI dinamaNizrIjI 2001 khIvAndI 2011 6. zrI nUtanaprabhAzrIjI 1990 coTIlA 2011 zrI nityadharmAzrIjI 2002 bhAvanagara 2018 8. zrI naMdimitrAzrIjI 2009 amadAbAda 2020 9. zrI jayamAlAzrIjI 2006 bhAvanagara 2022 . zrI jayavardhanAzrIjI 2008 bhAvanagara 2022 11. zrI jyotipUrNAzrIjI 2007 / baiMgalora 12. zrI priyadarzanAzrIjI 1996 amadAbAda 2022 13. zrI divyakiraNAzrIjI 2009 amadAbAda 2028 14. zrI divyadarzanAzrIjI 2010 amadAbAda 2028 15. zrI divyarekhAzrIjI 2010 2031 16. zrI divyaratnAzrIjI 2010 17. zrI divyapratimAzrIjI 2014 bhUja 2031 18. zrI dRr3hazaktizrIjI 2017 amadAbAda 2037 19. zrI zIlacaMdrAzrIjI 2012 amadAbAda 2039 20. zrI divyadharAzrIjI ponAlI 2039 21. zrI jyotidharAzrIjI amadAbAda 22. zrI nirmaladarzanAzrIjI bhAvanagara 2040 23. zrI nirmohAzrIjI visalapura 24. zrI akSayanaMditAzrIjI 2006 byAvara 2041 25. zrI akSayaprajJAzrIjI 2025 baiMgalora 2041 26. zrI dIptiratnAzrIjI 2019 sikandarAbAda 2041 27. zrI dIptidarzanAzrIjI 2026 baiMgalora 2041 28. zrI zItaladarzanAzrIja 2028 baiMgalora 2041 29. zrI gIrvANayazAzrIjI 2030 baiMgalora 2041 30. zrI mokSanaMditAzrIjI 2032 baiMgalora 2041 31. zrI divyacetanAzrIjI 2018 adaunI 2042 32. zrI rAjadharmAzrIjI DabhoI 2042 33. zrI naMdiratnAzrIjI ADIsara 2042 34. zrI rAjamatIzrIjI ___2024 jaMgI 2043 35. zrI iMdurekhAzrIjI 2022 baiMgalaura 2045 vai. zu. 6 vai. zu. 2 zrI dinakarazrIjI zrI nirjarAzrIjI zrI nirjarAzrIjI zrI nirjarAzrIjI zrI nirjarAzrIjI zrI nirjarAzrIjI zrI nirjarAzrIjI zrI nirjarAzrIjI zrI dinamaNizrIjI zrI dinamaNizrIjI zrI dinamaNizrIjI zrI dinamaNizrIjI zrI divyaratnAzrIjI zrI divyaratnAzrIjI zrI nityadharmAzrIjI zrI jayavardhanAzrIjI zrI divyadharAzrIjI zrI nityadharmAzrIjI zrI nityadharmAzrIjI zrI dinamaNizrIjI zrI dinamaNizrIjI zrI divyakiraNAzrIjI zrI akSayanaMditAzrIjI zrI dinamaNizrIjI zrI akSayanaMditAzrIjI zrI dinamaNizrIjI zrI dinamaNizrIjI zrI nityadharmAzrIjI zrI naMdImitrAzrIjI zrI divyakiraNAzrIjI zrI dRr3hazaktizrIjI / siddhakSetra nAraNapurA devakInaMdana amadAbAda visalapura visalapura zaMkhezvara zaMkhezvara zaMkhezvara zaMkhezvara zaMkhezvara zaMkhezvara zaMkhezvara gAMdhIdhAma DabhoI surendranagara bhUja bhacAU vai. kR.6 vai. kR. 6 phA. zu. 3 phA. zu. 3 phA. zu. 3 phA. zu. 3 phA. zu. 3 phA. zu. 3 phA. zu. 3 vai. zu. 4 vai. zu. 4 mA. kR. 6 kA. kR. 6 vai. zu. 3 390 e For Private L al Use Only
Page #453
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 5.3.5.8 zrI caMdrodayA zrIjI kA ziSyA parivAra 340 dIkSA saMvat 1996 1999 krama sAdhvI nAma 1. 2. zrI caMdrarekhA zrIjI zrI caMdraprabhAzrIjI zrI caMdrakalAzrIjI 4. zrI divAkara zrIjI 5. zrI cAruvratAzrIjI 6. zrI devayazA zrIjI 7. zrI divyaprabhAzrIjI 8. zrI candrakAntA zrIjI 9. zrI caMpaka zrIjI 10. zrI caMdraguptAzrIjI 11. zrI citraguNAzrIjI 12. zrI nirmalaguNAzrIjI 13. zrI caMdrakhatAzrIjI 14. zrI caMdrakIrtizrIjI 15. zrI jayanaMdAzrIjI 16. zrI jayalatAzrIjI 17. zrI devAnaMdAzrIjI 18. zrI ciraMtana zrIjI 19. zrI cArUdharmAzrIjI 20. zrI cArUyazAzrIjI 3. janma saMvat sthAna 21. zrI cAruprajJAzrIjI 22. zrI cArulocanAzrIjI 1985 1985 1966 1972 1972 1974 1991 1989 1996 1996 1994 1994 1998 1998 1979 1994 1997 23. zrI nijAnaMdAzrIjI 24. zrI cAruguNAzrIjI 25. zrI jyotiprajJAzrIjI 26. zrI madanarekhA zrIjI 27. zrI kalAvatIzrIjI 340. 'zramaNIratno', pU. 412-14 2006 gArIyAdhAra lIvIA palAMsavA bhUjapura amadAbAda amadAbAda bhUjapura bhUjapura bhUjapura bhAvanagara phategar3ha 2006 2008 2008 2008 2010 2011 2011 2011 2012 rAdhanapura 2013 rAdhanapura 2013 bhUjapura 2014 bhUjapura 2014 amadAbAda 2014 amadAbAda 2014 godhAvI 2014 amadAbAda 2016 amadAbAda 2018 2019 bhacAU rAdhanapura 2022 muMbaI 2023 muMbaI 2023 bhUjapura mudrA barmA tithi ASA. zu. 7 jye zu. 6 poM. zu. 11 phA. zu. 10 vai. zu. 9 vai. zu. 11 ma. zu. 5 mR. zu. 5 mu. zu. 5 mA. za. 10 mA. zu. 10 mA. zu. 10 vai. zu. 2 mA. ka. 3 mA. kR. 3 jye. zu. 10 jye. zu. 10 / vai. zu. 3 mR.zu. 10 mR. kR. 4 po. zu. 11 po. zu. 11 391 dIkSA sthAna amadAbAda amadAbAda rAdhanapura bhujapura amadAbAda amadAbAda bhadrezvara bhadrezvara bhadrezvara pAlItANA kaTArIyA kaTArIyA kaTArIyA bhUjapura ADasara ADIsara bhUjapura bhUjapura amadAbAda amadAbAda phategar3ha bhAvanagara amadAbAda bhacAU rAdhanapura vAMkI bAMkI guruNI nAma zrI caMdrodayA zrIjI zrI caMdrarekhAzrIjI zrI caMdrodayA zrIjI zrI caMdrodayA zrIjI zrI caMdrodayA zrIjI zrI caMdrodayA zrIjI zrI caMdrodayA zrIjI zrI caMdrarekhAzrIjI zrI caMdrakAntAzrIjI zrI caMdrarekhAzrIjI zrI cAruvratAzrIjI zrI caMdrarekhAzrIjI zrI caMdrakalAzrIjI zrI caMdrodayA zrIjI zrI caMdrakalAzrIjI zrI jayAnaMdAzrIjI zrI caMdrarekhAzrIjI zrI caMdrarekhAzrIjI zrI caMdrodayA zrIjI zrI devayazAzrIjI zrI caMdrodayA zrIjI zrI caMdrarekhAzrIjI zrI nirmalaguNAzrIjI zrI caMdrodayA zrIjI zrI jayalatAzrIjI zrI divAkara zrIjI zrI madanarekhAzrIjI
Page #454
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa kR. 2 kR. 2 cai. kR. 2 jaMgI jaMgI bhacAU kR. 10 mA. kR. 11 kR. 11 mR. zu. 10 mA. zu. 4 gAMdhIdhAma lAkaDIyA rAdhanapura rAdhanapura rAdhanapura rANapura amadAbAda jaMgI 2011 luNAvA mA. zu. 7 mA. zu. 7 luNAvA zu. 13 bhacAU 28. zrI vIradharmAzrIjI jaMgI 2003 29. zrI zIlavatIzrIjI 2006 jaMgI 2023 30. zrI caMdradharmAzrIjI 2000 bhacAU 2023 31. zrI caMdrakiraNazrIjI 2002 gAMdhIdhAma 2023 32. zrI celaNAzrIjI 2004 lAkaDIyA 2023 33. zrI cArUvaMdanAzrIjI 1999 bhAvanagara 2026 34. zrI jitaprajJAzrIjI rAdhanapura 2026 35. zrI jayakIrtizrIjI rAdhanapura 2026 36. zrI nayanaramyAzrIjI rANapura 2030 37. zrI cArUjyotizrIjI 2001 amadAbAda 2031 38. zrI vizvadarzanAzrIjI - jaMgI 40. zrI cittaprasannAzrIjI 2011 muMbaI 41. zrI cittaraMjanAzrIjI 2011 muMbaI 42. zrI caMdradarzanAzrIjI 2009 bhacAU 2032 43. zrI jayarekhAzrIjI ___2011 muMbaI 2032 44. zrI jayapadmAzrIjI 2011 rAdhanapura 45. zrI dakSaguNAzrIjI 2012 gArIyAdhAra 2032 46. zrI jayadarzanAzrIjI 2011 rAdhanapura 47. zrI jinadarzanAzrIjI pAlItANA 2033 48. zrI cArUkalAzrIjI 2012 bhacAU 2033 49. zrI samadarzanAzrIjI 2012 bhacAU 2033 50. zrI nayanajyotizrIjI 2011 AghoI 2034 51. zrI nayacaMdrAzrIjI 2020 bhUjapura 2034 52. zrI cArUlekhAzrIjI 2014 lAkaDIyA 2034 53. zrI bhavyadarzanAzrIjI - palAMsavA 2034 54. zrI cArUkalpAzrIjI 2017 sAmakhIyArI 2034 55. zrI tattvadarzanAzrIjI muMbaI 2037 56. zrI jayanaMditAzrIjI lAkaDIyA 2037 57. zrI jayadarzitAzrIjI palAMsavA 2037 58. zrI caraNaguNAzrIjI javAharanagara 2037 59. zrI jayaprajJAzrIjI palAMsavA - mA. zu. 13 zu. 13 luNAvA luNAvA jAmanagara zrI caMdrodayAzrIjI zrI caMdrodayAzrIjI zrI caMpaka zrIjI zrI caMdrodayAzrIjI zrI caMdrodayAzrIjI zrI cArUlocanAzrIjI zrI jyotiprajJAzrIjI zrI jitaprajJAzrIjI zrI nirmalaguNAzrIjI zrI cArUdharmAzrIjI zrI vIradharmAzrIjI zrI caMdrodayAzrIjI zrI caMdrodayAzrIjI zrI caMdradharmAzrIjI zrI jayalatAzrIjI zrI jitaprajJAzrIjI zrI caMdrarekhAzrIjI zrI jayapadmAzrIjI zrI jyotiprajJAzrIjI zrI caMdrodayAzrIjI zrI caMdrodayAzrIjI zrI nirmalaguNAzrIjI zrI nirmalaguNAzrIjI zrI celaNAzrIjI zrI caMdrakalAzrIjI zrI caMpaka zrIjI zrI cittaprasannAzrIjI zrI jayalatAzrIjI zrI jitaprajJAzrIjI zrI cArUguNAzrIjI zrI jyotiprajJAzrIjI bhacAU bhacAU phA. kR. 4 mA. kR. 4 mA. zu. 4 bhadrezvara bhadrezvara bhacAU bhacAU manapharA manapharA jaisalamera mA. zu. zu. 6 zu. 6 kR.5 po. kR. 5 po. kR. 5 po. kR.5 vai. zu. 11 pAlItANA pAlItANA pAlItANA pAlItANA aMjAra 392
Page #455
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ vai. zu. 11 kA. kR. 11 aMjAra chANI kaTArIyA / / navaM navaM vai. zu. 2 na na na bhUjapura kaTAriyA kaTAriyA kaTAriyA kaTAriyA kaTAriyA kaTAriyA lAkaDIyA pAlItANA phategar3ha sAmakhIyArI na - muMdrA - 2012 muMbaI 2039 2019 phategar3ha 2039 1985 bhUjapura - rAjakoTa 2039 2019 saNavA 2039 2019 kIDIyAnagara 2039 2018 saI 2039 2018 AghoI 2039 2023 sAmakhIyArI 2039 lAkar3IyA 2039 - dezalapura 2040 2014 phategar3ha 2041 __ 2019 bhAMDupa 2043 mAdhApara 2043 bhuTakIyA 2043 __ - aMjAra 2043 ___ palAMsavA - vATAbadara palAMsavA - rApara - po. kR. 6 cai. kR. 5 na po. kR. 6 60. zrI jayamaMgalAzrIjI 61. zrI caMdrajyotsnAzrIjI / zrI cArUnayanAzrIjI zrI caitanyazrIjI 64. zrI nayarekhAzrIjI 65. zrI nayaguNAzrIjI 66. zrI viratidharmAzrIjI 67. zrI zAMtarasAzrIjI 68. zrI bhavyaraMjanAzrIjI 69. zrI zIladarzanAzrIjI zrI caMdravadanAzrIjI 71. zrI ciraMjayAzrIjI 72. zrI jinAjJAzrIjI 73. zrI virAgarasAzrIjI 74. zrI akSayacaMdrAzrIjI 75. zrI jinarakSitAzrIjI 76. zrI jitamohAzrIjI 77. zrI jayapUrNAzrIjI 78. zrI viratipUrNAzrIjI 79. zrI mRgalocanAzrIjI 80.. zrI caMdranilayAzrIjI 81. zrI muktipriyAzrIjI 82. zrI cArUvinItAzrIjI 83. zrI jinakalpAzrIjI 84. zrI cArUviratizrIjI zrI cArUnaMdanAzrIjI 86. zrI ciMtanapUrNAzrIjI 87. zrI cArUrakSitAzrIjI 88. zrI jinarasAzrIjI 89. zrI virAgapUrNAzrIjI aMjAra zrI jayakIrtizrIjI zrI cArUlocanAzrIjI zrI citraguNAzrIjI zrI divAkarazrIjI zrI caMdrarekhAzrIjI zrI citraguNAzrIjI zrI vIradharmAzrIjI zrI zIlavatIzrIjI zrI cittaraMjanAzrIjI zrI samadarzanAzrIjI zrI celaNAzrIjI zrI citaraMjanAzrIjI zrI jayalatAzrIjI zrI vizvadarzanAzrIjI zrI cArUprajJAzrIjI zrI jitaprajJAzrIjI zrI jayamaMgalAzrIjI zrI jayAnaMdAzrIjI zrI vIradharmAzrIjI zrI caMdrakalAzrIjI zrI caMdrakalAzrIjI zrI madanarekhAzrIjI zrI cArUlocanAzrIjI zrI jayadarzanAzrIjI zrI cArUlocanAzrIjI zrI cArUkalAzrIjI zrI cittaraMjanAzrIjI zrI cArUkalAzrIjI zrI jayadarzitAzrIjI zrI virAgarasAzrIjI po. kR. 6 vai. zu. 4 aMjAra aMjAra / gAMdhIdhAma gAMdhIdhAma na naeM gAMdhIdhAma / rApara rApara rApara / / verAvala ADIsara boTAda mA. zu. 14 ADIsara 2044 ka mAdhApara bhacAU 2045 2046 2046 2046 kA. kR. 6 zu. 3 ma. zu. 1 cai. kR. 6 cai. kR. 6 bhImAsara bhAMDupa bhUja bhImAsara bhImAsara -
Page #456
--------------------------------------------------------------------------
________________ 5.3.5.9 zrI sumatizrIjI kA ziSyA parivAra 341 janma saMvat sthAna 1951 tharAda krama sAdhvI nAma zrI nItizrIjI zrI pradhAna zrIjI zrI damayaMtI zrIjI zrI manoraMjanAzrIjI zrI vidyutprabhAzrIjI zrI pravINaprabhAzrIjI 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. zrI hIra zrIjI 10. zrI vijayalocanAzrIjI 11. zrI vikramendrAzrIjI 12. zrI nityayazAzrIjI 13. zrI vibhAkara zrIjI 14. zrI vimalakalAzrIjI 15. zrI vipulaguNAzrIjI 16. zrI mokSAnaMda zrIjI 17. zrI nityAnaMda zrIjI 18. zrI divyakalAzrIjI 19. zrI nityaprabhAzrIjI 20. zrI indrayazAzrIjI 21. zrI harSojvalAzrIjI zrI praguNaprabhAzrIjI zrI vicakSaNAzrIjI 22. zrI nayaprajJAzrIjI 23. zrI harSapUrNAzrIjI 24. zrI dharmakIrtizrIjI 25. zrI priyadarzanAzrIjI 26. zrI nirmalakIrtizrIjI 27. zrI mayUrakalAzrIjI 28. zrI dakSakalAzrIjI 341 ' zramaNIratno', pR. 415 1971 1952 1983 1980 raja 1988 ludarA 1973 tharAda vApI 1995 1989 1980 1987 1988 1986 1997 1995 1995 1991 vAva macchAvA amadAbAda 2001 1996 1999 2002 2002 amadAbAda rAdhanapura AghoI rAdhanapura vArAhI rAdhanapura rAdhanapura tharAda vAsaNA rAdhanapura rAdhanapura vaDhavANa hArIja hArIja gamAnaparA vArAhI jaMgI vAsaNA jUnADIsA dIkSA saMvat 1975 1992 1996 1997 2000 2000 2001 2006 2007 2009 2009 2010 2011 2013 2013 2014 2014 2015 2016 2018 2018 2021 2021 2022 2023 2025 394 tithi vai. zu. 10 vai. kR. 7 mR. zu. 6 po. kR. 11 mA. zu. 11 cai. kR. 4 mR.zu. 6 mR. zu. 10 jye. zu. 5 phA. zu. 3 phA. kR. 7 phA. kR. 7 mA. zu. 13 vai. zu. 7 po. kR. 5 po. kR. 5 mR.zu. 6 mR. zu. 6 mA. zu. 13 mA. zu. 9 phA. zu. 2 phA. zu. 2 mR. zu. 10 mA. zu. 6 vai.zu. 5 vai. zu. 3 jye. zu. 5 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa dIkSA sthAna tharAda vAva sIpora amadAbAda raja ludarA vAva amadAbAda rAdhanapura rAdhanapura rAdhanapura vArAhI rAdhanapura rAdhanapura rAdhanapura mAMDavI mAMDavI kaTArIyA vaDhavANa hArIja hArIja gamAnaparA rAdhanapura loDAI rAdhanapura jUnADIsA guruNI nAma zrI sumatizrIjI zrI sumatizrIjI zrI nItizrIjI zrI nyAyazrIjI zrI nyAyazrIjI zrI pradhAna zrIjI zrI pravINaprabhAzrIjI zrI damayaMtI zrIjI zrI hetazrIjI zrI vidyutprabhAzrIjI zrI vidyutprabhAzrIjI zrI nItizrIjI zrI vidyutprabhAzrIjI zrI vidyutprabhAzrIjI zrI vidyutprabhAzrIjI zrI nityAnaMda zrIjI zrI nItizrIjI zrI damayaMtizrIjI zrI nityayazAzrIjI zrI vikramendrAzrIjI zrI harSapUrNAzrIjI zrI harSapUrNAzrIjI zrI nItizrIjI zrI harSapUrNA zrI vimalakalAzrIjI zrI nityayazAzrIjI zrI divyakalAzrIjI zrI divyakalAzrIjI
Page #457
--------------------------------------------------------------------------
________________ navADIsA 2029 rAdhanapura viramagAma rAdhanapura luNAvA vaDhavANa surendranagara surendranagara makarA gaDha gaDha zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 29. zrI divyaguNAzrIjI 2003 navADIsA 2026 vai.zu. 5 30. zrI hitaprajJAzrIjI 2005 tharAda 2027 mA. zu. 10 zrI nirmalayazAzrIjI 2006 loDAI 2028 mA. zu. 14 zrI kevaladarzanAzrIjI vApI mA. kR. 6 zrI mahApadmAzrIjI 2003 rAdhanapura phA. zu. 4 34. zrI hitapUrNAzrIjI 2010 viramagAma 2030 mA. 35. zrI mokSaratnAzrIjI 2012 rAdhanapura 2031 mA. zu. 11 36. zrI nayapUrNAzrIjI 2010 palAsavA 2032 mA. zu. 13 37. zrI vizvadarzitAzrIjI 2011 luNAvA 2033 mA. zu. 3 38. zrI prazIlayazAzrIjI 2008 rAdhanapura 2033 39. zrI virAgayazAzrIjI 2014 AghoI 2033 40. zrI indravadanAzrIjI 2009 makarA 2033 41. zrI indradarzitAzrIjI 42. zrI muktidharmAzrIjI 2009 2034 cai. kR. 7 43. zrI muktiprabhAzrIjI 2012 gaDha 2034 cai. kR. 7 44. zrI harSadarzitAzrIjI 2013 navADIsA 2034 mA. zu. 11 45. zrI harSitaprajJAzrIjI 2013 navADIsA 2034 mR. zu. 11 46. zrI vAcaMyamAzrIjI 2020 AghoI 2034 mA. zu. 6 47. zrI mokSadarzitAzrIjI 2013 navADIsA 2034 ma. zu. 6 48. zrI maitrIratnAzrIjI - navADIsA phA. zu. 9 49. zrI maitrIdharmAzrIjI 2012 navADIsA phA. zu. 9 50. zrI muktirasAzrIjI - dhAnerA phA. zu. 11 51. zrI muktirekhAzrIjI - dhAnerA phA. zu. 11 52. zrI muktinilayAzrIjI - dhAnerA phA. zu. 11 53. zrI divyaratnAzrIjI 2012 palAMsavA 2035 ma. zu. 9 54. zrI harSarakSitAzrIjI 2013 navADIsA 2037 mR. zu. 12 55. zrI harSavaMdanAzrIjI 2013 navADIsA 2037 ma. zu. 12 56. zrI vizvanaMditAzrIjI 2022 AghoI 2037 phA. zu. 3 zrI nayapadmAzrIjI 2013 rApara 2037 phA. zu. 7 58. zrI dakSanaMditAzrIjI 2014 bhIlaDIyAjI 2038 mA. zu. 6 59. zrI nayayazAzrIjI 2015 bhImAsara 2039 vai. zu.2 60. zrI vinayapUrNAzrIjI 2018 vaDhavANa 2039 vai. za. 2 395] navADIsA navADIsA zrI divyakalAzrIjI zrI hIrazrIjI zrI nityaprabhAzrIjI zrI hitaprajJAzrIjI zrI mokSAnaMdazrIjI zrI harSojvalAzrIjI zrI mokSAnaMdazrIjI zrI nayamAlAzrIjI zrI vidyutprabhAzrIjI zrI priyadarzanAzrIjI zrI vikramendrAzrIjI zrI indrayazAzrIjI zrI indrayazAzrIjI zrI mokSAnaMdazrIjI zrI muktidharmAzrIjI zrI harSapUrNAzrIjI zrI harSadarzitAzrIjI zrI vijayalatAzrIjI zrI mokSAnaMdazrIjI zrI mokSaratnAzrIjI zrI maitrIratnAzrIjI zrI muktiprabhAzrIjI zrI muktirasAzrIjI zrI muktirekhAzrIjI zrI divyaguNAzrIjI zrI harSapUrNAzrIjI zrI harSapUrNAzrIjI zrI vikramendrAzrIjI zrI nayamAlAzrIjI zrI dakSakalAzrIjI zrI nirmalayazAzrIjI zrI vizvadarzitAzrIjI makarA mAtrAjA navADIsA navADIsA navADIsA zaMkhezvara zaMkhezvara navADIsA kaTArIyA kaTArIyA
Page #458
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 61. zrI nayabhadrAzrIjI 2017 palAMsavA ___ 2039 62. zrI nayanajyotizrIjI 2016 palAMsavA 2039 63. zrI vimalaprajJAzrIjI 2026 rAdhanapura 2039 64. zrI kaivalyaguNAzrIjI 2021 dhanapurA 2039 65. zrI hitavaMditAzrIjI 2015 2040 66. zrI hitavarSAzrIjI 2019 - 2040 67. zrI lalitaguNAzrIjI 2024 jegola / 2041 68. zrI rakSitaguNAzrIjI 2026 jegola 2041 69. zrI viratiyazAzrIjI - AghoI 2041 70. zrI nirmaladarzanAzrIjI - thorIyArI ___ 2042 71. zrI divyadarzitAzrIjI 2019 jetar3A * 2043 72. zrI divyalocanAzrIjI 2020 kamoDI 2043 73. zrI darzanaguNAzrIjI 2027 kAparA 2046 vai. zu. 2 vai. zu. 2 vai. zu. 6 po. kR. 6 vai. zu. 5 vai. zu. 5 kA. kR. 6 mA. kR. 6 kA. ka. 6 kaTArIyA kaTArIyA vAMDhIyA navADIsA viramagAma viramagAma DIsA DIsA navADIsA thorIyArI jetar3A DIsA AghoI zrI nayamAlAzrIjI zrI nayamAlAzrIjI zrI vimalakalAzrIjI zrI divyaguNAzrIjI zrI hitapUrNAzrIjI zrI hitavaMditAzrIjI zrI divyaguNAzrIjI zrI lalitaguNAzrIjI zrI vijayalatAzrIjI zrI nirmalayazAzrIjI zrI divyaguNAzrIjI zrI divyaguNAzrIjI zrI divyaguNAzrIjI ma. zu. 13 mA. zu. 6 mA. zu. 6 5.3.5.10 zrI uttamazrIjI kA ziSyA-parivAra3422 krama sAdhvI nAma janma saMvat sthAna dIkSA saMvat tithi gurUNI nAma dIkSA sthAna amadAbAda 1960 amadAbAda 1981 phA. zu. 10 II muMdrA sAMteja sAMteja 1. zrI subhadrAzrIjI zrI suzIlAzrIjI zrI girvANazrIjI zrI ramaNIka zrIjI zrI amarendra zrIjI 6. zrI mRgAMkazrIjI 7. zrI hemaMtazrIjI 8. zrI sulocanAzrIjI 9. zrI nipuNAzrIjI 10. zrI yazodharAzrIjI 11. zrI sudarzanAzrIjI 12. zrI dinendrazrIjI 13. zrI vibudhazrIjI 14. zrI sulasAzrIjI 1988 1988 1989 1989 1994 ASA. zu. 14 ASA. zu. 14 mR. zu. 6 mR. zu. 6 vai. khaMbhAta khaMbhAta sAMteja sAMteja zrI guNazrIjI zrI guNazrIjI zrI guNazrIjI zrI guNazrIjI zrI ramaNikazrIjI zrI uttamazrIjI zrI mRgAMka zrIjI zrI guNazrIjI zrI hemaMtazrIjI zrI nipuNAzrIjI zrI subhedrAzrIjI zrI caMdrAzrIjI zrI subhadrAzrIjI zrI subhadrAzrIjI 1967 amadAbAda jalAlapura bharUca po. kR. 5 bharUca / na aMbAjIrA 1996 vai. kR. 5 sUrata 1979 amadAbAda 1998 mA. zu. 6 amadAbAda 342. 'zramaNIratno', pR. 418-20 396
Page #459
--------------------------------------------------------------------------
________________ mA. kR. 6 ma. zu. 6 vai. kR. 3 vai. zu. 12 po. zu. 11 mA. zu. 5 mA. zu. 5 phA. zu. 5 phA. zu.5 mA. zu. 11 vai. zu. 7 vai. zu. 7 zu. 3 eM F# # zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 15. zrI sUryaprabhAzrIjI 1982 16. zrI kSemaMkarAzrIjI 17. zrI sUryayazAzrIjI 1979 18. zrI himAMzuzrIjI 19. zrI aMjanAzrIjI 20. zrI zubhaMkarAzrIjI 21. zrI jayaprabhAzrIjI 22. zrI caMdralatAzrIjI / zrI nirUpamAzrIjI 24. zrI hemalatAzrIjI 25. zrI zubhodayAzrIjI 1990 26. zrI surendrazrIjI 1993 27. zrI harSalatAzrIjI 28. zrI siddhaprabhAzrIjI 1992 29. zrI atimuktAzrIjI 30. zrI abhyudayAzrIjI - 31. zrI kalpaguNAzrIjI 32. zrI hemakalAzrIjI 33. zrI mahAprajJAzrIjI 34. zrI yazodhanAzrIjI 35. zrI suvarNarekhAzrIjI 2000 36. zrI anaMtakIrtizrIjI 37. zrI hRdayayazAzrIjI 38. zrI zIlaguNAzrIjI 2000 39. zrI yazodharmAzrIjI - 40. zrI zIlaratnAzrIjI 2005 41. zrI vimalaguNAzrIjI 42. zrI hemajyotizrIjI 43. zrI saumyarasAzrIjI 2003 44. zrI yazobhadrAzrIjI 45. zrI saumyaguNAzrIjI 2009 46. zrI harSapUrNAzrIjI - 47. zrI jyotimAlAzrIjI 1999 2001 amadAbAda 2002 amadAbAda 2002 amadAbAda 2004 2005 2005 jAmanagara 2009 muMbaI 2009 bahiyala 2010 rAdhanapura 2011 godhAvI 2011 amadAbAda 2012 lIMbar3I 2014 muMdrA 2014 muMdrA 2014 dAbhalA 2016 amadAbAda 2016 muMbaI 2017 2017 manapharA 2017 aMjAra 2018 bIlImorA 2020 lIMbar3I 2021 kIDIyAnagara 2022 manapharA 2022 raMgUna 2023 khoMDa 2024 viramagAma 2026 amadAbAda 2027 rojhu 2027 sAbaramatI 2027 jAmanagara 2028 pAlItANA jorAvaranagara amadAbAda amadAbAda rAdhanapura jalAlapura jalAlapura jAmanagara jAmanagara pAlItANA rAdhanapura amadAbAda karaceliyA loMbar3I loMbar3I lIMbar3I visanagara AghoI bIdaDA bIdar3A manapharA aMjAra bIlImorA lIMbar3I kIDIyAnagara zrI guNazrIjI zrI nipuNAzrIjI zrI subhadrAzrIjI zrI hemaMtazrIjI zrI amarendra zrIjI zrI nipuNAzrIjI zrI zubhaMkarAzrIjI zrI caMdralatAzrIjI zrI caMdralatAzrIjI zrI hemaMtazrIjI zrI sulocanAzrIjI zrI subhadrAzrIjI zrI hemaMtazrIjI zrI subhadrAzrIjI zrI amarendrazrIjI zrI amarendra zrIjI zrI manoraMjanAzrIjI zrI hemaMtazrIjI zrI yazodharAzrIjI zrI mahAprajJAzrIjI zrI sulasAzrIjI zrI amarendrazrIjI zrI hemaMtazrIjI zrI sulocanAzrIjI zrI yazodharAzrIjI zrI sulasAzrIjI zrI yazodharAzrIjI zrI hemakalAzrIjI zrI sulocanAzrIjI zrI yazodhanAzrIjI zrI sulasAzrIjI zrI hemaMtazrIjI zrI caMdralatAzrIjI mA. zu. 6 mA. zu. 6 vai. kR. 6 vai. zu. phA. kR.7 phA. kR. 7 phA. zu. 10 ma. zu. 6 vai. zu. 6 ma. zu. 10 ma. kR. 4 mA. kR. 2 po. zu. 12 muMbaI manapharA mA. zu. 5 vai. zu. 6 mR. zu. 5 zu. 5 mR. zu.5 amadAbAda pIDavADA lIMbar3I khaMbhAta lIMbar3I sAbaramatI jAmanagara 397
Page #460
--------------------------------------------------------------------------
________________ 48. zrI nIlapadmAzrIjI 49. zrI anaMtajyotizrIjI 50. zrI saumyajyotizrIjI 51. zrI saumyakIrtizrIjI 52. zrI sujyeSThAzrIjI 53. zrI hemamAlAzrIjI 54. zrI hitapUrNAzrIjI 55. zrI saumyadarzitAzrIjI 56. zrI hitadarzitAzrIjI 57. zrI samyagdarzanAzrIjI 58. zrI arhaddarzitAzrIjI 59. zrI yazojayAzrIjI 60. zrI manojayAzrIjI 61. zrI jyotidarzanAzrIjI 62. zrI jinadarzitAzrIjI 63. zrI jitarasAzrIjI 64. zrI nayadarzitAzrIjI 65. zrI nirAgapUrNAzrIjI 66. zrI puNyadaMtA zrIjI 67. zrI smitadarzanAzrIjI 2006 2007 2012 - 2012 2019 68. zrI smitavadanAzrIjI 2022 69. zrI siddhAntapUrNAzrIjI 2014 70. zrI harSavadanAzrIjI 71. zrI zAsanarasAzrIjI 72. zrI akSayaratnAzrIjI 73. zrI ujjavalaratnAzrIjI 74. zrI zrutapUrNAzrIjI 75. zrI zaktipUrNAzrIjI 2014 jAmanagara dAbhalA manapharA manapharA hIrApura hIrApura hIrApura amadAbAda amadAbAda manapharA dAbhalA sAmakhIyArI palAMsavA jAmanagara jAmanagara jAmanagara jAmanagara jAmanagara amadAbAda manapharA manapharA bar3I navasArI vAMkAnera nAMdIyA nAMdIyA manapharA manapharA 2028 2028 2028 2028 2030 2030 2030 2032 2032 2032 2032 2033 2034 2035 2035 2035 2035 2038 2040 2040 2040 2041 2042 2044 2045 2045 2046 2046 mR. zu 5 phA. kR. 3 phA. kR. 3 phA. kR. 3 mA. zu. 5 mA. zu. 10 mA. zu. 10 mA. zu. 5 mA. zu. 5 mA. zu. 13 mA. zu. 5 phA. kR. 4 398 mA. zu. 10 vai.. zu. 3 vai.. zu. 3 vai.. zu. 3 ma1. zu. 6 mR. zu. 5 kA. kR. 4 mA. kR. 6 mA. kR. 6 mR. zu. 6 phA. zu. 3 mA. zu. 5 phA. zu. 1 phA. zu. 1 vai. zu. 4 vai. zu. 4 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa zrI nirUpamA zrIjI zrI kSemaMkarAzrIjI zrI suvarNarekhAzrIjI zrI saumyajyotizrIjI jAmanagara manapharA manapharA manapharA bar3I amadAbAda amadAbAda amadAbAda amadAbAda surendranagara amadAbAda bhadrezvara manapharA pIMDavAr3A paDavAr3A paDavAr3A jAmanagara jAmanagara amadAbAda surendranagara surendranagara bar3I zaMkhezvara bar3I nAMdIyA nAMdIyA bhacAU bhacAU zrI surendra zrIjI zrI hitapUrNAzrIjI zrI hemaMta zrIjI zrI sUryaprabhAzrIjI zrI hemakalAzrIjI zrI saumyakIrtizrIjI zrI himAMzuzrIjI zrI yazodhanAzrIjI zrI yazodharmAzrIjI zrI jyotimAlA zrIjI zrI jyotidarzanAzrIjI zrI nayadarzitAzrIjI zrI nirUpamA zrIjI 5.3.6 zrImad vijayanemIsUrIzvarajI kA zramaNI - samudAya tapAgaccha meM AcArya zrI vijayanemIsUri kA samudAya bhI ati viziSTa aura vizAla saMkhyA vAlA hai| vartamAna meM isa sAdhvI- samudAya meM 441 sAdhviyA~ tapa, tyAga, vairAgya evaM vaiduSya se jaina - jainatara varga ko prabhAvita kara rahI haiN| zrI nIlapadmAzrIjI zrI hemaMta zrIjI zrI samyagdarzanAzrIjI zrI smitadarzanAzrIjI zrI zIlaguNAzrIjI zrI hitadarzitAzrIjI zrI zubhodayA zrIjI zrI yazodhanAzrIjI zrI yazodhanAzrIjI zrI zIlaratnAzrIjI zrI zrutapUrNAzrIjI
Page #461
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 5.3.6.1 zrI saubhAgyazrIjI ( saMvat 1946-96 ) saurASTra ke boTAda gA~va meM saMvat 1924 meM zrI bhagubhAI jIvAjI ke yahA~ ApakA janma huA 14 varSa kI umra meM vivAha aura 16 varSa kI umra meM vaidhavya ko prApta hone para paMjAba ke pU. labdhivijayajI mahArAja ke upadeza se vairAgya kI jyoti prajvalita ho gii| dIkSA ke liye satata saMgharSa karane para bhI anumati prApta nahIM huI to 'cUr3A' gA~va kI dharmazAlA meM svataH saMyamI veza grahaNa kara liyA, aMtataH parivArI janoM ne 'sAyalA' dIkSA kI anumati dii| saMvat 1946 vaizAkha zuklA 2 ko zrI khAMtivijayajI ma. ke varada hastoM se dIkSita hokara zrI devazrI jI kI ziSyA bniiN| Apane aneka maMdiroM ke jIrNoddhAra evaM nirmANa kI preraNA dii| aneka ziSyA - praziSyAoM ke mArgadRSTA bane! vizeSa rUpa se bAlucara kI mahArAnI mInAkumArI jo pratidina pAna ke 50 bIr3e khAtI thI, use bIsa sthAnaka kI olI tapa se jor3akara sadA-sadA ke liye vyasanamukta kara diyaa| usane ApakI preraNA se khaMbhAta meM dhArmika pAThazAlA kI sthApanA karavAI, Aja bhI usa pAThazAlA se anekoM zrAvikAe~ evaM sAdhviyA~ jJAnArjana karatI haiN| saMvat 1996 ko pAlItANA meM ApakA samAdhipUrvaka svargavAsa huaa| 343 5.3.6.2 zrI jinendra zrIjI ( saMvat 1989-2043 ) khaMbhAta nivAsI zeTha bhogIlAlabhAI kI dharmapatnI maMgalAbahena kI kukSi se saMvat 1964 meM inakA janma huA / lagna ke chaH mAsa pazcAt hI vaidhavya ke duHkha se saMsAra kI nazvaratA kA bodhakara ye anya do sakhiyoM- revAbahena aura kAMtAbahena ke sAtha saMvat 1989 jyeSTha zuklA 4 ke zubha dina svayaM dIkSA aMgIkAra kara guNazrIjI kI ziSyA bniiN| Agama evaM dharma-graMthoM kA gahana abhyAsa kiyA, apane svajana, saMbaMdhI tathA anya kaI mumukSu bahanoM ko saMyama patha para ArUr3ha kiyaa| saMvat 2043 boTAda cAturmAsa meM ye paralokavAsinI huiiN| 344 inakI zrI RjumatizrIjI, matidharA zrIjI, zrutadharAzrIjI, bhUSaNaratnAzrIjI, nidhiratnAzrIjI, jinAjJA zrIjI, vizAlanaMdinI zrIjI, rAjanaMdinI zrIjI, pRthvIdharAzrIjI, vairAgyapUrNAzrIjI, zvetadharAzrIjI, pUrvadharAzrIjI, kovidaratnAzrIjI, pratibodharatnAzrIjI, jainamdharAzrIjI, harSodayA zrIjI, harSalatAzrIjI, caMdraharSAzrIjI, muktisenAzrIjI, arhatsenAzrIjI, tattvarUci zrIjI, dhanyasenAzrIjI, muktisenAzrIjI, kAvyayazAzrIjI Adi ke atirikta kucha ziSyA - praziSyAoM kA paricaya prApta huA vaha tAlikA meM de rahe haiM 1345 5.3.6.3 zrI jinendra zrIjI kA ziSyA - parivAra krama sAdhvI nAma 1. 2. 3. zrI kIrtizrIjI zrI jayaprabhAzrIjI zrI kAMtaguNAzrIjI zrI kailAsa zrIjI janma saMvat sthAna dIkSA saMvat tithi khaMbhAta kher3A godharA khaMbhAta 4. 343. 'zramaNIratno', pR. 423 344. vahI, pR. 450 345. vahI, pR. 451-52 399 For Private Personal Use Only dIkSA sthAna khaMbhAta khaMbhAta khaMbhAta khaMbhAta guruNI nAma zrI jinendra zrIjI zrI jinendra zrIjI zrI jinendra zrIjI zrI jinendra zrIjI
Page #462
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI dharmiSThAzrIjI zrI vicakSaNAzrIjI 5. 6. 7. zrIkumudaprabhAzrIjI 8. zrI harSaprabhAzrIjI 9. zrI kalpaguNAzrIjI 10. zrI rAjImatI zrIjI 11. zrI caMdrapUrNAzrIjI 12. zrI abhayaprajJAzrIjI 13. zrI jyotiprajJAzrIjI 14. zrI indrayazAzrIjI 15. zrI mahAbhadrAzrIjI 16. zrI sanmatizrIjI 17. zrI muktimatizrIjI 18. zrI kIrtisenAzrIjI 19. zrI mahAprajJA zrIjI 20. zrI zIlavatI zrIjI 21. zrI mahAnaMdAzrIjI 22. zrI labdhimatizrIjI 23. zrI bhavyaratnAzrIjI 24. zrI kalparatnAzrIjI 25. zrI hemaratnAzrIjI 26. zrI samyakratnAzrIjI 27. zrI AgamarasAzrIjI 28. zrI mokSayazAzrIjI 29. zrI bhavyapUrNA zrIjI khaMbhAta khaMbhAta mAtara godharA godharA boTAda boTAda boTAda boTAda boTAda boTAda boTAda boTAda boTAda boTAda boTAda khaMbhAta bhAvanagara surendranagara boTAda boTAda bar3I boTAda boTAda 400 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa zrI jinendra zrIjI zrI jinendra zrIjI zrI jinendra zrIjI zrI kIrtizrIjI zrI kIrtizrIjI zrI vicakSaNAzrIjI zrI vicakSaNAzrIjI zrI rAjImatI zrIjI zrI rAjImatI zrIjI zrI jinendra zrIjI zrI kalpaguNAzrIjI zrI kIrtizrIjI zrI rAjImatI zrIjI zrI mahAbhadrAzrIjI zrI jyotiprajJAzrIjI zrI jyotiprajJAzrIjI zrI dharmiSThAzrIjI zrI kIrtizrIjI zrI sanmatizrIjI zrI rAjImatI zrIjI zrI sanmatizrIjI zrI muktimatizrIjI zrI abhayaprajJAzrIjI khaMbhAta khaMbhAta khaMbhAta godharA godharA boTAda boTAda boTAda boTAda boTAda boTAda boTAda boTAda boTAda boTAda boTAda khaMbhAta 5.3.6.4 zrI pravINAzrIjI ( saMvat 1990 ke lagabhaga ) saMvat 1973 vejalapura meM pitA vADIlAlabhAI ke yahA~ inakA janma huA, vivAha ke pazcAt gAMdhIvAdI vicAroM ke dhanI pati zAMtibhAI kI jela inake vairAgya meM nimitta banIM, umarAlA meM svayaM dIkSita hokara ye guNazrIjI kI ziSyA ke rUpa meM dIkSita ho giiN| inakI vANI kA prabhAva apUrva hai, jo mumukSuoM meM saMyama kI preraNA jAgRta kara detA hai, inakI preraNA se 108 AtmAe~ saMyamamUrti ke rUpa meM jinazAsana ko upalabdha huI haiN| 346 346. vahI, pR. 457-59 pAlItANA surendranagara amadAbAda amadAbAda amadAbAda lIMbar3I boTAda boTAda zrI abhayaprajJAzrIjI zrI caMdrapUrNAzrIjI
Page #463
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ zrI pravINAzrIjI kA ziSyA-parivAra 347 krama sAdhvI nAma zrI kalAvatI zrIjI zrI caMdralatAzrIjI zrI suyazAzrIjI zrI jitendra zrIjI 1. 2. 3. 4. 5. zrI kalpayazAzrIjI 6. zrI saurabhayazAzrIjI 7. zrI zazIyazAzrIjI 8. zrI jitajJayazAzrIjI 9. zrI manojJaguNAzrIjI 10. zrI vipulayazAzrIjI 11. zrI rAjayazAzrIjI 12. zrI jinayazAzrIjI 13. zrI bhuvanayazAzrIjI 14. zrI vaMdanayazAzrIjI 15. zrI zuddhayazAzrIjI 16. zrI kIrtanayazAzrIjI 17. zrI kIrtiyazA zrIjI 18. zrI rayaNayazAzrIjI 19. zrI kiraNayazAzrIjI 20. zrI gItayazA zrIjI 21. zrI mArgayazAzrIjI janma saMvat sthAna godharA godharA godharA godharA 22. zrI jJAtayazA zrIjI 23. zrI ujjavalayazAzrIjI 24. zrI caraNayazAzrIjI 25. zrI udayayazAzrIjI 26. zrI tilakayazAzrIjI 27. zrI vItarAgayazAzrIjI 28. zrI zAzvatayazAzrIjI 29. zrI mRduyazA zrIjI 347. vahI, pR. 460-61 2009 2010 khaMbhAta khaMbhAta zihora muMbaI vejalapura vejalapura surendranagara bhAvanagara surendranagara surendranagara vejalapura godharA muMbaI gadaga karAMcI rAdhanapura karAMcI boTAda surendranagara bhAvanagara dhrAMgadhrA dhrAMgadhrA bhAvanagara vejalapura muMbaI dIkSA saMvat 2007 2013 2015 2016 2017 2022 2025 2027 2027 2029 2031 2034 2036 tithi mA. kR. 1 ma. zu. 13 mR. kR. 2 vai. zu. 6 mR. kR. 2 vai. zu. 6 jye. zu. 6 mA. zu. 7 kA. zu. 11 phA. zu. 4 mA. kR. 5 mA. zu. 5 phA. zu. 6 401 dIkSA sthAna boTAda godharA godharA godharA khaMbhAta vejalapura khaMbhAta vejalapura vejalapura muMbaI amadAbAda bhAvanagara surendranagara muMbaI pAlItANA vejalapura muMbaI muMbaI vANa rAdhanapura pAlItANA boTAda surendranagara bhAvanagara dhrAMgadhrA parolItIrtha muMbaI muMbaI muMbaI guruNI nAma zrI pravINAzrIjI zrI pravINAzrIjI zrI pravINAzrIjI zrI pravINAzrIjI zrI pravINAzrIjI zrI pravINAzrIjI zrI pravINAzrIjI zrI pravINAzrIjI zrI pravINAzrIjI zrI manojJaguNAzrIjI zrI manojJaguNAzrIjI zrI vipulayazAzrIjI zrI manojJaguNAzrIjI zrI bhuvanayazAzrIjI zrI pravINAzrIjI zrI zuddhayazAzrIjI zrI pravINAzrIjI zrI pravINAzrIjI zrI kalAvatI zrIjI zrI rayaNayazAzrIjI zrI kalAvatI zrIjI zrI pravINAzrIjI zrI jJAtayazA zrIjI zrI rayaNayazAzrIjI zrI kIrtiyazA zrIjI zrI kIrtiyazA zrIjI zrI rayaNayazAzrIjI zrI rayaNayazAzrIjI zrI rayaNayazAzrIjI
Page #464
--------------------------------------------------------------------------
________________ 30. zrI mitrayazAzrIjI 31. zrI vajrayazAzrIjI 32. zrI vardhamAnayazAzrIjI 33. zrI cArUyazAzrIjI 34. zrI kalyANayazAzrIjI 35. zrI bhaktiyazAzrIjI 36. zrI saMvegayazAzrIjI 37. zrI kRpAyazAzrIjI 38. zrI caMdrayazAzrIjI 39. zrI vIrayazAzrIjI 40. zrI vinItayazAzrIjI 41. zrI malayayazAzrIjI 42. zrI dharmayazAzrIjI 43. zrI vizvayazAzrIjI 44. zrI bhavyayazAzrIjI 45. zrI tripadIyazAzrIjI 46. zrI triguNayazAzrIjI 47. zrI dhanyayazAzrIjI 48. zrI virAgayazAzrIjI 49. zrI maMgalayazAzrIjI 50. zrI darzanayazAzrIjI 51. zrI varabodhiyazAzrIjI 52. zrI mahAvratayazAzrIjI 53. zrI tattvayazAzrIjI 54. zrI viratiyazAzrIjI 55. zrI maMjulayazAzrIjI 56. zrI kSamAyazA zrIjI 57. zrI atulayazAzrIjI 58. zrI yazAzrIjI 59. zrI pUrNayazAzrIjI 60. zrI tridazayazAzrIjI 61. zrI tejayazA zrIjI 2018 1995 2002 2002 2015 2009 2016 pUnA dhrAMgadhrA rAMdhejA rAdhanapura I muMbaI vAMkAnera muMbaI mADhA vAMkaDa coTIlA rAjakoTa amadAbAda bhAvanagara dUdhareja daheja dhodhA muMbaI muMbaI surendranagara muMbaI AI AdhoI khekhA muMbaI muMbaI amadAbAda dhoLA dhoLAjaMkzana 2037 2038 2046 2014 2023 2023 2028 2028 2031 2034 2034 2034 402 vai. kR. 2 mA. kR. 2 mA. zu. 13 vai. zu. 7 mA. kR. 13 mA. kR. 13 phA. zu. 5 phA. zu. 5 vai. kR. 5 mA. zu. 5 mR. zu. 5 mR. zu. 8 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa zrI kIrtiyazA zrIjI zrI udayayazAzrIjI zrI mitrayazAzrIjI zrI pravINAzrIjI zrI cAruyazA zrIjI zrI cArUyazAzrIjI zrI cArUyazAzrIjI zrI cAruyazA zrIjI zrI cAruyazA zrIjI zrI cAruyazA zrIjI zrI pravINAzrIjI zrI pravINAzrIjI zrI vinItayazA zrIjI zrI vinItayazA zrIjI zrI vinItayazA zrIjI zrI vinItayazA zrIjI zrI vinItayazA zrIjI zrI vizvayazAzrIjI zrI vinItayazA zrIjI zrI vinItayazA zrIjI zrI maMgalayazAzrIjI zrI darzanayazAzrIjI zrI dhanyayazAzrIjI zrI pravINAzrIjI zrI tattvayazAzrIjI zrI tattvayazAzrIjI zrI pravINAzrIjI zrI kSamAyazA zrIjI zrI maMjulayazAzrIjI zrI tattvayazAzrIjI pUnA vejalapura vaDodarA pAlItANA pAlItANA pAlItANA pAlItANA pAlItANA pAlItANA pAlItANA pAlItANA khaMbhAta pAlItANA pAlItANA bhUja amadAbAda amadAbAda surendranagara bhAvanagara muMbaI muMbaI ghoghA surendranagara muMbaI pAlItANA pAlItANA pAlItANA pAlItANA zAmasIArI muMbaI amadAbAda bhAvanagara zrI atulayazAzrIjI zrI atulayazAzrIjI
Page #465
--------------------------------------------------------------------------
________________ muMbaI muMbaI zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 62. zrI suvratayazAzrIjI 2011 kapar3avaMja 2035 vai. zu. 6 pAlItANA zrI atulayazAzrIjI 63. zrI siddhiyazAzrIjI 2014 bIdar3A 2036 phA. zu. 6 zrI maMjulayazAzrIjI 64. zrI kamalayazAzrIjI 2036 phA. kR. 5 muMbaI zrI maMjulayazAzrIjI 65. zrI bhAgyayazAzrIjI 2023 muMbaI 2036 jye. zu. 10 zrI yazAzrIjI 66. zrI amarayazAzrIjI 2017 kapar3avaMja 2936 mA. kR. 5 kapar3avaMja zrI atulayazAzrIjI 67. zrI riddhiyazAzrIjI 2023 talAjA 2044 phA. kR. 8 talAjA zrI atulayazAzrIjI 68. zrI caitanyayazAzrIjI 2021 meMdarar3A 2046 phA. zu. 3 rAjakoTa zrI atulayazAzrIjI 69. zrI gIrvANayazAzrIjI - mojIdar3a 2046 phA. zu. 3 rAjakoTa zrI atulayazAzrIjI 5.3.6.6 zrI sUryaprabhAzrIjI (saMvat 1995 ke lagabhaga) inakA janma veDachA grAma meM huA, navasArI nivAsI, chaganabhAI (vartamAna meM AcArya zrI vijayakumudacandrasUri) ke sAtha vivAha saMbaMdha huaa| saMyama-sAdhanA kI utkaTa bhAvanA se donoM ne dIkSA aMgIkAra kI, ye zrI guNazrIjI kI ziSyA bniiN| inameM bhaktiyoga ke sAtha vaiyAvacca kA viziSTa guNa thA, inakI tapArAdhanA bhI abhUtapUrva thI, mAsakSamaNa, zreNItapa, siddhitapa, vardhamAna tapa kI 36 olI, 500 AyaMbila Adi dIrgha va kaThora tapasyAe~ kii| vaDodarA ke derApola upAzraya meM ApakA svargavAsa huaa| ApakI ziSyA-praziSyAoM kA paricaya tAlikA meM diyA gayA hai| 5.3.6.7 zrI vidyutprabhAzrIjI (saMvat 2003-svargastha) ye AcArya vijayanemisUrIzvara jI kI saMsArapakSIyA bhatIjI thiiN| madhupurI ke zreSThI cunIbhAI ke sAtha inakA vivAha saMbaMdha huA, unake svargavAsa ke pazcAt saMvat 2003 kAlguna kRSNA 5 kadambagiri tIrtha meM zrI devIzrI jI kI ziSyA ke rUpa meM dIkSA aMgIkAra kI, putrI bhI zaziprabhAjI ke nAma se khyAtanAmA sAdhvI hai| vidyutprabhAjI ne zAsana-prabhAvanA ke vividha kArya-jinAlaya jIrNoddhAra, pratiSThApana, pustaka prakAzana Adi krvaaye| inakI nezrAya kI 24 se adhika sAdhviyA~ ratnatraya kI ArAdhanA meM saMlagna haiN|48 5.3.6.8 zrI puNyaprabhAzrIjI ApakI niSkAraNa karUNA eka bhAI ne likhI- maiM sArA dina parivAra ke liye mehanata majadUrI karatA, para parivAra meM merI koI kadara nahIM, zikSita hone para bhI merI zikSA phalI nahIM, parivAra meM mere prati kisI kA sammAna nahIM, ataH maiMne AtmahatyA kA nirNaya kiyaa| sAdhvIjI ko zaMkA huI, unhoMne mujhe bulavAyA, mujhe samajhAyA aisI zAMti pradAna kI, ki Aja taka merA mana zAMta hai| aba jaTila paristhitiyoM meM bhI mastiSka saMtulita rahatA hai|349 sAdhvI puNyaprabhAzrIjI jaisI saiMkar3oM sAdhviyA~ vartamAna meM jana-mAnasa ko sahI dizAdarzana dekara satpatha para lagAne kA mahanIya kAya kara rahI haiN| 348. vahI, pR. 841 349. vahI, 470 403
Page #466
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa dIkSA sthAna mahuvA mahuvA mahuvA bhAvanagara sUrata 5.3.6.9 zrI sUryaprabhAzrIjI mahArAja kI ziSyA-praziSyAe~ 50 krama sAdhvI nAma janma saMvat sthAna dIkSA saMvat tithi 1. zrI saumyaprabhAzrIjI 1999 karAMcI 2016 mA. zu. 5 zrI suvarNaprabhAzrIjI 2001 karAMcI 2016 mA. __ zrI priyadharmAzrIjI 2005 karAMcI 2026 mA. zu. 3 zrI kIrtiprabhAzrIjI 2002 bhAvanagara 2026 mA. kR. 5 zrI kalparatnAzrIjI 2000 sUrata 2026 mA. kR. 7 6. zrI tIrtharatnAzrIjI 2010 pAlItANA 2034 ___phara. 12 zrI tejaratnAzrIjI 2009 sUrata 2034 mA. zu. 5 8. zrI jayaratnAzrIjI 2009 pAlItANA 2037 9. zrI jJeyaratnAzrIjI 2013 boTAda 2037 zrI zAsanaratnAzrIjI 2016 morIA 2038 11. zrI mokSaratnAzrIjI 2017 zivendranagara 2038 phA. zu. 3 12. zrI kularatnAzrIjI 2018 muMbaI 2043 vai. zu. 6 13. zrI ratnadharmAzrIjI - tAvIr3A (sau.) 2043 vai. zu. 6 pAlItANA gurUNI nAma zrI sUryaprabhAzrIjI zrI saumyaprabhAzrIjI zrI saumyaprabhAzrIjI zrI saumyaprabhAzrIjI zrI saumyaprabhAzrIjI zrI saumyaprabhAzrIjI zrI suvarNaprabhAzrIjI zrI saumyaprabhAzrIjI zrI saumyaprabhAzrIjI zrI saumyaprabhAzrIjI zrI saumyaprabhAzrIjI zrI kalparatnAzrIjI zrI sUryaprabhAzrIjI 2037 cai. kR. 10 nA nA sUrata muMbaI muMbaI muMbaI muMbaI muMbaI mahuvA 5.3.7 AcArya zrI nItisUrIzvarajI kA zramaNI-samudAya tapAgaccha ke zAsanaprabhAvaka gacchAdhipati AcArya vijayanItisUrijI mahArAja kI AjJAnuvartinI zramaNiyoM meM zrI bhuvanazrIjI guNazrIjI Adi kA nAma zIrSasthAna para hai, ye zAMtamUrti, paramaviduSI tapasvinI mahAsAdhvI thIM, inake parivAra kI lalitaprabhAzrIjI ke upadezoM se isa samudAya meM sAdhviyoM kI AzAtIta vRddhi huI, vartamAna meM zrI mahimAzrIjI, navalazrIjI, lAvaNyazrIjI tathA nirmala zrIjI kA vizAla zramaNI-parivAra pUre bhArata meM vicaraNa kara jainadharma kI patAkA ko phaharAne meM apanA apratima yogadAna de rahA hai, vartamAna meM inakI saMkhyA 398 AMkI gaI hai| samudAya sthita sabhI zramaNiyoM kI upalabdha gaurava gAthA yahA~ aMkita kara rahe haiN| 5.3.7.1 zrI lAbhazrIjI (saMvat 1967-2027) jhIMjhuvAr3A meM saMvat 1943 ko janma lekara ye 14 varSa kI umra meM vaidhavya ko prApta huIM, pazcAt saMvat 1967 mAgha kRSNA 2 ke dina zrI guNazrIjI ke caraNoM meM dIkSA aMgIkAra kii| inhoMne svajIvana meM tapa ko mahattvapUrNa sthAna diyA, cha?, aTThama aThAI, 16 Adi bar3A yA choTA koI bhI tapa ho, ekAsaNe satata cAlu rkhe| svajanoM ko pratibodhita kara AtmakalyANa ke mArga para bar3hAne meM bhI inakA apUrva yogadAna rahA, yahI kAraNa hai ki inake parivAra kI 17 puNyAtmAoM ne dIkSA aMgIkAra kI, jo apane vaiduSya evaM dharma prabhAvaka rUpa meM saMgha meM vikhyAta haiN| 84 350. vahI, pR. 472 351. saMpAdaka-zrI bAbUlAla jaina, samagra jaina cAturmAsa sUcI, IsavI san 2005 pR. 188 404
Page #467
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ varSa kI dIrghAyu meM 60 varSa zuddha saMyama kA pAlana kara ye samAdhipUrvaka svargavAsinI huiiN| zrI lAbha zrI kI pA~ca viduSI ziSyAe~ haiM- zrI maMgalAzrIjI, suzIlAzrIjI, manoharazrIjI, caMdraprabhAzrIjI tathA kNcnshriijii| zrI kaMcanazrIjI kI ziSyA lAvaNyazrIjI atyaMta viduSI zAsana prabhAvikA sAdhvI haiM unakA paricaya pRthak rUpa se aMkita hai| zeSa praziSyAoM ke nAmollekha mAtra upalabdha hue haiM jo isa prakAra haiM-zrI snehalatAzrIjI, zrI abhayaprajJAzrIjI, vratanaMditAzrIjI, sUryaprabhAzrIjI, zubhaMkarAzrIjI, mAlinIyazAzrIjI, zAsanadarzitAzrIjI, zreyaHvardhanAzrIjI, AtmaprabhAzrIjI, prajJAzrIjI, arkenduzrIjI, kailAsazrIjI, harSapUrNAzrIjI, kaivalyaratnAzrIjI, dhairyaprajJAzrIjI, maunaralAzrIjI, prazIlayazAzrIjI, saMyamadarzitAzrIjI, maitrIdarzitAzrIjI, zIlaratnAzrIjI, saMvegaratnAzrIjI, zrutavardhanAzrIjI, bhAvitaratnAzrIjI, sAdhi taratnAzrIjI, mokSaratnAzrIjI, arpitaguNAzrIjI, samarpitaguNAzrIjI, jinendraprabhAzrIjI, siddhipUrNAzrIjI, akSayaratnAzrIjI, maitrIpUrNAzrIjI, jinarakSitAzrIjI, samakitaratnAzrIjI, sulasAzrIjI, padmarekhAzrIjI, arhatpadmAzrIjI, mRganayanAzrIjI, muktinilayAzrIjI, bhavyadarzitAzrIjI, ramyadarzanAzrIjI, caMdrayazAzrIjI, tarUNazrIjI, bhadraguptAzrIjI3521 5.3.7.2 zrI manoharazrIjI (saMvat 1967 ke lagabhaga) AgamaprajJa, darzanaprabhAvaka muni zrI jaMbUvijayajI kI mAtezvarI evaM zrI bhuvanavijayajI kI saMsArapakSIyA dharmasahacarI manoharazrIjI svayaM bhI tapa-saMyama kI jIvanta pratimUrti hai| jhIMjhUvAr3A ke popaTabhAI aura benIbahana ko inakA janmapradAtA banane kA saubhAgya prApta huaa| pati ke dIkSita hone para ye svayaM bhI 45 varSa kI umra meM ATha varSIya putra ke sAtha zrI lAbhazrIjI (bahina) ke pAsa dIkSita ho giiN| AtmA ko karmabhAra se mukta karane ke liye inhoMne ugra tapasyAe~ kI- mAsakSamaNa, cattAri, aTTha dasa doya, siddhitapa, zreNItapa, samavasaraNa tapa, 5 varSItapa, 20, 16, 11, 10 upavAsa, 7 aThAI, vardhamAna tapa kI 60 olI, AjIvana ekAsaNA Adi tapa kiyaa| 100 varSa kI umra meM bhI ye sadA apramatta jIvana jItI rhiiN| apane pIhara pakSa se 70 va zvasurapakSa se 6 AtmArthI janoM kI pratibodhikA rhiiN| svayaM kI 45 ziSyA-praziSyAe~ thIM, sabake liye unakA eka hI vAkya thA-'paraciMtA mAM par3azo nahIM, AtmaciMtA ja karajo' aisI tapasvinI, dIrghAyuSI mahAsAdhvI kA AzIrvAda prApta karake sAdhu-sAdhvI zrAvaka-zrAvikA apanA ahobhAgya samajhate the / zrI manoharAzrIjI kI tIna ziSyAe~ cAritrazrIjI, mahimAzrIjI, vimalazrIjI haiM, Age ina tInoM kA vizAla parivAra hai| cAritrazrIjI kA ziSyA parivAra-prabhAzrIjI, caMdraprabhAzrIjI, maMjulAzrIjI, caMdrakalAzrIjI, caMdrayazAzrIjI, mahAyazAzrIjI, caMdranaMditAzrIjI, amitaprajJAzrIjI, akSayaprajJAzrIjI, anaMtaprajJAzrIjI, arpaNarasAzrIjI, AgamarasAzrIjI, ArjavarasAzrIjI, amIjharaNAzrIjI, pAvanarasAzrIjI, apuurvrsaashriijii| vimalazrIjI kI 3 ziSyAe~ haiM- guNazrIjI, hemazrIjI, caaruultaashriijii| 5.3.7.3 pravartinI mahimAzrIjI (saMvat 1984-2042) zrI mahimAzrI kA janma gurjaradeza meM sthita rAdhanapura ke zreSThI zrI jagajIvanadAsa kI dharmapatnI maNibahena kI kukSi se saMvat 1960 meM huaa| vahIM ke maNilAlabhAI ke sAtha inakA vivAha huA, kiMtu cAra mAsa ke pazcAt hI ye vidhavA ho giiN| manoharazrIjI ke satsaMga se vairAgya kI bhAvanA tIvra huI to saMvat 1984 ASAr3ha zuklA 3 ke dina dIkSA aMgIkAra kii| alpavaya se hI inhoMne siddhitapa, cattAri aTTha dasa doya, samavasaraNa, siMhAsana tapa 16, 352. 'zramaNIratno', pR. 504-505 353. vahI, pR. 500-501 405
Page #468
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 15, 11, 10, 9, 8 upavAsa, bIsasthAnaka, terahakAThiyA, gaNadhara tapa, siddhAcala Adi vividha tapa karake svayaM ke jIvana ko tejasvI bnaayaa| inake pratibodha se 6 ziSyAe~ - caMdAzrIjI, kaMcanazrIjI, sumaMgalAzrIjI, dakSAzrIjI, rAjulAzrIjI, kalpajJAzrIjI evaM 40 praziSyAe~ huIM- nirUpamAzrIjI, kalpalatAzrIjI, kalpaguNAzrIjI, kalparatnAzrIjI, naMdiyazAzrIjI, AryayazAzrIjI, kalpaprajJAzrIjI, AdarzaprajJAzrIjI, vIkSitaguNAzrIjI, amIratnAzrIjI, namradarzitAzrIjI, saubhAgyayazAzrIjI, suciratnAzrIjI, sUryodayA zrIjI, rAjendra zrIjI, sunilA zrIjI, padmayazAzrIjI, kalpayazAzrIjI, anilAzrIjI, bhadraguNAzrIjI, rAjaratnAzrIjI, divyaprajJAzrIjI, suyazA zrIjI, jayajJAzrIjI, divyajJAzrIjI, prazamitAzrIjI, sadguNAzrIjI, praguNAzrIjI, vipulaguNAzrIjI, prItipUrNAzrIjI, pIyUSapUrNAzrIjI, amitAzrIjI, kalpadharAzrIjI, kumudayazAzrIjI, bhavyaratnAzrIjI, bhavyajJAzrIjI, jayadarzitA zrIjI, priyadarzitA zrIjI, bhadradarzitA zrIjI, riddhidarzitAzrIjI / isa prakAra jJAnI, viduSI tapasvinI vizAla ziSyA - parivAra kA kuzala saMcAlana kara saMvat 2042 ahamadAbAda meM inakA svargavAsa huaa| 354 5.3.7.4 zrI lAvaNyazrIjI (1986 svargastha ) vartamAnakAlIna sAdhvI saMsthA meM lAvaNyazrIjI kA nAma mUrdhanya sthAna para hai| isa vibhUti ne pitA rUganAthabhAI aura mAtA kevalIbahana ke yahA~ saMvat 1975 pATar3I grAma meM janma liyaa| rUganAthabhAI prAraMbha se hI saMsAra se virakta AtmA thI, unhoMne paMnyAsa zrI caraNavijayajI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kI, unakA nAma raMjanavijayajI rakhA gyaa| saMskAroM kI prabalatA se lAvaNyazrIjI ne 11 varSa kI umra meM apanI laghu bhaginI zrI vasaMtazrIjI ke sAtha dIkSA aMgIkAra kI, cha mahine ke bAda inakI mAtuzrI bhI dIkSita hokara zrI kaMcanazrIjI bniiN| ye tInoM zrI lAbhazrIjI ke caraNoM meM samarpita huiiN| lAvaNyazrIjI ne AdhyAtmika graMthoM kA khUba sUkSmatA se parizIlana kiyA, saMskRta - prAkRta bhASA para bhI Adhipatya sthApita kiyA / jJAna-dhyAna ke sAtha tapa kI vedikA para ArUr3ha hokara 16 varSa kI umra meM mAsakSamaNa jaisI ugra tapasyA kI, tatpazcAt siddhitapa, do varSItapa vardhamAna olI 59, bIzasthAnaka tapa karmasUdanatapa, pakhavAsA, chaTTha aTTama aThAI, 15, 16 upavAsa Adi anekavidha tapasyAe~ kIM / sva-kalyANa ke sAtha jana-kalyANa hetu bhI ye satata jAgarUka rahIM, kaiyoM ko AdhyAtmika satya kA parijJAna karavAyA, antarmukha banAyA, kaiyoM ko dehAdhyAsa aura dehAbhyAsa se chur3avAkara jIvamaitrI, jar3a virakti aura jinabhakti meM saMyojita kiyA, inake anuzAsana meM 90 se adhika sAdhviyA~ tapa, jJAna dhyAna, japa, mauna Adi kI sAdhanA tathA zAsana prabhAvanA kA mahatI kArya saMpAdita kara rahI haiN| inakI svayaM kI 23 ziSyAe~ aura unakI ziSyA - praziSyA parivAra ke nAma isa prakAra 355_ vasaMta zrIjI - jyotiprabhAzrIjI, pUrNabhadrAzrIjI, jayamAlAzrIjI, kiraNamAlA zrIjI, suprajJAzrIjI, vijJaptAzrIjI, prajJaptAzrIjI, vAriSeNAzrIjI / jayazIlAzrIjI, kIrtivardhanAzrIjI, maMgalavardhanAzrIjI, naMdivardhanAzrIjI, maitrIvardhanAzrIjI, kRtajJAzrIjI, karmajJAzrIjI, RjuprajJAzrIjI, prazamanAzrIjI, hitaprajJAzrIjI, punItaprajJAzrIjI, devaprajJAzrIjI, ramyaprajJA zrIjI, jinaprajJAzrIjI, siddhiprajJAzrIjI, caraNaprajJAzrIjI, tattvazIlAzrIjI, kIrtanaprajJAzrIjI, vizvadarzitAzrIjI, pAvanaprajJAzrIjI, akSayaprajJAzrIjI, vajrasenAzrIjI, divyadarzanAzrIjI / 354. vahI, pR. 501-503 355. vahI, pR. 506-09 - 406
Page #469
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ jayaprabhAzrIjI - candrayazAzrIjI, divyayazAzrIjI, tattvayazAzrIjI, parAgayazAzrIjI sulocanAzrIjI - niraMjanAzrIjI, nirmalAzrIjI, AryarakSAzrIjI, kanakaprabhAzrIjI - madanarekhAzrIjI sadguNAzrIjI - priyaMkarAzrIjI, saumyaguNAzrIjI caMdrakalAzrIjI - vipulayazAzrIjI, saMvegarasAzrIjI, maunarasAzrIjI, zAzvatarasAzrIjI mayUrakalAzrIjI - naMdiyazAzrIjI, kairavayazAzrIjI, prazAMtayazAzrIjI, viratiyazAzrIjI, virAgayazAzrIjI, namrAnanAzrIjI, tattvarasAzrIjI, arpitayazAzrIjI mRgalocanAzrIjI - samyagdarzanAzrIjI, cirAgaratnAzrIjI, puNyaratnAzrIjI jayarekhAzrIjI - upazamarasAzrIjI samyarekhAzrIjI - zAsanarasAzrIjI, saMyamarasAzrIjI, siddhAntarasAzrIjI nalinIyazAzrIjI - nirAgayazAzrIjI kAzmIrAzrIjI - siddhidarzanAzrIjI, kIrtidarzanAzrIjI, kArUNyadarzanAzrIjI ujjavalayazAzrIjI - acintyayazAzrIjI sunitayazAzrIjI - jinadarzitAzrIjI, divyadarzitAzrIjI, jJAnadarzitAzrIjI, zrutadarzitAzrIjI, zauryadarzitAzrIjI punItayazAzrIjI - kSamAdarzitAzrIjI, hitadarzitAzrIjI vicakSaNazrIjI, mahApadmAzrIjI, ratnarekhAzrIjI, mahAnaMdAzrIjI, muktipriyAzrIjI, ratnarekhAzrIjI, mahAnaMdAzrIjI, tathA vizvanaMditAzrIjI kA ziSyA parivAra nahIM hai| 5.3.7.5 DaoN. zrI nirmalAzrIjI (1987 - se vartamAna) prajJAvanta sAdhvI nirmalAzrIjI amadAbAda nivAsI svarUpacaMdajI va sUrajabahana kI susaMskArI kanyA-ratna haiM, saMvat 1978 meM inakA janma huA, janma ke do varSa pazcAt hI pitA ke svargavAsa se mAtA ko isa asAra saMsAra se virakti ho gaI, usane nava varSa kI bAlikA ko lekara saMvat 1987 ASAr3ha zuklA 8 ke dina cANasmA meM zrI dhanazrIjI ke sAnnidhya meM dIkSA aMgIkAra kii| zrI nirmalAzrIjI apanI mAtuzrI sunaMdAzrIjI kI ziSyA bniiN| sAdhvI nirmalAzrIjI ne ema. e. kI parIkSA sarvaprathama zreNI se uttIrNa karake 'bhAratIya darzana' para pI.eca.DI. kI upAdhi bihAra kI vaizAlI vidyApITha se prApta kI 'jaina darzana meM abhAva mImAMsA' viSaya para bhI inhoMne zodhaparaka nibaMdha likhA hai| pAlanapura meM Apane 29 ke lagabhaga skUloM va saMsthAoM meM jAhira pravacana kiyA, va 'saMskAra adhyayana sUtra' kA Ayojana kiyaa| Apake zivira Ayojana ke prabhAva se 35 bahanoM ne dIkSA aMgIkAra kI, kaIyoM ne zrAvaka-vrata aMgIkAra kiye| Apa atyaMta prajJAvanta sAdhvIjI haiM, apanI tIkSNa, buddhi se kalakattA meM san 1958 meM bar3e-bar3e minisTara, jaja Adi gaNamAnya logoM ke samakSa zatAvadhAna ke prayoga kiye| ApakA yaha prayoga bhArata kI mahilA samAja meM sarvaprathama thaa| isa avadhAna dvArA Apane samasta sAdhvI samAja ko gauravAnvita kiyA hai| inakI dharma prabhAvanA ko dekhakara sthAna-sthAna para zrI saMgha dvArA inheM 'zAsanaprabhAvaka', |407||
Page #470
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 'zAsanadIpa', 'samAjoddhAraka' Adi padoM se alaMkRta kiyA / inakI 10 ziSyAe~ haiM-tarUNazrIjI, padmayazAzrIjI, pUrNayazAzrIjI, bhAsvarayazAzrIjI, divyayazAzrIjI, nalinIyazAzrIjI, devinIyazAzrIjI, cArUyazAzrIjI, vimalayazAzrIjI, praNavayazAzrIjI / pautra ziSyAe~- nirvedayazAzrIjI, caMdanabAlAzrIjI, pIyUSakalAzrIjI, bhavyayazAzrIjI, muktimAlA zrIjI, nirAgayazAzrIjI, kArUNyayazAzrIjI, akSatayazA zrIjI, kAmitayazA zrIjI 1356 5.3.7.6 zrI lalitaprabhAzrIjI ( saMvat 1995 ke pazcAt se vartamAna ) zrI bhakti zrIjI ke ziSyA - parivAra meM lalitaprabhAjI eka tejasvI varcasvI sAdhvI huI haiM, inake dvArA lagabhaga 100 mumukSu AtmAe~ saMyama mArga para ArUr3ha huii| ye rAjasthAna ke rANIbAga vAsI hIrAcaMdajI evaM aMzIbAI kI suputrI thiiN| roDalA nivAsI zrI jasarAjajI ke sAtha jisa dina vivAha huA, usake dUsare dina hI ye vaidhavya ko prApta ho giiN| saMsAra kI kSaNabhaMguratA ko dekhakara tIvra vairAgya bhAva se 19 varSa kI umra meM bhakti zrIjI ke caraNoM meM inhoMne apanA jIvana samarpita kara diyaa| dIkSA ke pazcAt inhoMne tIna mAsakSamaNa, zreNItapa, siddhitapa, bhadratapa, navakAratapa, siMhAsanatapa, samavasaraNa tapa, aTTama, chaTTha tapa, 35 vardhamAna olI, bIsa sthAnaka Adi vividha tapasyAe~ kii| sAtha hI sthAna-sthAna para ziviroM kA phala saMcAlana kara yuvApIr3hi ko dharma kI ora unmukha kiyaa| zAsana prabhAvanA meM bhI inakA yogadAna avismaraNIya hai, do bhavya maMdiroM kA nirmANa, 15 ujamaNAM, upAzraya, pAThazAlAe~, upadhAna, cha' ripAlita saMgha inakI sazakta preraNA kA pratila hai| 400 aTThama tapa kI anumodanA nimitta pAlItANAgheTI ke pAsa 20 viharamAna kI 20 deharI kA nirmANa karavAkara tapa-prasaMga para hone vAle vyartha ADaMbara ko dUra kiyaa| inakI 13 ziSyAe~ evaM 51 praziSyAoM kI nAmAvalI isa prakAra hai- zrI snehalatA zrIjI, harSaprabhAzrIjI, vizvapUrNAzrIjI, lakSaguNAzrIjI, lalitayazA zrIjI, lakSitaprajJAzrIjI, kalpazIlA zrIjI, kalparatnAzrIjI, dakSaratnAzrIjI, samyagranAzrIjI, razmirekhAzrIjI, zAsanadarzanAzrIjI, darzanapriyA zrIjI ye 13 ziSyAe~ haiM, tathA praziSyAe~- bhavyaguNAzrIjI, jyotiprajJAzrIjI, divyaprajJAzrIjI, zrutadarzitAzrIjI, zIlaguNAzrIjI, phullaprajJAzrIjI, matiprajJAzrIjI, muktirasAzrIjI, atulaprajJAzrIjI, dIkSitaprajJAzrIjI, zAzvataprajJA zrIjI, ratnatrayA zrIjI, jayavardhanAzrIjI, samakItaguNAzrIjI, nikhilaguNAzrIjI, siddhirakSitAzrIjI, zrutarakSitAzrIjI, jyotiprajJAzrIjI, tattvaprajJAzrIjI, suvinItaprajJAzrIjI, AdarzaprajJAzrIjI, namradarzitA zrIjI akSayarasAzrIjI, AgamarasAzrIjI, anaMtarasAzrIjI, sAhityarasAzrIjI, muktipUrNAzrIjI, vinItapUrNAzrIjI, saMvegapUrNAzrIjI, virAgapUrNAzrIjI, ciMtanapUrNAzrIjI, sunayanapUrNa zrIjI, komalapUrNAzrIjI, vairAgyadarzitA zrIjI, hitezapUrNAzrIjI, samyagguNAzrIjI, ravIndraguNAzrIjI, siddhAntaguNAzrIjI, samarpitaguNAzrIjI, zAsanadarzitAjI, kalpadarzitAjI, guNajJadarzitAzrIjI, nirvedaguNAzrIjI, ratnayazAzrIjI, harSitaprajJAzrIjI, rakSitaprajJAzrIjI, kIrtizIlAzrIjI, saMyamazIlA zrIjI, pIyUSaratnAzrIjI, labdhiratnAzrIjI, bhavitaratnAzrIjI, aura mokSapriyA zrIjI / ye sabhI zramaNiyA~ apane ucca saMyamI jIvana, tapomaya caritra evaM utkRSTa AcAra-vicAra dvArA gurUNI kI garimA meM abhivRddhi karatI huIM vicaraNa kara rahI haiN| 357 5.3.7.7 zrI rAju zrIjI (saM. 2006- > inakA janma rAdhanapura ke zrI jagajIvanadAsa kI dharmapatnI maNibahana kI kukSi se saMvat 1979 meM huaa| vivAha ke pAMca varSa pazcAt pati aura do putriyoM ke viyoga ne inheM saMsArI jIvana se virakta kara diyA, ataH saMvat 2006 356. vahI, pR. 512 357. vahI, pR. 494-99 408
Page #471
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ laM galguna kRSNA 10 ke dina apanI jyeSThA bhaginI mahimAzrIjI ke pAsa rAdhanapura meM hI dIkSA aMgIkAra kii| ye ati tapasvinI mahAsatI haiM, bhagavAna mahAvIra ke 229 cha8 tathA 12 aTThama, 6 mAsI, 4, 3, 2 aura DeDha mAsI tapa, mAsakSamaNa 17, 16, 15, 11, 10, 9 Adi upavAsa, samavasaraNa, siMhAsana, chaH aThAI, siddhitapa, cattAri aTTa, kSIrasamudra, varSItapa, 20 sthAnaka, 500 AyaMbila, vardhamAna olI 50, teraha kAThiyA, zatrujaya va giranAra kI 99 yAtrA tapa sahita, pArzvanAtha bhagavAna ke 108 aTThama Adi aneka tapasyAe~ jApa Adi kiye|58 cAturmAsa sUcI meM nAma nahIM hone se pratIta hotA hai ki ye svargavAsinI ho gaI haiN| 5.3.7.8 zrI navalazrIjI kA ziSyA-parivAra krama sAdhvI nAma janma saMvat sthAna dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna gurUNI nAma 1. zrI jJAnazrIjI 1974 takhatagar3ha 1999 mA. zu. 13 takhatagar3ha zrI navalazrIjI 2. zrI guNaprabhAzrIjI 1988 khivANadI 2018 jye. zu. 13 bAdanavADI zrI jJAnazrIjI ANaMdazrIjI 2002 jAlora 2025 ma. kR. 1 harajI guNaprabhAzrIjI 4. kusumaprabhAzrIjI 2010 corAU 2029 mA. zu. 11 umedAbAda guNaprabhAzrIjI 5. kiraNamAlAzrIjI 1996 jAlora ___2030 jye. kR. 7 khImela jJAnazrIjI 6. caMdrakalAzrIjI 2017 jAlora 2030 jye. zu. 13 luNAvA kiraNamAlAzrIjI jayaprajJAzrIjI 1998 takhatagar3ha 2031 jye. zu. - leTA jJAnazrIjI 8. muktipriyAzrIjI 2013 dayAlapurA 2035 jye. zu. 14 dayAlapurA AnaMdazrIjI 9. nemirakSitAzrIjI 2020 amadAbAda 2041 phAlanA jayaprajJAzrIjI 10. yatnadarzitAzrIjI leTA (rAja.) 2042 vai. kR. 7 leTA caMdrakalAzrIjI 11. vinItadarzitAzrIjI 2012 dayAlapurA 2042 jye. kR.5 dayAlapurA muktipriyAzrIjI 12. cAritraratnAzrIjI 2023 madrAsa 2043 phA. zu. 3 umedAbAda kusumaprabhAzrIjI 13. vItarAgadarzitAzrIjI 2001 2043 vai. kR. 6 gar3hasivAnA caMdrakalAzrIjI 14. naMdIpUrNAzrIjI 2011 harajI 2043 jye. kR. 6 harajI AnaMdazrIjI 15. manodarzitAzrIjI 2020 umedAbAda 2045 vai. zu. 10 umedAbAda muktipriyAzrIjI 16. samarpitapriyAzrIjI 2022 mAMDavalA 2049 jye. kR. 7 mAMDavalA muktipriyAzrIjI 17. saumyapriyAzrIjI 2026 mAMDavalA 2049 jye. kR. 7 mAMDavalA muktipriyAzrIjI 2021 leTA 5.3.8 dAdAzrI vijayasiddhisUrIzvarajI (bApajI) mahArAja kA zramaNI-samudAya yaha samudAya atyaMta vizAla evaM zrI maNivijayajI dAdA ke samaya se pravartamAna hai| vartamAna meM isa samudAya ke sAdhviyoM kI saMkhyA 370 hai| pUrva meM bhI kaI adhyAtmaniSTha, prabhAvazAlI sAdhviyA~ isa samudAya meM huI haiM jaise-zrI caMdanazrIjI, azokazrIjI, kalyANazrIjI, vallabhazrIjI, caMpakazrIjI, tArAzrIjI, prabhAzrIjI, prabhaMjanAzrIjI, 358. vahI, pR. 519-21 359. vahI, pR. 517
Page #472
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa hIrazrIjI, vallabha zrIjI, cAritrazrIjI, sumatizrIjI, jayAzrIjI, mRgAMka zrIjI, gaMbhIrAzrIjI, sUryodayA zrIjI, hemaprabhAzrIjI, sUryayazAzrIjI, arUNa zrIjI, vijJAna zrIjI, tIrthazrIjI, gIrvANazrIjI, manoramAzrIjI, padmalatAzrIjI, vidyAzrIjI, caMdrakalAzrIjI, cArUlatAzrIjI, jayaprabhAzrIjI, mahimAzrIjI, ratnaprabhAzrIjI, lalitaprabhAzrIjI, caMpakalatAzrIjI, caMdanabAlAzrIjI, vijayAzrIjI aadi| ukta sAdhviyoM ke nAmollekha ke sivAya anya jIvana saMbaMdhI jAnakArI prApta nahIM hotI, vartamAna meM jinakA jIvana upalabdha huA hai, unhIM ko yahA~ prastuta kiyA jA rahA hai| 5.3.8.1 pravartinI kaMcanazrIjI ( saMvat 1969 - svargastha ) pravartinI kaMcanazrIjI 52 sAdhviyoM kI jIvana zilpI evaM 500 sAdhviyoM meM agraNI sAdhvI thiiN| borasada grAma ke suzrAvaka nagInadAsa jI ke yahA~ saMvat 1945 meM inakA janma huA / vivAha ke do mAsa pazcAt vidhavA ho jAne para inhoMne apane hRdaya meM dharma kI sthApanA kI aura zrI bApajI mahArAja kI AjJAnuvartinI tArAzrIjI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| 67 varSa kI dIrgha saMyama paryAya meM nava caumAsI, do chamAsI, Der3hamAsI ekamAsI tapa, varSItapa, ekAMtara 500 AyaMbila, vardhamAna tapa kI 63 olI, satata ekAsaNa tathA jJAna, dhyAna va zuddha saMyama kI ArAdhanA kara 91 varSa kI umra meM ye divaMgata huiiN| 360 5.3.8.2 zrI sulocanAzrIjI ( saMvat 1989-2021 ) chANI (gujarAta) nivAsI zrI trikamalAla revAbahana kI suputrI sunaMdA kA janma 1974 basaMtapaMcamI ko huA / bAlyavaya meM hI susaMskArI hone ke kAraNa saMvat 1989 meM tyAgamArga svIkAra kara ye zrI hIrazrIjI kI ziSyA bnii| svAdhyAya, samatA aura vaiyAvRtya inake jIvana kA mUlamaMtra rhaa| chaTTa se sAta yAtrA, zatruMjaya tapa, 99 yAtrA cAra bAra kii| kaI mIThAI, phrUTa Adi kA tyAga kara tapa se jIvana ko suzobhita kiyaa| inakI mAtuzrI revAbahana bhI dIkSita hokara ratnazrI sAdhvI bniiN| 361 ApakI tapasvinI ziSyAoM ke tapa kA vivaraNa agrima paMktiyoM meM diyA jA rahA hai| 362 5.3.8.3 zrI malayaprabhAzrIjI Apane indriyajaya, kaSAyajaya, kalyANaka, 14 pUrva, 45 Agama, merUtapa, 5 mahAvrata 10 yatidharma tapa, aSTamI, dUja, gyArasa, dazama, varSItapa, navakAratapa, aSTamasiddhi, bIsa sthAnaka, kSIrasamudra, aMgavizuddhi, gautama kamala, 96 jina olI, navapada olI, ratnapAvar3I, vardhamAna olI, zatruMjayamodaka, SaTkAyatapa, svargasvastika, ghanatapa, vargatapa, cha: mAsI, pAMca dina kama cha: mAsI, cAramAsI 2, tInamAsI 2, ar3hImAsI 2, Der3hamAsI 2, mAsakSamaNa 5 do mA 5, mokSadaMDaka, yogavizuddhi, 500 AyaMbila ekAMtara, 99 yAtrA tIna bAra, chaTTha se 7 yAtrA, do aThAI, nau cattAri aTTha dasa doya, karmaprakRti Adi vividha tapa kiye| 5.3.8.4 zrI merUprabhAzrIjI varSItapa, navapada olI, vardhamAna olI, ratanapAvar3I, dIpAvalI, aThAI 5, gyArasa, pAMcama, dUja, AThama, dazama, 360. 'zramaNIratno', pR. 523 361. AcArya vijayamunicandrasUri jI ke patra ke AdhAra para 362. 'zramaNIratno', pR. 530-31 410
Page #473
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ pUnama tapa, kaSAyajaya, karmasUdana, akSayanidhi, sItA tapa, saubhAgyasuMdara, bIsa sthAnaka, DeDhamAsI, dharmacakra, 99 yAtrA, chaTTha se 7 yAtrA, svarga svastika, jinaguNasaMpatti, kaMThAbharaNa, zaMkhezvara tapa, aMgavizuddhi aadi| 5.3.8.5 zrI mittaprabhAzrIjI siddhitapa cattAri, aThAI, 8, 9 upavAsa, vardhamAna olI, navapada olI, ratnapAvaDI, pUnama, pAMcama, dUja, gyArasa, merUterasa, dIpAvalI, zuddhi tapa, caudapUrva, varSItapa, saubhAgyakalpavRkSa, saubhAgyasuMdarI, kalaMkanivAraNa, gautama kamala, 96 jina olI, navanidhAna, aSTasiddhi, svastika, navakAra tapa, SaTkAya, zatruMjaya, aSTa pratihArya, 4, 5, 7 upavAsa, mokSatapa, akhaMDa 500 AyaMbila va ekAsanA kSIrasamudra tapa / 5.3.8.6 zrI saumyaratnAzrIjI siddhitapa, karmaprakRti, kalyANaka, cattAri, sItA tapa, 14 pUrva, 16, 4, 5, 11 upavAsa, dUja, pAMcama, dazama, gyArasa, pUnama, kSIrasamudra, paMcamahAvrata, merUtapa, 10 yatidharma, 1000 AyaMbila ekAMtara, vardhamAna olI 47, saubhAgyasuMdarI, 20 sthAnaka, navapada olI, zItapAvar3I, dIpAvalI, zaMkhezvara, aMtarikSa, caMdanabAlA, SaTkAyarakSaka, ratnatraya, navakAra tapa, azokavRkSa, kaSAyajaya, yogavizuddhi, aMgavizuddhi, gautamakamala, svarga svastika, zatruMjayamodaka, 14 pUrva, sAta saukhya, saubhAgyakalpavRkSa, 96 jina olI, aSTapratihArya Adi / 5.3.8.7 zrI lakSitAzrIjI varSItapa 2 (eka chaTTha se) mAsakSamaNa, 45, 18, 21, 20, 16, 11, 9, 8 upavAsa, siddhitapa, cattAri, mahAvrata tapa, paMcamerU, caMdanabAlA, zaMkhezvara ke aTThama, dUja, paMcamI, dazama, gyArasa, pUnama, dIpaka tapa, sItA tapa, gautama kamala, svargasvastika, zatruMjaya modaka, navapada olI, vardhamAna olI, dIpAvalI chaTTha, 20 sthAnaka, samavasaraNa, rmacakra, bhadratapa, zreNItapa, caubIsajina, aSTamasiddhitapa, merUterasa, chaTTha se sAta yAtrA, paryuSaNa meM chaTTa aTTama Adi tapa / 5.3.8.8 zrI hemaguNAzrIjI vardhamAna olI 19, navapada olI, ratnapAvar3I, dUja, pAMcama, AThama, dazama, terasa, gyArasa tapa, 11, 16, 20, 30, 45 upavAsa, aTTama abhigraha, siddhitapa, mokSatapa, zatruMjayamodaka, mahAvrata, merUtapa, sItA tapa, labdhi 28 tapa, 14 pUrva, 24 tIrthaMkara tapa, gautama kamala, 20 sthAnaka, dharmacakra, bhadratapa, zreNItapa, aMgavizuiddhi, aSTamasiddhi, samavasaraNa, varSItapa svargasvastika Adi vividha tapa / 5.3.8.9 zrI caitanyaratnAzrIjI : mAsakSamaNa, siddhitapa, aThAI, varSItapa, vardhamAna olI 10, navapada olI, pAMcama, dazama, gyArasa Adi / 5.3.8.10 zrI prazamaprabhAzrIjI ( saMvat 2017-47 ) ghANerAva (rAjasthAna) nivAsI zeThazrI jIvarAjajI inake pitA evaM sunIbahena mAtA thI, sAdar3I ke zrI gaMgArAmajI ke sAtha ye pariNaya sUtra meM baMdhI / saMvat 2017 phAlguna kRSNA 7 ke dina sAdar3I meM dIkSA aMgIkAra 411
Page #474
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa kara ye zrI mahimAzrIjI kI ziSyA bniiN| inhoMne tapa va sevA guNa se sabake diloM ko jiitaa| zaMkhezvara ke 108 aTTama, 5 tithi niyamita upavAsa, 500 AyaMbila mAsakSamaNa, 16, 11 upavAsa, 20 se adhika aThAiyA~, 2 varSItapa, 99 yAtrA 2, vardhamAna olI kI ArAdhanA, pratidina cAra vigaya varjana kara svayaM ko prabhumaya banAne kA satata purUSArtha kiyaa| inake putra vijaya jinacaMdrasUrIzvarajI ke rUpa meM zAsana prabhAvaka AcArya haiN| saMvat 2047 sAvatthI tIrtha meM isa tapasvinI AtmA ne cira vidAI lii| 5.3.8.11 zrI hemaguNAzrIjI, divyaguNAzrIjI, harSaguNAzrIjI Adi viduSI sAdhviyA~ (vartamAna) vartamAna meM zrI suvarNAzrIjI kI ziSyAe~ zrI hemaguNAzrIjI evaM divyaguNAzrIjI prAcIna hastalikhita pratiyoM ke saMzodhana va saMpAdana kA mahattvapUrNa kArya kara rahI haiN| isa zrRMkhalA meM inake devendrasUriviracita 'zrI dAnopadezamAlA', mANikyacandrasUri viracita " zrI zAMtinAtha carita mahAkAvyam" ke do bhAga evaM zobhanamuni kRta caturviMzati stuti para vRtti 'paNi- pIyUSa - payasvinI' graMtha prakAzita hue haiM pustaka avalokana se inakI saMpAdana kalA evaM vidvattA ke darzana hote haiN| lekhikA sAdhvI dvaya ne 'ramyareNu' nAma se graMthoM kA prakaTIkaraNa kiyA hai| jo inakI saMsArapakSIyA mAtezvarI ( ramyaguNAzrIjI) haiN| isake atirikta 'ramyareNu' nAma se hI sAdhvI harSaguNAzrI ne bhI sacitra karmagrantha ke 5 bhAgoM kA Alekhana bhI kiyA hai| karmagrantha jaise jaTila viSaya ko jisa sarala subodha citramayI zailI meM samajhAne kA prayAsa kiyA hai, vaha vastutaH adbhuta va apUrva hai / viduSI sAdhviyoM kA gahana adhyayana, cintana evaM prastutikaraNa vastutaH prazaMsanIya hai| isI samudAya kI sAdhvI mahAyazAzrIjI ne 'surasuMdarIcariya' kI saMskRta chAyA likhI hai, tathA jinayazAzrIjI 'navatattva sumaMgalA TIkA' kA anuvAda kara rahI haiN| ye sabhI viduSI sAdhviyA~ AcArya vijaya municandra sUri jI ma. sA. kI preraNA evaM mArgadarzana meM sAhitya kSetra meM pragati kara rahI haiN| 363 5.3.9 paMjAbakesarI AcArya zrI vijayavallabhasUrijI kA zramaNI - samudAya mUrtipUjaka saMpradAya ke AcArya vijayavallabhasUri eka yugadRSTA aura dUradarzI AcArya the| caturvidha saMgha meM sAdhvI samAja ke utthAna hetu unhoMne mahattvapUrNa krAMtikArI kadama uThAye, usIkA prabhAva hai ki isa samudAya kI zramaNiyA~ suzikSita evaM zAsana kI mahAna prabhAvanA karane vAlI huIM, unhoMne sAdhviyoM ko purUSoM kI sabhA meM pravacana dene kA adhikAra bhI pradAna kiyA / pravartinI dAnazrIjI, pravartinI karpUrazrIjI, mahattarA sAdhvI zrI mRgAvatIzrIjI, zrI omakAra zrIjI, zrI sumatizrIjI, zrI sumaMgalAzrIjI Adi ne gurUvallabha ke vicAroM ko sAkAra rUpa pradAna karane meM mahattvapUrNa bhUmikA nibhAI hai| vartamAna meM isa samudAya kI sAdhvI saMkhyA 196 hai| inameM zrI vinItAzrIjI, zrI cittaraMjanazrIjI, zrI pravINAzrIjI, zrI abhayazrIjI, zrI kamalaprabhAzrIjI 'pravartinI' pada para evaM zrI sumaMgalAzrIjI 'mahattarA' pada para adhiSThita haiN| 5.3.9.1 pravartinI devazrIjI ( saMvat 1954-2004 ) AcArya vijayavallabhasUrijI ke mukhAraviMda se paMjAba kI dharatI para dIkSA aMgIkAra vAlI zvetAmbara mUrtipUjaka 363. OMkArasUri ArAdhanA bhavana, subhASacauMka gopIpurA, sUrata, san 1999 se 2002 412
Page #475
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ sAdhvI ke rUpa meM zrI devazrIjI kA nAma sarvaprathama liyA jAtA hai| inakA janma saMvat 1935 vaizAkha zuklA 10 ke dina aMbAlA ke supratiSThita osavAla parivAra ke lAlA nAnakacaMdajI bhAbuka kI dharmapatnI zrI zyAmAdevI kI kukSi se huA, 13 varSa kI umra meM hI ludhiyAnA nivAsI zrI cuMbAmalajI ke sAtha inakA vivAha huA, kiMtu vidhi kI krUratA ke kAraNa vivAha ke dUsare hI dina cuMbAmalajI svargavAsI ho gye| saMsAra kI bhayAvaha sthiti dekhakara devazrIjI antarhadaya se virakta ho gaIM aura jaMDiyAlA meM saMvat 1954 mAgha zuklA 5 ko zrI caMdanazrIjI kI ziSyA ke rUpa meM dIkSita huiiN| devazrIjI dharmaprabhAvikA sAdhvI thIM, 25 varSoM taka paMjAba meM vicaraNa kara inhoMne kSamAzrIjI, dAnazrIjI, dayAzrIjI, hemazrIjI, vivekazrIjI, caMdanazrIjI, caMdrazrIjI, caraNazrIjI, cittazrIjI, jinendra zrIjI, Adi 9 ziSyAoM tathA zrI caMpAzrIjI, damayaMtIzrIjI, mahendrazrIjI, prakAzazrIjI, muktizrIjI, Adi 6 praziSyAoM ko dha rmamArga para pravRtta kara dIkSA pradAna kii| mahalagA~va (paMjAba) meM kaI kSatriyoM ko jIvavadha na karane kI pratijJA dilaaii| pAlanapura kA navAba inake vyaktitva se atyaMta prabhAvita thaa| saMvat 2004 bhAdrapada zuklA 11 ko amRtasara meM inakA svargavAsa huaa|64 5.3.9.2 zrI hemazrIjI (saMvat 1969-2015) amadAbAda ke susaMskArI parivAra meM saMvat 1941 inakA janma huA, vivAha ke pazcAt vaidhavya prApta hone para saMvat 1969 akSayatRtIyA ke zubha dina zrI kuMkumazrIjI kI ziSyA banakara saMyama kI ArAdhanA karane lgii| inake bahumukhI vyaktitva se prerita ho kara kaI kanyAe~ saMyama mArga para agrasara huIM, inameM lalitazrIjI, indrazrIjI, manoharazrIjI, vanitAzrIjI, muktizrIjI, abhayazrIjI, caMdrodayAzrIjI, vIrendra zrIjI, jinendrazrIjI Adi pramukha haiN| vanitAzrIjI kI do ziSyAe~ - jayakAMtAzrIjI aura viraagrsaashriijii| abhayazrIjI kI kalpajJAzrIjI, vAriSeNAzrIjI, ratnakalpAzrIjI ye tIna ziSyAe~ huiiN| candrodayAzrIjI kI hitajJAzrI inakI nayaratnAzrIjI va ratnatrayAzrIjI do ziSyAe~ haiN| vIrendrazrIjI kI jitajJAzrIjI, samayajJAzrIjI, nayaprajJAzrIjI, tathA praziSyAe~-naMdIratnAzrIjI, punItaratnAzrIjI, prazamaratnAzrIjI, yogarakSitAzrIjI, dIparakSitAzrIjI, divyaprajJAzrIjI, jitaprajJAzrIjI haiM, jinendrazrIjI kI mokSaratnAjI, isa prakAra inakI viduSI va tapasvinI sAdhviyoM kA vizAla parivAra hai| saMvat 2015 meM mAsakSamaNa kI ArAdhanA karake svargavAsinI huiiN|365 5.3.9.3 zrI vinayazrIjI (saMvat 1991-2043) ___ kapar3avaMja meM saMvat 1976 ko nyAlacaMdabhAI ke yahA~ janmI zrI vinayazrIjI ne apanI jyeSThA bhaginI vidyAzrIjI ke sAtha saMvat 1991 mRgazira zuklA 6 ke dina dIkSA aMgIkAra kii| ye prAraMbha se hI sarasvatI sutA ke rUpa meM prakhyAta thIM, saMskRta, prAkRta nyAya, darzana itihAsa, Agama Adi kA gahana adhyayana kiyaa| karmagraMtha meM inakI 'mAsTarI' thI, usake liye pustaka kI bhI jarUrata nahIM pdd'tii| inase pratibodha prApta kara 11 parivArIjana jinazAsana meM dIkSita hue| do hI varSoM meM inakI 12 ziSyA-praziSyAoM ne varSItapa kI ArAdhanA kI, kaI sthAnoM para sAdharmika, duSkAla gaurakSaNa, udyogAlaya ke liye vizAla rAzi ekatrita krvaaii| svayaM ne vardhamAna tapa kI 35 olI, 229 cha8, 12 aTTama, siddhitapa, 12 upavAsa, bIzasthAnaka tapa (ekAsaNA AyaMbila, upavAsa va cha? dvArA) 364. rikhabacaMda DAgA, Adarza pravartinI, prakAzana-mamola jaina graMthamAlA san 1951 365. 'zramaNIratnoM', pR. 553-55 413 For privateersonal Use Only
Page #476
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa cAra bAra kiyaa| saralatA, dRr3hatA, 'zAsanarasI' kI bhAvanA Adi inake vyaktitva kI virala vizeSatAe~ thiiN| saMvat 2043 pAlItANA meM inakA paraloka-prayANa huA / 366 5.3.9.4 mahattarA zrI mRgAvatI zrIjI (saMvat 1995-2042 ) khyAtanAmA viduSI sAdhvIratnA mRgAvatIjI kA janma saMvat 1982 saradhAra grAma (rAjakoTa) ke DuMgarasI saMghavI evaM mAtA zivakuMvara ke yahA~ huaa| saMvat 1995 pAlItANA meM inhoMne mAtA sAdhvI zIlavatI zrIjI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| paMjAba kesarI jainAcArya vijayavallabha sUrIzvarajI kI AjJA meM vicaraNa karate hue inhoMne Agama nyAya, vyAkaraNa jaina va itara darzanoM kA gahana adhyayana mUrdhanya vidvAnoM se prApta kiyaa| inakI vicakSaNatA, vidagdhatA, tejasvitA, navayuga nirmANa kI kSamatA aura vaijJAnika dRSTikoNa ne bhAratabhara meM inheM vikhyAta kiyaa| san 1953 kalakattA zAMti niketana meM sarvadharma pariSada meM jainadharma kI pratinidhi banakara inhoMne jainadharma kA gaurava bddh'aayaa| san 1954 meM gulajArIlAla naMdA kI adhyakSatA meM pAvApurI meM hue bhArata sevaka samAja adhivezana meM 70 hajAra jana-samudAya kI upasthiti meM jainadharma para pravacana diyaa| sAMpradAyika saMkIrNatA se mukta hone ke kAraNa lagabhaga sabhI mahAnagaroM meM inake sArvajanika pravacana Ayojita kiye gye| kAMgar3A tIrthoddhArikA ke rUpa meM Apa prasiddhi prApta haiN| mRgAvatI jI ne sATha hajAra mIla kI padayAtrA kara sthAna - 2 para dharma prabhAvanA ke vividha kArya kiye| dillI meM vallabhasmAraka, vAsupUjya bhagavAna kA caumukha jainamaMdira, bI. ela. insTITyUTa oNpha iMDolAjI, mRgAvatI jaina vidyAlaya, devI padamAvatI cairITebala TrasTa, mAtA padmAvatI devI dharmArtha TrasTa, sAdhvI sujyeSThAzrI cairITebala TrasTa ApakI preraNA se bne| aMbAlA meM Atmavallabha jaina ejUkezanala phAMuDezana kI sthApanA, esa. e. jaina hAI skUla, maoNDala skUla, kanyA vidyAlaya, zizu vidyAlaya tathA bambaI, hozyArapura, jaMDiyAlA, baiMgalora, maisUra Adi aneka sthAnoM para jaina upAzraya maMdiroM ke jIrNoddhAra Adi meM Arthika sahayoga hetu preraNAeM dii| itanA hI nahIM ludhiyAnA meM bhavya akkI bAI AI hospITala, zrImatI mohana devI kaiMsara hospITala aura risarca saiMTara kA zilAnyAsa, bambaI bhAyakhalA meM jaina nagara yojanA, dillI rohiNI kA vallabhavihAra, aneka auSadhAlaya, presa va udyoga kendra, jJAnacaMda jaina dharmazAlA, rozanalAla jaina dharmazAlA, atithigRha, jIvadayA - gauzAlA ityAdi meM karor3oM rUpayoM kI dhanarAzi dilavAkara Arthika saMbala pradAna kiyA / apane ojasvI pravacanoM ke mAdhyama se inhoMne sAmAjika kurUr3hiyAM, kuprathAeM, daheja, phaizana-parastI, mAMsa, aMDA, zarAba Adi vyasana mukta samAja kI saMracanA meM bhI apUrva yogadAna pradAna kiyaa| ApakI abhUtapUrva dharma prabhAvanA dekha kara AcArya vijayasamudrasUrijI ne Apako san 1972 bambaI meM 'jaina bhAratI' pada pradAna kiyaa| evaM AcArya zrI indradinnasUri jI ne san 1979 meM 'kAMgar3A tIrthoddhArikA pada' se sammAnita kiyA, isa prakAra sAdhvI mRgAvatIjI jahAM bhI gaI, vahIM avasarAnukUla kahIM dharma jJAna aura saMskAra kI saMsthA to kahIM vyakti ke uddhAra kI saMsthA kA nirmANa karavA giiN| itanA hI nahIM, ve svayaM hI eka saMsthA svarUpa bana giiN| eka sAdhvI 61 varSa ke jIvanakAla meM itane vipula parimANa meM kArya karane kI kSamatA rakha sakatI hai, isakA ve sazakta udAharaNa thiiN| saMvat 1986 vallabhasmAraka dillI meM ye ciravilIna huIM, vahIM inakI bhavyamUrti bhI pratiSThita hai, jo 21 vIM sadI kI jaina sAdhviyoM meM sarvaprathama mAnI gaI hai| 367 366. vahI, pR. 568-71 367. dillI, vallabhavihAra se prApta sAmagrI ke AdhAra para 414
Page #477
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 5.3.9.5 zrI samatAzrIjI ( saMvat 1998-41 ) kaccha meM apratima prabhAvanA karane vAlI mahAna tapasvinI zAstravettA sAdhviyoM meM zrI samatAzrIjI kA nAma Adara ke sAtha liyA jAtA hai| inakA janma kaccha meM morAnA nivAsI paTela vastAbhAI kI dharmapatnI sudebAI se huaa| 'DagArA' ke vatanI paTela ratAbhAI ke sAtha pANigrahaNa huA, kiMtu bhavitavyatA ke yoga se kucha hI samaya meM ratAbhAI kA jIvana - dIpa bujha gayA, yaha dekha sonA bahena ke hRdaya meM jaina sAdhvI banane kI lagana paidA huI, kisI bhI jaina sAdhvI ke caraNoM meM jIvana samarpaNa karane kI tIvra bhAvanA se tIna dina kA upavAsa ho gayA, aMtataH bhAvanA phalIbhUta huI, zrI subhadrAzrIjI mahArAja kA DagArA meM padArpaNa huaa| sonA bahana saMvat 1998 kArtika kRSNA 5 kapar3avaMja meM zrI lakSmIzrIjI ke caraNoM meM dIkSita hokara 'samatA zrIjI' bana gii| samatAzrIjI ne apane jIvana meM Agama, sAhitya dharma graMthoM kA gahana jJAna saMpAdita kiyA, sAtha hI zAsana prabhAvanA ke anekavidha kArya kiye| bhaTANA meM pratiSThA mahotsava, DherA (bharatapura) ke zikharabaMdha maMdira kA jIrNoddhAra, DagArA meM do cabUtarA, do upAzraya, zikharabaMdhI jinamaMdira kA nirmANa pratiSThA, gauzAlA, dhamakar3A, mAdhApara, mokhANA, dhANeTI, javAharanagara nakhatrANA Adi meM upAzraya, thANAM meM upadhAna tapa bhavya udyApana Adi kArya inakI preraNA se hue| apane 43 varSa kI dIkSA paryAya meM jJAnapaMcamI, navapada olI, varSItapa 20 sthAnaka navakAratapa do bAra, vardhamAna olI, 101 AyaMbila, mAsakSamaNa, 16, 15, 11, 10 upavAsa, siddhitapa cattAri aTTha dasa doya, aThAiyAM, cauvihAra chaTTa aTTama, 99 yAtrA yAvajjIvana Der3ha porUSI Adi tapazcaryAe~ kI / 368 5.3.9.6 zrI jazavaMtazrIjI ( savaMt 2001 - 50 ) AcArya vijayavallabhasUri ke samudAya viziSTa AryAratna ke rUpa meM prasiddhi prApta jazavaMta zrIjI kA janma gujarAnavAlA (pAkistAna) meM koThIvAle lAlA hIrezAha ke yahA~ huaa| apanI vAtsalyamayI jananI AnaMdazrIjI ke caraNa cinhoM kA anugamana kara nau varSa kI umra meM ye pAlItANA meM unhIM ke sAtha dIkSita huiiN| tIkSNa pratibhA, apramatta jIvana evaM satata svAdhyAya se inhoMne svalpAvadhi meM viziSTa jJAna saMpAdana kara liyaa| mAtA ke svargavAsa ke pazcAt zrI puSpAzrIjI ke sAnnidhya meM paMjAba ke pratyeka grAma, nagara meM ghUma-ghUmakara apanI sumadhura vyAkhyAna vANI se dharma kA khUba pracAra-prasAra kiyA, sthAna-sthAna para yuvatiyoM-baccoM ke dhArmika zivira lagavAye, kaI kanyAoM ko dIkSita kiyaa| gurubhakti aura jinabhakti inake aNu-aNu meM samAviSTa thI, isIke pariNAma svarUpa AgarA bAlugaMja vallabha kaoNlonI meM nUtana jinamaMdira kA nirmANa krvaayaa| saurASTra, gujarAta, rAjasthAna, paMjAba, uttarapradeza, bihAra Adi prAMtoM meM dharmapracAra ke sAtha aneka sAmAjika, zaikSaNika tathA dhArmika saMsthAoM ko sakriya kiyaa| 58 varSa kI Ayu meM 49 varSa zuddha cAritra kA paripAlana va varSItapa 8, 9, 11, 16 Adi tapasyA se apane vyaktitva ko Alokita kara surendranagara meM saMvat 2050 meM yaha zAsanaprabhAvikA virUda se arcita sAdhvI ziromaNI kAladharma ko prApta huI / 369 5.3.9.7 zrI padmalatAzrIjI ( saMvat 2011 se vartamAna) samartha zAsanaprabhAvikA ke rUpa meM prakhyAta zrI padmalatAzrIjI ne saMvat 1992 gar3hagrAma ( pAlanapura) nivAsI 368. ' zramaNIratno', pR. 558-62 369. smRti vizeSAMka, paMjAbI sAdhvI zrI jasavaMta zrIjI, vijayAnaMda varSa 42 aMka 1 janavarI 1998 415
Page #478
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa pitA lakSmIcaMdajI ke yahA~ janma liyaa| zrI vijJAnazrIjI ke caraNoM meM saMvat 2011 akSaya tRtIyA ke zubha dina saMyama-patha para ArUr3ha hokara jJAna, dhyAna, tapa-tyAga meM apUrva pragati kii| inakI vacanasiddhi adbhuta hai, AcArya vallabhasUrijI kA eka bhI aisA kSetra nahIM ki jahA~ inakA nAma na ho| apanI janmabhUmi gar3ha grAma meM aMjanazalAkA pratiSThA mahotsava para lagabhaga 1 karor3a rUpaye kI dhanarAzi ekatrita karavAI, pAvAgar3ha tIrtha meM derAsara tathA kanyA chAtrAlaya hetu Arthika sahAyatA dilavAI, khoDiyAlapura va siMgapura meM jinAlaya nirmANa karavAyA, pAvAgar3ha aura hastinApura meM mUlanAyaka dAdA kI cAMdI kI pratimAe~ banAne kI preraNA dI, isa prakAra pratyeka sthAna para zAsana prabhAvanA ke vividha kArya karatI huI ye 4 ziSyAoM tathA 2 praziSyAoM ke sAtha vicaraNa kara rahI haiN|370 inake atirikta isa samudAya meM sujJAnazrIjI, kAMtAzrIjI, hemendra zrIjI, yazodAzrIjI, caMdrayazAjI, nirmalAzrIjI, suvratAzrIjI, darzanazrIjI, kIrtiprabhAzrIjI, yazakIrtizrIjI, devendrazrIjI, harSapriyAzrIjI, jitaprajJAzrIjI, amitaguNAzrIjI, sumitAzrIjI, caMdrayazAzrIjI, mahAyazAzrIjI, lakSaguNAzrIjI, udayayazAzrIjI, kalpayazAzrIjI, ratnazIlAzrIjI, saMvegarasAzrIjI, rakSitaprajJAzrIjI, sumaniSAzrIjI, punItaratnAjI, narendrazrIjI, saumyaprabhAzrIjI, suviratizrIjI, sucetAzrIjI, susenAzrIjI, divyaprabhAzrIjI, puSpAzrIjI, suzIlAzrIjI, pUrNakalAzrIjI, sujItAzrIjI Adi sAdhviyA~ apanI ziSyAoM ke sAtha agraNI banakara dharmaprabhAvanA kara rahI haiN| 5.3.10 AcArya zrI vijayamohanasUrijI kA zramaNI-samudAya vartamAna meM gacchAdhipati AcArya vijayayazodevasUrijI ke sAdhvI samudAya kI saMkhyA 200 ke lagabhaga hai| inameM 125 sAdhviyoM kI pramukhA zrI kalyANazrIjI (saMvat 1958) huIM, jo sAdhvI hemazrIjI kI ziSyA thiiN| inakI ziSyAoM meM 'DabhoI' kI hI 60 sAdhviyA~ haiN| kaI sAdhviyA~ utkaTa tapasvinI haiM, zrI ajitasenAzrIjI, harSapUrNAzrIjI Adi sAdhviyoM ne vardhamAna olI tapa kI saMpUrNa ArAdhanA kI hai isake uparAMta kaI sAdhviyA~ zreNItapa, siddhitapa, mAsakSamaNa tapa, samavasaraNa tapa Adi utkaTa tapa-sAdhanAe~ kara cukI hai| 5.3.10.1 zrI maMgalazrIjI (saMvat 1952-2024) dIrghasaMyamI zrI maMgalazrIjI kA janma cUDA grAma (kaMkaNapura) ke zrI dharamazIbhAI gomatIbahana ke yahA~ huaa| bAlyavaya meM dIkSA aMgIkAra kara zrI gulAbazrIjI ke pAsa varSoM taka adhyAtma graMthoM kA gahana adhyayana kiyaa| inakA vihArakSetra saurASTra kAThiyAvAr3a to rahA hI, sAtha hI paMjAba rAjasthAna, bihAra baMgAla taka kI bhI pada-yAtrAe~ kii| inakI svayaM kI do ziSyAe~ huI- navala zrIjI aura dmyNtiishriijii| dono hI suyogya, sevAbhAvinI viduSI evaM tapasvinI haiN| cUr3A meM saMvat 2022 ke cAturmAsa meM 72 varSa saMyama paryAya pAlakara ye svargastha huiiN|372 5.3.10.2 zrI kaMcanazrIjI (saMvat 1956-2019) apanI viziSTa vAkzakti dvArA saiMkar3oM mumukSu AtmAoM ke aMtara meM jinazAsana kI cira pratiSThA kAyama 370. 'zramaNIratno', pR. 585 371. samagrajaina cAturmAsa sUcI san 2005, pR. 216-20 372. 'zramaNIratno', pR. 598-99 416
Page #479
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ karane vAlI sAdhviyoM meM kaMcanazrIjI kA nAma ullekhanIya hai| saMvat 1936 jhAlAvAr3a-lIMbar3I kI puNyadharA para janma lekara 'DabhoI' grAma meM ye vivAhita huiiN| alpasamaya meM hI vidhavA ho jAne para zrI gulAbazrIjI ke caraNoM meM saMvat 1956 vaizAkha zuklA pUrNamAsI ke dina DabhoI meM dIkSA aMgIkAra kii| kalyANazrIjI ke sAnnidhya meM prakaraNa, bhASya, karmagraMtha paMcasaMgraha, kSetrasamAsa, bRhat saMgrahaNI, saMskRta, prAkRta, nyAya Adi kA talasparzI adhyayana kiyA, tathA gujarAta saurASTra, mevAr3a, mAlavA Adi pradezoM meM vicaraNa kara kaiyoM ko saMyamI bnaayaa| Aja prAyaH 100 ke lagabhaga vizAla sAdhviyoM kA parivAra inake caraNa-cinhoM para anavarata gatimAna hai| 63 varSa taka cAritra kI suMdara ArAdhanA karate-karAte saMvat 2019 ko darbhAvatI-DabhoI meM inhoMne paraloka mArga kI ora prayANa kiyaa|373 5.3.10.3 pravartinI zrI kalyANazrIjI (saMvat 1957-2008) pUjyapAda AcAryazrI vijayamohanasUrIzvarajImahArAja dvArA pravartinI pada para vibhUSita sAdhvI kalyANazrIjI savAsau ke lagabhaga zramaNiyoM kA rUla netRtva kara rahI haiM inakA janma amadAbAda ke vIzA zrImAlI zeTha chaganabhAI kI dharmapatnI vijayAbahena kI kukSi se saMvat 1941 meM huaa| pitA ne inakA vivAha kiyA, kiMtu alpAvadhi meM hI ye vaidhavya ko prApta ho gii| pravartinI zrI gulAbazrIjI ke sAnnidhya meM rahate hue inheM vairAgya kI prApti huI, phalasvarUpa 16 varSa kI umra meM saMvat 1957 amadAbAda meM inhoMne sarvasaMga parityAga rUpa AhatI dIkSA aMgIkAra kii| ye jJAna garvISThA to thI hI, sAtha hI kriyA meM bhI atyaMta custa thIM apanI ziSyAoM para inakA saMyamamaya anuzAsana hone se inakA zramaNIvarga vinaya viveka tathA jJAnadhyAna meM apanA viziSTa sthAna rakhatA hai| gujarAta, saurASTra, mAlavA, mevAr3a Adi prAntoM meM ugra vihAra kara logoM ko jainadharma se saMskArita karane meM ApakA mahattvapUrNa yogadAna rahA hai| Apake sadupadezoM se prerita hokara mAtra 'DabhoI' se 60-65 mumukSu dIkSita hue| saMvat 2008 meM 'DabhoI' kA aMtima cAturmAsa karake Apa vahIM svargastha huiiN|374 5.3.10.4 zrI kevalazrIjI (saMvat 1962-svargastha) stambhanatIrtha (khaMbhAta) kI puNyadharA para isa puNyavatI sAdhvIzrI kA janma saMvat 1940 meM dIpacaMda parasanabahana ke yahA~ huaa| khaMbhAta ke hI ThAkarazIbhAI se inakA vivAha huA, pA~ca varSa meM eka putra aura eka putrI pradAna kara ThAkarazIbhAI svargavAsI ho gye| pravartanI zrI gulAbazrIjI kI ziSyA jJAnazrIjI se pratibodha pAkara saMvat 1962 meM inhoMne dIkSA aMgIkAra kii| Apane apane prabhAva se kaI kanyAoM ko pratibodhita kiyaa|375 5.3.10.5 zrI jayaMtizrIjI (saMvat 1968-201) zvetAmbara-paramparA kA prasiddha tIrtha prabhAsapATaNa ke nikaTa verAvala (velAkula) ke loDhaviyA kuTuMba meM zeTha somacaMdajI aura kuMvarabAI ke yahA~ saMvat 1946 meM zrI jayaMtizrIjI kA janma huaa| pA~ca varSa gRhastha-sukha bhogane ke pazcAt putra evaM pati viyoga se inake hRdaya meM vairAgya bIja aMkurita huA, saMvat 1968 jyeSTha zuklA 11 ke dina zrI jJAnazrIjI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| alpa samaya meM hI ye eka pratibhAzAlinI viduSI sAdhvI ke rUpa 373. vahI, pR. 600-1 374. vahI, pR. 592-94 375. vahI, pR. 595-97 417
Page #480
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa meM prakhyAta ho giiN| kaccha, jhAlAvAr3a, gujarAta Adi pradezoM meM 42 varSa vicaraNa kara inhoMne jana-jIvana meM dhArmika bhAvanAoM kA saMcAra kiyA / dhrAMgadhrA meM inake sarvAdhika cAturmAsa hue, vahAM dharmabIja kA vapana karane vAlI ye sarvaprathama sAdhvI thiiN| jinazAsana ko zrI nirmalAzrIjI, kuzala zrIjI, divyAzrIjI, kavIndrazrIjI, Adi lagabhaga 25 viduSI ziSyA - praziSyAe~ samarpita kara saMvat 2010 dhrAMgadhrA meM kAladharma ko prApta huiiN| 176 5.3.10.6 pravartinI zrI kusumazrIjI (1980-2045 ) janma dIkSA aura svargavAsa tInoM kA saubhAgya kapar3avaMja kI bhUmi ko pradAna karAne vAlI zrI kusumazrIjI lagna ke chaH mAsa pazcAt hI vaidhavya ko prApta ho gyiiN| ataH inhoMne apanA jIvanaratha vairAgya paMtha kI ora mor3ane kA nirNaya liyaa| pitA giradharalAla va mAtA samarathavahana se AjJA prApta kara inhoMne saMvat 1980 ko zrI kaMcanazrIjI ke sAnnidhya meM dIkSA aMgIkAra kI / svAdhyAya, tapa, tIrthayAtrA karate hue lagabhaga 50 kanyAoM ko inake dvArA saMyama jIvana kI zikSA, dIkSA prApta huii| saMvat 2045 ko 86 varSa kI vaya meM yaha mahAna AtmA jisa dharA para pragaTa huI vahIM vilIna ho gii| 377 5.3.10.7 zrI sunandAzrIjI ( saMvat 1983 - svargavAsa ) kapar3avaMja gA~va meM saMvat 1967 ko zrI zaMkaralAla pArIkha aura caMcalabahana ke ghara zrI sunandAzrIjI kA janma huaa| vairAgyavAsita hRdaya se saMvat 1983 vaizAkha zuklA paMcamI ke dina kapar3avaMja meM hI inhoMne dIkSA grahaNa kii| zrI kaMcana zrIjI kI preraNA aura AzIrvAda se gahana zAstrIya jJAna evaM zuddha saMyama kI zikSA prApta kii| svayaM kI sevAbhAvinI viduSI 8 ziSyAe~ banIM, unheM jJAna va AcAra kI zikSA pradAna karAne kI tIvra abhilASA rakhane ke kAraNa ye apane saMgha meM 'upAdhyAya' ke nAma se pahacAnI jAtI thiiN| 66 varSa kI dIkSA paryAya meM 8, 16, 15, 30 upavAsa, cattAri - aTTha-dasa doya, siddhitapa, bIsa sthAnaka vardhamAna olI 27, paMcamI, aSTamI, caudasa Adi tapomaya sAdhanA se apane jIvana ko Alokita karatI huI vartamAna meM 200 sAdhvI- samudAya ke nAyakatva ke rUpa meM vicaraNa kara rahI haiN| 378 5.3.10.8 zrI kamalAzrIjI ( saMvat 1985 se vartamAna ) zAMta svabhAvI zrI kamalAzrIjI DabhoI ke dharmazraddhAlu zeTha zrI khuzAlacaMdajI va unakI patnI jekorabahana kI suputrI haiN| 12 varSa kI umra meM vivAha aura chaH mAsa meM hI vaidhavya ne kamalA zrIjI kI duHkhada manaH sthiti ko vairAgya mArga kI ora mor3a diyaa| saMvat 1985 mRgazira zuklA dvitIyA ke dina ye kaMcana zrIjI kI ziSyA ke rUpa meM dIkSita huiiN| jJAna aura bhakti se inakA vyaktittva zobhita hone lagA, sthAna-sthAna para inake sadupadeza se pAThazAlA, AyaMbilazAlA, derAsara Adi sakriya hue, madhyamavargIya zrAvaka Arthika dRSTi se svAvalambI bne| inakI viduSI ziSyAe~ - arUNaprabhAzrIjI, snehalatA zrIjI, kIrtilatAzrIjI Adi haiN| 379 376. vahI, pR. 596-97 377. vahI, pR. 601-3 378. vahI, pR. 603-4 379. vahI, pR. 605-6 418
Page #481
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 5.3.10.9 zrI damayaMtI zrIjI ( saMvat 1987-2045 ) zramaNI jIvana kI sAdhanA meM tapa eka mahatvapUrNa sAdhanA hai| damayaMtIjI eka tapasAdhikA ke rUpa meM jinazAsana meM eka viziSTa zramaNI huI haiM, inhoMne apane saMyamI jIvana meM 9 varSItapa kiye jisameM aTTama ke pAraNe meM aTTama, chaTTha ke pAraNe meM chaTTha, upavAsa ke pAraNe meM upavAsa tathA pratyeka pAraNA ekAsaNa se isa prakAra kI kaThina tapa sAdhanA kii| nau caumAsI tapa bele bele se, eka caumAsI aTThama se, do chaH mAsI, do mAsI, Der3ha mAsI, ar3hImAsI, 229 chaTTha, 12 aTThama, vargatapa, bhadrapratimA 2 bAra 1024 sahasrakUTa kA tapa, zreNitapa, siddhitapa, bIsa sthAnaka, 16 aThAiyAM, 158 prakRti ke upavAsa, pArzvanAtha ke 108 aTThama, cattAri aTTha doya tapa, teraha kAThiye ke 13 aTTama, 16 upavAsa, 15 upavAsa, vardhamAna tapa kI 44 olI, isameM aMtima do olI eka dina upavAsa eka dina AyaMbila se kii| navapada kI oliyA~ jIvana paryanta kI, usake pAraNe meM aTThama va usakA pAraNA Ayambila se karate the, jJAnapaMcamI, poSadazamI, ekAdazI, pUrNimA dUja, aSTamI isa prakAra AjIvana tapa tapA, tapa ke sAtha inakA saMyama bhI utkRSTa thaa| jJAnapipAsA, taponiSThA aura apramattadazA kI sAdhikA damayaMtI zrI cUr3A nivAsI jesiMgabhAI aura unakI dharmapatnI mIThIbAI kI ekamAtra kanyA thii| pUrva saMskAroM se prerita hokara 17 varSa kI vaya meM bhoMyaNI meM saMvat 1987 mAgha zuklA 11 dIkSA lekara ye maMgalazrIjI kI ziSyA bniiN| 59 varSa taka saMyama va tapa dvArA AtmotthAna karatI huI saMvat 2045 meM AdIzvara dAdA kI zItala chAyA meM samAdhipUrvaka AyuSya pUrNa kiyaa| 380 5.3.10.10 zrI maMjulAzrIjI ( saMvat 1987-2033 ) maMjulAzrIjI kA janma saMvat 1974 ko khaMbhAta ke zrI ujamazIbhAI ke yahA~ huaa| zizuvaya meM hI saMvat 1987 meM ye apanI bahina vimalAzrIjI ke sAtha khaMbhAta meM dIkSita huiiN| apramatta bhAva se ratnatraya kI ArAdhanA karate hue inhoMne varSItapa chamAsI, caumAsI, 16, 9, 8 upavAsa, 20 sthAnaka, navapada tathA vardhamAna olI Adi tapa kiyaa| inake pratibhAsaMpanna vyaktitva ke kAraNa zAsana ke aneka avarUddha kArya pUrNa hue| padmayazAzrI, puSpayazAzrI Adi suyogya vizAla ziSyA parivAra ko chor3akara aMta meM saMvat 2033 meM yaha mahAna sAdhvI svargaloka kI ora prayANa kara giiN| 391 5.3.10.11 zrI priyaMvadAzrIjI ( saMvat 1991 se vartamAna) saurASTra kI jetapura nagarI meM saMvat 1977 ko jIvaNabhAI dharmapatnI hIrAbahana kI kukSi se caturtha kanyA ke rUpa meM priyaMvadAzrIjI ne janma grahaNa kiyaa| 12 varSa kI laghuvaya meM inhoMne pAtItANA kI 99 yAtrA kara apane adamya sAhasa evaM bhakti kA paricaya diyaa| svajanoM se dIkSA kI anumati nahIM milane para ye saMvat 1991 ASAr3ha zuklA caturdazI ko gupta veza pahanakara dIkSita ho giiN| nirmalAzrIjI ke sAnnidhya meM rahakara pratidina 50-60 gAthA kaMThastha kara inhoMne jaina Agama graMthoM kA vyApaka adhyayana kiyaa| tapa meM navapada olI, bIsa sthAnaka tapa aThAI, moTA yoga Adi evaM vividha tapa-japa kI sAdhanA se Atma-zakti kI vRddhi kii| kaMTha kI madhuratA ke kAraNa 380. vahI, pR. 607-8 381. vahI, pR. 613 419
Page #482
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa zAsana prabhAvanA ke vividha prasaMgoM meM inakA agragaNya sthAna rahatA haiN| inakI 'nirmala priyAtma vinoda' tathA 'jina guNa maMjarI' pustakeM ati lokapriya banI haiN| apanI alaukika pratibhA, gaMbhIratA, samayajJatA, udAratA tathA anokhI vyAkhyAna zailI ke kAraNa sAdhvI-vRMda meM inhoMne apanA viziSTa sthAna banAyA hai|382 5.3.10.12 zrI padmayazAzrIjI (saMvat 2009 se vartamAna) jetapura nivAsI devacaMdabhAI va mAtA divAlIbahana ke yahA~ saMvat 1990 meM inakA janma huaa| bhANavaDa nivAsI prabhubhAI ke sAtha vivAha baMdhana meM baMdha jAne para bhI inakI yogaizvarya kI sAdhanA svIkAra karane kA kRta saMkalpa dekha kara aMtataH unheM dIkSA kI anumati denI pdd'ii| saMvat 2009 aSAr3ha zuklA 5 dhAMgadhrA meM priyaMvadAzrIjI ke caraNoM dIkSA aMgIkAra kii| adhyAtma jJAna ke sAtha 89,11 upavAsa, 20 sthAnaka, vardhamAna olI, navapada olI, karmasUdana, paradezItapa, ratanapAvar3I, dIpAvalI, ekamAsI, Der3hamAsI, choTA-bar3A pakhavAsA, dUja, paMcamI, aSTamI, gyArasa, caudaza Adi tapArAdhanAe~ kii| sthAna-sthAna para jJAnamaMdira, jJAna bhaMDAra kI vyavasthA, sughoSA, kalyANa, gulAba jaina Adi jaina sAhitya meM ciMtana pradhAna lekha inakI jJAnapipAsA va sAhitya prema ko sUcita karate haiN| amarelI meM inakI preraNA se 'zrI neminAtha jaina derAsara sarvatobhadra prAsAda' nAma kA zikharabaMdhI bhavya jinAlaya kA nirmANa huaa| isa prakAra jIvadayA aura vizvamaitrI kI zubha bhAvanA se kiye gaye sarva maMgalakArI mArgadarzana se Aja bhI saMgha inase lAbhAnvita ho rahA hai|383 5.3.10.13 zrI jyotiprabhAzrIjI (saMvat 2017 se vartamAna) pATaNa nivAsI maNibhAI ke ghara saMvat 1944 meM janmo bAlikA pUrva saMskAroM se prerita hokara saMvat 2017 mRgazira zuklA 15 ke zubha dina priyaMvadAzrIjI ke caraNoM meM muMbaI meM dIkSita huii| apanI prakhara pratibhA evaM jJAnarUci se inhoMne tattvajJAna vidyApITha pUnA kI tathA anya dhArmika parIkSAe~ bhI diiN| paMcamI, dazamI, 20 sthAnaka, vardhamAna olI, 96 jina olI, navapada olI, aThAI, mAsakSamaNa, siddhAcala, cha? aTThama, zreNItapa Adi tapa evaM japa kI vividha sAdhanAe~ inhoMne saMpanna kI haiN| zrI pIyUSakalA, zrI komalakalA, zrI apUrvakalA, zrI maitrIkalAzrIjI Adi inakA ziSyA-praziSyA kA parivAra vartamAna meM ratnatraya kI ArAdhanA meM saMlagna hai|384 5.3.10.14 AcArya zrI vijayamohanasUrijI kI AjJAnuvartinIpravartinI zrI gulAbazrIjI kA ziSyA-parivAra 85 janma saMvat - krama sAdhvI nAma 1. zrI zAMtizrIjI 2. zrI gaMbhIrazrIjI 3. zrI prabhAzrIjI sthAna dIkSA saMvat tithi lImar3I - - sANaMda 1964 ___ jye. zu. 1 dIkSA sthAna lImar3I amadAbAda gurUNI nAma zrI kalyANazrIjI zrI kalyANazrIjI zrI gaMbhIrazrIjI 382. vahI, 611-12 383. vahI, pR. 615-16 384. vahI, pR. 617-19 385. jinazAsana nAM zramaNIratnoM, pra. 628-37 420
Page #483
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ / / vaDodarA amadAbAda amadAbAda amadAbAda 1984 1984 ma. zu. 3 mR. zu. 6 - verAvala verAvala / / / nAnA 1991 1991 cai. kR. 5 cai. kR. 11 pAlItANA pAlItANA pAlItANA pAlItANA verAvala verAvala 1992 ma. zu.3 1997 mA. za.6 DabhoI 4. zrI kAMtizrIjI zrI mahimAzrIjI zrI sumaMgalAzrIjI 7. zrI vimalAzrIjI 8. zrI sulocanAzrIjI 9. zrI damayaMtIzrIjI 10. zrI narendra zrIjI 11. zrI priyadarzanAzrIjI 12. zrI aMjanAzrIjI 13. zrI vinodazrIjI 14. zrI sUryayazAzrIjI 15. zrI caMdrakalAjI 16. zrI sadguNAzrIjI 17. zrI rAjendra zrIjI 18. zrI sulasAzrIjI 19. zrI indrazrIjI 20. zrI mahendrazrIjI 21. zrI pravINazrIjI 22. zrI devendrazrIjI 23. zrI maMjulAzrIjI 24. zrI kailAsazrIjI zrI vicakSaNAzrIjI zrI manoramAzrIjI 27. zrI mRgendra zrIjI 28. zrI ratnaprabhAzrIjI 29. zrIvasaMtaprabhAzrIjI 30. zrI kanakaprabhAzrIjI 31. zrI yazodharAzrIjI 32. zrI arUNaprabhAzrIjI zrI padmalatAzrIjI 34. zrI kumudaprabhAzrIjI 35. zrI hemalatAzrIjIjI DabhoI DabhoI DabhoI DabhoI verAvala lImar3I DabhoI DabhoI DabhoI DabhoI DabhoI DabhoI DabhoI DabhoI DabhoI AmalI DabhoI DabhAI DabhoI DabhoI DabhoI pAlItANA pAlItANA goraDakA amadAbAda zrI kalyANazrIjI zrI kalyANazrIjI zrI kalyANazrIjI zrI sumaMgalAzrIjI zrI kalyANazrIjI zrI kalyANazrIjI zrI zAntizrIjI zrI sumaMgalAzrIjI zrI kaMcanazrIjI zrI kalyANazrIjI zrI kalyANazrIjI zrI kalyANazrIjI zrI kalyANazrIjI zrI sunaMdAzrIjI zrI rAjendrazrIjI zrI aMjanAzrIjI zrI aMjanAzrIjI zrI aMjanAzrIjI zrI indra zrIjI zrI kamalAzrIjI zrI kusumazrIjI zrI kusumazrIjI zrI kalyANazrIjI zrI vimalAzrIjI zrI kusumazrIjI zrI kusumazrIjI zrI kusumazrIjI zrI vimalAzrIjI zrI kamalAzrIjI zrI priyadarzanAzrIjI suvratAzrIjI zrI pravINazrIjI zu. 6 cUDA 1997 mA. zR. 6 1997 __ mA. zu. 10 1997 zu. 10 1997 1997 mA. kR. 3 1999 vai. zu. 3 1999 2000 phA. zu. 3 2001 vai. zu. 11 2002 jye. zu. 10 2004 vai. zu. 10 2004 vai. zu. 3 2005 jye. zu. 3 2005 mA. zu. 11 2005 mA. zu. 11 2005 mA. zu. 11 2005 mA. zu. 11 2005 mA. zu. 14 | 421 For Private Personal Use Only amadAbAda verAvala DabhoI DabhoI DabhoI DabhoI DabhoI DabhoI DabhoI amadAbAda DabhoI DabhoI DabhoI DabhoI DabhoI DabhoI DabhoI
Page #484
--------------------------------------------------------------------------
________________ pATaNa 2009 2009 2009 2009 mA. zu. 8 mA. zu. 11 phA. zu. 6 phA. kR. 8 mR. zu. 3 mR. zu. 3 verAvala mahesANA DabhoI AmalI DabhoI kapar3avaMja morabI DabhoI 2010 bh pAdarA bAmalagAma pAdarA vAsada 36. zrI ajitasenAzrIjI 37. zrI jayasenAzrIjI 38. zrI sulakSaNAzrIjI 39. zrI yazobhadrAzrIjI 40. zrI jayalatAzrIjI 41. zrI kiraNalatAzrIjI 42. zrI suvarNaprabhAzrIjI 43. zrI anupamAzrIjI 44. zrI harSaprabhAzrIjI 45. zrI indraprabhAzrIjI 46. zrI sUryaprabhAzrIjI 47. zrI pUrNakalAzrIjI 48. zrI mRgAvatIzrIjI 49. zrI caMdrayazAzrIjI 50. zrI vIrabhadrAzrIjI 51. zrI harSalatAzrIjI zrI yazolatAzrIjI 53. zrI razmilatAzrIjI 54. zrI kuMjalatAzrIjI 55. zrI kalpayazAzrIjI 56. zrI kalpalatAzrIjI 57. zrI snehalatAzrIjI 58. zrI padmarekhAzrIjI 59. zrI anaMtaguNAzrIjI 60. zrI jyotiguNAzrIjI 61. zrI mayUrakalAzrIjI zrI dharmanaMdinIzrIjI 63. zrI jayanaMdinI zrIjI 64. zrI pratApanaMdinIzrIjI 65. zrI vizvaprajJAzrIjI 66. zrI takSazilAzrIjI 67. zrI caMdraguptAzrIjI kapar3avaMja mahudhA mahudhA vAsada DabhoI amadAbAda UmeTA UmeTA amadAbAda amadAbAda DabhoI rAjakoTa rAjakoTa DabhoI DabhoI pAdarA gaMbhIrA gaMbhIrA nAgapura borasada DabhoI 2010 2010 2010 2011 2011 2011 2011 2012 2012 2012 2013 2013 2014 2014 2014 2014 2014 2016 2016 2016 2016 2017 2017 2017 2017 2020 2021 mA. zu. 11 cai. kR. 10 cai.kR. 10 cai. kR. 9 jye. zu. 5 phA. kR. 7 phA. kR. 7 vai. zu. 3 mA. kR. 3 phA. kR. 2 phA. zu. 6 phA. zu. 6 vai. zu. 7 vai. zu. 7 jye. kR. 7 phA. zu. 3 ma. zu. 6 mR. zu. 11 phA. zu.5 phA. kR. 3 phA. kR. 11 phA. kR. 11 jye. kR. 6 kA. kR. 6 mR. zu. 6 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa pATaNa zrI maMjulAzrIjI zrI ratnaprabhAzrIjI vaDodarA zrI yazodharAzrIjI zrI priyadarzanAzrIjI kapar3avaMja zrI manoramAzrIjI kapar3avaMja zrI kusumazrIjI kapar3avaMja zrI basaMtaprabhAzrIjI kapar3avaMja zrI kusumazrIjI pAdarA zrI pravINazrIjI pAdarA zrI mahendrazrIjI pAdarA zrI harSaprabhAzrIjI kapar3avaMja zrI vicakSaNAzrIjI amadAbAda zrI sunaMdAzrIjI amadAbAda zrI mRgAvatIzrIjI zrI pravINazrIjI sAyaNa zrI indra zrIjI amadAbAda zrI kusumazrIjI UmeTA zrI indrazrIjI UmeTA zrI razmilatAzrIjI amadAbAda zrI hemalatAzrIjI amadAbAda zrI kumudaprabhAzrIjI DabhoI zrI kamalAzrIjI pAlItANA zrI suvarNaprabhAzrIjI pAlItANA zrI padmarekhAzrIjI DabhoI zrI kanakaprabhAzrIjI DabhoI zrI pravINazrIjI pAdarA zrI padmalatAzrIjI gaMbhIrA zrI pravINazrIjI gaMbhIrA zrI jayanaMdinIzrIjI cANasmA zrI yazodharAzrIjI vAsada zrI harSaprabhAzrIjI DabhoI zrI padmarekhAzrIjI 422
Page #485
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ DabhoI cANasmA DabhoI DabhoI . vAsada po. kR. 10 vai. zu. 6 ma. zu. 10 ma. zu. 10 mA. zu. 5 mR. zu. 3 vai. zu. 10 vai. kR. 6 jye. zu. 13 ASA. zu. 2 mA. zu. 5 mA. zu.5 ratalAma pAlItANA daheja DabhoI muMbaI DabhoI # DabhoI amadAbAda pAlItANA pAdarA zu. 13 vAsada 68. zrI jayamAlAzrIjI 69. zrI lakSitajJAzrIjI 70. zrI kIrtilatAzrIjI 71. zrI haMsalatAzrIjI 72. zrI dakSayazAzrIjI 73 zrI ratnatrayAzrIjI 74. zrI amitayazAzrIjI 75. zrI nayaprajJA zrIjI 76. zrI mahAnaMdinIzrIjI 77. zrI jyotirdharAzrIjI 78. zrI jayapUrNAzrIjI 79. zrI kalpapUrNAzrIjI 80. zrI virezapadmAzrIjI 81. zrI sUryodayAzrIjI 82. zrI bhavyaratnAzrIjI 83. zrI harSaratnAzrIjI 84. zrI amIvarSAzrIjI 85. zrI harSapUrNAzrIjI 86. zrI yazodharmAzrIjI 87. zrI jItapUrNAzrIjI 88. zrI pIyUSapUrNAzrIjI 89. zrI hitapUrNAzrIjI 90. zrI harSadarzitAzrIjI 91. zrI saumyarasAzrIjI 92. zrI yazonaMdinIzrIjI 93. mokSarasAzrIjI 94. zrI priyajJAzrIjI 95. zrI hitajJAzrIjI 96. zrI hemakalAzrIjI 97. zrI viratidharAzrIjI 98. zrI yaza:kalAzrIjI 99. zrI pIyUSakalAzrIjI #mutluluulettimet DabhoI 2021 cANasmA 2021 DabhoI 2022 DabhoI 2022 vAsada 2022 ratalAma 2023 pAlItANA 2024 sAvarakuMDalA 2025 DabhoI 2025 muMbaI 20256 DabhoI 2027 DabhoI 2027 amadAbAda pAlItANA 2027 pAdarA 2027 vAsada 2027 DabhoI 2027 pATaNa 2027 muMbaI 2029 amadAbAda 2029 amadAbAda 2029 kapar3avaMja 2029 DabhoI 2029 amadAbAda 2030 malADa ___2030 DabhoI 2030 Amoda 2030 Amoda 2030 vaDodarA 2031 DabhoI 2031 DabhoI 2031 DabhoI 2031 zrI yazodharAzrIjI zrI vizvaprajJAzrIjI zrI kamalAzrIjI zrI ajitasenAzrIjI zrI kuMjalatAzrIjI zrI kiraNalatAzrIjI zrI kanakaprabhAzrIjI zrI vizvaprajJAzrIjI zrI jayamAlAzrIjI zrI jayalatAzrIjI zrI kalpalatAzrIjI zrI kalpalatAzrIjI zrI caMdrayazAzrIjI zrI sulakSaNAzrIjI zrI padmalatAzrIjI zrI padmalatAzrIjI zrI kiraNalatAzrIjI zrI ajitasenAzrIjI zrI snehalatAzrIjI zrI jayasenAzrIjI zrI yazolatAzrIjI zrI suvarNaprabhAzrIjI zrI priyadarzanAzrIjI zrI kalpalatAzrIjI zrI maMjulAzrIjI zrI mayUrakalAzrIjI zrI kalpalatAzrIjI zrI kalpalatAzrIjI zrI vizvaprajJAzrIjI zrI pratApanaMdinIzrIjI zrI yazodharAzrIjI zrI lakSitajJAzrIjI amadAbAda ghATakopara muMbaI amadAbAda amadAbAda kapar3avaMja mA. kR. 7 mA. kR. 11 cai. kR. 5 vai. kR. 6 mA. kR. 2 mA. zu. 5 mA. kR. 2 mA. kR. 5 kA. kR. 11 mR. zu. 10 mA. kR. 11 phA. kR. 2 kR. 2 vai. zu. 10 mA. kR. 3 cai. kR. 7 cai. kR. 8 cai. kR. 8 DabhoI amadAbAda muMbaI naI DabhoI Amoda Amoda vaDodarA DabhoI DabhoI DabhoI 423
Page #486
--------------------------------------------------------------------------
________________ 100. zrI cArUyazAzrIjI 101. zrI kalparatnAzrIjI 102. zrI vizvaratnAzrIjI 103. zrI rAjaratnAzrIjI 104. zrI rAjadharmAzrIjI 105 zrI vizvadharmAzrIjI 106. zrI dharmaratnAzrIjI 107. zrI sudharmAzrIjI 108 zrI saumyadarzitAzrIjI 109. zrI bhavyadarzitAzrIjI 110. zrI hemajyotizrIjI 111. zrI bhaktirasAzrIjI 112. zrI vinItaratnAzrIjI 113. zrI divyarakSitazrIjI 114. zrI jayaratnAzrIjI 115. zrI kalpadharmAzrIjI 116. zrI divyadharmAzrIjI 117. zrI divyajyotizrIjI 118. zrI jayadharmAzrIjI 119. zrI vizvaguNAzrIjI 120. zrI mRtyuMjayAzrIjI 121. zrI kalparasAzrIjI 122. zrI vizvamitrAzrIjI 123. zrI zAsanajyotizrIjI 124. zrI divyaguNAzrIjI 125. zrI jitarasAzrIjI 126. zrI padmaratnAzrIjI 127. zrI caraNaratnAzrIjI 128. zrI punitapUrNAzrIjI 129. zrI puNyayazAzrIjI 130. zrI mayUrayazAzrIjI 141. zrI kalpadrumAzrIjI vAsada muMbaI 2031 2033 2033 2033 2033 2033 2033 2033 2034 2034 2034 2035 2035 2035 2035 2035 2036 2036 2036 2036 2036 2036 2036 2036 DabhoI 2036 bhoI 2036 kar3avaMja 2036 cembUra 2037 kapar3avaMja 2038 pAlItANA 2039 pAlItANA 2040 bhoI 2040 bhoI bhoI bhoI DabhoI bhoI pAdarA kapar3avaMja bhoI dhrAMgadhrA DabhoI DabhoI bhoI muMbaI muMbaI bhoI bhoI nAgapura pAlItANA pAlItANA bhoI bhoI vai. zu. 5 phA. zu. 5 phA. zu. 5 phA. zu. 5 phA. zu. 5 phA. zu. 5 phA. zu. 13 mR. zu. 3 mR. zu. 3 jye. kR. 2 mR. zu. 5 mR. zu. 5 mR.zu. 5 mA. kR. 6 jye. zu. 5 kA. kR. 11 kA. kR. 11 kA. kR. 14 mR.zu. 11 mR. zu. 7 mA. kR. 7 mA. kR. 7 mA. kR. 7 mA. kR. 7 mA. kR. 7 vai.zu. 13 mR. zu. 5 vai... 6 kA. kR. 10 mA. zu. 3 mA. zu. 3 424 vAsada cembara bhoI DabhoI jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa zrI dakSayazAzrIjI zrI kalpalatAzrIjI zrI vasaMta prabhAzrIjI zrI pUrNakalAzrIjI zrI jyotiguNAzrIjI zrI vizvaratnAzrIjI DabhoI DabhoI bhoI pAdarA pAlItANA pAlItANA nAgapura pAlItANA pAlItANA pAlItANA muMbaI takhatagar3ha baDhavANa baDhavANa baDhavANa surendranagara bhoI bhoI DabhoI bhoI bhoI muMbaI muMbaI kapar3avaMja pAlItANA pAlItANA bhoI zrI kalpayazAzrIjI zrI harSaprabhAzrIjI zrI caMdrayazAzrIjI zrI padmarekhAzrIjI zrI nayaprajJAzrIjI zrI mayUrakalAzrIjI zrI harSaratnAzrIjI zrI kiraNalatAzrIjI zrI yazodharAzrIjI zrI kalpalatA zrIjI zrI pIyUSakalAzrIjI zrI divyadharmAzrIjI zrI vizvaprajJAzrIjI zrI sulakSaNAzrIjI zrI caMdrayazAzrIjI zrI vizvaprajJAzrIjI zrI vizvaratnAzrIjI zrI kuMjalatAzrIjI zrI anaMtaguNAzrIjI zrI lakSitajJAzrIjI zrI pUrNakalAzrIjI zrI pUrNakalAzrIjI zrI pIyUSapUrNAzrIjI zrI caMdrayazAzrIjI zrI caMdrayazAzrIjI zrI kiraNalatAzrIjI
Page #487
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 142. zrI vizvahitAzrIjI 143. zrI kalpagirAzrIjI 144. zrI kalpavarSAzrIjI 145. zrI kalpahitAzrIjI 146. zrI zAzvatayazAzrIjI 147. zrI zAzvatadharmAzrIjI 148 zrI jinayazAzrIjI 149. zrI caityarasAzrIjI 150 zrI sohamayazAzrIjI 151. zrI kalpazrutAzrIjI 152. zrI kalpitapUrNAzrIjI 153. zrI vizvadarzAzrIjI 154. zrI bhavyajJAzrIjI 155. zrI jinarakSA zrIjI 156. zrI dharmarakSA zrIjI 157. zrI mahAzrutAzrIjI 158. zrI priyazrutAzrIjI 159. zrI nirArasA zrIjI 160. zrI dhyAnarasA zrIjI 161. zrI abhayadharmAzrIjI 162. zrI sAdhakarasAzrIjI 163. zrI caityayazAzrIjI 164. zrI smRtiyazAzrIjI 165. zrI hemavarSA zrIjI 166 zrI hrIMkArayazAzrIjI 167. zrI prazAMta pUrNA zrIjI 168. zrI haMsAzrIjI 169. zrI nirmalA zrIjI 170. zrI kuzala zrIjI 171. zrI divyazrIjI 172. zrI lalitAzrIjI 173. zrI kavIndra zrIjI 1 bhoI Amoda Amoda Amoda TaToI TaToI ToI Amarola mahudhA vejalapura bhoI kapar3avaMja cANasmA cANasmA vaDodarA bhImaDI muMbaI bhoI kapar3a ANaMda kapaDavaMja kapar3avaMja pUnA kaccha amadAbAda vaDhavANa amadAbAda verAvala verAvala 2040 mA. zu. 11 2040 vai. zu. 5 2040 vai. zu. 5 2040 2040 2040 2041 2042 2043 2044 2044 2044 2044 2045 2045 2045 2045 2045 2045 2046 2046 2046 2047 2047 2047 2048 1 vai. zu. 5 vai.kR. 5 vai.kR. 5 mR. zu. 2 cai. kR. 5 jye. kR. 2 mA. zu. 7 mA. kR. 11 phA. kR. 3 phA. zu 6 mA. zu. 5 mA. zu. 5 mA. zu. 10 mA. zu. 10 phA. zu. 3 vai. zu. 6 mA. zu. 11 mA. zu. 11 mA. zu. 5 mA. zu. 11 jye. zu. 13 vai. zu. 5 mA. zu. 11 11 | 425 For Private&al Use Only bhoI Amoda Amoda Amoda TaToI TaToI TIMToI vaDodarA mahudhA vejalapura amadAbAda muMbai khkr-k'-k'- muMbaI muMbaI muMbaI cANasmA cANasmA vaDodarA muMbaI muMbaI muMbaI vaDodarA kapar3avaMja kapar3avaMja pAlItANA amadAbAda verAvala zrI vizvaratnAzrIjI zrI vizvaratnAzrIjI zrI vizvaratnAzrIjI zrI vizvaratnAzrIjI zrI yazodharmAzrIjI zrI yazodharmAzrIjI zrI yazodharmAzrIjI zrI mayUrakalAzrIjI zrI caMdrayazAzrIjI zrI kalpapUrNAzrIjI zrI suvarNaprabhAzrIjI zrI vizvaratnAzrIjI zrI hemakalAzrIjI zrI sUryodayA zrIjI zrI jinarakSA zrIjI zrI nayaprajJAzrIjI zrI mahAnaMdinI zrIjI zrI lakSitajJAzrIjI zrI mayUrakalAzrIjI zrI vizvadharmAzrIjI zrI mayUrakalAzrIjI zrI mayUrakalAzrIjI zrI dakSayazAzrIjI zrI caMdrayazAzrIjI zrI amIvarSAzrIjI zrI mayUrayazAzrIjI zrI ajitasenAzrIjI zrI jayaMti zrIjI zrI jayaMti zrIjI zrI jayaMti zrIjI zrI jayaMti zrIjI zrI jayaMti zrIjI
Page #488
--------------------------------------------------------------------------
________________ 174. zrI surendrazrIjI 175. zrI guNamAlA zrIjI 176. zrI svayaMprabhAzrIjI 177. zrIdharmaprabhAzrIjI 178. zrI kIrtikalAzrIjI 179. zrI RjukalAzrIjI 180. zrI harSakalAzrIjI 181. zrI pIyUSakalAzrIjI 182. zrI rAjakalAzrIjI 183. zrI jayadharmakalAzrIjI 184. zrI bhadrakalAzrIjI 185. zrI dIpakalAzrIjI 186. zrI jJAnakalAzrIjI 187. zrI mRdukalAzrIjI 188. zrI punitakalAzrIjI 189. zrI jinezakalAzrIjI 190. zrI divyakalAzrIjI 191. zrI kIrtanakalAzrIjI 192. zrI komalakalAzrIjI 193. zrI vinItakalAzrIjI 194. zrI apUrvakalAzrIjI 195. zrI arhatkalAzrIjI 196. zrI maitrIkalAzrIjI 197. zrI manoramA zrIjI 198. zrI indrazrIjI 199. zrI bharata zrIjI 200. zrI vimalAzrIjI 201. zrI kumudazrIjI 202. zrI jinendra zrIjI 203. zrI caMdrazrIjI 204. zrI sudarzanAzrIjI 205. zrI padmayazAzrIjI verAvala verAvala amadAbAda 2003 2014 2022 2023 bhujapura 2023 devar3A 2029 2030 2031 2034 2035 2035 2037 2040 2041 2041 2041 2042 amadAbAda 2042 borIvalI (muM.) 2045 borIvalI 2047 jAkhaDI 2047 zirapura 1969 khaMbhAta 1972 1983 1987 1989 1989 1989 1990 2007 sUrata UMjhA amarelI khaMbhAta jetapura muMbaI amadAbAda muMbaI dahANu muMbaI UMjhA dAdara (muM.) jetapura dhola amadAbAda khaMbhAta peTalAda pAlItANA pAlItANA chanIyAra khaMbhAta 426 jye. kR. 11 jye. kR. 3 phA. zu. 3 vai. zu. 6 ASA. zu. 2 mR. zu. 8 mR. kR. 4 vai. zu. 11 phA. zu. 4 mR. zu. 5 mR.zu. 5 mAgha kR. 2 phA. zu. 2 phA. zu. 4 phA. zu. 4 phA. zu. 4 phA. zu. 6 phA. kR. 3 phA. zu. 2 mR. kR. 5 vai. kR. 2 mA. zu. 6 mA. zu. 6 mR. kR. 3 phA. zu. 6 mR. kR. 3 mA. kR. 11 mA. zu. 14 phA. kR. 11 vai. zu. 10 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa pAlItANA verAvala amadAbAda sUrata muMbaI amarelI muMbaI muMbaI muMbaI muMbaI jUnAgar3ha pAlItANA pAlItANA borIvalI (muM.) muMbaI muMbaI muMbaI borIvalI mATuMgA (muM.) cembura (muM.) borIvalI cunAbhaTTI jAkhaDI amadAbAda khaMbhAta peTalAda pAlItANA pAlItANA amadAbAda khaMbhAta zrI kavIndra zrIjI zrI priyaMvadAzrIjI zrI svayaMprabhAzrIjI zrI priyaMbadAzrIjI zrI padmayazAzrIjI zrI priyaMvadAzrIjI zrI jyotiprabhAzrIjI zrI kIrtikalAzrIjI zrI priyaMvadAzrIjI zrI kIrtikalAzrIjI zrI priyaMvadAzrIjI zrI kIrtikalAzrIjI zrI priyaMvadAzrIjI zrI RjukalAzrIjI zrI kIrtikalAzrIjI zrI harSakalAzrIjI zrI jayadharmakalAzrI zrI jyotiprabhAzrIjI zrI dIpakalAzrIjI zrI jyotiprabhAzrIjI zrI priyaMvadAzrIjI zrI komalakalAzrIjI zrI kaivalyazrIjI zrI kaivalyazrIjI zrI kaivalyazrIjI zrI kaivalyazrIjI zrI manoramAzrIjI zrI manoramA zrIjI zrI indrazrIjI zrI bharata zrIjI zrI maMjulA zrIjI
Page #489
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ khaMbhAta 2007 prabhAsapATaNa 2010 prabhAsapATaNa 2010 khaMbhAta 2023 khaMbhAta 2026 khaMbhAta 2026 rAjakoTa 2027 amadAbAda 2035 AmadAbAda 2035 2035 pAlItANA 2039 kalyANa 2040 vai. zu. 10 mA. kR. 13 mA. kR. 13 po. zu. 11 vai. kR. 3 vai. zu. 10 mA. zu. 5 mR. zu. 5 ma. zu. 5 mR. zu. 8 kA. kR. 11 kA. kR. 4 khaMbhAta pAlItANA pAlItANA khaMbhAta khaMbhAta khaMbhAta khaMbhAta pAlItANA pAlItANA pAlItANA pAlItANA pAlItANA muMbaI pAlItANA khaMbhAta zrI maMjulAzrIjI zrI maMjulAzrIjI zrI maMjulAzrIjI zrI vimalAzrIjI zrI maMjulAzrIjI zrI maMjulAzrIjI zrI puSpayazAzrIjI zrI divyayazAzrIjI zrI lalitAMgayazAzrI zrI puSpayazAzrIjI zrI AgamarasAzrIjI zrI padmayazAzrIjI zrI AgamarasAzrIjI zrI harSodayAzrIjI zrI AgamarasAzrIjI zrI uttamazrIjI zrI damayantIzrIjI zrI damayantIzrIjI zrI caMdraprabhAzrIjI zrI kanakaprabhAzrIjI zrI kanakaprabhAzrIjI zrI maMgalazrIjI zrI navalazrIjI zrI navalazrIjI bhAvanagara DabhoDA 206. zrI puSpayazAzrIjI 207. zrI divyayazAzrIjI 208. zrI lalitAMgayazAzrIjI 209. zrI harSodayAzrIjI 210. zrI bhavyayazAzrIjI 211. zrI viratiyazAzrIjI 212. zrI suyazAzrIjI 213. zrI divyarasAzrIjI 214. zrI AgamarasAzrIjI 215. zrI punitayazAzrIjI 216. zrI AtmadarzanAzrIjI 217. zrI saurabhayazAzrIjI 218. zrI jinadarzAzrIjI 219. zrI muktiyazAzrIjI 220. zrI nayadarzAzrIjI 221. zrI maMgalazrIjI 222. zrI candraprabhAzrIjI 223. zrI kanakaprabhAzrIjI 224. zrI tRptipUrNAzrIjI 225. zrI RSidattAzrIjI 226. zrI vAsavadattAzrIjI 227. zrI navalazrIjI 228. zrI nirmalAzrIjI 229. zrI priyaMkarAzrIjI 230. zrI jazavaMtazrIjI 231. zrI hasamukhazrIjI 232. zrI matiguNAzrIjI 233. zrI kanakaprabhAzrIjI 234. zrI jijJarasAzrIjI 235. zrI tattvaprajJAzrIjI 236. zrI tattvaguNAzrIjI 237. zrI kusumazrIjI muMbaI 2044 2046 1952 2004 2007 2030 2037 bhoyaNI aiThora(UMjhA) cur3A surata sUrata aiDana majevaDI aiDana vai. kR. 6 mA. kR. 11 cai. zu. 11 vai. zu. 6 kA. kR. 5 ma. zu. 10 vai. zu. 7 vai. zu. 7 surata dhorAjI majevar3I majevaDI 2037 dazaparA / dazaparA pUnA / / / jAmanagara / / / / / / zrI hasamukhazrIjI zrI nirmalAzrIjI zrI naMdanazrIjI kher3A 1996 jye. kR. 11 - 427
Page #490
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 238. zrI devazrIjI 239. zrI divyAzrIjI 240. zrI dakSaguNAzrIjI 241. zrI urmilayazAzrIjI 242. zrI snehalayazAzrIjI 243. zrI nIladarzitAzrIjI 244. zrI nIlaratnAzrIjI 245. zrI zIladharmAzrIjI 246. zrI muktimAlAzrIjI 247. namradarzitAzrIjI 248. zrI hIrAzrIjI 249. zrI puSpAzrIjI 250. zrI prabhaMjanAzrIjI 251. zrI kanakaprabhAzrIjI sANodara gAriyAdhAra DabhoI jUnAgar3ha kotula jesara surendranagara vaDaja pAlItANA 2014 2014 2021 2027 2029 2034 2036 2041 2045 2045 jye. zu. 10 jye. zu. 10 vai. zu. 2 ma. zu. 6 mA. zu. 13 po. kR. 5 mA. kR. 7 phA. zu. 4 mA. kR. 11 vai. kR.5 zrI naMdanazrIjI - zrI kusumazrIjI zrI devazrIjI zrI divyAzrIjI jorAvaranagara zrI divyAzrIjI jesara zrI divyAzrIjI surendranagara zrI divyAzrIjI borIvalI (ma.) zrI divyAzrIjI bhayaMdara (mu.) zrI snehalayazAzrIjI dahIsara zrI nIladarzitAzrIjI / / zrI puSpAzrIjI / / 5.3.11 paMnyAsa zrI dharmavijayajI (DahelAvAlA) ke samudAya kI zramaNiyA~ zvetAmbara mUrtipUjaka tapAgaccha ke vibhinna samudAyoM me 'DahelAvAlA' kA samudAya eka prAcIna va suprasiddha samudAya hai, usa samudAya ko 'paMnyAsa zrI dharmavijayajI mahArAja ke samaya vizeSa prasiddhi prApta huI, vartamAna meM isa samudAya ke gacchAdhipati AcArya vijayaabhayadevasUrijI mahArAja haiM, unakI AjJA meM 257 sAdhviyoM kA samudAya bhArata ke vividha aMcaloM meM paribhramaNa karatA huA apane jJAna, saMyama va tapa-tyAga kI saurabha ko vizva meM prasArita kara rahA hai, isa samudAya kI upalabdha zramaNiyoM kA paricaya isa prakAra hai| 5.3.11.1 zrI tarUNaprabhAzrIjI (saMvat 1966-svargastha) janma saMvat 1949 amadAbAda, dIkSA saMvat 1966 amdaabaad| tapa-nau varSa kI umra meM upadhAna tapa, aThAI, 16 upavAsa, dIkSA ke bAda navapada olI bIsa sthAnaka, vardhamAna olI 87, varSItapa, siddhitapa, cattAri aTTha dasa doya, 500 AyaMbila, mAsakSamaNa aadi| yAtrA-giranAra kI eka, zatrujaya kI do bAra 99 yAtrA cauvihArI cha8 se sAta yAtrA, kaI jaina tIrthoM kI yAtrA kI hai|386 5.3.11.2 zrI raMjanazrIjI (saMvat 1976-2040) ___ janma saMvat 1959 DAgaravA gujarAta, pitA vADIlAla mAtA caMcalabahana, dIkSA saMvat 1976 vaizAkha zuklA 6 amadAbAda, gurUNI manaharazrIjI, tapa-siddhitapa, svargavAsa saMvat 2040 amdaabaad|387 386. 'zramaNIratno', pR. 642 387. vahI, pR. 644 428
Page #491
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 5.3.11.3 zrI sunandAzrIjI ( saMvat 1986-2028 ) janma saMvat 1946 varAda gujarAta, dIkSA saMvat 1986 zerIsA tIrtha, gurUNI zrI caMpAzrIjI, tapa-siddhitapa, varasItapa, bIsa sthAnaka, cAramAsI, tIna mAsI, do mAsI, Der3hamAsI, navapada olI, 11, 10 9 8 6 upavAsa, lAvAlA AcArya zrI vijayarAmasUrIzvara kI mAtezvarI, cAritra kI suMdara ArAdhanA kii| saMvat 2028 amadAbAda meM kAladharma ko prApta huIM 1388 5.3.11.4 zrI darzanazrIjI ( saMvat 1987 -2037 ) zrI darzana zrIjI apanI gaMbhIratA saralatA, kSamA, dhIratA, gurvAjJA, vaiyAvRtyavRtti Adi guNoM ke liye apane samudAya meM eka prakhyAta sAdhvIratna huI haiM / saMsArapakSa se ye kher3A gA~va ke zrImotIlAlajI va jar3Avabahana kI suputrI thIM, saMvat 1962 meM janma huA aura 1987 vaizAkha kRSNA 7 ke zubha dina zrI vimala zrIjI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kI / tapa ke kSetra meM inhoMne navapada olI, vardhamAna tapa kI 70 olI, siddhitapa, varSItapa bIsa sthAnaka, caubIsI, sahasrakUTa Adi dIrgha tapasyAe~ kI haiN| zrI kanakaprabhAzrI aura kalpalatA zrIjI ina do viduSI ziSyAoM ke parivAra kI ye agraNI thiiN| amadAbAda meM saMvat 2037 meM svargavAsinI huiiN| 389 5.3.11.5 zrI jayaMti zrIjI ( saMvat 1990 se vartamAna) janma rAjanagara saMvat 1970, zrI lAlacaMda bhAI zeTha va mANekabahana kI suputrI, ar3hAI varSa ke vivAha saMbaMdha ko tor3akara vairAgya bhAva se saMvat 1990 vaizAkha zuklA 10 ke dina zrI vimalAzrIjI ke sAnnidhya meM dIkSA aMgIkAra kii| inakI preraNA se lalitAzrI aura kanakaprabhAzrI inakI ye do bahaneM bhI dIkSita huiiN| inhoMne siddhitapa, akhaMDa 500 AyaMbila, navapada, bIsa sthAnaka, 99 yAtrA, aThAI, samavasaraNa, siMhAsana, 15 upavAsa, siddhAcala ke chaTTha aTTama 108 vardhamAna tapa kI olI, cattAri aTTha, varSItapa jaisI utkRSTa tapasyAe~ kI haiN| mIThAI, kar3hAI vigaya kI tyAgI haiN| kaccha, saurASTra, jaisalamera, madhyapradeza Adi sthaloM para vittaraNa kara kaI logoM ko dharma se jor3A hai| zrI lalitAzrIjI, abhayA zrIjI, ratnarekhAzrI, jayapradAzrI, pUrNayazAzrI Adi inakI suyogya ziSyAe~ haiM / 390 5.3.11.6 zrI vimalazrIjI ( saMvat 1995 se vartamAna) janma saMvat 1967 udayapura, pitA nathamalajI, mAtA hetabAI, pati amRtalAlajI celAvata, dIkSA saMvat 1995 ASAr3ha kRSNA 10 udayapura, gurUNI sumatizrIjI, jJAna- dazavaikAlika, chaH karmagrantha, saMgrahaNI, kSetrasamAsa saMskRta, prAkRta, hiMdI, gujarAtI, tapa-aThAI, 24 tIrthaMkara ke ekAzana, vardhamAna olI 49, ziSyA - zrI sudarzanA zrIjI 391 388. vahI, pR.645 389. vahI, pR. 638 390. vahI. pR. 639 391. vahI, pR.645 429
Page #492
--------------------------------------------------------------------------
________________ 5.3.11.7 zrI kaMcanazrIjI ( saMvat 1995 se vartamAna) janma saMvat 1981 rAdhanapura, pitA motIlAla bhAI, mAtA maNibahana, dIkSA saMvat 1995 mAgha zuklA 6 rAdha napura, gurUNI zrI zramaNI zrIjI, tapa-mAsakSamaNa, varSItapa, bIsa sthAnaka Adi, ziSyAe~ - zrI vayakSaNAzrIjI, caMdrodayA zrIjI, anilaprabhAzrIjI, bhadrAzrIjI, sarasvatI zrIjI / 392 5.3.11.8 zrI caMpaka zrIjI ( saMvat 1996 - svargastha ) janma saMvat 1967 rAdhanapura pitA kakalabhAI mAtA divAlIbahana, dIkSA saMvat 1996 mAgha zuklA 10; gurUNI zrI raMjana zrIjI, jJAna- dazavaikAlika bhASya, cAra prakaraNa, karmagrantha Adi; tapa mAsakSamaNa, kSIrasamudra, varSItapa 3, 108 aTTama, 229 chTTa Adi tapa | 393 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 5.3.11.9 zrI sulocanAzrIjI ( saMvat 1997-2048 ) janma mudarar3A gujarAta, pitA mANekalAla mAtA purIbahena, dIkSA saMvat 1997 mRgazira zuklA 5 amadAbAda, gurUNI zrI mahimAzrIjI, tapasyA- mAsakSamaNa, siddhitapa, 16 upavAsa, do varSItapa cattAri aTTha, 229 chTTha, 12 aTTama, vihArakSetra- rAjasthAna, mahArASTra, bihAra, baMgAla, paMjAba, gujarAta, mAlavA, uttrprdesh| saMvat 2048 amadAbAda meM svargavAsa 1 394 5.3.11.10 zrI sulocanAzrIjI (saMvat 1999 - svargastha ) janma saMvat 1980 borU grAma, pitA caMdulAla ghelAbhAI, mAtA maMgubahena, dIkSA saMvat 1999 vaizAkha zuklA 11 borU, gurUNI zrI manohara zrIjI, jJAna-chaH karmagrantha, saMskRta, tapasyA - siddhitapa, cattAri, aTTha, aThAI, 9 upavAsa, 150 aaymbil| vihAra kSetra-gujarAta, mahArASTra rAjasthAna, bihAra 1 395 - 5.3.11.11 zrI vasaMta zrIjI ( saMvat 1999 - svargastha ) janma saMvat 1987 luNAvADA, pitA mahAsukhalAla, mAtA ramatIbahana, dIkSA saMvat 1999 mRgazira zuklA 5, gurUNI zrI hetazrIjI, abhyAsa- karmagrantha, vairAgyazataka, upadezamAlA, kSetrasamAsa, kulakasaMgraha Adi / tapasyA - 16 upavAsa, cattAri aTTha, siddhitapa, bIsa sthAnaka, merUbaMdha aura navapada kI 6 aThAI, varSItapa, vardhamAna olI, 500 aayNbil| inakA vihAra kSetra kaccha, hAlAra aura rAjasthAna rhaa| 396 392. vahI, pR. 645 393. vahI, pR. 645 394. vahI, pR. 645 395. vahI, pR.646 396. vahI, pR. 646 5.3.11.12 zrI suzIlA zrIjI ( saMvat 1999 - svargastha ) janma saMvat 1984 luNAvADA ( jilA paMcamahAla), pitA pItAmbaradAsa, mAtA DAhIbahana, dIkSA saMvat 1999 430
Page #493
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ phAlguna kRSNA 11 amadAbAda meM huii| gurUNI zrI kumudazrIjI thIM, jJAnArjana-chaH karmagrantha, vairAgya zataka, tattvArtha aadi| tapasyA-mAsakSamaNa, 16 upavAsa, siddhitapa, cattAri aTTha dasa doya, varSItapa 2, cAramAsI, bArahamAsI, gaNadhara cha?, bIsa sthAnaka, cAra caubIsI, vardhamAna tapa kI 79 olI, 500 aayNbil| vihAra kSetra -kaccha, saurASTra gujarAta, rAjasthAna, madhyapradeza aadi| 5.3.11.13 zrI vimalAzrIjI (saMvat 1999 se vartamAna) - banAsakAMThA jile kA AMtrolI gA~va, pitA mANekalAla mAtA maNibahana kI kukSi se saMvat 1981 meM janma huaa| saMvat 1999 jyeSTha zuklA 10 ko AMtrolI meM zrI anopamAzrIjI ke sAnnidhya meM pravrajyA lii| karmagraMtha, cAra prakaraNa, tIna bhASya, bRhad saMgrahaNI, tattvArtha, sAhitya Adi kA gahana adhyayana kiyaa| varSItapa, siddhitapa, vardhamAna tapa kI 70 olI, cha: mAsI Adi tapasyAe~ kii| zatrujaya kI 99 yAtrA do bAra, bhArata ke prAyaH jaina tIrthoM kI pada-yAtrAe~ kara saMyamI jIvana ko kRtArtha kiyaa|398 5.3.11.14 zrI pravINazrIjI (saMvat 2000 se vartamAna) janma saMvat 1980 thAnagar3ha, pitA ratilAla mAtA jIvatIbahana, dIkSA saMvat 2000 vaizAkha zuklA 11, gurUNI zrI padmazrIjI, abhyAsa-saMskRta, prAkRta, nyAya aadi| tapa-varSItapa, vardhamAna tapa kI 23 olI, nava lAkha navakAra jApa/399 5.3.11.15 zrI vicakSaNAzrIjI (saMvat 2000-2046) janma saMvat 1976 umattA gA~va, pitA maNilAla bhAI, mAtA caMcalabahana, saMvat 2000 ASADhI dUja amadAbAda meM dIkSA, zrI kaMcanazrIjI gurUNI, jJAnArjana - 6 karmagraMtha arthasahita, dazavaikAlika, siMdura prakaraNa, tattvArtha aadi| tapasyA - aThAI, vardhamAna tapa, navapada olI, merUparvata kI 5 olI, bIsa sthAnaka olI, vihAra kSetra kaccha, saurASTra, gujarAta, rAjasthAna Adi, saMvat 2046 meM svargavAsa huaa|400 5.3.11.16 zrI candrodayAzrIjI (saMvat 2001-svargastha) janma saMvat 1975 dhArIsaNA grAma, pitA kodaralAla mAtA caMdrAbahana, dIkSA saMvat 2001 mRgazira zuklA 4 amadAbAda, gurUNI zrI kaMcanazrIjI, abhyAsa-dharmaratna prakaraNa aadi| tapa-mAsakSamaNa, 16, 11, 15 upavAsa, varSItapa, 500 AyaMbila, vardhamAna tapa aadi| vihAra kSetra-rAjasthAna, kaccha, saurASTra, mahArASTra aadi| ziSyAe~ - zrI sadguNAzrIjI tathA zrI amitprjnyaashriijii|401 397. vahI, pR. 641 398. vahI, pR. 641 399. vahI, pR. 647 400. vahI, pR. 647 401. vahI, pR. 647 431
Page #494
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 5.3.11.17 zrI vinayaprabhAzrIjI (saMvat 2001-42) janma saMvat 1970 amadAbAda, pitA bhAyAlAla zAha, mAtA zakarIbahana, dIkSA saMvat 2001 kAlguna kRSNA 6 amadAbAda, zrI raMjanazrIjI gurUNI, hiMdI, saMskRta, prAkRta kA adhyayana, tapa-aThAI, vardhamAna tapa olI, AyaMbila cha? aTTama, kaI varSoM se ghaMToM dhyAna-sAdhanA, gujarAta, saurASTra mahArASTra meM vicaraNa, zrI suvrataprabhAzrIjI, svayaMprabhAzrIjI ziSyAe~, saMvat 2042 amadAbAda meM svargavAsa huaa|302 5.3.11.18 zrI sUryaprabhAzrIjI (saMvat 2002 se vartamAna) janma saMvat 1977 amadAbAda, pitA parazottamadAsa, mAtA motIbahana, dIkSA saMvat 2002 vaizAkha kRSNA 11, zrI mahendrazrIjI gurUNI, kSetrasamAsa, siMduraprakaraNa, tattvArtha, bRhat saMgrahaNI Adi adhyayana, 509 AyaMbila do varSItapa, chamAsI, tInamAsI, cAramAsI, Der3hamAsI, 6, 7, 8, 5 upavAsa, mAsakSamaNa, 108 aTThama tapa kI ArAdhanA kii|403 5.3.11.19 zrI ratnaprabhAzrIjI (saMvat 2002 se vartamAna) banAsakAMThA jile meM sAMtalapura grAma meM janma, pitA nAgaradAsa siMghavI mAtA samaratabahana, saMvat 2002 phAlguna kRSNA 11 pAlItANA meM dIkSA, zrI mahimAzrIjI gurUNI, 7, 8, 9, 10 upavAsa, bIsa sthAnaka, tithi ArAdhanA, vardhamAna olI caalu| kaccha, vAgar3a, rAjasthAna, mevAr3a, saurASTra Adi meM vicaraNa kiyaa|404 5.3.11.20 zrI kanakaprabhAzrIjI (saMvat 2003 se vartamAna) janma saMvat 1984, mAtA mANekabahana pitA lAlabhAI kI dasavIM saMtAna, amadAbAda ke zrI rajanIkAnta ke sAtha pariNaya saMbaMdha se jur3I, kiMtu saMsAra kI Asakti ko tor3ane kA dRr3ha-nizcaya lekara pati AjJA se saMvat 2003 vaizAkha kRSNA 11 ko saMyama svIkAra kiyaa| jJAnAbhyAsa meM saMskRta, prAkRta, tarka saMgraha, syAdvAdamaMjarI, nayacaMdrasAra bhASya, hemalaghu prakriyA Adi uccakoTi ke graMthoM kA adhyayana kiyaa| tapa meM navapada, bIsa sthAnaka, varSItapa, 16, 13, 8 upavAsa, vardhamAna tapa kI 108 olI, 500 AyaMbila Adi vividha tapa kiyaa| vihAracaryA- kaccha, saurASTra, rAjasthAna, madrAsa, mevAr3a, mAlavA, lakSmaNI Adi kSetrA meM rhii| sikandarAbAda, malADa (muMbaI) meM vardhamAna tapa AyaMbila zAlA, kAyamI Ayambila tapa, dhArmika pAThazAlA sAmAyika maMDala, mahilA maMDala Adi prAraMbha karavAye, kaI sthAnoM para jJAna ziviroM kA saphala Ayojana kiyaa| padmaprabhAzrI, harSapUrNAzrI, vinItayazAzrI, cArUzIlAzrI, vasaMtaprabhAzrI, lakSaguNAzrI, rAjayazAzrI, mRdurasAzrI, virAgamAlAzrI, siddhAntaguNAzrI Adi inakI viduSI ziSyAe~ haiN|105 5.3.11.21 zrI suvrataprabhAzrIjI (saMvat 2004-svastha) ___saMvat 1975 borU meM janma, pitA DAhyAbhAI mAtA narabhIbahana, dIkSA saMvat 2004 vaizAkha mAsa amadAbAda meM, 402. vahI, pR. 647 403. vahI, pR. 648 404. vahI, pR. 648 405. vahI, pR. 639-41 432
Page #495
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ zrI vinayaprabhAzrIjI gurUNI, jJAnArjana-prakaraNa, tIna bhASya, dazavaikAlika, tapasyA - varSItapa, bIsa sthAnaka vardhamAna tapa, 500 AyaMbila/06 5.3.11.22 zrI nirmalAzrIjI (saMvat 2004-svargastha) saMvat 1985 mANekavAr3A (saurASTra) meM janma, pitA koThArI gulAbacaMdajI tathA mAtA samaratabahana, pati tArAcaMdajI the| dIkSA saMvat 2004 mAgha mAsa amadAbAda meM lii| zrI mahendrazrIjI gurUNI, abhyAsa-bRhad saMgrahaNI dazavaikAlika, vairAgyazataka, saMskRta aadi| tapasyA-aThAI, 9, 16 upavAsa, cattAri aTTha dasa doya, do siddhitapa, 500 AyaMbila, pratidina biiyaasnnaa|407 5.3.11.23 zrI sUryaprabhAzrIjI (saMvat 2005-35) janma saMvat 1958 mAtA motIbAI, pitA harakhacaMdajI, dIkSA saMvat 2005 vaizAkha kRSNA 6 jaamngr| adhyayana-chaha karmagraMtha, tIna bhASya, cAra prakaraNa, vyAkaraNa aadi| tapa-navapada olI, 20 sthAnaka cAra caubIsI, vardhamAna olii| vihAra-gujarAta, saurASTra, mAravAr3a, mahArASTra aadi| ziSyAe~ - tIna banI, saMvat 2035 jAmanagara meM svargasthA408 5.3.11.24 zrI bhadrAzrIjI (saMvat 2007-37) ___ janma sarakheja, dIkSA saMvat 2007 vaizAkha kRSNA 7 ko 60 varSa kI umra meM, vihAra-saurASTra, kaccha, banAsakAMThA, 90 varSa kI umra meM 30 varSa saMyama pAlakara saMvat 2037 amadAbAda meM smaadhimrnn| ziSyAe~ - padmalatAzrIjI Adi ziSyA-praziSyA Adi 17 kA parivAra thaa|09 5.3.11.25 zrI sudarzanAzrIjI (saMvat 2008- se vartamAna) saMvat 1976 udayapura meM janma, pitA pratApasiMhajI nalavAyA mAtA sovanabahana, saMvat 2008 phAlguna kRSNA 11 cANasmA meM, dIkSA gurUNI zrI vimlshriijii| dazavaikAlika, karmagrantha, saMgrahaNI Adi kA adhyayana, tapasyA-cattAri aTTha dasa doya, siddhitapa, 16 upavAsa, 96 jina olI, vijaya ke 170 upavAsa Adi tapa, mevAr3a, mAlavA, gujarAta Adi meM vicaraNa, ziSyAe~-zrI caMdrakalAzrIjI, zrI kalpalatAzrIjI saMsAra pakSa se donoM putriyA~ haiN| 10 5.3.11.26 zrI kalpalatAzrIjI (saMvat 2008 se vartamAna) saMvat 1996 udayapura meM janma liyaa| pitA mohanalAlajI gannA mAtA suganabAI, saMvat 2008 phAlguna kRSNA 11 cANasmA meM dIkSA huii| zrI sudarzanAzrIjI guruunnii| jJAnArjana-prAkRta, saMskRta, karmagraMtha, tarkasaMgraha aadi| 406. vahI, pR. 648 407, vahI, pR. 648 408. vahI, pR. 648 409. vahI, pR. 645 410. vahI, pR. 649 433
Page #496
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa tapasyA-3, 8, 5, 16 upavAsa, varSItapa, bIsa sthAnaka, jJAnapaMcamI, vardhamAna tapa, navapadajI, 12 mAsa mauna meM arhat pada kA dhyAna, ziSyAe~ - zrI bhadrapUrNAzrIjI, kalpaguNAzrIjI, saMvegapUrNAzrIjI, nayapUrNAzrIjI, praziSyA - padmaguNAzrIjI / vihAra kSetra - mevAr3a, mAlavA, mAravAr3a, gujarAta, saurASTra, mahArASTra Adi / 5.3.11.27 zrI caMdrakalAzrIjI (saMvat 2009 se vartamAna ) udayapura ke gannA parivAra meM samutpanna sAdhvI zrI caMdrakalAzrIjI nau varSa kI umra meM hI phAlguna kRSNA 11 saMvat 2008 ko 'cANasmA' meM apanI mAtA zrI sudarzanAzrIjI ke caraNoM meM dIkSita huiiN| inakI janmabhUmi mevAr3a, dIkSA bhUmi gujarAta evaM karmabhUmi mAlavA rahI hai| udayapura meM inake dvArA 'zrI vimala sudarzana candra pAramArthika jaina TrasTa' kI sthApanA huii| prAcIna zrI vahI pArzvanAthajI tIrtha meM hospITala tathA bIsa tIrthaMkaroM kI nirvANa bhUmi ke pratIka zrI sammetazikhara tIrtha kA nirmANa, bhaviSya meM vRddhAzrama, chAtrAvAsa Adi kI yojanA, pratApagar3ha, maMdasaura meM ArAdhanA bhavana Adi vividha racanAtmaka kArya inakI sazakta preraNA kA pratila haiN| sArvajanika madada rUpa meM ye prativarSa sAdharmika - bhakti, mUka-badhira skUla meM sahayoga, Dresa vitaraNa thAlI seTa vitaraNa Adi kArya karavAtI haiM, kaI mahilA maMDala, bhakti maMDala, snAtra maMDala Adi maMDala va saMsthAoM kI saMsthApikA haiN| sAhitya ke kSetra meM bhI inakI ananya rUci hai| zrI kalpasUtra subodhikA TIkA kA hiMdI anuvAda, sacitra bhaktAmara, svaracita 'Adarza saragama' tIna bhAga, gaMhulI saMgraha, pArasa eka nAma aneka, sujaya citra saMpuTa, mahApUjana saMgraha, aMtima ArAdhanA saMgraha Adi pustakeM prakAzita huI haiN| dhyAna, jApa, mauna inakI sAdhanA ke pramukha aMga haiN| zrI kIrtiprabhAzrIjI, zIlamAlA zrI, ratnamAlAzrI, zIlakAntAzrI, sumalayAzrI, caraNakalAzrI, akSayaratnAzrI Adi ziSyAe~ evaM 11 praziSyAoM kA vizAla parivAra inake mArgadarzana meM sAdhanA patha para gatizIla hai / dRr3ha saMkalpI manasvinI zrI candrakalAzrIjI udayapura zrIsaMgha dvArA 'mevAr3a - mAlava jyoti' kI upAdhi se samalaMkRtA haiM / 412 5.3.11.28 sUryayazAzrIjI ( saMvat 2009 se vartamAna) janma 1993 AMtrolI, pitA mANekalAla, mAtA maNibahana ( dIkSita) mahodayA zrIjI, vimalAzrIjI jyeSTha bhaginI sAdhviyA~ haiN| dIkSA 2009 cANasmA, avadAna - anekoM ko saMyama kA pratibodha diyA, amadAbAda vAsaNA meM upAzraya, AyaMbilakhAtA, gRhamaMdira kI preraNA, saMskAra ziviroM kA Ayojana, kaI tIrthoM kI yAtrA, do bAra zatruMjaya kI 1 bAra giranAra kI 99 yAtrA / tapa-aThAI, 16, varSItapa, vardhamAna tapa kI 51 olI, navapada olI Adi kii| 113 5.3.11.29 zrI sadguNAzrIjI ( saMvat 2012 se vartamAna) rAdhanapura meM janma, mAtA, caMdanabahana pitA zivalAlabhAI, saMvat 2012 vaizAkha zuklA 10 rAdhanapura meM dIkSA, gurUNI caMdrodayAzrIjI tapa - 7, 8, 9 upavAsa, vardhamAna tapa kI 11 olI, 500 AyaMbila ekAMtara, gujarAta, mahArASTra, rAjasthAna, bihAra, baMgAla meM vicaraNa rhaa| 414 411. vahI, pR.648 412. patrAcAra ke AdhAra para 413. 'zramaNIratno', pR. 642 414. vahI, pR.649 434
Page #497
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 5.3.11.30 zrI harSapUrNAzrIjI (saMvat 2015-30) janma mAlavAr3A, pitA gopAjI mAtA vakatu bahana, dIkSA - kSaya roga meM dIkSA kA saMkalpa 16 varSa kI umra meM saMvat 2015 vaizAkha zuklA 3 mAlavAr3A meM dIkSA, gurUNI zrI trilocanAzrIjI, ziSyA - cAritrapUrNAzrIjI, saMyamapUrNAzrI, kIrtipUrNAzrI Adi 21 shissyaa-prshissyaa| saMvat 2030 vAMkaDiyA meM svargavAsa huaa|ls 5.3.11.31 zrI padmalatAzrIjI (saMvat 2016 se vartamAna) janma moravADA (gujarAta) pitA vIracaMdajI dozI mAtA mathurIbahana, dIkSA saMvat 2016 mAghazuklA 10 rAdhanapura, gurUNI zrI bhadrAzrIjI, tapasyA-varSItapa, vardhamAna olI 12 anya tapa sAdhanAe~, cAturmAsa kSetra-pAlItANA, dhAnerA, mahesANA, boTAda, moravAr3A, samI, pATaNa, muMbaI, amadAbAda aadi| 5.3.1.32 zrI ratnaprabhAzrIjI (saMvat 2017 se vartamAna) amadAbAda meM janma, pitA kodaralAla, mAtA hIrAbahana, saMvat 2017 vaizAkha kRSNA 2 amadAbAda meM dIkSA, gurUNI zrI mahendra shriijii| tapasyA-varSItapa, vardhamAna tapa kI olI, ghar3iyA beghar3iyA, ujamaNA, aSTAhmikA mahotsava Adi meM preraNA, vicaraNa kSetra-mAravADa, mahArASTra, vidarbha, rAjasthAna, mAlavA aadi|17 5.3.11.33 zrI kIrtiprabhAzrIjI (saMvat 2018 se vartamAna) saMvat 1942 cANasmA meM janma, mAtA zakarIbahana, pitA jIvaNalAla, saMvat 2018 caitra kRSNA 6 amadAbAda meM dIkSA, gurUNI zrI caMdrakalAzrIjI, jJAnasAra, kammapayaDI, uttarAdhyayana, saMskRta prAkRta kA adhyayana, tapasyA-mAsakSamaNa, varSItapa, 500 AyaMbila, 11 upavAsa, bIsa sthAnaka, vardhamAna tapa, 96 jina tapa, aadi| aThAI mahotsava, siddha cakrapUjana, zAntisnAtra Adi meM prernnaa| vicaraNa kSetra - gujarAta, saurASTra, kAThiyAvAr3a, mevAr3a, mAravAr3a, mAlavA aadi| ziSyAe~ - zrI vizvaprabhAzrIjI, zrI puSpalatAzrIjI, smygrtnaashriijii|18 5.3.11.34 zrI mRgendra zrIjI (saMvat 2018 se vartamAna) __kuvAlA grAma meM saMvat 2001 meM janma, pitA bhogIbhAI mAtA jazodAbahana, saMvat 2018 galguna zuklA 4 ko diikssaa| gurUNI zrI padmalatAzrIjI, tapa-5, 8, 9, 16 upavAsa, mAsakSamaNa, siddhitapa, varSItapa, bIsa sthAnaka, vardhamAna olI 15, vihAra kSetra-gujarAta, saurASTra, muMbaI rAjasthAna aadi| ziSyAe~-zrI arhatprajJAzrIjI, prazAMtarasAzrIjI, krmjitaashriijii|419 415. vahI, pR. 644 416. vahI, pR. 649 417. vahI, pR. 650 418. vahI, pR. 650 419. vahI, pR. 650 435
Page #498
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 5.3.11.35 zrI nItipUrNAzrIjI (saMvat 2026-svargastha) janma saMvat 1983 mANasA, mAtA kezarabahana pitA kezarImalajI, saMvat 2026 vaizAkha zuklA 10 mAlavAr3A meM dIkSA, gurUNI zrI trilocanAzrIjI tapasyA-aTThAI, aTTama, chaTTha, vardhamAna tapa kI 20 olI, siddhitapa, 10 upavAsa ziSyAe~-zrI zIlapUrNAzrIjI, zrI kIrtiratnAzrIjI/420 5.3.11.36 zrI zIlapUrNAzrIjI (saMvat 2026) janma saMvat 2016 mAlavAr3A (rAjasthAna) mAtA nAnubahana pitA genmljii| dIkSA saMvat 2026 vaizAkha zuklA dasamI, mAlavAr3A, gurUNI zrI niitipuurnnaashriijii| adhyayana chaH karmagrantha, yogazAstra, vItarAga stotra, sindura prakaraNa, vyAkaraNa, tarkasaMgraha, prAkRta, kammapayaDI aadi| vihArakSetra-mAravAr3a, gujarAta aadi| ziSyAe~-zAsanarakSitAzrIjI, bhAvarakSitAzrIjI, tapasyA-4, 5 upavAsa, vardhamAna olI 20, varSItapa, bIsa sthAnaka aadi|421 5.3.11.37 zrI pUrNamAlAzrIjI (saMvat 2026 se vartamAna) janma saMvat 2011 mAlavAr3A, mAtA nAnUbahana pitA genamalajI, dIkSA 2026 vaizAkha zuklA 10 mAlavAr3A, gurUNI zrI prasannaprabhAzrIjI, chaH karmagrantha, vairAgyazataka, vItarAga stotra aadi| tapa- 5 upavAsa, vardhamAna olI 25, bIsa sthaank| ziSyAe~ - kauzalyadarzitAzrIjI, zrI puurnndrshitaashriijii|422 5.3.11.38 zrI ratnakalAzrIjI (saMvat 2027 se vartamAna) saMvat 2007 cANasmA meM janma, mAtA bhagavatI bahana, pitA kaMcanalAla, dIkSA saMvat 2027 mRgazira kRSNA / cANasmA, gurUNI zrI caMdrakalAzrIjI, adhyayana bRhat saMgrahaNI, hiMdI vizArada, gujarAtI, hindI, aMgrejI, saMskRta, prAkRta, mevAr3I Adi bahuvidha bhaassaavid| tapa-vardhamAna olI 20, navapada olI, paMcamI, ekAdazI tp| vicaraNa-mevAr3a, mAlavA, mahArASTra, bihAra, baMgAla , muMbaI, gujarAta aadi|423 5.3.11.39 zrI amitaprajJAzrIjI (saMvat 2027 - vartamAna) janma saMvat 2006 sAbaramatI, mAtA suzIlAbahana pitA ajitalAla zAha, saMvat 2027 mAgha zuklA 4 sAbaramatI meM diikssaa| gurUNI zrI cNdrodyaashriijii| tapasyA- 11, 16 upavAsa, mAsakSamaNa, bIsa sthAnaka, navapada olI, vardhamAna olI 13, varSItapa aadi| vihAra kSetra-gujarAta, saurASTra, mahArASTra, mAravAr3a, muMbaI aadi| ziSyAe~-zrI maulikaratnAzrIjI, punItaprajJAzrIjI, muktirasAzrIjI, cittadarzitAzrIjI, saMvegaprajJAzrIjI aadi|*24 420. vahI, pR. 651 421. vahI. pR. 651 422. vahI, pR. 651 423. vahI, pR. 652 424. vahI, pR. 652 436
Page #499
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 5.3.11.40 zrI nayaprajJAzrIjI (saMvat 2027 se vartamAna) Apane aThAI, 11, 16 upavAsa, mAsakSamaNa, navapada olI, bIsa sthAnaka, vardhamAna tapa kI 85 olI, kii| yAtrA-zatrujaya aura giranAra kI 99 yAtrA, cauvihArI cha8 se sAta yAtrA, kaI jaina tIrthoM kI yaatraa|425 5.3.11.41 zrI suramAlAzrIjI (saMvat 2028 se vartamAna) dIkSA saMvat 2028, tapra- 8, 16, upavAsa, navapada olI, bIsa sthAnaka, mAsakSamaNa, vardhamAna tapa kI 30 olii| kaI jaina tIrthoM kI yaatraa|426 5.3.11.42 zrI tattvadarzitAzrIjI dIkSA sUrata meM, tapa - 8, 16, mAsakSamaNa, siddhitapa, varSItapa, navapada olI, vardhamAna olI Adi tapa, tIrthayAtrA 10 upavAsa ke saath|427 5.3.11.43 zrI smitaprajJAzrIjI aThAI, varSItapa, navapada olI, vardhamAna tapa kI 15 olI, siddhitp|428 5.3.11.44 zrI virAgayazAzrIjI (saMvat 2045 se vartamAna) janma saMvat 2018 jAmanagara, pitA amRtalAla mehatA, mAtA lIlAvatI bahana, dIkSA saMvat 2045 poSa kRSNA 11 budhavAra kuvAlA grAma meM zrI nayaprajJAzrIjI kI shissyaa| tapa : 5,7,8,9, 11 upavAsa, navapada olI, upadhAna, bIsa sthAnaka, vardhamAna tapa olii|429 5.3.12 AcArya zrI vijayalabdhisUrIzvarajI ke samudAya kI zramaNiyA~ tapAgaccha ke zatazAkhI vizAla zramaNI-samudAya meM AcArya zrI vijayalabdhisUrijI mahArAja ke samudAya kI zramaNiyA~ apanI jJAna garimA, saMyama sAdhanA evaM tapa ArAdhanA meM eka viziSTa pahacAna banAye hue haiM, isa samudAya meM jahAM jainadharma va adhyAtma kI gahana adhyetA viduSI zramaNiyA~ haiM, vahIM vardhamAna tapa kI 101 olI pUrNa karane vAlI tapasvinI mahAsAdhviyA~ bhI haiN| vartamAna meM isa samudAya kI 208 sAdhviyA~ AcArya vijaya azokaratnasUrijI kI AjJA meM vicaraNa kara rahI haiM, hama yahA~ atIta evaM vartamAnakAlIna upalabdha zramaNiyoM kA ullekhanIya vyaktitva evaM kRtitva prastuta kara rahe haiN| 425. vahI, pR. 642 426. vahI. pR. 643 427. vahI, pR. 643 428. vahI, pR. 643 429. vahI, pR. 643 - 437
Page #500
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 5.3.12.1 pravartinI zrI suvratAzrIjI (saMvat 1984-2039) zrImad vijayalabdhisUrijI mahArAja kI AjJAnuvartinI sAdhviyoM meM prathama pravartinI pada kI garimA prApta karane vAlI zrI suvratazrIjI atula manobalI mahAna sAdhvI-ratnA thiiN| 14 varSa kI laghuvaya meM hI do upadhAna vahana kara inhoMne apanI Atmazakti kA paricaya diyaa| sUrata ke zrI ThAkorabhAI va gajarAbahana ke yahA~ saMvat 1958 meM inakA janma huaa| apane pracaMDa purUSArtha se vivAha ke pazcAt pati kI anumati prApta kara zrI kalyANazrIjI ke pAsa saMvat 1984 kArtika kRSNA 10 ko chANI meM dIkSA - mahotsava saMpanna huaa| pA~ca varSa nitya ekAsaNA tathA 25 varSa biyAsaNA kiyA, isake sAtha hI 20 aThAiyA~, aSTApada tapa, bIsa sthAnaka, cattAri tapa, vardhamAna tapa kI 28 olI, siddhAcala, poSadazamI kI ArAdhanA, cha? aTThama se 99 yAtrA Adi vividha tapasyA karake saMyamI jIvana ko tejasvI bnaayaa| svayaM dIkSA lekara apanI mAtA aMjanAzrIjI tathA do bahanoM-umaMgazrIjI va dhvajaprabhAzrIjI ko dIkSita kiyA, anukrama se 17 mumukSu AtmAoM ko dIkSA pradAna kii| gujarAta, saurASTra, rAjasthAna Adi dUra-dUra ke kSetroM meM vicaraNa kara 55 varSa taka jJAnadAna, saMyamadAna aura dharmadAna kA kArya kiyaa| aMta meM saMvat 2039 IDara meM atyaMta samatA va samAdhi se deha kA parityAga kiyaa|430 5.3.12.2 zrI haMsAzrIjI (saMvat 1993-svargastha) janma saMvat 1974 zihora, mAtA nemakorabahana, pitA gulAbacaMdabhAI, dIkSA saMvat 1993 caitra kRSNA 5. gurUmAtA zrI nNdnshriijii| Agama graMthoM kA talasparzI adhyayana kiyA, saMskRta bhASA para prabhutva thA, kaI saMskRta ke zloka rce| ziSyAe~ -zrI padmalatAzrIjI, gautamazrIjI, ujjavalAzrIjI, haMsakalAzrIjI, prazamakalAzrIjI, jyltaashriijii| praziSyAe~ - zrI harSapadmAzrIjI, anaMtapadmAzrIjI, lakSmIzrIjI, cArUprajJAzrIjI, priyakalAzrIjI, adhyAtmakalAzrIjI, suvarNaprabhAzrIjI, bhavyaprajJAzrIjI, muktiyazAzrIjI/431 5.3.12.3 zrI ratnacUlAzrIjI (saMvat 2006 se vartamAna) dholerA nivAsI zrI ratIlAla jeThAlAla javerI va zAMtAbena ke yahA~ saMvat 1992 amadAbAda meM inakA janma huaa| bAlyavaya se hI pratibhAsaMpanna ratnacUlAzrIjI 14 varSa kI umra meM saMvat 2006 vaizAkha kRSNA 6 pAlItANA meM AcArya rAjayazasUrijI ke zrImukha se dIkSA aMgIkAra kara zrI suvratAjI kI ziSyA bniiN| apanI prakharabuddhi se dina meM sau gAthA taka kaMThastha karane kI kSamatA se inhoMne jJAna ke kSetra meM atyadhika pragati kii| cAra prakaraNa, 3 bhASya, 6 karmagrantha, kSetrasamAsa, bRhatsaMgrahaNI, dazavaikAlika, uttarAdhyayana jJAnasAra, tattvArthasUtra, abhidha ni cintAmaNi koza Adi to navakAra maMtra kI taraha kaMThastha hai| inakI aisI apUrva svAdhyAyamagnatA grahaNa va dhAraNA zakti ko dekha AcArya deva ne 11 aMgasUtra kaMThastha karane ko kahA, aura inhoMne 11 hI aMgazAstra kaMThastha kara liye| usameM vizAlakAya bhagavatIsUtra ekAzana tapa ke sAtha kaMThastha kiyaa| saMskRta va prAkRta bhASA para inakA mAtRbhASA ke samAna adhikAra hai| apane saMgha kI hI nahIM, varan sthAnakavAsI kI aneka sAdhviyoM ko kaThina se kaThina graMthoM kA abhyAsa inhoMne saralatA pUrvaka karavAyA hai, isa prakAra vizAla zramaNIsaMgha 430. vahI, pR. 653-56 431. vahI. pR. 657-59 438
Page #501
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ meM ye 'sarasvatIsutA' ke nAma se prasiddha hai| inakI "vikrama bhaktAmara" kI racanA eka uccakoTi kI vidvadbhogya racanA hai| kaI aSTaka racanAe~ bhI gurUdevoM kI stuti rUpa meM racI haiN| tapa ke kSetra meM vardhamAna AyaMbila tapa kI 78 olI va do varSItapa sampanna kara cukI haiN| inakI ziSyAe~ - zrI gItapadmAzrIjI, prItayazAzrIjI, pAvanayazAzrIjI, prajJaptiyazAzrIjI, pavitrayazAzrIjI, maMdArayazAzrIjI evaM prasannayazAzrIjI haiM, praziSyAe~ punItayazAzrIjI Adi vartamAna meM 48 viduSI tapasvinI sAdhviyoM kI ye pramukhA haiN|32 5.3.12.4 zrI vAcaMyamAzrIjI (saMvat 2006 se vartamAna) zrI ratnacUlAjI kI bhaginI zrI vAcayamAzrIjI 12 varSa kI alpAyu meM unhIM ke sAtha dIkSita hokara pravartinI zrI suvratAjI kI ziSyA bnii| ratnacUlAzrIjI ke samAna hI inhoMne bhI Agama, dharmagraMtha, nyAya, vyAkaraNa, jyotiSa Adi sabhI viSayoM para prabhutva sthApita kiyA hai| adhyayana ke sAtha adhyApana kI kalA bhI utkRSTa koTi kI hai| 'bena mahArAja' ke nAma se prasiddha Apa dvArA prerita sabhI AyojanoM ne Apako 'zreSTha zramaNI ratna' kI saMjJA pradAna karavAI hai| samAyojana aura niyojana zakti ApakI anUThI hai, pratyeka vyakti ko usakI rUci va kSamatA ke anusAra usa kArya meM saMlagna kara usakI kArya zakti va Atma vizvAsa kI abhivRddhi karane meM Apa siddhahasta haiN| Apa dvArA racita 'kamala parAga' 'pAtheya koInu zreya sarvana,' pratikramaNa ciMtanikA dazavaikAlika ciMtanikA uttarAdhyayana ciMtanikA va AcArAMga ciMtanikA' Adi uccakoTi ke graMthoM ko par3hakara vibhinna gaccha tathA saMpradAya kI sAdhviyA~ Apase mArgadarzana grahaNa karane AtI haiN| AyaMbila kI 62 olI va varSItapa kara tapa ke kSetra meM bhI agraNI rahI haiN| ziSyAe~ - arhatpadmAzrIjI, paramapadmAzrIjI, vasupadmAzrIjI, pArzvayazAzrIjI, jI. zIlayazAzrIjI. divyyshaashriijii| praziSyAe~ - vimalayazAzrIjI tIrthayazAzrIjI. vikramayazAzrIjI. parameSThIyazAzrIjI, lakSyAzAzrIjI. saMbhavayazAzrIjI, saudharmayazAzrIjI, labdhiyazAzrIjI, saubhAgyayazAzrIjI, vANIyazAzrIjI, lokezvarIzrIjI, sarvezvarIyazAzrIjI, hrssityshaashriijii| ApakI laghu sAdhvI bahana zubhodayAzrIjI ne pallIvAla pradeza meM jAkara khUba dharmaprabhAvanA kI, lagabhaga 36 jina maMdiroM kA jINoddhAra tathA nava nirmANa karAyA, 11 ArAdha nA bhavana evaM upAzraya banavAye, dhArmika ziviroM ke Ayojana krvaaye| zrI vIrezapadmAzrIjI, jinezapadmAzrIjI, vidvatpadmAzrIjI, vibhAtayazAzrIjI inakI ziSyAe~ tathA virAjayazAzrIjI praziSyA haiN|433 5.3.12.5 zrI sarvodayAzrIjI (saMvat 2007-2050) sAdhvI sarvodayAzrIjI 'mAM mahArAja' ke nAma se vikhyAta thiiN| 36 varSa kI umra meM hI apanI tIna putriyoM -ratnacUlAzrIjI, vAcayamAzrIjI, va zubhodayAzrIjI ke sAtha jhagar3iyA tIrtha para saMvat 2007 meM saMyama aMgIkAra kiyaa| ApakI preraNA se 'jina zAsananA zramaNIratno' grantha zrI naMdalAla devaluka bhAvanagara dvArA saMpAdita va prakAzita huA hai| inhoMne tIna varSItapa, 21, 11 upavAsa, cattAri tapa, 4 aThAI navapada olI, prativarSa do-tIna aTThama, vardhamAna olI, paMcamI Adi vividha tapasyAe~ apane jIvana meM kI, aMta meM cauvihArI aTThama ke sAtha saMvat 2050 amadAbAda meM svargavAsinI huiiN| inakI ziSyAe~ zrI nayapadmAzrIjI, zubhrAMzuyazAzrIjI, sudhAMzuyazAzrIjI, zItAMzuyazAzrIjI, zrI kulayazAzrIjI Adi haiN|434 432. (ka) vahI, pR. 663 (kha) patrAcAra se prApta sAmagrI ke AdhAra para 433. patrAcAra dvArA prApta sAmagrI ke AdhAra para 434. vahI, pR. 659-63
Page #502
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 5.3.12.6 gItapadmAzrIjI (saMvat 2018 se vartamAna) Agama-graMthoM meM kAlI Adi mahAsatiyoM ke tapa kA varNana par3hakara romAMca ho uThatA hai, Aja paMcamakAla meM bhI aisI tapArAdhikA zramaNiyA~ huI haiM, jinake tapomaya jIvana kI kathA adbhuta va AzcaryakAraka lagatI hai| usI kar3I meM eka hai - giitpdmaashriijii| inhoMne 36, 42, 51, 68 upavAsa, 20 upavAsa bIsa bAra, eka varSa meM 20 aTThAI, 26 mAsakhamaNa, 3 varSItapa, zreNItapa, bhadratapa, 20 sthAnaka kI olI, 375 AyaMbila, 110 aTTama Adi aneka dIrgha va cauMkAne vAlI tapasyA kI hai| ve apane jIvana meM 108 mAsakhamaNa karane kI bhAvanA rakhatI haiN| ye zrI caMpakalAla va kesarabahana kI suputrI haiM, 17 varSa kI umra meM saMvat 2018 poSa kRSNA 5 ke dina zrI ratnacUlAzrIjI kI ziSyA ke rUpa meM dIkSita hokara tapomArga para agrasara haiN|435 5.3.13 AcAryazrI vijayabhaktisUrIzvarajI mahArAja ke samudAya kI zramaNiyA~ vardhamAna taponidhi pUjyapAda AcAryazrI vijayabhaktisUrijI mahArAja tathA AcArya zrI vijaya premasUrIzvarajI kI AjJAnuvartinI vartamAna meM 227 zramaNiyA~ haiM, unameM kucha kA hI paricaya upalabdha huA hai, vaha yahA~ prastuta kara rahe haiN| 5.3.13.1 zrI caMpakazrIjI (saMvat 1983-2046) janma kAMkareja ke nikaTa khimANAgA~va meM saMvat 1964, mAtA jamanAbahana pitA dharamacaMda, pati tharA nivAsI jagadIzacaMdrajI, vaidhavya ke pazcAt saMvat 1983 mRgazira zuklA 10 rAdhanapura meM diikssaa| gurUNI zrI drshnshriijii| tapa-eka se 17 upavAsa kramabaddha, mAsakSamaNa, cattAri, siddhitapa, varSa meM 6 aThAI, bIsa sthAnaka tapa, vardhamAna olI 17, navapada olI aadi| inakI preraNA se aneka logoM ne 500 AyaMbila, varSItapa Adi kiye| pAThazAlAe~ bhI sthApita krvaaii| saMvat 2046 tharA meM aMtima vidaaii| ziSyA-praziSyAe~-zrI kaMcanazrIjI, zrI arUNazrIjI, trilocanAzrIjI, matipUrNAzrIjI, anilaprabhAzrIjI, tattvaprajJAzrIjI, gItaprajJAzrIjI, divyaprajJAzrIjI, divyadarzitAzrIjI, samyagdarzitAzrIjI, hitaratnAzrIjI, jinaratnAzrIjI, namranaMditAzrIjI, akSayanaMditAzrIjI, mokSa naMditAzrIjI, jinrkssitaashriijii|436 5.3.13.2 zrI jayazrIjI (saMvat 1993 se pUrva, svarga. saMvat 1945) janma saMvat 1960 moTaNuMdA, pitA popaTalAla mAtA raMbhAbahana, pati AraMbhaDA nivAsI mnnibhaaii| apanI putrI tathA devara kI putrI ko pratibodhita kara saMyama kA rAhI bnaayaa| putrI kA nAma lAvaNyazrIjI va devara kI putrI kA nAma caMdrakAMtAzrIjI rkhaa| sthAna-sthAna para jinamaMdira, upAzraya, pAThazAlA, AyaMbilazAlA Adi dvArA jinazAsana kI mahatI prabhAvanA kii| amadAbAda meM gulAbazAMti ke nAma se svAdhyAya maMdira, ArAdhanA bhavana, AyaMbila bhavana, muktAbahana ArAdhanA haoNla, jayazrIjI lAvaNyazrIjI jaina upAzraya ghATakopara, jayazrIjI kanyA pAThazAlA Adi anekavidha nirmANAtmaka kArya kiye| aMta meM, saMvat 1945 meM 88 varSa kIAyu pUrNa kara 88 ziSyA-praziSyA parivAra kI sannidhi meM amadAbAda meM ciravidAI lii|437 435. (ka) vahI, pR. 671 436. 'zramaNIratno', pR. 693-95 437. vahI, pR. 690-92 1440
Page #503
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 5.3.13.3 pravartinI zrI lAvaNyazrIjI (saMvat 1993 - svargastha) AraMbhaDA gA~va meM janma, mAtA jar3Avabahana pitA maNilAla gAMdhI, bhoMyaNI tIrtha meM saMvat 1993 kR. 11 ko dIkSA, zrI jayazrIjI mAtA va guruunnii| tapasyA-Der3ha mAsI, do mAsI, ar3hImAsI, tIna mAsI, cAramAsI, pAMcamAsI do bAra, cha: mAsI 2, varSItapa, karmasUdana, lokanAli, jinaguNasaMpatti, navakArapada, merUmaMdara, bIsa sthAnaka, kalyANaka, aSTArikA, 170 jina, 45 Agama tapa, 96 jinAlaya tapa, 25 vardhamAna olI, aThAI Adi tp| prazAMta prakRti, kuzAgrabuddhi, vAda-vivAda se dUra, tapa tyAga meM lIna vyaktitva thaa| cAra varSa kI avadhi meM 88 se 108 ziSyAoM kI abhUtapUrva vRddhi kI 5.3.13.4 zrI kaMcanazrIjI (saMvat 2002 se vartamAna) janma saMvat 1979 tharA gA~va, pitA maNilAla, mAtA maNibahana, vaidhavya ke pazcAt saMvat 2002 tharA meM mRgazira zuklA 10 ko dIkSA, gurUNI zrI caMpaka shriijii| sevAbhAvinI, namra svabhAvI, nispRha AtmalIna sAdhvI jii|439 5.3.13.5 zrI harSalatAzrIjI (saMvat 2003-36) karmaTha karmayoginI, kaThora tapasvinI apramatta sAdhikA ke rUpa meM prakhyAta harSalatAzrIjI kA janma saMvat 1964 zihora meM huaa| pitA nemacaMda gagajI tathA mAtA kuMkubahana thI, bhAvanagara nivAsI sAkaracaMda bhAI ke sAtha vivAha saMbaMdha hone para ye do putra aura eka putrI kI mAtA banIM, tabhI sAkaracaMda bhAI kA svargavAsa ho gayA, harSalatAzrIjI ne apane vaidhavya ko sarala aura sakSama banAne ke liye oliyAM, merUterasa, caitrI pUnama, varSItapa, karmasUdana Adi tapa kiyA, putrI haMsA 16 varSa kI huIM, to usake sAtha saMvat 2003 poSa kRSNA 11 zihora meM dIkSA aMgIkAra kI, haMsA 'hemalatAzrIjI' nAma se alaMkRta huiiN| donoM ne apane saMyamI jIvana ko bhakti va tapa-tyAga meM lagAnA prAraMbha kiyaa| harSalatAzrIjI ne vardhamAna tapa kI 61 olI, bIsasthAnaka tathA vividha tapasyAe kI, jaisalamera meM inhoMne Der3ha mAsa meM 6 hajAra jinabimboM ke sammukha caityavaMdana kiyaa| inakI preraNA se do bahaneM, tIna putriyA~, bhAI-bhAbhI Adi lagabhaga 45 svajana saMyama kI utkRSTa sAdhanA meM saMlagna haiN| isa prakAra sabake liye preraka banakara aMta meM inhoMne saMvat 2036 ko samAdhi pUrvaka dehatyAga kiyaa|40 5.3.13.6 zrI hemalatAzrIjI (saMvat 2003 se vartamAna) janma 1986 bhAvanagara pitA sAkaracaMdabhAI, mAtA uttamabahana, dIkSA saMvat 2003 poSa kRSNA 11 zihora meM, gurUNI zrI hrssltaashriijii| jJAnopAsanA ke sAtha vaiyAvRttya-vRtti meM uttama rUci, bIsa sthAnaka, cattAri aTTha dasa doya, 500 AyaMbila, vardhamAna tapa kI 36 olI Adi tapa kiyaa| jahAM bhI vicaraNa kiyA aneka bahanoM, bAlAoM ko tapa-tyAga aura vairAgya se jodd'aa| hemalatAzrIjI kA 19 ziSyA-parivAra hai, unameM 11 kA vivaraNa prApta huA hai 438. vahI, pR. 692-93 439. vahI, pR. 695 440. vahI. pR. 685-89 441. vahI, pR. 689-90 441
Page #504
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa gurUNI nAma krama sAdhvI nAma janma saMvat sthAna dIkSA saMvat tithi 1. zrI harSaprabhAzrIjI 1996 UMjhA 2017 mR. zu. 6 zrI vinayaguNAzrIjI 1996 UMjhA 2021 mA. kR. 10 zrI ratnasaMcayAzrIjI 2008 bhorola 2030 / mR. zu. 13 zrI rAjaratnAzrIjI 2012 vAyaDa 2031 mR. zu. 11 zrI rAjaprajJAzrIjI 2014 vAyaDa 2031 mR. zu. 11 zrI jyotiratnAzrIjI 2019 bhAvanagara 2038 jye. zu. 14 zrI jayaratnAzrIjI 2022 bhorola 2040 vai. zu.5 zrI virAgarasAzrIjI 2010 surendranagara 2041 phA. zu. 3 9. zrI viratirasAzrIjI 2019 muMbaI 2041 phA. zu. 3 10. zrI vinItarasAzrIjI 2019 umarAlA 2041 phA. zu. 3 11. zrI AtmaratnAzrIjI 2023 pATaNa 2044 mA. zu. 3 dIkSA sthAna UMjhA UMjhA bhorolatIrtha pAlItANA pAlItANA muMbaI khApolI muMbaI muMbaI muMbaI amadAbAda 5.3.13.7 pravartinI zrI vidyutprabhAzrIjI (saMvat 2007 se vartamAna) janma saMvat 1982 banAsakAMThA ke caMDIsara gA~va meM, pitA somANI uttamabhAI, mAtA keshrbaaii| dIkSA saMvat 2007 vaizAkha zuklA 11, gurUNI zrI drshnshriijii| ATha varSa taka mUMga kI dAla aura capAtI ke sivAya sabhI khAdya vastuoM kA tyaag| Adarza va preraka jIvana/42 inakI. sUryakalAzrIjI Adi 15 ziSyAe~ haiN| 5.3.13.8 zrI tIrthazrIjI (saMvat 2029-48) ___janma mahArASTra ke vidarbha deza kA tivaraMga nAmaka gA~va, pitA gulAbacaMdajI, mAtA sonaabaaii| eka hI parivAra se ye svayaM, inake pati zrI vIravijayajI, tIna putra-zrI bhAnucaMdravijayajI, devacaMdravijayajI, hemacaMdravijayajI, putrI-rAjaratnAzrIjI, devara kI do putriyA~-zrI saumyaprajJAzrIjI, vinItaprajJAzrIjI, bahana kI putrI- suyazaprajJAzrIjI, zrI RjuprajJAzrIjI isa prakAra 10 dIkSAoM kA eka anokhA itihAsa banAne vAlI tIrthazrIjI anya 9 mumukSu AtmAoM ke sAtha saMvat 2029 vaizAkha zuklA 5 ke dina dAravhA grAma (mahArASTra) meM dIkSita huiiN| isase pUrva saMvat 2026 meM eka putra va putrI ne dIkSA lI thii| aura bhI inake parivAra meM dIkSAeM huiiN| tapa-varSItapa, mAsakSamaNa, 20 aThAI, 16, 11, 10, 9 upavAsa, 20 sthAnaka olI upavAsa se kii| vardhamAna tapa kI 19 olI aadi| bhArata ke aneka prAntoM meM vicaraNa kara dharma kI jyoti jlaaii| saMvat 2048 ratalAma meM isa avinAzI AtmA ne deha rUpI kalevara kA tyAga kiyaa|43 5.3.14 AcArya zrI vijayakesarasUrIzvarajI ke samudAya kI zramaNiyA~ yoganiSTha AcArya zrI vijayakesarasUrIzvarajI mahArAja svayaM yogamArga ke ananya sAdhaka aura parama nispRhI saMta 442. vahI, pR. 697 443. vahI, pR. 699-702 1442
Page #505
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ the, unakI AjJAnuvartinI zramaNiyoM meM bhI yogamArga ke prati vizeSa rUci dekhane ko milatI hai, vartamAna meM isa samudAya ke AcArya zrI vijayahemaprabhasUrijI mahArAja haiM, unakI AjJA meM isa samaya 215 sAdhviyoM kA parivAra hai, jisameM kaI pratibhAsaMpanna, dIrgha cAritraparyAyI evaM zAsana prabhAvikAe~ haiN| 5.3.14.1 mahattarA pravartinI zrI saubhAgyazrIjI (saMvat 1955-2030) ApakA janma kaccha ke vIsA osavAla seTha vIrapAla bhAI ke yahA~ saMvat 1931 meM huaa| azokazrIjI kI Apa ziSyA bniiN| tIkSNa buddhi va lagana se Apa roja 50 gAthA aura eka sajjhAya kaMThastha karatI thI, pratidina 2000 gAthAoM kA svAdhyAya krtiiN| zAsana kI mahatI prabhAvanA karake 2030 meM Apa svargavAsinI huiiN| ApakI 5 ziSyAe~ tathA 22 ThANA kA parivAra thA, vartamAna meM 62 sAdhviyA~ haiN|144 5.3.14.2 pravartinI zrI nemazrIjI (vidyamAna) janma kacchadeza kA DumarA gA~va, vahIM dIkSA lekara zrI vivekazrIjI kI ziSyA bnii| do mAsI, DhAImAsI, Der3hamAsI, cAramAsI, varSItapa, kalyANaka, 62 varSa jJAnapaMcamI ArAdhanA, poSadazamI, mauna ekAdazI, merUterasa, caitrI pUnama, bIsa sthAnaka, 6 aThAI, 16, 19 upavAsa, mAsakSamaNa, navapada kI 105 olI, vardhamAna olI Adi kaThora tapasyAe~ kii| ziSyA-praziSyAoM kI nAmAvalI nimnAnusAra ullikhita hai-zrI caMpakazrIjI, tarUNaprabhAzrIjI, sulasAzrIjI, maMjulAzrIjI, trilocanAzrIjI, zrI vAriSeNAzrIjI, zrI vajrasenAzrIjI, ratnatrayAzrIjI, viratidharAzrIjI, merUzilAzrIjI, zAsanarasAzrIjI, zAzvatayazAzrIjI, vItarAgayazAzrIjI, naMdIzvarAzrIjI, hitapUrNAzrIjI, vizvayazAzrIjI, vaMditAzrIjI, AgamarasAzrIjI, guptidharAzrIjI, girivarAzrIjI, siddhazilAzrIjI, vairUTyAzrIjI, namraguNAzrIjI, vAsavadattAzrIjI, bhavabhIrUzrIjI, zrutarasAzrIjI, bhavyadarzitAzrIjI, apramattAzrIjI, adoSitAzrIjI, tattvadarzitAzrIjI, jayatIrthAzrIjI, vIratIrthAzrIjI, vIraratnAzrIjI, aparAjitAzrIjI, apitAzrIjI, tIrthezvarAzrIjI, paramezvarAzrIjI, rAjadarzAzrIjI, nirvedadarzAzrIjI, darzanamitrAzrIjI, apUrvanidhizrIjI, apraticakrAzrIjI, punyezvarAzrIjI, tIrthalInAzrIjI, zrI muktizrIjI, suprasajayazrIjI, AtmalInAzrIjI, tRptilInAzrIjI, yogIzvarAzrIjI, caMdrAnanAzrIjI, zrI ramaNIkazrIjI, zrI sumaMgalAzrIjI ityAdi 52 viduSI zramaNiyoM kI saphala khivaiyA haiN| 80 varSa kI umra meM bhI vizuddha va nirmala saMyama kA pAlana karatI huI ye bhAvI zramaNiyoM ke liye Adarza rUpa banI haiN|445 5.3.14.3 pravartinI zrI maNizrIjI (saMvat 1965-2037) __ janma saMvat 1939 surendranagara jilA kA sAyalA nagara, pitA nAgajIbhAI mAtA divAlIbahana, dIkSA saMvat 1965 poSa kRSNA 8 sAyalA, gurUNI zrI caMdanazrIjI (mahuvA vAlA), 73 varSa kI saMyama paryAya meM kaI tIrthoM kI yAtrA kI, bhArata ke vibhinna prAntoM meM vicaraNa kara jana-jana meM dhArmika bhAvanAe~ paidA kii| kaiyoM ko saMyama patha para agrasara kiyA, saMvat 2037 surendranagara meM 98 varSa kI vaya pUrNa kara yaha divyapuJja AtmA svargaloka kI ora prasthita huii|446 444. vahI, pR. 704-6 445. vahI, pR. 710-12 446. vahI, pR. 707-9 443
Page #506
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 5.3.14.4 zrI jJAnazrIjI (saMvat 1985-svargastha) janma saMvat 1964 pAlanapura, mAtA dhApubAI pitA javerI hIrAlAlajI, dIkSA saMvat 1985 kArtika kRSNA 10 pAlanapura meM, gurUNI zrI saubhaagyshriijii| jJAna-prakaraNa, bhASya, karmagraMtha, vRhadsaMgrahaNI, dazavaikAlika, uttarAdhyayana, naMdIsUtra, prazamarati, jJAnasAra, yogadRSTisamuccaya Adi aneka graMtha kaMThastha kiye| ziSyA-praziSyAe~ - zrI sUryayazAzrIjI, vinayazrIjI, kalpalatAzrIjI, manoraMjanAzrIjI, niraMjanAzrIjI, priyadarzanAzrIjI, guNadharmAzrIjI, hemaratnAzrIjI, piyuSavarSAzrIjI, ujjavalaguNAzrIjI, vIrAjJAzrIjI, prazamarasAzrIjI, bodhiratnAzrIjI, divyadarzitAzrIjI aadi|447 5.3.14.5 zrI hastIzrIjI (saMvat 1991-svargastha) pethApura ke nikaTa UnAvA gA~va, pitA lallubhAI mAtA vIjalIbahana kI kukSi se saMvat 1966 meM janma, vaidha vya ke pazcAt saMvat 1991 meM dIkSA, gurUNI zrI crnnshriijii| AbhyaMtara tapasvinI, 22 ziSyA-praziSyAe~- zrI ratnaprabhAzrIjI, rAjendrazrIjI, niraMjanAzrIjI, kalpaguNAzrIjI, harSaguNAzrIjI, mokSAnaMdazrIjI, divyaprajJAzrIjI, bhAvapUrNAzrIjI, nIlapadyAzrIjI, vinayaratnAzrIjI, jayaratnAzrIjI, vairAgyarasAzrIjI, divyaratnAzrIjI, kIrtiratnAzrIjI, mokSaratnAzrIjI, kAvyaratnAzrIjI, maulIratnAzrIjI, caityaratnAzrIjI, dhairyaratnAzrIjI, klyaannrtnaashriijii|48 5.3.14.6 zrI maMjulAzrIjI (saMvat 1995-2041) janma saMvat 1974 galatha (giranAra talahaTI) pitA jagajIvanajI, mAtA samaratabahana, vaidhavya ke pazcAt dIkSA saMvat 1995 vaizAkha zuklA 3 pAlItANA, gurUNI zrI rNjnshriijii| saurASTra, gujarAta meM vicaraNa kara kaI kanyAoM ko dIkSita kiyA, inameM sUryayazAzrIjI, madhukAMtAzrIjI, madhulatAzrIjI, guNasenAzrIjI Adi pramukha hai| inakI preraNA, mArgadarzana se aneka sthAnoM para vividha tapasyAe~, cirasmaraNIya dharmakArya saMpanna hue| svayaM upavAsa, chaTTha aura aTThama se varSItapa, 11 aThAI, 16, 21 upavAsa, mAsakSamaNa, siddhitapa olI Adi tapa tIrthayAtrA aura eka karor3a taka mahAmaMtra jApa kI apUrva sAdhanA arAdhanA kara saMvat 2041 muMbaI sAyana meM svargavAsinI huii|49 5.3.14.7 zrI vinayazrIjI (saMvat 2006- ) janma saMvat 1976 pAlanapura, pitA malukacaMdabhAI, mAtA prasannabahana, pAlanapura meM lagabhaga 200 bahanoM ko ni:svArtha bhAva se jJAnadAna evaM dharma-saMskAra dene kA kArya kiyaa| dIkSA saMvat 2006 kArtika kRSNA 7 gurUNI zrI jnyaanshriijii| saMyamajIvana meM svayaM jJAnopAsanA meM lIna rahane ke sAtha 175 bahanoM ko adhyApana krvaayaa| mAsakSamaNa, siddhitapa, varSItapa, vardhamAna tapa kI 91 olI Adi tapa kiyA, vyaktitva adhyAtmonmukhI hai|450 5.3.14.8 zrI trilocanAzrIjI (saMvat 2007-39) janma sthAna jAmanagara, pitA maganabhAI mAtA jIvIbahana, bAlyavaya meM upadhAna, dIkSA 2007 mRgazira kRSNA 10 447. vahI, pR. 715-17 448. vahI, pR. 717-18 449. vahI, pR. 719-21 450. vahI, pR. 724 444
Page #507
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ muMbaI ghATakopara, gurUNI zrI nemazrIjI / pratidina 3000 zloka kA svAdhyAya, 20 mAlA navakAra maMtra kI va 10 ghaMTA mauna yaha nitya niyama, pAlItANA kI 99 yAtrA 8 bAra, chaTTa ke sAtha sAta yAtrA, zikharajI kI 14 dina meM 14 yAtrA, giranAra kI 15 yAtrA 15 dina meM, vardhamAna olI 105, sahasrakUTa tapa, kalyANaka, do varSItapa, chaH mAsI, cAramAsI. tInamAsI, ar3hImAsI, Der3hamAsI, samavasaraNa, zreNItapa, bhagavAna mahAvIra ke 229 chaTTha, mAsakhamaNa, siddhitapa, 45 upavAsa, teraha kAThiyA ke aTThama, ekAMtara 500 AyaMbila, navapada olI, bIsa sthAnaka, paMcamI, ekAdazI, 14 varSa harI sabjI va Ama kA tyAga, isa prakAra mAno tapa kI pratimA hI ho, aMta meM navakAra maMtra ke 68 akSara kI ArAdhanA hetu 68 upavAsa prAraMbha kiye, kiMtu 61 veM upavAsa meM hI svargavAsinI ho gaIM 1451 5.3.14.9 zrI hetazrIjI ( saMvat 2016 - svargastha ) janma saMvat 1934 jAmanagara, pitA zeTha prAgajIbhAI, mAtA kar3avIbahana pati lakSmIcaMdabhAI, vaidhavya ke pazcAt saMvat 2016 kArtika kRSNA 7 ko zrI guNazrIjI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kI / inake sadupadeza se jAmanagara, rANapura, surendranagara, bhAvanagara, cUr3A Adi sthAnoM para mahilA maMDala sthApita hue / inakI ziSyA zrI vallabha zrIjI dhrAMgadhrA ke zrI ujamazIbhAI kI kanyA thI, ve surendranagara IsvI 2002 meM svargavAsinI huIM 1452 5.3.14.10 zrI vAriSeNAzrIjI ( savaMt 2017-2035 ) janma saMvat 1993 kaccha - mAMDavI, pitA zrI nemIdAsa, mAtA gulAbabahana, dIkSA saMvat 2017 mAgha zuklA 10 ghATakopara muMbaI, gurUNI zrI maMjulA zrIjI / Agama graMthoM kA gahana adhyayana, aMgrejI, marAThI, saMskRta, gujarAtI, hindI, tamila Adi bahubhASAvid / priya ziSyA zrI vajrasenAzrIjI (saMvat 2017 ) Adi 18 ziSyAe~, saMvat 2035 kher3A meM divaMgata 1453 5.3.14.11 zrI sumatizrIjI ( saMvat 2017 se vartamAna) boTAda ke vIzA zrImAlI zrI DuMgarazIbhAI salota kI suputrI, pAlItANA meM saMvat 2017 phAlguna kRSNA 9 ko dIkSA, zrI vallabha zrIjI gurUNI / tapa ke kSetra meM varSItapa 16 upavAsa Adi tapasyAe~ kI / vartamAna meM nArI samAja meM dhArmika saMskAra aura ghara-ghara meM dhArmika bhAvanA pragaTAne kA kArya kara rahI haiM 1454 5.3.14.12 zrI mahimAzrIjI zrI ajita zrIjI kI ziSyA mahimAzrIjI nikhAlasatA kI pratimUrti zramaNI thI, tapa unake jIvana kA prANa thA, vardhamAna tapa kI 62 olI, yAvajjIvana navapada olI, upavAsa se sahasrakUTa tapa, 5 tithi upavAsa, 12 tithi ekAsaNA Adi ArAdhanA calatI rahI, 56 varSa kA sudIrgha saMyama paryAya pAlakara svargavAsinI huiiN| 455 451. vahI, pR. 726-27 452. vahI, pR. 733-34 453. vahI, pR. 729-33 454. vahI, pR. 734 455. vahI, pR. 736-38 445
Page #508
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 5.3.14.13 zrI ratnatrayAzrIjI (saMvat 2023-40) janma kaccha-mAMDavI, putra-zrI ajitacaMdravijayajI, do putriyA~-zrI maMjulAzrIjI, vAriSeNAzrIjI ko dIkSita karane ke pazcAt 65 varSa kI umra meM saMvat 2023 mRgazira zuklA 3 rAjanagara meM pati (prazAMtavijayajI) ke sAtha dIkSA aMgIkAra kii| jIvana paryanta bIyAsaNA, 10 aThAI, varSItapa, siddhitapa, 500 AyaMbila, vardhamAna olI 25 Adi tapa se AtmA ko ujjavala kiyaa| 17 varSa saMyama ArAdhanA kara saMvat 2040 pAlItANA meM svargavAsinI huii|456 5.3.14.14 zrI mayaNAzrIjI (saMvat 2057 se vartamAna) janma vaDhavANa, pitA kAlidAsabhAI, mAtA sAMkalIbahana, vivAha-rANapura ke zrI vrjlaalbhaaii| gRhasthajIvana se hI tapa-tyAga va tattvajJAna ArAdhanA meM saMlagna, jainadharma kA gahana adhyayana kiyaa| pati ke svargavAsa ke pazcAt saMvat 2057 meM 60 varSa kI umra meM hetazrIjI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii|457 5.3.15 AcArya zrI buddhisAgarasUrIzvarajI mahArAja kA zramaNI-samudAya ____108 graMthoM ke praNetA sAgaragaccha ke prakhyAta AcArya zrI buddhisAgarasUrijI ke zramaNI-samudAya meM eka se bar3hakara eka zramaNiyA~ atIta meM huI haiM jo jJAnasaMpannA, nirmala cAritrasaMpannA tathA tapasteja saMpannA thiiN| zrI lAbhazrIjI, daulatazrIjI, amRtazrIjI jaisI sAdhviyA~ saMta jIvana kA Adarza thIM, zrI manoharazrIjI kA nAma caturtha Are kI zramaNI ke rUpa meM sammAna pUrvaka liyA jAtA hai, vartamAna meM bhI zrI jasavaMtazrIjI, indrazrIjI, kusumazrIjI, vibodhazrIjI Adi kA nAma viziSTatA kI sUci meM aMkita hai| sAdhviyoM kI guNa-garimA ke prati ahobhAva vyakta karate hue AcArya zrI buddhisAgarajI ne kahA hai- 'dAso'ham sarvasAdhunAm sAdhvInAM ca vizeSataH' arthAt maiM sabhI sAdhuoM kA dAsa hU~ aura usameM bhI vizeSa rUpa se sAdhviyoM kaa|58 cAritrasampanna sAdhviyoM ne apanI AMtarika guNa saMpatti dvArA jinazAsana ke garimA-koSa kI sadA abhivRddhi kI hai| vartamAna AcArya zrI subodhasAgarajI ma. sA. kI AjJA meM 84 sAdhviyA~ vicaraNa kara rahI haiN| katipaya sAdhviyoM kA ullekhanIya jIvana-vRtta yahA~ aMkita hai| 5.3.15.1 zrI daulatazrIjI (saMvat 1961-svargastha) janma saMvat 1941 udayapura jile ke AmeTa gA~va meM, pitA zrI kezarImalajI copar3A, mAtA DAhIbahana, dIkSA saMvat 1961 mAgha zuklA 5 bIjApura, gurUNI zrI rtnshriijii| ziSyAe~-zrI jayaMtizrIjI, maMgalAzrIjI aadi| cAra bhUjAroDa-AmeTa meM svargavAsa huaa|459 5.3.15.2 pravartinI zrI manohara zrIjI (saMvat 1972-2044) zatAdhika Ayu ko prApta zrI manoharazrIjI zramaNI saMgha meM viziSTa sAdhvI ratna huI haiN| ye jIvana-paryanta jJAna 456. vahI, pR. 738-39 457. vahI, pR. 735 458. vahI, pR. 740 459. vahI, pR. 743-45 446
Page #509
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ aura tapasteja se vibhUSita banakara rhiiN| inakA janma sANaMda jile ke 'pAdera' gA~va ke zrI rAghavajI bhAI kI dharmapatnI pArvatIbahana kI kukSi se saMvat 1942 meM huaa| rAjanagara nivAsI zrI cImanabhAI ke sAtha inakA vivAha sabaMdha mAtra chaH mAsa hI rahA, vaidhavya ke kAraNa vairAgya meM abhivRddhi huI, phalasvarUpa saMvat 1972 vaizAkha zuklA 5 ko zrI sumatizrIjI ke sAnnidhya meM dIkSA aMgIkAra kii| svAbhAvika samatA, RjutA, namratA, gaMbhIratA Adi guNoM se AkRSTa hokara AcArya zrI baddhisAgarajI mahArAja ne apane samadAya meM inheM prathama pravartinI pada se sammAnita kiyaa| inhoMne apane jIvana meM kabhI sUryodaya se pUrva vihAra yA pratilekhana nahIM kiyA, pAMca AyaMbila se nIce tapa nahIM kiyA, nitya bIyAsaNA kiyaa| 95 varSa kI umra taka ubhayakAlIna pratikramaNa khar3e rahakara kiyA, rAtri 12 baje se pUrva zayana nahIM kiyA, 92 varSa kI umra meM AbU ke deharAsara kI 99yAtrA kI, saMvat 2044 ko sAbaramatI meM 102 varSa kI Ayu pUrNa kara ye svargavAsinI huiiN| inake ziSyA parivAra meM zrI hiMmatazrIjI, zrI pramodazrIjI, pravINazrIjI, vibodhazrIjI, sumitrAzrIjI,, umaMgazrIjI, rAjendrazrIjI, candraprabhAzrIjI, jayaprabhAzrIjI, puNyaprabhAzrIjI, prazAMtazrIjI, priyadarzanAzrIjI, cArUzIlAzrIjI, ramyaguNAzrIjI, prazIlayazAzrIjI, kalpazIlAzrIjI, hitaprajJAzrIjI, padmakIrtizrIjI, suvarNarekhAzrIjI, caMdrakIrtizrIjI, ujjavalaprajJAzrIjI, jayadarzitAzrIjI, upazamazIlAzrIjI, puNyakIrtizrIjI Adi viduSI sAdhviyA~ haiN|460 5.3.15.3 zrI amRtazrIjI (saMvat 1972-2018) janma saMvat 1948 gujarAta ke mANasAgAma meM, pitA jIvAbhAI zeTha, mAtA harakorabAI, dIkSA saMvat 1972 jyeSTha kRSNA 3 mANasA, guruunnii-sumtishriijii| ziSyAe~-lalitAzrIjI, aMjanAzrIjI, jayAzrIjI, gaMbhIrazrIjI, maMjulAzrIjI, azoka zrIjI, madhurazrIjI, labdhizrIjI aadi| maMjulAzrIjI kI ziSyAe~-mRgalocanAzrIjI, mayaNalatAzrIjI, suraprabhAzrIjI, viditaratnAzrIjI, bhaavitrtnaashriijii| saMvat 2018 lodarA meM svargavAsa huaa|61 5.3.15.4 zrI pramoda zrIjI (saMvat 1980-2034) janma 1967 jAmanagara, Thakkara kuTumba, mAtA hemakuMvara, dIkSA saMvat 1980 gurUNI-manoharazrIjI, mAtA sAdhvI hiNmtshriijii| adhyayana-vyAkaraNa, nyAya, jyotiSa, karma sAhitya aadi| tapa-varSItapa, aThAI, bIsa sthAnaka vardhamAna olii| ziSyAe~ - pravINAzrIjI, sumitrAzrIjI, caMdraprabhAzrIjI, umaMgazrIjI, vibudhazrIjI aadi| saMvat 2034 vIjApura (gujarAta) meM svrgvaas| 5.3.15.5 zrI pravINAzrIjI (saMvat 1920-2028) janma saMvat 1967 mahesANA, pitA kezavalAlabhAI, mAtA caMdanabahana, dIkSA saMvat 1990 vaizAkha zuklA 6, gurUNI zrI pramodazrIjI, ziSyAe~ zrI rAjendrazrIjI Adi 9, svargavAsa saMvat 2028 meM huaa|463 460. vahI, pR. 741 461. vahI, pR. 747 462. vahI, pR. 748 463. vahI, pR. 750
Page #510
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 5.3.15.6 zrI kusumazrIjI (saMvat 1991-svargastha) janma mahesANA pitA mUlacaMdabhAI mAtA caMpAbahana, dIkSA saMvat 1991 phAlguna zuklA 2 pAlItANA, gurUNI-zrI candrayazAzrIjI (mAtA) tapa-siddhitapa, 500 AyaMbila, 1024 sahasrakUTa ke upavAsa, 16 upavAsa, vardhamAna tapa, navapada, varSItapa 3, aThAI aadi| apane jIvana meM 15 se adhika jina pratimA bharAI, ziSyA-praziSyA-caMdrakalAzrIjI Adi 19 haiN|464 5.3.15.7 zrIvasantazrIjI (saMvat 1992- se vartamAna) janma saMvat 1979 rUpapura meM, dIkSA saMvat 1992 vaizAkha zuklA 10 pAlItANA meN| tapa-bIsa sthAnaka, siddhitapa, mAsakSamaNa, aThAI, dharmacakra, ziSyAe~ zrI vinayaprabhAzrI, snehalatAzrIjI, kalpalatAzrIjI, sUryalatAzrIjI, dharmaratnAzrIjI, harSapUrNAzrIjI, caMdraguNAzrIjI, priyadharmAzrIjI, nayatattvajJAzrIjI, nayanaprabhAzrIjI, punItadharmAzrIjI, pIyUSapUrNAzrIjI, zIlapUrNAzrIjI, nirmalaprabhAzrIjI, muktiratnAzrIjI, rAjaratnAzrIjI, prazAMtapUrNAzrIjI, hitadarzitAzrIjI, samyagdarzitAzrIjI aadi|465 5.3.15.8 zrI vinayendra zrIjI (saMvat 1993-2037) janma saMvat 1978 mANasA, dIkSA saMvat 1993 mAgha kRSNA 11 saannNd| zAMta prakRti kI sarala mahAsAdhvI saMvat 2037 sAbaramatI meM kAladharma ko prApta huiiN| ziSyA praziSyAe~-zrI kiraNalatAzrIjI, tattvaguNAzrIjI, tIrtharatnAzrIjI, zAsanaratnAzrIjI, saMyamaratnAzrIjI aadi|466 5.3.15.9 zrI vibodhazrIjI (saMvat 1994-svargastha) janma saMvat 1974 sAler3A jilA mahesANA, pitA zrI DosAbhAI, pani zrI maNilAla, dIkSA saMvat 1994 mAgha kRSNA 6 mhesaannaa| do viduSI ziSyAe~ - prathama zrI prabodhazrIjI, ye zamazerabahAdura vAle zAha kezava lAla savAIbhAI amadAbAda vAloM kI dharmapatnI thIM, saMvat 2007 kArtika kRSNA 6 ke dina dIkSA grahaNa kii| dvitIya zrI priyalatAzrIjI ye mUlacaMdabhAI aura hIrIbahana amadAbAda vAloM kI suputrI thI, saMvat 2009 meM dIkSita huiiN| tapa-aThAiyA~, cattAri aTTha dasa doya, 16, 10, 9, 4 upavAsa, AyaMvila kI alUNI 11 olI, vardhamAna tapa kI 11 olI, bIsa sthAnaka, ratnapAvaDiyA Adi vividha tapasyAe~ kii| aneka dhArmika prasaMga inakI preraNA se saphala rUpa se Ayojita hue jaise-dIkSA-mahotsava, ujamaNAM, upadhAna, 325 bhagavaMtoM kA aMjanazalAkA mahotsava, 11 pAThazAlAe~, gRha maMdira, upAzraya, vaTavA meM jinamaMdira nirmANa, ghaMTAkarNa, nAkoDAjI, padmAvatI, sarasvatI Adi derIoM kI sthApanA, cha' rI pAlaka vaTavA se pAlItANA saMgha, vaTavA meM 21 bhagavAna kI aMjanazalAkA pratiSThA, dharmazAlA, bhojanazAlA, nIlagArDana tathA vaTavA meM mahAvIra jaina aashrm| 67 464. vahI, pR. 751-52 465. vahI, pR. 753 466. vahI, pR. 762-63 467. vahI, pR. 753-55 448
Page #511
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 5.3.15.10 zrI lalitA zrIjI ( svargavAsa saMvat 2039 ) janma vijApura, 27 varSa kI umra meM verAvala meM dIkSA grahaNa kii| ati zAMta prakRti va apramatta vyaktitva kI dhanI sAdhvI thIM, 8, 16 upavAsa, varSItapa, vardhamAna tapa Adi kaI tapasyAe~ kii| mahesANA meM saMvat 2039 meM inakA svargavAsa huaa| zrI kumudazrIjI, vinayendrazrIjI, urmilA zrIjI, aura kiraNalatA zrIjI ye 4 ziSyAe~ thIM 1468 5.3.15.11 zrI caMdraprabhAzrIjI ( saMvat 1998-2030 ) janma saMvat 1980 mahesANA, pitA zrI kIlAcaMdabhAI, mAtA maNibahana, zrI vrajalAla bhAI mahesANA ke sAtha vivAha saMbaMdha hone se pUrva hI vairAgya-vAsita donoM pati-patnI saMyama mArga para ArUr3ha ho gye| saMvat 1998 mAgha zuklA 13 mahesANA meM zrI pramoda zrIjI ke pAsa ye dIkSita huiiN| 16 upavAsa, do varSItapa, siddhitapa, vardhamAna tapa Adi tapasyAe~ kI, inakI zrI kalpazIlA zrIjI Adi 3 ziSyAe~ bniiN| banArasa cAturmAsa ke pazcAt saMvat 2030 phAlguna kRSNA 6 ko basa durghaTanA kI zikAra banakara ye mahAsAdhvI svargavAsinI ho gaI | 469 5.3.15.12 zrI jayaprabhAzrIjI ( saMvat 2005 - svargastha ) janma saMvat 1978 morabI, pitA zrI prANajIvanadAsa mahetA, mAtA maNibahana, vivAha jAmanagara nivAsI dozI lAlajIbhAI se huA, saMvat 1996 meM eka putrI kA janma huA, 18 varSa kI umra meM vaidhavya ko prApta mAtA jayAbahana ne putrI ke sAtha saMvat 2005 mAgha kRSNA 6 ke dina mahesANA meM zrI pravINazrIjI ke pAsa dIkSA grahaNa kI, putrI * ziSyA kA nAma puNyaprabhAzrI rkhaa| adhyayana va vaktRtvazakti meM ullekhanIya pragati kii| gujarAta, saurASTra madhyapradeza, rAjasthAna Adi sthAnoM para vicaraNa kara pratimA, tIrthapaTa, ujamaNA prabhubhakti- maMDala, sAmAyika maMDala Adi kI sthApanA ke vividha zAsana prabhAvaka kArya kiye 1470 5.3.15.13 zrI priyadarzanAzrIjI ( saMvat 2006-34 ) janma saMvat 1998 jJAnapaMcamI zahara UnAM meM pitA zrI tribhovanadAsa mAtA raMbhAbahana, dIkSA saMvat 2006 vaizAkha zuklA 6 UnA meM, gurUNI zrI pramoda zrIjI / tapa- 8, 16 upavAsa, 500 AyaMbila, varSItapa 2, vardhamAna tapa kI 47 olI Adi tapasyA kii| saMvat 2034 pATaNa meM svargavAsinI huiiN| 471 5.3.15.14 zrI harSaprabhAzrIjI ( saMvat 2008-46 ) janma saMvat 1974 khAnaparar3A (pATaNa) grAma, mAtA mainAbahana, pitA zrI vADIbhAI, vivAha - rAnera nivAsI DAhyAbhAI se huaa| vaidhavya ke pazcAt saMvat 2008 kArtika kRSNA 6 ko pATaNa meM apanI putrI ke sAtha dIkSA / putrI - ziSyA kA nAma zrI pavitralatA zrIjI thaa| inakI gurUNI zrI jazavaMta zrIjI thiiN| saMvat 2046 sAbaramatI ke 468, vahI, pR. 755 469. vahI, pR. 756 470. vahI, 757-58 471. vahI, pR. 759 449
Page #512
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa nikaTa Traka-durghaTanA se svargavAsa huaa| zrI pavitralatAzrIjI kI 3 ziSyAe~-ratnatrayAzrIjI, saumyarasAzrIjI, jayanaMditAzrIjI, praziSyAe~-puSparatnAzrIjI, Rjudrshitaashriijii|472 5.3.16 zrImad vijayahimAcalasUrIzvarajI kA zramaNI-samudAya : vartamAna meM isa samudAya ke pramukha saMgha nAyaka mevAr3a dIpaka paMnyAsa zrI ratnAkara vijayajI haiM, unakI AjJA meM vicaraNa karane vAlI 131 zramaNiyA~ haiM, una meM se upalabdha nAmAvalI isa prakAra hai- zrI AnandazrIjI, zrI girimAzrIjI, zrI sUryaprabhAzrIjI, zrI caMpaka zrIjI, zrI zAMtAzrIjI, zrI bAlAzrIjI, zrI surekhAzrIjI, zrI raMjanazrIjI, zrI zAMtizrIjI, zrI puSpAzrIjI, zrI madanarekhAzrIjI, zrI darzanazrIjI, zrI bhaktizrIjI, zrI amRtakalAzrIjI, zrIpuNyodayAzrIjI, zrI sUryaprabhAzrIjI, zrI vallabhaprabhAzrIjI, zrI suvarNaprabhAzrIjI,273 zrI manohara zrIjI, zrI suguNAzrIjI, zrI mohanazrIjI, zrI satyaprabhAzrIjI, zrI hemalatAzrIjI, zrI kalpalatAzrIjI, zrI kamalaprabhAzrIjI, zrI jeSThaprabhAzrIjI, zrI surekhAzrIjI, zrI saMjayazIlAzrIjI, zrI ratnarekhAzrIjI, zrI supadmendrazrIjI, zrI upendrayazAzrIjI-74 5.3.17 AcArya zrI vijayazAMticandrasUrIzvarajI kA zramaNI-samudAya : isa samudAya meM vartamAna 148 sAdhviyA~ haiM, jinameM kucha AcArya somasundarasUrijI kI AjJAnuvartinI haiM, adhi kAMza sAdhviyA~ AcArya jinacandrasUri kI AjJA meM vicaraNa kara rahI haiM, unameM pramukhA zramaNiyoM ke nAma isa prakAra haiM- pravartinI zrI snehalatAzrIjI, zrI premalatAzrIjI, zrI sUryayazAzrIjI, zrI sUryakalAzrIjI, zrI suvarNakalAzrIjI, zrI suprajJAzrIjI, zrI amitayazAzrIjI, zrI ratnamAlAzrIjI, zrI satvaguNAzrIjI, zrI vivekapUrNAzrIjI, zrI bhavyaratnAzrIjI, zrI surakSitAzrIjI, zrI suprajJAzrIjI, zrI svarNaprabhAzrIjI, zrI suralatAzrIjI, zrI mokSajJAzrIjI, zrI punityshaashriijii| zrI zAMticandrasUrijI kI samudAya meM hI vartamAna AcArya vijaya rAjendrasUrijI kI AjJAnuvartinI 152 sAdhviyoM meM pramukha sAdhviyoM kI nAmAvalI isa prakAra hai- zrI sohanazrIjI, zrI sUryaprabhAzrIjI, zrI prabhaMjanAzrIjI, zrI vinayapUrNA zrIjI. zrI rAjamatizrIjI. zrI saMvegagaNAzrIjI. zrI sajeSThAzrIjI. zaradaparNAzrI, zrI zAsanarasAzrI. zrI zamapUrNAzrIjI, zrI madanarekhAzrIjI, zrI vizvaguNAzrIjI, zrI indukalAzrIjI, zrI zIlaratnAzrIjI, zrI pIyUSaNapUrNAzrIjI, zrI tattvadarzanAzrIjI, zrI suvratAzrIjI, zrI sadguNAzrIjI, zrI AgamarasAzrIjI, zrI virAgarasAzrIjI, zrI rAjaratnAzrIjI aadi| 75 5.3.18 gacchAdhipati AcArya mohanalAlajI mahArAja kA zramaNI-samudAya muMbaI nagarI meM 109 varSa pUrva sarvaprathama pravezakartA, muMbaI nagaroddhAraka AcArya zrI mohanalAlajI mahArAja isa samudAya ke Adya saMsthApaka kahe jAte haiM, vartamAna meM AcArya zrI kIrtisenasUrijI kI AjJA meM 32 sAdhviyoM kA samudAya vibhinna prAntoM meM zAsana kI prabhAvanA karatA huA vicaraNa kara rahA hai, isameM atIta va vartamAna kI kucha pramukha sAdhviyoM ke hI nAmoM kA ullekha prApta huA hai-zrI jaMbUzrIjI, zrI vijayazrIjI, zrI kamala zrIjI, zrI kavindrazrIjI, zrI khAntizrIjI, zrI sajjanazrIjI, zrI premalatAzrIjI, zrI sumaMgalAzrIjI, zrI jayaMtIzrIjI, zrIsaMyamazrIjI, 472. vahI, pR. 761-62 473. samagra jaina cAturmAsa sUcI, 1989, bhAga 15, pR. 173 474. vahI, 2004 I., bhAga 14, pR. 249 475. samagra jaina cAturmAsa sUcI 2004, bhAga 16, 17, pR. 254-57 476. (ka) samagra jaina cAturmAsa sUcI 1989, pR. 162, (kha) vahI, 2004, pR. 258 450
Page #513
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ zrI kIrtiprabhAzrIjI, zrI candraprabhAzrIjI, zrI hemaratnAzrIjI, zrI jayAzrIjI, zrI arUNaprabhAzrIjI, zrI divyadarzanAzrIjI, zrI puSpA zrIjI, zrI jinaratnAzrIjI, zrI gauravapuNyazrIjI, zrI hiraNyalatA zrIjI, zrI vizvapUrNAzrIjI / 5.3.19 AcArya vijayaamRtasUrIzvarajI kA zramaNI - samudAya : hAlAra dezoddhAraka rUpa meM khyAti prApta zrImad amRtasUrijI ke samudAya meM vartamAna AcArya zrI vijaya jinendrasUrijI haiM, ye prAcIna sAhitya ke uddhAraka vidvAn saMta haiM, inakI AjJA meM 23 sAdhviyA~ vicaraNa kara rahI haiM unameM 5 ke hI nAma prApta hue- pravartinI zrI surendraprabhAzrIjI, zrI mRgendraprabhAzrIjI, zrI anaMtaprabhAzrIjI, zrI indraprabhAzrIjI, zrI svayaMprabhAzrIjI / 477 5.3.20 vimalagaccha samudAya kI zramaNiyA~ : vimalagaccha samudAya AcArya zrI zAMtivimalasUrIzvarajI ke nAma se khyAti prApta haiM, vartamAna isa gaccha ke adhipati AcArya zrI pradyumnavimalasUrijI haiM, inakI AjJA meM vicaraNa kara rahIM 31 sAdhviyoM meM se kucha pramukhAoM ke nAmollekha mAtra samagra cAturmAsa sUcI se prApta hue zrI bhuvanazrIjI, zrI manoramAzrIjI, zrI nayaprajJAzrIjI, zrI guNasenAzrIjI, zrI bhavyakalAzrIjI, zrI pIyUSapUrNAzrIjI, zrI bhavyapUrNAzrIjI, zrI mahApUrNAzrIjI, zrI priyadarzanAzrIjI, zrI devasenA zrIjI, zrI matiprajJAzrIjI, zrI mokSalatA zrIjI 1478 - 5.3.21 zrI saudharma bRhattapAgacchIya tristutika samudAya kI zramaNiyA~ zrI saudharma bRhattapAgacchIya tristutika samudAya ke pravartaka AcArya zrI rAjendrasUrijI mahArAja haiM, jo abhidhAna rAjendrakoSa ke sarjaka AtmapurUSArthI mahAna sAdhaka hue| vartamAna meM yaha gaccha cAra zAkhAoM meM vibhakta ho gayA hai- (1) zrImad vijayajayantasenasUri ( 2 ) zrImad vijayahemendrasUrijI (3) AcArya labdhicandrasUrijI (4) muni zrI jyaanndvijyjii| inameM prathama do zAkhAoM meM kramazaH 115 aura 63 sAdhviyA~ haiM tRtIya aura caturtha zAkha meM sAdhviyA~ nahIM haiN| kula tristutika gaccha kI vartamAna meM 178 sAdhviyA~ haiN| jinameM viduSI, tapa sAdhikAeM, zAsanaprabhAvikAe~ kaI zramaNiyA~ hai / jinhoMne apane vaiduSya se tapAgaccha samudAya meM eka viziSTa pahacAna kAyama kI hai| unakA upalabdha jJAtavya yahA~ aMkita hai| 5.3.21.1 zrI amarazrIjI ( saMvat 1926-34) ye saudharma bRhattapAgaccha kI sarvaprathama sAdhvI haiM, inhoMne saMvat 1926 phA. kR. 8 ke dina varakANA tIrtha meM zrImad vijayarAjendrasUrIzvarajI ma. sA. se dIkSA grahaNa kI, inake sAtha hI inakI eka sakhI lakSmIbAI bhI dIkSita huii| inhoMne mAravAr3a, mAlavA Adi aneka grAma, nagaroM meM vicarakara dharma kI mahatI prabhAvanA kI thii| saMvat 1934 mAgha zu. 8 ko dAhoda meM ApakA svargavAsa huaa| 179 477. samagra jaina cAturmAsa sUcI, 2004 I., bhAga 19, pR. 260 478. samagra jaina cAturmAsa sUcI, 2004, 3/20, pR. 261 479. zrI rAjendra jyoti, pR. 71 mohanakher3A tIrtha, vI. ni. saMvat 2503 451
Page #514
--------------------------------------------------------------------------
________________ 5.3.21.2 mahattarikA sAdhvI vidyAzrIjI ( saMvat 1934-62 ) bhopAvara nivAsI zAha devacaMdajI kI ye suputrI thiiN| vivAha ke lagabhaga tIna varSa bAda hI ye vidhavA giiN| ekabAra inakI A~khoM meM asahya pIr3A huI, auSadhopacAra se bhI ArAma nahIM hone para inhoMne saMkalpa kiyA ki yadi merI netra - pIr3A zAMta ho jAyegI to maiM dIkSA grahaNa kruuNgii| isa zubha saMkalpa ke eka mAsa pazcAt hI ye netra - pIr3A se mukta ho gaIM, usake bAda saMvat 1934 rAjagar3ha meM amara zrIjI ke sAnnidhya meM dIkSita huiiN| inakI yogavidyA meM vizeSa rUci thI, ardharAtri meM uThakara ghaMToM padamAsana, utkuTAsana va anyAnya AsanoM meM kAyotsarga kiyA karatI thIM / tristutika sAdhvI samudAya meM ye 'prathama mahattarikA sAdhvI' ke rUpa meM pratiSThita huiiN| usake pazcAt 60 ke lagabhaga viduSI sAdhviyA~ huiiN| zrI mohanakher3A tIrtha meM smAraka rUpa meM inakA samAdhi maMdira hai 1480 5.3.21.3 pravartinI zrI premazrIjI ( saMvat 1940-88 ) janma saMvat 1951 Azvina pUrNimA ko jAlora jile ke kobA (Ahora ) grAma meM pitA zAha umAjI poravAla, mAtA lakSmIbAI, pati bhUtAjI poravAla, vaidhavya ke pazcAt saMvat 1940 aSAr3ha zuklA 6 ko harajI meM dIkSA, gurUNI zrI vidyAzrIjI, saMvat 1962 khAcaroda meM pravartinI pada praapti| mAlavA, mAravAr3a, gujarAta Adi aneka kSetroM meM vicaraNa kara tapa, japa, udyApana, sAmAyika, pUjA, prabhAvanA ke dhArmika kArya kiye| saMvat 1988 vaDanagara meM dehavilaya huaa| zrI rAyazrIjI ko apane sarva adhikAra pradAna kiye| 481 5.3.21.4 zrI mAnazrIjI ( saMvat 1941-90) janma saMvat 1914 bhInamAla (mAravAr3a) pitA - upakezavaMza ke vRddhazAkhIya zreSThI zrI dalIcaMdajI bAnA, mAtA naMdAbAI, pati bhInamAla nivAsI dhUpacaMdajI osavAla, tIna mAsa pazcAt hI pativiyoga, dIkSA saMvat 2041 bhesavADA meN| inakI sAdhuzIlatA, vyAkhyAnazailI, adhyayana prIti, kriyA parAyaNatA aura AjJAkAritA ne inheM zIghra hI gurUjanoM kA priyapAtra banA diyA, inhoMne aneka tIrthoM kI yAtrA va grAmAnugrAma vihAra kara zAsana kI khUba prabhAvanA kI, saMvat 1990 Ahora meM eka mAsa ke anazana ke sAtha isa nazvara deha kA parityAga kiyaa| inakI bhAvazrIjI, kamalazrIjI, puNyazrIjI, lalita zrIjI, manohara zrIjI, vinayazrIjI, sumatAzrIjI, sohana zrIjI, gulAba zrIjI Adi 40 se adhika ziSyAe~ thIM, jinameM kaI prabhAvazAlI sAdhvI ke rUpa meM vikhyAta hai / 482 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 5.3.21.5 zrI gulAba zrIjI (saM. 1967 - svargastha ) inakA janma saMvat 1953 kArtika zuklA 13 ratalAma meM huA saMvat 1966 meM patideva kA avasAna hone para saMvat 1967 Azvina zuklA 10 ko sAdhvI mAnazrIjI ke pAsa dIkSA grahaNa kI 14833 480. vahI, pR. 71 481. jinazAsana nAM zramaNIratno, pR. 765-66 482. vahI, pR. 766-67 483. vahI, pR. 767 452
Page #515
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 5.3.21.6 zrI maganazrIjI (saM. 1971 - ) inakA janma bhInamAla meM saMvat 1946 bhAdrapada kRSNA 13 ko huaa| 1961 meM vivAha aura 1969 meM vaidhavya A jAne para saMvat 1971 meM zrI mAnazrIjI ke pAsa dIkSA grahaNa kii|484 5.3.21.7 zrI hetazrIjI (saM. 1972- ) inakA janma saMvat 1955- Azvina zuklA 10 ko Ahora meM huA 1968 meM vivAha aura 1969 meM pativiyoga ho jAne ke pazcAt saMvat 1972 meM zrI mAnazrIjI ke pAsa dIkSA huii| ye bahuzrutI, vyavahAra kuzala, adhyayana-adhyApana meM dakSa aura AjJAMkita sAdhvI ke rUpa meM prakhyAta huiiN|485 5.3.21.8 zrI lAvaNyazrIjI (saMvat 1996-2047) zrI lAvaNyazrIjI kA janma saMvat 1968 sUrata zahara meM pitA dhannAlAlajI aura mAtA motIbAI ke yahA~ huA, AlAsaNa nivAsI zrI chogAlAlajI ke sAtha vivAha saMbaMdha mAtra do mAsa rahA, unake svargavAsa ke pazcAt saMvat 1996 mRgazira zuklA 12 ko AkolI gA~va meM dIkSA huI gurUNI zrI kaMcanazrIjI ke sAnnidhya meM inakA bahumukhI vikAsa huA, vizeSataH vyAkhyAna zailI rocaka aura atyaMta prabhAvazAlI thI, kaiyoM ko dharma meM sthira kara, anekoM ko dIkSA pradAna kara, samAja va zAsana prabhAvanA ke anekavidha kAryoM meM apanA yogadAna dekara bhInamAla meM saMvat 2047 vaizAkha zuklA 11 ko samAdhipUrvaka paraloka kI ora prayANa kiyaa|486 5.3.21.9 DaoN. zrI priyadarzanAzrIjI (saMvat 2020 se vartamAna) viduSI sAdhvI priyadarzanAzrIjI kA janma saMvat 2004 mRgazira zuklA 3 ko rAjagar3ha (ma. pra.) meM tathA dIkSA saMvat 2020 phAlguna zuklA 3 ko mohanakheDA tIrtha meM huI, ye sAdhvI zrI hetazrIjI kI ziSyA bniiN| inhoMne DaoN. sAgaramalajI jaina ke nirdezana meM "AcArAMga kA nItizAstrIya adhyayana" viSaya para zodha-prabandha likhA hai jo pArzvanAtha vidyApITha vArANasI se san 1995 meM prakAzita huA hai|487 5.3.21.10 DaoN. zrI sudarzanAzrIjI (saMvat 2025 se vartamAna) inakA janma rAjagar3ha (ma. pra.) meM 2007 zrAvaNa kRSNA 5 ko huaa| saMvat 2025 kAlguna zuklA 7 ke dina zrI hetazrIjI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kI, dIkSA Ahora meM huii| inhoMne bhI DaoN. sAgaramalajI jaina ke nirdezana meM 'AnaMdaghana kA rahasyavAda' viSaya lekara mahAnibaMdha likhA hai| vArANasI se inhoMne pI. eca. DI. kI upAdhi prApta kI hai| zrI priyadarzanAzrIjI evaM sudarzanAzrIjI ne sammilita rUpa se jaina sAhitya bhaMDAra ko kaI pustakoM kA anudAna diyA hai, sAdhvIdvaya ne abhidhAna rAjendrakoSa mahAgrantha se 2667 sUktiyoM ko saMkalita kara 'sUkti sudhArasa' 7 khaNDoM meM hiMdI bhASA meM taiyAra kiyA hai| isake atirikta inake nimna graMtha bhI prakAzita haiM488 - 484. vahI, pR. 767 485. vahI, pR. 767. 486. vahI, pR. 768 487. vahI, pR. 770 488. prApti sthAna-Adhunika vastra vikretA, sadara bAjAra, bhInamAlA, ji. jAlora (rAja.) 453
Page #516
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa zrImad rAjendrasUriH jIvana saurabha, abhidhAna rAjendra koSa meM jaina darzana vATikA, abhidhAna rAjendra koSa meM kathA kusuma, jina khojA tina pAiyA, jIvana kI muskAna, sugNdhit-sumn| 5.3.21.11 AcArya zrI vijayarAjendrasUrijI kA avaziSTa zramaNI-samudAya89 krama sAdhvI nAma janma saMvat sthAna dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna gurUNI nAma 1. zrI kusumazrIjI - bAgarA 2003 vai. zu. 3 bAgarA zrI hetazrIjI 2. zrI kumudazrIjI 1981 bAgarA 2003 vai. zu. 3 bAgarA zrI hetazrIjI 3. zrI mahAprabhAzrIjI 1970 rAjagar3ha 2008 - rAjagar3ha zrI hetazrIjI 4. zrI bhuvanaprabhAzrIjI 1991 karavuNa 2011 vai. zu. tharAda zrI hIrazrIjI 5. zrI svayaMprabhAzrIjI alirAjapura 2012 ASA. zu. 11 mohanakher3A zrI hetazrIjI 6. zrI damayaMtIzrIjI 1987 dAsapA 2015 jye. zu. 10 sAyalA zrI lAvaNyazrIjI 7. zrI premalatAzrIjI - tharAda 2017 ASA. zu. 6 tharAda zrI hetazrIjI 8. zrI pUrNakiraNazrIjI - tharAda 2017 ASA. zu. 6 tharAda 9. zrI kanakaprabhAzrIjI 1994 tharAda 2022 mA. zu. 13 tharAda 10. zrI kalpalatAzrIjI - tharAda 2022 mA. zu. 13 tharAda zrI svayaMprabhAzrIjI 11. zrI mahimAzrIjI 1989 kailAzanagara 2024 vai. zu. 11 siyANA zrI hetazrIjI 12. zrI komalalatAzrIjI - sAdhu 2023 jye. zu. 2 zrI lAvaNyazrIjI 13. zrI sunaMdAzrIjI 2002 kaThora 2022 jye. kR. 6 bhInamAla zrI hetazrIjI 14. zrI harSapUrNAzrIjI 1984 AkolI 2025 jye. zu. 6 AkolI zrI lAvaNyazrIjI 15. zrI sUryakiraNAzrIjI - meMgalavA 2026 mR.zu. 6 AkolI zrI lAvaNyazrIjI zrI sUryodayAzrIjI bIjApura 2026 mR.zu. 6 AkolI zrI lAvaNyazrIjI 17. zrI snehalatAzrIjI 2013 AkolI 2026 mR.zu. 6 AkolI zrI lAvaNyazrIjI 18. zrI kailAzazrIjI 2011 bIjApura / 2027 tA. zu 11 jAlora zrI damayantIzrIjI 19. zrI anantaguNAzrIjI 2017 ratalAma 2027 mA. zu. 7 kukSI zrI prabhAzrIjI 20. zrI candrayazAzrIjI 1995 sAnDerAva 2027 mA. zu. 11 koselAva zrI hIrazrIjI 21. zrI zazikalAzrIjI 1999 tharAda 2030 phA. zu. 10 tharAda zrI muktizrIjI 22. zrI zaziprabhAzrIjI 2005 tharAda 2030 phA. zu. 10 tharAda zrI hetazrIjI 23. zrI AtmadarzanAzrIjI 2018 rAjagar3ha 2035 vai. zu. 3 mohanakher3A zrI mahAprabhAzrIjI 24. zrI hitaprajJAzrIjI 1998 dhAnerA 2035 vai. zu. 7 dhAnerA zrI svayaMprabhAzrIjI sAthu 489. 'zramaNIratno', pR. 770-72 454 For Private Personal Use Only
Page #517
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ dIkSA sthAna gurUNI nAma sAlA amadAbAda zrI svayaMprabhAzrIjI Ahora zrI kusumaprabhAzrIjI Ahora zrI sUryakiraNazrIjI Ahora zrI mahAprabhAzrIjI siyANA zrI sUryakiraNAzrIjI siyANA zrI AtmadarzanAzrIjI bhAMDava purAtIrtha zrI svayaMprabhAzrIjI bAgarA zrI mahAprabhAzrIjI tharAda zrI kusamazrIjI siyANA zrI svayaMprabhAzrIjI tharAda zrI svayaMprabhAzrIjI tharAda zrI zazikalAzrIjI tharAda zrI zazikalAzrIjI krama sAdhvI nAma janma saMvat sthAna dIkSA saMvat tithi 25. zrI arUNaprabhAzrIjI 26. zrI bhavyaguNAzrIjI 2025 ratalAma 2038 mR. zu. 3 27. zrI vasaMtamAlAzrIjI 1998 tharAda - mA. zu. 10 . zrI samyagprabhAzrIjI - pAdarU 2040 aSA. zu. 5 29. zrI samyagdarzanAzrIjI 2025 indaura 2040 aSA. kR.5 30. zrI puNyaprabhAzrIjI - siyANA 2040 ma. kR. 11 31. zrI puNyadarzanAzrIjI 2022 siyANA 2040 ma. kR. 11 32. zrI mokSaguNAzrIjI 2026 tharAda 2041 mA. zu. 13 . zrI divyadarzanAzrIjI 2011 devalagA~varAjA 2040 jye. kR. 6 34. zrI ratnayazAzrIjI 2008 tharAda 2040 jye. zu. 12 35. zrI saumyaguNAzrIjI 2021 tharAda 2041 mR. zu.9 36. zrI kaivalyaguNAzrIjI 2013 tharAda 2042 mA. zu. 13 37. zrI divyadRSTAzrIjI tharAda 2042 jye. zu. 0 38. zrI avicaladRSTAzrIjI 2015 tharAda 2042 jye. zu. 0 39. zrI anupamadRSTAzrIjI tharAda jye. zu. 10 40. zrI amitadRSTAzrIjI - tharAda zu. 10 41. zrI anaMtadRSTAzrIjI tharAda 2042 42. zrI vidvadguNAzrIjI tharAda 43. zrI akSayaguNAzrIjI 2023 amadAbAda 2042 mR. zu. 7 44. zrI darzitaguNAzrIjI 2019 tharAda 2043 45. zrI darzitakalAzrIjI 2020 tharAda 2043 46. zrI darzanakalAzrIjI 2023 tharAda 2043 47. zrI raMjanamAlAzrIjI 2000 tharAda kR. 6 48. zrI zAsanalatAzrIjI siyANA zu. 3 49. zrI tattvalatAzrIjI 2025 ratalAma 2044 jye. zu. 11 50. zrI cArUdarzanAzrIjI 2025 Ahora 2045 phA. zu. 3 51. zrI anekAMtalatAzrIjI 2024 bhInamAla 2045 jye. zu. 10 52. zrI mayUrakalAzrIjI - tharAda 2045 kA. kR. 4 53. zrI vijJAnalatAzrIjI 2018 siyANA 2045 mR. zu. 6 tharAda 2042 2042 tharAda tharAda zu. 10 tharAda zrI svayaMprabhAzrIjI amadAbAda # tharAda tharAda zrI zazikalAzrIjI ## tharAda 2043 # dhAnerA siyANA ratalAma ratalAma zrI vasaMtamAlAzrIjI zrI komalalatAzrIjI zrI snehalatAzrIjI zrI snehalatAzrIjI zrI komalalatAzrIjI zrI zazikalAzrIjI zrI snehalatAzrIjI bhInamAla tharAda siyANA
Page #518
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa dIkSA sthAna siyANA pAdarU nArolI tharAda tharAda pAlItANA krama sAdhvI nAma janma saMvat sthAna dIkSA saMvat tithi 54. zrI mokSapUrNAzrIjI 1989 lAsa 2045 mR. zu. 6 55. zrI zaradaprabhAzrIjI - pAdarU 2045 mA. kR. 1 56. zrI jIvanakalAzrIjI 2026 nArolI 2045 mA. kR. 6 57. zrI siddhAntaguNAzrIjI - tharAda 2045 ___phA. zu. 3 58. zrI samakitaguNAzrIjI - tharAda 2045 phA. zu. 3 59. zrI zItalaguNAzrIjI 2030 rAvaTI 2045 vai. zu. 1 60. zrI cAritrakalAzrIjI 2025 amadAbAda 2045 vai. zu. 6 61. zrI kalparekhAzrIjI 2033 bharatapura 2045 jye. zu. 6 62. zrI yazolatAzrIjI 2027 peDhApura 2047 aSA. zu. 2 63. zrI bhaktirasAzrIjI 64. zrI vinItAzrIjI - jeTA 2047 aSA. zu 11 65. zrIvAtsalyaguNAzrIjI - tharAda 2947 ASA. zu. 11 66. zrI vairAgyaguNAzrIjI tharAda 67. zrI harSitazrIjI gurUNI nAma / zrI kusumazrIjI zrI sUryakiraNAzrIjI zrI zazikalAzrIjI zrI svayamprabhAzrIjI zrI svayaMprabhAzrIjI zrI svayaMprabhAzrIjI zrI zazikalAzrIjI zrI premalatAzrIjI zrI komalalatAzrIjI amadAbAda amadAbAda AkolI zrI svayaMprabhAzrIjI tharAda tharAda 456
Page #519
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara-paramparA kI zramaNiyA~ 5.4 aMcalagaccha kI zramaNiyA~ (saMvat 1146 se adyatana) candrakula se niSpanna pravartamAna gacchoM meM prAcInatA kI dRSTi se kharatara aura tapAgaccha ke bAda aMcalagaccha kA sthAna AtA hai| isa gaccha ke tIna nAma hai-vidhipakSa, aMcalagaccha aura aclgcch| bRhadgacchIya AcArya jayacandra sUri ke ziSya vijayacandragaNi aparanAma AryarakSitasUri dvArA vi. saM. 1169 meM vidhimArga kI prarUpaNA aura usake pAlana karane se yaha gaccha astitva meM aayaa| aMcalagaccha nAma ke saMbaMdha meM yaha ghaTanA prasiddha hai, ki kuDI vyavahArI nAmaka zrAvaka ne caulukya nareza kumArapAla kI sabhA meM AryarakSita sUri ko apane uttarIya ke eka chora se bhUmi kA pramArjana kara vaMdana kiyA aura kumArapAla kI jijJAsA para hemacandrAcArya ne vaMdana kI ukta vidhi ko zAstrokta batAyA, taba kumArapAla ne vidhipakSa ko 'aMcalagaccha' nAma pradAna kiyaa| yaha ghaTanA saMvat 1213 kI hai| prAcIna prazastiyoM, zilAlekhoM-pratimAlekhoM Adi se bhI aMcalagaccha nAma kI hI puSTi hotI hai|490 isa gaccha meM jayasiMhasUri, dharmaghoSasUri, mahendrasUri, dharmaprabhasUri, mahendraprabhasUri, jayazekharasUri, merUtuMgasUri, jayakezarIsUri, dha mamUrtisUri, kalyANasAgarasUri Adi prabhAvaka aura vidvAn jainAcArya tathA munijana ho cuke haiN| jaina paramparA meM samaya-samaya para udbhuta aneka gaccha jahAM vilupta ho gaye, vahIM aMcalagaccha Aja bhI vidyamAna hai| jisakA zreya isake kriyA sampanna munirAjoM va sAdhviyoM ko hai| Aja bhI aMcalagaccha meM AcArya zrI gautamasAgarasUrIzvarajI ke paTTadhara AcArya zrI guNasAgarasUrijI kI AjJA meM 239 sAdhviyA~ vicaraNa kara rahI haiN| yahA~ hama atIta se vartamAna taka kI sAdhviyoM kA prabhAvI vyaktitva evaM kRtitva prastuta kara rahe haiN| 5.4.1 mahattarA samayazrIjI (saMvat 1146) ___ aMcalagaccha kI prathama mahattarA sAdhvI jI ke rUpa meM ApakA gauravapUrNa sthAna hai| bhAvasAgara gurvAvalI meM ullekha hai ki AryarakSitasUri vicaraNa karate hue viuNapa baMdara meM Aye, vahA~ vaMkA zeTha ke putra koDI vyavahArI ko pratibodha dekara apanA zrAvaka bnaayaa| usakI 'somAI' nAma kI patrI thI. jo eka karoDa ya ke svarNa AbhUSaNoM se hara samaya ladI rahatI thI, AcArya zrI kA upadeza zravaNa kara usane una sabakA tyAga kara apanI 25 sakhiyoM ke sAtha dIkSA grahaNa kii| bAda meM use 'mahattarA' pada pradAna kiyA gyaa|91 ullekha hai, ki AryarakSitasUri ke parivAra meM 203 mahattarA sAdhvI, 82 pravartinI sAdhvI va 1130 sAdhvI kula 1315 sAdhviyoM meM samayazrI 'prathama mahattarA' sAdhvI thii|492 5.4.2 jinasuMdarI gaNinI (saMvat 1288) Apa vidhipakSa kI ati viduSI labdhapratiSTha sAdhvI thiiN| AcArya devanAga ne saMvat 1288 meM Apake liye muni zIlabhadra se govindagaNi ke 'karmastava' para TIkA likhAI thii| Apane bhI saMvat 1313 caitra zuklA 8 ravivAra ke 490. (ka) prayojaka-pArzva, 'aMcalagaccha digdarzana, pR. 49, muMbaI 1968, (kha) DaoN. zivaprasAda, acalagaccha kA itihAsa, zramaNa' svarNa jayaMti aMka, aprela-jUna 1999, pR. 112 pArzvanAtha vidyApITha, vArANasI 491. aMcalagaccha digdarzana, pR. 48-50 492. vahI, pR. 281 457
Page #520
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa dina pAlanapura meM seTha vIrajI osavAla ke putra zrIkumAra kI dharmapatnI padmazrI se paMcamI kathA kI pustaka likhavAkara' sAdhvI lalitasuMdarI gaNinI ko bheMTa kI thI / 493 5.4.4 tilakaprabhA gaNinI ( saMvat 1384 ) AryarakSitasUri ke samaya prathama mahattarA sAdhvI samayazrI ke bAda do sau varSoM ke madhya jinasuMdaragaNinI ke sivAya aMcalagacchIya sAdhviyoM kA koI ullekha prApta nahIM hotaa| kiMtu saMvat 1384 bhAdrapada zuklA 1 zanivAra, khaMbhAta meM likhita 'paryuSaNAkalpa Tippanaka' kI prati meM 'tilakaprabhA gaNinI' ke ullekha ke AdhAra para yaha jAnA jA sakatA hai ki 'samayazrI' ke bAda bhI eka ke bAda eka sAdhvI kI vidyamAnatA kI zrRMkhalA calI hogii| yaha puSpikA mahaM. ajayasiMha ne likhI hai| 494 5.4.5 mahattarA mahimAzrI ( saMvat 1445 ke lagabhaga ) Apa aMcalagaccha ke AcArya merUtuMga ke sampradAya kI tejasvI sAdhvI thii| sUrijI ne Apako 'mahattarA' pada se vibhUSita kiyA thaa| inakA samaya saMvat 1445 se 1471 kA hai| Apane 'upadeza ciMtAmaNi avacUri' racI 1495 zrI mahima zrI mahattarA e, mAlhataMDe thApiyA mahattarA bhAri / sAha varasaMdhi ucchava kIyA e, mAlhaMtaDe jaMbU nayara maMjhAri // - merUtuMgasUri rAsa 5.4.6 pravartinI merUlakSmI (saMvat 1445 ) Apa bhI saMvat 1445 ke lagabhaga huIM, aisA anumAna hai| Apake racita do stotra - 'AdinAtha stavanam aura 'tAraMgA maMDana zrI ajitanAtha stavana' zIlaratnasUri kRta cAra stotroM ke sAtha upalabdha hone se Apako unake samakAlIna mAnA gayA hai| ApakI ye donoM kRtiyA~ praur3hAvasthA kI hI haiN| anukrama se 7 aura 5 zloka parimANa ye kRtiyAM laghukAya hone para bhI sarasa aura pravAhapUrNa hai| isakI bhASA bhI prAJjala hai| prathama stotra meM chaMda - vaividhya se yaha jAnA jA sakatA hai ki ye chaMda aura sAhitya kI jJAtA paMDitA sAdhvI thIM 1496 5.4.7 sAdhvI satyazrI (saMvat 1566 ) saMvat 1566 Azvina zuklA dvitIyA gurUvAra ko zrI harSamaMDanagaNiMdra ziSya vAcaka harSamUrtigaNi ne kavi depAla racita 126 padya kI 'caMdanabAlA caupAI' ANaMda zrIgaNinI kI ziSyA satyazrI ko likhakara dii| yaha prati karpaTagaMja meM likhI hai / 497 493. jaina pustaka prazasti saMgraha, prazasti saMkhyA 12, 13 494. aMcalagaccha dig darzana pR. 162-163 495. A. vijaya municandrasUrijI ke patra se ullikhita 496. (ka) dR. jaina satyaprakAza, varSa 9 pR. 1401 (kha) aMcala. digdarzana, pR. 256 497. jai. gu. ka. bhAga 1, pR. 135 458
Page #521
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara - paramparA kI zramaNiyA~ 5.4.8 sAdhvI pratApazrI (saMvat 1619 ) vi. saMvat 1619 meM jalAluddIna akabara ke rAjyakAla meM zrI dharmamUrtisUri ke vijaya rAjya meM mahopAdhyAya puNyalabdhi ke ziSya upAdhyAya bhAnulabdhi kI AjJAnuvartinI sAdhvI candralakSmI kI ziSyA karamAI kI ziSyA 'pratApa zrI' kA ullekha hai| isa varSa ke mArgazIrSa zuklA 2 zukravAra ko mevAta - maMDala ke aMtargata tijArA nagara meM inake paThana hetu 'jJAnapaMcamI kathA' kI prati likhI gaI thI 1498 5.4.9 sAdhvI karamAI ( saMvat 1633 ) saMvat 1633 bhAdrapada zuklA 15 zukravAra ko 'rayavoMDI nagara' meM dharmamUrtisUri ke vijaya rAjya meM bhAnulabdhi kI ziSyA sAdhvI karamAI ke paThanArtha sevakakRta 'RSabhadeva vivAhaluM' kI prati khimarAja ne likhii| muni lAkhA kI gurU paTTAvalI ke anusAra dharmamUrtisUri ke ziSya parivAra meM 5 mahattarA 11 pravartinI evaM 57 sAdhviyA~ thiiN| ApakA AcArya kAla saMvat 1602 se 1671 taka thA / 499 5.4.10 sAdhvI kuzalalakSmI (saMvat 1648 ) saMvat 1648 poSa zuklA 3 budhavAra ko aMcalagaccha ke vAcaka vivekazekhara ne 'zAMti mRgasuMdarI kI caupaI kI prati sAdhvI kuzalalakSmI ke paThanArtha likhii| yaha prati 'vIravijaya upAzraya amadAbAda no bhaMDAra' (dA. 17 ) meM saMgrahita hai| Apa sAdhvI vimalAjI kI ziSyA thIM 1500 5.4.11 sAdhvI vimalazrI (saMvat 1670 ) inhoMne saMvat 1670 meM bAlotarA cAturmAsa ke samaya 'upAdhyAya meghasAgara jI kI gaMhulI' rcii| 501 5.4.12 sAdhvI sahajalakSmI ( saMvat 1673 ) Apa aMcalagaccha kI sAdhvI vAlhAjI kI ziSyA lAlAjI kI ziSyA sumatalakSmI kI ziSyA thiiN| Apane vAcaka megharAja racita 'jJAtAsUtra 19 adhyayana para bhAsa' kI prati saMvat 1673 meM likhii| isa prati kI puSpikA meM ina sabakA nAmollekha hai| 502 5.4.13 bhuja va khaMbhAta meM sAdhviyA~ ( saMvat 1677 ) vAcaka devasAgara jI (aMcala) ke patrAnusAra saMvat 1677 bhuja meM nayazrI, rUpazrI, kSIrazrI Adi sAdhviyA~ tathA khaMbhAta meM yazazrI, suvarNazrI, lakSmIzrI, ratnazrI, indirAzrI Adi sAdhviyoM kA cAturmAsa thA 1503 498. (ka) aMcala. digdarzana pR. 361, (kha) DaoN. zivaprasAda, aMcala kA iti., pR. 133 499. (ka) aMcala. digdarzana, pR. 361, (kha) jai. gu. ka. bhAga 1 pR. 212 500. (ka) aMcala, digdarzana, saMkhyA 1556, (kha) jai. gu. ka. bhAga 2, pR. 212 501. aMcala. digdarzana, pR. 413 502. jai. gu. ka. bhAga 3, pR. 6, aMcala. digdarzana, saMkhyA 1557 503. aMcala. digdarzana, pR. 413 459
Page #522
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 5.4.14 sAdhvI vAhalA 'vAlhA' (saMvat 1684, 1699) kharataragaccha ke upAdhyAya zrI samayasuMdara racita 'valkalacIrI rAsa' 225 kar3I, saMvat 1681 jaisalamera meM racita hai. vaha saMvata 1699 meM aMcalagaccha ke paM. gaNazIla ne AgarA meM sAdhvI vAlhA jI ke paThanArtha likhaa| isakI prati, jinacAritrasUri saMgraha muMbaI pothI 85 naM. 1328 meM hai|504 isake atirikta vidyAvijayakRta 'nemirAjula lekha caupaI' kI saMvat 1684 kI AgarA meM likhI prati para bhI sAdhvI vAlhA jI kA ullekha hai|05 5.4.15 sAdhvI vidyAlakSmI (saMvat 1712) __ Apa aMcalagaccha kI sAdhvI rahI kI ziSyA adU kI ziSyA mAnAjI kI ziSyA thiiN| Apake par3hane ke liye kalyANakRta 'dhanyavilAsa rAsa' kI pratilipI jeTha kR. 5 saMvat 1712 meM kI gaI, yaha hastaprati mohanalAla jI no bhaMDAra, sUrata, (po. 122) meM saMgrahita hai|506 5.4.16 sAdhvI padmalakSmI (saMvat 1720) Apa sAdhvI zrI hemA kI ziSyA thiiN| vAcaka bhAvazekhara ne saMvat 1720 mAgha zu. 5 zukravAra ko bhuja meM 'sAdhuvaMdanA' kI prati ukta sAdhvIjI ke vAcanArtha likhii|507 yaha prati zrI lAbhavijaya jJAnabhaMDAra rAdhanapura meM hai|508 5.4.17 sAdhvI lAlA (saMvat 1721) ___ Apa aMcalagaccha ke bhaTTAraka amarasAgarasUri ke ziSya ratnazIlajI kI ziSyA thiiN| ApakI gurUNI kA nAma sAdhvI vAlhA jI thaa| inhoMne saM. 1721 mArgazIrSa kR. 11 gurUvAra ko zrI nemikuMjara kRta 'gajasiMharAsa' kI prati likhii|509 Apane hI muni puNyakIrti kRta 'puNyasAra rAsa' kI prati saMvat 1666 meM tathA saMvat 1721 kArtika zu. 14 ko dina rAjazIlakRta 'vikrama khApara carita caupaI' kI prati bhI likhii|510 5.4.18 sAdhvI lAvaNyazrI (saMvat 1734) Apa atyanta mahimAvanta sAdhvI jI thiiN| AMcalagaccha ke lAvaNyacandra muni ne apanI racanA 'sAdhuvaMdanA' evaM 'sAdhu guNabhAsa' ke aMta meM Apako praNAma kiyA hai| sAdhuvaMdanA kI racanA saMvat 1734 zrAvaNa zu. 13 sirohI meM tathA 'sAdhuguNabhAsa' kI racanA saMvat 1734 phAlguna zu. 11 pattana nagara meM kI gaI thii| nAthAgaNi ke ziSya dharmacandra dvArA likhita isakI hasta prati mahAvIra jaina vidyAlaya muMbaI naM. 630 meM saMgrahita hai||| 504. jai. gu. ku. bhAga 2, pR. 377 505. aMcala. digdarzana saMkhyA 1750 506. (ka) jai. gu. ka. bhAga 3, (kha) pR. 162, aMcala. digdarzana saMkhyA 1753 507. (ka) aMcala. digdarzana, saM. 1752, (kha) 'zivaprasAda', acala. kA iti., pR. 136 508. a. ma. zAha, zrI prazasti saMgraha, pR. 230 509. jai. gu. ka., bhAga 3, pR. 122 510. vahI, bhAga 1, pR. 226 511. sAdhai mugati samAdhi suM niiti| praNamihe lAvanyasiri nAma ki|| - uddhRta- jai. gu. ka., bhAga 5, pR. 8 460
Page #523
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara-paramparA kI zramaNiyA~ 5.4.19 sAdhvI guNazrI (saMvat 1778) Apa aMcalagaccha ke mahopAdhyAya ratnasAgara jI kI ziSyA thiiN| Apane saMvat 1778 kapar3avaMja cAturmAsa meM 'gurUguNa caubIsI' nAma kI gaMhulI racI hai, isameM AcAryazrI ke guNoM kI stuti kI gaI hai|12 5.4.20 jIvalakSmI sahijasuMdara racita 'sUDA sAhelI prabandha' aMcalagaccha ke mahimAtilaka dvArA ahamadAbAda meM likhakara jIvalakSmI sAdhvI jI ko par3hane dene kA ullekha hai, prati khaMbhAta meM 'lAvaNya vijayasUri jJAna bhaMDAra' meM saMgrahita hai| 13 aMcalagaccha meM saMvat 1778 ke pazcAt karIba Der3hasau varSoM taka ke sAdhvI saMgha kA itihAsa vilupta sA hai| saMvat 1955 meM sAdhvI zivazrIjI evaM pazcAt pravartinI gulAbazrIjI kA ullekha 'zramaNI-ratnoM' graMtha meM prApta huA 5.4.21 pravartinI mahattarA gulAbazrIjI (saMvat 1955-2022 ) saMvat 1935 meM kaccha deza ke AsaMbiyA grAma meM zeTha zrI hIrAkurapAla ke yahA~ ApakA janma huaa| vivAha ke pazcAt vaidhavya se vairAgya ke bIja prasphuTita hue aura acalagacchAdhipati zrI gautamasAgarasUri jI kI AjJAnuvartinI sAdhvI zivazrIjI ke pAsa saMvat 1955 phAlguna zuklA 13 ko pAlItANA meM bhavya samAroha pUrvaka dIkSA aMgIkAra kii| ApakI saralatA, vatsalatA, nirabhimAnatA ko dekhakara saMvat 1985 meM pravartinI mahattarA pada se alaMkRta kiyA gyaa| 87 varSa kI Ayu meM ApakA svargavAsa huaa|14 5.4.22 zrI lAbhazrIjI (saMvat 1960-2028) namra sarala aura saumyamUrti zrI lAbhazrIjI kA janma saMvat 1938 meM TuMDA gA~va meM huaa| pitA kA nAma kacarAlAla jI aura mAtA kA jIvIbAI thaa| AzaMbiyA nivAsI narasiMhabhAI ke sAtha vivAha saMbaMdha ho jAne para bhI pUrva saMskAravaza vairAgyabhAva se Apane zrI gulAbazrIjI ke pAsa saMvat 1960 vaizAkha zuklA 8 ko dIkSA aMgIkAra kii| varSItapa, aThAI, 16 upavAsa, bIsasthAnaka, vardhamAna tapa kI olI Adi vividha tapasyAe~ kara AtmA ko tejasvI bnaayaa| saMvat 2028 phAlguna zuklA 8 ko mAMDavI meM svargavAsa huaa|514 5.4.23 zrI rUpazrIjI (saMvat 1971-2003) kaccha ke hAlAI vibhAga meM 'zeraDI' gA~va saMvat 1953 meM rUpazrIjI kA janma huaa| pitA kurapAlabhAI mAtA khetabAI thIM, rataDiyA nivAsI bhANajI derAja ke sAtha vivAha ke pazcAt vaidhavya se virakta banI isa AtmA ne saMvat 512. aMcala. digdarzana pR. 413 513. jai. gu. ka. bhAga 1, pR. 263 514. jaina zAsana nAM zramaNIratnoM, pR. 774 461
Page #524
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 1971 mRgazira zuklA 11 ko zrI kastUra zrIjI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kI / jJAnArAdhanA ke sAtha jIvana paryanta ekAsaNA, vidhi saha bIsa sthAnaka, vardhamAna tapa kI 33 olI varSItapa 16 upavAsa, aThAIyA~ Adi kaI tapasyAe~ kii| jagatazrIjI, amarendra zrI jI Adi ziSyA praziSyAoM kA vizAla parivAra hone para bhI ye nispRha rhiiN| 60 varSa taka jinazAsana kI apUrva sevA kara saMvat 2032 koTar3A meM inakA svargavAsa huaa| 15 5.4.24 zrI mukti zrIjI (saM. 1981 janma saMvat 1967 sAMdhava (kaccha), pitA khonA mulajI lakhAnA mAtA kuMvarabAI, dIkSA saMvat 1981 kArtika kRSNA 6 jasApura (kaccha) gurUNI zrI kevala zrIjI / inhoMne apanI kSipragrAhiNI meghA se dharma graMthoM kA gahana adhyayana kiyA, sAtha hI aThAI 16 upavAsa, bIsa sthAnaka, navapada, paMcamI, vardhamAna tapa Adi tapasyAe~ tathA siddhagiri kA 99 yAtrA 9 bAra kii| kaccha, saurASTra, rAjasthAna Adi meM vicaraNa kara zAsana prabhAvanA ke anekavidha kArya kiye| uttama zrIjI, guNalakSmIzrIjI Adi ziSyA - praziSyA kA vizAla parivAra hai| 516 - 5.4.25 zrI harakhazrIjI ( saMvat 1981 ) saurASTra jAmanagara jila ke navAgAma meM saMvat 1966 meM janma huA, pitA gosara rAjA va mAtA lIlAbAI thiiN| pati narazIbhAI kA lagna ke kucha dina pazcAt hI svargavAsa ho jAne para saMvat 1981 mRgazira zuklA 2 ke dina zrI kastUra zrI jI kI ziSyA karpUra zrI jI ke pAsa inhoMne dIkSA aMgIkAra kI / inhoMne 3 varSItapa eka mAsakhamaNa, 16 upavAsa aneka aThAIyA~, 500 AyaMbila Adi aneka tapasyAe~ kii| pAlItANA kI 99 yAtrA tIna bAra tathA talahaTI kI 2200 yAtrA kara cukI haiN| 17 515. vahI, pR. 777-79 516. vahI, pR. 791-92 517. vahI, pR. 780-85 518. vahI, pR. 780-85 ) 5.4.26 zrI jagatazrIjI ( saMvat 1999-2023 ) zrI jagatazrI jI kA janma saMvat 1942 bhadrezvara tIrtha ke nikaTa guMdAlA gAma nivAsI zAha murajI aura hIrabAI ke yahA~ huaa| lAkhApura gA~va ke DAhyAbhAI se vivAha huA, kucha hI dinoM meM viyoga ke duHkha se virakti ke bhAva jAgRta hue, saMvat 1999 devapura gA~va meM rUpazrIjI ke pAsa inakI dIkSA huI inameM tapa aura bhaktiyoga kA apUrva samanvaya thaa| vardhamAna tapa kI 69 olI vIzasthAnaka, cAra aura chaH mAsI AyaMbila tapa, niraMtara ekAsaNa, do mAsakSamaNa, 16, 15, 11, 10 upavAsa, 6 aThAI, 12 aTThama 206 chaTTha Adi tapasyAe~ kI / inhoMne apane upadeza se devapura, bhujapura, patrI, bIdar3A, koDAya Adi meM AyaMbila zAlAe~ khulvaaiiN| saMvat 2023 vaizAkha kRSNA 4 ke dina yaha mahAna zramaNI aneka jIvoM kA kalyANa karake divaMgata huI 1 518 462
Page #525
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara - paramparA kI zramaNiyA~ 5.4.27 zrI jagatazrIjI kA ziSyA-parivAra 19 krama sAdhvI nAma zrI hIrazrI jI zrI niraMjanAzrIjI zrI guNodayA zrIjI zrI hIraprabhAzrIjI zrI puNyodayA zrIjI zrI arUNodayazrIjI zrI kalyANodaya zrIjI zrI bhuvanazrIjI zrI vizvodaya zrIjI 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. zrI pUrNAnaMda zrIjI 11. zrI sadguNAzrIjI 12. zrI abhayaguNAzrIjI 13. zrI vimalayazAzrIjI 14. zrI ramyaguNAzrIjI 15. zrI anaMtaguNAzrIjI 16. zrI vipulaguNAzrIjI 17. zrI harSaguNAzrIjI 18. zrI jayaguNAzrIjI 19. zrI saumyaguNAzrIjI 20. zrI zIlaguNAzrIjI 21. zrI jyotiguNAzrIjI 22. zrI kalpaguNAzrIjI 23. zrI tattvaguNAzrIjI 24. zrI bhadraguNAzrIjI 25. zrI kIrtiguNAzrIjI 26. zrI rayaNaguNAzrIjI 27. zrI suzIlaguNAzrIjI 28. zrI ratnayazAzrIjI 519. 'zramaNIratno', 783-85 janma sthAna devapura koDAya bhujapura bhujapura moTA AsaMbiyA moTA AsaMbiyA aMjAra bhujapura devapura bhujapura tuMbaDI bIdaDA varADIyA aMjAra rAmANIyA nAgalapura nAgalapura mAMDavI bar3A bIr3A bIr3A bIdar3A pharAdI merAU punaDI gaDhazIzA moTA AsaMbIyA rAyaNA dIkSA saMvat 1999 2006 2008 2008 2010 2011 2013 2013 2013 2015 2015 2019 2019 2020 2022 2023 2023 2024 2026 2026 2026 2026 2026 2026 2027 2028 2028 2028 463 dIkSA sthAna devapura pAlItANA bhujapura bhujapura moTA AsaMbIyA mAMDala aMjAra bhujapura bhujapura cIcabaMdara cIMcabaMdara pAlItANA aMjAra rAmANIyA nAgalapura nAgalapura aMjAra bIDA bIdaDA bIdaDA bIdaDA pharAdI merAU punaDI moTA AsaMbIyA rAyaNa guruNI zrI jagatazrIjI zrI jagatazrIjI zrI jagatazrIjI zrI guNodayA zrIjI zrI niraMjanAzrIjI zrI niraMjanAzrIjI zrI guNodayA zrIjI zrI guNodayA zrIjI zrI guNodayA zrIjI zrI guNodayA zrIjI zrI arUNodayA zrIjI zrI guNodayA zrIjI zrI niraMjanAzrIjI zrI guNodayA zrIjI zrI guNodayA zrIjI zrI puNyodayA zrIjI zrI puNyodayA zrIjI zrI puNyodayA zrIjI zrI guNodayA zrIjI zrI guNodayA zrIjI zrI guNodayA zrIjI zrI guNodayA zrIjI zrI guNodayA zrIjI zrI puNyodayA zrIjI zrI pUrNAnaMda zrIjI zrI pUrNAnaMda zrIjI zrI sadguNAzrIjI zrI niraMjanAzrIjI
Page #526
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bahada itihAsa 2028 tuMvaDI nAnI bhujapura tuMbaDI nAnI cAMgaDAI bhuja 2030 2031 2031 2031 tuMbaDI bhujapura tuMbaDI devapura bhuja 2031 moTA AsaMbIyA lAlA 2035 2035 2035 2037 2037 2037 29. zrI hiraNyaguNAzrIjI 30. zrI devaguNAzrIjI 31. zrI jayapadmaguNAzrIjI 32. zrI vIraguNAzrIjI 33. zrI amitaguNAzrIjI 34. zrI mahApadmaguNAzrIjI 35. zrI mokSaguNAzrIjI 36. zrI saMyamaguNAzrIjI 37. zrI maunaguNAzrIjI 38. zrI suvarNaguNAzrIjI 39. zrI saMvegaguNAzrIjI 40. zrI nayaguNAzrIjI 41. zrI cArUguNAzrIjI 42. zrI kaivalyaguNAzrIjI 43. zrI jitaguNAzrIjI 44. zrI pUrNaguNAzrIjI 45. zrI bhavyaguNAzrIjI 46. zrI yazoguNAzrIjI 47. zrI bhAvaguNAzrIjI 48. zrI prazAMtaguNAzrIjI 49. zrI virAgaguNAzrIjI 50. zrI nItiguNAzrIjI 51. zrI tIrthaguNAzrIjI 52. zrI anaMtaratnAzrIjI 53. zrI hRIMkAraguNAzrIjI 54. zrI hitaguNAzrIjI 55. zrI viratiguNAzrIjI 56. zrI gautamaguNAzrIjI 57. zrI namraguNAzrIjI 58. zrI punitaguNAzrIjI 59. zrI rakSaguNAzrIjI 60. zrI lakSaguNAzrIjI jasApara nAnI tuMbaDI nAnI tuMbaDI nAgalapura gaDhazIzA gaDhazIzA gaDhazIzA bhIsarA DepA pharAdI sAbharAI deDhiyA nAraNapura pharAdI moregAma muluNDa mulaNDa cIMcapokalI cIMcapokalI nAgalapura gaDhazIzA gaDhazIzA gaDhazIzA godharA muMbaI 2038 2038 2038 2038 2038 2039 2039 2039 2039 zrI sadguNAzrIjI zrI vizvodayazrIjI zrI kalyANodayazrIjI zrI bhuvanazrIjI zrI kalyANodayazrIjI zrI amitaguNAzrIjI zrI puNyodayazrIjI zrI puNyodayazrIjI zrI puNyodayazrIjI zrI hiraNyaguNAzrI zrI hiraNyaguNAzrI zrI niraMjanAzrIjI zrI vizvodayAzrIjI zrI vizvodayAzrIjI zrI cArUguNAzrIjI zrI abhayaguNAzrIjI zrI puNyodayazrIjI zrI hiraNyaguNAzrIjI zrI hiraNyaguNAzrIjI zrI vipulaguNAzrIjI zrI abhayaguNAzrIjI zrI niraMjanAzrIjI zrI puNyodayazrIjI zrI jayapadmaguNAzrIjI zrI puNyodayazrIjI zrI puNyodayAzrIjI zrI rayaNaguNAzrIjI zrI vIraguNAzrIjI zrI vIraguNAzrIjI zrI kalyANodayazrIjI zrI jayaguNAzrIjI zrI nayaguNAzrIjI thANA thANA lAlabAga vaDAlA 2040 vaDAlA bADA 2040 vaDAlA talavANA 2040 2040 zeraDI pharAdI 2042 lAyajA sametazikharajI bhAMDupa koTaDA mothArA 2044 koTaDA mothArA 2044 bADA 2044 bADA navAvAsa godharA 2044 2045 2045 27 jinAlaya bhAMDupa bhAMDupa bhujapura 464
Page #527
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara-paramparA kI zramaNiyA~ 2045 2045 UnaDoTha lAyajA lAyajA cAMgaDAI rataDiyA 2046 2047 2047 61. zrI tArakaguNAzrIjI 62. zrI darzanaguNAzrIjI 63. zrI vinayaguNAzrIjI 64. zrI arhadaguNAzrIjI 65. zrI harSadaguNAzrIjI 66. zrI samayaguNAzrIjI 67. zrI bhaktiguNAzrIjI 68. zrI maitrIguNAzrIjI 69. zrI jinendraguNAzrIjI 70. zrI zrutaguNAzrIjI mATuMgA vartI cIcabaMdara mAliyA mAliyA pAlItANA bhujapura bhuja dezalapura dezalapura zrIsuzIlaguNAzrIjI zrI bhadraguNAzrIjI zrI nItiguNAzrIjI zrI vIraguNAzrIjI zrI vIraguNAzrIjI zrI hiraNyaguNAzrIjI zrI devaguNAzrIjI zrI mahApadmaguNAzrIjI zrI vipulaguNAzrIjI zrI hiraNyaguNAzrIjI nAnA AsaMbiyA bhujapura 2047 2048 2048 bhuja dezalapura 2048 bAroI 2048 5.4.28 zrI hemalatAzrIjI (saMvat 1999-2044) janma saMvat 1972 kaccha moTA AsaMbiyA, pitA moNazIbhAI, mAtA ratanabAI, kaccha punaDI ke premajIbhAI ke sAtha vivAha, alpasamaya meM vaidhavya ke pazcAt virkti| saMvat 1999 caitra kRSNA 13 ko diikssaa| zrI ANaMdazrI jI kI ziSyA zrI prabhAzrIjI ke sAnnidhya meM saMyama, tapa, japa kI ArAdhanA kI, apanI ziSyAoM ke sAtha vicaraNa kara saMghoM meM khUba dharma jAgRti kii| saMvat 2044 mRgazira kRSNA 11 ko pAlItANA meM svargavAsa huaa|520 5.4.29 zrI ratanazrIjI (saMvat 1999-2050) janma saMvat 1968 kaccha-rANapura, pitA devaNAMdhabhAI mAtA kuMvarabAI, jevaMtabhAI nAgar3A ke sAtha vivAha, 1 varSa meM vaidhavya ke pazcAt saMvat 1999 mAgha zuklA 5 sutharI tIrtha meM dIkSA huii| gurUNI zrI harakhazrIjI thiiN| tapa sAdhanA-14 varSa ekAsaNA, 500 AyaMbila, navapada, jJAnapaMcamI, mauna ekAdazI, navakAra tapa, 2 caubIsI tapa, pratidina 108 pradakSiNA, 99 yAtrA do baar| vyAkhyAna zailI mdhur| ziSyAe~ - zrI caMdrodayAzrI jI, jinaguNAzrIjI aadi| saMvat 2050 kArtika zuklA 12 ko pAlItANA meM svrgvaas|21 5.4.30 zrI khIrabhadrAzrIjI (saMvat 2006-48) janma saMvat 1961 moTA AsaMbiyA, pitA jeThAbhAI mAtA vejabAI thaa| nAnA AsaMbiyA ke neNazIbhAI ke sAtha vivAha, chaH mahIne meM vaidhavya ke pazcAt saMvat 2006 vaizAkha kRSNA 3 sAdhvI devazrIjI kI ziSyA rUpa meM dIkSA aMgIkAra kii| bar3I sevAbhAvinI, 22 varSa taka vRddha sAdhviyoM kI sevA meM eka sthAna para rahIM, pazcAt 67 varSa kI vaya se 84 varSa kI umra taka grAmAnugAma vihAra kara dharma kA pracAra kiyaa| varSItapa, aTThAI Adi kaI tapasyAe~ kii| saMvat 2048 meM svrgvaas|522 520. vahI, pR. 787 521. vahI, pR. 785-87 522. vahI, pR. 789-91 465
Page #528
--------------------------------------------------------------------------
________________ 5.4.31 sAdhvI amarendra zrIjI ( saMvat 2006 - 48 ) sAdhvI rUpazrIjI kI ziSyA sAdhvI amarendra zrIjI kaccha kI dharatI para saMvat 1963 meM janmI aura pAlItANA meM 2006 mauna ekAdazI ke dina dIkSita huii| acalagaccha ke itihAsa meM vardhamAna tapa kI 100 olI pUrNa karane vAlI ye sarvaprathama sAdhvI thiiN| isake sAtha hI 16,15 upavAsa, 25 aThAiyA~, 2 varSItapa bIsasthAnaka Adi vividha tapasyAe~ kI / sAdagI aura zAMtipriya ye mahAsatIjI saMvat 2048 koTar3A meM svargavAsinI huiiN| 523 5.4.32 zrI guNodayazrIjI ( saMvat 2008-31) janma saMvat 1982 bhujapura (kaccha), pitA khetazIbhAI, mAtA khImaIbAI / dIkSA saMvat 2008 mRgazira zuklA 10 bhujapura meM / gurUNI zrI jagatazrIjI / inakI samatA aura parahitaciMtA kI bhAvanA kI ullekhanIya ghaTanA hai- eka vRddha sAdhvIjI ko DolI meM biThAkara le jAte samaya rAste meM inake paira meM bicchU ne jora se DaMka mArA kiMtu inhoMne yaha bAta yathAsthAna pahu~cane ke pUrva kisI se kahI taka bhI nahIM, aura aisI sthiti meM bhI 35 ki. mI. kA vihAra kiyaa| inakI kaSTa sahiSNutA aura himmata ko dekhakara sabhI Azcaryacakita the| ye AtmArthinI sAdhvI thIM, samajhAne kI zailI bhI adbhuta thii| dharma aura tattva kI bAtoM kA zabdArtha, bhAvArtha gUDhArtha dhIra, gaMbhIra prabhAvaka zailI meM smjhaatiiN| karUNA aura dayA se inakA dila otaprota thA, eka bAra A~kha meM makor3A praveza kara gayA, A~khoM se azru kI dhAra bahane lagI A~kha sUjhakara bar3I ho gaI, apAra vedanA ko ye sArI rAta isaliye sahana karatI rahIM ki A~kha ko malane se kahIM makor3e ko kaSTa na ho, prAtaH vaha makor3A svayaM hI bAhara A gayA / devapura cAturmAsa meM duSkAla ke kAraNa nirdhana janoM ko chAcha va anAja ke liye idhara-udhara paribhramaNa karate dekha dayA se dravita ho inhoMne chAcha kendra aura anAja kI dukAneM khulvaaiiN| pAlItANA ke jaMbUdvIpa maMdira meM sthApita pratimAoM ke pIche 33 pratizata preraNA inakI rahI hai| jIvana paryanta samatA, samAdhi, sahanazIlatA aura svadeha ke prati nirIhatA kA pATha par3hAkara yaha mahAsAdhvI saMvat 2031 devapura meM cirasamAdhi meM lIna ho giiN| 524 inakI pUrNAnaMda zrIjI Adi 27 sAdhviyA~ thiiN| jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 5.4.33 zrI ratnarekhAzrIjI ( saMvat 2010 se vartamAna) janma saMvat 1993 moTA AsaMbiyA (kaccha), pitA zrI premajI vIjapAra rAMbhIyA, mAtA paramAbAI, dIkSA saMvat 2010 vaizAkha zuklA 5 moTA AsaMbiyA meN| gurUNI zrI hemalatA zrIjI / 6 karmagrantha, 4 prakaraNa, tattvArtha, vyAkaraNa, nyAya, kAvya, saMskRta va dharmazAstroM kA talasparzI adhyayana / sAhitya - aMtara nAM amI, amIvarSA, parameSThI guNa saritA, hRdaya vINA nAM tAre tAre Adi pustakoM kA sampAdana / zAsana prabhAvanA ke anekavidha kArya / zrI priyadarzanAzrIjI, AtmaguNAzrIjI, harSAvalI zrIjI Adi ziSyA praziSyA kA vizAla parivAra / 525 5.4.34 sAdhvI arUNodayA zrIjI va vinayaprabhAzrIjI ( saMvat 2021 ) saMyama va tapa ke uccatama pratimAnoM ko pratiSThApita karane vAlI zramaNiyA~ hara yuga va hara kAla meM huI haiN| vartamAna meM bhI sAdhvI arUNodayA zrIjI evaM sAdhvI vinayaprabhA jI aisI hI virala sAdhvI ratna haiM: jinhoMne tapa kI zakti se asAdhya rogoM ko dUra kara diyaa| inameM sAdhvI arUNodayazrIjI kA janma vi. saM. 1972 kaccha moTA 523. vahI, pR. 788-89 524. (ka) vahI, pR. 792-95, (kha) bahuratnA vasuMdharA bhAga 3, pR. 549 525. vahI, pR. 796 466
Page #529
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara - paramparA kI zramaNiyA~ AsaMbiyA (bar3A) gA~va meM huaa| saMvat 2021 meM pati ke svargastha hone ke pazcAt Apane saMyama liyaa| Apa dRr3ha manobalI aTUTa zraddhAsaMpanna sAdhvI haiM, vardhamAna AyaMbila tapa karate hue ApakI kaI kaThina kasauTiyA~ huii| sarvaprathama kaMTha kI svarapeTI meM kaiMsara ho gayA 10 varSa taka AvAja baMda rahI, kiMtu Apane sAvadya cikitsA na karavAkara AyaMbila hI cAlU rkhe| bIca meM bhayaMkara hRdaya roga kA hamalA bhI huA, harapIsa bhI huI, kiMtu ApakI aDiga zraddhA ke sAtha kI jAne vAlI AyaMbila tapasyA va navakAra maMtra ke jApa se kaiMsara kaiMsala ho gyaa| hArTa aTeka ko hI mAnoM eTeka A gayA, harapIsa bhI hArakara dUra haTa gyaa| aura Aja 84 sAla kI umra meM bhI 101-102 isI krama se Age bar3hate hue 109 oliyA~ paripUrNa kara lI, aura vartamAna meM 500 AyaMbila kI tapasyA cAlU hai| sAdhvI vinayaprabhAjI ko bhI kaiMsara huA taba 81 AyaMbila aura 15 cauvihAra aTTama ke sAtha mahAmaMtra kA jApa kiyA, khUna kI ulTI ke sAtha kaiMsara ke kITANu dUra ho gye| Apa 300 se bhI adhika aTThama kara cukI haiM sAtha hI AjIvana aneka pratijJAoM meM kisI ko sahaja duHkha pahu~ca jAe aisI vANI nikalate hI aTTama pacakha lenA, kisI kI thor3I bhI niMdA suna leM to AyaMbila karanA, ityAdi kaThora pratijJAe~ bhI dhAraNa kI huI haiN| Apa 24 ghaMTe meM kevala DhAI ghaMTA ArAma karatI haiN| 526 5.4.35 zrI jayadarzitAzrIjI ( 2036 se vartamAna) mUla vatana kaccha, janma saMvat 2011 madhyapradeza evaM palI mahArASTra meN| pitA zrI vIracaMda vAlajI momAyAnA, mAtA navalabAI ke ghara meM rahate hue ema. esa. sI. ( vanaspatizAstra) prathama zreNI meM pAsa kI, pazcAt do varSa pArTa TAIma DemosTreTara evaM cAra varSa lekcarara ke rUpa meM 'somaiyA kAleja vidyAvihAra muMbaI' meM adhyayana kArya kiyaa| isI bIca vairAgya bhAvanA kA prabala udaya huA evaM 2036 vaizAkha zuklA 13 ko pAlitANA meM zrI jayalakSmIzrIjI mahArAja ke pAsa dIkSA svIkAra kii| Apa pA~ca bhASAoM para prabhutva rakhatI haiN| bhAvanagara vizvavidyAlaya se san 1988 meM "philosophI oNpha sAdhanA ina jainijama" viSaya para mahAnibaMdha likhakara pI. eca. DI. kI DigrI prApta kI / acalagaccha sAdhu-sAdhvI samudAya meM vizvavidyAlaya se ucca padavI prApta karane vAlI Apa sarvaprathama sAdhvI hai| 527 5.4.36 DaoN. sAdhvI mokSaguNAzrI (21 vIM sadI) Apane 'AcArya jayazekharasUri evaM unakA sAhitya' para zodha prabandha likhakara muMbaI vizva vidyAlaya se pI. eca. DI. kI upAdhi prApta kI hai| yaha graMtha do bhAgoM meM prakAzita hai| 528 AcArya jayazekhara 15vIM zatI ke aMcalagaccha AcAryoM meM prabhAvazAlI vidvAna AcArya hue haiN| 526. bahuratnA vasuMdharA, bhAga 3, pR. 564 527. vahI, pR. 796 528. Arya jaya kalyANa kendra, derAsara lena, ghATakopara muMbaI - 77 I. 1991 467
Page #530
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bahada itihAsa dIkSA sthAna devapura dIkSA saMvat tithi 1963 jye. zu. 1967 1971 ma. zu.5 1972 - 1972 - 1972 1980 19801981 - 1982 vaizAkha - 1982 jye. zu. 7 1983 cai. zu. 13 1983 vaizAkha - rAmANIA talavANA 5.4.37 aMcalagaccha kI avaziSTa zramaNiyoM kI tAlikA krama sAdhvI nAma janma saMvat sthAna 1. zrI jhaverazrIjI devapura zrI padmazrIjI 1944 nAnA AsaMbiyA zrI kezarazrIjI 1956 rAmANIA zrI dIpazrIjI 1954 moTA rataDIyA zrI ANaMdazrIjI moTA AsaMbiyA zrI RddhizrIjI 1954 moTA lAyajA zrI bhaktizrIjI 1954 nAnA AsaMbiyA zrI darzanazrIjI 1956 9. zrI harakazrIjI 1964 celA zrI cAritrazrIjI 1952 majalarelaDIyA zrI kAMtizrIjI sutharI 12. zrI manaharazrIjI 1959 nalIyA 13. zrI guNazrIjI talavANA 14. zrI girivarazrIjI 1956 nArANapurA zrI haMsazrIjI 1958 bIdar3A zrI kamalazrIjI 1939 17. zrI azokazrIjI 1947 lAyajA 18. zrI vidyAzrIjI 1955 punaDI 19. zrI indrazrIjI 1964 sAMdhava 20. zrI ramaNIka zrIjI 1956 moTA AsaMbiyA 21. zrI kaMcanazrIjI 1954 22. zrI tArAzrIjI rAparagar3ha zrI caMdanazrIjI 1961 jakhau . zrI kacanazrIjI 1971 jakhau 25. zrI jayaMtizrIjI 1958 talavANA 26. zrI muktAzrIjI 1957 27. zrI prabhAzrIjI 1971 bIdar3A 28. zrI bhAnuzrIjI sAMerA 1984 1984 1984 mA. zu. 8 1985 jakhau 1981 sutharI rApara 1987 1987 1988 vai. zu. 11 1988 vai. zu. 11 1989 phA. zu. 3 1989 mA. zu. 13 1990 1992 1992 vai. zu. 11 jakhau 1992 bhIasarA 529. zrI pArzva, aMcalagaccha digdarzana, pR. 599, 604-6 1468
Page #531
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara - paramparA kI zramaNiyA~ 29. zrI rAmazrIjI 30. zrI jasavaMtazrIjI 31. zrI darzana zrIjI 32. zrI manahara zrIjI 33. zrI raMjana zrIjI 34. zrI narendra zrIjI 35. zrI surendra zrIjI 36. zrI ratna zrIjI 37. zrI ratnazrIjI 38. zrI vasaMta zrIjI 39. zrI kAMtizrIjI 40. zrI pradhAna zrIjI 41. zrI hemalatA zrIjI 42. zrI nirmalA zrIjI 43. zrI candraprabhAzrIjI 44. zrI sUryayazAzrIjI 45. zrI priyaMvadAzrIjI 46. zrI vRddhizrIjI 47. zrI vidyutaprabhAzrIjI 48. zrI mahendra zrIjI 49. zrI sulakSaNAzrIjI 50. zrI dharmAnaMda zrIjI 51. zrI hemaprabhAzrIjI 52. zrI ratnaprabhAzrIjI 53. zrI jayaprabhAzrIjI 54. zrI tarUNaprabhAzrI 55. zrI jayAnaMda zrIjI 56. zrI cArUlatAzrIjI 56. zrI basaMtaprabhAzrIjI 57. zrI kanakaprabhAzrIjI 58. zrI arUNaprabhAzrIjI 59. zrI vanalatA zrIjI 1964 1976 1976 1976 1972 1966 1948 1954 1969 1963 1978 1979 1988 1955 1980 1978 1969 1961 1963 1968 1968 1968 1978 1997 1997 1993 1992 1996 aMgaDAI terA maMjalarelaDIyA bhUja bIdar3A bar3I koDAya nalIA rAyaNa rAmapagar3ha ravA parajAU punar3I bArApadhara DumarA cIM AsarA deThIyA jakhau koThArA bhUjapura bIr3A rAyaNa bhUja ArIkhANA bhIMasarA amadAbAda koThArA moTA AsaMviyA moTAAsaMbiyA bhujapura bhUjapura kAMDAgarA 469 1993 vai.zu. 6 1993 po. zu. 7 1993 vai. zu. 6 1995 mR.zu. 13 1996 1996 1997 1997 1998 mA. kR. 5 1999 vai. zu. 2 1999 1999 1999 1999 1999 1999 1999 2005 2005 2005 2005 2006 mA. zu. 11 2006 mA. zu. 11 2006 2009 jye. zu. 11 2010 jye. zu. 7 2011 vai. zu. 7 2011 2011 2012 2012 2012 maMjala maMjala '' ' ' ' rAyaNa 111111 bhUja FTF 11
Page #532
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa talavANa 2012 1962 1990 1972 2013 lAlA varADIyA bADA pAlItANA 1987 1964 DumarA sAMghANa godharA 2013 2014 po. kR. 11 2014 2014 2015 po. kR. 6 2015 2015 1995 2016 1990 1999 1964 1997 1996 1998 1972 1970 2016 2016 2017 lAyajA terA sAbharAI mAMDala sutharI mAMDavI koTharA nalIA sAyarA jakhau sutharI pharAdI nAnAAMsabiyA 2017 2017 60. zrI anupamAzrIjI 61. zrI caMdrodayazrIjI 62. zrI nityAnaMdazrIjI 63. zrI divyaprabhAzrIjI 64. zrI arUNaprabhAzrIjI 65. zrI hIrAzrIjI 66. zrI caMdrayazAzrIjI 67. zrI manoramAzrI jI 68. zrI haMsAvalIzrIjI 69. zrI jinamatizrIjI 70. zrI sunaMdAzrIjI 71. zrI jayalakSmIzrIjI 72. zrI mahodayazrIjI 73. zrI vinayalatAzrIjI 74. zrI vipulayazAzrIjI 75. zrI guNalakSmIzrIjI 76. zrI vinayaprabhAzrIjI 77. zrI suvratAzrIjI 78. zrI avicalazrIjI 79. zrI nirmalaguNAzrIjI 80. zrI jayarekhAzrIjI 81. zrI jyotiprabhAzrIjI 82. zrI vimalaguNAzrIjI 83. zrI divyaprabhAzrIjI 84. zrI dharmakIrtizrIje. 85. zrI harSakAMtAzrIjI 86. zrI vicakSaNAzrIjI 87. zrI mokSalakSmIzrIjI 88. zrI priyadarzanAzrIjI 89. zrI akSayaguNAzrIjI 90. zrI AtmaguNAzrIjI 91. zrI kIrtilatAzrIjI 1977 1998 1956 1966 1984 lAyajA nAnAAsaMbiyA 1988 1993 1993 1995 1998 2017 2017 2017 2018 2018 2018 2018 2018 2018 2018 2018 mA. zu. 2 2019 2019 2019 lAyajA rAyaNa pAlItANA DoNa bhADiyA kAMDAgarA sutharI 1997 1969 sutharI 1995 2002 2019 1988 kAMDAgarA badiDA mAMDavI 2020 1997 2021 kA. zu. 7 470
Page #533
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara - paramparA kI zramaNiyA~ 92. zrI nirmalaprabhAzrIjI 93. zrI vizvalatAzrIjI 94. zrI bhAvapUrNAzrIjI 95. zrI dhairyaprabhAzrIjI 96. zrI yazaprabhAzrIjI 97. zrI divyaprajJAzrIjI 1978 1997 1994 2004 2006 1996 koTharA bhUja navAvAsa nalIA nalIA nalIA 2022 2022 vai. kR. 2 2022 2023 2023 2023 I 5.5 upakezagaccha kI zramaNiyA~ (vi. saM. 13vIM sadI se 16vIM sadI) pUrvamadhyakAlIna zvetAmbara gacchoM meM 'upakezagaccha' kA atyanta mahatvUparNa sthAna hai| jahAM anya sabhI jaina saMpradAya ke gaccha bhagavAna mahAvIra se apanI paramparA jor3ate haiM, vahIM upakezagaccha apanA saMbaMdha bhagavAna pArzvanAtha se jor3ate haiN| anuzruti ke anusAra isa gaccha kI utpatti kA sthAna rAjasthAna kA osiyA (prAcIna upakezapura ) mAnA jAtA hai| paramparAnusAra isa gaccha ke Adima AcArya ratnaprabhasUri ne vIra ni. saMvat 70 meM osavAla jAti kI sthApanA kI thI, kiMtu manISI vidvAnoM ne aitihAsika sAkSyoM ke AdhAra para osavAla jAti kI sthApanA aura isa gaccha kI utpati kA samaya I. kI AThavIM zatI ke pazcAt mAnA hai| kyoMki devarddhigaNi kSamAzramaNa ne bhagavAna mahAvIra ke 980 varSa bAda AgamoM kA saMkalana kiyA, usa samaya taka upakezagaccha yA osavAla jAti kA kahIM ullekha nahIM milatA, isa gaccha meM AcArya ratnaprabhasUri, yajJadevasUri, kakkasUri, devaguptasUri aura siddhasUri pA~ca nAmoM se kramazaH AcArya paraMparA calI A rahI thI, yaha krama 35 paTTa taka calA, usake bAda kakkasUri, devaguptasUri aura siddhasUri ina tIna nAmoM se AcArya paramparA milatI hai| 530 upalabdha sAkSyoM ke AdhAra para vikrama kI 13 vIM zatI se 15vIM zatI ke aMta taka isa gaccha kA astitva siddha hotA hai| 16vIM zatI se isa gaccha se sambaddha sAkSyoM kA nitAnta abhAva yaha siddha karatA hai ki isa gaccha ke anuyAyI kisI anya vRhad gaccha meM sammilita ho gaye / FI upakezagaccha meM zramaNiyoM kA svataMtra ullekha kahIM nahIM milatA, kiMtu isa gaccha ke mahAna AcAryoM kI mAtA, bhaginI yA patnI banane kA saubhAgya prApta karane vAlI ye zramaNiyA~ svayaM bhI mahAna prabhAvazAlI rahI hoNgii| inakI satata preraNA evaM sahayoga ne hI upakezagaccha ko samRddhi ke zikhara para car3hAyA hai| aitihAsika dRSTi se bhI ina zramaNiyoM kA mahatva kama nahIM hai| prabhAvaka caritra Adi prAcIna graMthoM meM upakezagacchIya zramaNiyoM kA astitva vi. pU. 400 se svIkAra kiyA gayA hai| yadyapi upakezagaccha kA yaha kAla vidvAnoM ko mAnya nahIM hai tathApi anya prAmANika sAmagrI ke abhAva meM isI kAla ko AdhAra mAnakara yahA~ isa gaccha kI zramaNiyoM ke jIvana vRtta Adi kA vivaraNa prastuta kiyA jA rahA hai| 'bhagavAna pArzvanAtha kI paraMparA kA itihAsa' graMtha ullekhAnusAra vIra nirvANa 52 se 84 ke madhya AcArya ratnaprabhasUri ne caturvidha zramaNa saMgha ke sAtha zatruMjaya tIrtha kI yAtrA kI thI usameM 5 hajAra sAdhu-sAdhvI sammilita hue the tathA AcArya yakSadevasUri ne bhI vI. ni. 84 se 128 ke madhya 37 purUSa aura 60 mahilAoM ko dIkSita kiyA thaa| ukta vivaraNa se jJAta hotA hai ki AcArya ratnaprabhasUri aura 471 530. upakezagaccha kA saMkSipta itihAsa, pR. 61 DaoN. zivaprasAda, zramaNa patrikA varSa 42 aMka 7-12, I. 1919, 531. vahI, DaoN. zivaprasAda, pR. 63
Page #534
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa yakSadevasUri ke kAla meM bhI yaha gaccha apane utkarSa para thaa| isake pazcAt upalabdha zramaNiyoM kA vivaraNa isa prakAra hai 5.5.1 kumAradevI (vi. pU. 79) __ ye upakezapura ke rAjA utpaladeva kI saMtAna paraMparA meM zreSTI gotrIya 'rAvakaratthA' kI dvitIya patnI evaM bAppa nAgagautrIya rAva depAla kI putrI thii| rAvajI ko prathama patnI se 11 putra hue, putrI kI kAmanA se unhoMne dvitIya vivAha kumAradevI se kiyA inheM bhI eka putra hI huA, usakA nAma devasiMha rkhaa| AcArya kakkasUri kA upadeza zravaNa kara 16 varSIya kizora devasiMha ko vairAgya huA, usakI tIvra bhAvanA dekhakara pitA bhI dIkSA lene ko taiyAra ho gaye, taba kumAradevI ne pati se kahA-"jaba putra hI ghara chor3akara jA rahA hai, aura Apa bhI apane putra ke sAtha haiM, to maiM kyoM pIche rahU~gI?" isa prakAra devasiMha ke sAtha usakI mAtA kumAradevI, pitA rAvakarattha evaM anya 35 purUSa evaM 60 mahilAoM ne vi. pU. 79 ke lagabhaga dIkSA aMgIkAra kii| kumAradevI ke saMskAroM se pallavita hue ye hI devasiMha Age jAkara AcArya devagupta sUri ke rUpa meM prakhyAta hue| jo bhagavAna pArzvanAtha ke 14 veM paTTadhara mAne jAte haiN|533 5.5.2 jAlhaNadevI (vi. pU. 12 ke lagabhaga) upakezapura meM ciMcaTa gotrIya zAha rUpaNasiMha kI ye dharmaparAyaNA gRhadevI thiiN| inake putroM meM bhopAla' nAma ke putra kI AcArya zrI siddhasUri (dvi.) ke upadeza se dIkSA kI bhAvanA huI to putra kA anukaraNa kara pitA rUpaNasiMha evaM mAtA jAlhaNadevI bhI dIkSita ho gii| inake sAtha anya 37 nara-nArI bhI dIkSita hue the| sabake nAma upalabdha nahIM haiM, itanA hI jJAta hotA hai ki ve medinIpura phephAvatI aura satyapurI nagara kI samRddha mahilAe~ thiiN|34 5.5.3 ajJAtanAmA sAdhvI (vi. saM. 52) vikrama saMvat 52 meM jIvadevasUri eka mahAna labdhidhArI dharma prabhAvaka AcArya hue the| unhoMne apane sAdhu, sAdhviyoM ko ekabAra uttara dizA meM jAne kA niSedha kiyA thA, tathApi do sAdhviyA~ sthaMDila hetu udhara calI gaI, lauTate samaya duSTa cittavAle yogI ne hAtha laMbA kara ladhu sAdhvI para aisA cUrNa DAlA ki, vaha sAdhvI yogI ke vaza ho vahIM baiTha gaI, vRddhA sAdhvI ke samajhAne para bhI nahIM uThI to AcArya jIvadevasUri ne apanI labdhi se tRNa kA putalA banAkara zrAvakoM ko diyA, unhoMne putale kI kaniSThA aMgulI kATI, to yogI kI aMgulI kaTa gaI, isa prakAra dUsarI aMgulI bhI kATa ddaalii| zrAvakoM ne use DarAte hue kahA-"are yogI isa sAdhvI ko mukta kara anyathA terA mastaka bhI kATa diyA jaaegaa|"535 AcArya kI labdhi kA pratyakSa prabhAva dekhakara yogI ne sAdhvI ko mukta kara diyaa| yaha sAdhvI kauna thI, kyA nAma thA, aisI koI sUcanA prApta nahIM hotii| 532. muni zrI jJAnasuMdara, bhagavAna pArzvanAtha kI paraMparA kA itihAsa, bhAga 1 khaMDa 1, pR. 415 533. vahI, pR. 404-5 534. vahI, pR. 396-99 535. muJca sAdhvI na cetpApaM chetsyAmastava mstkm| na jAnAsi pare sve vA shktyNtrmcetn|| 67 / / -prabhAvakacarite zrI jIvasUriprabandhaH 472
Page #535
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara-paramparA kI zramaNiyA~ 5.5.4 kullIdevI (vi. saM. 115) kullI devI oMkAra nagara ke taptabhaTTa gotrIya zAha pethA kI bhAryA thiiN| unake putra rAjasI ne 16 varSa kI umra meM jaMbUkumAra kI taraha apanI navavivAhitA patnI ke sAtha dIkSA lI to zAha pethA bhI eka-eka koTi dhana apanI sAta putriyoM ko dekara, tathA zeSa dravya sAta kSetroM meM vyaya kara bhAryA kullA evaM anya 23 nara- nAriyoM ke sAtha atyaMta samAroha pUrvaka AcArya zrI siddhasUrijI ke caraNoM meM dIkSita hue| rAjasI hI Age jAkara mahAprabhAvazAlI ratnaprabhasUri (tRtIya) ke nAma se prasiddha AcArya bne| ye upakezagaccha ke 26 veM AcArya the|536 tatpazcAt bhagavAna pArzvanAtha ke 27 veM paTTa para AcArya yakSadeva sUri (tRtIya) ke upadeza se prabhAvita hokara bhI aneka mumukSu AtmAe~ dIkSita huiiN| yathA - (1) mugdhapura ke taptabhaTa gotrIya zAha rAjA ne sapatnIka dIkSA lii| (2) nAgapura ke AdityanAga gotrIya lAkhaNa ne 18 logoM ke sAtha dIkSA lI, usameM mahilAeM bhI thiiN| (3) candrAvatI ke rAva sAMgaNa ne 18 nara-nAriyoM ke sAtha dIkSA lii| upakezagaccha meM isa samaya 3000 sAdhu-sAdhvI viharaNa kara rahe the|37 5.5.5 lalitAdevI (saMvat 157 ke lagabhaga) ye pArzvanAtha paraMparA ke 18 meM paTTadhara AcArya kakkasUri kI mAtA thiiN| inhoMne apane putra tribhuvanapAla, pati (koraMTapura nagara ke prAgvATvaMzIya) zAha lAlA evaM anya 52 vyaktiyoM ke sAtha AcArya yakSadevasUri (tRtIya) ke pAsa saMyama grahaNa kiyaa|538 5.5.6 kamalAdevI (saMvat 177-199) pArzvanAtha paraMparA ke 20veM paTTadhara siddhasUri (tRtIya) kI mAtezvarI kamalAdevI mAMDavyapura nagara ke rAjA surajana ke mukhya maMtrI zreSThI gotrIya nAgadeva kI tIsarI patnI thI aura upakezapura ke ciMcaTa gotrIya zAha rAmA kI suputrI thiiN| AcArya kakkasUri ke sadupadeza evaM prabala preraNA se kamalAdevI, putra devasI, pati nAgadeva evaM nAgadeva kI anya do patniyA~-raMbhA aura devalA evaM sAta putra, isa prakAra eka hI parivAra se 12 vyaktiyoM ne dIkSA lii|39 5.5.7 ajJAtanAmA sAdhviyA~ saMvat 199-218 ke madhya ) ___ AcArya ratnaprabhasUri (caturtha) ne dharma prabhAvanA ke aneka kAryoM meM ujjaina cAturmAsa ke pazcAt bAppanAga gotrIya zAha meghA dvArA nirmita pArzvanAtha bha. ke maMdira kI pratiSThA ke avasara para 8 purUSa aura 13 bahinoM ko dIkSA dii| unake nAma, gotra Adi kA ullekha prApta nahIM hai|540 536. bhagavAna pArzvanAtha kI paraMparA kI itihAsa, bhAga 1 khaMDa 1, pR. 469-82 537. vahI, pR. 509 538. vahI, pR. 558 539. vahI, pR. 598 540. vahI, pR. 623 473
Page #536
--------------------------------------------------------------------------
________________ 5.5.8 mahAdeva kI bhAryA ( saMvat 235 -60) AcArya kakkasUri caturtha vi. saMvat 235 se 60 ke madhya jaba siMdha pradeza meM vicaraNa kara rahe the taba umarelapura ke zreSThI gotrIya zAha mahAdeva jo prabhUta sampati sampanna the, unhoMne apanI patnI evaM anya 14 nara-nArI ke sAtha dIkSA aMgIkAra kii| ye upakezagaccha ke 23 veM paTTadhara the 1541 5.5.9 pannAdevI (saMvat 260 - 82 ) Apa AcArya devaguptasUri caturtha kI mAtezvarI thI, evaM dhanakubera kumaTa gotrIya DAbara nAma ke zreSThI kI patnI thii| putra kalyANa ke dIkSA grahaNa karane va unake AcArya pada para pratiSThata hone ke pazcAt candrAvatI nagarI meM DAbara evaM pannAdevI ne bhI dIkSA grahaNa kara lii| AcArya devaguptasUri ne aneka rAjAoM ko jainadharma meM zraddhAvAna bnaaye| ye upakezagaccha ke 24veM paTTadhara the 1542 5.5.10 durlabhAdevI (saMvat 282-98 ) durlabhAdevI vallabhI nagarI ke rAjA zilAditya kI bahana thI / AcArya jinAnanda ne tIna putroM ke sAtha inheM dIkSA dii| isameM malla muni saba se choTe evaM pratibhAsaMpanna the| gurU ne unheM nayacakra nAmaka graMtha jo jJAnapravAda pUrva uddhRta thA, use par3hane kA niSedha sAdhvI mAtA durlabhAdevI ke samakSa kiyA, kiMtu bAla- cApalya aura jijJAsAvaza mAtA kI anupasthiti meM unhoMne grantha uThAkara par3hanA zurU kiyA, abhI usakA prathama pannA par3hA hI thA, ki zrutadevatA ne vaha pustaka khIMca lii| isa graMtha ko punaH prApta karane ke liye Apane mahAna tapasyA kI, jisase prathama paMkti kA zloka, jo Apane par3ha liyA thA usase devI ke varadAna svarUpa 10 hajAra zloka pramANa vAle nayacakra grantha kI racanA kii| sAhitya sarjanA ke mahad kArya meM mAtA durlabhAdevI kA saMpUrNa sahayoga rhaa| mallamuni Age jAkara AcArya mallavAdI ke rUpa meM pratiSThita hue, jo bhagavAna mahAvIra kI paraMparA meM the 1543 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 5.5.11 sAdhvI campAdevI ( saMvat 282-98 ) Apa AcArya siddhasUri (caturtha) kI mAtezvarI tathA upakezapura nagara ke mahArAjA utpaladeva kI saMtAna-paraMparA ke zreSThi gotrIya zAha jetA kI dharmaparAyaNA patnI thiiN| AcArya devaguptasUri (caturtha) ke caraNoM meM Apane apane putra sAraMga (siddhasUri ) ke sAtha 56 nara-nAriyoM sahita dIkSA lI 1544 saMvat 298 se 370 ke madhya aura bhI aneka striyoM ne dIkSA lI, unakA nAmollekha evaM vizeSa varNana upalabdha nahIM hai kevala saMkhyA hI upalabdha hotI hai, vaha isa prakAra hai- saMvat 310 - 336 meM AcArya yakSadevasUra (paMcama) ne AbhApurI nagarI meM 31 mumukSuoM ko dIkSA dI, jisameM 17 zramaNiyA~ bniiN| saMvat 336-358 meM AcArya kakkasUri (paMcama) ne upakezapurI meM zAha karmA ke sAtha 30 nara-nAriyoM ko dIkSA pradAna kI / AcArya devaguptasUri 541. vahI, pR. 661 542. vahI, pR.682 543. vahI, pR. 712-14, prabhAvaka carite, zrI mallavAdI prabandha, pR. 123-28 544. vahI, pR. 684-96 474
Page #537
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara-paramparA kI zramaNiyA~ (paMcama) jinake gaccha meM kaI labdhidhArI vidvAna muni ratna the, unhoMne saMvat 357-370 meM aneka nara-nAriyoM ko dIkSA pradAna kii|545 5.5.12 jaitI evaM putravadhu jinadAsI (saMvat 370-400) ___Apa jAbAlIpura nagara meM morakha gotrIya yA DiDU gotrIya puSkaraNA zAkhA meM jagAzAha nAmake dhanakubera zreSThI kI bhAryA thiiN| ApakI preraNA se zreSThI jagAzAha ne zatrujaya kI tIrtha yAtrA kA saMgha nikAlA thaa| paTTAvalIkAra ke anusAra usa saMgha meM 700 sAdhu- sAdhviyA~ aura 20 hajAra bhAvuka bhakta the| inake ThAkurasI nAma kA honahAra putra-ratna thA, jaMbUkumAra kI taraha pitA ne ThAkurasI kA 16 varSa kI umra meM hI usI nagara ke balAha gotrIya zAha catarA kI suzIla suzikSita kanyA jinadAsI ke sAtha atyaMta dhUmadhAma se vivAha kara diyaa| lagna ko 6 mAsa bhI pUrNa nahIM hue ki AcArya devaguptasUri (paMcama) ke sadupadeza ko zravaNa kara ThAkurasI ke hRdaya meM vairAgya hilore lene lgaa| ThAkurasI kA hI anugamana kara usake pitA zAha jagA, mAtA jaitI evaM patnI jinadAsI ne bhI dIkSA lii| ThAkurasI kA nAma azokacanda rakhA gyaa| ye upakezagaccha ke 30 veM AcArya siddhasUri (paMcama) ke rUpa meM prasiddha hue|546 5.5.13 phepho zramaNI (saMvat 400-24) Apa upakezagaccha ke 31veM AcArya zrI ratnaprabhasUri (SaSTama) kI mAtezvarI thiiN| aura zaMkhapura (marUdhara prAnta) meM rAva kAnar3adeva ke rAjya meM taptabhaTTa gotrI zAha dhannA kI gRhadevI thiiN| inake 13 putroM meM bhImadeva pUrvabhava se saMskArita AtmA evaM vartamAna meM mAtA-pitA ke susaMskAroM se poSita ati hI bhavya kumAra thaa| zAha dhannA aura mAtA phephone bhI putra ke sAtha AcArya siddhasUri (paMcama) ke caraNoM meM mAgha zuklA 13 ko dIkSA aMgIkAra kii| bhImadeva Age jAkara upakezagaccha ke 31veM AcArya zrI ratnaprabhasUri (SaSTam) ke nAma se mahAna prabhAvazAlI AcArya hue|547 5.5.14 rUkmaNI (saMvat 480-520) ye khaTkUpa (marUdharadeza) nagara ke dhanADhya zreSThI karaNA gotrIya zAha rAjasI kI gRhadevI thiiN| kahA jAtA hai, ki inake ghRta tela ke puSkala vyApAra ke sAtha-sAtha eka hajAra gAyoM kA pAlana poSaNa evaM vistRta khetI hotI thii| inhoMne sammedazikhara taka yAtrA saMgha nikAlA, yAtrA se Ane ke pazcAt svadharmI bhAiyoM ko sone kI kaMThI, cUr3A tathA vastrAdi dekara sammAnita kiyaa| khaTkuMpa meM inhoMne bha. mahAvIra kA maMdira bhI bnvaayaa| inake 13 putra aura 4 putriyA~ thiiN| inameM dhavala nAma ke putra ko AcArya kakkasUri (SaSTama) ke pAsa bhavya mahotsava pUrvaka dIkSA pradAna kI, ye hI upakezagaccha ke 34veM AcArya zrI devaguptasUri ke rUpa meM (SaSTama) pratiSThita hue| inakI dIkSA ke pazcAta mAtA rUkmaNI ne aura pitA zAha rAjasI ne bhI apAra aizvarya kA tyAga kara kakkasUri (SaSTama) ke caraNa-kamaloM meM dIkSA aMgIkAra kii|48 545. vahI, bhAga 1 khaMDa 2 pR. 750 546. vizeSa dekheM -vahI, pR. 791-803 547. vahI, pR. 812-27 548. inakA vistRta paricaya dekheM- vahI, pR. 878-894 475
Page #538
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 5.5.15 zramaNI nAthI (saMvat 520-58) ye mahAna yugapravartaka upakezagaccha ke 35veM AcArya zrI siddhasUrIzvara jI (SaSTama) kI mAtezvarI thiiN| tathA vIraprasUtA medapATabhUSaNa citrakoTa nagara ke virahaTa gotrI divAkara zAha umAjI kI dharmapatnI thii| AcArya devaguptasUri kA upadeza evaM putra sAraMga kA utkaTa vairAgya dekha inhoMne apane pati evaM putra ke sAtha dIkSA grahaNa kI, inake sAtha 37 dIkSAe~ aura huii|549 5.5.16 zramaNI vimala bhAryA (saMvat 558-601) ye AcArya zrI kakkasUri jI (saptama) jo upakezagaccha ke 36veM AcArya the, unakI dharmapatnI thIM evaM marUdhara prAMta ke medinIpura nagara ke supratiSTha vyApArI zreSTi gotrIya zAha karamaNa kI putravadhu thiiN| ApakI vizeSa preraNA va sahayoga se pati vimala ke saMghapatitva meM cha'rI pAlaka saMgha zatrujaya kI tIrtha yAtrA hetu nikalA pazcAt vairAgya bhAva se Apane apane 8 putra 3 putriyoM kA vizAla parivAra evaM vaibhava tyAga kara AcArya siddhasUri (SaSTama) ke zrIcaraNoM meM bhAgavatI dIkSA aMgIkAra kii|50 5.5.17 zramaNI nAnI (saMvat 558-601) Apa upakezapura meM carar3a gotrIya kAMkariyA zAkhA ke zAha gherU ke putra liMbA kI dharmapatnI thii| asamaya meM hI pati kA viyoga ho gyaa| A. kakkasUri (saptama) ke vairogyotpAdaka pravacana zravaNa kara asAra saMsAra se arUci ho gaI, to inhoMne cAra agragaNya vyaktiyoM ko karIba eka karor3a rUpayoM kI saMpatti jJAnabhaMDAra evaM Agama lekhana hetu supUrda kara 8 bahinoM ke sAtha AcAryazrI ke pAsa dIkSA grahaNa kii|5| 5.5.18 zramaNI rAmA (saMvat 601-631) Apa upakezagaccha ke 37 veM yugapradhAna AcArya devaguptasUri (saptama) kI mAtezvarI thI, evaM arbudAcala tIrtha kI talahaTI meM basI koTIzvara zreSThIvaryoM se vibhUSita caMdrAvatI nagarI ke prAgvATavaMzIya zAha yazovIra kI bhAryA thiiN| zA. yazovIra caMdrAvatI ke adhIza rAva sajjanasenajI ke amAtya (maMtrI) pada para vibhUSita pratiSThita vyakti the| zreSThanI rAmA ne apane jyeSTha putra maMDana jo rASTrIya rAjakIya nItividyA meM parama niSNAta the, unake evaM pati yazovIra ke sAtha AcArya kakkasUri (saptama) ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| maMDana, devaguptasUri ke nAma se SaTdarzana ke prakANDa paMDita evaM tejasvI AcArya hue, kaI prativAdiyoM ko zAstrArtha meM parAjita kiyA thaa| ye upakezagaccha ke 37 veM AcArya the|552 5.5.19 zramaNI sarajU (saMvat 660-80) Apa upakezagacchIya 39veM paTTadhara AcArya zrI kakkasUri (aSTama) kI mAtA thiiN| evaM arbudAcalatIrtha kI talahaTI meM sthita padmAvatI nagarI ke taptabhaTTa gotrIya zA. salakhaNa nAma ke lokamAnya pratiSThita vyApArI kI 549. vizeSa dekheM-vahI, pR. 895-899 550. vahI, pR. 1009-13 551. vahI, pR. 1019 552. vahI, pR. 1031 476
Page #539
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara-paramparA kI zramaNiyA~ dharmapatnI thI, inakA putra 'khemA' atyaMta pratibhAsaMpanna bAlaka thaa| mAtA sarajU ke sAtha usane ekabAra sAdhvIjI ke upAzraya meM dvAra para baiThe-baiThe sArA pratikramaNa sunakara savidhi yAda kara liyA thaa| 15 varSa kI laghuvaya meM 'khemA' ne saMsAra evaM vizAla vaibhava ko tinake kI taraha chor3akara AcArya siddhasUri ke caraNoM meM dIkSita hone kI bhAvanA vyakta kI to zAha salakhaNa evaM dharmapatnI sarajU ne bhI dIkSA aMgIkAra kara lii|53 5.5.20 zramaNI karaNa bhAryA (saMvat 724-78) Apa upakezagaccha ke 41veM paTTadhara AcArya zrIsiddhasUri kI saMsArAvasthA meM bhAryA thiiN| upakezapura meM AdityanAga gotra kI pArakha zAkhA ke dhanakubera zrAvaka, parama dhArmika zrI arjuna zreSThI kI putravadhu thiiN| vivAha ke sAtha hI donoM pati-patnI ne AjIvana brahmacarya vrata aMgIkAra kara liyaa| evaM vijayakuMvara-vijayAkuMvarI ke samAna eka zayyA para sokara bhI akhaNDa brahmacarya pAlana kA dRzya upasthita kiyaa| tadanantara donoM ne eka sAtha seTha arjuna evaM seThAnI lAgU se dIkSA kI anumati lii| zA. arjuna ne inakA bhavya dIkSA mahotsava kara A. devaguptasUri ke caraNoM meM samarpita kara diyaa| karaNa dIkSA lekara muni caMdrazekhara se A. devasiddhasUri bne| Apake sAtha aneka mumukSu AtmAoM ne bhI dIkSA lekara AtmakalyANa kiyaa|554 5.5.21 zramaNI lADuka bhAryA (saMvat 1033-74) ... Apa medapATa (mevAr3a) prAntIya devapaTTana nagara meM sughar3a gotrIya zAha catarA kI dharmapatnI bholI ke putra-ratna lADuka kI dharmapatnI thI, jaba lADuka sAdhAraNa gRhastha kI koTi meM A gaye, taba eka yogI ne unheM dAridrya vinAzaka maMtra dete hue kahA ki isake badale meM tumheM jainadharma chor3akara mere dharma ko svIkAra karanA hogaa| lADuka ne yaha bAta apanI patnI se kahI-to dharma para dRr3ha niSThA vAlI usakI patnI ne lalakArate hue kahA 'kyA paise jaise kSaNika dravya ke liye Apa dharma ko tilAJjali dene ke liye udyata ho gaye? merI dRSTi meM cintAmaNi ratna rUpa jainadharma kA tyAga karanA kadApi ucita nhiiN|" patnI ke dRr3ha dhArmika vicAroM ko sunakara lADuka ko atyaMta AnaMda kI anubhUti huii| vaha aisI pativratA dharmaparAyaNA patnI ko pAkara svayaM gaurava kA anubhava karane lgaa| kAlAntara meM ekabAra devaguptasUri (10veM) kA lodravapaTTana meM Agamana hone para lADuka ke mana meM vairAgya bhAvanA jAgRta huI, unakI patnI evaM yogI ne bhI dIkSA aMgIkAra kii| lADuka dIkSA ke pazcAt upakezagaccha ke 47 veM AcArya zrI siddhasUri (10veM) ke rUpa meM mahAprabhAvazAlI AcArya hue| 5.5.22 zramaNI mohinI (saMvat 1055-1108) ___ Apa pATaNa nagara meM bAppanAga gotrIya nAhaTA jAti ke koTyAdhIza vyApArI zrIcaMda ke sabase laghuputra bhojA kI dharmapatnI thiiN| AcArya siddhasUrIzvarajI ke prabhAvotpAdaka vyAkhyAna ko zravaNa kara donoM hI nivRttimArga kI ora agrasara ho gye| bhojA, jo aba muni bhuvanakalaza bana gaye the, unakI yogyatA evaM guNoM se prabhAvita hokara A. 553. vahI, pR. 1109-13 554. vahI, pR. 1063-1071 555. vahI, pR. 1411-14
Page #540
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa siddhasUri ne inheM saMvat 1074 meM sUri pada se vibhUSita kara 'kakkasUri' nAma diyaa| ye upakezagaccha ke 48veM AcArya hue| inake kAla meM isa saMgha meM 3000 sAdhu-sAdhvI the 1556 5.5.23 zramaNI rolI ( saMvat 1076- 1128 ) Apa sindhabhUmi meM DAmarelanagara kI bhAdragautrIya samadaDiyA zAkhA ke zAha gosala kI suputrI thIM, Apa sarvakalAvid evaM rUpa-guNasaMpannA thiiN| ApakA vivAha AdityanAga gotrIya gulecchA zAkhA ke labdhapratiSTha vyApArI padmAzAha ke suputra cokhA se huA, vivAha se pUrva hI 'caukhA' dharma ke raMga meM raMgA huA thA, ataH vivAha ke turaMta bAda hI nemakumAra aura rAjula kA Adarza upasthita karate hue cokhA evaM rolI ne AcArya zrI kakkasUri ke caraNoM vi. saMvat 1076 ke Alguna paMcamI ke zubha dina anekoM mumukSu AtmAoM ke sAtha saMyama aMgIkAra kiyaa| dIkSA ke bAda cokhA kA devabhadra nAmakaraNa kiyA gayA / vi. saMvat 1108 meM Apa AcArya pada para pratiSThita hue| upakezagaccha meM devaguptasUri ( 12veM ) 49veM AcArya mAne gaye / haiM / 557 5.5.24 zramaNI udA bhAryA (saMvat 1077 ) upakezagaccha ke 48 veM AcArya zrI kakkUsari ( 12veM ) ne saMvat 1077 kA cAturmAsa pAlI meM kiyaa| cAturmAsa ke pazcAt zreSTi gotrIya zAha bhANA ke suputra udA evaM usakI 6 mAsa kI vivAhitA patnI ne sUri ke upadezAmRta kA pAna kara sajor3e AcArya zrI ke caraNoM meM bhAgavatI dIkSA aMgIkAra kI 1558 5.5.25 zramaNI candanabAlA (saMvat 1178) Apa gurjara deza ke aSTAdazazatI prAnta meM 'maduA' nAmaka grAma ke nivAsI prAgvATavaMzIya zrI vIranAga kI bahana thIM evaM syAdvAda - ratnAkara ke karttA tathA pATaNa meM digaMbara AcArya kumudacaMdra ko zAstrArtha meM parAjita karane vAle, 84 vAdoM meM vijetA AcArya vAdIdevasUri kI buA lagatI thii| dIkSA ke pazcAt inhoMne khUba tapa: saMyama kI ArAdhanA kI, aisA ullekha paTTAvalI meM hai| 559 5.5.26 sAdhvI sarasvatI zrI (saMvat 1181 ) Apa eka nirbhIka evaM prajJAzIla sAdhvI thiiN| Apake viSaya meM yaha ghaTanA prasiddha hai ki ekabAra digaMbara AcArya kumudacandra ne ApakA tiraskAra kiyA to Apa AcArya devasUri ke pAsa AIM aura AcAryazrI ko lalakArate hue kahA 'ApakI vidvattA kisa kAma kI ? jo hathiyAra zatru ko na jIta sake vaha hathiyAra kisa kAma kA? jisase parabhava bar3he aisI samatA kisa kAma kI.......... .?' sAdhvIzrI kI cunautI sunakara AcAryazrI ne digaMbara vAdiyoM ke sAtha zAstrArtha karane ke liye pATaNa saMgha ko patra likhaa| zAstrArtha meM vijayI hone para 556. vahI, pR. 1436-40 557. vahI. pR. 1455-59 558. vahI, pR. 1441 559. vahI, pR. 1256 478
Page #541
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara - paramparA kI zramaNiyA~ AcAryazrI kI mahimA cAroM ora phaila gii| zAstrArtha kA viSaya strI mukti ko lekara thaa| AcAryazrI ko zAstrArtha ke liye prerita karane vAlI sAdhvI sarasvatI kA nAma itihAsa ke pRSThoM para Aja bhI surakSita hai| 500 5.5.27 vineyikA gaNinI ( saMvat 1237 ) jasavantapurA paragane kA revar3A gA~va, jilA jAlora meM saccikAdevI kI pratimA para ullikhita abhilekha meM ukta sAdhvI ke vaiduSya kA varNana hai abhilekha viSaya isa prakAra haiM- upakezagaccha kI satyazIlA aura kSamAguNavatI vineyikA gaNinI ne janasAdhAraNa ke kalyANa ke liye vi. saMvat 1237 phAlguna sudi 2 maMgalavAra ko jUnA (bAr3amera) meM saccikA mAtA kI pratimA kA nirmANa karavAyA aura zrI kakudasUri ne usakI pratiSThA kI 161 5.5.28 sAdhvI raMgalakSmI (saMvat 1591 vi. saMvat 1591 meM upakezagacchIya upAdhyAya ratnasamudra ne apanI ziSyA raMgalakSmI ke liye 'mayaNarehArAsa ' kI prati likhakara dii| yaha prati ratnavijaya bhaMDAra DehalA kA upAzraya amadAbAda meM surikSata hai| 562 5.6 Agamikagaccha kI zramaNiyA~ (vi. saMvat 13vIM se 17vIM sadI ) 13vIM sadI ke prAraMbhakAla meM candragaccha meM zithilAcAra va unakI anAgamika mAnyatAoM se khinna hokara zrI zIlaguNasUri ne Agamika gaccha kI sthApanA kii| isa gaccha meM zrI dharmaghoSasUri mahatI prabhAvaka AcArya hue, zrI sarvAnandasUri vacanasiddha AcArya ke rUpa meM vikhyAta the| abhayadevasUri parama kriyAniSTha AcArya the, AcArya vajrasena AgamoM ke talasparzI jJAtA vidvAn the / navarasAvatArataraMgiNI ke virUda se vibhUSita zrI jinacaMdrasUri, hemaratnasUri Adi kaI uccakoTi ke vidvAn manISI AcArya hue| isa gaccha meM viduSI, pratilipikartA ke rUpa meM kucha sAdhviyoM ke ullekha prApta hue haiM, jo 13vIM se 17vIM sadI taka kI haiN| vartamAna meM Agamagaccha niHzeSa prAyaH ho cukA hai| 5.6.1 pravartinI zrI caMdrakAMti ( 13vIM sadI) Agamikagaccha ke jinaprabhasUri ne pravartinI zrI caMdrakAMti mahAsAdhvI kI vinaMtI para 'malli jina' (19veM tIrthaMkara) apabhraMza bhASA meM rcaa| racanA 13 sadI ke aMta kI hai| 563 5.6.2 sAdhvI vivekalakSmI (saMvat 1626) upakezagacchIya kakkasUri ke ziSya dvArA saMvat 1528 ke lagabhaga racita 'kuladhvajakumAra rAsa' gAthA 375 kI pratilipi saMvat 1626 mAgha zuklA 8 ko Agamagaccha kI sAdhvI jayalakSmI kI ziSyA vivekalakSmI ne kii| zrI jinacAritrasUri saMgraha pothI 81 naM. 2027 tathA jinadatta bhaMDAra muMbaI meM isakI prati prApta hai| 564 560. (ka) vahI, pR. 1258-59, (kha) A. yazazcandra, mudita kumudacandra nATaka, 46-47, vArANasI vI. saMvat 2431 561. govindalAla zrImAlI, rAjasthAna ke abhilekha, pR. 181, 183 mahArAja mAnasiMha pustaka prakAza, jodhapura, I. 2000 562. upakezagaccha kA itihAsa, DaoN. zivaprasAda, 'zramaNa' varSa 42 aMka 7-12 san 1991, pR. 117 se uddhRta 563. aiti. lekha saMgraha, pR. 339 564. jai. gu. ka. bhAga 1, pR. 150 479
Page #542
--------------------------------------------------------------------------
________________ 5.6.3 pravartinI hemazrI (saMvat 1640 ) saMvat 1640 Asoja zu. 3 ravivAra ko Agamagaccha dhaMdhukapakSa meM saubhAgyasuMdarasUri kI paraMparA ke bhaTTAraka zrI dharmaratnasUri ne tapAgacchIya kuzalasaMyamasUri dvArA saMvat 1555 mAgha zuklA 5 meM racita 'haribala no rAsa' kI pratilipi kii| usameM pravartinI hemazrI kI ziSyA mahimazrI, harSazrI kI ziSyA 'lAlA' kA ullekha hai, usake paThanArtha ukta rAsa likhakara diyaa| isakI prati vIravijaya upAzraya amadAbAda meM hai| 565 5.6.4 sAdhvI mahimazrI (saMvat 1648 ) Apa Agamagaccha ke laghuzAkhA AcArya saubhAgyasuMdara kI ziSyA thii| Apake liye paM. jayasuMdarajI ne vi. saMvat 1648 Asoja zu. 3 ko dekApura meM graMtha likhAyA thA 5.7 pArzvacandragaccha kI zramaNiyA~ (vi. saMvat 1564 se adyatana ) jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa pArzvacandragaccha nAgorI bRhattapAgaccha se udbhuta eka svataMtragaccha haiN| zatAdhika graMthoM ke karttA mahAprabhAvazAlI zrI pArzvacaMdrasUri isa gaccha ke saMsthApaka Adya AcArya the| saMvat 1564 meM sAdhu- saMsthA meM vyApta zithilAcAra kA unmUlana karane ke liye ve apane guru zrI sAdhuratnasUri kI AjJA se saMvega mArga meM prasthita hue the, unake pazcAt yaha gaccha 'pArzvacaMdragaccha nAma se prasiddhi ko prApta huaa| gaccha kI sthApanA ke samaya aneka sAdhviyoM ne bhI kriyoddhAra meM apanA mahattvapUrNa yogadAna diyA thaa| usa samaya isa gaccha meM sAdhviyoM kI bhI vizada saMkhyA thI, kiMtu zanaiH-zanaiH sAdhvI saMgha vilupta prAyaH ho gayA, use punarjIvita karane ke lie vi. saMvat 1947 meM zrI zivazrIjI, jJAnazrIjI va hemazrIjI ko gaNivara zrI kuzalacandrajI mahArAja ne 'jAmanagara' meM dIkSA pradAna kI thI, ye tInoM 'kaccha kI kAzI' ke rUpa meM vikhyAta 'koDAya' grAma kI rahane vAlI thiiN| 567 isake atirikta inase saMbaMdhita anya koI jAnakArI upalabdha nahIM hotI, tathApi Aja Apa tInoM se hI isa gaccha kA vistAra huA hai, aneka tejasvinI, prajJAsampanna sAdhviyoM se yaha gaccha garimAmayI banA hai| 5.7.1 zrI labdhizrIjI ( saMvat 1948-94 ) saMvat 1924 meM kaccha ke DoNagA~va vAsI dezarabhAI ke yahA~ khImaibAI kI kukSi se inakA janma huA / vivAha ke kucha samaya pazcAt vaidhavya se vairAgya kI bhAvanA jAgRta huI, saMvat 2047 koDAya gA~va meM dIkSita hokara zrI zivazrIjI kI prathama ziSyA bniiN| jJAna kI ojasvitA tapa kI tejasvitA aura vyaktitva kI vatsalatA se ye zIghra hI saMgha meM vikhyAta ho giiN| 46 varSa ke sudIrgha saMyama ke pazcAt lAchumA gA~va meM svargavAsinI huiiN| zrI kanaka zrIjI, pUnama zrIjI, mANeka zrIjI, dharmazrIjI, kusumazrIjI, jagatazrIjI, kIrtizrIjI, maMgalazrIjI, mitrazrIjI, kaMcanazrIjI, ramaNIkazrIjI Adi ApakI viduSI ziSyA - praziSyAoM kA vizAla parivAra hai 1568 565. jai. gu. ka. bhAga 1, pR. 209, 566 zrI prazasti saMgraha, pR. 133 567. muni zrI bhuvanacaMdrajI, saMgha- saurabha, pR. 17 zrI pArzvacaMdragaccha jaina saMgha, dezalapura, kaccha (gu.) 2005 I. 568. (ka) vahI, pR. 57 (kha) 'zramaNIratnoM, pR. 818 480
Page #543
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara-paramparA kI zramaNiyA~ 5.7.2 zrI lakSmIzrI (saMvat 1948-2005) kaccha navAvAsa meM janma aura bhArApura ke korazIbhAI ke sAtha vivAha huA, eka hI varSa meM pativiyoga ho jAne para saMvat 1948 phAlguna zuklA 2 ko zrI zivazrIjI ke pAsa inhoMne dIkSA grahaNa kii| inhoMne kaiyoM meM dharma-zraddhA jAgata karavAI, kaiyoM ko saMyama pradAna kiyaa| inakI ziSyAe~-zrI tattvazrIjI, muktizrIjI, akSayazrIjI, tribhuvanazrIjI, hemazrIjI, vinodazrIjI, jItazrIjI, jaMbUzrIjI, subodhazrIjI, nyAyazrIjI Adi haiN| jaMbUzrIjI kI ziSyA-praziSyAe~- zrI vidyAzrIjI, udyotaprabhAzrIjI, jayanaMditAzrIjI, vipulagirAzrIjI, suvarNalatAzrIjI, anaMtaguNAzrIjI, bhayabhaMjanAzrIjI, divyaratnAzrIjI, dhairyaprajJAzrIjI, vimalayazAzrIjI tathA viratiyazAzrIjI Adi haiN| saMvat 2005 navAvAsa meM vizAla ziSyA-praziSyA parivAra kI zAsana ko apUrva bheMTa dekara ye paralokavAsinI huiiN|569 5.7.3 zrI lAbhazrIjI (saMvat 1948-svargastha) ye kaccha ke nAgalapura gA~va kI thIM, zrI labdhizrIjI ke sAtha bAlyavaya se hI prema saMbaMdha hone se unake sAtha inhoMne bhI dIkSA aMgIkAra kii| ye sarala svabhAvI, AtmArthinI aura prakhara viduSI thiiN| inakI prathama ziSyA zrI guNazrIjI uccakoTi kI viduSI sAdhvI hone se AcArya sama garimA prApta thI, kaMTha ati surIlA thA, zrImad rAjacandra ke prati AsthA evaM kAnajI svAmI ke saMparka meM Ane se apanI ziSyA azokazrIjI aura suzIlazrIjI ke sAtha ve sonagar3ha meM sthiravAsinI ho gaIM, anya ziSyAe~-padmazrIjI, jayazrIjI, nemazrIjI, kalyANazrIjI, bhAnuzrIjI, khAMtizrIjI Adi kA vizAla parivAra vaTavRkSa kI taraha zobhita hai| inakA svargavAsa vAMkAnera meM huaa|570 5.7.4 zrI caMdanazrIjI (saMvat 1952-2011) zrI caMdanazrIjI zrI hetazrIjI kI ziSyA thIM, ye khaMbhAta kI thIM, mAMDala meM dIkSita huIM aura aMta meM khaMbhAta meM svargavAsinI huiiN| ziSyAe~-zrI sumatizrIjI, AnaMdazrIjI, zAMtizrIjI, jinazrIjI, jayaMtizrIjI, devazrIjI tathA praziSyAe~-harakhazrIjI, tilakazrIjI, dhanazrIjI, padmazrIjI, punyazrIjI, rAjazrIjI, muktizrIjI, suzIlAzrIjI, vIrAtmAzrIjI, saubhAgyazrIjI, zaNagArazrIjI, prabhAzrIjI, prItizrIjI, dayAzrIjI, pradhAnazrIjI, dAnazrIjI, tIvazrIjI, caMdrodayAzrIjI, mahodayazrIjI, harSaprabhAzrIjI, caMdrarekhAzrIjI, jyotiprabhAzrIjI Adi haiN|571 5.7.5 mahAsthavirA zrI vivekazrIjI (saMvat 1959-2041) ____ pArzvacandragaccha meM vivekazrIjI mahArAja jo 103 varSa kI Ayu pUrNa kara kAladharma ko prApta huIM, unhoMne 21 varSa kI umra meM saMvat 1959 mAgha zuklA 5 ko zrI pramodazrIjI ke pAsa nAnA bhADiyA (kaccha) meM dIkSA lii| saMvat 1959 se saMvat 2041 taka 82 varSa kA sudIrgha saMyama paalaa| ApakI ziSyAoM meM AnaMdazrIjI viduSI sAdhvI huI haiN|572 569. vahI, pR. 55 570. vahI, pR. 59 571. (ka) vahI, pR. 64-65 (kha) 'zramaNIratno', pR. 831 572. (ka) vahI, pR. 61-63 (kha) 'zramaNIratno', pR. 834 481
Page #544
--------------------------------------------------------------------------
________________ 5.7.6 pravartinI zrI khAMtizrIjI ( saMvat 1974-2034 ) ApakA janma kaccha pradeza ke mAMDavI tAlukA meM nAgalapura nAmaka choTe se grAma meM saMvat 1958 meM huA / pitA pUMjAbhAI va mAtA mULIbena ne apanI putrI 'jIvAM' kA 14 varSa kI umra meM rAmajIbhAI maga ke sAtha vivAha kiyA, kiMtu thor3e hI samaya bAda viSamajvara se AkrAnta hokara rAmajIbhAI svargavAsI ho gye| Apane taba apanA lakSya nizcit kiyA aura amadAbAda meM zrI pUnamacandragaNi ke pAsa Akara saMvat 1974 vaizAkha kR. 5 ko dIkSA aMgIkAra krlii| prakhara vidvAn sarala svabhAvI evaM vizAla sAdhvI samudAya kI sRjanakartrI zrI lAbhazrIjI jo saMsArapakSIya bhuA bhI thI, unake pAsa AgamajJAna kI zikSA prApta kii| ApakI vyAkhyAna zailI itanI nirAlI thI ki kaccha bhuja meM mAnoM sArA zahara hI Akara ekatra ho jAtA thaa| rAjaparivAra bhI ApakA dharmopadeza sunane ke liye pratidina AtA thaa| rAnIvAsa meM pravacana ke liye Apako nimaMtraNa diyA jAtA thA, rAnI dilaharakuMvarabA sahita sabhI ne Apako gurU-rUpa meM maanaa| anekoM ko Apane vyasanoM se mukta kraayaa| Apane anekoM pustakeM bhI likhiiN| 'sAdhvI vyAkhyAna nirNaya' nAmakI pustaka ApakI tArkika buddhi kI paricAyikA hai| saMvat 2034 meM bambaI mulunDa meM ApakA svargavAsa huaa| inakA ziSyA parivAra atyaMta vistRta hai- zrI sunandAjI, sumaMgalAzrIjI, OMkArazrIjI, kalpalatAzrIjI, kuMjalatAzrIjI, sunaMditAzrIjI Adi 13 ziSyAe~ evaM saumyaguNAzrIjI, suralatAzrIjI, suyazA zrIjI, rAjayazAzrIjI, svayaMprajJAzrIjI, vIrabhadrAzrIjI, kRtinaMditAzrIjI, vizvanaMditAzrIjI Adi praziSyAe~ zrI sunandAjI kI ziSyAe~ haiN| 573 5.7.7 zrI AnaMda zrIjI ( saMvat 1987-2042 ) navAvAsa grAma ke velajIbhAI AsAriyA tathA velabAI ke yahA~ saMvat 1972 meM janma liyA, saMvat 1987 phAlguna kRSNA 2 ko navAvAsa meM zrI viveka zrIjI kI ziSyA bniiN| prakharabuddhi ke kAraNa ye vividha viSayoM meM pAraMgata bniiN| amRtazrIjI, AtmaguNAzrIjI, priyadarzanAzrIjI, bhAgyodayAzrIjI Adi ziSyAoM ko saMyama kI zikSA pradAna kI saMvat 2042 meM svargavAsinI huiiN| 574 5.7.8 zrI mahodayA zrIjI ( saMvat 1990-2048 ) janma saMvat 1954 khaMbhAta ke suzrAvaka zrI maganalAlajI kI dharmapatnI harakaura kI ratnakukSi se huA / vivAha ke kucha samaya pazcAt pati kA svargavAsa hone para vairAgya ko bala milA, saMvat 1990 mRgazira kRSNA 7 ko caMdanazrIjI kI ziSyA bniiN| sva-kalyANa ke liye inhoMne svayaM ko tapa meM saMlagna kiyA, vaise hI para- kalyANa kI bhAvanA se aneka prAMtoM meM vicaraNa kara logoM ko dharma meM sthira kiyA, khaMbhAta, amadAbAda meM mahilA maMDala, agAsI tIrtha meM munisuvrata mahilA maMDala kI sthApanA kI, bhadrezvara tIrtha meM binA mUlya jamIna dilavAkara gurU maMdira kI racanA krvaaii| svayaM kI tIna ziSyAe~ bniiN| khaMbhAta meM ye sthiravAsinI thiiN| saMvat 2048 khaMbhAta meM inakA svargavAsa huaa| 575 573. vahI, pR. 820-22 574. vahI, pR. 832 575. vahI, pR. 835-37 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 482
Page #545
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara-paramparA kI zramaNiyA~ 5.7.9 zrI sunandAzrIjI (saMvat 1990-2049) rAjasthAna razmi, gurjararatnA ke rUpa meM prakhyAta parama viduSI sAdhvI zrI sunandAzrIjI kA janma saMvat 1973 meM uttara gujarAta prAnta ke unAvA zahara meM huaa| saMvat 1990 phAlguna zuklA 3 ko pravartinI zrI khAtizrIjI ke caraNoM meM dIkSA aMgIkAra kii| Agama, nyAya, vyAkaraNa, jyotiSa svamata-paramata kI jJAtA ke sAtha hI Apa apramatta, dUradarzI gambhIra, cintaka, vyavahArakuzala, prakhara vyAkhyAtrI, dRr3ha anuzAsanakartI, mitabhASI evaM saumyaprakRti kI sAdhvIratnA thiiN| apanI Atma-kalyANakAriNI sAdhanA ke sAtha Apane samAja ko ekasUtra meM jor3ane ke aneka samanvayakArI kArya kiye| anekoM sAdhaka taiyAra kiye, kaiyoM ko nirvyasanI banAyA, jaina-saMskRti kI garimA bar3hAne vAle tathA saMskAra nirmANa karane vAle kaI ziviroM kA bhI Ayojana kiyaa| ApakI preraNA se kaccha, kAThiyAvAr3a, rAjasthAna, mahArASTra ke aneka nagaroM meM maMdiroM kA jIrNoddhAra, nUtana jinamaMdira, jJAnamaMdira, upAzraya nirmita hue| pacapadarA nUtana jinamaMdira kI jina bhakti pratiSThA mahotsava meM 1 karor3a 30 lAkha kI uchAmaNI Apake sAnnidhya meM honA Apake adbhuta vyaktitva kA udAharaNa hai| Apake parivAra se 13 dIkSAe~ huI haiN| zrI pArzvacaMdragaccha ne Apake vyaktitva ke vividha preraNAdAyI pahaluoM ko ujAgara karane hetu zrI nanditAzrIjI ke saMpAdakatva meM 'darda kA riztA' nAmaka pustikA kA prakAzana kiyA hai| saMvat 2049 jodhapura meM samAdhipUrvaka Apane deha-tyAga kiyaa|76 5.7.10 zrI udyotaprabhAzrIjI (saMvat 2004 se vartamAna) kaccha-bhujapura meM janma lekara saMvat 2004 meM ye apanI mAsI zrI jaMbUzrIjI kI ziSyA bniiN| apanI vaiyAvRtya bhAvanA se ye sabhI kI priyapAtra rhiiN| vartamAna meM apanI 6 ziSyAoM aura praziSyAoM ke sAtha kaccha meM dharma prabhAvanA kara rahI haiN|577 5.7.11 zrI basaMtaprabhAjI 'suteja' (saMvat 2005-2050) kaccha kI pAvanadharA para moTI khAkhara grAma meM pitA ravajIbhAI aura mAtA velabAI ke yahA~ janma lekara Apane saMvat 2005 mRgazira zuklA 6 ko sunaMdAzrIjI ke pAsa dIkSA grahaNa kii| dIkSA lete hI saMskRta, prAkRta, tarkasaMgraha, kAvya Adi meM viziSTa yogyatA arjita kii| Apane aneka gadya-padya pustakoM kI racanA kI hai| 'dharma saurabha, dharma jharaNAM, puNya jharaNAM, sadbodha jharaNAM, mahAvIra jIvana jyota Adi pustakeM tathA 'sunaMdA-suteja puSpamAlA ke 14 puSpa prakAzita hue haiN| prabhu-bhakti evaM prasaMgopAta aneka kAvyoM kI Apane racanA kI, jisameM 'vasaMtagIta guMjana', mana mAlAnAM maNakAM' 'suteja prasaMga gIto, suteja bhakti kuMja' Adi prasiddha haiN| jaisalamera tIrthayAtrA meM jAte hue bADamera ke nikaTa saMvat 2050 meM akasmAt ApakA svargavAsa ho gyaa| inakI ziSyAe~ zrI biMduprabhAzrIjI, padmagItAzrIjI, manojitAzrIjI, pArzvacandrAzrIjI, cArUzIlAzrIjI tathA namrazIlAzrIjI Adi haiN|578 5.7.12 zrI OMkArazrIjI (saMvat 2006 se vartamAna) saMvat 1990 kaccha-nAgalapura meM janmI, evaM saMvat 2006 phAlguna zuklA 9 ko amadAbAda meM dIkSita huiiN| Apake pitA gosarabhAI deDhiyA aura mAtA lAkhaNIbahana thI, zrI khAMtizrI ApakI saMsArI buA aura gurUNI thii| 576. darda kA riztA, saMpAdikA-AryA kRtinaMditAzrI, bherUbAga pArzvanAtha jaina tIrtha, jodhapura, vi. saMvat 2050 577. 'zramaNIratno', pR. 834 578. vahI, pR. 825 483
Page #546
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa jJAnayajJa ke sAtha vividha tapokarma bhI Apake jIvana kA mukhya dhyeya rhaa| Apane mAsakSamaNa, 11, 10, 9, 8 upavAsa kiye| ApakI preraNA se mumbaI-cembUra meM 'sAdhvI khAtizrIjI vidyApITha' kI sthApanA huI, jahA~ anekoM sAdhu-sAdhvI adhyayana kara jainadharma kA talasparzI jJAna arjita karate haiN| yugapradhAna AcArya pArzvacandrasUrijI kI 500vIM janma zatAbdI para bhavya Ayojana dezabhara meM karavAne meM ApakI mukhya bhUmikA rhii| isake atirikta aura bhI zAsanaprabhAvanA ke aneka kArya Apa dvArA hue haiN| ApakI 7 ziSyAe~ -bhavyAnaMdazrIjI, ramyAnaMdazrIjI, punItakalAzrIjI, nijAnaMdazrIjI, padmarekhAzrIjI, punItakalAzrIjI aura paMkajazrIjI haiN| tathA 15 praziSyAe~-saMyamarasAzrIjI, zAsanarasAzrIjI, siddhAntarasAzrIjI, mitAnaMdazrIjI, vIraratnAzrIjI, pAvanagirAzrIjI, prazAMtagirAzrIjI, yazamAlAzrIjI, yazapUrNAzrIjI, pUrNamAlAzrIjI Adi haiN|579 5.7.13 zrI suzIlAzrIjI (saMvat 2007-45) __ AtmArthinI zrI suzIlAzrIjI kI janmabhUmi mAMDala thii| icchA nahIM hone para bhI vivAha ho jAne para inhoMne gupta rUpa se dIkSA le lI aura muktizrIjI kI ziSyA bniiN| tapa aura japa meM inakI vizeSa rUci thii| saMvat 2045 meM tapa kI bhAvanA ke sAtha svargavAsinI huiiN| inakI ziSyA zrI vIrAtmAzrIjI haiN|80 5.7.14 zrI sumaMgalAzrIjI (saMvat 2008-50) ___ zrI sunaMdAzrIjI kI laghubhaginI sumaMgalAzrIjI kA janma saMvat 1976 meM huaa| 12 varSa ke vivAhita jIvana meM svayaM apane hAthoM se pati kA anyatra vivAha karavAkara inhoMne saMvat 2008 mAgha zuklA 5 ko zrI sunandAzrIjI kI ziSyA ke rUpa meM dIkSA aMgIkAra kii| saMskRta kAvya aura caritroM kA vizada jJAna hone se samudAya meM ye 'paMDita mahArAja' ke nAma se prakhyAta huiiN| ye svayaM tapasvinI thiiN| aura ziSyAoM ke tapa meM bhI sahAyaka bnii| saMvat 2050 amadAbAda meM inakA svargavAsa huaa| inakI eka ziSyA hai-saumygunnaashrii|581 5.7.15 zrI saumyaguNAzrIjI (saMvat 2022-39) ye nAgalapura ke lAlajI haMsarAjajI kI suputrI thIM, 21 varSa kI vaya meM saMvat 2022 mAgha kRSNA 7 ke dina dIkSA lekara 17 varSa taka kaThora tapasyA kii| 8, 9, 10, 12, 16, 21 upavAsa, mAsakSamaNa, cattAri aTTha tapa, siddhitapa, bIsasthAnaka tapa se varSItapa, cha? se varSItapa, varSItapa se 40 olI Adi tapa kiyaa| saMvat 2039 meM apane aMtima cAturmAsa kI pUrva ghoSaNA kara tapasyA prAraMbha kI, 48 veM upavAsa meM Urdhvagati prApta kii|582 579. vahI, pR. 826-28 580. vahI, pR. 837 581. vahI, pR. 828-30 582. vahI, pR. 829 484
Page #547
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara-paramparA kI zramaNiyA~ zrI pArzvacandragaccha kI avaziSTa zramaNiyA~93 krama sAdhvI nAma janma saMvat sthAna pitA kA nAma dIkSA saMvat dIkSA sthAna gurUNI nAma 1. zrI pramodazrIjI 1919 bhADiyA - 1951, svarga, 1991 bidar3A 2. zrI kanakazrIjI 1938 bidar3A 1954 phA.zu. 2, bidar3A (kaccha) svarga. 2005 3. zrI dayAzrIjI 1946 lAyajA khIvaMzI bhAI 1961,mA.kR.12 bhujapura zrI pramodazrIjI svarga.2020 4. zrI jItazrIjI 1947 koDAya 1964 svarga. 2005 koDAya 5. zrI kIrtizrIjI 6. zrI pramANazrIjI 1952 bidar3A 1967, svarga. 2033 koDAya 7. zrI prItizrIjI 1950 khaMbhAta sAkalacaMda 1970, svarga. 2040 dhrAMgadhrA zrI prabhAzrIjI 8. zrI caMpakazrIjI 1962 muMbaI 1988, svarga. 2038 navAvAsa 9. zrI jaMbUzrIjI 10. zrI tribhuvanazrIjI 11. zrI avicala zrIjI - 12. zrI tattvazrIjI 1948 1996, svarga. 2033 - 13. zrI sudhAkarazrIjI - 14. zrI sUrya prabhAzrIjI 1986 2002, svarga. 2056 - 15. zrI kalpalatAzrIjI 1977 koMDha zA. premacaMda jI 2008, mA.kR. 14 koMDha zrI sunaMdAzrIjI 16. zrI harSaprabhAzrIjI 1981 2009, svarga. 17. zrI iMduprabhAzrIjI dezalapura zivajI vIrA 2009, mA.zu.5 navInAla zrI caMpakazrIjI 18. zrI suralatAzrIjI dhrAMgadhrA kevalajI pArekha 2011, mA.zu.11 dhrAMgadhrA zrI sunaMdAzrIjI 19. zrI padmaprabhAjI 2001 DoraMDA mohanajI 2015 jye.zu. 14 bIkAnera zrI anubhavazrIjI rAmapuriyA 20 zrI AtmaguNAjI 1994 bhADiyA 2016 mR.zu. 10 nAnAbhADiyA zrI AnaMdazrIjI 21. zrI sudakSAzrIjI 1994 khAkhara dAmajIvikrama 2018 mR.zu. moTIkhAkhara zrI sunaMdAzrIjI 22. zrI suvratAzrIjI 2002 DoraMDA mohanajI 2018 phA.zu.2 bIkAnera zrI anubhava zrIjI rAmapuriyA 23. zrI suvarNalatAjI 1998 bIdaDA ThAkarazI mArU 2018 po. kR.6 bIdar3A zrI udyotaprabhAjI 24. zrI biMduprabhAjI 1998 ahamadAbAda narottamadAsa pudI 2018 vai.zu.3 ahamadAbAda zrI basaMtaprabhAjI 583. muni zrI bhuvanacaMdrajI, saMpAdaka-saMgha-saurabha, citra-vibhAga, pR.22-40, dezalapura (kaMThI) kaccha 2005 I. 485
Page #548
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa TunDA moTI khAkhara zrI OMkArazrIjI dezalapura zrI svayaM prajJAjI nAnIkhAkhara zrI caMpaka zrIjI moTIkhAkhara zrI U~kArazrIjI zrI AnandazrIjI caimbUra zrI suralatAzrIjI moTI khAkhara zrI U~kArazrIjI caimbUra zrI vasaMtaprabhAjI zrI sunaMdAzrIjI zrI mahodayazrIjI nAnI tuMbaDI zrI U~kArazrIjI A zrI paMkajazrIjI 25. zrI paMkajazrIjI 2003 bhADiyA premajI TAIyA 2018 mR.zu. 13 26. zrI vIrabhadrAjI dezalapura zAMtibhAI paMcANa 2019 vai.zu.3 27. zrI pUrNakalAjI 2000 khAkhara haMsarAja sAliyA 2019 vai.zu.3 28. zrI nijAnaMdazrIjI 2009 tuMbaDI jagazIbhAI bauA 2021 mAzu.2 29. zrI priyadarzanAjI 2001 moNazI gogarI 2022 jye.zu.7 30. zrI rAjayazAzrIjI navAvAsa premajI motA 2023 vai.zu.10 31. zrI punItakalAjI 2009 merAU devajI phuriyA 2026 vai.zu.5 32. zrI padmagItAjI 2008 bhADIyA DuMgarazIgAlA 2027 mA. zu.5 33. zrI sunaMditAzrIjI 2006 khAkhara dAmajI bhAI 2027 mA.zu.5 34. zrI jyotiprabhAjI 2006 khAkhara surajI chADavA 2027 mR.zu.13 35. zrI bhavyAnaMdazrIjI 2017 merAU devazI phuriyA 2028 mA.za.5 36. zrI padmarekhAjI 2017 tuMbaDI khImajI baUA 2028 po.kR. 37. zrI tattvAnaMdazrIjI nAnA bhADiyA narazI gAlA 2028 mR.zu.3 38. zrI vipulAnaMdazrIjI 2019 moTI khAkhara lIlAdhara vorA 2028 mR.zu.3 39. zrI bhayabhaMjanazrIjI 2000 bIdaDA dAmajI cher3A 2029 mA.kR.5 40. zrI manojitAzrIjI 2009 khAkhara bacubhAI vikama 2031 vai.kR..6 zrI jayanaMditAzrIjI 1998 koDAya kAkubhAI 2033 phA.zu.2 42. zrI mokSAnaMdazrIjI 2014 khAkhara kAMtibhAI vikama 2034 vai.zu.11 43. zrI mitAnaMdazrIjI 2008 bhujapura DuMgarazIgAlA 2034 vai.zu.11 44. zrI divyaratnAjI 2014 tragar3I lAlajI gaDA 2035 vai.zu.6 45. zrI vizvadarzitAjI 2012 khAkhara haMsarAja sAliyA 2035 phA.zu.2 46. zrI divyadarzitAjI 2018 khAkhara haMsarAja sAliyA 2035 phA.zu.2 47. zrI pArzvacandrAzrIjI 2019 khAkhara bacubhAI vikama 2037 vai.zu.6 48. zrI kRtinaMditAzrIjI 2019 UnAvA cImanabhAI zAha 2037 vai.zu.6 49. zrI dhairyaprajJAzrIjI 2012 TunDA murajI gogarI 2037 po.kR.5 50. zrI marutprabhAzrIjI 2020 jhajhU IzvarajI seThiyA 2038 mR.zu.3 51. zrI vizvanaMditAzrIjI 2017 bhADiyA DuMgarazI gAlA 2039 vai.zu.2 52. zrI vimalayazAzrIjI 2019 dezalapura rAghavajI sAvalA 2039 vai.zu.13 53. zrI yazamAlAzrIjI 2021 khAkhara bhavAnajI vorA 2040 vai.zu.7 54. zrI viratirasAzrIjI 2016 kAMDAgarA dAmajI cher3A 2041 vai.zu.5 muMbaI dAdara UnAvA cembUra koDAya __cembUra cembUra tragaDI nAnI khAkhara nAnIkhAkhara moTI khAkhara ahamadAbAda zrI udyotaprabhAjI zrI vasaMtaprabhAzrIjI zrI jaMbUzrIjI zrI nijAnaMdazrIjI zrI nijAnaMdazrIjI zrI udyotaprabhAjI zrI pUrNakalAzrIjI zrI pUrNakalAzrIjI zrI vasaMtaprabhAzrIjI zrI sunaMditAzrIjI zrI udyotaprabhAzrIjI zrI padmaprabhAzrIjI zrI sunaMditAzrIjI zrI udyotaprabhAzrIjI zrI paMkajazrIjI zrI udyotaprabhAjI TunDA bIkAnera khaMbhAta dezalapura moTI khAkhara kAMDAgarA 486
Page #549
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara-paramparA kI zramaNiyA~ golavar3a 55. zrI saMyarasAzrIjI 2022 khAkhara lAlajI chADavA 2041 disaM.18 56. zrI vIraratnAzrIjI 2025 lAkaDiyA dhanajI bhAI 2042 vai.za.7 57. zrI zAsanarasAzrIjI 2021 pAlitANA ratilAla saMghavI 2043 maI 19 58. zrI cArUzIlAzrIjI 2025 khAkhara maNilAla vikama 2043 vai.zu. 3 59. zrI namrazIlAzrIjI 2029 khAkhara talakazI gAlA 2044 mA.zu.10 60. zrI siddhAMtarasAzrIjI 2023 golavaDa caMpakalAla punamiyA 2045 phara.7 61. zrI caMdrakalAzrIjI 1992 merAU karamazI gAlA 2045 phara.7 62. zrI pAvanagirAzrIjI 2023 kAMDAgarA nAgajI bhAI 2045 mA.zu. 10 63. zrI vipulagirAzrIjI 2019 bhADiyA cApazIbhAI 2046 vai.zu.6 64. zrI prazAMtagirAzrIjI 2026 bhujapura vazanajI bhedA 2047 mA.kR. 14 65. zrI naMdadakSAzrIjI 2024 ahamadAbAda bhameza zAha 2047 vai.zu.13 66. zrI hitadarzanAzrIjI 2025 bhADiyA premajI mAru 2048 vai.zu.5 67. zrI saMvegarasAzrIjI 2034 bhADiyA nAnajI mAru 2052 jana. 24 68. zrI maitrIkalAzrIjI 2045 khAkhara ballabhajI gAlA 2053 jana. 24 69. zrI darzitaprajJAzrIjI 2025 koDAya khImajI boriyA 2053 mA.zu.3 70. zrI mokSavratAzrIjI 2030 bhujapura kAMtilAla gosara 2053 jana. 24 cembura zrI bhavyAnaMdazrIjI ahamadAbAda zrI nijAnaMdazrIjI vikrolI zrI bhavyAnaMdazrIjI moTI khAkhara zrI padmagItAzrIjI nAnIkhAkhara zrI padmagItAzrIjI zrI bhavyAnaMdazrIjI cembUra zrI OMkArazrIjI thANA zrI padmarekhA zrIjI nAnA bhADiyA zrI jayanaMditAzrIjI pAlitANA zrI padyarekhAzrIjI rAjanagara zrI sudakSAzrIjI tIthala zrI priyadarzanAzrIjI thANA zrI saMyamarasAzrIjI thANA zrI punItakalAzrIjI zrI pArzvacaMdrAzrIjI thANA zrI mokSAnaMda zrIjI cembura 5.8 prazasti-graMthoM va hastalikhita pratiyoM meM zvetAmbara mUrtipUjaka zramaNiyA~ 5.8.1 mahAnaMdazrI mahattarA aura vIramatI gaNinI (saMvat 1175) saMvat 1175 meM siddharAja jayasiMha ke rAjya-kAla meM maladhArI zrI hemacandrasUri ne 'vizeSAvazyaka bhASya' kI 37 hajAra zloka pramANa jo 'ziSyahitA' nAma kI vistRta aura mahattvapUrNa TIkA banAI, usameM sahayogI banane vAle 7 vyaktiyoM meM ukta do viduSI zramaNiyoM kA ullekha svayaM graMthakAra ne kiyA hai| 84 TIkA ke aMta meM donoM sAdhviyoM kA nAmollekha karate hue yaha bhI likhA hai, ki unheM sUrijI ne apane ziSyoM ke sAtha vizeSa adhyayana karane ke liye dhArAnagarI meM bhejA thaa|585 dhArAnagarI usa samaya uccastarIya vidyA kA kendra thii| isase spaSTa hai, ki usa samaya sAdhviyA~ uccakoTi kA adhyayana kara jainAcAryoM ke sAtha dharmacarcA evaM sAhitya sarjanA meM sahayogI banatI thiiN| 5.8.2 AryikA zrI marUdevI (saMvat 1179) saMvat 1179 pATana meM mahAmAtya Azuka ke kAla meM saMgha ne inake liye yakSadeva se tAr3apatra para 'uttarAdhyayana sUtra' likhvaayaa| usa samaya "cellikA bAlamatI gaNinI" bhI inake sAtha thii|586 584. paM. bra. caMdAbAI abhinaMdana graMtha, nAhaTAjI kA lekha, pR. 572-63 585. DaoN. hI. boradiyA, jainadharma kI pramukha sAdhviyA~ evaM mahilAeM, pR. 193 586. jainazAsana nAM zramaNIratnoM, pR. 16 487
Page #550
--------------------------------------------------------------------------
________________ 5.8.3 gaNinI zrI devazrI (saMvat 1191 ) saMvat 1191 meM rAjA siddharAja jayasiMha ke maMtrI gAMgila ke kAla meM AcArya mahezvarasUri dvArA racita 'puSpavaI kahA' kI prAkRta - apabhraMza bhASA meM tAr3apatra para Alekhita prati ukta sAdhvI jI ke liye likhI gaI thii| usakI phoTo kApI 'pATaNa jaina graMtha bhaMDAra' (gA. o. si. naM. 76) meM hai| 587 5.8.4 zrI paramazrI mahattarA ( saMvat 1192 ) upadezamAlA prakaraNa ke karttA dharmadAsagaNi hai| isa graMtha kI zabdArtha saha gujarAtI bhASA kI prAcIna hastalikhita prati meM 'paramazrI mahattarA' evaM 'zAMtivallarI gaNinI' kA nAmollekha huA hai| gAthA 543 va patra saMkhyA 24 hai| isameM unake gaccha Adi kA ullekha nahIM hai| yaha prati jinabhadrasUri kAgaLa no hasta. bhaMDAra, graMthAMka 1018 para saMgrahita hai| 588 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 5.8.5 sAdhvI zrI lakSmI (saMvat 1192 ) caityavAsI brahmANagaccha se saMbaddha 'navapadaprakaraNa' kI vi. saMvat 1192 kI dAtA - prazasti meM sAdhvI mInAgaNinI kI ziSyA naMdAgaNinI usakI ziSyA 'lakSmI' kA nAmollekha hai| vimala AcArya ke eka zrAvaka AMbavIra se 'navapadalaghuvRtti' taiyAra karavAkara samasta zrAvikAoM ne jJAnapaMcamI tapa kI ArAdhanA kI pUrNAhUti para sAdhvI lakSmIjI ko yaha prati arpita kii| tAr3apatra kI yaha prati pATaNa jaina jJAna bhaMDAra (140) meM hai 1589 5. 8.6 pravartinI zrI miyAvaI " mRgAvatI" ( 12vIM sadI) jaisalamera meM loMkAgacchIya bhaMDAra kI tAr3apatrIya cAra pratiyoM meM bhagavatI sUtra kI prati meM 'miyAvaI kA ullekha hai| yaha sUtra anumAna se vikrama kI 12vIM sadI kA hai isakA granthAgra 15600 hai| patra saMkhyA 422 ke aMta meM tIna zobhana ati suMdara haiN| 590 5. 8.7 sAdhvI zrI jJAnazrI ( 12vIM sadI) Apane 'nyAyAvatAra sUtra' kI TIkA saMskRta bhASA meM likhI thii| 'nyAyAvatAra sUtra vRtti TippaNI saha' meM vRtti karttA ke rUpa meM siddha sAdhu kA tathA TIkAkartrI ke rUpa meM jJAnazrI AryikA kA nAma hai| isakI patra saMkhyA 1 se 137 taka hai| jinabhadrasUri tAr3apatrIya graMtha bhaMDAra, jaisalamera durga meM graMthAMka 364 para yaha prati surakSita hai | 591 5. 8.8 gaNinI zrI aparAzrI (saMvat 1227 ) kumArapAla rAjA ke samaya rAhar3a nAmaka eka zrAvaka ne saMvat 1227 meM 'zAMtinAtha caritra' kI racanA kI, 587. aitihAsika lekha saMgraha, pR. 338 588. muni jaMbUvijayajI, jaisalamera prAcIna graMtha bhaMDAra sUcI, pariziSTa 13 pR. 599,608 589. jaina pustaka prazasti saMgraha, pR. 103 590. jaisalamera graMtha sUcI, pariziSTa 13, pR. 603 591. muni jambUvijayajI, jaisalamera, prAcIna graMtha bhaMDAroM kI sUcI, pR. 39 488
Page #551
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara-paramparA kI zramaNiyA~ usameM gaNinI aparAzrI kA ullekha kiyA gayA hai| isakI eka tAr3apatra prati (saMkhyA 112) saMghavI pATaNa jaina jJAna bhaMDAra meM surakSita hai|592 5.8.9 zrI ajitasuMdarI gaNinI (saMvat 1258) _Apa harSapurI gaccha ke maladhArI kI AjJAnuvartinI sAdhvI thiiN| Apane saMvat 1258 zrAvaNa zuklA 7 somavAra ko pATana meM 'zrI sittarI-bhASya' likhvaayaa| pATaNa jaina jJAna bhaMDAra meM isakI tAr3apatrIya prati (140) avasthita hai|593 5.8.10 zrI jagasundaragaNinI (saMvat 1265) saMvat 1265 jyeSTha zuklA 5 ravivAra ko zrImAlavaMzIya dhAMdhAputra devakumAra ne apanI mAtuzrI dhanadevI ke zreyArtha 'zrI dazavaikAlikasUtram' tAr3apatra para likhavAkara apanI bhaginI sAdhvI jagasundaragaNinI ko paThanArtha arpita kii| yaha ullekha sUtra kI prazasti meM hai| prati (zrI u. pho. jai. dha.) amadAbAda meM (saMkhyA 4683) hai|594 5.8.11 gaNinI zrI nirmalamati (saMvat 1292) Apa dharkaTavaMza ke zreSThi 'gaNiyA' aura zreSThinI 'guNazrI' kI suputrI thiiN| Apane AcArya pradyumnasUri ke mukhAravinda se 'mahattarA prabhAvatI' ke pAsa paMca mahAvrata grahaNa kiye the| saMvat 1292 kArtika zuklA 8 ravivAra dhaniSThA nakSatra meM Apane AcArya hemacandrasUri kI saTIka 'yogazAstra' kI do pratiyA~ likhakara mAnatuMgasUri ke paTTadhara padmadevasUri ko arpita kI thii|595 AcArya pradyumnasUri ke samudAya meM mahattarA sAdhvI prabhAvatI mahattarA jagazrI, mahattarA udayazrI, mahattarA cAritrazrI Adi anya bhI prabhAvazAlinI viduSI mahAzramaNiyA~ thiiN| yaha ullekha pATaNa ke jaina jJAna bhaMDAra kI tAr3apatrIya prati 9 meM bhI kiyA gayA hai|96 5.8.12 ratnazrI gaNinI (vi. saMvat 1300) Apa 'yAkinI mahattarA' ke samAna hI eka bahuzrutI prabhAvazAlinI viduSI sAdhvI thiiN| candragaccha ke zrI haribhadrasUri ke ziSya siddhasArasvata AcArya bAlacandrasUri ne 'vasantavilAsa' mahAkAvya; jo saMvat 1300 meM racita hai; usameM apane ko isa mahAna zramaNI kA 'dharmaputra' kahA hai| AcArya bAlacandra uccakoTi ke vidvAn the, unhoMne vivekamaMjarI, upadeza kaMdalI Adi kRttiyA~ vasaMtavilAsa mahAkAvya (maMtrIzvara vastupAla caritra) karUNA vajrAyudha jaise nATaka bhI likhe haiN|97 592. a. ma. zAha., prazasti saMgraha, pR. 72 593. a. ma. zAha., zrI prazasti saMgraha, pR. 84 594. a. ma. zAha, prazasti-saMgraha, pR. 6, tA. pra. 10 595. 'zramaNIratno', pR. 13 596. a. ma. zAha, prazasti saMgraha, pR. 5 597. (ka) aiti. lekha saMgraha, pR. 338, (kha) hI. ra. kApar3iyA, jaina saMskRta sAhitya kA itihAsa bhAga 2, pR. 126 489
Page #552
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 5.8.13 zrI jagamatagaNinI (saMvat 1300) dharmabindu prakaraNa nAmaka haribhadrasUri ke grantha kI municaMdrasUri dvArA saMvat 1300 meM kI gaI tAr3apatrIya vRti meM jagamatagaNinI ke nAma kA ullekha milatA hai|598 5.8.14 zrI lalitasundaragaNinI (saMvat 1313) saMvat 1313 caitra zu. 8 ravivAra mahArAjadhirAja zrI vIsaladeva kalyANavijaya ke rAjya meM niyukta zrI nAgar3a mahAmAtya ne samasta saMsArI kAryoM ko chor3akara dhakkalanagara meM lalitasuMdarIgaNinI se jJAnapaMcamI pustikA likhvaaii| yaha tAr3apatrIya prati saMghavI pADA jaina jJAna bhaMDAra pATaNa meM saMkhyA 121 para hai|599 5.8.15 zrI vijayalakSmI Adi sAdhviyA~ (saMvat 1384) bRhadgacchIya zrI vAdIMdradevasUri kI paraMparA ke zrI vayaraseNasUri ne sAdhvI vijayalakSmI, padmalakSmI evaM cAritralakSmI kI abhyarthanA para sabhI AcArya, upAdhyAya evaM pramukha sAdhuoM ke vAcanArtha 'zrI zAMtinAtha caritra' saMvat 1384 Asoja zu. 13 somavAra ke dina likhaa| yaha tAr3apatrIya prati saMghavI pADA jaina jJAna bhaMDAra pATaNa saMkhyA 108 meM hai|600 5.8.16 zrI suMdarIjI (saMvat 1384) ApakI vinaMtI para AcArya vajrasenasUri ne svazreya evaM parazreyArtha saMvat 1384 Azvina zukla 1 somavAra ko zrImAla nagara meM 'zAMtinAtha caritra' likhA thaa|601 5.8.17 zrI mahimAgaNinI (14vIM sadI) "zrI zatakacUrNi Tippanakam" graMtha kI tAr3apatrIya prati meM ullekha hai ki yaha prati zrI mahimAgaNinI ke paThanArtha likhI gaI hai| racanAkAra evaM lipikAra kA nAma prApta nahIM huaa| ukta prati zrI saMghavI pADA jaina jJAna bhaMDAra pATaNa (saMkhyA 125) meM hai|002 5.8.18 zrI rAjalabdhigaNinI (saMvat 1505) 'zatrujaya mahAtIrtha stavana vRtti sahita' kI pratilipi TIkAkAra jayacaMdrasUri ne saMvat 1505 meM rAjalabdhi gaNinI hetu taiyAra kii|603 isakI eka prati bI. ela. insTITyUTa, dillI meM hai, tathA isakA dUsarA patra vahA~ ke zokeza meM hai| 598. jaisalamera ke prAcIna jaina graMtha bhaNDAroM kI sUcI pariziSTa-13, kramAMka 592 599. a. ma. zAha., zrI prazasti-saMgraha, pR. 80 600. zrI prazasti saMgraha, pR. 70 601. saMpAdikA sAdhvI vijayazrI, mahAsatI kesaradevI gaurava graMtha, pR. 280 602. zrI prazasti saMgraha, pR. 81 603. DaoN. zitikaMTha mizra, hiMdI jaina sAhitya kA itihAsa, bhAga-2 pR. 495-96 490
Page #553
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara - paramparA kI zramaNiyA~ 5.8.19 zrI vinayacUlAgaNinI ( saMvat 1513 ) Apa zrI hemaratnasUri kI dharmaparAyaNA evaM zAstrajJA viduSI sAdhvI thiiN| Apane saMvat 1513 meM 'zrI hemaratna sUri gurU phAgu' nAma kI 11 kar3I meM kAvya racanA kI, usameM hemaratnasUri kA paricaya diyA gayA hai| kAvya meM vinaya cUlA gaNinI kI prazasti hone se aisA lagatA hai ki vinayacUlA isakI karttA na hokara usake Agraha se yaha racanA 22 gAthA meM racI ho, aMta meM likhA bhI hai-' iti zrI hemaratnasUri gurU phAgu viduSI vinayacUlAgaNinirbaMdhena kRtm|' zrI abhaya jaina graMthAlaya bIkAnera meM isakI hastaprati maujuda hai 1604 5. 8.20 zrI mahImalakSmI gaNinI ( saMvat 1514 ) saMvat 1514 meM sAdhvI mahImalakSmI ne 'piMDavizuddhi dIpikA kI TIkA' (racanA saMvat 1295, udayasiMhasUri kRta saMskRta TIkA) kI pratilipi kI / yaha prati bI. ela. insTITyUTa vallabha smAraka, dillI (parigrahaNa saMkhyA 3066) meM hai| 5. 8.21 gaNinI zrI sumatilabdhi ( saMvat 1517 ) saMvat 1517 meM zrI bhAvarAjagaNi kI 'uttamakumAra caritra' kI pratilipi kara zrIpattana nagara meM gaNinI sumatilabdhi ko paThanArtha pradAna kii| yaha prati zrI jaina vidyAzAlA jJAnabhaMDAra amadAbAda meM hai 1605 5.8.22 zrI matikalA sAdhvI ( saMvat 1519 ) saMvat 1519 phAlguna zu. 11 ko jinapadmasUriracita 'neminAtha phAgu' matikalA sAdhvI ke liye AzApallI meM lipikRta kiyA gyaa| 606 5. 8. 23 zrI sahajalabdhi gaNinI ( saMvat 1530 ) saMvat 1530 mArgazIrSa zuklA somavAra ko zrI lakSmIsuMdaragaNinI kI ziSyA sahajalabdhigaNinI dvArA 'Avazyaka niryukti' kI pratilipi karane kA ullekha hai| yaha prati saMghavI jJAna bhaMDAra pATaNa meM hai 1607 5.8.24 sAdhvI zrI padmazrIjI ( saMvat 1540 ) inake gurU va gaccha kA nAma ajJAta hai / nemicaritra ke AdhAra se Apa dvArA racita 'cArUdatta caritra' kI prati saMvat 1626 kI ullikhita hai / anyatra isa racanA kA samaya saMvat 1540 ke lagabhaga batAyA hai| 608 isakI bhASA prAcIna gujarAtI hai va padya saMkhyA 254 hai| isameM prAyaH caudaha chaMdoM kA prayoga huA hai, isase jJAta hotA hai ki Apa 604. pUrvokta, hiMdI jaina sAhitya kA itihAsa, bhAga-2 pR. 495-96 605 zrI prazasti saMgraha, pR. 22, prazasti 95 606. jai. gu. ka. bhAga 1, pR. 17 607. prazasti saMgraha, prazasti 143, pR. 33 608. hiM. jai. sA. iti. bhAga 2, pR. 145 491
Page #554
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa kAvya, chaMda kI jJAtA paMDitA sAdhvIjI thiiN| zeTha devacaMda lAlacaMda pustakoddhAra lAyabrerI naM. 1125 sUrata meM yaha prati saMgrahita hai 1009 5.8.25 sAdhvI palhaNazrIjI ( saMvat 1587 ke lagabhaga ) Apa humAyu bAdazAha ke kAla meM huI thI, evaM meghacandra zrI kI ziSyA thiiN| Apa apane samaya kI eka prabhAvazAlIni sAdhvI thIM, jinake sAnnidhya meM aneka zrAvikAoM ne dIkSA grahaNa kara dharma sAdhanA kii| gRhastha ziSyAoM kI yaha naI paramparA kaphI samaya taka calatI rhii| Apa dvArA sthApita ina gRhastha paramparA kI ziSyAoM meM pyArIbAI, gaurIbAI, savirIbAI surasarIbAI Adi ullekhanIya haiN| isI paramparA kI eka ziSyA taMbolIbAI ne 'caubIsa ThANe kI saMcikA' likhvaaii| AryikA palhaNazrI dvArA sthApita yaha naI paramparA kAphI samaya taka calatI rhii| ina saba ziSyAoM kA ullekha sonIpata meM likhe gaye eka guTake meM hai 1 610 5. 8.26 caMda zrI mahattarA sAdhvI ( 16vIM sadI) Apake vaiduSya kA ullekha zrI lAvaNyabhadragaNI ke ziSya ne 'sittari bAlAvabodha' kI prazasti meM kiyA hai, unhoMne likhA hai- " caMda mahattarA ..... mahAsatI ne sittarI gAthA kahI, usa para niyuktikAra ne svamati se 19 gAthA aura banAkara 89 gAthA kahI, maiMne sittarI gAthA kA bAlAvabodha svaparopakAra hetu saMkSepa meM likhA hai / " 'sittari prakaraNa' mUla prAkRta meM caMda mahattarA kI zreSTha kRti kahI jA sakatI hai, jisa para pazcAdvartI AcAryoM ne niyukti va bAlAvabodha likhaa| mUla kRti prAkRta meM hai| isakI hastaprati saMvat 16 varSe phAlguna kR. 8 ravi kI 'iMDiyA oNphisa lAyabrerI, saMkhyA 1032 meM hai | 1 | 5.8.27 zrI dUlA AryA (16vIM sadI) bhava virakta, tapasvinI, nirAsakta, suvinIta, zrutadevI sadRza isa sAdhvI kI prArthanA se kavi 'dhAhila' ne prAkRta apabhraMza mizrita bhASA meM 'paumasiri (padmazrI) caritra racA hai| usakI prati pATana jaina bhaMDAra meM hai 1 0 1 2 5.8.28 zrImadanasuMdarI, bhAvasuMdarI ( 16vIM sadI) zreSThI Ahar3a kI candra nAmaka patnI se AsarAja, zrIpAla, dhAMdhaka, padmasiMha, lalitA evaM vAstudevI ye 6 saMtAna paidA huI / vAstudevI kI putrI madanasuMdarI aura padmasiMha kI putrI bhAvasuMdarI kA sAdhvI kIrtigaNinI ke pAsa pravrajyA aMgIkAra karane kA ullekha prApta hotA hai / 13 609. (ka) jai. gu. ka. bhAga 1 pR. 160 610. DaoN. hI. boradIyA, jainadharma kI pramukha sAdhviyA~ evaM mahilAeM, pR. 200 611. jai. gu. ka., bhAga 3, pR. 560 612. aiti. lekha saMgraha, pR. 338 613. jinazAsana nAM zramaNIratnoM, pR. 14 492
Page #555
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara-paramparA kI zramaNiyA~ 5.8.29 zrI caMdanabAlA gaNinI (16vIM sadI) zreSThI solAka kI lakSaNA patnI se 6 saMtAna paidA huI thIM-udaya, caMdra, cAMdAka, ratna, vAlhAkadevI aura ghaalhiidevii| caMdra ne dIkSA lI ve udayacandrasUri ke nAma se prakhyAta hue| bAlhAkadevI kA putra AcArya lalitakIrti bnaa| cAMdAka ke pautra evaM pautrI ne dIkSA lI, ve paMnyAsa dhanakumAragaNi evaM candanabAlA gaNinI ke rUpa meM prasiddha hue|614 5.8.30 pravartinI zrI acalalakSmI (16vIM sadI) zrI pratiSThAlakSmI mahattarA sAdhvI kI ziSyA acalalakSmI ke liye paM. vijayamUrtigaNi ne 'tetalImaMtrIrAsa' (racanA saMvat 1595) kI pratilipi karake diyaa| prati vijaya nemIzvara bhaMDAra, khaMbhAta meM hai|615 5.8.31 sAdhvI zrI iMdrANI (16vIM sadI) aMcalagaccha ke vAcaka lAbhamaMDana racita "dhanasAra paMcazIla rAsa" (saMvat 1583) kI prati sAdhvI iMdrANI ke liye dI gaI, yaha lIMbar3I bhaMDAra meM hai|616 5.8.32 sAdhvI zrI jayazrI (saMvat 1601) bRhadtapAgaccha ke bhaTTAraka zrI dharmaratnasUri ke ziSya zrI saubhAgyamaMDanagaNi ne sAdhvI jayazrI ke paThanArtha saMvat 1601 kArtika kR. 3 gurUvAra ko 'zrI balabhrada yazobhadra prabaMdha' likhakara diyaa| yaha prati AcArya vijayanItisUri jJAna bhaMDAra khaMbhAta meM hai|617 5.8.33 AryA zrI mUlI (1609) inakA sUtrakRtAMga sUtra (dvi. zru.) saTippaNa marUgurjara bhASA meM pratilipi kiyA huA bI. ela. insTITyUTa dillI (pari. 2627) meM saMgrahita hai| AryA mUlI kA hI 'karmagrantha SaSTha kA bAlAvabodha' jo marUgurjara bhASA kA hai, vaha pratilipi kiyA huA bI. ela insTITyUTa (pari. 4469) meM hai| pratilipi kA samaya saMvat 1609 ullikhita hai| 5.8.34 gaNinI zrI ratnazobhA (saMvat 1610) pUrNimAgaccha ke zrI dharmadevasUri kA 'ajAputra rAsa' saMvat 1610 cai. zu. 11 budhavAra ko gaNinI vijayazobhA kI ziSyA gaNinI ratnazobhA ke paThanArtha likhe jAne kA ullekha hai| isakI prati vijayanemisUrIzvara jJAna maMdira khaMbhAta (naM. 3341) meM hai|618 614. vahI, pR. 14 615. jai. ga. ka. bhAga 1, pa. 261 616. jai. gu. ka. bhAga 1, pR. 280 617. zrI prazasti-saMgraha, prazasti 362, pR. 99 618. jai. gu. ka. bhAga 1, pR. 206 493
Page #556
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 5.8.35 sAdhvI zrI pratApazrI (saMvat 1619) akabara jalAluddIna ke rAjya meM zrI aMcalagacchIya upAdhyAya bhAnulabdhi ne saMvat 1619. ko mevAta maMDala ke tijArA nagara meM sAdhvI candralakSmI kI ziSyA pratApazrI ko 'jJAnapaMcamI kathA' likhakara paThanArtha pradAna kii| yaha prati zrI kAMtivijaya zAstra saMgraha, vaDodarA meM hai|19 5.8.36 sAdhvI zrI sahija zrI (saMvat 1629) saMvat 1629 Azvina zu. 12 gurUvAra ko paM. zrI zrI devavijayajI ne apanI ziSyA sAdhvI sahijazrI ke paThanArtha 'zrI rAyapaseNI sUtram' likhaa| yaha prati jaina saMgha jJAna bhaMDAra sInora meM hai|620 5.8.37 sAdhvI zrI haMsalakSmI (saMvat 1629) RSi somajI ne saMvat 1629 zrA. zu. 5 ravivAra ko AzApallI meM 'mahIpAla no rAsa' kI pratilipi kara zrI haMsalakSmI ko par3hane ke liye dii| yaha prati sImaMdhara svAmI bhaMDAra sUrata meM hai| 21 5.8.38 pravartinI zrI satyalakSmI (saMvat 1637) __RSi somA ne saMvat 1637 meM tapAgacchIya sumatimuni racita (saMvat 1601) kI 'agaDadattarAsa' kI pratilipi chakar3I pATaka meM gaNinI satyalakSmI ke vAcanArtha dii| prati liMbar3I bhaMDAra meM hai|622 5.8.39 sAdhvI zrI saubhAgyamAlA (saMvat 1648) ___paMDita sumatisuMdara ne saMvat 1648 mAgha zu. 2 somavAra ko nAyala nAgendragaccha ke zrI jJAnasAgara racita 'siddhacakrarAsa' (saMvat 1531) kI pratilipi sAdhvI saubhAgyamAlA ko paThanArtha dii|623 5.8.40 sAdhvI zrI sUrazrI (saMvat 1663) bRhattapAgacchIya zrI pArzvacandrasUri kI '29 bhAvanA' (saMvat 1601) ko vAcaka vimalaharSagaNi jasavijaya ne saMvat 1663 mRgazira zu. 9 ko likhakara sUrazrI ke paThanArtha dii| yaha prati hAlAbhAI maganabhAI pATaNa bhaMDAra (dAbar3o 48) meM hai|624 5.8.41 sAdhvI zrI nAthI (saMvat 1669) zubhavardhanaziSya racita 'gajasukumAla RSi rAsa' (racanA saMvat 1591) ko saMvat 1669 poSa zu. 3 maMgalavAra ko medhA ne sAdhvI nAthA ke paThanArtha likhaa| yaha prati gulAbavijaya paMnyAsa bhaMDAra khaMbhAta meM hai|625 619. zrI prazasti-saMgraha, prazasti 437, pR. 115 620. zrI prazasti saMgraha, prazasti 417, pR. 124 621. jai. gu. ka., bhAga 1, pR. 219 622. jai. gu. ka. bhAga 2 623. jai. gu. ka. bhAga 1, pR. 139 624. jai. gu. ka. bhAga 1 pR. 302 625. jai. gu. ka. bhAga 1, pR. 320 494
Page #557
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara - paramparA kI zramaNiyA~ 5.8.42 sAdhvI zrI vakattu (saMvat 1676 ) 'jinabhadrasUri kAgaLa no hastalikhita graMtha bhaMDAra' meM saMvat 1976 kA bhagavatI sUtra, lipikRta hai usameM vakattu sAdhvI ke nAma kA ullekha hai| 26 5.8.43 sAdhvI zrI vA (mA) NabAI (saMvat 1696 ) AMcalagaccha ke mUlAvAcaka kI kRti 'gajasukumAla caupAI' (saMvat 1624 ) kI pratilipi ukta sAdhvIjI ke paThanArtha saMvat 1696 meM taiyAra kI gaI / prati kalakattA saMskRta keTeloga, volyUma 10 ( naM. 98, naM. 206-7 ) meM hai 1627 5.8.44 sAdhvI zrI vAhalA ( saMvat 1696 ) inake paThanArtha 'nemirAjula lekha caupAI' (saMvat 1684) vidyAvijaya racita saMvat 1696 ko AgarA meM taiyAra kii| prati jinacAritrasUri saMgraha (po. 83 naM. 2162 ) meM hai| 628 5.8.45 sAdhvI zrI hemI (17vIM sadI) upakezagaccha ke vinayasamudrasUri racita 'zatruMjaya stavana' thaMbhaNa pArzvastavana, pArzva dasa bhava stavana (saMvat 1583 ke AsapAsa) sAdhvI hemI ke paThanArtha taiyAra kI gaI prapti 17vIM sadI kI hai| prati motIcaMda khajAnacI saMgraha meM hai| 029 5.8.46 sAdhvI zrI mAnalakSmI ( 17vIM sadI) tapAgacchIya zrI lAvaNyasamaya racita 'nava pallava pArzvanAtha stavana' (saMvat 1558) kI pratilipi sAdhvI mAnalakSmI ko paThanArtha dI gii| yaha prati muni puNyavijayajI saMgraha ela. DI. vidyAmaMdira amadAbAda ( naM. 1978) meM hai 10630 5.8.47 sAdhvI zrI ratnasuMdarI ( 17vIM sadI) zrI sudharmarUci racita 'ASAr3habhUti muni caupaI' zrI jJAnasoma ne ratnasuMdarI ke paThanArtha lipi kI 31 5.8.48 AryA zrI somA ( saMvat 1709 ) zrI samaracaMda ziSya nArAyaNa kI zreNikarAsa do khaMDa zrImAlI jJAtI zAha ANaMdajI kI bahina AryA zrI 626. jaisala. graM. sU. pari. 13 pR.606 627. jai. gu. ka. bhAga 2, pR. 137 628. jai. gu. ka. 3, pR. 259 629. jai. gu. ka. bhAga 1, pR.449 630. jai. gu. ka. bhAga 1, pR. 169 631. rAjasthAnI hiMdI hastalikhita graMtha sUcI, bhAga 4, 495
Page #558
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa somA ne lipi kI, vimaladAsa ne saMvat 1709 meM ise pUrNa kiyaa| prati 'zeTha ANaMdajI kalyANajI nI pAlItANA nI per3hI' meM hai 1632 5.8.49 sAdhvI zrI padmalakSmI ( saMvat 1710 ) tapAgaccha ke AcArya lakSmIratnasUri ke ziSya kI 'surapriyaRSi rAsa' ( 17vIM sadI) kI pratilipi saMvat 1710 meM sAdhvI padmalakSmI ne kii| yaha prati sImaMdhara svAmI bhaMDAra, sUrata (dA. 24 ) meM maujUda hai| 633 5.8.50 sAdhvI zrI lAvaNyalakSmI (saMvat 1712 ) sAdhvI lAvaNyalakSmI ne ajJAtakavikartRka 'SaDAvazyaka bAlAvabodha' ko saMvat 1712 bhAdrapada kR. 2 maMgalavAra ko dIsA grAma (gu.) meM likhA 1634 inhIM kI 1723 kI eka pratilipi 'navatattva prakaraNa sastabaka' premabAI paThanArtha likhI huI milatI hai| 635 donoM pratiyAM pravartaka zrI kAMtivijaya bhaMDAra, narasiMhajI ne pola var3odarA meM hai| 5. 8.51 sAdhvI zrI jayaMta zrI ( saMvat 1721 ) saMvat 1721 phAlguna zu. 2 maMgalavAra ko khambhAta meM 'zrI pratyAkhyAna AgAra' sAdhvI jayaMtazrI ke vAcanArtha likhA gyaa| prati kAMtivijaya saMgraha chANI meM surakSita hai| 636 5.8.52 sAdhvI zrI mANikya zrI (saMvat 1727 ) sAdhvI mANikyazrI ke kahane se paM. nityavijaya gaNi ne sirohI nivAsI rUpA se saMvat 1727 dvi. vaizAkha kR. 2 maMgalavAra ko 'navasmaraNa stabaka' kI pratilipi zrAvikA kalyANabAI ke paThanArtha krvaaii| prati nityavijaya lAyabrerI cANasmA meM hai| 637 5.8.53 AryA zrI lIlAjI (saMvat 1733 ) nAgoragacchIya trikramamuni racita 'baMkacUla no rAsa' (saMvat 1706) paM. zAMtivijayagaNi ne saMvat 1733 phAlguna zu. pUrNamAsI ko udayapura meM AryA lAchAM jI kI ziSyA AryA lIlAjI ke paThanArtha pratilipi kiyaa| prati anaMtanAthajI nu maMdira mAMDavI muMbaI' ke bhaMDAra meM hai| 638 632. jai. gu. ka. bhAga 3, pR. 247 633. jai. gu. ka. bhAga 1, pR. 245 (kha) prazasti saMgraha, pR. 240, 896 634. jai. gu. ka. bhAga 5, pR. 37 635. prazasti saMgraha, pR. 234, pra. 873 636. prazasti saMgraha, pR. 231, pra. 859 637. (ka) jai. gu. ka. bhAga 5, pR. 378, 638. jai. gu. ka. bhAga 3, pR. 340 496 kramAMka 2026, graMthAMka 14523
Page #559
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara - paramparA kI zramaNiyA~ 5.8.54 sAdhvI zrI premalakSmI ( saMvat 1735 ) tapAgacchIya devIdAsa (dvija) ke 'mahAvIra stotra' (saMvat 1611) ko paM. bhAvasAgara ne sAdhvI premalakSmI ke vAcanArtha lipi kiyaa| prati abhaya jaina graMthAlaya bIkAnera (naM. 2169) meM hai 1 539 5.8.55 sAdhvI zrI lAlA ( saMvat 1744 ) pArzvacandragaccha ke brahmamuni racita 'aDhAra pApa sthAna parihAra bhAsa' ( bhASA) kI pratilipi saMvat 1744 vaizAkha zu. 13 budhavAra ko sAdhvI lAlA ke paThanArtha ilamapura meM taiyAra kii| yaha jinacAritrasUri saMgraha (po. 83, naM. 2154) meM hai| 640 5.8.56 sAdhvI zrI premazrI (saMvat 1745 ) aMcalagaccha ke zrI jJAnasAgara kRta 'ilAyacIkumAra caupAI (saMvat 1719 ) kI pratilipi nityavijayagaNi ne sAdhvI mANikyazrI kI ziSyA sAdhvI premazrI ke vacanoM se saMvat 1745 vaizAkha zu. 2 zukravAra ko sUrata meM zrAvikA mANikabAI ke paThanArtha kii| yaha prati muktikamala jaina mohana jJAna maMdira bar3odarA (naM. 2370 ) meM hai 1641 5.8.57 AryA zrI ratnAjI, hIrAjI (saMvat 1747 ) tapAgacchIya rUcivimala racita 'matsyodara rAsa' (saMvat 1736 ) kI pratilipi ratalAma meM muni kRSNavimala ne saMvat 1747 dvi. vaizAkha kR. 8 ravivAra ko AryA zrI ratnAjI, hIrAjI ke vAcanArtha taiyAra kii| prati vijayanemIzvara graMtha bhaMDAra khaMbhAta (naM. 4490) meM hai 1642 5.8.58 sAdhvI zrI vIrAM jI ( saMvat 1751 ) ye sAdhvI saubhAgyamAlA kI ziSyA saukhyamAlA kI ziSyA thiiN| vAcaka dayAsAgara gaNi ne inake vAcanArtha 'jIvavicAra' saMvat 1751 vaizAkha kR. 11 ke dina bIkAnera meM likhaa| isakI prati zrI vijayadAnasUri zAstra saMgraha chANI' meM maujUda hai 1643 5.8.59 sAdhvI zrI jIUjI ( saMvat 1766 ) RSi DuMgarasI ke ziSya lAlacaMdajI ne sAdhvI jIUjI ke paThanArtha vijayadevasUri racita "zIlaprakAza rAsa" ( racanA saMvat 1602) kI pratilipi lUNakaraNasara meM saMvat 1766 meM kii| prati lA. da. bhAratIya saMskRti vidyA maMdira amadAbAda meM hai 1644 639. jai. gu. ka. bhAga 2, pR. 49 640. jai. gu. ka. bhAga 1, pR. 326 641. jai. gu. ka. bhAga 4, pR. 42 642. jai. gu. ka. bhAga 5, pR. 376 643. prazasti-saMgraha, pR. 260, pra. 990 644. jai. gu. ka., bhAga 1, pR. 315 497
Page #560
--------------------------------------------------------------------------
________________ 5. 8.60 sAdhvI zrI bhAgalakSmI (saMvat 1768 ) guNasena racita 'phalavardhI pArzvanAtha chaMda' kI saMvat 1768 kI pratilipikartrI ke rUpa meM sAdhvI bhAgalacchI kA nAma hai 1645 5.8.61 sAdhvI zrI jIvAMjI ( saMvat 1773 ) kharataragaccha ke upAdhyAya samayasuMdara kRta 'priyamelApaka rAsa' ( racanA saMvat 1672) kI pratilipi saMvat 1773 phAlguna zu. 3 udAsara meM lakhaNasI ne sAdhvI jIvA ke liye likhI / yaha prati kRpAcaMdrasUri no bhaMDAra bIkAnera (po. 46 naM. 836) 1646 5. 8.62 sAdhvI zrI lacchIjI ( saMvat 1780 ) zrI amarasAgara kI rAjasthAnI bhASA meM racita 'ratnacUr3a caupaI' (racanA saMvat 1744 ) kI pratilipi saMvat 1780 ko AgarA meM kuzalasiddhi kI ziSyA sAdhvI lacchI ne kii| yaha prati bI. ela. insTI. di. (pari. 7139) meM surakSita hai| jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 5. 8.63 AryA zrI rahIjI ( saMvat 1780 ) zrI vimalasomasUri racita 'prabhAsastavana' kI pratilipi paM. kuzaladharma ne saMvat 1780 poSa zu. 1 maMgalavAra ko ahamadAbAda meM karake AryA rahI ko vAcanArtha dii| yaha prati 'DAyarA upAzraya no bhaMDAra' pAlanapura (dA. 41 naM. 109) meM hai| 647 5. 8.64 sAdhvI zrI kastUrAMjI ( saMvat 1784 ) kharataragacchIya kanakasoma racita 'ArdrakumAra caupAI' (saMvat 1644) kI pratilipi paM. ratnasI ne saMvat 1784 mRgazira zu. 3 ko sAdhvI kastUrAM ke vAcanArtha kii| prati abhaya jaina graMthAlaya bIkAnera (naM. 3198) meM hai 1648 5. 8.65 sAdhvI zrI kastUrAjI (saMvat 1785 ) tapAgacchIya udayaratnasUrikRta 'sthUlibhadrarAsa' (saMvat 1759 ) kI pratilipi paM. ratanasI ne sAdhvI kastUrAM ke vAcanArtha likhii| prati abhaya jaina graMthAlaya bIkAnera (naM. 3511) meM hai 1 649 eka hI graMthAlaya meM prApta eka hI paMDita pratilipikRta prati kI adhikAriNI sAdhvI kastUrAM jI eka hI pratIta hotI haiN| 645. rAja. hiM. ha. graM. sU. bhAga 6, kramAMka 1497 graMthAMka 8879 646. jai. gu. ka. bhAga 2, pR. 328 647. jai. gu. ka. bhAga 5, pR. 309 648. jai. gu. ka. bhAga 2, pR. 149 649. jai. gu. ka. bhAga 5, pR. 84 498
Page #561
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara-paramparA kI zramaNiyA~ 5.8.66 sAdhvI zrI jIvAjI (saMvat 1787) kharataragacchIya dharmamaMdiragaNi' kI 'paramAtma prakAza caupAI' (saMvat 1742) kI pratilipi paM. lASaNasI ne saMvat 1787 poSa kR. 14 vIkAnera meM sAdhvI jIvA vAcanArtha kii| prati jainazAlA ahamadAbAda (dA. 13 naM. 16) meM hai|650 5.8.67 sAdhvI zrI dIpAjI (saMvat 1788) kharataragacchIya upAdhyAya samayasuMdara kRta 'naladavadaMtI rAsa' (saMvat 1673 kI racanA) kI pratilipi sAgaracandrasUri zAkhA ke paM. caturaharSajI ne karake vikramapura nagara meM reSAjI kI ziSyA jagasAjI unakI ziSyA dIpA ko vAcanArtha dii| yaha prati vijayanemIzvara jJAnamaMdira, khaMbhAta (naM. 4494) meM hai|651 5.8.68 zrI lakSmIzrIjI (saMvat 1796) jinAdivijayaracita 'zrI daMDakastabakaH' saMvat 1796 meM paM. meghavimalajI ne sUrata meM zrI lakSmIzrIjI ke paThanArtha likhaa| yaha prati zrI vijayadAnasUri zAstra bhaMDAra chANI meM saMgrahita hai|652 5.8.69 sAdhvI zrI lakSmIjI (saMvat 1798) saMvat 1798 poSa kR. 11 gurUvAra ko paM. gaNezarUci gaNi ne 'kSetrasamAsa stabaka' kI pratilipi sAdhvI lakSmI ke liye taiyAra kii| prati vijayadAnasUri zAstra saMgraha chANI meM hai|653 5.8.70 sAdhvI zrI harakhAMjI (18vIM sadI) kharataragaccha ke matikuzala racita 'caMdralekhA caupAI' (racanA saMvat 1728) kI pratilipi zrI nayacaMda ne sAdhvI harakhAM nimitta taiyAra kii| prati upAdhyAya jayacaMdrajI no bhaMDAra bIkAnera (pothI 63) meM hai|654 5.8.71 sAdhvI zrI vAlhAjI (18vIM sadI) bRhad tapAgacchIya nayasuMdara racita 'prabhAvatI udAyana rAsa' (saMvat 1640) kI pratilipi saMvat 174 phAlguna zu. 7 ravivAra rAjanagara meM sAdhvI medhA kI ziSyA vAlhA ne kii| prati pATaNa bhaMDAra (dA. 9 naM. 16) meM hai|655 5.8.72 AryA zrI vArojI (18vIM sadI) ye AryA pUraNA kI ziSyA AryA nayaNA kI ziSyA thIM, inake liye 'causaraNa painnA' kI pratilipi karane kA ullekha hai| prati suzIlamuni Azrama naI dillI meM hai| 650. jai. gu. ka. bhAga 4, pR. 327 651. jai. gu. ka. bhAga 2, pR. 334 652. prazasti -saMgraha, pR. 261, pra. 992 653. (ka) jai. gu. ka. bhAga 5, pR. 394 (kha) prazasti -saMgraha, pR. 323, pra. 1263 654. jai. gu. ka. bhAga 4, pR. 422 655. jai. gu. ka. bhAga 2, pR. 101 499
Page #562
--------------------------------------------------------------------------
________________ 5.8.73 sAdhvI zrI sarUpAMjI (saMvat 1800 ) kharataragaccha ke upAdhyAya samayasuMdara kI kRti 'priyamelakarAsa' kI pratilipi paM. vijaya ne saMvat 1800 meM mer3atA nagara meM karake sAdhvI sarUpAMjI ko vAcanArtha dii| prati vijayanemIzvara bhaMDAra khaMbhAta (naM. 4482) meM hai | 656 5.8.74 AryA zrI jJAnakuMvarI (saMvat 1833 ) kharataragaccha ke hemarAja kRta 'rAtribhojana caupAI' ( racanA saMvat 1738 ) kI hastaprati saMvat 1833 meM AryA kesarajI kI ziSyA jJAnakuMvarI dvArA bIkAnera meM likhI jAne kA ullekha hai| prati paMnyAsa gulAbavijayajI amadAbAda bhaMDAra meM hai 1657 5.875 sAdhvI zrI mayAjI ( saMvat 1835 ) kharataragaccha ke jinodayasUri kI 'haMsarAja vaccharAja no rAsa' (saMvat 1680) ko saMvat 1835 kArtika kR. 6 ravivAra kI pratilipi karttA meM sAdhvI kusalAjI kI ziSyA 'mayAjI' kA nAma hai| yaha prati gulAbakumArI lAyabrerI kalakattA (naM. 55 - 14 ) meM hai 1658 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 5.876 sAdhvI zrI pUtAM / pUlAMjI ( saMvat 1843 ) inake liye kharataragaccha ke dharmasiMha pAThaka kI racita 'amarakumAra surasuMdarI no rAsa' (saMvat 1736 ) kI saMvat 1843 poSa kR. ravivAra ko vIkAnera meM pratilipi kI gii| yaha prati upA. jayacandra no bhaMDAra vIkAnera (pothI 66) meM hai 1659 5. 8.77 sAdhvI zrI jJAnazrIjI ( saMvat 1847 ) tapAgacchIya kesaravimalasUrijI kI 'sUktamuktAvalI' (saMvat 1754) kI pratilipi saMvat 1847 poSa zu. 12 rUpacanda vAsAnagara meM jJAnazrI ke paThanArtha kii| yaha prati abhaya jaina graMthAlaya bIkAnera (naM. 3758) meM hai 1 660 5.8.78 AryA zrI haritazrI (19vIM sadI) zrI phatendrasAgara kI 'holikA vyAkhyAna sastabaka ( raMcanA saMvat 1822) kI pratilipi haritazrI ne pAlI meM kii| prati bI. ela. insTI. dillI (pari. 6721 ) meM zreSTha sthiti meM hai| 656. jai. gu. ka. bhAga 2, pR. 329 657. jai. gu. ka. bhAga 4, pR. 352 658. jai. gu. ka. bhAga 3, pR. 151 katipaya viduSI AryikAoM kI racanA, caMdAbAI a. graM., pR. 576 659. jai. gu. ka. bhAga 4, pR. 294 660. jai. gu. ka. bhAga 5, pR. 136 500
Page #563
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara-paramparA kI zramaNiyA~ 5.8.79 sAdhvI zrI siddhazrIjI (saMvat 1916) ApakA saMvat 1916 meM racita 'pratApabAbUsiMha rAsa' prakAzita hai isameM UjImagaMja ke dharmapremI bAbU pratApa siMha jI ke dharmakAryoM kA ullekha hai|661 5:8.80 pravartinI zrI udayasuMdarIjI (saMvat 1928) tapAgacchIya somavimalasUri kRta 'manuSya bhavopari daza dRSTAMta nAM gIto' (racanA saMvat 1597 se 1637 madhya) muni jJAnasahaja ne saMvat 1928 amadAbAda meM likhakara pravartinI udayasuMdarI kI ziSyA ko paThanArtha diyaa| isakI prati bhAMDArakara iMsTITyUTa, pUnA (naM. 290) meM hai|662 upasaMhAra zvetAmbara mUrtipUjaka zramaNiyA~ sudUra atIta kAla se Aja taka utkRSTa tapArAdhanA meM saMlagna rahakara jana-jana ke liye tIrtha svarUpA banI haiN| inhoMne jaina saMgha ke zeSa tIna aMgoM ko sAmAjika dhArmika sAdhanA meM preraka zakti banakara nIMva kI IMTa kA kAma kiyA hai| dharma, saMgha va tIrtha kI unnati kI ye mukhya AdhAra rahI haiM, samaya-samaya para kriyoddhAra ke kAryoM meM AcAryoM kI sahayoginI banI hai| jaba mudraNakalA kA astitva nahIM thA usa samaya saiMkar3oM hastalikhita pratiyA~ likhakara inhoMne jinavANI kI surakSA meM apanA mahattvapUrNa yogadAna diyA hai| kitanI hI tAr3apatriyA~ svayaM ne likhI, likhakara yogya vidvAn vyAkhyAtA muniyoM ko arpita kii| Aja saiMkar3oM hastalikhita pratiyA~ zvetAmbara mUrtipUjaka zramaNiyoM kI prApta hotI haiM, jinameM inakI sAhitya-sAdhanA, dharma va tIrtha ke prati ananya niSThA kI jhalaka milatI hai| Aja bhI sAhitya kI vividha vidhAoM meM inakA prakRSTa ciMtana evaM saMskRta-prAkRta Adi bhASAoM kA gUr3ha jJAna parilakSita hotA hai| zeSa zramaNiyoM kA paricaya hama tAlikA meM de rahe haiN| 661. agaracaMda jI nAhaTA, kA lekha, zve. sAdhviyoM meM 662. jai. gu. ka. bhAga 2, pR. 8 501
Page #564
--------------------------------------------------------------------------
________________ tapAgacchIya avaziSTa zramaNiyA~ (ka) AcArya AnandasAgarasUrIzvarajI mahArAja kA samudAya63 502 / krama | sAdhvI nAma | janma saMvat sthAna pitA kA nAma | dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna | gurUNI vizeSa vivaraNa 1 D|zrI hemazrIjI | 1936 sUrata kalyANacaMda | kalyANacaMda | 1962 vai. zu. 6 | zrI tilakazrI zAMta, pratibhAzAlI.dIrghadaSTA.sevA bhAvinI, tIrthazrI, javerI pradhAnazrI, darzanazrI, haMsAzrI, nirmalazrI, rAjulazrIjI Adi ziSyA, saMvat 2008 amadAbAda meM svarga. rAjulazrIjI kI 7 ziSyAe~-kaMcanazrI, suzIlA| zrI, anupamAzrI, kalAguNAzrI, arUjAzrI, amIvarSAzrI, bhdrshiilaashriijii| pradhAnazrIjI kI candrazrIjI, suzIlAzrIjI kI shiilbhdraashriijii| isa prakAra vizAla ziSyA privaar| 2. zrI sadguNAzrIjI - raNuMja- aMbAlAlabhAI | 1991 mR.zu. 3 | ratalAma zrI sarasvatIzrI | pAlItANAM meM jaMbadvIpa ke preraka zrI (pATaNa) abhayasAgarajI kI jananI, samagra parivAra ko saMyama se jor3ane vAlI, sudIrgha dIkSA paryAyI, saMvat 2048 meM svargastha sulasAzrI (putrI) tArakazrI va saMyamaguNAzrI ye tIna shissyaaeN| 13. zrI saMvegazrIjI | -amadAbAda | phUlacaMdabhAI |1999 vai.zu. 5 | kadaMbagiri | zrI mRgendrazrI vardhamAna tapa kI 100 olI kii| (tIrtha) Agama graMthoM kI uccakoTi kI abhyAsI, ziSyAe~-vivudhazrI, prazama zrI-nirvedazrI-prazAMtazrI, yazasvinIzrI saMvat 2019 meM smaadhimrnn| jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 663. jinazAsana nAM zramaNIratnoM, pR. 162-236
Page #565
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 503 krama | sAdhvI nAma janma saMvat sthAna| pitA kA nAma | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | gurUNI vizeSa vivaraNa 4. zrI hiraNyazrIjI | 1984 ratalAma | kezarImalajI | 2002 jye. kR.4 zrI induzrIjI tapa-mAsakhamaNa, karmasUdana, samava saraNa, varSItapa,yAvajjIvana navapada olI, vardhamAna tapa kI 54 olI, cattAri aTTadasa doya tp| ziSyA parivAra-madanarekhAzrI, subhASitAzrI, vizvavidAzrI, zIlarekhAzrI-mukti rekhAzrI saumyarekhAzrI, suvarSAzrI, suharSAzrI,zamavidAzrI, asmitAzrI, sucitAzrI, svargavAsa-72 varSa kI Ayu meN| 15. | zrI praguNAzrIjI | 1985 surendranagara amulakhabhAI | 2003 mA. zu. 3 | surendranagara | zrImalayAzrIjI | dharmagraMthoM kI gUDha adhyetA, tArkika prajJA, saMvat 2039 vArAhI grAma meM divaMgata, do ziSyA-prazamazIlA zrI, cArUzIlAzrI, 21 prshissyaa| 16. D|zrI dharmAnaMdAzrIjI 1961 jAmanagara khuzAlabhAI | 2004 vai.kR. 3 | jAmanagara zrI suraprabhAzrIjI| dharmagraMthoM kA talasparzI adhyayana, siddhitapa, 16 upavAsa, vardhamAna tapa kI 65 olI, cAturmAsika AyaMbila, indriyajaya, kaSAyajaya, 20 sthAnaka, pakhavAr3A tp| saMvat 2041 pAlitANAM meM svargasthA mokSA naMdazrI evaM harSavardhanAzrI ziSyAe~ huiiN| 7. - | zrI narendrazrIjI | -surendranagara | amulakhabhAI | 2005 jye. zu. 2 | surendranagara | zrI malayAzrIjI | utkRSTa saMyamArAdhana, 32 varSa saMyama paaln| ziSyA-suzImAzrI, zIlapUrNAzrI, mahApUrNAzrI, zamitapUrNAzrI, smkitpuurnnaashrii| 8. |zrI mRdutAzrIjI / - surata mAstara 2006 aSA. zu.5 zrI pravINazrIjI | mRdu, madhurabhASiNI,mAsakhamaNa tapAnAnAlAla rAdhikA, do ziSyAe~-vidvattAzrI va rUcitAzrI
Page #566
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama | sAdhvI nAma | janma saMvat sthAna ! pitA kA nAma dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna gurUNI vizeSa vivaraNa 9. 10. | 11. zrI suzImAzrIjI - halavada cunIlAla 2007 kA. kR. 6 | surendranagara zrI narendra zrIjI | grahaNa, dhAraNa va smaraNazakti adbhuta, vardhamAna tapa kI 100 olI saMpUrNa, dvitIya bAra 18 olI, mAsakSamaNa, solaha, bIsasthAnaka, siddhitapa,chaTa se varSItapa, ziSyAe~kalpabodhazrI, bhavyadarzitAzrI, suprajJA zrI, divyadarzitAzrI zrI zamadamAzrIjI - 2007 zrI malayAzrI tapomUrti 10,11,16 upavAsa, siddhitapa, ratnapAvar3I, va divAlI ke bele, akhaMDa akSayanidhi, koliyA tapa, dIpaka tapa, siddhAcala ke bele, vardhamAna tapa kI olI prakhara parivAjikA, do ziSyA-tattva trayAzrI, tattvaguNAzrI kamalaprabhAzrIjI | - mAlavA saubhAgyamalajI | 2009 ma. zu. 15 | pAlItANA |zrI induzrIjI ghoratapI-varSItapa, bIsasthAnaka, pArzvanAtha ke 108 tele, mahAvIra svAmI ke 229 bele, 12 tele, siddhitapa, 16, aThAI 6, navakAra tapa, merUtapa, bhadra mahAbhadra, zreNI, varga, dAna, karmasUdana tathA sahasrakUTa Adi tapa, 250, 500, 700 AyaMbila, 1176 salaMga AyaMbila, vardhamAna tapa kI 100 olI, cauvihAra 8 se 99 yaatraa| saMvat 2045 samAdhimaraNa zrI cArUzIlAzrI| 1994 banAsakAMThA | bhurAbhAI | 2016 vai.zu. 4 | banAsakAMThA | zrI praguNAzrI dharmagraMthoM ke gahana abhyAsI,8,9, 10, 11,12,14,15,16 upavAsa, vardhamAna tapa kI 48 olii| saMvat 2043 sUrata meM svargasthA ziSyAe~- divyapUrNAzrI, divyaprajJAzrI, divyaaNgnaashriijii| | 12. jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #567
--------------------------------------------------------------------------
________________ 505 krama sAdhvI nAma 13. 4 zrI guNaratnajJAzrI 14. zrI divyapUrNA zrI 15. 4 divyaprajJAzrIjI 16. O vIryadharmAzrIjI 17. divyAMganAzrIjI 18. 19. dharmodayA zrIjI gulAba zrIjI janma saMvat sthAna 2002 beNapa 2004 beNapa 'amadAbAda sUrata kapar3avaMja 1958 pitA kA nAma dIkSA saMvat tithi khor3IdAsabhAI 2027 po. zu. 6 bhurAbhAI bhurAbhAI patijagatcaMdrasAgara ratibhAI occhavalAla bhAI kezavalAla bhAI 2027 mA. zu. 5 2027 mA. zu. 5 2040 vai. kR. 10 1982 dIkSA sthAna beNapa(banAsa kAMThA) beNapa malayAzrIjI zrImanahara zrIjI caturazrIjI gurUNI zubhodayAjI cArUzIlAzrI jinadharmAzrIjI vizeSa vivaraNa pAlItANA 11 aThAI, mAsakhamaNa, varSItapa Adi ugratapasyA, vardhamAna tapa kI olI va aneka ama cArUzIlAzrIjI mAsakhamaNa, 10, 11, 16 upavAsa, 2 aThAI, vardhamAna tapa kI 42 olI, navapada olI Adi tapa, gahana abhyAsI, dharmavatsalA do aThAI, 16, siddhitapa, varSItapa, samavasaraNa tapa, navapada olI, vardhamAna tapa kI 42 olI Adi vividha tp| zAMta, saumya, srl| Traka durghaTanA meM saMvat 2046 meM apUrva samatA ke sAtha paMDitamaraNa gahana adhyetA, tapa- navapada oliyAM, vardhamAna tapa kI 26 olI, siddhitapa aThAI, jJAna pAMcama, poSa dazamI Adi tapa, viduSI sAdhvI ratnA / apanI cAra putriyoM kI saMyama- prerikA tapa - mAsakSamaNa, siddhitapa, 14 aThAI, vardhamAna tapa kI luNIkaccha 48 olI, saMtav 2029 jorAvaranagara meM divaMgata | -saMketa cinha pativiyoga 0 suhAgina 4 bAlabrahmacAriNI zvasurapakSa zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~
Page #568
--------------------------------------------------------------------------
________________ (kha) zrI vijaya rAmacandra sUrIzvarajI mahArAja ke samudAya kI zrI khAMtizrIjI kA ziSyA-parivAra-64 krama | sAdhvI nAma | janma saMvat sthAna | pitA kA nAma | dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna | vizeSa vivaraNa tIrtha 506| 6. 1.0] vidyutazrIjI 1958 bhAvanagara 'tribhuvanabhAI 1987 jye. kR. 14 chANI pati patnI va putra tInoM dIkSita, zAMta prazAMta, dhIra gaMbhIra tapaspivanI, saM. 2040 meM svargastha haMsAzrIjI 1973 chANI hiMmatabhAI 1989 vai. zu. 6 | - upazAMta kaSAyI, pratibhAsaMpanna, 35 mumukSujanoM kI udbodhikA, svAdhyAyI bhadrapUrNAzrIjI | 1942 saradhAra | sAkaracaMda dozI | 1993 kR. 7 | lodravAjI | varSItapa, bIsa sthAnaka, 99 yAtrA, utkRSTa tyAgI, bhadrapariNAmI, saM. 2021 meM svargastha zrI hemaprabhAzrIjI | 1987 visalapura hajArImalajI 1998 phA. zu. 3 | sAvarakuMDalA | mAsakSamaNa, 21, 16, 9 upavAsa, 10 aThAI, 108 aTuma, 500 Abila, 100 olI pUrNa anya utkaTa tapArAdhanA, ugravihArI, 46 ziSyA-praziSyA kI naayikaa| 5. manoramAzrIjI | ravajIbhAI jevarI | 2000 phA. zu. 5 | raajkott| yAvajjIvana porUSI, saMyamI, svAdhyAyI, mAtra DhAI mAsa saMyama pAlA anupamAzrIjI | 1989 mahesANA cunIlAlabhAI | 2002 vai. zu. 11 | siddhagiri mAtA sumaMgalAzrIjI saha dIkSita, 100 olI pUrNa, 500, 541 AyaMbila meM 551000 khamAsamaNA / 7. jyotiprabhAzrIjI | 1982 sAvarakuMDalA choTAlAla bhAI | 2002 surata 16 upavAsa, varSItapa 2, aThAI, navapada va vardhamAna olI, aneka rAsa stavana, DhAla, caupAI, sajjhAya, vyAkaraNa, nyAya Adi kaMThastha , svaMya kI do shissyaa|| 8. / harSapUrNAzrIjI / 1989 karAMcI dIpacaMdabhAI |2007 vai. zu. 5 | sAMvarakuMDalA | tapa-siddhAcala, akSayanidhi. 24 olI, viduSI sAdhvI vimalakIrtizrIjI| 1926 jesara dIpacaMdabhAI zeTha | 2011 vai. zu. 7 | vaNI mAsakSamaNa, 16, varSItapa, siddhitapa, navapada olI, cattAri, 25 olI Adi tapa 10. sUryaprabhAzrIjI manasukhabhAI javerI 2011 jye. zu.5 | pUnA | mAtA bhadrapUrNAjI kI ziSyA, mahAna viduSI, muMbaI| meM svargavAsa 11. ratnarekhAzrIjI 1989 navADIsA | ravacaMdabhAI 2015 - jUnADIsA viziSTa abhyAsa ke sAtha siddhitapa, varSItapa, ekAMtara 500 AyaMbila, vardhamAna olI 40, saMvat 2042 meM| svargastha aaa... jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 664. jinazAsana nAM zramaNIratnoM, pR. 270-331
Page #569
--------------------------------------------------------------------------
________________ www.lainelibrary.org 507 krama 12. A 13. prasannarekhAzrIjI 14.0 15.O 18. sAdhvI nAma jayaprajJAzrIjI 16. A lakSitaprajJAzrIjI 19. 17. sUryaprajJAzrIjI 20. kiraNaprajJAzrIjI 21. harSitAprajJAzrIjI vizvaprajJAzrIjI suvarNalatAzrIjI saMyamaratnAzrIjI zIlaratnAzrIjI janma saMvat sthAna 1999 karAMcI 1975 piMDavAr3A *piMDavAr3A 2008 piMDavAr3A 2016 piMDavAr3A 2011 piMDavAr3A 2012 piMDavAr3A - mahesANA 2012 navADIsA 2014 navADIsA pitA kA nAma dIpacaMdabhAI pUnamacaMdabhAI * kAlidAsabhAI kAlidAsabhAI kAlidAsabhAI choTAlAla bhAI chogAlAlabhAI lIlAcaMda bhAI amRtabhAI amRtabhAI dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna vizeSa vivaraNa 2019 vai. kR. 6 sAvarakuDalA 2025 vai. zu. 7 vai. 2025 zu. 7 2025 vai. zu. 7 2025 vai. zu. 7 2035 mR. zu. 6 piMDavAr3A 2035 mR. zu. 6 piMDavAr3A piMDavAr3A piMDavAr3A 2030 vai. zu. 7 2030 vai. zu. 7 2031 ASA. zu. 9 muMbaI piMDavAr3A piMDavAr3A navADIsA navADIsA 16, 11, 10, 9, 8 upavAsa, siddhitapa zreNitapa, cattAri, navapada olI 60, vardhamAna tapa olI, saMvat 2040 pATaNa meM svargastha siddhitapa, zreNitapa, varSItapa, vardhamAna tapa kI 36 olI, saMvat 2047 piMDavAr3A meM svargastha svAdhyAyI, sevAbhAvinI, pati 2 putra 2 putrI saha dIkSita, vardhamAna tapa kI 68 olI, mAsakSamaNa, 500 AyaMbila, 17, 11, 9 upavAsa, 2 aTThAI, varSItapa Adi vividhatapa 5 ziSyA 22 praziSyA / saMvat 2043 meM svargastha | viziSTi adhyayana saha saddhitapa, varSItapa, navapada olI, vardhamAna olI 42, aThAI, aTThama Adi tapa, mAtA kamalaprajJA bahina lakSitaprajJA, pitA bhrAtA bhI dIkSita, ziSyA 12 praziSyA 3 vaiduSya meM agraNI, madhurakaMThI, varSItapa 20 sthAnaka, navapada olI, vardhamAna olI 35, kaI vastuoM kA tyaag| ziSyA 10 praziSyA 2 viziSTa jJAnArjana saha siddhitapa, 20 sthAnaka, vardhamAna tapa kI 33 olI, 11 upavAsa sevAbhAvinI, zreNitapa, siddhitapa, 20 sthAnaka, vardhamAna tapa kI 34 olI | do varSItapa navapada olI, bIsa sthAnaka, vardhamAna olI, 8, 16 Adi vividhatapa siddhitapa, bIsa sthAnaka, cattAri, vardhamAna olI 41 Adi tapArAdhikA siddhitapa, bIsasthAnaka, vardhamAna olI 36, kaI dharmagraMthoM kA adhyayana zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~
Page #570
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama | sAdhvI nAma janma saMvat sthAna | pitA kA nAma | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna vizeSa vivaraNa mokSaratnAzrIjI 2014 jUnADIsA | jesiMgabhAI 23. naMdIratnAzrIjI 2015 pADIva chaganabhAI guptiratnAzrIjI | 2016 citradurga chaganabhAI mArgadarzitAzrIjI | 2021 pATaNa dIpacaMdabhAI suvinItadarzitAzrIjI| 2023 piMDavAr3A | zAMtibhAI surakSitadarzitAjI | 2023 piMDavADA | saMtokabhAI cetodarzitAjI 2015 dAMtarAI pukharAjabhAI vivekadarzitAjI | 2016 navADIsA | amRtabhAI 2035 vai. zu. 3 | jUnADIsA zreNitapa, vardhamAna tapa kI 40 olI, kaI sUtra graMtha kaMThastha haiN| 2039 mR. zu. 11 | maMDavAriyA kaI sUtra, graMtha, kAvya, vyAkaraNa kI adhyetA, siddhitapa, vardhamAna olI 26. navapada olI Adi tapa 2039 ma. zu. 11 | maMDavAriyA | viziSTa dharmagraMtha kI jJAtA, siddhitapa, 20 sthAnaka, navapada olI, 16 upavAsAdi 2040 cai. zu. 15] pATaNa siddhitapa, vardhamAna olI 45, 17 upavAsAdi, viduSI zAstrajJa 2040 cai. kR.5 | piMDavAr3A mAsakSamaNa, siddhitapa, 16 upavAsa, vardhamAna olI 27, jJAnAbhyAsI 2040 cai. kR. 5 | piMDavAr3A | mAsakSamaNa, 16, 11 upavAsa, jJAnAbhyAsI 2041 vai. kR. 7 | dAMtarAI mAsakSamaNa, 500 AyaMbila, vardhamAna olI 53, siddhitapa, jJAnAbhyAsI 2041 vai. zu. 7 | navADIsA vinaya vaiyAvRtya va jJAnAbhyAsa saha siddhitapa, 500 AyaMbila, vardhamAna olI 50 aadi| kR. 7 | dAMtarAI siddhitapa, 11 upavAsa, vardhamAna olI 34 Adi tapa 2041 jye, zu. 10/ rohiDA vinaya vaiyAvRtya jJAnAbhyAsa saha siddhitapa, mAsakSamaNa, vardhamAna olI 40, navapadaolI.5 varSa taka ekAsaNe 2042 po. kR. 6 | zivagaMja jJAnAbhyAsa saha mAsakSamaNa, siddhitapa, cattAri. vardhamAna olI 42 Adi 2042 cai. kR. 7 | muMDArA vardhamAna olI 70, 500 AyaMbila tathA jJAnAbhyAsa 2042 vai. zu.5 dAMtarAI jJAnAbhyAsa saha mAsakSamaNa, siddhitapa. cattAriM.. vardhamAna olI 42 2042 vai. zu. 5 | dAMtarAI mAsakSamaNa, siddhitapa, aTThAI, 17 upavAsa, cattAri. vardhamAna olI 30 2043 mR. zu. 13 | ratalAma viziSTa tapa-mAsakSamaNa, siddhitapa, zreNitapa, bIsasthAnaka, aThAI, vardhamAna olI 23 na | udyotadarzanAzrIjI | 2018 mAlagAMva | caMdradarzanAjI 2020 amadAbAda dhUpacaMdajI | mizrImalajI nirmohadarzanAzrIjI | 2023 bhaDatha hukamIcaMdajI darzanasudhAzrIjI | 1986 sAdar3I gIrvANasudhAzrIjI 2019 dAMtarAI phUlacaMdajI hIrAcaMdajI kArUNyasudhAzrIjI/ 2022 dAMtarAI hIrAcaMdabhAI jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa tattvazIlAzrIjI | 2003 gdg| verazIbhAI
Page #571
--------------------------------------------------------------------------
________________ 509 krama 35. 36. 37. 38. 39. 40. 41. 42. 43. 44. 45. 46. 47. 48. 49. sAdhvI nAma samyagzIlAzrIjI darzanazIlAzrIjI divyasudhAzrIjI maitrIsudhAzrIjI vinayadarzanAzrIjI saMvegadarzanAzrIjI janma saMvat sthAna 2028 gadaga 2030 saidhanvA 2034 desUrI 2020 culI 2022 luNAvA 2002 sAdar3I viratirakSitAzrIjI abhayarakSitAzrIjI matirakSitAzrIjI 2027 piMDavAr3A nivRttirakSitAzrIjI 2029 piMDavAr3A tattvakSitAzrIjI taporakSitAzrIjI jinarakSitAzrIjI hitarakSitAzrIjI kalyANaramAzrIjI 2025 piMDavAr3A 2025 piMDavAr3A 2026 dAMtarAI 2028 pUnA 2030 pUnA 2030 dAMtarAI 1998 rohir3A pitA kA nAma gulAbacaMdabhAI gulAbacaMdabhAI dAnamalajI vIracaMdabhAI rAmacaMdrajI javAnamalajI caMdanamalajI zAMtilAla bhAI zAMtilAlabhAI amRtalAla bhAI hajArImalajI samarathamalajI nathamalajI hajArImalajI chaganalAlajI dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna vizeSa vivaraNa 2043 mR. zu. 13 2043 jye. zu. 10 ratalAma bhAvanagara dAMtarAI 2044 jye. zu. 10 zivagaMja 2044 mR. zu. 14 2045 mR.zu. 10 2046 kA. kR. 10 2047 vai. zu. 10 2047 vai.zu. 10 vai. 2047 zu. 10 2047 jye. zu. 9 2049. zu. 4 2049. zu. 4 2049. zu. 4 2049. zu. 4 2049 vai. kR. 4 luNAvA pAlItANA piMDavAr3A piMDavAr3A piMDavAr3A piMDavAr3A dAMtarAI dAMtarAI dAMtarAI dAMtarAI piMDavAr3A viziSTa tapa-navapada olI, vardhamAna tapa kI 17 olI viziSTa tapa-siddhitapa, mokSadaMDaka tapa, aThAI, navapada olI, vardhamAna olI 22 viziSTa tapa- mAsakSamaNa, siddhitapa 17 upavAsa, vardhamAna olI 38, navapada olI tapa - mAsakSamaNa, siddhitapa, aThAI, navapada olI, vardhamAna olI 41, AyaMbila 500 tapa - mAsakSamaNa, zreNitapa, siddhitapa, vardhamAna olI 30 tapa - mAsakSamaNa, siddhitapa, aThAI, navapada olI, vardhamAna olI 25 tapa - siddhitapa, navapada olI, vardhamAna olI 25 tapa - siddhitapa, vardhamAna olI 22 tapa - siddhitapa, mokSadaMDaka tapa, vardhamAna olI 22 tapa-siddhitapa, aThAI, mokSadaMDaka tapa, navapadaolI, vardhamAna olI 21 gurUNI - lakSitaprajJAzrIjI gurUNI-harSitaprajJAzrIjI gurUNI - lakSitaprajJAzrIjI gurUNI - lakSitaprajJAzrIjI gurUNI - harSitaprajJAzrIjI - saMketa cinhapativiyoga 0 suhAgina 4 bAlabrahmacAriNI zvasurapakSa zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~
Page #572
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI devendra zrIjI kA ziSyA-parivAra665 krama | sAdhvI nAma | janma saMvat sthAna | dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna gurUNI vizeSa vivaraNa goMDala alAva jAmanagara zrI harSaprabhAzrIjI | 1985 amadAbAda anaMtaguNAzrIjI | 2009 Abu AtmadarzItAzrIjI | 2008 jAmanagara anaMtadarzitAzrIjI | 2011 jAmanagara akSayaguNAzrIjI 2012 amadAbAda jinadarzitAzrIjI | 2021 amadAbAda | 2011 vai. zu. 10 2017 phA. kR. 7 2033 mA. zu. 13 | 2033 mA. zu. 13 | 2040 vai. kR. 1 2044 kA. kR. 6 zrI devendra zrIjI zrI devendra zrIjI anaMtaguNAzrIjI anaMtaguNAzrIjI anaMtaguNAzrIjI anaMtaguNAzrIjI jAmanagara pAlItANAM amadAbAda (ga) AcArya vijayakalApUrNasUrijI kA zramaNI samudAya66 510 krama - sAdhvI nAma janma saMvat sthAna | pitA nAma, gotra dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | gurUNI - vizeSa vivaraNa 1. zrI ratnazrIjI. 1941 vAgar3a 1963 phA. zu. 6 | amadAbAda | lAvaNyazrIjI 1965 mAMDavI | kAnajIbhAI dozI |1982 kA. kR. 6 ] zatrujaya tIrtha zrI kumudazrIjI | 1964 amadAbAda - - | 1984 kA. kR. 12/ mANekazrIjI| kriyAniSTha, nispaha, eka ziSyA caturazrIjI, saMvat 2024 bhacAU meM svargastha lAbhazrIjI | ratnatrayI va tattvatrayI kI sAdhikA, mahimAzrIjI Adi 9 ziSyAe~ naMdanazrIjI karUNAvAna, saMyamI,apramatta, rAdhana pura meM 85 varSa kI umra meM divaMgata caturazrIjI hemazrIjI Adi 84 zramaNiyoM kI pramukhA, saMvat 2035 sureMdra nagara meM divaMgata prabhaMjanazrIjI saMyamaprerikA, pitA bhaginI, bhAbhI, bhANajI bhI dIkSita, saMvat 2046 meM divaMgata 4. zrI caraNazrIjI | 1962 rAjanagara premacaMdabhAI | 1985 kA. kR. 10/ rAjanagara 5. 0| zrI vijayAzrIjI | 1964 sihora jamanAdAsa zAha 1990 phA. kR. 3 | jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 665. jinazAsana nAM zramaNIratno, pR. 314 666. jinazAsana nAM zramaNIratno, pR. 365-401
Page #573
--------------------------------------------------------------------------
________________ (ga) AcArya vijayakalApUrNasUrijI kA zramaNI samudAya krama | mAdhvI nAma janma saMvat sthAna |pitA nAma, gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | gurUNI vizeSa vivaraNa 6. | zrI nirjarAzrIjI |1981 koyambatUra |mANekalAlabhAI | 1993 kA. kR. 5 | dhINoja zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 7. | caMdrodayAzrIjI 1965 mAMDavI dAmajIbhAI 1996 ASA. zu. 7| amadAbAda 8. D caMdrarekhAzrIjI 1962 gAriyAdhAra zrI sulasAzrIjI |1979 rAjanagara dayAlabhAI | gokalabhAI 1996 ASA. zu. 7| amadAbAda 1998 mA. zu. 6 | 10. 11. ajitAzrIjI 1984 rAdhanapura zrI araviMdAzrIjI | 1986 rAdhanapura zrI divyaprabhAzrIjI - bhUjapura | jayasukhabhAI jayasukhabhAI DuMgarazIbhAI 2004 po. zu. 11 | rAdhanapura 2004 po. zu 11 | rAdhanapura 2008 mR. zu.5 | bhadrezvaratIrtha nirmalAzrIjI | kuzAgrabuddhi, samatAbhAvI saMvat 2030 meM samAdhi maraNa | caturazrIjI sevAbhAvinI, 72 bahanoM kI dIkSAdAtA, saMvat 2043 meM svargastha caMdrodayAzrIjI | tejasvI vyaktitva, zAsana prabhAvikA subhadrAzrIjI | vardhamAna tapa kI 100 olI pUrNa, mAsakSamaNa, siddhitapa, cattAri, varSItapa, samavasaraNa, 8, 10, 11, 15, 16 upavAsa | arUNazrIjI | viduSI, kaI ziSyA-praziSyAe~ ajitAzrIjI | viduSI | caMdrodayAzrIjI | 127 olI parNa, 500 AyaMbila, 8 varSItapa, 20, 30 31, upavAsa do bAra, 9, 11, sAta bAra, zreNitapa, siddhitapa, cattAri, cha? aTTama araviMdAzrIjI viduSI amatiguNAzrI | pravacana prabhAvikA, saMvat 2053 amadAbAda meM svargastha caMdrodayAzrIjI] 108 vardhamAna tapa olI, 500 AyaMbila, 30, 45 upavAsa, varSItapa, siddhitapa 511 12.0 amitaguNAzrIjI | 1992 rAdhanapura AryayazAzrIjI 1995 rAdhanapura | rAdhanapura jayasukhabhAI jayasukhabhAI 2011 mR. zu. 6 2011 mR. zu. 10 14. 15. caMdrakIrtizrIjI | 1989 raMgUna sAkaracaMdabhAI 2012 vai. zu. 2 bhUjapura
Page #574
--------------------------------------------------------------------------
________________ (gha) AcArya vijayanemisUrIzvarajI kA zramaNI samudAya67 krama / sAdhvI nAma | janma saMvat sthAna | pitA nAma | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | gurUNI vizeSa vivaraNa (saMvat 2038 taka) 1. D zrI caMpAzrIjI | 1932 khaMbhAta |chaganabhAI 1948 mR. zu. 11 | khaMbhAta 2. 0| zrI guNazrIjI | - khaMbhAta kastUrabhAI | 1972 mR. zu. 11 | amadAbAda | 3. D zrI prabhAzrIjI | 1945 khaMbhAta nAthAbhAI | 1975 mA. zu. 14 - 114.DI zrI caMpakazrIjI | 1944 amadAbAda | gokaladAsa | 1975 mR. zu. 5 Adaraja 512 | mAsakSamaNa, varSItapa, siddhitapa, 20) sthAnaka, vardhamAna tapa, karmasUdana, paryuSaNa meM aThAI, navapada olI varSa meM 2, saMvat 1995 pAlItANA meM svargastha | gulAbazrIjI | madhuravANI, zAsana prabhAvikA, svayaM kI 9 ziSyAe~, saMvat 2011 vejalapura meM| divaMgata zrI caMpAzrIjI | gahana jJAnAbhyAsa, mAsakSamaNa, siddhitapa, varSItapa, chamAsI, cAturmAsika tapa, paryuSaNa meM aThAI, 16 ziSyA 41 praziSyA, saMvat 2031 mahuA meM divaMgata | zrI navalazrIjI| inakI dIkSA se inake pitA, kAkA, kAkI, bhAI, bhAbhI Adi kaI jana prerita hokara dIkSita bne| svaMya kI 35 ziSyA-praziSyAe~, saMvat 2022 meM divaMgata | zrI prabhAzrIjI | sAhasI, catura, samabhAvI, saMvat 2022 khaMbhAta meM svargastha | lAbhazrIjI jJAnasAdhanA va cAritra ArAdhanA ucca koTi kii| saMvat 1984 meM divaMgata, gurU bhaginI amarazrIjI bhI adhyAtma pravRtti kI thiiN| | zrI padmAzrIjI| mAsakSamaNa, pAsakSamaNa, 6 aThAI, varSItapa, siddhitapa, 20 sthAnaka, vardhamAna tapa, karmasUdana tapa, 15 ziSyAe~, saMvat 2043 bhAvanagara meM divaMgata | zrI devazrIjI | 1950 mahuA choTAlAlabhAI| 1977 ASA. zu. 10/ mahesANA 6. O| zrI subhadrAzrIjI | 1955 bhAvanagara | zA. hukamacaMda | 1978 vai. zu. 11 | bhAvanagara 7. zrI pramodazrIjI | 1971 khaMbhAta | sakaracaMdabhAI |1983 ASA. zu. 8 | rAjanagara jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa | 667. jinazAsana nAM zramaNIratno, pR. 432-93
Page #575
--------------------------------------------------------------------------
________________ 513 sAdhvI nAma 8. zrI caMdrAzrIjI krama 9. zrI puSpA zrIjI 10. zrI devendra zrIjI 11. 4 zrI rAjendra zrIjI 12. zrI jayAzrIjI 13. 4 zrI kaMcanazrIjI 14. zrI cAritrazrIjI 15. 4 zrI zrImatI zrIjI janma saMvat sthAna pitA nAma kastUracaMda gAMdhI tArAcaMdabhAI 17. zrI pUrNabhadrAzrIjI 1945 khaMbhAta 1963 khaMbhAta khaMbhAta 1961 khaMbhAta - khaMbhAta khaMbhAta 1968 goMDala 1972 khaMbhAta 16. 4 zrI candralatAzrIjI godharA 18. 4 zrI sarasvatI zrIjI 1974 amadAbAda tArAcaMdabhAI choTAlAla bhAI khUbacaMdabhAI 1988 jye. zu. 4 1 dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna gurUNI 1984 mA. zu.5 zrI guNAzrIjI zrI prabhAzrIjI gulAbacaMda bhAI amRtalAla 1985 kA. kR. 10 1988 jye. zu. 4 1989 mA. zu. 10 1989 vai. kR. 11 1990 mR.zu. 10 khabhAta zakarapura khubhAta pAlItANA amadAbAda amadAbAda zrI puSpAzrIjI zrI guNa zrIjI zrI devI zrIjI zrI caMdrazrIjI vizeSa vivaraNa (saMvat 2038 taka) adhyAtma pravRtti, 4 ziSyAe~, saMvat 199 pAlItANAM meM divaMgata mAsakSamaNa, 20 sthAnaka, vardhamAna tapa, 45 Agama, sahasrakUTa, kalyANaka tapa, 99 yAtrA 2 bAra mAsakSamaNa, siddhitapa karmasUdana, aSTApada varSItapa godharA meM bhavya jinAlaya, naNaMda-bhojAI pauSadha zAlA kI prerikA saMvat 2025 meM svargastha devabhakti meM rUci eka ziSyA vardhamAna tapa, upadhAna, saMvat 2033 meM svargastha zrI caMpaka zrIjI vardhamAna tapa kI 43 olI, varSItapa ekAMtara 581 AyaMbila 173 upavAsa saMvat 2049 meM divaMgata talasparzI adhyayana, saMvat 2043 sAbaramatI svargavAsa 3 ziSyA 3 praziSyA zrI puSpA zrIjI zrI pravINAzrIjI 101 olI, mAsakSamaNa, 20 sthAnaka, 16 upavAsa, samosaraNa, siMhAsana navapada olI, 99 yAtrA purUSArthI zatAyumAtA muktiprabhAjI va bahina suzIlAzrIjI ko khaMbhAta meM 20 varSa samAdhi dilavAI, samatAbhAvI zrI cAritra zrIjI mAsakSamaNa, navapada olI, vardhamAna olI 26 81 ekAMtara Ayabila, ziSyA manoramAzrIjI evaM praziSyAe~ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~
Page #576
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama | sAdhvI nAma janma saMvat sthAna| pitA nAma dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | gurUNI vizeSa vivaraNa (saMvat 2038 taka) | 19. zrI kIrtizrIjI | - khaMbhAta | phUlacaMdabhAI | 1991 mR. zu. 3 | zrI jinendra zrIjI | boTAda ke eka cAturmAsa meM 15 viraktAtmAeM taiyAra kI, saMvat 2029 amadAbAda meM divaMgata 20.0 zrI sadguNAzrIjI - amadAbAda maNibhAI 11992 mA. zu. 2 amadAbAda zrI prabhAzrIjI | pitAzrI nipuNavijayajI Adi kuTuMba meM 10 dIkSAeM, saMvat 2034 amadAbAda meM svargastha 21. zrI ravindraprabhAzrIjI| 1984 cANasmA | caturabhAI | 1995 vai. zu. 13 | amadAbAda |zrI prabhAzrIjI | vIsasthAnaka, vardhamAna olI 45, navapada mehatA olI, varSItapa, aThAI, 16 upavAsa, 99 yAtrA, surIlA kaMTha, 12 ziSyA praziSyA 22. zrI dolatazrIjI | 1967 sihora | ratilAlabhAI | 2000 vai. zu. 6 | pAlItANA |zrI saubhAgyazrIjI | 16 upavAsa, varSItapa, siddhitapa, cha:mAsI tapa 23.0 zrI kamalaprabhAzrIjI 1971 maholela | dhanajIbhAI | 2002 vai. zu. 10 | pAlItANA zrI devIzrIjI | 28 ziSyA-praziSyA parivAra, do putriyoM ke sAtha dIkSA, saMvat 2041 amadAbAda meM divaMgata 24. zrI zaziprabhAzrIjI | - mahuvA | cunIlAla 2003 vai. zu. 6 rohIzAlA zrI vidyutprabhAzrIjI aThAI, 15, navapada olI, vardhamAna olI 7, bIsa sthAnaka, 10 ziSyA aneka praziSyAoM kI gurUNI. 25.0 zrI muktiprabhAzrIjI | 1945 vAsada | jeshiNgbhaaii| 2004 aSA. zu. 2 | zrI hIrAzrIjI | putrI saha dIkSita, pUrNa 100 varSa kI 26. zrI harSaprabhAzrIjI | 1988 traMbAvaTI | ratanalAla jI 2004 ASA. zu. 2 | - zrI devendra zrIjI | varSItapa, aThAI, ratanapAvar3I, vardhamAna | olI, 20 sthAnaka Adi tapa saMvat 2043 meM svargastha Ayu karake saMvat | 2045 meM svargastha 27. zrI kalpalatAzrIjI 1972 pethApura | jesiMgabhAI | 2009 ma. kR.5 | amadAbAda zrI cAritrAzrIjI aThAI, 16, upavAsa, navapada olI, 150 Ayabila, vardhamAna olI 39 dozI jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #577
--------------------------------------------------------------------------
________________ zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ krama sAdhvI nAma janma saMvat sthAna pitA nAma | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | gurUNI vizeSa vivaraNa (saMvat 2038 taka) 28. zrI harSalatAzrIjI 1977 DhavANA purUSottamadAsa | 2010 vai. kR.5 | amadAbAda | zrI cAritrazrIjI |2 mAsakSamaNa, zreNItapa, siddhitapa, javerI varSItapa, kSIrasamudra, samavasaraNa, siMhAsana, cattAri, karmasUdana, bIsa sthAnaka, navapada olI, 17, 20 upavAsa, 500 Aryabala,45 Agama tapa 29. zrI lalitayazAzrIjI |1996 mahuvA | giradharalAla | 2015 mA. zu.5 | mahuvA zrI zaziprabhAzrIjI | pAsakSamaNa, mAsakSamaNa, siddhitapa, dozI zreNItapa, 20 sthAnaka, karmaprakRti tapa |30. zrI kIrtiyazAzrIjI |1995 muMbaI ravajIbhAIzAha | 2015 mA. kR. 2 | sAMtAkrUjha zrI pravINAzrIjI | varSItapa, navapada olI, vardhamAna olI 13, bIsa sthAnaka ziSyAe~udayayazAzrI, tilakayazAzrI, mitra yazAzrIjI 31. zrI ratnamAlAzrIjI 1988 boTAda navalacaMdabhAI | 2017 zrI ravIndraprabhAzrIjI | vyAkaraNa nyAya siddhAMta meM pravINa, vaktRtva kalA, 5 ziSyA-pIyUSapUrNA zrI, rAjapUrNAzrI, yazapUrNAzrI, dharma ratnAzrI, priyaratnAzrI 132. zrI nayaprajJAzrIjI 1995 pATaNa DAhyAbhAI 2019 mA. kR.5 | pATaNa | zrI hemalatAzrIjI | adhyayanasaha 500 ekAMtara Abila, bIsa sthAnaka, vardhamAna olI 87, varSItapa, kalyANaka tapa |33. zrI jayapUrNAzrIjI |- mahuvA caMdulAlazAha 1 2020 phA. zu. 3 | mahuvA zrI zaziprabhAzrIjI | siddhitapa, vardhamAna tapa kI olI aadi| | 34. zrI harSapUrNAzrIjI 2001 amarelI bhagavAnajI | 2020 phA. zu. 3 | mahuvA zrI zaziprabhAzrIjI | varSItapa, aThAI, 16, pAsakSamaNa, dhruva mAsakSamaNa, siddhitapa, bIsa sthAnaka, kalyANaka, vardhamAna olI 20, ziSyA-saumyaguNAzrI 135. zrI jayadharmAzrIjI 1958 sihora |- | 2022 zrI kamalaprabhAzrI gRhasthAvasthA meM 11, 15, 16 mAsa kSamaNa, 14 varSItapa, vardhamAna olI 31 siddhitapa, zreNItapa, siMhAsana, samavasaraNa, kaI atthaaiyaaN| putrI nayapUrNAzrI va prapautrI anaMtapUrNAzrI diikssit| saMvat 2039 meM svargasthA
Page #578
--------------------------------------------------------------------------
________________ . (www.jainelibrary om 516 krama 36. 37. 39. 38 zrI vAriSeNAzrIjI 40. 41. 42. sAdhvI nAma zrI rAjaprajJAzrIjI O zrI vizvaratnAzrIjI 2011 mahuvA janma saMvat sthAna pitA nAma 1996 mAMDavI maNilAla mahetA zrI udayayazAzrIjI zrI lakSaguNAzrI zrI yakSapUrNAzrIjI 1994 ghATakopara 2005 dhrAMgadhrA - mahuvA nagInadAsa dozI zrI kIrtiSeNAzrIjI 2006 ghATakopara rAyacaMda gAMdhI 2025 mR. kR. 3 1975 sihora tribhovanadAsa dIkSA saMvat tithi dIkSA sthA 2023 po. zu. 11 amadAbAda - mA. kR. 11 dalIcaMdabhAI 2025 mR. kR. 3 vrajalAla pArekha dalIcaMdabhAI 2028. kR. 12 2028. zu. 4 2028 vai. kR. 5 mahuvA muMbaI ahamadAbAda zrI zaziprabhAzrIjI dhrAMgadhrA mahuvA gurUNI vizeSa vivaraNa (saMvat 2038 taka) zrI zaziprabhAzrIjI vizArada, saMskRta bhUSaNa, tapa- pAsa kSamaNa, mAsakSamaNa, siddhitapa varSItapa 20 sthAnaka Adi / tIna ziSyAe~- vizvaratnAzrI, koTIguNAzrI, bhavyaratnAzrIjI / sihora zrI rAjaprajJAzrIjI zrI zaziprabhAzrIjI zrI kIrtiyazA zrIjI zrI zaziprabhAzrIjI zrI ratnamAlAzrIjI 6 karmagraMtha, yogazAstra, jJAnasAra, saMskRta kA abhyAsa, tapa-8, 15 upavAsa Agama-graMthoM kA jJAna, tapa- varSItapa, caubIsI, navapada olI, 20 sthAnakatapa Agama graMthoM kI abhyAsI, tapa- 15 upavAsa, mAsakSamaNa, siddhitapa varSItapa, 20 sthAnaka, navapada olI, vardhamAna olI, caubIsI tapa / abhyAsa zreSTha, tapa- 16, upavAsa, vardhamAna olI 15, 20 sthAnakatapa abhyAsa zreSTha, tapa- 11 upavAsa, varSItapa siddhitapa, navapada olI, bIsa sthAnaka mAsakSamaNa, siddhitapa, dharmacakra, Der3hamAsI, ar3hImAsI, cAramAsI, chaH mAsI, karmasUdana, vardhamAna olI 36, sahasrakUTa, karmasUdana, 99 yAtrA, 2000 gAthA svAdhyAya roja, saMvat 2047 meM svargastha, putra sumatisAgara va pautrI darzitamAlAzrI nAma se dIkSita jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #579
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama | sAdhvI nAma janma saMvata sthAna | pitA nAma dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | gurUNA vizeSa vivaraNa (saMvat 2038 taka) 36. zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ dozI zrI rAjaprajJAzrIjI | 1996 mAMDavI maNilAla | 2023 po. za. 11| amadAbAda |zrI zaziprabhAzrIjI | vizArada, saMskRta bhUSaNa, tapa-pAsa|zrI tilakayazAzrIjI 2009 dhrAMgadhrA devacaMda mahetA 2031 mA. kR. 50 pacelI tIrtha zrI kIrtiyazAzrIjI | abhyAsa zreSTha, tapa-siddhitapa, varSItapa, mAsakSamaNa, 20 sthAnaka, navapada olI 44. | zrI koTIguNAzrIjI | - khUTavaDA bhagavAnadAsa | 2034 vai. zu. 5 | mahuvA zrI rAjaprajJAzrIjI abhyAsa zreSTha, tapa-navapada olI, vardhamAna olI aadi| 45. | zrI saumyaguNAzrIjI | - mahuvA khAMtilAla | 2034 vai. zu.5 | mahuvA zrI harSapUrNAzrIjI tapa-vardhamAna olI cAlu, navapada dozI olI, 20 sthAnaka Adi 46. zrI jyotirdharAzrIjI 2003 bhAvanagara | dAmajI mahetA 2034 mR. kR. 3 | bhAvanagara zrI hemalatAzrIjI | abhyAsa zreSTha, tapa-kSIrasamudra, 15 upavAsa, bIsa sthAnaka, vardhamAna, olI 32, 500 ekAMtara aayNbil| 47. | zrI suviditAzrIjI | 2017 sAbaramatI | cInubhAI zAha 2035 mA. zu. 5 | sAbaramatI zrI hemalatAzrIjI tapa-navapada olI, vardhamAna olI aadi| zrI bhavyaratnAzrIjI | - morabI DAhyAlAla | 2035 27. zu. 3 | bhAvanagara zrI rAjaprajJAzrIjI | abhyAsa zreSTha, tapa-mAsakSamaNa, bhAI varSAMtapa,16 upavAsa, bIsa sthAnaka aadi| 49. zrI vipulamatizrIjI 2015 bhAvanagara | zAMtilAlazAha 2037 phA. kR.7] bhAvanagara zrI caraNadharmAzrIjI | abhyAsa zreSTha, sAmAnya tapa aadi|
Page #580
--------------------------------------------------------------------------
________________ 518 krama sAdhvI nAma 1. zrI suzIlA zrIjI rANI - marUdhara 2. A 3. zrI bhakti zrIjI 4. zrI kamalazrIjI (Ga) AcArya nItisUrIzvarajI kA zramaNI - samudAya 68 dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna gurUNI 1995 po. kR. 5 vAlIgAMva 5. zrI sunaMdAzrIjI janma saMvat sthAna pitA nAma gaNezamalajI zrI mahAyazAzrIjI 1984 vAMDhiyA 6. zrI kaMcana zrIjI 7. zrI caMdrAzrIjI visalapura vijovA rAmacaMdrabhAI 1962 koTha (gu.) phatalAla 1958 mujapura rAjapArabhAI (kaccha) vanecaMdajI 1973 nAyakA (gu.) hAlacaMdabhAI 668. 'zramaNIratno', pR. 494-516 mohanalAla 2019 - saM. 2044 vaDanagara 1987 ASA. zu. 13 1992 kA zu. 5 1992 kA zu. 5 t ' 1 zrI bhuvanazrIjI suzIlAzrIjI jatanazrIjI zrI dhanazrIjI vizeSa vivaraNa upadhAna, navapada olI, bIsa sthAnaka, siddhitapa, do varSItapa vardhamAna olI tapa kiyaa| zAMtamUrti viduSI / anekavidha tapasyA, 70 ke lagabhaga ziSyA - praziSyA, 85 varSa kI umra meM svargastha mahimAzrIjI sATha varSa kI umra meM 45 dina kA tapa, sUrata meM divaMgata zatruMjaya kI 12 bAra 99 yAtrA, UnA- delavAr3A, Adi 7 tIrthoM kI 9 bAra yAtrA, sabhI cAturmAsa tiirth-sthaanoN| meM kiye / tapa-kSIrasamudra, 9 upavAsa 9 bAra, 14, 16, 11 upavAsa, 5 upavAsa 5 bAra, mAsakSamaNa, cAra, moTAM samava saraNa, siddhitapa, 36 olI, siddhacakra, vardhamAna olI 43, aThAI 50, 40 upavAsa meM samAdhiyukta maraNa / eka karor3a mahAmaMtra kA jApa, saMvat 2024 AbUroDa meM divaMgata, zrI nirmalA zrIjI (ema. e.) mAtezvarI zrI mahimAzrIjI vinayI, sevAbhAvinI, saMvat 2036 'hArIja' grAma meM svargastha mAsakSamaNa, siddhitapa, cattAri, siMhAsana, samavasaraNa, sahasrakUTa, varSItapa aThAI 6, saMvat 2042 amadAbAda meM divaMgata jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #581
--------------------------------------------------------------------------
________________ 519 krama 8. 9. 10. krama 1.0 2. sAdhvI nAma zrI sUryodayA zrIjI 1985 rAdhanapura zrI dakSAzrIjI rAdhanapura janma saMvat sthAna pitA nAma prabhulAlabhAI zrI darzana zrIjI 3. 0 zrI devI zrIjI 1970 amadAbAda 669. vahI, pR. 523-544 bApulAlabhAI chANI sakaracaMdabhAI ( vartamAna meM zrI subuddhi vijayagaNI) dIkSA saMvat tithi 2001 vai. kR. 11 2002 vai. zu. 10 zrI sumaMgalAzrIjI bApulAlabhAI 1996 po. kR. 5 rAdhanapura mahimAzrIjI (ca) AcArya vijayasiddhisUrIzvarajI ( bApajI ) mahArAja kA zramaNI samudAya 69 sAdhvI nAma janma saMvat sthAna pitA nAma dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna gurUNI vizeSa vivaraNa zrI dayAzrIjI 1953 kapar3avaMja sAkaracada 1971 1983 po. kR. 5 dIkSA sthAna gurUNI rAdhanapura 1984 vai. zu. 11 rAdhanapura mahesANA kaMcanazrIjI amadAbAda mahimAzrIjI zrI dAnazrIjI zrI dayAzrIjI vizeSa vivaraNa zAMta, bhadrika, saM. 2031 surendranagara meM svargastha zrI hIrazrIjI 8, 10, 16 upavAsa, bIsa sthAnaka, kalyANaka, 13 kAThiyA varSItapa 500 Ayabila, vardhamAna olI 100 pUrNa karane kA saMkalpa saMvat 2001 meM divaMgata mAsakSamaNa, 16, 8, varSItapa, navapadaolI, 20 sthAnaka, 99 yAtrA, saMvat 2016 pAlItANA meM divaMgata, 28 sAdhviyoM kA parivAra, jJAnI sevAbhAvinI prakharavaktA, mitabhASI, 16, 8 upavAsa, varSItapa cattAri, siddhitapa, caumAsI 4 bAra, Der3hamAsI, DhAImAsI, 6 mAsI, vardhamAna olI 30 bIsa sthAnaka, siddhAcala, navapada olI, 99 yAtrA mAsakSamaNa, 21, 11, 16 upavAsa, cAra mAsI 10, cha: mAsI 2, pAMca dina kama chahamAsI tapa, 229 chaTTha 12 aTThama, 2 mAsI do, DeDhamAsI 2, ar3hImAsI 2, varSItapa 2, samavasaraNa, siMhAsana, 84 ziSyA - praziSyA parivAra meM 11 jana dIkSita, saM. 2030 chANI meM divaMgata zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~
Page #582
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama | sAdhvI nAma janma saMvat sthAna | pitA nAma | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna gurUNI vizeSa vivaraNa 520 4. zrI sutArAzrIjI | 1976 mahesANA |bhAIlAlabhAI | 1987 vai. zu. 10 amadAbAda | mRgAMka zrIjI kartavyaparAyaNA, sevAbhAvinI, saMvata (vartamAna meM (mAtA va gurUNI)| 2024 meM svargastha, zAsanaprabhAvikA AcArya bhadra karasUrijI) .0|caMdrodayAzrIjI - vaDodarA | maNilAlabhAI | 1990 ASA. zu2 | amadAbAda | prabhaMjanAzrIjI vardhamAna olI, 500 ekAMtara AyaMbila, DhAIsau, DeDhasau, tInasau AyaMbila, cha: aThAI, 5 tithi 6 vigaya kA tyAga, 25 sAdhvI parivAra, saMvat 2031 jIjuvAr3A meM svargastha 6. | zrI sulocanAzrIjI 1982 pATaNa popaTabhAI | 1994 kA. kR. 11 | kaMboI sunaMdAzrIjI |nyAya, vyAkaraNa, sAhitya Agama Adi kA adhyayana, syAdvAdamaMjarI, hIrasaubhAgya, zAba-pradyumna caritra Adi kA gujarAtI anuvAda, siddhitapa, varSItapa, 500 AyaMbila, ekAsaNA, 20 sthAnaka, navapada-vardhamAna olI, 99 yAtrA 5 Adi tp| 7.0 rAjendrazrIjI 1964 sUrata lacaMdabhAI | 1996 vai. zu. 14 | surata | tArAzrIjI 42 varSItapa, isameM chaTTha va aTTama se bhI kiyA, saMvat 2039 meM divaMgata 8. caMdraprabhAzrIjI J- sANaMda maganabhAI 1997 mA. zu. 6 | amadAbAda prabhaMjanAzrIjI | mAsakSamaNa, 16 upavAsa, siddhitapa 2, zreNitapa, varSItapa 3, bIsa sthAnaka, navapada,500 Ayabila, vardhamAna olI 26, jJAnapaMcamI, cattAri, caumAsI tapa 3, ziSyAe~ 2, svargArohaNa-saMvat 2047 pAlItANA 19. A] ratnaprabhAzrIjI bAvalA vADIlAlazAha 1999 mA. zu. 6 | pAlItANA prabhaMjanAzrIjI mAsakSamaNa, 11, 16, 36 45 upavAsa, varSItapa 4,siddhitapa, 500 Ayabila, vardhamAna olI 32, 135 aTuma, bIsa sthAnaka, navapada, gyArasa Aditapa, jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa /
Page #583
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama sAdhvI nAma janma saMvat sthAna | pitA nAma | dIkSA saMvat tithi |dIkSA sthAna | gurUNI vizeSa vivaraNa 10.0 maNiprabhAzrIjI pIThaDiyA zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 11. - sUryaprabhAzrIjI bAvalA 2. ravIndraprabhAzrIjI jAmakaMDoraNA 13.0 mahAnaMdAzrIjI damaNa 521 surata 14. 15. nayAnaMdAzrIjI jayAnaMdAzrIjI ziSyA 2, svAdhyAyI, svargArohaNa 2043 amadAbAda | hIrAcaMdabhAI | 2003 vai. zu. 10 | amadAbAda | sumaMgalAzrIjI bhavya maMdira nirmANa, upAzraya, pATha zAlAe~ Adi kI sthApanA | maganalAla | 2006 mR. zu. 6 amadAbAda ratnaprabhAzrIjI mAsakSamaNa, 16 upavAsa, varSItapa 2, 500 AyaMbila do bAra, bIsa sthAnaka, vardhamAna olI 90, navapada, jJAnapaMcamI, moTA jog| dalIcaMda | 2010 mR. zu.3 dhorAjI | ratnaprabhAzrIjI 16, 8 upavAsa, siddhitapa, cattAri mahetA aTTha, navakAratapa, 500 AyaMbila 2 bAra, varSItapa 3 bIsa sthAnaka, navapada, vardhamAna olI 59.paMcamI tapa, ziSyA 2 navalacaMdabhAI | 2010 mA. zu. 10 | sarata ca ndrodayAzrIjI inhoMne sAta saMtAnoM meM chaH ko dIkSA dilAI, saMvat 2028 surata meM divaMgata cImanabhAI mahAnaMdAzrIjI saumya svabhAva, samatAvAna, samAdhi mRtyu cImanabhAI mahAnaMdAzrIjI 100 olI pUrNa, mAsakSamaNa, varSItapa zreNitapa, siddhitapa, samavasaraNa Adi tapa cImanabhAI | 2010 mA. zu. 10 | surata mahAnaMdAzrIjI sarala, spaSTavakta, vinayI, sevAbhAvinI mohanabhAI mahAnaMdAzrIjI grenyueTa, vinayI, varSItapa, navapada olI camanabhAI | 2013 mA. zu. 9 | jAmanagara harSaprabhAzrIjI tapa-7, 8, 9, 16 upavAsa, varSItapa, 20 sthAnaka, vardhamAna olI *mohanabhAI mahAnaMdAzrIjI | do putra eka putrI dIkSita, gaMbhIra, anta rmukha vRtti ujamasIbhAI | 2016 jye. zu. 14 boTAda jayapadmAzrIjI | viduSI, gaMbhIra, saralasvabhAvI ujamasIbhAI 2016 jye. zu. 14 boTAda jayapadmAzrIjI ujamasIbhAI | 2026 vai. zu. 10 mahAbhadrAzrIjI zAMtibhAI | 2029 vai. zu. 12 kalakattA | ravindraprabhAzrIjI | tapa-16, 8 upavAsa, siddhitapa, zreNitapa, 250 AyaMbila, navapada surata surata 16. kIrtisenAzrIjI 17.0/nayaratnAzrIjI 18. A| vizvaprabhAzrIjI surata jAmanagara 19.0/ candraratnAzrIjI | surata 20. 21. mahAbhadrAzrIjI jinabhadrAzrIjI manobhadrAzrIjI harSanaMditAzrIjI boTAda boTAda boTAda -mubaMI 23.
Page #584
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama sAdhvI nAma / janma saMvat sthAna | pitA nAma dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | gurUNI vizeSa vivaraNa olI, vardhamAna olI 39, bIsa sthAnaka, jJAnapaMcamI, tapa / jJAnAbhyAsa zreSTha, 99 yAtrA giranAra kI 1 va zatrujaya kI 2 bAra 24. puNyavardhanA zrIjI | jAmanagara vADIlAla |2032 mA. zu. 5 | jAmanagara vizvaprabhAzrIjI | aThAI, upadhAna, mAsakhamaNa, 16 upavAsa, bIsasthAna Adi ravIndraprabhAzrIjI | | tapa-aThAI, bIsa sthAnaka, navapada, | 25. - zAsanaratnAzrIjI | amadAbAda kAMtilAlazAha | 2041 jye. kR. 5 | rAjakoTa (1) jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #585
--------------------------------------------------------------------------
________________ 523 krama 1. A 2. pra. karpUra zrIjI 3. 0 zrI mANeka zrIjI 4. sAdhvI nAma pra. dAnazrIjI 6. A 7. A 670. zrI tilaka zrIjI (cha) AcArya vijayavallabhasUrIzvarajI kA zramaNI - samudAya 70 janma saMvat sthAna pitA nAma dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna gurUNI vizeSa vivaraNa 1939 carotara mUlajIbhAI 1956 vai. zu. 6 hozyArapura 1949 khaMbhAta 5. pravartinI vinItAzrI 1968 bAlApura - vaDodarA 1967 kapar3avaMja pra. zrI puSpA zrIjI 1968 paMjAba moMghIbahena (mAtA) bApubhAI (rAjavaidya) pAnAcaMda dalIcaMdabhAI zrI vidyAzrIjI kapar3avaMja jinazAsananAM zramaNIratno, pR. 546-91 1967 mA. kR. 5 1968 - 1984 vai. kR. 5 1985 po. kR. 7 1986 nyAlacaMdabhAI 1991 mR. zu. 6 surata vaDodarA pATaNa bAlApura zrI devazrIjI kaMkuzrIjI dAnazrIjI zrI dAnazrIjI hemazrIjI zrI cittazrIjI dAnazrIjI hetazrI, kusumazrI, vasaMtazrI, zAMti zrI, pradhAnazrI, naMdAzrIjI, vidyAzrIjI, vinayazrIjI, prIti zrIjI Adi ziSyAe~ kAMtizrI, saubhAgyazrI, caMpAzrIjI, kusumazrI, priyaMkarAzrI, vinodazrI, yazakIrtizrI Adi 7 ziSyAe~, yazakIrtijI kI 3 ziSyAe~-kiraNayazA zrIjI, merUzIlAzrIjI, mahAyazAzrIjI tapA. sAdhviyoM meM muMbaI kA prathama cAturmAsa karane vAlI, UTI dezoddhArikA indaura meM svargastha ziSyA - bhadrAzrI, praziSyA-sujJAnazrI, sudharmAzrI, pravINa zrI, prazAMta zrIjI / saMvat 2029 pAlItANAM meM svargavAsa mAsakSamaNa, varSItapa 2, vardhamAna olI 55, bIzasthAnaka, sahasrakUTa, kalyANaka, occhavatapa, paMcamI, 12 tithiekAzana / svAvalaMbI, sudIrgha saMyamI do ziSyAe~jayakAMtA zrI, virAgarasAzrIjI jaina siddhAMtavid, kaI ajainoM ko mAMsamadya chur3avAyA, saMvat 2028 pAlItANA meM svargastha do ziSyAe~ - OMkAra zrIjI, vidyutprabhAzrIjI zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~
Page #586
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama | sAdhvI nAmajanma saMvat sthAna | pitA nAma dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | gurUNI / vizeSa vivaraNa 8. zrI zIlavatIzrIjI rANaparar3A *DuMgarazIbhAI 1995 9.0 pra. zrI vijJAnazrIjI 1959 prahalAdanapura vAlajI gAMdhI 1999 phA. zu. 2 | 10. | zrI sujyeSThAzrIjI |1985 sopAra 2005 - 11.0|zrI kanakaprabhAzrIjI 1971 javAharanagara| oghavajI 2008 mA. zu. 13 524 12. zrI kamalaprabhAzrIjI |- aMgIyA TokarazIbhAI | 2008 mA. zu. 13 pAlItANA vyavahAradakSa, zAsanaprabhAvikA, mRgAvatI zrIjI ke abhyudaya hetu jIvanabhara tapa karanevAlI hiteSiNI mAtA, saMvat 2024 muMbaI meM svargavAsa zrI cittazrIjI AkolA meM 'vijJAna pAThazAlA' kA nirmANa, kumudazrI jayazrI ziSyAe~ saMvat | 2035 AkolA meM svargastha sopAra (gu.)| zrI zIlavatIjI | svargavAsa saMvat 2041 vallabha smAraka meN| samAdhi para 'sevA sAdhanA samarpaNa aMkita hai| samatAzrIjI nirbhIka, AMgIyA meM vallabhavihAra kI preraNA, kamalaprabhA putrI va shissyaa| kanakaprabhAzrI | jayaprajJA, viziSTaprajJA, RjuprajJA, rakSitaprajJA, sauryaprajJA, zIlaprajJA, hitadarzitAzrI, puNyadarzitAzrI, nijAtmadarzitAjI Adi ziSyAe~ | aMbAlA jazavaMtazrIjI | indaura kI sarvadharmagoSThI meM prabhAvI pravacanakartA,saMvat 2038 sAdAbAda meM svargastha, eka ziSyA hiMgaNaghATa mANeka zrIjI | aMtarikSa tIrtharakSikA, zAsanajyoti | virUda AgarA zrI puSpAzrIjI | do putra eka putrI va pati dIkSita, zreNItapa, siddhitapa, siMhAsana, samavasaraNa tapa, 51 upavAsa, vardhamAna | olI, prativarSa aThAI prativarSa jJAnazivira kA Ayojana, saMvat 2049 jAmanagara meM svargastha 13. zrI priyadarzanAzrIjI 1994 gujarAta manoharalAlajI | 2017 ma. zu. 6 14. zrI sumatizrIjI bhujagrAma mANekalAla - phA. kR.2 15.0/ guNaprabhAzrIjI *jaMDiyAlA 2027 - *bAbulAla duggar3a jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #587
--------------------------------------------------------------------------
________________ (ja) AcArya zrI vijayalabdhisUrijI kA zramaNI samudAya 71 janma saMvat sthAna pitA nAma dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna |gurUNI vizeSa vivaraNa krama | sAdhvI nAma 1. - zrI naMdanazrIjI | 1934 vaDhavANa | mUlajIbhAI | 1993 cai. kR. 5 zvetAmbara paramparA kI zramaNiyA~ 2. 0 zrI priyaMkarAzrIjI | - chANI jayatibhAI | 1997 ma. kR. 10 | amadAbAda zrI sUryaprabhAzrIjI | 1985 chANI bhIkhAbhAI | 2000 - UMDadI zrI jayapadmAzrIjI | 1987 chANI bhIkhAbhAI 2003 - vApI . zrI AtmaprabhAzrIjI 1984 damaNa zrI divyaprabhAzrIjI 1985 damaNa cunIbhAI |cunIbhAI 2004- 2004 - damaNa damaNa 525 zrI lalitAzrIjI | saMvat 2026 zihora meM svargastha, haMsA zrIjI, nirmalAzrI shissyaa| zrI caraNazrIjI | do putriyAM dIkSita, saMvat 2024 valasADa meM svargastha zrI mahendra zrIjI | varSAMtapa, 500 AyaMbila, cattAri., 16 upavAsa Adi tapa, graMtharacanA bhI kI haiN| sUryaprabhAzrIjI 16 upavAsa, cattAri aTTa, varSItapa Adi tapa zrI suvratazrIjI | varSItapa, mAsakSamaNa, navakAra tapa |zrI suvratazrIjI | vardhamAna tapa kI 100 olI, mAsa kSamaNa, varSItapa 2, zreNitapa, siddhitapa, 16 upavAsa Adi tapa zrI suvratazrIjI | 15, 8, 7, 6 upavAsa, vardhamAna 100 olI pUrNa punaH 36 olI, 500 AyaMbila, varSItapa, 20 sthAnaka Adi tapa, ziSyA padmayazAzrI sarvodayAzrIjI varSItapa, 8, 16 mAsakSamaNa, 45 upavAsa, madrAsa meM svargastha sarvodayAzrIjI | mAsakSamaNa 2, AyaMbila olI 65, siddhitapa, 500 AyaMbila, 16, 81 upavAsa, adhyayana zreSTha sUryaprabhAzrIjI 1500 Aryabila, siddhitapa, aThAI Adi tapa| zrI jayaMtazrIjI | saMsArIpati zrI jayacaMdravijayajI, saMvat 2043 navasArI meM svargastha 7. zrI jinendra zrIjI | 1992 damaNa bAbubhAI | 2007 vai. zu. 11 | damaNa 8. 0 zrI caMdrayazAzrIjI | 2000 khaMbhAta pUjAlAlabhAI | 2015 - khaMbhAta zrI nayapadmAzrIjI | 2006 khaMbhAta naTavaralAlabhAI 2020 - - 10. zrI bhavyajJAzrIjI | 2003 chANI | zrI padmayazAzrIjI kanubhAI 2022 - 2023 vaizAkha chANI pAlItANA 671. jinazAsananAM zramaNIratno, pR. 653-84
Page #588
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama | sAdhvI nAma janma saMvat sthAna | pitA nAma dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna gurUNI vizeSa vivaraNa 12.0 | zrI cArUprajJAzrIjI |2002 sihora choTAlAla | 2023 13. 14. zrI tArakayazAzrIjI |2010 khaMbhAta zrI dIpayazAzrIjI |2008 khaMbhAta naTavaralAlabhAI - - | naTavaralAlabhAI| 2027 vai. kR. 2 15. | zrI saMghayazAzrIjI |2007 jAmavaMthalI | premacaMdabhAI 12029 mA. zu.4 16. 17. zrI vimalayazAzrIjI 2016 eDana zrI kalpanaMditAzrIjI 1954 DUMgarapura zAMtilAla amRtabhAI | 2030 jye. zu. 13 12031 - haMsakalAzrIjI | 16 upavAsa, siddhitapa, samavasaraNa, 57 olI zaMkhezvara dIpayazAzrIjI mAsakSamaNa, varSItapa, vardhamAnaolI | sikaMdarAbAda | nayapadmAzrIjI 36,51,68 upavAsa, 20 upavAsa 20 bAra, 20 aThAI, 25 mAsakSamaNa, do varSItapa, eka varSa meM 71 aTTama, ugra tapasvinI lakhanaU | sudhAMzuyazAzrIjI 46 upavAsa, saMvat 2031 amadAbAda meM 51 upavAsa ke sAtha svargastha arhatprajJAzrIjI aThAItapa, sAmAnya jnyaan| IDara AtmaprabhAzrI mAsakSamaNa, siddhitapa, varSItapa Adi zihora haMsakalAzrIjI 9,11, 16 upavAsa, siddhitapa, 500 AyaMbila, dharmacakra, do aThAI mAlegAMva | hemaprabhAzrIjI 500 AyaMbila, 16 upavAsa, dharmacakra, siddhitapa, do aThAI zaMkhezvara kalpanaMditAzrI mAsakSamaNa, varSItapa, siddhitapa, bIsa sthAnaka tapa, vardhamAna tapa kI olI Adi tp| zrI adhyAtmakalAzrI 2010 sihora 526 choTAlAla | 2033 19. zrI abhayaprajJAzrIjI 1963 pUnA lakSmIdAsa 2038 20. | zrI guNanaMditAzrIjI |2021 IDara | amRtabhAI amRtabhAI | 2041 - ____ -saMketa cinha0 pativiyoga 0 suhAgina - bAlabrahmacAriNI * zvasurapakSa jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #589
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAya 6 sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~
Page #590
--------------------------------------------------------------------------
________________ 528 528 ..... 528 528 6 (ka) dharmavIra lokAzAha aura unakI dharmakrAMti.... 6 (kha) sthAnakavAsI nAmakaraNa ...... 6. (ga) sthAnakavAsI zramaNiyA~... ....................... ...... ................................................ 6.1 loMkAgacchIya zramaNiyA~ ....................... 6.2 kriyoddhAraka AcArya zrI jIvarAjajI mahArAja kI zramaNI-paramparA.......... 6.3 kriyoddhAraka zrI lavajIRSijI kI paramparA ....................... 543 6.4 kriyoddhAraka zrI dharmasiMhajI mahArAja va dariyApurI saMpradAya kI zramaNiyA~ ........ 6.5 kriyoddhAraka zrI dharmadAsajI mahArAja tathA gujarAta-paramparA... ................. 614 6.6 kriyoddhAraka AcArya zrI harajIRSijI paramparA .................... ......................669 6.7 hastalikhita pratiyoM meM sthAnakavAsI jaina zramaNiyoM kA yogadAna................... 689 531 607
Page #591
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAya 6 sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6 (ka) dharmavIra lokAzAha aura unakI dharmakrAMti jaina madhyayuga ke itihAsa ko yadi hama kriyoddhArakoM kA itihAsa kaheM to koI atyukti nahIM hogii| dharma ke Agama-sammata svarUpa evaM vizuddha zramaNAcAra meM caityavAsI paramparA dvArA utpanna kI gaI vikRtiyoM ke unmUlana ke liye samaya-samaya para mahApurUSoM dvArA kriyoddhAra kiye gaye zvetAmbara - paramparA meM mUrtipUjA ke viruddha apanA svara mukhara karane vAloM se lokAzAha prathama vyakti the| unhoMne jo kriyoddhAra kA zaMkha phUMkA, vaha unake dvArA likhita kAmata pratibodha kulaka, loMkAzAha ke 34 bola, 58 bola kI huMDI, loMkAzAha dvArA dravya - paramparA ke karNadhAroM ko pUche gaye 13 praznoM dvArA pragaTa hotA hai| lokAzAha ne tatkAlIna samAja meM vyApta jinapratimA, jinapratimA nirmANa, pUjana, maMdira nirmANa aura jinayAtrA kI hiMsA se jur3I huI pravRttiyoM ko bhI dharma virUddha batAyA aura ADambara rahita zuddha dharma kA upadeza denA prAraMbha kiyA / inhIM dinoM sirohI, arahaTTavAr3A, pATaNa aura sUrata ye cAra saMgha yAtrA karate hue amadAbAda aaye| lokAzAha ke sAtha inakI vistRta dharmacarcA huI, usase prabhAvita hokara saMghapati nAgajI, dalIcaMdajI, motIcaMdajI aura zambhUjI ke netRtva meM 45 mumukSu jana vairAgya ke pragAr3ha raMga se anuraMjita hokara zuddha AcAra niSTha zramaNadharma meM dIkSita hue| yaha ghaTanA vi. saM. 1531 (I. 1474) kI jyeSTha zuklA 5 ko huii| kahIM kahIM 45 vyaktiyoM meM lakhamasI jI, nUnAMjI, zobhAjI, DUMgarasIjI, bhANAMjI pramukha vyaktiyoM kA lokAzAha kI preraNA se yati paramparA meM dIkSita hone kA ullekha hai| 2 lokAgaccha meM Age calakara rUpAjI se gujarAtI loMkAgaccha (saM. 1568) zrI hIrAgarajI se nAgorI loMkAgaccha (saM. 1580) sadAraMgajI se lAhaurI loMkAgaccha ( saM. 1608) kI sthApanA huii| ukta gacchoM meM jaba matabheda evaM pArasparika anaikya ke kAraNa aneka doSa utpanna ho gaye, dharma ke upadeSTA apane lakSya se cyuta hone lage taba aise vikaTa samaya meM punaH kriyoddhAra kA saMdeza lekara 6 mahApurUSa isa dharA dhAma para avatarita hue, ve chaH mahApurUSa thezrI jIvarAjajI, zrI lavajIRSijI, zrI dharmasiMhajI, zrI dharmadAsajI, zrI harajIRSijI, zrI haridAsajI, laahaurii| ina sabakA samaya 17vIM, 18vIM sadI ke madhya kA hai| 1. AcArya zrI devendramuniH prabhApuMja zrI loMkAzAha, zramaNasaMgha jyoti, varSa 1 aMka 6 navaMbara - 2003 2. DaoN. sAgaramala jaina DaoN. vijayakumAra jaina sthAnakavAsI jaina paramparA kA itihAsa pR. 142 -
Page #592
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 6 (kha) sthAnakavAsI nAmakaraNa lokAzAha dvArA kiye gaye dharmoddhAra ke vizuddha svarUpa kA sarvaprathama nAma 'jinamatI' thA, kiMtu lokAzAha ke ananya upakAra kI smRti meM unake anuyAyiyoM ne apane gaccha ko 'loMkAgaccha' ke nAma se pracArita kiyA thaa| 18vIM sadI ke prAraMbha meM mahAna prabhAvazAlI kriyoddhAraka AcArya dharmadAsajI ne apane 99 ziSyoM ko jaba 22 bhAgoM meM vibhakta kara pRthak-pRthak prAMtoM meM dharmapracAra hetu bhejA, taba se yaha saMgha 'bAIsaTolA' yA 'bAIsapaMthI' ke nAma se prasiddha ho gyaa| ye saMta kaThora AcAra-vicAra kA pAlana karate hue sAdhu ke liye nirmita upAzrayoM meM nahIM Thaharate the| nirdoSa sthAna kI anveSaNA ko pramukhatA dene ke kAraNa logoM ne 'sthAnakavAsI' nAma pradAna kara diyA, Aja yahI nAma isa paramparA ke liye sarvaprasiddhi prApta hai| yadyapi kahIM-kahIM isa paramparA ko 'DhUMDhiye' nAma se bhI saMbodhita kiyA jAtA hai usakA artha jJAna darzana cAritra rUpa ratnatraya ke khojI, Atma-maMdira meM paramAtmA kI khoja karane vAle tathA nirdoSa AhAra-pAnI evaM sthAna kI khoja karane vAle ke rUpa meM kiyA jAtA hai| 6. (ga) sthAnakavAsI zramaNiyA~ loMkAgaccha kI sthApanA ke pUrva zramaNiyoM ko dharmasaMgha meM pUrNa svatantratA prApta nahIM thI, tatkAlIna muslima zAsakoM kI pardA prathA evaM anya sAmAjika tathA rAjanaitika kAraNoM se zramaNiyoM ko mahAvIra kAla meM prApta kaI adhikAra luptaprAyaH ho gaye the| unheM zAstra par3hanA, prAyazcit denA, vyAkhyAna denA, dharmacarcA karanA, paThana-pAThana karanA, pATa para baiThanA Adi aneka adhikAroM se vaMcita kara diyA gayA thA, gurU ADambara ne zramaNiyoM kA svatantra astitva hI naSTa kara diyA thaa| lokAzAha ne ina dharma virUddha paramparAoM kA bhI virodha kiyA, unakI dharmakrAMti ke phalasvarUpa zramaNiyoM ko kaI adhikAra punaH prApta hue, phalasvarUpa aneka mahilAeM isa ADambara vihIna tyAgamArga kI ora agrasara huii| loMkAzAha kI maulika krAMti evaM sAmayika jAgaraNa meM jina mahilAoM ne sahayoga diyA unameM zrI sobhAjI, godhAjI, tathA indrAjI ke nAma vizeSa rUpa se ullekhanIya haiM, inhoMne jJAnamunijI kI paramparA kI sAdhvI zrI caraNa mahAsatIjI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| inake atirikta saMghapati zrI zambhUjI kI bAla vidhavA pautrI zrI mohAbAI kA bhI ullekha AtA hai| jaina itihAsa meM zramaNiyoM kI paramparA zramaNoM ke kAraNa hI astitva meM AI hai, ataH agrima pRSThoM para loMkAgaccha evaM usake pazcAdvartI chaH mahApurUSoM kI paraMparA jo Aja sthAnakavAsI paramparA ke rUpa meM prasiddha hai, unakI zramaNiyoM kA ullekha saMkSipta rUpa meM kara rahe haiN| 6.1 loMkAgacchIya zramaNiyA~ 6.1.1 pravartinI zrI dharmavatIjI (saM. 1615 se 1642 ke madhya) nAgorI lokAgaccha ke tRtIya AcArya zrI dIpAgarajI svAmI atyaMta prabhAvazAlI AcArya the, unake ojasvI pravacanoM kA prabhAva ludhiyAnA (paMjAba) ke koTyAdhIza zAha zrIcandrajI osavAla kI vivAhitA putrI dharmavatI para 3. sthAnakavAsI jaina paraMparA kA itihAsa, pR. 142 4. zramaNasaMgha jyoti, navaMbara 2003 meM AcArya devendramunijI kA lekha 530
Page #593
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ pdd'aa| usane apane zvasurakula aura pitRkula isa prakAra donoM hI kuloM se saharSa anumati prApta kI, tatpazcAt apanI tIna anya dharmaprANA sakhiyoM sahita atyaMta dhUmadhAma pUrvaka AcArya zrI dIpAgarajI svAmI se dIkSA- maMtra lekara zramaNI dharma meM dIkSita huii| nAgorI lokAgaccha meM AcArya zrI dIpAgarajI svAmI kI dharmaziSyA mahAsatI zrI dharmavatI jI mahArAja hI AdyA pravartinI sAdhvI huii| isa sAdhvI maMDala ne vahIM ludhiyAnA ke AsapAsa 12 koza ke maMDala meM vihAra kiyA, adhika nhiiN| AcArya dIpAgarajI svAmI saMvat 1615 meM AcArya pada para adhiSThita hue aura 27 varSa taka AcArya pada para rahe ataH AryA dharmavatI kA samaya bhI yahI siddha hotA hai / " 6.1.2 AryA padmA (saM. 1690 ) ye AryA lAlabAI kI ziSyA AryA mohaNade kI ziSyA thIM evaM gujarAtI loMkAgacchIya varasiMhajI kI AjJAnuvartinI thiiN| inakI 'nAgalakumAra nAgadatta no rAsa' kI eka pratilipi saM. 1690 kI mahuA, tilakavijaya bhaMDAra meM hai / " 6.1.3 AryA ratanAM (saM. 1690 ke lagabhaga ) ye bhI gujarAtI loMkAgacchIya sAdhvI AryA vIjAM kI ziSyA thI, inhoMne bhI 'nAgala kumAra nAgadatta no rAsa ' kI pratilipi kI thI, jo kher3A ke jJAna bhaMDAra meM hai / ' 6.1.4 AryA javaNAde (saM. 1697) Apa lokAgacchIya devamuni ke ziSya zrI dharmasiMhajI kI ziSyA thiiN| dharmasiMhajI ne saMvat 1607 meM 'mallinAtha stavana' kI racanA kI, usakI prazasti meM gurU paramparA kA ullekha karate hue yaha bhI likhA hai ki isakI prati AryA javaNAde ke paThanArtha likhI gii| AcArya dharmasiMhajI ne saMvat 1697 meM 'zivajI AcArya rAsa' kI racanA sojata meM kI, isase vidvAnoM ne unakI 'mallinAtha stavana' kI racanA ko bhI saMvat 1697 kI mAnA hai | 6.1.5 AryA lohAgadejI, sadAjI (saM. 1749 ) loMkAgacchIya ina donoM sAdhviyoM kA ullekha saMvat 1749 ko bIkAnera meM likhita 'subAhu coDhAliyuM' kI pratilipikarttA ke rUpa meM hai, yaha kRti abhaya jaina graMthAlaya bIkAnera naM. 2839 meM saMgrahita hai| " 5. zrI umezamuni 'aNu', pramukha saMpAdaka paMDitaratna zrI premamuni smRti graMtha, pR. 214-17 6. jai. gu. ka. bhAga 2, pR. 123 7. vahI, bhAga 2, pR. 123 8. hiM. jai. sA. i., bhAga 2, pR. 249 9. vahI bhAga 5, pR. 75 531
Page #594
--------------------------------------------------------------------------
________________ 6.1.6 AryA kezarajI (saM. 1764) ye loMkAgacchIya bhImajI ke ziSya tejamuni kI AjJAnuvartinI AryA phUlAMjI kI ziSyA AryA nAMnabAI kI ziSyA thiiN| 'jitArI rAjA rAsa' kI hastalikhita prati meM ApakA ullekha hai, yaha prati sUrata meM RSi ThAkura ne inake paThanArtha likhI thI, jo 'DehalA nAM apAsarA no bhaMDAra, amadAbAda' (dA. 71, naM. 31 ) meM saMgrahita hai | 10 6.1.7 AryA gorajAM, AryA bhAgu (saM. 1771 ke lagabhaga ) inakA nAmollekha sthavira RSi zrI bhAUjI dvArA likhita hastaprati 'caMdanamalayagiri caupaI' jo saMvat 1771 kI hai, usameM huA hai| yaha prati Apake vAcanArtha likhI gaI thI, jo anaMtanAtha jI nuM maMdira mAMDavI, muMbaI no bhaMDAra meM hai / " jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 6.1.8 AryA ratnA ( 18vIM sadI) inakA ullekha rAjasthAna prAcya vidyA pratiSThAna jodhapura (kra. 782, graM. 12320 ) meM saMgrahita pratilipi 'dasAraNabhadra cauDhAliyo ' meM huA hai, yaha kRti 18vIM sadI kI hai, jo 'AryA ratnA paThanArtha' likhI gaI thI, AryA jI lukAgacchI hai| 12 6.1.9 AryA laddhAjI (saM. 1809 ) inhoMne 'Arya vasudhA dhAraNI stotra' kI pratilipi saMvat 1809 ko sarasA nagara meM paM. premavijayajI ke par3hane ke liye kI, ye lukAgaNa kI sAdhvI jI thiiN| akSara atyaMta suMdara haiN| 3 6.1.10 AryA pAnozrI (saM. 1816 ) ye gujarAtI lokAgacchIya dharmasiMhajI kI paraMparA ke dIpacaMdajI kI sAdhvI thIM, inakI 'puNyasena caupAI' kI hastalikhita prati muni puNyavijayajI ke gujarAtI hastalikhita bhaMDAra meM hai| prati meM saMvat 16 ThArasa likhA hai| 4 6.1.11 sAdhvI mUlIbAI (saM. 1865-90 ) ye dazA zrImAlI vaNika ratanazA kI patnI amRtAbAI kI kukSi se paidA huI thIM, aura vivAha nAnajI koThArI 10. vahI bhAga 4, pR. 152 11. jai. gu. ka. bhAga 5, pR. 281 12. oM. menAriyA, saMpAdaka-rAja. hiM. ha. graM. sU., bhAga 3, pR. 94 13. bI. ela. AI. insTI. dillI kI hastalikhita sUcI (aprakAzitu ) parigrahaNa saMkhyA 1074, 8890 14. jai. gu. ka. bhAga 5, pR. 415 532
Page #595
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ ke sAtha huA, zAdI ke pazcAt inheM gRhastha jIvana kI nirarthakatA kA bodha huA, aura saMvat 1865 meM dIkSA lii| saMvat 1890 zrAvaNa zu. 14 ko saMthAre dvArA zarIra tyAga kiyaa| inakI stuti viSayaka eka racanA 'mUlIbAI nA bAramAsa' saMvat 1892 mAgasara zu. 13 gurUvAra, sAyalA meM loMkAgacchIya zrAvaka zrI haraSA ke putra sabarAja ne rcii| usa samaya vahA~ rAjA vakhtasiMha kA zAsana thaa| 15 6.1.12 AryA dhannojI (saM. 1871 ) jaba uttarArdha loMkAgacchIya zrIpUjya AcArya vimalacandra svAmI ko hayavatapUra (paTTI ji. amRtasara) meM saMvat 1871 mAgha zu. 5 maMgalavAra ke dina AcArya pada diyA gayA, to unhoMne yatiyoM ke nAma para eka vijJapti likhI, usameM apane anuyAyI yatiyoM ko paMjAba ke jo-jo kSetra dharma pracArArtha sauMpe the, unameM AryA dhannojI ko-hoziyArapura, AryA lachamIjI ko-vairovAla, AryA sukhamanIjI ko - aMbAlA kSetra sauMpane kA ullekha hai| yaha vijJapti - patra zrI vallabhasmAraka jaina prAcya zAstra bhaMDAra dillI meM surakSita haiM / " 6.1.13 ArajA lakSmIjI, sukhamanIjI (saM. 1880 ) vi. saM. 1880 mAgha zuklA 5 bRhaspativAra ke dina zrImatpUjya rAjacandrajI svAmI ke pUjya padavI pradAna mahotsava ke samaya amRtasara meM unhoMne apane anuyAyI yatiyoM evaM yatiniyoM ko kSetra soNpe| jisameM ArajA lakSmIjI ko-hoziyArapura evaM ArajA sukhamanIjI ko thAnesara aura samAnA kSetra surpuda karane kA ullekha hai| isa mahotsava meM 16 jatI, 41 AryA padhArI thiiN| 17 6.2 kriyoddhAraka AcArya zrI jIvarAjajI mahArAja kI zramaNI - paramparA : loMkAgaccha kI sthApanA ke ATha pATa taka muniyoM kA zuddhAcaraNa calatA rhaa| 17vIM zatAbdI ke aMta meM AcaraNa zaithilya prAraMbha ho gayA aura caityavAsa jaisI burAIyAM praviSTa hone lgiiN| pariNAmataH kriyoddhAra karake zrI jIvarAjajI loMkAgaccha se pRthak ho gaye inhoMne kaThora saMyama pAlana kA Adarza prastuta kara zuddha evaM sAdagImaya jIvana jIne kI zikSA dI, jisase ye bahuta lokapriya hue| inakI pAMca zAkhAe~ vidyamAna haiM- (1) pUjya zrI amarasiMhajI mahArAja, (2) pUjya zrI nAnakarAmajI mahArAja, (3) pUjya zrI svAmIdAsajI mahArAja, (4) pUjya zrI zItaladAsajI mahArAja (5) pUjya zrI nAthUrAmajI mhaaraaj| inameM pUjya zrI svAmIdAsajI mahArAja aura zrI nAthUrAmajI mahArAja kI sAdhvI - paramparA kA ullekha prApta nahIM hotaa| zeSa tIna meM prathama zAkhA ke AcArya amarasiMhajI mahArAja the| inakI paramparA meM Aja taka 1150 se bhI adhika sAdhviyA~ ho cukI haiN| unameM se kucha upalabdha sAdhviyoM kA paricaya isa prakAra hai 18 15. hiM. jai. sA. i. bhAga 4, pR. 224 16. hIrAlAla dugar3a, madhya eziyA aura paMjAba meM jainadharma, pR. 343-44 17. vahI, pR. 343-44 18. kusuma abhinaMdana grantha, saMpAdikA - DaoN. divyaprabhA, khaNDa-2, pR. 103 - 117 533
Page #596
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bahada itihAsa 6.2.1 AcArya zrI amarasiMhajI mahArAja kA zramaNI-samudAya : 6.2.1.1 zrI bhAgAMjI (saM. 1810) paMcevara grAma meM saMvat 1810 vaizAkha zuklA 5 maMgalavAra ko sthAnakavAsI sAdhu-sAdhviyoM kA eka sammelana rakhA gayA, usameM pUjya amarasiMhajI ma. ke laghu gurUbhrAtA zrI dIpacaMdajI ma. evaM isa paramparA kI sAdhvI bhAgAMjI apanI ziSyA parivAra ke sAtha vahA~ upasthita huI thii| bhAgAMjI kA janma dillI meM huA thA, AcArya amarasiMhajI mahArAja se Apane AhatI dIkSA grahaNa kI thii| anuzruti hai ki inheM battIsa Agama kaMThastha the, inhoMne aneka zAstra, graMtha, rAsa, caupAI Adi kI pratilipi bhI kI thii| ye eka mahAna viduSI, zAstrajJA, pramukhA sAdhvI thiiN| isa paraMparA kI sabhI sAdhviyA~ 'bhAgAMjI' ko 'AdyazramaNI' svIkAra karatI haiN| inakI paraMparA meM 1100 se bhI adhika sAdhviyA~ ho cukI haiN| jinakA cArTa mahAsatI kesaradevI gaurava graMtha meM ullikhita hai| AryA bhAgAMjI kI ziSyA vIrAMjI aura unakI ziSyA saddA jI thiiN| 6.2.1.2 zrI saddAMjI (saM. 1877-1921) advitIya rUpa va gaNasampadA ko lekara ye rAjasthAna ke sAMbhara gAMva meM pIthojI modI kI patnI 'pATanade' kI kukSi se saMvat 1857 poSa kR. dazamI ko avatarita huii| jodhapura riyAsata ke adhikArI zrI sumerasiMhajI mehatA ke sAtha ApakA vivAha huA, unakA svargavAsa hote hI Apane dUdha, dahI, ghI, tela aura miSTAnna kA AjIvana tyAga kara diyA thaa| bhojana meM kevala roTI aura chAcha kA hI upayoga karatI thIM, pati ke svargavAsa para ArtadhyAna bhI nahIM kiyaa| Apane mahAsatI bhAgAMjI kI ziSyA vIrAMjI ke pAsa saMvata 1877 jasaula grAma (bADamera) meM dIkSA aMgIkAra kii| dIkSA ke pazcAt 18 zAstra thokar3e kaMThastha kiye, dArzanika dhArmika graMthoM kA adhyayana bhI kiyA, vibhinna kSetroM meM paribhramaNa kara dharma kI khUba prabhAvanA kii| saMvat 1921 meM 55 dina kA saMthArA karake ye jodhapura meM svargastha huii| ApakI aneka ziSyAe~ thI jinameM zrI phattUjI, zrI ratnAjI, zrI cenAjI, zrI lAdhAjI, zrI amatAjI, ye 5 mukhya thiiN| phattajI kA vihAra kSetra mAravADa rahA, ApakI aneka ziSyAe~ bhI haIM kiMtu sabhI kA paricaya upalabdha nahIM hotA, mahAsatI ratnAMjI kA vicaraNa mevADa meM rahA, mevADa meM jitanI sAdhviyA~ haiM, ve ratnAM jI ke parivAra kI hai| zrI cenAMjI sevAbhAvinI evaM zrI lAdhAMjI ugratapasvinI thiiN| zrI saddAMjI ko aMta meM 55 dina kA saMthArA AyA thaa| saMvat 1921 ko jodhapura meM ye divaMgata hiiN| 6.2.1.3 zrI amRtAMjI (saM. 1877 ke pazcAt) ApazrI saddAMjI kI pAMcavIM ziSyA thIM, ApakI paramparA meM zrI rAyakuMvarajI huI jo pratibhA sampanna sAdhvI thii| unakA janma udayapura ke nikaTa 'kavitA' grAma meM huA, Apa osavAla talesarA parivAra kI thI, isase adhika aura koI jAnakArI upalabdha nahIM hai| 6.2.1.4 zrI lachamAMjI (saMvat 1928-56) ApakA janma udayapura rAjya ke tirapAlagrAma nivAsI rikhabacaMdajI mAMDota kI dharmapatnI nandUbAI kI kukSi se saMvat 1910 meM huA, muni zrI kisanAjI aura vaccharAjajI Apake bhAI the| ApakA pANigrahaNa mAdar3A grAma ke 19. sAdhvI vijayazrI 'AryA' mahAsatI kesaradevI gaurava graMtha, khaMDa-3, pR. 297-300 534
Page #597
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ sAMkalacaMdajI caudharI se huA thA, pativiyoga ke pazcAt mahAsatI ratnAMjI kI ziSyA mahAtapasvinI gulAbakuMvara jI ke pAsa saMvat 1928 meM dIkSA grahaNa krlii| Apa prakRti se bhadra, vinIta, sarala mAnasavAlI pratibhAsampanna sAdhvI thiiN| vi. saM. 1956 jyeSTha kRSNA amAvasyA ke dina 67 dina ke saMthAre ke sAtha ApakA svargavAsa huaa| 6.2.1.5 zrI raMbhAjI, zrI navalAMjI (saM. 1928 ke lagabhaga ) Apa bhI mahAsatI ratnAjI kI ziSyA thIM, raMbhAjI pratibhA kI dhanI thiiN| ApakI ziSyA navalAMjI huIM, jo parama viduSI sAdhvI thIM, unakI pravacanazailI atyanta prabhAvaka thii| inakI aneka ziSyAe~ huIM- zrI kaMsubAjI, inakI ziSyA sirekaMvarajI thIM, sirekaMvarajI kI sAkarakaMvarajI aura najarakaMvarajI do ziSyAe~ huiiN| sAkarakaMvarajI kI ziSyAoM kI jAnakArI upalabdha nahIM hai| 6.2.1.6 zrI najarakaMvarajI (saM. 1930 ke lagabhaga ) Apa eka viduSI sAdhvI thIM, ApakA janma brAhmaNa kula meM huA thA, Agama- sAhitya kI Apa acchI jJAtA thiiN| Apa kI 5 ziSyAe~ thIM- zrI rUpakaMvarajI- ye udayapura ke nikaTa delavAr3A grAma kI nivAsinI thiiN| zrI pratApakuMvarajI- ye udayapura rAjya ke vIrapura grAma kI thiiN| zrI pATUjI- samadar3I kI thIM, pati kA nAma goDAjI luMkaDa thA, dIkSA saMvat 1978 meM huii| zrI cauthAjI- ye udayapura ke baMborA grAma kI thIM, vATI grAma meM sasurAla thaa| zrI ejAjI - ye udayapura jile ke zizodA grAma ke nivAsI zrI bherUlAlajI kI putrI thiiN| vivAha 'vArI' grAma huA tathA dIkSA bhI vahIM huI / meM 6.2.1.7 zrI phUlakuMvarajI (saM. 1938-) ApakA janma udayapura rAjya antargata dulAvatoM ke gur3e meM zrI bhAgacaMdajI kI patnI cunnIbAI kI kukSi se vi. saM. 1921 meM huA / tirapAla grAma meM ApakA vivAha huaa| pati ke dehAnta ke pazcAt 17 varSa kI Ayu meM zrI chaganakaMvarajI ke pAsa dIkSA grahaNa kii| ApakI buddhi tIkSNa thIM aneka zAstra Apako kaMThastha the, pravacanazailI bhI madhura thii| ApakI sAta ziSyAe~ thiiN| aMtima samaya meM Apako bAraha dina kA saMthArA AyA thaa| 6.2.1.8 zrI chaganakuMvarajI (-1965 ) zrI navalAjI kI tRtIya ziSyA zrI kesarakuMvarajI kI Apa ziSyA thiiN| kuzalagar3ha ke nikaTa kelavAr3e grAma kI nivAsinI thIM, pativiyoga ke pazcAt nAbAliga vaya meM zrI gulAbakuMvarajI ke pAsa dIkSA grahaNa kii| saMvat 1965 meM saMthAre ke sAtha udayapura meM ApakA svargavAsa huaa| 6.2.1.9 zrI abhayakaMvarajI (saM. 1950-2033 ) Apa zrI navalAMjI kI dvitIya ziSyA gumAnAMjI kI ziSyA zrI AnandakaMvarajI kI ziSyA thiiN| ApakA janma saMvat 1952 phAlguna kRSNA 12 maMgalavAra ko rAjavI ke bATelA gAMva (mevAr3a) meM huaa| Apane apanI mAtuzrI hemakuMvarajI ke sAtha saMvat 1950 mRgazira zuklA 13 ko pAlI meM dIkSA grahaNa kii| ApakI pravacanazailI atyaMta AkarSaka thI, bhIma meM kaI varSa sthiravAsinI rahIM, saMvat 2033 mAgha mAsa meM saMthAre sahita ApakA svargavAsa huaa| ApakI do ziSyAe~ - zrI badAmakuMvarajI tathA zrI jasakuMvarajI huiiN| 535
Page #598
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 6.2.1.10 zrI jJAnakuMvarajI (saMvat 1950-1987) vi. saM. 1905 meM jammar3a grAma meM ApakA janma huA, tathA bamborA nivAsI zrI zivalAlajI ke sAtha ApakA pANigrahaNa huA, unase Apako eka putraratna kI prApti huii| Age calakara Apake putra tArAcaMdajI ne AcArya pUnamacaMdajI ke pAsa evaM Apane chaganakaMvarajI ke pAsa saMvat 1950 ko jAloTa meM dIkSA aMgIkAra kii| Apa bar3I sevAbhAvinI taponiSThA sAdhvI thiiN| vi. saM. 1987 udayapura meM saMthAre sahita svargavAsinI huIM 6.2.1.11 zrI mANakakuMvarajI (-svarga. saM. 1985) ApakA janma kAnor3a (udayapura) meM saMvat 1910 meM huaa| zrI phUlakuMvarajI ke upadeza se Apane dIkSA grahaNa kii| ApakI prakRti sarala sarasa thI, sevAbhAvanA bhI atyadhika thii| 75 varSa kI Ayu meM saMvat 1985 Asoja mAsa meM udayapura svargavAsa huaa| 6.2.1.12 zrI dhUlakuMvarajI (saMvat 1956-2013) ApakA janma mAdar3A grAma (mevAr3a) nivAsI zrI pannAlAlajI caudharI kI dharmapatnI nAthIbAI kI kukSi se saMvat 1935 mAgha kRSNA amAvasyA ko huaa| 13 varSa kI Ayu meM 'vAsa' nivAsI cimanalAlajI coraDiyA ke sAtha ApakA vivAha huaa| pativiyoga ke pazcAt saMvat 1956 phAlguna kRSNA 13 ke dina 'vAsa' grAma meM zrI phUlakuMvarajI ke pAsa dIkSA grahaNa kii| vinaya, vaiyAvRtya aura saralatA Apake jIvana kI vizeSatAeM thiiN| Apako aneka zAstra aura 300 stoka kaNThastha the| ApakI aneka ziSyAe~ thiiN| ApakA vihAra kSetra rAjasthAna aura madhyapradeza rhaa| vi. saM. 2013 kArtika zuklA 11 ko saMthAre sahita gogundA meM svargavAsa huaa| 6.2.1.13 zrI madanakuMvarajI (-svarga. 2006) ___ ApakI janmasthalI udayapura thI, dIkSoparAnta AgamoM kA gahana adhyayana kiyaa| AcArya mannAlAlajI mahArAja ne jo svaMya AgamoM ke mUrdhanya vidvAn the; udayapura meM mahAsatIjI se eka pravacana sabhA meM AgamoM se saMbaMdhita 19 prazna pUche, Apane sabhI praznoM kA saTIka aura sapramANa uttara dekara apane vaiduSya kA paricaya diyaa| AcAryazrI ne kahA-'maiMne kaI sAdhu-sAdhvI dekhe, para inake jaisI prakhara pratibhA sampanna sAdhvI nahIM dekhii|' Apa gupta tapasvinI bhI thIM, sevAbhAvanA ApameM kUTa-kUTa kara bharI huI thii| saMvat 2006 meM tIna dina ke saMthAre ke sAtha udayapura meM svargavAsinI huii| 6.2.1.14 zrI tIjakuMvarajI (saM. 1957- ) ApakA janma udayapura ke tirapAla grAma meM huA thA, evaM vivAha bhI vahIM ke seTha zrI roDamalajI bhogara ke sAtha huA thA, Apake do putra aura eka putrI thI, pati kI mRtyu ke pazcAt apane donoM putra pyArelAla, bherUlAla aura putrI khamAkuMvara ke sAtha saMvat 1957 meM dIkSA grahaNa kI thii| Apa ugra tapasvinI thIM, 16 varSa taka ghI ke atirikta dUdha, dahI, tela aura miSTAnna ina cAroM vigayoM kA tyAga kiyA thaa| eka dina ke saMthAre ke sAtha ApakA svargavAsa huaa| 536
Page #599
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.2.1.15 pravartinI zrI sohanakuMvarajI (saM. 1957-2023 ) udayapura jile ke tirapAla grAma ke nivAsI zrI roDamalajI kI dharmapatnI zrImati gulAbadevI kI kukSi se vi. saM. 1948 meM janmI khamAkuMvara ne 9 varSa kI laghuvaya meM hI saMsAra ke dRr3hatama rezamI baMdhana vAgdAna ko ThukarAkara apanI mAtezvarI evaM jyeSTha bhrAtAdvaya ke sAtha mahAsatI rAyakuMvarajI ke pAsa bADamera jile ke paMcamar3A grAma meM dIkSA aMgIkAra kii| Apa Agama sAhitya kI gahana jJAtA thIM, prativarSa eka bAra battIsa AgamoM kA pArAyaNa karane kA saMkalpa thA, Apako zatAdhika rAsa, caupAiyAM bhajana Adi kaNThastha the| ApakI pravacanazailI atyanta madhura va rasaprada thii| Apane apane jIvana ko aneka niyamoM meM Abaddha kiyA huA thaa| pAMca dravya se adhika grahaNa nahIM karanA, parvatithi para tapa karanA, varSa meM chaha mAsa cAra vigaya evaM harI sabjI kA varjana, tIna ziSyAoM ke uparAMta ziSyA nahIM banAnA, navIna pAtra grahaNa nahIM karanA Adi anekoM niyama Apane dhAraNa kiye hue the| Apake tyAgamaya jIvana kA udAharaNa dekara AcArya gaNezIlAlajI mahArAja apanI saMpradAya kI sAdhviyoM ko vrataniSTha banane ke liye prerita karate the| Apake antarmAnasa meM sva-para kA bhedabhAva nahIM thA, kaI itara saMpradAya kI sAdhviyoM kI sevA-zuzrUSA, saMlekhanA, saMthArA karAne meM apanA apUrva sahayoga diyA thaa| ApakI vratoM ke prati dRr3ha niSThA, AgamoM kA talasparzI adhyayana, ciMtana, manana udbodhana tathA sevA - bhakti evaM viveka kA apUrva samanvaya dekhakara san 1963 meM ajamera sammelana ke samaya Apako caMdanabAlA zramaNI saMgha kI 'prathama pravartinI' pada para sarva sammati se vibhUSita kiyaa| tIna varSa taka isa garimAmaya pada para pratiSThita rahakara aMta meM bhAdrapada zuklA 13 saMvat 2023 meM pAlI ( pAravAr3a) varSAvAsa ke samaya saMthAre ke sAtha Apa svargavAsinI ho gii| ApakI tIna ziSyAe~ thIM- zrI kusumavatIjI, zrI puSpavatIjI aura zrI prabhAvatIjI / 6.2.1.16 zrI lAbhakuMvarajI (saM. 1959-2003 ) ApakA janma Dhola (udAyapura) nivAsI motIlAlajI DhAlAvata kI dharmapatnI tIjabAI kI kukSi se saMvat 1933 meM huA thaa| ApakA vivAha sAyarA grAma ke kAvar3iyA parivAra meM huaa| pativiyoga ke pazcAt saMvat 1959 meM sAdar3I mAravAr3a meM zrI phUlakuMvarajI ke pAsa dIkSA grahaNa kii| ApakA kaMTha madhura aura vyAkhyAna kalA suMdara thii| sAtha hI Apa bahuta nirbhIka vIrAMganA thI / ekabAra khAmanera se semala jAte hue rAste meM sazastra DAkU Apako lUTane ke liye Age baDhe, kiMtu ApakI nirbhIka vANI ke prabhAva se DAkuoM ke dila parivartita ho gaye, unhoMne lUTapATa kA dhaMdhA tyAga diyaa| aisI aneka ghaTanAeM Apake sAdhanAmaya jIvana meM ghaTita huii| ApakI do ziSyAe~ - zrI laharakaMvarajI aura dAkhakuMvarajI huii| ApakA svargavAsa saMvat 2003 zrAvaNa mAsa yazavaMtagar3ha meM huA / 6.2.1.17 zrI mohanakuMvarajI ApakA janma bhUtAlA grAma (udayapura) ke brAhmaNa parivAra meM huA thaa| nau varSa kI alpAyu ApakA vivAha huA, bhar3auca meM snAna karate samaya pati kA svargavAsa ho gayA, mahAsatI AnaMdakuMvarajI ke upadeza se 16 varSa kI Ayu meM 'bhUtAlA' meM dIkSA grahaNa kii| 32 varSa kI svastha avasthA meM saMthArA grahaNa kara gautama pratipadA ke dina svargavAsinI huii| 537
Page #600
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 6.2.1.18 zrI laharakuMvarajI (-svarga. saM. 2007) ApakA janma evaM vivAha udayapura rAjya ke salaudA grAma meM huA, laghuvaya meM pati kA dehAnta ho jAne ke kAraNa Apane mahAsatI AnandakuMvarajI ke pAsa dIkSA grahaNa kii| Apako Agama-sAhitya kA gahana jJAna thaa| Apane zAstrArtha kara vijaya patAkA bhI phhraaii| ApakI vANI meM mIThAsa aura vyavahAra sarala thaa| saMvat 2007 ke yazavantagar3ha cAturmAsa meM ApakA svargavAsa huaa| ApakI do ziSyAe~ huIM-zrI sajjanakuMvarajI zrI kNcnkuNvrjii| 6.2.1.19 zrI sajjanakuMvarajI (saM. 1976-2030) ApakA janma tirapAla grAma ke bAMborI parivAra meM bherUlAlajI kI patnI raMgUbAI kI kukSi se huaa| kamola nivAsI tArAcandrajI jozI ke sAtha ApakA vivAha huaa| pativiyoga ke pazcAt Apane saMvat 1976 meM zrI AnandakuMvarajI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| saMvat 2030 Asoja pUrNimA ko jazavantagar3ha meM ApakA svargavAsa huaa| ApakI ziSyA zrI kauzalyAjI haiN| 6.2.1.20 zrI kaMcanakuMvarajI (saM. 1976 ke lagabhaga) ApakA janma kamolagrAma ke dozI parivAra meM tathA vivAha padarAr3A meM huaa| pativiyoga ke pazcAt zrI laharakaMvarajI ke pAsa dIkSA grahaNa kii| nAMdezamA grAma meM saMthAre ke sAtha ApakA svargavAsa huaa| ApakI ziSyA zrI vallabhakuMvarajI sevAbhAvinI sAdhvI thiiN| 6.2.1.21 zrI sUrajakuMvarajI ApakI janmasthalI udayapura aura pANigrahaNa sADola (mevAr3a) ke hanota parivAra meM huaa| 6.2.1.22 zrI phUlakaMvarajI ApakI janmasthalI bhI udayapura thI, AMcaliyA parivAra meM ApakA pANigrahaNa huaa| anya jAnakArI upalabdha nahIM hai| 6.2.1.23 zrI hullAsakuMvarajI ___ ApakA janma udayapura meM evaM vivAha bhI udayapura ke harakhAvata parivAra meM huA thA, Apake sadupadeza se prabhAvita hokara pA~ca ziSyAe~ huIM-zrI devakuMvarajI, zrI pyArakuMvarajI, zrI padmakuMvarajI, zrI saubhAgyakuMvarajI, zrI ctrkuNvrjii| zrI padmakuMvarajI kI zrI kailAzakuMvarajI ziSyA thiiN| zrI saubhAgyakuMvarajI udayapura nivAsI moDIlAlajI khokhAvata va rUpAbAI kI kanyA thIM, ye madhura svabhAvI thIM, inakI ziSyA zrI mohanakuMvarajI thiiN| 6.2.1.24 zrI hukumakuMvarajI Apa zrI rAyakuMvarajI kI caturtha ziSyA thiiN| ApakI 7 ziSyAe~ thIM- (1) zrI bhUrakuMvarajI- janma-udayapura jile ke kavitA grAma meM huA, 75 varSa kI Ayu meM dehAvasAna huA, inakI eka ziSyA pratApakuMvarajI bhadraprakRti kI thIM, 70 varSa kI umra meM ve svargavAsinI huiiN| (2) zrI rUpakuMvarajI- janma devAsa (mevAr3a) meM va svargavAsa 538
Page #601
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ udayapura meM ( 3 ) zrI vallabhakuMvarajI- janma udayapura bAphanA parivAra meM evaM vivAha vahIM gelar3A parivAra meM huA, Apa AgamajJAtA thiiN| ApakI eka ziSyA gulAbakuMvara jI thiiN| ( 4 ) zrI sajjanakuMvarajI- janma udayapura ke bAphanA parivAra meM aura pANigrahaNa dUgar3a parivAra meM huA, ApakI ziSyA zrI mohanakuMvarajI thIM, ApakA svargavAsa udayapura meM huA ( 5 ) choTe rAjakuMvarajI- udayapura ke mAhezvarI parivAra kI kanyA thiiN| ( 6 ) zrI devakuMvarajIkarNapurA grAma kI poravAlavaMza kI kanyA thiiN| ( 7 ) zrI geMdakuMvarajI- bhuAnA ke pagAriyA parivAra kI kanyA thIM, caMdesarA ke bokar3iyA parivAra meM vivAha huA, ye sevAparAyaNA thiiN| saM. 2010 byAvara meM svargavAsa huaa| 6.2.1.25 zrI laharakaMvarajI (saM. 1981-2026 ) nAMdezamA nivAsI sUrajamalajI siMghavI kI dharmapatnI phUlakuMvarajI kI kukSi se ApakA janma huA tathA Dhola nivAsI gaiMgarAyajI DhAlAvata ke sAtha ApakA vivAha huA, pati ke dehAvasAna ke pazcAt zrI lAbhakuMvarajI ke pAsa saMvat 1981 jyeSTha zuklA 12 ke dina nAMdezamA meM Apane dIkSA grahaNa krlii| Apa milanasAra thIM, ApakI ziSyA zrI khamAnakuMvara jI thiiN| saMvat 2006 mAgha kRSNA aSTamI ko saMthAre ke sAtha sAyarA meM Apa svargavAsinI huiiN| 6.2.1.26 zrI premakuMvarajI (-svarga. saM. 1994 ) ApakA janma goguMdA meM aura vivAha udayapura meM huaa| pati ke dehAvasAna ke pazcAt mahAsatI phUlakuMvarajI ke pAsa Apa dIkSita huiiN| Apa vinIta sarala evaM kSamAzIla thIM, saMvat 1994 udayapura meM ApakA svargavAsa huaa| ApakI eka ziSyA pAnakuMvarajI thIM, unakA svargavAsa pauSa mAsa saM. 2024 ko goguMdA meM huA / 6.2.1.27 zrI mohanakuMvarajI ApakA janma udayapura rAjya ke 'vATI' grAma meM huA evaM vivAha 'molerA' grAma meM huA thaa| mahAsatI phUlakuMvarajI ke pAsa Apa dIkSita huIM ApakA stoka jJAna vistRta thA / 6.2.1.28 zrI saubhAgyakuMvarajI 2027) ApakA janma bar3I sAdar3I ke nAgorI parivAra meM huA, bar3I sAdar3I ke hI pratApamalajI mehatA ke sAtha ApakA vivAha huaa| Apake eka putra bhI huaa| mahAsatI phUlakuMvara jI ke upadeza se prabhAvita hokara unake hI pAsa dIkSA grahaNa kii| ApakI prakRti bhadra thI, saMvat 2027 ASAr3ha zuklA 13 ko saMthAre ke sAtha gogundA meM ApakA svargavAsa huaa| 6.2.1.29 zrI zambhUkuMvarajI (saM. 1982-2023 ) ApakA janma bAgapurA nivAsI gaMgarAjajI dharmAvata kI dharmapatnI nAthIbAI kI kukSi se saMvat 1958 meM huA thaa| khAkhar3a nivAsI anopacaMdajI banoriyA ke suputra dhanarAjajI ke sAtha ApakA vivAha huaa| Apako do putriyAM huiiN| pati kI mRtyu ke pazcAt apanI laghuputrI zIlakuMvara ke sAtha saMvat 1982 phAlguna zuklA dvitIya ko khAkhar3a meM zrI dhUlakuMvarajI ke pAsa dIkSA grahaNa kii| Apako thokar3e aura sAhitya kA acchA jJAna thA, saMvat 2023 ASAr3ha kRSNA 13 ko gogUMdA meM ApakA saMthArA sahita svargavAsa huaa| 539
Page #602
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 6.2.1.30 zrI zIlakaMvarajI (saM. 1982-2056) zrI zIlakaMvarajI kA janma bAghapurA (mevAr3a) ke khAkar3a grAma meM saM. 1968 ko janmASTamI ke dina huaa| pitAzrI dhanarAjajI baroniyA evaM mAtA roDIbAI kI suputrI thIM Apane mahAsthavira zrI tArAcaMdajI ma. evaM zrI dhUlakavara jI ke sadupadeza se 13 varSa kI umra meM apanI mAtA ke sAtha khAkhar3a meM hI dIkSA grahaNa kii| ApakI pravacana zailI vairAgyarasa se otaprota evaM lubhAvanI thii| vardhamAna jaina svAdhyAya saMgha sAyarA, mahAvIra gozAlA, pAThazAlAeM, sthAnaka bhavana Adi aneka dhArmika saMsthAoM kI Apa prerikA rahI haiN| rAjasthAna aura madhyapradeza meM ApakA kAphI prabhAva hai| ApakI 5 ziSyAe~ haiN| 6.2.1.31 zrI kusumakaMvarajI (saMvat 1993-2058) ApakA janma mevAr3a kI rAjadhAnI udayapura meM saMvat 1982 meM zrImAna gaNezIlAlajI evaM mAtA kelAzabAI kI kukSi se huaa| 11 varSa kI avasthA meM mAtuzrI ke sAtha delavAr3A meM zrI sohanakaMvarajI ke pAsa dIkSA grahaNa kii| saMskRta, prAkRta, nyAya, vyAkaraNa aura siddhAnta meM bahumukhI pratibhA kI dhanI mahAsAdhvI svabhAva se bhI mRdu evaM madhurabhASiNI thiiN| byAvara zrIsaMgha ne Apako 'pravacana bhUSaNa' kI upAdhi se vibhUSita kiyaa| ApakI sapreraNA se tArakagurU jaina dhArmika pAThazAlA Daboka, zrI sohanakuMvara mAnava sevA sahAyatA phaNDa, zrI sohanakuMvara bAlikA maMDala nAMdezamA, candanabAlA jaina bAlikA maMDala nAthadvArA, mahAvIra jaina mahilA maMDala nAtha dvArA, DUMgalA, mahAvIra jaina yuvaka maMDala DUMgalA, zrI sohanakuMvara pravacana haoNla tirapAla Adi kA nirmANa huaa| saMvat 2058 meM ApakA svargavAsa huaa|aapshrii kA abhinaMdana graMtha ApakI suyogya ziSyA zrI divyaprabhAjI dvArA saMpAdita hai| ApakI tIna ziSyAe~ evaM kaI praziSyAe~ haiN|20 6.2.1.32 zrI prabhAvatIjI (saM. 1994-svargastha) zramaNasaMgha ke tRtIya AcAryazrI devendramunijI kI mAtezvarI sAdhvI prabhAvatIjI prAraMbha se hI atyaMta sAhasI, dRr3ha manobalI evaM dharma meM AsthAvAna mahilA rhii| kaThina kasauTiyoM se gujarane ke bAda Apako saMyama mArga meM praveza milaa| Apa saphala kaviyatrI thii| Apa dvArA racita aneka kAvya prakAzita hue haiN| 'sAhasa kA sambala, purUSArtha kA phala Adi kaI carita pradhAna kAvya apanI sarala subodha zailI meM likhe haiN| 6.2.1.33 zrI puSpavatIjI (saM. 1994 se vartamAna) parama viduSI mahAsatI zrI puSpavatIjI kA janma saMvat 1981 meM pitA zrI jIvanasiMhajI baraDiyA evaM mAtA premadevI kI kukSi se udayapura meM huaa| 13 varSa kI umra meM Apane apanI mAtuzrI (dvitIya) mahAsatIzrI prabhAvatI jI ke sAtha vi. saM. 1994 mAgha zuklA 13 ko zrI sohanakaMvarajI ke pAsa udayapura meM dIkSA grahaNa kii| Apake hI choTe bhrAtA zrI devendramunijI haiM, jo zramaNa saMgha ke tRtIya AcArya pada para zobhita hue| ApakI dIkSA ke pazcAt 8 anya parivArI janoM ne bhI saMyama grahaNa kiyaa| Apa sumadhura pravacanakI evaM sulekhikA haiN| saMskRta, prAkRta, nyAya, vyAkaraNa Adi meM Apane uccakoTi kI vidvattA prApta kii| Apa dvArA likhita sAhitya- (1) kinAre-kinAre 20. zrI kusuma abhinaMdana graMtha, pramukha saMpAdikA-sAdhvI divyaprabhA, prakA. zrI tAraka gurU graMthAlaya udayapura, I. 1990 540
Page #603
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ (2) puSpa-parAga (3) satI kA zApa (4) prabhAvatI zataka (5) sAdhanA-saurabha (6) phUla aura bhaMvarA (7) kaMcana aura kasauTI (8) kholoM mana ke dvAra (9) prabhA pravacana (10) kalpatarU (11) purUSArtha kA phala (12) sAhasa kA sambala (13) sudhA sindhu (14) prabhA pIyUSa ghaTa (15) jIvana kI camakatI prabhA Adi haiN| ApakI 50vIM dIkSA jayaMti ke avasara para eka abhinaMdana graMtha samarpita kiyA gyaa| jo kisI zramaNI ratna ko samarpita kiye gaye abhinaMdana graMtha kI sarvaprathama kar3I hai| ApakI chaha ziSyAe~ haiN| sabhI ziSyAoM ko tathA saMghastha munivRMdoM ko adhyayana karavAkara uccakoTi kI dhArmika parIkSAe~ bhI dilavAI haiN| ApazrI ne apane Adarza jIvana vyavahAra aura dharma dezanA ke mAdhyama se samAja ko bahuta kucha diyA hai aura de rahI haiM, sAtha hI AtmotthAna kI sAdhanA meM sadA sajaga rahakara vicara rahI haiN| 6.2.1.34 zrI candrakuMvarajI (saM. 2004-41) ApakA janma kAnor3a grAma meM bhANAvata ke yahAM evaM vivAha udayapura ke zrI pannAlAlajI mehatA ke yahAM huaa| Apake 4 putra evaM do putriyAM huii| pati ke svargavAsa ke pazcAt saMvat 2004 nAI (udayapura) meM apanI laghuputrI candrAvatI jI ke sAtha dIkSA aMgIkAra kara zrI prabhAvatIjI kI ziSyA bniiN| Apa milanasAra, vyavahAra kuzala mRdu evaM madhurabhASiNI thiiN| Apake tInoM suputra zrI devIlAlajI, zrI AnandIlAlajI va zrI phUlacandajI bhI adhyAtma ke rasika aura uccakoTi ke vidvAn haiN| Apake parivAra se ATha mumukSu AtmAeM dIkSita huI haiN| lekhikA kI ve saMsAra 'dAdI mAM' thiiN| 6.2.1.35 zrI candrAvatIjI (saMvat 2004-56) ApakA janma saMvat 1993 udayapura nivAsI zrI pannAlAlajI mehatA kI dharmapatnI zrI laherakuMvarajI kI kukSi se huaa| nau varSa kI vaya meM hI apanI mAtuzrI ke sAtha 'nAI' (udayapura) meM saMvat 2004 mAgha zuklA 3 ko dIkSA aMgIkAra kara ApazrI puSpavatIjI kI ziSyA bniiN| Apa jaina siddhAntAcArya evaM saMskRta prAkRta nyAya, vyAkaraNa, Agama Adi kI jJAtA thii| magadha kA rAjakumAra megha aura divya purUSa ye do Apa dvArA racita uccakoTi ke khaMDakAvya evaM upanyAsa haiN| Apa sAhityakarjI ke sAtha hI tAttvika zailI meM prabhAvazAlI pravacanakartI bhI thiiN| 6.2.1.36 zrI kauzalyAjI (saM. 2005 se vartamAna) Apa nAMdezamA nivAsI lADujI pAlivAla kI putrI evaM upAdhyAya zrI puSkaramunijI mahArAja kI sAMsArika bhAnajI haiN| ApakI guraNI zrIsajjanakaMvarajI thiiN| saMvat 2005 devAsa meM Apa dIkSita huiiN| Apa jaina siddhAntAcArya, madhura gAyikA kaviyitrI tathA lekhikA bhI haiN| bhakti ke svara, vinaya, vaMdana, kamala prabhAta, maMgala ke motI, satya zivaM suMdaram Adi pustakeM Apa dvArA prakAzita huI haiN| ApakI 7 ziSyAe~ haiN| 6.2.1.37 zrI satyaprabhAjI (saM. 2025 se vartamAna) ApakA janma rAjasthAna ke bADamera jilA ke khaNDapa grAma meM huaa| pitA zrI mizrImalajI surANA the| zrI sukanakaMvarajI ke pAsa 22 varSa kI umra meM Apane dIkSA lii| Apa rASTrabhASA kovida va jaina siddhAnta prabhAkara haiM, AgamajJAtA viduSI sarala svabhAvI haiN| ApakI 5 ziSyAe~ haiN| 21. mahAsatI puSpavatI abhinaMdana graMtha, saMpAdaka-zrI devendramuni zAstrI, zrI tAraka gurU graMthAlaya, udayapura, 1987 541
Page #604
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bahada itihAsa 6.2.1.38 zrI cAritraprabhAjI (saMvat 2025 se vartamAna) ApakA janma bagaDundA nivAsI kanhaiyAlAlajI chAjer3a kI dharmapatnI haMsAdevIjI kI kukSi se saM. 2005 meM huaa| saM. 2025 phAlguna zuklA 5 ko nAthadvArA meM Apane mahAsatI zrI kusumavatIjI ke pAsa dIkSA grahaNa kii| Apako hindI, saMskRta, prAkRta bhASAoM kA uccastarIya jJAna hai, hindI meM sAhityaratna evaM pAtharDI borDa se jaina siddhAntAcArya kiyaa| Apa dvArA likhita evaM saMkalita pustakeM-cAritra saurabha (pravacana), kusuma cAritra, svAdhyAya mAlA, nitya smaraNa mAlA, cAritra jyoti (bhajana) Adi haiN| Apane alavara meM 'kusuma silAI bunAI kendra, cAMdanI cauMka dillI meM mahilA maMDala, amInagara sarAya meM dhArmika pAThazAlA' doghaTa meM 'jaina vIra bAla saMgha' kAMdhalA meM jaina vIra bAlikA saMgha Adi aneka jana-maMgalakArI kArya kiye| ApakI dasa ziSyAe~ haiM unameM meghAjI, mahimAjI, prajJAjI aura AsthAjI kA paricaya upalabdha nahIM huA zeSa kA paricaya tAlikA meM aMkita hai| 6.2.1.39 DaoN. zrI divyaprabhAjI (saM. 2030 se vartamAna) __ApakA janma udayapura nivAsI zrI kanhaiyAlAlajI siyAla kI dharmapatnI cauthabAI kI kukSi se saM. 2014 mRgazira zu. 10 ko huaa| Apa kI kusamavatI jI kI mamerI (mAmA kI) bahina haiM, unhIM ke pAsa saM. 2030 kArtika zu. 13 ke dina ajamera meM upAdhyAya zrI puSkaramunijI mahArAja ke mukhAravinda se dIkSA grahaNa kii| Apane saMskRta meM ema. e., hindI sAhitya sammelana se sAhityaratna rAja. vi. vi. se jaina darzana zAstrI tathA dillI saMsthAna se jainadarzana AcArya uttIrNa kii| AcArya zrI siddharSi ke 'upamiti bhavaprapaMcakathA' para zodha prabandha likhakara jayapura vi. vi. se pI. eca.DI. kI upAdhi prApta kii| Apane ratnAkara paccIsI kA hindI anuvAda evaM kusuma abhinandana grantha kA lekhana evaM sampAdana bhI kiyA hai| Apane rAjasthAna, uttara pradeza, jammU kazmIra taka dharma pracAra kiyA hai| 6.2.1.40 DaoN. zrI darzanaprabhAjI (saM. 2032) Apa viduSI sAdhvI haiM Apane 'AcArya haribhadra aura unakA sAhitya' viSaya para jayapura se pI. eca. DI. kI upAdhi lI hai| isake atirikta prayAga se 'sAhityaratna' vardhA se rASTrabhASA ratna, amadAbAda se 'darzanAcArya' evaM pAtharDI borDa se 'jaina siddhAntAcArya' kI parIkSAe~ bhI dI haiN| tathA saMskRta meM ema. e. bhI kiyA hai| Apa dillI cAMdanI cauMka nivAsI zrI ratanalAlajI lor3hA kI kanyA haiN| zramaNasaMghIya upapravartaka zrI narezamuni jI Apake laghu bhrAtA haiN| kaI varSa vairAgya avasthA meM rahane ke pazcAt byAvara (rAja.) meM upAdhyAya zrI puSkaramuni jI mahArAja ke zrImukha se saM. 2032 meM dIkSA aMgIkAra kara Apa zrI cAritraprabhAjI kI ziSyA bniiN| 6.2.1.41 zrI rUcikAjI (saM. 2037) ApakA janma jammU nagara nivAsI manIrAmajI Ananda kI dharmapatnI rAjadevI kI kukSi se saM. 2016 zrAvaNa zuklA SaSThI ko huaa| ApakI dIkSA saM. 2037 kAMdhalA meM zrI cAritraprabhAjI ke pAsa huii| Apane ema. e., bI. eDa. taka vyAvahArika zikSaNa tathA jainAgama, stoka Adi kA bhI adhyayana kiyA hai, Apa jaina siddhAnta parIkSA uttIrNa haiN| Apa madhura gAyikA haiN| 542
Page #605
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.2.1.42 zrI garimAjI (saMvat 2037) ApakA janma meraTha (u. pra.) nivAsI zrImAn tAlerAmajI ujjavala ke yahAM saM. 2020 ko huaa| zrI sumatiprakAza jI ma. sA. se kAMdhalA meM dIkSA pATha par3hakara saM. 2037 ko Apa dIkSita huiiN| Apa zrI kusumavatIjI kI ziSyA haiM, Dabala ema. e. haiM, saMskRta, prAkRta hiMdI aMgrejI meM bhI Apane acchI yogyatA prApta kI hai| ApakI rUci kAvya racanA susAhitya kA adhyayana evaM citrakalA meM vizeSa hai| 'gItoM kI garimA' nAma se ApakI eka pustaka prakAzita ho cukI hai| 6.2.1.43 DaoN. zrI rAjazrIjI (saM. 2041) ApakA janma grAma bagaDundA (udayapura) hai| zrI gopIlAlajI chAjer3a kI patnI amRtAbAI kI kukSi se saM. 2023 meM ApakA janma huaa| zrI cAritraprabhAjI ke pAsa saM. 2041 mRgazira zuklA 10 ko cAMdanI cauMka dillI meM Apane dIkSA grahaNa kii| Apako stoka va AgamoM kA acchA jJAna hai, pAtharDI se jaina siddhAnta zAstrI taka parIkSAe~ diiN| Apane AcArya zIlADU. kI AcArAGga.vRtti para zodhaparaka prabandha likhakara pI eca. DI. kI upAdhi prApta kI hai| Apane vairAgyAvasthA meM hI yaha prabandha pUrNa kara liyA thaa| gAyana meM ApakI vizeSa rUci hai| 6.2.2 AcArya zrI nAnakarAmajI kI paramparA kA zramaNI-samudAya : kriyoddhAraka AcArya zrI jIvarAjajI mahArAja ke ziSya zrI lAlacaMdajI mahArAja ke ziSya zrI nAnakarAma jI mahArAja se yaha saMpradAya 'nAnakavaMza' ke nAma se prasiddha huaa| vartamAna meM isa paramparA ke AcArya zrI sohanalAla jI mahArAja ke ziSya AcArya zrI sudarzanamunijI mahArAja haiN| ApakI AjJAnuvartinI sAdhvI pramukhA zrI umarAvakuMvarajI, zrI badAmakuMvarajI thIM, vartamAna meM sAdhvI pramukhA zrI jayavaMtakuMvarajI kI zrI ghevarakuMvarajI Adi 15 ziSyAe~-praziSyAe haiN| 6.2.2.1 DaoN. zrI jJAnalatAjI (saM. 2030), DaoN. zrI darzanalatAjI (saM. 2033) DaoN. zrI cAritralatAjI (saM. 2039) sAdhvI ratnatrayI ke nAma se vikhyAta Apa tInoM hI sahodarA bhaginI haiM, tInoM hI sAdhvI ema. e., pI. eca. DI. haiM, sAdhvI jJAnalatAjI ne 'mahAprAjJa pravartaka zrI pannAlAlajI ma. sA. : vyaktitva evaM kRtitva' para san 1993 meM jayapura vizva vidyAlaya se pI. eca. DI. kI, sAdhvI darzanalatAjI ne 'jJAnArNava-eka samIkSAtmaka adhyayana' viSaya para pI. eca.DI. kI, tathA sAdhvI cAritralatAjI ne san 1992 meM 'jainAgamoM meM zramaNa' viSaya para zodha prabandha likhakara rAjasthAna vizvavidyAlaya jayapura se pI. eca. DI. kI upAdhi prApta kii| Apa tInoM hI jaina jainetara darzana kI gaMbhIra adhyetA saMskRta, prAkRta, hindI, gujarAtI, aMgrejI Adi aneka bhASAoM kI jJAtA viduSI sAdhviyA~ haiN| Apa tInoM ke sammilita prayAsa se zrI svAdhyAyI jaina mahilA maMDala gulAbapurA kI sthApanA huI, jisakI vibhinna pradezoM evaM prAntoM meM 40 se bhI adhika zAkhAeM haiM, isa saMsthA kA uddezya mahilAoM ko jainadarzana kA jJAna karAnA, pravacana-kalA kA prazikSaNa dekara cAturmAsa se vaJcita kSetroM meM mahilAoM ko bhejakara dharma-jAgRti karanA hai| Apa ratnatrayI dvArA sthApita ahiMsA pracAra samiti-kAMvaliyAsa ne devasthAnoM para hone vAlI pazubalI ko baMda 543
Page #606
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa karAne ke sarAhanIya kArya kiye haiM, yaha samiti pazu cikitsA zivira Adi prANIdayA ke kArya kara rahI hai| Apane saiMkar3oM logoM ko vyasana tyAga, daheja kI mAMga, hiMsA janita saundarya prasAdhana, bhruNa hatyA, barka yukta miThAiyAM, holI khelane, phaTAke phor3ane Adi kA tyAga karAyA hai| ApakI sarasa subodha cintanaparaka pravacanazailI se zrotA AcaraNa kI ora unmukha hote haiN| adhyayana evaM adhyApana kI rUci ke kAraNa Apa prativarSa svAdhyAya-ziviroM ke dvArA jainadharma kA tattvajJAna bAMTane kA kArya karatI haiN| Apa tInoM kA sammilita prakAzita sAhitya isa prakAra hai - mahAprAjJa kI jIvanayAtrA, bodha-saMbodha (muktaka), parvata kI pagaDaMDI para (caritra) anubhUti kA Aloka (kAvya) dizAyeM sAkSI haiM (saMsmaraNa) maMjila kI ora, mamatA ke AMgana meM, triveNI kI pAvana dhArA (pravacana-saMgraha), kucha hIre kucha motI ( subhaassit)| vartamAna meM abhayadeva sUri kI upAsakadazAMga va praznavyAkaraNa sUtra kI TIkA kA bhASAnuvAda prakAzanAdhIna hai| sAdhvI jJAnalatAjI sAdhvI pramukhA zrI jayavantakaMvarajI ma. sA. kI ziSyA haiN| Apake sadupadeza kA saMbala prApta kara chaha AtmArthI bahaneM saMyama mArga meM praviSTa huIM- DaoN. zrI darzanalatAjI, DaoN. zrI cAritralatAjI, zrI kIrtilatAjI, zrI kalpalatAjI, zrI saMyamalatAjI, zrI saumyalatAjI | 22 6.2.2.2 DaoN. zrI kamalaprabhAjI (saM. 2031 ) jyotiSAcArya pU. pravartaka zrI kundanamalajI kI AjJAnuvartinI zrI jayavantakaMvarajI kI suziSyA DaoN. kamalaprabhAjI parama viduSI sAdhvI haiM, inhoMne satyavAdI harizcandra ke jIvana caritra para ekAdaza kiraNoM meM prabandha kAvya kI sarjanA kii| kAvya graMtha kA nAma hai 'dharatI kA dhruvtaaraa'| isake atirikta ApakI anya kRtiyAM bhI haiM- AMgana utarI bhora, mana upavana ke sumana, nAnakavaMza paricaya, pariziSTa parva (anuvAda), bhagavatI sUtra (anuvAda) aadi| 'tIrthaMkara mahAvIra - prabaMdha kAvya para san 1992 rAjasthAna vizvavidyAlaya se pI. eca. DI. kI upAdhi prApta kI 123 6.2.3 AcArya zrI zItaladAsajI kI paramparA kA zramaNI samudAya : 6.2.3.1 zrI cAhukumArIjI (saMvat 1763 se 1837 ke madhya ) Apake viSaya meM itanA hI ullekha milatA hai ki Apa zrI zItaladAsajI ke samaya meM huI thI, usa samaya isa samudAya meM 300 zramaNiyA~ thI, unameM ApakA ullekhanIya sthAna thA / 6.2.3.2 pravartinI zrI yazakaMvarajI (saM. 1994 ) zrI cAhukumArIjI kI paramparA meM unake pazcAt sAdhvI zrI yazakaMvarajI kA nAma vizeSa ullekhanIya hai / vi. saM. 1974 meM maMdasaura jile ke jATanagara meM pitA kAzIrAmajI kI dharmapatnI zrImati ghIsAbAI kI kukSi se Apane janma grahaNa kiyA, zrI ajabakuMvarajI kI viduSI ziSyA zrI hulAsakaMvarajI ke caraNoM meM saMvat 1994 meM dIkSA aMgIkAra kii| Apa vinamra, kriyAniSTha aura prabhAvaka vyaktitva kI dhanI viduSI sAdhvI haiN| 22. patrAcAra dvArA prApta sAmagrI ke AdhAra para 23. DaoN. subhASa jaina, eDavokeTa jAlanA dvArA prApta 544
Page #607
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ __ ApakI preraNA evaM ojasvI vANI se phUliyAkalAM meM 'Ananda yaza jaina chAtrAlaya, 'Ananda yaza jaina pAThazAlA' 'zrI yaza jaina bAla maMdira' kA nirmANa huaa| isake alAvA mevAr3a ke suprasiddha aitihAsika sthala 'jogaNiyA mAtA' ke maMdira meM dazAbdiyoM se calI AtI ati jaghanya aura krUratama 'baliprathA' ko baMda karane kA eka abhUtapUrva kArya bhI Apane kiyaa| isake liye Apane svayaM kI jAna jokhima meM DAlakara naMge paira ubar3a-khAbar3a mArgoM para niHzaMka ghUma kara janamAnasa ko parivartita kiyA, balisthAna ko khudavAkara vahA~ kI raktaraMjita bhUmi para mahAdeva kI sthApanA krvaaii| Aja vahA~ aisA vAtAvaraNa bana gayA hai ki bar3I se bar3I virodhI zakti bhI vahA~ balidAna karane kA sAhasa nahIM kara sktii| jogaNiyA mAtA meM 'yazabhavana' (vardhamAna dayA bhavana) kA nirmANa huA, ApakA eka cAturmAsa bhI vahA~ huA, usameM aneka jana maMgalakArI Azcaryajanaka kArya hue| 'mevAr3a siMhanI' evaM 'bhArata kokilA' ke nAma se Aja Apa zramaNasaMgha meM suvikhyAta haiN| Apake prabhAvazAlI vyaktitva kA hI prabhAva hai ki ApakI janmabhUmi jATanagara ko loga 'yazanagara' ke nAma se pahacAnate haiN| zrI yazakaMvarajI kA jIvana-graMtha unakI ziSyAoM dvArA prakAzita kiyA gayA hai|24 6.3 kriyoddhAraka zrI lavajIRSijI kI paramparA : zrI jIvarAjajI mahArAja ke pazcAt kriyoddhArakoM kI zrRMkhalA meM zrI lavajIRSijI kA nAma AtA hai inake tapa tyAga aura upadezoM se jainadharma kA sarvatomukhI pracAra-prasAra huaa| kAlUpura nivAsI zAha somajI ne lavajI ke pAsa zramaNadharma kI dIkSA grahaNa kii| RSi somajI ke ziSya parivAra meM cAra bar3e hI prabhAvaka ziSya hue| una cAroM ke nAma se AcArya lavajIRSi kI paraMparA kI cAra yazasvinI zAkhAeM pracalita huI, jinake nAma isa prakAra haiM - (1) pUjya kAnajIRSi kI sampradAya, yaha RSi sampradAya kI pramukha zAkhA hai isa sampradAya ke sAdhuoM kA pramukha vicaraNakSetra mahArASTra rahA (2) pUjya haridAsajI kI sampradAya, paMjAba-paramparA inhIM se saMbaMdhita haiN| (3) pUjya tArARSijI kI sampradAya, yaha khaMbhAta samudAya ke nAma se gujarAta meM prasiddha hai| (4) pUjya rAmaratanajI mahArAja kI sampradAya (mAlavA)25 6.3.1 zrI kAnajIRSijI kA zramaNI-samudAya 6.3.1.1 Adya sAdhvI zrI rAdhAjI (saM. 1810) pratApagar3ha bhaMDAra se prApta eka prAcIna hastalikhita patra meM vi. saM. 1810 vaizAkha zu. 5 maMgalavAra ko 'paMcevara grAma' meM cAra sampradAyoM ke sammelana kA varNana hai, usameM RSi saMpradAya ke pUjya tArARSijI mahArAja evaM unakI AjJAnuvartinI mahAsatI rAdhAjI kI upasthiti kA ullekha hai, rAdhAjI mahArAja viduSI, zAMta svabhAvI evaM pramukhA sAdhvI thiiN| Apane caturvidha saMgha ke saMgaThana evaM mahilA varga kI jAgRti meM mahAna yoga diyA thaa| ApakI aneka ziSyAe~ thIM, jinameM 'mahAsatI zrI kisanAjI- prasiddha thiiN| inakI ziSyA jotAMjI va unakI ziSyA zrI motAjI huii| zrI motAMjI kI aneka ziSyAoM meM zrI kuzalakavarajI kA nAma vizeSa prasiddha hai|26 24. zrI yazakaMvarajI ma. vyaktitva kRtitva jIvana graMtha, saMpAdikA-AryA zrI premakaMvara, zrI riddhakaMvara 'madhu' 25. pravartaka muni zuklacaMdra : bhArata zramaNasaMgha gauravaH AcArya sohana, pR. 353 aMbAlA I. 2002 (dvi. saM.) 26. zrI motIRSijI : RSi saMpradAya kA itihAsa, pR. 273-74 545
Page #608
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 6.3.1.2 pravartinI zrI kuzalakuMvarajI (19vIM sadI kA madhyakAla) ApakA janma mAlavA prAnta ke bAgar3a dezIya 'hAvar3A' grAma meM hUmar3a gotrIya parivAra meM huA thaa| mahAsatI zrI motAjI ke pAsa Apane vairAgya bhAva se dIkSA aMgIkAra kii| rAdhAjI kI cauthI pIr3hI meM hone se saM. 1850 ke pazcAt ApakI dIkSA saMbhava lagatI hai| vinaya, saralatA, dakSatA, gaMbhIratA Apake vyaktitva ke viziSTa aMga the| Apake sadupadezoM se prabhAvita hokara pratApagar3ha, dhariyAvada, pIpalodA Adi aneka sthAnoM ke narezoM ne sadA ke liye mAMsa, madirA kA tyAga kara diyA thaa| pUjya zrI dhanajI RSijI kI upasthiti meM RSi-sampradAya ke sammelana meM karIba 125 saMta aura 150 sAdhviyoM ke madhya ApakI utkRSTa sAdhanA, dhIratA, gaMbhIratA kA sarvopari mUlyAMkana kara 'pramukhA sAdhvI' ke rUpa meM 'pravartanI' pada se suzobhita kiyA thaa| tatkAlIna muniyoM meM jaise pUjya zrI udayasAgara jI ma. zAstrIya-carcA meM apanA mahatva rakhate the, vaise hI satiyoM meM ApakI pratiSThA thii| ApakI 27 ziSyAe~ huI, unameM cAra ke hI nAma upalabdha hote haiM-zrI saradArAMjI, zrI dhanakaMvarajI, zrI dayAjI, zrI lichmaaNjii| inameM zrI dayAkuMvarajI evaM zrI lachamAMjI kI ziSyA-paramparA hI prAyaH RSi sampradAya meM pracalita haiN| RSi-sampradAya meM sAdhviyA~ haiM. ve saba prAyaH Apako hI apanI AdyapravartinI sAdhvI svIkAra karatI haiN| 6.3.1.3 pravartinI zrI dayAkuMvarajI (19vIM sadI kA uttarArddha) dayAkaMvarajI kI vizeSa paricaya upalabdha nahIM hotA, itanA hI ullekha milatA hai ki inhoMne logoM ko sanmArga para lgaayaa| ye prabhAvazAlI pravacanakI parama paMDitA sAdhvI thiiN| aMtima samaya ratalAma meM inhoMne satI geMdAjI se pUchA 'aba kitanI rAta zeSa hai'? unhoMne tArAmaMDala dekhakara kahA- 'tIsarA prahara vyatIta hone vAlA hai|' Apane apanA aMtima samaya jAnakara kahA-'mujhe saMthArA lenA hai, aura vaha 25 dina calegA, ghabarAnA nhiiN|' satIjI ne pUchA 'khAcaroda se zrI gumAnakaMvara jI, zrI sirekavarajI Adi ko bulA leM?' to Apane kahA-'parasoM zAma ko ve svayaM A jAeMgI, vaisA hI huaa| 25veM dina Apa svargavAsinI ho gii| inakI aneka ziSyAoM meM zrI ghIsAjI, jhamakUjI, hIrAjI, gumAnAjI gaMgAjI, mAnakaMvarajI prasiddha haiN|28 6.3.1.4 zrI nAnUjI (saM. 1914- ) ratalAma nivAsI zrI dulIcaMdajI surANA kI Apa dharmapatnI thIM, Apake 3 putra va eka putrI thii| pati viyoga ke anaMtara zrI ayavaMtA RSi jI ke pravacana ko zravaNa kara Apane dIkSA kA vicAra kiyA, ApakI bhAvanA ko dekhakara putrI hIrAbAI, putra kaMvaramala evaM tilokacaMdajI bhI dIkSA ke liye taiyAra ho gye| saM. 1914 mAgha kR. pratipadA gurUvAra ke dina cAroM ne paMDita zrI ayavaMtARSijI ke mukhAraviMda se dIkSA grahaNa kii| zrI nAnUMjI aura hIrAjI zrI dayAkaMvarajI kI ziSyA bniiN| Apa mahAna jinazAsana prabhAvaka mAtA huIM, Apake suputra zrI tilokamuni hI pUjyapAda AcArya tilokaRSi jI mahArAja ke nAma se prakhyAta AcArya hue| Apa sarala va gaMbhIra thiiN| mAlavA meM hI kisI samaya ApakA svargavAsa huaa|29 27. R. sa. i., pR. 274-75 28. R. sa. i., pR. 276 29. R. sa. i., pR. 294 546
Page #609
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.3.1.5 mahAryA zrI hIrAMjI (saM. 1914) ratalAma nivAsI zrI dulIcaMdajI surANA kI dharmapatnI zrI nAnUbAI kI kukSi se ApakA janma huA thaa| mAtA ke dIkSA lene ke nizcaya ko sunakara ye bhI dIkSita ho giiN| ApakA kaMTha madhura va vyAkhyAna atyanta rocaka thaa| saMvat 1935 kA cAturmAsa jAvarA meM karane ke pazcAt pUjyapAda tilokaRSijI ke sAtha Apa bhI dakSiNa meM cAra varSa vicriiN| ApakI preraNA se hI zrI ratnaRSijI adhyayana kara jJAnI bne| zrIvRddhiRSijI evaM unakI dharmapatnI Apake sadupadeza se hI dIkSita hue the| ApakI 13 ziSyAe~ thiiN|- zrI hariyAjI, choTAjI, raMbhAjI, gokulajI, zrI lachamAMjI, zrI jhamakUjI, zrI amRtAjI, zrI sonAjI, zrI raMgUjI, zrI naMdUjI, zrI caMpAjI, zrI bhUrAjI, zrI raamkuNvrjii| 6.3.1.6 zrI lachamAjI (saM. 1921 se pUrva) Apa mandasaura ke bIsA poravAr3a zrImAn dhanarAjajI kI putrI thIM, ratalAma meM vivAha huaa| padavIdhara zrI kuzalakuMvarajI se Apane dIkSA aMgIkAra kI, Agama kA abhyAsa kara Apa bahusUtrI bniiN| ApakI pravacanazailI madhura AkarSaka thI, Apake pravacana ko zravaNa kara pipalodA ke rAjA dulIsiMha jI ne 11 jIvoM ko abhayadAna diyA thA, Apane pratApagar3ha nareza ko bhI sadbodha dekara dharmaniSTha banAyA thaa| bhagavatIsUtra ko bhinna-bhinna zailI se samajhAne meM Apa nipuNa thiiN| aMta meM 11 varSa pratApagaDha meM sthiravAsa kiyaa| do dina ke saMthAre ke sAtha samAdhipUrvaka zarIrotsarga kiyaa| ApakI aneka ziSyAe~ huIM, unameM zrI rUkmAjI, zrI hamIrAjI, zrI devakuMvarajI, zrI raMbhAjI, zrI dayAkuMvarajI, zrI jar3AvakuMvarajI, zrI geMdAjI, zrI lADUjI, zrI bar3e hamIrAjI, zAMtamUrti zrI sonAjI ye dasa nAma upalabdha hote haiN|" 6.3.1.7 zrI jhamakUjI (saM. 1921-?) Apa pIpalodA nivAsI zrI mANakacaMdajI nAMdecA kI suputrI thiiN| Apake dvArA mAlavA aura dakSiNa deza meM dharmapracAra huaa| 16 mumukSu bahanoM ne Apake pAsa pravrajyA grahaNa kI, unameM zrI gaMgAjI, amRtAjI, kesarajI, jar3AvAMjI, rAdhAjI, mAnakaMvarajI aura kuzalAMjI prasiddha thiiN| 6.3.1.8 zrI lADUjI (saM. 1921 ke lagabhaga) Apa zrI lichamAMjI kI ziSyA thiiN| atyaMta sarala hRdayA aura vinayavibhUSitA sAdhvI thiiN| zAstralekhana kI bhI rUci thI, Apake hastalikhita panne maujuda haiN| ApakA vyAkhyAna bhI prabhAvazAlI thaa| Apa kI eka ziSyA zrI bhUlAMjI huii| 30. R. saM. i., pR. 295 31. R. saM. i., pR. 364 32. R. saM. i., pR. 277-278 33. R. saM. i., pR. 365 547
Page #610
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 6.3.1.9 zrI bar3e hamIrAjI (bIsavIM sadI kA pUrvArddha) ___ Apane zrI lachamAjI ke pAsa dIkSA grahaNa kii| Apa vyAkhyAnapaTu sarala aura gaMbhIra prakRti kI thiiN| Apane mAlavA aura bAgar3a Adi prAntoM meM jainadharma kA khUba pracAra kiyaa| Apa bar3I tejasvinI aura prabhAvazAlinI satI thIM, sAdhvIvRMda para ApakA acchA prabhAva thA ataH usa samaya vicaraNa karane vAlI lagabhaga 30 sAdhviyA~ ApakI AjJA kA pAlana karatI thiiN| ApakI 5 ziSyAe~ huIM- zrI choTAjI, zrI jamanAjI, zrI hulAsakuMvarajI, zrI mAnakuMvarajI, zrI rNbhaajii| 6.3.1.10 zrI gaMgAjI (bIsavIM sadI kA pUrvArddha) ye dakSiNa prAnta kI nivAsinI thIM, mahAsatI jhamakUjI se dIkSA lekara inhoMne apanA saMpUrNa jIvana sevA meM bitaayaa| svabhAva se ye zAMta va sarala prakRti kI thii| zrI AnaMdaRSijI ma. sA. saM. 2006 meM inheM ratalAma meM darzana dene padhAre the| inakA svargavAsa ratalAma meM hI huaa| inakI do ziSyAe~ huIM-zrI rAjakuMvarajI, zrI sumtikNvrjii|'' 6.3.1.11 AryA gumAnAjI (bIsavIM sadI kA pUrvArddha) pratApagar3ha (rAja.) koTar3I gAMva ke pitA nAharamalajI va mAtA jhUmAbAI kI ye putrI thIM, 21 varSa kI Ayu meM jAvarA zahara meM mahAsatI dayAkuMvarajI se inhoMne dIkSA grahaNa kii| ye ugra tapasvinI sAdhvI thIM, inhoMne 36 varSa taka ekAMtara tapa kiyA, jisameM 12 varSa taka pAraNe meM kabhI AyaMbila aura kabhI ekAsana karatI rahIM, usake bAda bhI kabhI ekalaThANA yA biyAsaNA karatI rhiiN| Apane mAsakhamaNa, arddhamAsa Adi tapa bhI kiyA, vigaya kA prAyaH upayoga nahIM karatI thiiN| svabhAva se sarala va bhedabhAva se dUra thiiN| sadA khAdI ke vastra dhAraNa krtiiN| mAlavA, mevAr3a aura barAra meM vicarate hue inhoMne apane va anya saMta-satiyoM kI khUba sevA kii| ApakA svargavAsa saMvat 1939 ke lagabhaga mAlava prAMta meM huaa|36 6.3.1.12 zrI sonAjI (saM. 1925-56) ApakA janma 'jAvada' (mAlavA) meM saM. 1900 meM zrI oMkArajI kI dharmapatnI roDIbAI se huaa| zrI lachamAjI ma. kI vairAgyamayI vANI zravaNa kara pIpalodA meM saMvat 1925 meM Apane utkRSTa vairAgya se dIkSA grahaNa kii| Apa zAMta, gaMbhIra aura viduSI paMDitA mahAsatI thiiN| choTe-2 grAmoM meM vicaraNa kara Apane logoM ko dRr3ha dharmI bnaayaa| saMvat 1956 meM pratApagar3ha cAturmAsa meM Apa saMthAre ke sAtha svargavAsinI huiiN| ApakI 11 ziSyAe~ huIM, jinameM se pAMca ke nAma upalabdha haiM-zrI kAsAjI, zrI campAjI, zrI bar3e hamIrAjI, zrI pyArAjI, zrI choTe hmiiraajii|" 6.3.1.13 pravartinI zrI raMbhAjI (saM. 1927-2002) Apa pratApagar3ha nivAsI vaiSNavadharmI zrI ghAsIlAlajI poravAr3a kI putrI thIM, nau varSa meM vivAha aura teraha varSa 34. R. saM. i., pR. 368 35. R. saM. i., pR. 279 36. R. saM. i., pR. 283 37. R. saM. i., pR. 389 548
Page #611
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ kI Aya meM vaidhavya ne inheM saMsAra ke satya svarUpa kA pratyakSa darzana karA diyA, zrI hamIrAjI mahArAja ke pAsa Apane dIkSA aMgIkAra kii| Apane mAlavA. bAgaDa. gajarAta mahArASTa khAnadeza meM aneka parISaha jhelakara bhI vihAra kiyaa| saMvat 1991 ko pUnA meM Apa pravartinI pada se alaMkRta huI, vRddhAvasthA ke kAraNa lagabhaga 15 varSa Apa panA meM sthiravAsinI rhiiN| zArIrika sthiti giratI haI dekhakara Apane prathama nau dina ke upavAsa kiye, pazcAta saMthArA grahaNa kiyA, 36 dina ke saMthAre ke sAtha kula 45 dina kI tapasyA meM saMvat 2002 jyeSTha zu. 15 ko samAdhi meM lIna hokara dehotsarga kiyaa| Apane 75 varSa saMyama pAlA, 90 varSa kI umra meM svargavAsinI huiiN| Apake sadupadeza se 18 ziSyAe~ huIM, jinameM zrI pAnakuMvarajI, zrI rAjakuMvarajI, zrI rAmakuMvarajI, zrI kesarajI, zrI gulAbakuMvarajI, zrI jatanakuMvarajI, zrI sundarakuMvarajI, zrI jasakuMvarajI, zrI sUrajakuMvarajI, zrI vijayakuMvarajI, zrI jayakuMvarajI, zrI jar3AvakuMvarajI, zrI ratanakuMvarajI, zrI premakuMvarajI, zrI phUlakuMvarajI, zrI basantakuMvarajI, zrI candrakuMvarajI, zrI AnandakuMvarajI thiiN| 6.3.1.14 zrI sundarakuMvarajI ( -1973) Apa copar3A (khAnadeza) kI thIM, zrI raMbhAjI ke pAsa dIkSita huii| svabhAva kI komalatA aura aMta:karaNa kI bhadratA prazaMsanIya thii| Apako kaI DhAla, stavana, thokar3e Adi kaMThastha the, vi. saM. 1973 meM Apa svargavAsinI huii| 6.3.1.15 zrI choTe hamIrAjI ( - 1989) Apa zrI sonAjI kI ziSyA thiiN| ApakA svabhAva atyaMta sarala aura vinamra thA, zruta-cAritra dharma kI ora ApakA pUrNa lakSya thaa| zArIrika kSINatA ke kAraNa 18 varSa taka Apa pratApagar3ha meM virAjamAna rahIM, kiMtu Apake AcAra-vicAra aura vyavahAra ke prati sabhI ko antara hRdaya se zraddhA bhakti thii| saMvat 1989 poSa zu. 4 ko tele ke pAraNe para yAvajjIvana saMthArA pacakha kara Apa samAdhipUrvaka svargavAsinI huiiN| aMtima kriyA ke samaya ApakI mukhavastriAkA para AMca bhI nahIM AI, aisA pratyakSadarziyoM kA kathana hai| Apake saMthAre ke zubha avasara para zrI amolakaRSijI ma., zrI AnandaRSijI Adi 16 saMta evaM pravartinI zrI kastUrAMjI, pra. zrI ratana kuMvara jI Adi 40 satiyA~ upasthita thiiN| Apane apanI nezrAya meM ziSyA banAne kA tyAga kara diyA thaa|40 6.3.1.16 zrI pAnakuMvarajI ( -1991) Apa sukinA nivAsI zrImAn kizanadAsajI kI putrI thIM, nau varSa kI vaya meM vivAha aura 10 varSa kI vaya meM vaidhavya ko prApta huii| 19 varSa kI umra meM zrI raMbhAjI ma. ke pAsa dIkSita huiiN| ApakI bhASA meM anUThA mAdhurya thA, hRdaya ko hilA dene vAlI zakti thI, gaMbhIratA, samayasUcakatA Adi guNoM se vibhUSita thiiN| zrI raMbhAjI ma. kI dAhinIbhujA samajhI jAtI thI, mahArASTra meM Apane khUba dharma pracAra kiyaa| saMvat 1991 bhAdrapada zu. 5 kI rAtri ko samAdhipUrvaka dehotsarga kiyaa| 38. R. saM. i., pR. 371 39. R. saM. i., pR. 370 40. R. saM. i., pR. 390-92 41. R. saM., i., pR. 372 549
Page #612
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bahada itihAsa 6.3.1.17 zrI sUrajakuMvarajI (saM. 1930 ke lagabhaga) ApakI janmabhUmi kuDagAMva (ahamadanagara) thI, gugaliyA gotra meM vivAhita huii| pAMca varSIya putra kA moha chor3akara zrI raMbhAjI kepAsa 'kar3A' meM dIkSita huii| ApakA zAstrIya jJAna va kaMThakalA acchI thii| kokilA ke samAna madhura svara se jaba Apa prabhu-prArthanA aura vairAgya-rasa ke padoM kA uccAraNa karatI to zrotAgaNa bhakti vihvala ho jAte the| AvAja bhI ApakI bulanda thI, svabhAva zAMta aura sarala thaa| Apake putra ne bhI dasa varSa kI umra meM pUjya zrI javAharalAlajI ma. ke pAsa dIkSA aMgIkAra kI, unakA nAma zrI zrImalajI ma. rakhA gayA, ve vidvAna, utsAhI, paMDita, vaktA evaM pramukha saMtoM meM gine jAte the|12 6.3.1.18 zrI candrakuMvarajI ( -1993) Apa kar3A nivAsI navalamalajI siMghI kI suputrI evaM pAranera nivAsI zrImAn cunnIlAla jI siMghavI kI dharmapatnI thI, Der3ha varSa meM hI pativiyoga se virakta hokara 15 varSa kI umra meM zrI raMbhAjI ma. ke pAsa 'kar3A' meM hI dIkSA aMgIkAra kii| Apane saMskRta prAkRta, Agama Adi kA uccakoTi kA jJAna prApta kiyaa| Apa kA kaMTha atizaya madhura thA, Apake bhakti va vairAgya ke padoM ko zravaNa kara loga bhAva vibhora ho jAte the| Apake sadupadeza se anekoM ne mAMsa, madirA, hiMsA, parastrIgamana Adi ke pratyAkhyAna kiye, choTe-2 grAmoM meM vicaraNa kara Apane mahArASTra kI janatA para khaba upakAra kiyaa| Apako cAra zAstra kaMThastha the| saMvata 1993 dauMDa meM ApakA svargavAsa huaa| ApakI do ziSyAe~ huIM-zrI prabhAkuMvarajI, zrI indrkuNvrjii| 6.3.1.19 zrI naMdUjI (saM. 1936-83) nAsika jile ke sAikher3A grAma ke nivAsI zrI megharAjajI nAbariyA kI dharmapatnI caMdanabAI kI kukSi se saM. 1914 meM janma huA, vivAha ke pazcAt 22 varSa kI umra meM saMvat 1936 caitra zu. 13 ko kavivarya zrI tilokaRSi jI ma. sA. ke mukhAraviMda se dIkSA lekara hIrAjI ma. kI ziSyA bniiN| Apane 30 sUtra aura 200 thokar3oM kA gahana adhyayana kiyaa| Apa ugra tapasvinI thIM- karmacUra, dharmacakra, cakravartI ke 13 tele, aThAiyA~, paMcaraMgI tapa, eka se 15 taka tapa, 18, 21 Adi tapasyAe~ kii| ApakI zrI choTAjI, pravartinI zrI sirekaMvarajI, zrI rAyakaMvarajI, zrI rAdhAjI, zrI kesarajI, zrI sAyarakuMvarajI, jar3AvakuMvarajI 7 ziSyAe~ huii| saMvat 1983 mArgazIrSa zukla 3 ko upavAsa ke dina ahamadanagara meM ApakA mahAprayANa huaa| 6.3.1.20 zrI caMpAjI (saMvat 1936-51) Apa ghor3anadI (pUnA) nivAsI zrI gaMbhIramalajI lor3hA kI dharmapatnI thIM, saMsAra se virakti ho jAne para putrI sahita saM. 1936 ASAr3ha zu. 9 ke dina pUjyapAda zrI tilokaRSijI ke mukhAraviMda se dIkSA dhAraNa kara zrI hIrAjI kI ziSyA bniiN| ApameM sahanazIlatA, zAMtatA, gaMbhIratA, saralatA Adi viziSTa sadguNa the| kSamAmUrti zrI 42. R. saM. i., pR. 375 43. R. saM. i., pR. 380 44. R. saM. i., pR. 297 550
Page #613
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ rAmakuMvarajI ko zikSita banAne kA zreya inako hI thaa| saM. 1951 meM apane bhAvI lakSaNa dekhakara Apane svayaM saMthArA kara liyA, ApakA saMthArA 60 dina tama tivihArI aura aMta ke 5 dina cauvihArI-isa prakAra 65 dina ke saMthAre ke sAtha bhAdrapada zu. 3 ko ghor3anadI meM svargavAsa huaa| ApakI do ziSyAe~ huIM- zrI choTAjI aura zrI jmunaajii|45 6.3.1.21 zrI rAmakuMvarajI (saM. 1936-89) pUnA jile ke ghor3anadI gAMva meM zrImAn gaMbhIramalajI lor3hA kI dharmapatnI caMpAbAI se ApakA janma huaa| khArAkarjunA nivAsI zrI gulAbacaMdajI borA ke sAtha aThAraha mAsa pariNaya-saMbaMdha rahA, pazcAt vidhavA ho giiN| saM. 1936 AsAr3ha zuklA 9 ko zrI hIrAjI ma. ke pAsa mAtA-putrI eka sAtha pravarjita huiiN| inhIM ke sAtha zrI ratnaRSijI kI bhI dIkSA huii| rAmakuMvarajI svabhAva se atyaMta namra va sarala thIM, ve apanA adhikAMza samaya nAma-smaraNa aura zAstrIya ciMtana meM hI vyatIta karatI thiiN| aMtima samaya ekAtara tapa aura tatpazcAta bele-bele pAraNA karate 389 kArtika ka. 2 ke dina madhyarAtri ko Apa anazana pUrvaka svarga sidhArI ApakI 23 vidaSI ziSyAe~ haI- zrI raMgajI. baDe sandarajI. zrI halAsAjI zrI sarajakaMvarajI. zrI baDe rAjakavarajI. zrI baDe kezarajI, zrI kastUrAjI, zrI choTe sundarakuMvarajI, zrI zAMtikuMvarajI, zrI sadAkuMvarajI, zrI choTe rAjakuMvarajI, zrI premakuMvarajI, zrI zreyakuMvarajI, zrI candrakuMvarajI, zrI jar3AvakuMvarajI, zrI suvratAjI, zrI cAMdakuMvarajI, zrI pAnakuMvarajI, zrI jasakuMvarajI, zrI sarasakuMvarajI, zrI rambhAjI, zrI kesarajI, zrI sonaajii| rAmakuMvarajI kI ziSyA zrI rAjakuMvarajI pravartinI banI thii| inakI ziSyA raMbhAkuMvarajI sevAbhAvinI, samayasUcaka, dakSa viduSI sAdhvI thIM, zrI sumatikuMvarajI kI zaikSaNika abhilASA meM inhoMne pUrNa sahayoga diyA thaa| 6.3.1.22 zrI bhUrAjI (saM. 1937-79) Apane zrI pUjyapAda tilokaRSi jI mahArAja ke sadupadeza se vairAgya prApta kara saM. 1937 ko zrI hIrAjI mahArAja ke pAsa dIkSA grahaNa kii| ApakA svabhAva sarala zAMta aura komala thA, vinaya ke sAtha vidvattA kA apUrva saMgama thA, vyAkhyAna prabhAvazAlI, madhura aura rocaka thaa| mAlavA, nagara, pUnA, nAzika ApakI pradhAna vihArabhUmi rhii| ApakI nezrAya meM cAra dIkSAeM huIM, jinameM bA. bra, pravartinI zrI rAjakuMvarajI atIva prabhAvazAlinI aura zAsana prabhAvikA huI haiN| poSa kRSNA 13 saM. 1979 meM ApakA svargavAsa ho gyaa| 6.3.1.23 zrI sirekaMvarajI (saM. 1939-58) sirekavarajI kA janma nAgapura ke zrI navalamalajI kI dharmapatnI zrI vinayakuMvarabAI kI kukSi se huA, saM. 1939 meM inhoMne ugra tapasvinI zrI gumAnAMjI ke pAsa saMyama aMgIkAra kiyaa| battIsa sUtra, 100 stoka, stavana, lAvaNI ke 351 padya evaM karIba 300 anya zloka aura savaiye Apako kaMThastha the| ApakI prakRti atyaMta sarala aura nizchala thii| svara madhura aura hRdaya bhakti se bharapUra thaa| gurUNIjI ke sammukha avinaya se eka akSara kA bhI uccAraNa ho jAne para tatkAla belA kara letI thIM, ye alpAhArI evaM vigaya-tyAgI thiiN| mAsakhamaNa arddhamAsa ke 45. R. saM. i., pR. 305 46. R. saM. i., pR. 307 47. R. saM. i., pR. 346 551 For Priv medsonal Use Only
Page #614
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa do thoka kiye| kabhI-2 garmiyoM meM sUrya kI AtApanA letI thIM, zarIrAcchAdana hetu moTA laTThA hI phntii| isa prakAra / 18 varSoM taka zuddha saMyama kA pAlana kiyaa| jAvarA meM asAdhya roga ho jAne para bhI auSadhopacAra tyAga kara bele-bele pAraNA kiyaa| saM. 1958 meM jaba jAvarA meM Apa svargavAsinI huIM to dAha-saMskAra meM mukhavastrikA para AMca bhI nahIM aaii| yaha Apake tapa-saMyama kA prabhAva thaa| ApakI nau ziSyAe~ huIM, inameM zrI cUnAjI, gulAbAMjI, gaMgAjI, caMpAjI, ghIsAjI tathA pravartinI ratanakuMvarajI kA hI nAmollekha prApta hotA hai|48 6.3.1.24 pravartinI zrI kastUrAMjI (saM. 1949-2008) Apa mAlavA ke zrI lakSmIcaMdajI poravAr3a evaM mAtA zrImatI caMdanabAI kI suputrI thiiN| saMvat 1923 meM ApakA vivAha huaa| saMvat 1949 AsAr3ha zu. 12 ke dina zAjApura meM zrI kAsAjI ma. ke samIpa Apane dIkSA grahaNa kii| Apa atyanta hI sarala evaM karUNAvAna sAdhvI thiiN| bhadratA, bhavyatA, ziSTatA aura zAlInatA Apake pratyeka vyavahAra se TapakatI thii| mAlavA. mevADa. madhyapradeza. vAgaDa Adi prAntoM meM Apane khaba dharma prabhAvanA kI thii| saMvata 1989 ko pratApagar3ha sammelana meM Apa pravartinI pada para vibhUSita kI gii| saMvat 2008 ko pratApagar3ha meM hI do dina ke saMthAre ke sAtha Apane svarga prayANa kiyaa| ApakI tIna ziSyAe~ huIM-zrI jar3AvakuMvarajI, zrI indrakuMvarajI, zrI njrkuNvrjii| 6.3.1.25 zrI bar3e sundarajI (saM. 1950 se pUrva 1977 Apa aura ApakI choTI bahina hulAsakaMvarajI kI eka sAtha hI zAMtamUrti rAmakuMvarajI ke pAsa AlegAMva (pUnA) meM dIkSA huii| pravartinI rAmakuMvarajI ke grupa kA saMcAlana Apane kuzalatA pUrvaka kiyaa| ApakI gurU bhakti, dUradarzitA, samaya-sUcakatA aura dAkSiNyatA sabhI ko mugdha karatI thI, netRtvazakti anUThI hone se ye 'pradhAnajI mahArAja' ke nAma se vikhyAta thiiN| ApakI AvAja bulanda va gAyanakalA utkRSTa thii| Apake prati AcArya AnandaRSijI mahArAja atyaMta Adara va sammAna ke sAtha yaha kahate the ki "bAMborI meM maiMne zrI sundarajI mahAsatIjI se 'pucchissuNaM' kA abhyAsa kiyA, mahAsatI jI ne bar3e hI viveka va prasannatA se mujhe isa prakAra vaha abhyAsa karavAyA ki mere liye vaha nIti kA jJAna karAne jaisA siddha huA, mahAvIra stuti ke sAtha-sAtha dUsare jJAna kI bhI jAnakArI milI, jisase maiM zAstroM ke antarrahasya ko samajhane lgaa|"50 aMtima samaya nau dina ke anazana evaM saMthAre para AcArya ratnaRSijI mahArAja ke sAtha AnaMdaRSijI mahArAja unako darzana dene aSTI nijAma sTeTa se vihAra kara ahamadanagara pdhaare| saM. 1977 AsAr3ha mAsa meM ApakA svargavAsa huaa| AcArya AnaMdaRSijI mahArAja jaisI mahAna hastI meM Agama jJAna ke prati rUci jAgata karAne vAlI ye mahAsatI ni:saMdeha mahAna thiiN| 6.3.1.26 bar3e rAjakuMvarajI (saM. 1951-75) ahamadanagara nivAsI zrI daulatarAma jI borA pitA evaM cicoMDI nivAsI zrI koMDIrAma jI gAMdhI Apake pati the| saM. 1951 meM satI zrI rAmakuMvarajI se cicoMDI (paTela) meM dIkSA lii| Apa bar3I sarala aura sevAbhAvinI thiiN| 48. R. saM. i., pR. 284 49. vahI, pR. 401 50. A. AnaMdaRSi abhi. graMtha meM AcArya AnandaRSijI kA lekha 'mere gurUdeva' pR. 39 nAnApeTha, pUnA, I. 1975 51. R. saM. i., pR. 312 552
Page #615
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ zAstrIya jJAna sAdhAraNa hone para bhI eSaNA samiti ke anusAra gocarI lAne meM vizeSa dakSa thIM, ataH Apa 'goca vAle mahArAja' ke nAma se prasiddha thiiN| ApakA svargavAsa saM. 1975 meM ahamadanagara meM huA / 2 6.3.1.27 mahAryA zrI kAsAjI ( -1975 ) maMdasaura meM mAM jotAbAI kI kukSi se zrI tilokacaMdajI ke ghara ApakA janma huaa| mahAsatI sonAMjI kI ziSyA bniiN| apanI vinayazIlatA se alpakAla meM hI zAstrajJAna arjita kara ye paMDitA bana gii| ApakA AcAra uccakoTi kA thA, saMvara aura nirjarA ke sAdhanoM meM sadaiva tanmaya rahatI thiiN| alpa se alpa upadhi se saMyama - yAtrA kA samyak nirvAha karatI thiiN| apanI cittavRtti kA saMtulana rakhane kI ApameM adbhuta kSamatA thii| usa samaya vicaraNa karane vAlI 40 satiyA~ Apake sAtha eka hI mAMDale para AhAra- pAnI karatI thI, yaha ApakI vANI kI miThAsa aura saba para samAna prIti kA prabhAva thaa| saMvat 1975 meM apanI janmabhUmi mandasaura meM Apane saMthArA kara svargagamana kiyaa| ApakI ziSyAoM meM zrI mathurAjI ghora tapasvinI thiiN| zrI sarasAjI sevAbhAvinI thIM, pravartinI zrI kastUrAMjI sarala svabhAvI thIM, pravartinI zrI hagAmakuMvarajI viduSI sAdhvI thiiN|" 6.3.1.28 pravartinI zrI sirekaMvarajI (saM. 1954-2001 ) Apa zAMta evaM sarala prakRti kI thiiN| hiMdI aura prAkRta bhASA kI jJAtA thIM, saM. 1991 caitra kR. 7 ko pUnA meM Ayojita RSi saMpradAyI satI sammelana meM inheM pravartinI pada se vibhUSita kiyA gayA thaa| ApakA svargavAsa ghor3anadI meM saM. 2001 meM huaa| ApakI eka ziSyA thIM- zrI hulAsakuMvara jI / 54 6.3.1.29 pravartinI zrI zAMtikuMvarajI (saM. 1957-2005 ) Apa ghor3anadI nivAsI zrI gulAbacaMdajI dugar3a kI putrI thiiN| nau varSa kI umra meM saM. 1957 poSa kR. 11 ko zrI rAmakuMvarajI ke pAsa Apane dIkSA grahaNa kii| dhAraNA zakti prabala hone se kucha hI samaya meM 5 zAstra, laghukaumudI siddhAntakaumudI, tarkasaMgraha, hitopadeza, paMcatatra Adi kaMThastha kiye| ApakA vyAkhyAna prabhAvazAlI va rocaka tathA vidvattApUrNa hotA thA, Apake upadeza se kukAnA ke jayarAma bAMbI va musalamAna bhAI ne yAvajjIvana mAMsa madirA kA tyAga kiyA, anya bhI aneka logoM ko Apane sanmArga para lagAyA, pUnA meM dakSiNa prAMtIya RSi sampradAya satI sammelana meM saM. 1991 caitra kR. 7 ko Apa pravartinI pada para vibhUSita huiiN| 47 varSa saMyama pAlakara aMta meM saMthAre ke sAtha svargavAsinI huiiN| ApakI 6 ziSyAe~ huIM- zrI ratanakuMvarajI, zrI sajjanakuMvarajI, zrI amRtakuMvarajI, zrI sUrajakuMvarajI, zrI madanakuMvarajI, viduSI zrI sumatikuMvarajI / " 6.3.1.30 zrI gulAbakuMvarajI (saM. 1957 svargastha ) ApakA janma saMvat 1948 meM zrI amaracaMdajI mAlI ninora ( mAlavA ) nivAsI ke yahAM huaa| nau varSa kI 53. R. sa. i., pR. 314 54. R. saM. i., pR. 392 55. R. saM. i., pR. 298 - 553
Page #616
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa umra meM zrI lADUjI ke mukhAravinda se caitra zu. 3 saM. 1957 meM dIkSA aMgIkAra kii| Apa zrI bhUlAjI kI ziSyA thiiN| Apa bhadra prakRti kI thIM, ApakI tIna ziSyAe~ huIM- zrI dhApUjI, zrI sUDAjI, zrI sumatikuMvarajI / 6 6.3.1.31 pravartinI zrI ratanakuMvarajI (saM. 1957 svargastha ) ApakA janma saMvat 1949 mogarA (jodhapura) grAma meM pitA gaNezIrAmajI rAjapUta aura mAtA rambhAbAI ke yahAM huaa| ATha varSa kI umra meM saMvat 1957 ko jAvarA meM zrI sirekuMvarajI se dIkSA grahaNa kii| Apane saMskRta, prAkRta, UrdU kA ucca zikSaNa prApta kiyaa| ApakI vANI ko zravaNa kara semaliyA ke mahArAja zrI catarasenajI ne dazahare ke dina hone vAlI bhaiMse kI bali ko sadA ke liye baMda karavA diyaa| delavAr3A, tanodiyA, acalAvadA, UbaravAr3A, pIpalakhUTA, bhIMDara, niMboja, nAmalI tathA sailAnA ke narezoM ne mAMsa-madirA kA tyAga kara diyaa| Apane paradezI rAjA, zAMtinAtha caritra, ratnacUr3a maNicUr3a caritra, satI tilokasuMdarI, caMdralekhA caritra, kusumazrI caritra Adi caritra bhI race haiN| jo jaina subodharatnamAlA bhAga 1 se 4 prakAzita hue haiN| kavikulabhUSaNa pUjyapAda tilokaRSi jI dvArA likhita bharatakSetra kA nakzA, lezyAvRkSa, nirjarA ke bhedoM kA vRkSa Apake dvArA likhe jAne para hI prasiddhi meM AyA hai, pratApagar3ha meM saMvat 1989 poSa kR. 5 ko mAlavA prAntIya RSi saMpradAyI satI sammelana meM Apako 'pravartinI' pada pradAna kiyA gayA thaa| nAgadA jaMkzana meM 'zrI ratna jaina pustakAlaya' kI sthApanA Apake sadupadeza se huii| zrI umarAvakaMvarajI, vallabhakaMvarajI, zrImatIjI, rAjImatIjI, sohanakaMvarajI, zrI catarakaMvarajI, vimalakaMvarajI, pAnakuMvarajI, sUrajakaMvarajI, kusumakaMvarajI ye ApakI dasa ziSyAe~ thiiN| Apake svargavAsa kI tithi ajJAta hai| 6.3.1.32 pravartinI zrI rAjakuMvarajI (saM. 1958 - 96 ) Apa ratalAma nivAsI zrI kastUracaMdajI muNota kI putrI thiiN| ATha varSa kI umra meM zrI bhUrAjI mahArAja ke pAsa vaizAkha zu. 6 saM. 1958 ko Apa dIkSita huiiN| bAlyAvasthA meM hI Apane ATha zAstra kaMThastha kiye| saMskRta prAkRta, hindI, UrdU, phArasI para ApakA acchA prabhutva thaa| Apake kaMTha meM mAdhurya thA, pravacana rasapUrNa, madhura gaMbhIra aura prabhAvazAlI hotA thaa| Apake pravacanoM ko sunakara aneka jainetara bhAiyoM ne mAMsa, madya kA sadA ke liye parityAga kara diyA, kaI to pakke jaina zraddhAlu bana gaye / bambaI meM prathama bAra cAturmAsa karake Apane hI satiyoM ke liye baMbaI kA dvAra khulA kiyA thaa| ApakA saMyamI jIvana atyanta nirmala rahA / guNagrAhitA, saralatA, zAMti aura udAratA ke kAraNa Apa sabakI zraddhA pAtra thIM, namratA itanI thI ki choTe se choTe saMta ke sAtha bhI dharmacarcA aura bhadra vyavahAra karatI thiiN| Apane jainadharma ke pracAra meM mahatvapUrNa yoga pradAna kiyA hai| phAlguna zu. 4 saM. 1996 ke dina saMthArA ke sAtha Apane AyuSya pUrNa kiyaa| ApakI 15 ziSyAe~ huI haiM- zrI suganakuMvarajI (saM. 1970), zrI candrakuMvara jI (saM. 1973), zrI jasakuMvarajI (saM. 1974) zrI zAMtikuMvarajI, zrI sirekuMvarajI (saM. 1979-94), zrI sUrajakuMvarajI (saM. 1993 ), zrI vinayakuMvarajI (saM. 1981), zrI badAmakuMvarajI (saM. 1983) zrI 56. R. saM. i., pR. 324 57. R. saM. i., pR. 367 - 554
Page #617
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ lAbhakuMvarajI (saM. 1985), zrI ramaNIkakuMvarajI (saM. 1989), zrI sajjanakuMvarajI (saM. 1991) zrI candanabAlAjI, zrI ujjavalakumArIjI (saM. 1991) zrI gulAbakuMvarajI (saM. 1992), zrI mANakuMvarajI (saM. 1993)58 6.3.1.33 pravartinI zrI hagAmakuMvarajI (saM. 1960-svargastha) pratApagar3ha (rAja.) ke zrI mANakacaMdajI caMDAliyA va amRtabAI kI ye AtmajA thiiN| mAloTa nivAsI gulAbacaMdajI koThArI ke sAtha alpakAla kA vaivAhika saMbaMdha rhaa| saMvat 1960 meM zrI kAsAjI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| Apa sAhasI, bhadrapariNAmI evaM viduSI sAdhvI thiiN| mAlavA, mevAr3a, vAgar3a, varAra, ma. pra. jhArDA Adi aise pradezoM meM Apane vicaraNa kara dharmapracAra kiyA, jahAM saMta-satiyoM kA AvAgamana nahIM hotA thA, saM. 1987 ke RSi saMpradAya ke satI sammelana meM Apa 'pravartinI pada' se alaMkRta kI giiN| Apa kI nau viduSI ziSyAe~ huIM haiMzrI najarakuMvarajI, zrI choTe hagAma kuMvarajI, zrI kesarajI, zrI hulAsakuMvarajI, zrI kastUrAMjI, zrI dAkhAjI, zrI jAnakuMvarajI, zrI suMdarakuMvarajI, zrI nndkuNvrjii|" 6.3.1.34 pravartinI zrI rAjakuMvarajI (saM. 1962-svargastha) ApakA janma vAMborI (ahamadanagara) nivAsI zrImAn candanamalajI mUthA ke yahAM tathA vivAha pUnA nivAsI zrI ratanacaMdajI muNota ke sAtha huaa| saM. 1962 mArgazIrSa zu. 3 ko zrI ratnaRSijI ma. ke mukhAraviMda se ApakI dIkSA ghor3anadI meM huI, Apa zrI rAmakuMvarajI kI ziSyA bniiN| Apa bar3I hI suzIla, saralasvabhAvI, sevAbhAvI AtmArthinI sAdhvIjI thiiN| saM. 2005 ko ghor3anadI meM AcArya AnaMdaRSijI dvArA Apa pravartinI pada se alaMkRta kI gii| 6.3.1.35 zrI zAMtikuMvarajI (saM. 1962 se 67 ke madhya) Apa bAmborI nivAsI zrI sarUpacaMdajI kI suputrI thiiN| laghuvaya meM hI Apane zrI rAjakuMvarajI ma. ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| Apane zAstrajJAna ke atirikta laghusiddhAnkaumudI bhI kaMThastha kii| ataH saMskRta sAhitya kA Apako acchA abhyAsa thaa| ApakI prakRti atyaMta komala, sarala aura zAMta thii| sadA jJAna-dhyAna meM lIna, sAMsArika vArtAlApa se udAsIna rahA karatI thiiN| vastutaH Apa AtmArthinI sAdhvI thiiN| prabhAvazAlI pravacanoM dvArA Apane apane dharma kI khUba prabhAvanA kI thii| 6.3.1.36 zrI rAyakuMvarajI ( - saM. 1985) __ Apane zrI naMdUjI mahAsatI se dIkSA grahaNa kii| saM. 1984 meM bImAra ho jAne para koparagAMva meM zrI amolaka RSi jI mahArAja ke zrI mukha se 43 dina ke saMthAre ke sAtha caitra zu. 4 saM. 1985 meM svargastha huiiN| Apake saMthAre se tapa-tyAga evaM dharma kI mahatI prabhAvanA huii| ApakI dIkSA saM. 1954 se 1963 ke madhya kisI varSa huI thii|62 58. R. saM. i., pR. 286 59. R. saM. i., pR. 349 60. R. saM. i., pR. 394 61 R. i., pR. 316 62. R. saM. i., pR. 353 555
Page #618
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 6.3.1.37 zrI varajUjI (saM. 1967 se pUrva) ApakA janma mAlavA meM huaa| zrI jar3AvakuMvarajI mahArAja ke pAsa utkRSTa vairAgya bhAva se Apa dIkSita huii| Apa viduSI sAdhvI thIM, mAlavA ke choTe-choTe prAntoM meM vicaraNa kara Apane jinavANI kI varSA kI, tathA kaiyoM ke jIvana pavitra banAye, ApakI vANI meM mAdhurya-rasa jharatA thaa| ApakI ziSyA zrI sirekuMvarajI huiiN| 6.3.1.38 zrI sirekuMvarajI (saM. 1967 - svargastha) ApakA janma ninora (pratApagar3ha) ke zrI rAmalAlajI boharA ke yahAM jyeSTha zu. 9 saM. 1958 meM huaa| karIba nau varSa kI umra meM saM. 1967 phAlAna za. 7 ko ujjaina me paMDita zrI amIRSi jI mahArAja evaM paMDitA zrI kAsAjI ma. kI upasthita meM dIkSA aMgIkAra kara Apa zrI varajU jI ma. kI ziSyA bniiN| Apane laghuvaya meM hI dazavaikAlika, uttarAdhyayana, nandI sUtra, va sukhavipAka zabdArtha sahita kaMThastha kiye| hiMdI, saMskRta, UrdU bhASAoM kA jJAna evaM 26 zAstroM kA vAcana kiyaa| Apa svabhAva se zAMta aura vinIta thI, vyAkhyAna, sarasa rocaka va madhura thaa| ApakI tIna ziSyAe~ huIM-zrI gumAnakuMvarajI, zrI hulAsakuMvarajI zrI gulaabkuNvrjii|64 6.3.1.39 zrI lachamAMjI (saM. 1969 - svargastha) ApakA janma saM. 1954 meM kAlUkher3A (mAlavA) nivAsI rAjapUta saradAra zrI kizanA jI havaladAra ke yahAM huA, 7 varSa meM vivAha aura chaha mAsa kI vaidhavya sthiti meM virakta hokara Apane saM. 1969 mArgazIrSa kR. 2 ke dina jAvarA meM zrI catarakaMvarajI ke pAsa dIkSA lii| Apane saMskRta, prAkRta, hiMdI, UrdU, phArasI kA adhyayana kiyaa| zAstrIya jJAna bhI acchA thA, kaMTha madhura hone se zrotA maMtramugdha hokara pravacana evaM gItoM kA zravaNa karate the| vividha prAntoM meM vicaraNa kara Apane jainadharma kI prabhAvanA kii| ApakI eka ziSyA zrI zAMtikuMvarajI dhUliyA meM dIkSita huiiN| 6.3.1.40 zrI amRtakuMvarajI (saM. 1974-2006) Apa pratApagar3ha nivAsI mUrtipUjaka AmnAya ke zrImAn bAlacaMdajI maMDAvata kI putrI thiiN| zrI kAsAjI ma. ke saMparka se vairAgya kA bIja aMkurita hone para mahAvIra jayaMti ke zubha dina saM. 1974 pratApagar3ha meM zrI kAsAjI ke zrImukha se dIkSita hokara zrI jar3AvakuMvarajI kI ziSyA bniiN| ApakA svabhAva atyaMta sarala aura bhadra thA, zAstrIya jJAna bhI acchA thA, rocaka zailI meM Apake pravacanoM kA prabhAva zrotAoM para hRdaya-sparzI hotA thA, mAlavA, vidarbha, khAnadeza, madhyapradeza, dakSiNa meM ApakA adhika vicaraNa huA, aMta meM caitra zu. 9 saM. 2006 ko manamAr3a meM ApakA svargavAsa huaa| ApakI 11 ziSyAe~ huI- zrI kaMcanakuMvarajI, zrI rAjAjI, zrI sonAjI, zrI phUlakuMvarajI, zrI kesarajI, zrI cAMdakuMvarajI, zrI rAdhAjI, zrI jayakuMvarajI, zrI ajitakuMvarajI, zrI vimalakuMvarajI, zrI vllbhkuNvrjii| 63. R. saM. i., pR. 299 64. R. saM. i., pR. 415 65. R. saM. i., 416 66. R. saM. i., pR. 293
Page #619
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.3.1.41 mahAryA zrI AnandakuMvarajI (saM. 1979-svargastha) ___ Apa jAti se brAhmaNa zrI lAdhUrAmajI ratnapurI pAMDeya kI dharmapatnI ratanabAI kI kukSi se paidA huii| saM. 1979 ko 19 varSa kI Ayu meM zrI raMbhAjI ke pAsa Apa dIkSita huiiN| ApakI sevAbhAvanA prazaMsanIya thI, zrI rAyakuMvarajI ko unakI sakhta bImArI kI hAlata meM 13 ki. mI. taka puNatAMbA se koparagAMva taka kaMdhe para uThAkara laaiiN| Apa atyaMta nirbhIka evaM sAhasI bhI thiiN| Apane aneka parivAroM ko sthAnakavAsI saMpradAya kI zraddhA se jor3A thaa| koparagAMva meM Apako sarpa ne Dasa liyA, viSApahAra chaMda aura bhaktAmara stotra ke 42 veM padya kA pATha karane se ApakA jahara utara gyaa| jainadharma kA yaha pratyakSa prabhAva dekhakara vahA~ upasthita eka kasAI (gulAbabhAI) ne apanA kasAI kA dhaMdhA chor3a diyA, vaha bhUse kA vyApAra karane lgaa| Apane rAyacUra, baiMgalora, mahArASTra Adi meM khUba dharma kI prabhAvanA kii| ApakI pAMca ziSyAe~ huI -zrI sajjanakuMvarajI, zrI harSakuMvarajI, zrI puSpakuMvarajI, zrI madanakuMvarajI, zrI vllbhkuNvrjii|| 6.3.1.42 zrI vinayakuMvarajI (saM. 1981 svargastha) sindUraNI nivAsI zrI cunnIlAlajI lalavANI ke yahAM saM. 1964 ko Apane janma grahaNa kiyaa| vivAha ke pazcAt virakta hokara mAgha kR. 9 saM. 1981 ko jalagAMva meM 18 varSa kI umra meM zrI rAjakuMvarajI ke pAsa dIkSA grahaNa kii| Apane zAstrajJAna ke sAtha laghukaumudI, hiMdI, gujarAtI, marAThI, UrdU bhASAoM kA bhI abhyAsa kiyaa| gaMbhIratA, vinamratA, saralatA evaM samayasUcakatA ApakI prazaMsanIya vizeSatA thii| pravartinIjI zrI rAjakuMvarajI ke pratyeka kArya meM ApakA pUrNa sahayoga rahatA thaa| ApakA pravacana madhura aura gaMbhIra thaa| mahArASTra meM vicarakara Apane dharma kI khUba prabhAvanA kii| 6.3.1.43 pravartinI zrI sAyarakaMvarajI (saM. 1981-2001 ke pazcAt ) jetAraNa (mAkhAr3a) nivAsI zrImAn kuMdanamalajI boharA kI dharmapatnI zrI zreyakuMvarabAI kI kukSi se saM. 1958 kArtika kR. 13 ke dina ApakA janma huaa| sikandarAbAda nivAsI zrI sugAlacaMdajI makAnA ke sAtha vivAha evaM 3 varSa bAda vaidhavya ne inheM virakti kI ora mor3a diyaa| pU. amolakaRSijI ma. ke mukhAravinda se miri (ahamadanagara) meM dIkSA lekara zrI naMdUjI kI ziSyA bniiN| Apane kaI sUtra, stoka, cauDhAliyA va karIba 500 stavana, padya, saiMkar3oM savaiye Adi kaMThastha kiye| vyaktitva itanA prabhAvazAlI thA ki aneka kuvyasanI logoM ne mAMsa, madirA, jUA Adi kA tyAga kara diyaa| dakSiNa kI bhUmi meM khUba dharmapracAra kara saM. 2001 meM pravartinI pada se suzobhita hue| dhArmika saMsthAoM ke prati Apake mana meM bahuta sadbhAvanA thii| ApakI 6 ziSyAe~ huI-zrI sonAjI, sumatikuMvarajI, padmakaMvarajI, pArasakuMvarajI, zrI darzanakuMvarajI, zrI indrkuvNrjii| 6.3.1.44 zrI vallabhakaMvarajI (saM. 1983-svargastha) Apa zAjApura nivAsI motIlAlajI koThArI kI putrI thIM, saM. 1968 meM ApakA janma huA, 11 varSa kI vaya 67. R. saM. i.. pR. 407 68. R. saM. i., pR. 383 69. R. saM. i., pR. 355
Page #620
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa meM vivAha evaM 12 varSa kI umra meM vidhavA ho jAne para saM. 1983 AsAr3ha zu. 5 ko pravartinI ratanakaMvarajI ke pAsa zAjApura meM hI dIkSita huiiN| ApakI buddhi nirmala va smaraNazakti tIvra hone se svalpAvadhi meM hI hiMdI, saMskRta prAkRta, UrdU, arabI, phArasI, aMgrejI Adi bhASAyI jJAna ke sAtha zAstrIya jJAna kA bhI adhyayana kiyaa| Apa viduSI hotI huI bhI namra, sarala va zAMta thIM, Apake pravacana vidvattApUrNa evaM rocaka hote the, zAjApura meM Apake upadeza se saM. 2011 meM jaina pAThazAlA kI sthApanA huI, Apane udayapura, jodhapura, bIkAnera, ratalAma, pUnA, nagara, khAnadeza Adi bar3e-bar3e zaharoM meM Ama vyAkhyAna bhI kiye| 6.3.1.45 zrI zrImatIjI (saM. 1988 - svargastha) vakhatagar3ha (ma. pra.) nivAsI caMpAlAlajI ke yahAM saM. 1967 meM ApakA janma huA, aura vivAha nAgadA nivAsI zrI bastImalajI surANA se huaa| zrI pravartinI ratanakaMvarajI se vairAgya hokara khAcaroda meM saM. 1988 mArgazIrSa kRSNA 5 ke dina dIkSA grahaNa kii| Apane hiMdI, saMskRta prAkRta kA acchA abhyAsa kiyA, pAtharDI borDa se 'prabhAkara' kI parIkSA dii| jJAna ke sAtha viziSTa tapArAdhanA Apake jIvana kA lakSya rahA, upavAsa, bele. tele, pacole to Apa karatI hI rahatI thIM, kiMtu 8, 15, 17, 19, 21, 29 dina kI tapasyA bhI kii| Apa sevAbhAvI, zAMta, catura aura AtmArthinI thiiN| 6.3.1.46 pravartinI zrI ujjavalakumArIjI (saM. 1991-2034) bhavya evaM AkarSaka vyaktitva kI dhanI mahAsatI zrI ujjavalakumArIjI kA janma saMvat 1975 baravAlA (saurASTra) meM zrI mAdhavajI bhAI DagalI kI dharmapatnI zrI caMcalabahana kI kukSi se huaa| zrI rAjakuMvarajI ma. ke sadupadeza se saMsAra kI anityatA aura asAratA ko jAnakara ApakI mAtAjI jo 'ratnaciMtAmaNi kanyAzAlA, ghATakopara bambaI' meM adhyApikA pada para thIM, unake sAtha saM. 1991 kI akSaya tRtIyA ke dina karamAlA meM zrI AnaMdaRSijI ma. ke zrImukha se dIkSA aMgIkAra kii| dIkSA ke pazcAt AtmArthI muni zrI mohanaRSijI mahArAja ne Apako vyAkaraNa, sAhitya, darzana, jainAgama Adi kA gaMbhIra aura vizada adhyayana krvaayaa| vizva kavi zrI ravIndranAtha ThAkura ke sAhitya kA bhI Apane khUba paryAlocana kiyaa| Apa pAMca bhASAoM-hiMdI, gujarAtI, saMskRta prAkRta aura aMgrejI meM dhArApravAha pravacana karatI thIM, ApakA pANDitya vyApaka aura talasparzI thaa| vicAroM meM krAMnti aura AcaraNa meM sudhAra kA zaMkhanAda thaa| mahAtmA gAMdhIjI se ApakA kaI bAra milApa huaa| gAMdhIjI Apase dharmacarcA karate samaya na kisI anya se bheMTa karate aura na maunavrata kA pAlana karate, ve kahate the, maiMne vizvazAMti ke liye mauna lI Apase carcA karate hue mujha ArAma milatA hai| ye carcAeM 'gAMdhI ujjavala vArtAlApa' pustaka meM saMkalita haiN| bambaI ke pradhAna saciva bAlA sAhaba khera ne Apake pravacanoM ko sunakara kahA-'prAcInakAla meM brahmavAdinI striyA~ huA karatI thIM, Aja jaina samAja meM vaha svarUpa mujhe mahAsatIjI meM parilakSita hotA hai|' zrotAvRnda ApakI vidvattA evaM viSaya nirUpaNazailI kI bhUri-bhUri prazaMsA karate the| Apake katipaya pravacana 'ujjavala vANI' bhAga 1-2, jIvanadharma tathA 'zrAvaka dharma' pustaka meM saMgrahita haiN| aMta samaya Apa prajJAcakSu ke rUpa meM kaI varSoM taka ahamadanagara meM sthiravAsinI rahIM, saM. 2034 meM ApakA svargavAsa ahamadanagara meM huaa| 70. R. saM. i., pR. 301 71. R. saM. i., pR. 288 72. R. saM. i., pR. 289 558
Page #621
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.3.1.47 zrI sumatikuMvarajI mahAryA (saM. 1992 se vartamAna) ApakA janma ghor3anadI nivAsI zrImAn hastImalajI dugar3a kI dharmapatnI hulAsAbAI kI ratnakukSi se saM. 1973 meM huaa| vivAha ke 18 mAsa pazcAt pati mohanalAlajI bhaNasAlI kA svargavAsa hone para saM. 1992 poSa zu. 2 ko Apane zrI rAmakuMvarajI kI ziSyA zrI jasakuMvarajI, zrI raMbhAjI ke pAsa dIkSA aMgIkAra krlii| Apa Agama, darzana, nyAya, vyAkaraNa saMskRta, prAkRta Adi kI viziSTa jJAtA haiN| vidhavA bahanoM, parityaktA yA pIr3ita bahanoM va kanyAoM kI zikSA vyavasthA meM Apa sadA sajaga rahakara samAja ko prerita karatI haiN| Apane aneka saMsthAe~ va upAzraya khaDe karavAye. aneka saMghoM ke pArasparika saMgharSa mittaaye| Apake gurU AcArya AnandaRSijI haiM, unase hI dIkSA-zikSA evaM saMskAra prApta hue haiN| Apa unakI atyaMta kRpApAtra evaM dAMye hAtha ke rUpa meM rahI haiN| dhArmika parIkSA borDa pAtharDI ke Adyanta nirmANa kA zreya Apako hI hai| ghor3anadI meM pAMjarApola, tiloka pAramArthika saMsthA, upAzraya evaM pustakAlaya, tiloka zatAbdI graMtha kA prakAzana Adi meM bhI mUla preraNA ApakI rahI hai| Apane samAja meM vyApta aneka kuprathAoM ko dUra karane kA prayAsa kiyaa| san 1950 taka vidhavA bahanoM ko gahare lAla yA kAle kapar3e pahanane hote the, apanI sarala subodha upadeza zailI se Apane use samUla naSTa krvaayaa| usa samaya mAtAeM, bahaneM pravacana sunane ke liye pravacana haoNla meM parde meM baiThatI thI use bhI Apane dUra krvaayaa| itanA hI nahIM, pratyeka kSetra meM mahilA maMDala sthApita karake mahilAoM ko jAgaraNa kI dizA dii| muMbaI meM cAturmAsa karake sAdhviyoM ke liye muMbaI nagarI ke baMda dvAroM ko san 1956 meM sarvaprathama Apane hI khole| Apa hajAroM mIla kA vihAra kara hara sAdha sammelana meM paMhacI aura sAdhuoM ke ekAdhikAra ko tor3akara sAdhviyoM kA mahatva sthApita krvaayaa| mahilAoM ko caupAI sunAne ke bajAya jJAnArjana hetu prerita karanA, unameM jAgaraNa lAnA ApakI karUNA kA yaha eka sahaja rUpa rahA haiN| san 2004 meM ApakA 80vAM janmotsava AcArya caMdanAjI ke sAnnidhya meM vIrAyatana (rAjagRhI) ke prAMgaNa meM manAyA gyaa| isa prakAra jaina samAja meM ApakI gauravagAthA cirasmaraNIya rhegii| vartamAna meM Apa evaM ApakA ziSyA parivAra svataMtra saMgha ke rUpa meM vIrAyatana rAjagRha meM zAsana kI prabhAvanA kara rahA hai|' 6.3.1.48 zrI amRtakuMvarajI (saM. 1992-svargastha) vi. saM. 1975 meM grAma canholI (pUnA) nivAsI seTha pUnamacaMdajI surANA ke yahAM ApakA janma tathA zrI navalamalajI khiMvesarA ke putra zrI jIvarAjajI ke sAtha vivAha huaa| pravartinI zrI zAMtikuMvarajI ke sadupadeza se mAgha zu. 7 saM. 1992 ko carolI meM hI zrI AnaMdaRSijI mahArAja ke zrImukha se ApakI dIkSA huii| dIkSA prasaMga para zrI tArAcaMdajI ma. ThANA 5 bhI upasthita the| ApakI buddhi atyaMta prakhara thI, saMskRta bhASA ke karIba 1000 zloka artha sahita kaMThastha the| pAtharDI borDa se 'prabhAkara', 'zAstrI' kI parIkSA urtINa kii| Apa prakRti se zAMta va sarala thIM, pravacana madhura va prabhAvazAlI thA, satata jJAna pipAsu prakRti rhii| 73. (ka) R. saM. i.. pR. 360 (kha) DaoN. zrI dharmazIlAjI se prApta sAmagrI ke AdhAra para 74. (ka) R. saM. i., pR. 331 (kha) amarabhAratI patrikA, san 2003 janavarI-pharavarI aMka 559
Page #622
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 6.3.1.49 zrI sajjanakuMvarajI (saM. 1992-svargastha) ___ bArzI (solApura) nivAsI zrImAn AnandarAmajI caturamUthA kI Apa suputrI tathA ciMcavar3a nivAsI zrI borIdAsajI saMcetI kI putravadhu thIM, alpakAla meM hI pativiyoga ke pazcAt Apako tattva kI prApti huI. saM. 1992 phAlguna kRSNA 11 ko zrI AnandaRSijI ma. sA. ke zrImukha se pUnA meM dIkSA aMgIkAra kara zrI AnandakuMvarajI kI ziSyA bniiN| Apane paMDita rAjadhArI tripAThI jI se saMskRta-prAkRta tathA zAstroM kA acchA abhyAsa kiyaa| ApakA vyAkhyAna bhI prabhAvaka thA, Apane prAyaH pUnA, solApura, karNATaka meM vicaraNa kara dharma kA khUba udyota kiyaa| pUnA meM saM. 2012 ko zrI zAMtikuMvarajI ko dIkSita kiyaa| 6.3.1.50 zrI pAnakaMvarajI (saM. 1993-svargastha) Apa zAjApura nivAsI zrI hukmIcaMdajI kI putrI evaM kAnar3a nivAsI zrI devabakSajI kI dharmapatnI thiiN| pravartinI zrI ratanakaMvarajI ke pAsa saMvat 1993 mAgha kR. 5 ko bhusAvala meM pUjya zrI devajI RSi jI se dIkSA pATha pddh'aa| Apa hiMdI, saMskRta, stoka va zAstroM kI acchI jJAtA thIM, phuTakara upavAsa Adi ke sAtha 9, 11, 17, 19, 21 upavAsa bhI kiye, Apa zAMta svabhAvI AtmArthinI sAdhvI thiiN| ApakA svargavAsa lagabhaga 96 varSa kI avasthA meM zAjApura meM huaa| Apa DaoN. sAgaramalajI jaina kI dAdIjI thii| 6.3.1.51 zrI dayAkuMvarajI (saM. 2000-svargastha) ApakA janma cAMdurabAjAra (barAra) meM AsAr3ha zu. 13 saM. 1974 meM zrI AsakaraNajI chAjer3a ke yahAM tathA vivAha nAgaura nivAsI zrI nemicandrajI surANA se huaa| vaizAkha kR. 13 saM. 2000 ko cAMdurabAjAra meM dIkSA grahaNa kara zrI hulAsakaMvarajI kI nezrAya meM ziSyA bniiN| ApakI prakRti bahuta hI komala tathA sarala thI, nirantara nUtana jJAnArjana hetu prayatnazIla rhiiN| zAstrIya jJAna ke sAtha hindI, saMskRta, prAkRta bhASAoM kA bhI Apane acchA abhyAsa kiyaa|" 6.3.1.52 pravartinI zrI indrakuMvarajI ApakI janmabhUmi kuDagAMva (ahamadanagara) thI, Apa ATha varSa kI umra se hI viraktA banakara dauMDa meM zrI candrakuMvarajI ke pAsa dIkSita huii| Apane Agama jJAna va saMskRta prAkRta Adi kA acchA jJAna prApta kiyA, aneka se ApakA pravacana bhI prabhAvazAlI va rocaka hotA thaa| saMvata 2002 panA meM AtmArthI zrI mohanaRSijI mahArAja ne Apako 'pravartinI' pada se alaMkRta kiyaa| Apane jainadharma kI khUba prabhAvanA kii| bhASAoM para 6.3.1.53 pravartinI zrI pramodasudhAjI (saM. 2005-2060) mahAsatI zrI pramodasudhAjI kA janma vijayAdazamI ke zubha dina ghor3anadI (mahArASTra) meM pitA zrImAn cAMdamalajI copar3A evaM mAtA sau. pyArIbAI kI kukSi se huaa| 13 janavarI san 1948 ko ghor3anadI meM hI zrI 75. R. saM. i., pR. 329 76. R. saM. i., pR. 385 77. R. saM. i.. pR. 290 78. R. saM. i., pR. 419 560
Page #623
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ mohanaRSijI ma. ke mukhAravinda se bhAgavatI dIkSA aMgIkAra kara Apa mahAsatI zrI ujjavalakumArIjI kI ziSyA bniiN| Apake antarmAnasa meM jJAna saMskAroM kA siMcana karane meM vinayakuMvarajI mahAsatIjI kA bhI pUrNa yoga rahA hai| ApameM saralatA udAratA evaM vANI meM atyadhika madhuratA kA saMgama hai| hindI, marAThI, gujarAtI, aMgrejI, saMskRta Adi bhASAoM para ApakA prabhutva hai| Apake cuMbakIya vyaktitva se AkarSita hokara 21 mumukSu kanyAeM saMyama sAdhanA meM agrasara huI haiN| Apane jahAM bhI cAturmAsa kiye, vahA~ loka maMgalakArI zivira, svadharmI sahAyatA evaM zikSaNa hetu phaMDa, dhArmika zivira Adi janopayogI vividha kArya hue| san 1994 meM Apako mahArASTra pravartinI pada pradAna kiyA gyaa| 9 varSoM taka isa pada kA kuzalatA pUrvaka nirvAha kara san 2003 meM Apa devalokavAsinI ho gii| ApakI smati meM zrI vinaya ujjavala bhAratamAtA pramodasadhAjI mahArAja bahauddezIya saMsthA evaM patha sarakSA saMgaThana kI sthApanA ApakI ziSyA DaoN. sAdhvI priyadarzanAjI ke mArgadarzana meM huI hai| ApakI anya ziSyAoM meM zrI divyadarzanAjI, samyakdarzanAjI, satyaprabhAjI, vizvadarzanAjI Adi pramukha haiN| 6.3.1.54 AcArya zrI candanAjI (saM. 2009-vartamAna) ___pUnA jile ke cAsakamAna nivAsI zrImAn mANakacaMdajI kaTAriyA kI dharmapatnI zrI premakuMvarabAI kI kukSi se saM. 1995 meM janma liyaa| vairAgya avasthA meM hI 900 mIla kI paidala yAtrA kara gulAbapurA (rAja.) meM AcArya zrI AnaMdaRSijI ke mukhAravinda se caitra zu. 2 saM. 2009 ko dIkSA grahaNa kara, Apa zrI sumatikuMvarajI kI ziSyA bniiN| ApakI buddhi tIvra aura nirmala thI, dhAraNAzakti bhI acchI hone se zIghra hI sabhI Agama, nyAya, tarka, vyAkaraNa, bhASA jJAna Adi kA adhyayana kara liyaa| jaina siddhAntAcArya evaM darzanAcArya jaisI uccakoTi kI parIkSAe~ bhI dii| isa daurAna 12 varSa taka mauna adhyayana kiyA, AyaMbila kA varSItapa evaM mAsakSamaNa jaisI utkRSTa tapasyAe~ bhI kii| pragatizIla vicAroM kI dhanI AcArya candanAjI 1973 I. se bhagavAna mahAvIra kI samavasaraNa bhUmi rAjagRha meM 'vIrAyatana' kI parikalpanA ko sAkAra rUpa dekara pallavita aura puSpita karane upAdhyAya amaramunijI mahArAja kI preraNA se jur3I aura tabhI se vAhana vihAriNI hone se RSi saMpradAya evaM zramaNa-saMgha se inakA saMbaMdha vicchinna ho gyaa| vIrAyatana kI bhUmi para inhoMne zikSA evaM sevA se saMbaMdhita aneka loka maMgalakArI kArya kiye| AdivAsI baccoM ko zikSA-saMskAra dene hetu 'vIrAyatana zikSA niketana vidyAlaya' kI sthApanA kI, netra jyoti sevA maMdiram' ke mAdhyama se Ajataka 6.5 lAkha rogiyoM ke AMkhoM kI jAMca tathA zalya cikitsA ho cakI hai. poliyo evaM daMta-cikitsA ke kArya bhI hote haiM. isa ni:zalka sevA se pratilAbhita jana zarAba. zikAra. mAMsAhAra. bali Adi kA bhI tyAga karate haiN| Apa dvArA sthApita 'brAhmI kalA maMdira' itihAsa. saMskati aura dharma kA samela hai. to 'jJAnAJjali' meM mahatvapUrNa graMthoM kA saMkalana hai, 'amarasarvatobhadram' nAma se dhyAna-kendra bhI prasthApita huA hai| tArkika zodhapUrNa adhyayana hetu 'caMdanA vidyApITha' laMdana, keniyA, amerikA aura apriphrakA meM sthApita huA hai| jakhaniyA tathA rUdrANI meM vIrAyatana vidyApITha, lachuvAr3a tathA pAvApurI meM 'tIrthaMkara mahAvIra vidyA maMdira, navala vIrAyatana (pUnA) Adi saMsthAe~ caMdanAjI ke nirdezana meM satata gatizIla haiN| ApakI yogyatA, vidvattA evaM bRhad stara para kiye jAne vAle racanAtmaka kAryoM kA mUlyAMkana kara 26 janavarI 1987 meM 79. R. saM. i., pR. 382 80. (ka) R. saM. i., 363 (kha) DaoN. zrI priyadarzanAjI se prApta sAmagrI ke AdhAra para
Page #624
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa krAntadRSTA upAdhyAya amaramunijI ne sahasroM varSoM se calI AI ekamAtra purUSAdhikRta mahimAzAlI 'AcArya pada' se sAdhvI zrI candanAjI ko alaMkRta kara jaina itihAsa meM eka abhUtapUrva mor3a diyA hai, unakA yaha kArya zatAbdiyoM se calI A rahI sAmAjika vyavasthA ke liye gaharI cunautI hai| isa pada ko prApta karane ke pazcAt caMdanAjI kI 'jinazAsanonnatikarA' kSamatA meM nizcaya hI abhivRddhi huI hai| AcArya pada se alaMkRta hone ke pazcAt ve 1993 meM vizvadharma saMsada meM jainadarzana ke pratinidhi ke rUpa meM zikAgoM meM AmaMtrita huiiN| vahA~ bhI bhArata-amerikA ke madhya setu kA kArya kare aisI 'vIrAyatana inTaranezanala' saMgha kI sthApanA kii| san 2000 meM vinAzakArI bhUkampa ke samaya aMjAra, bhuja, Adi sthAnoM para 'vIrAyatana vidyApITha' kI sthApanA kI, muphta kampyUTara ejukezana prAraMbha kiye| ApakI karUNA, mAnavasevA kI bhAvanA se prabhAvita hokara madrAsa kI suprasiddha saMsthA 'bhagavAna mahAvIra phAuNDezana' ne prathama puraskAra se sammAnita kiyaa| 28 pharavarI 2003 ko unheM 'zrImatI rAjamatI pATIla jana sevA puraskAra' bhI pradAna kiyA / " eka jaina sAdhvI kA itane vizada stara para racanAtmaka kArya karanA eka mahanIya upalabdhi hai| Apa vAhana-vihArI jaina sAdhvI haiN| vartamAna meM Apa eka bRhad svatantra saMgha kI saMcAlikA haiM, jisameM suzikSita, DaoNkTara, prazAsaka evaM iMjiniyara ziSyAe~ haiN| prativarSa amerikA, nyUjarsI, nyUyArka, merIlaiMDa, lAMsa enjelisa, sainaphrAMsisko, zikAgo, eTalANTA AsTreliyA Adi sthAnoM para jAkara bhagavAna mahAvIra ke saMdeza ko videzoM meM pahuMcAne kA kArya kara rahI haiN| AcArya caMdanAjI kI vartamAna meM 10 ziSyAe~ haiM, unake nAma aura dIkSA tithi nimna hai - ( 1 ) zrI cetanAjI - 13 mArca 1973 (2) zrI vibhAjI - 10 mArca 1978, (3) zrI zubham jI - 10 mArca 1978 (4) zrI zrutijI - 28 akTUbara 1985 (5) zrI zilApIjI -23 akTUbara 1991, (6) zrI saMprajJAjI - 11 akTUbara 1992 (7) zrI sumedhAjI- 26 pharavarI 2000, (8) zrI rohiNIjI-20 akTubara 2002, (9) zrI somAjI- 20 akTUbara 2002, (10) sAdhvI zrIjI -20 akTubara 2002 DaoN. sAdhvI saMprajJAjI ne " jainadharma kI aitihAsika evaM sAMskRtika pRSThabhUmi meM rAjagRha" viSaya para zodha prabaMdha likhakara magadha vizvavidyAlaya bodhagayA, vihAra se pI. eca. DI. kI upAdhi prApta kI hai| AcArya caMdanAjI ke vicAra evaM unake vividha kAryakrama Adi amara bhAratI mAsika patrikA meM prakAzita hote haiN| 82 6.3.1.55 DaoN. zrI jJAnaprabhAjI (saM. 2015 se vartamAna) Apa lalavANI parivAra kI kanyA haiN| mahAsatI ujjavala kumArI jI ke pAsa 1 maI 1958 ko ahamadanagara meM ApakI dIkSA huii| Apane pAtharDI borDa se jaina siddhAnta zAstrI kara Agama, nyAya, saMskRta prAkRta meM gahana vidvattA prApta kii| Apa hiMdI meM sAhityaratna, philosaoNphI meM ema. e. haiM, pUnA vizvavidyAlaya se 'jaina darzana meM jIvatattva' viSaya para san 1989 meM pI. eca. DI. kI upAdhi prApta kii| Apa agraNI viduSI sAdhvI haiM, varSoM se vibhinna kSetroM meM vihAra kara jana-jana meM dhArmika jAgRti paidA ho isake liye upAsikA yuvA bahu grupa nAsika, auraMgAbAda, jJAna yuvaka maMDala, caMdanabAlA mahilAmaMDala, ujjavala kanyA maMDale, AnaMda bAla maMDala, vinaya bAlikA maMDala (cennaI va rAyapura) Adi ke dvArA dharmonnati ke kArya kara rahI haiN| zrI AtmadarzanAjI, zrI puSpalatAjI, zrI pavitradarzanAjI, zrI supriyadarzanAjI, zrI niyamadarzanAjI ApakI ziSyAe~ haiN| 3 81. R. saM. i., pR. 345 82. sAdhvI zilApIjI, samaya kI paratoM meM, pR. 194 prakA. vIrAyatana rAjagRha nAlaMdA, bihAra, 1998 I. 83. AcArya zrI caMdanAjI se prApta sAmagrI ke AdhAra para 562
Page #625
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.3.1.56 DaoN. zrI dharmazIlAjI (saM. 2015 se vartamAna) ApakA janma 'kAnhUrapaThAra (mahA.) ke zrI rAmacaMdajI ziMgavI va mAtA kastUrIbAI ke yahAM huaa| saM. 2015 mRgazira zu. 11 ko AcArya AnandaRSijI ma. sA. ke zrImukha se ahamadanagara meM dIkSA aMgIkAra kara Apa zrI ujjavalakumArI jI kI ziSyA bniiN| Apa pUnA yunivarsiTI se ema. e. kI parIkSA meM 'sarvocca' sthAna prApta kara 'svarNa-padaka' se sammAnita huiiN| pUnA vidyApITha se hI Apane 'jainadarzana meM navatattva' viSaya para san 1977 meM pI. eca. DI. kI DigrI prApta kI, saMpUrNa jaina samAja meM Apa sarvaprathama pI. eca. DI. DigrI prApta sAdhvI haiN| pUnA vizvavidyAlaya meM bhI ApakA marAThI bhASA meM likhita ukta zodha prabandha sarvaprathama sthAna para aMkita hai| Apa hiMdI meM sAhityaratna, saMskRta meM kovida haiM, hiMdI, marAThI, gujarAtI, aMgrejI, saMskRta, pAliprAkRta Adi bhASAoM para ApakA asAdhAraNa prabhutva hai| Apake upadeza hRdaya-sparzI hote haiM, aneka loga ApakA pravacana zravaNa kara vyasana mukta evaM nirADambara jIvana jI rahe haiN| ApakI sadpreraNA se borIvalI kA jaina klinika, evaM ghATakopara kA hiMdU sabhA kA haoNspITala jo har3atAla ke kAraNa baMda par3A thA, vaha cAlU huaa| Apa agraNI sAdhvI haiM, pratyeka cAturmAsa meM mahilAoM, bahuoM va kanyAoM kI dharma jAgRti hetu maMDala, praznamaMca, vividha Arogya zivira Adi kA utsAha pUrvaka Ayojana karatI haiN| ApakA sAhitya-jaina darzana meM navatattva (hindI, marAThI, gujarAtI), navasmaraNa, Namo siddhANaM padaH samIkSAtmaka parizIlana, sAmAyika-pratikramaNa iMgliza sArtha Adi prakAzita haiN| ApakI tIna ziSyAe~ haiM-vivekazIlAjI, puNyazIlAjI, bhakti shiilaajii| ujjavala dharma sAhitya prakAzana TrasTa (muMbaI) kI Apa saMsthApikA haiN| 6.3.1.57 DaoN. zrI muktiprabhAjI (saM. 2016 se vartamAna) Apa AcArya AnandaRSijI mahArAja kI prajJAzIla viduSI sAdhvI haiN| ApakA janma san 1941 akTUbara 1 ko gujarAtI pratiSThita parivAra meM huaa| saMvat 2016 navaMbara 9 ko Apane zrI ujjavalakumArIjI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| jainadharma va darzana kA gahana adhyayana karate hue ujjaina vizvavidyAlaya se 'jaina darzana meM yoga' viSaya para pI. eca. DI. kI upAdhi prApta kii| ApakI maulika kRtiyAM haiM- yoga-prayoga kalyANamandira astitva kA muulyaaNkn| Apane anuyogapravartaka muni zrI kanhaiyAlAlajI 'kamala' ke mArgadarzana meM 'dravyAnuyoga evaM caraNAnuyoga' kA suMdara zailI meM saMpAdana kiyA hai| 5 DaoN. divyaprabhAjI, zrI darzanaprabhAjI, DaoN. anupamAjI, zrI yogasAdhanAjI, zrI apUrvasAdhanAjI, zrI uttamasAdhanAjI, zrI virati sAdhanAjI Adi 14 sAdhviyoM kA Apa netRtva kara rahI haiN| 6.3.1.58 DaoN. zrI priyadarzanAjI (saM. 2017 se vartamAna) Apa bhAratamAtA pravartinI zrI pramodasudhAjI kI saMsArapakSIyA laghu bhaginI haiM, vinayakuMvarajI mahAsatI se dharma saMskAra prApta hone para Apake vairAgya meM vRddhi huI, phalataH kArtika kRSNA 5 saM. 2017 ke zubha dina jalagAMva meM AcArya AnandaRSijI mahArAja ke zrImukha se dIkSA grahaNa kii| Apane pAtharDI borDa se jaina siddhAnta zAstrI kI parIkSA dekara Agama, saMskRta, prAkRta, nyAya Adi viSayoM meM nipuNatA prApta kii| pUnA vizvavidyAlaya dvArA 'jaina sAdhanA meM dhyAna yoga' viSaya para san 1986 meM pI. eca. DI. kI DIgrI evaM vikramazIlA hindI vidyApITha se san 84. zrI supriyadarzanAjI se prApta sAmagrI ke AdhAra para 85. sAdhvI zrI puNyazIlAjI se prApta sAmagrI ke AdhAra para 1563
Page #626
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bahada itihAsa 1998 meM navakAramaMtra para DI. liT kI upAdhi prApta kii| agraNI ke rUpa meM vicaraNa karate hue Apane sthAna-sthAna para bahumaMDala kanyAmaMDala Adi kI sthApanA kI hai, ApakI vidvattA evaM pratibhA se prabhAvita hokara pArzvanAtha vidyApITha zodhasaMsthAna banArasa ne Apako 'mahAprajJA' pada se alaMkRta kiyA hai|86 6.3.1.59 zrI prItisudhAjI (saM. 2018 se vartamAna) __jana jAgaraNa, jana kalyANa aura jIvadayA ke kAryoM meM satata saMlagna zrI prItisudhAjI jaina-ajaina samAja meM vANI bhUSaNa aura saMskAra bhAratI ke nAma se prakhyAta viduSI sAdhvI ratna hai| inakA janma mahArASTra ke eka choTe se grAma piMpalagAMva (basavaMta) meM saMvat 2000 agasta 1 ke dina zrI bhikamacaMdajI rAyasonI ke yahAM huaa| saMvat 2018 mArca 7 ko ye apanI mAtA zAMtAdevI ke sAtha piMpalagAMva meM hI dIkSita huiiN| inakI gurUNI zrI ujjavala kumArIjI thiiN| dIkSA ke pazcAt inhoMne sAhityaratna, jaina zAstrI tathA saMskRta zAstrI kI parIkSAe~ dI, sAtha hI sabhI dharmagraMthoM kA viziSTa adhyayana kiyaa| Atmadharma ke sAtha mAnavadharma kA mahattva pratisthApita karanA inakA mUla dhyeya rhaa| inake pravacana bhI sarasa, sarvagrAhI aura hRdayasparzI hote haiN| prAMtIya bhASAoM ke sammizraNa ke sAtha UrdU, aMgrejI Adi zabdoM va muhAvaroM kA puTa dekara jaba ye apanI madhura aura sadhI huI vANI se pravacana detI haiM, to logoM kI apAra bhIr3a AturatA pUrvaka sunane ke liye ikaTThI ho jAtI hai| inakI prabhAvotpAdaka girA kA Adara karate hue rAhatA, dhUliyA va jalagAMva meM iMgliza mIDiyama skUla, nAsika meM 'prItisudhAjI zikSaNa phaMDa' Adi cAlu hue| muMbaI ke devanAra katlakhAne meM jahA~ pratidina hajAroM jAnavara mauta ke ghATa utAre jAte the, vaha saMkhyA ghaTakara saiMkar3oM taka raha gii| inakI ojasvI vANI ke prabhAva se rAyapura meM 4500 jAnavaroM ko kasAI ke hAthoM se mukta karavA kara gozAlA meM lAyA gyaa| nAgapura, candrapura, akolA, vaNI Adi 12 sthAnoM para gorakSaNa saMsthAe~ sthApita huiiN| nArI jAgRti ke kSetra meM kaI mahilA sammelana inake sAnnidhya meM Ayojita hue aura lagabhaga 75 sthAnoM para 'suzIla bahu maMDala' bneN| aneka sthAnaka bhavanoM kA nirmANa kArya huaa| ahiMsA, zAkAhAra, vyasana mukti evaM vizva kalyANa ke saMdarbha meM samakAlIna lagabhaga sabhI dezasevakoM (rAjanetAoM) ke sAtha inakI carcA-vArtAe~ huI haiN| inake pravacanoM kA saMgraha 'saMskArapuSpa' meM tathA bhajanoM kA saMgraha 'prItipuSpa' ke nAma se prakAzita haiN| aneka vizeSatAoM kI saMgama prItisudhAjI vartamAna meM jayasmitAjI, vijayasmitAjI, madhusmitAjI, maMgalaprabhAjI, prItidarzanAjI Adi 14 ziSyAoM ke sAtha vicaraNa kara rahI haiN| 6.3.1.60 DaoN. zrI divyaprabhAjI (saM. 2023 se vartamAna) Apa DaoN. zrI muktiprabhAjI kI laghubhaginI haiM, Apane bhI san 1982 meM ujjaina vizvavidyAlaya se 'arihaMta' viSaya para pI. eca. DI. kI upAdhi prApta kii| Apa kI anya bhI maulika kRtiyAM - "divyadRSTA mahAvIra, bhaktAmara stotra: eka divya dRSTi, 'logassa sUtra' Adi prakAzita hai| Apa prakhara vyAkhyAtrI hai, kisI bhI viSaya kI sUkSmatA meM pahuMcakara usake samasta rahasyoM ko udghATita karane evaM unako abhivyakti dene meM Apa kuzala haiN|88 6.3.1.61 DaoN. zrI arUNaprabhAjI (saM. 2025 ) Apa mAlegAMva (mahA.) nivAsI zrImAn surajamalajI surANA evaM zrImatI badAmabAI surANA kI suputrI haiN| ApakI dIkSA 28 aprela 1968 akSaya tRtIyA ke zubha dina 'mirI' (ahamadanagara) meM AcArya samrAT zrI Ananda 85-90. paricaya-patra ke AdhAra para 564
Page #627
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ RSi jI mahArAja ke zrImukha se zrI ujjavalakumArIjI ke pAsa huii| Apa viduSI sAdhvI haiM, paMDita, vizArada Adi ke sAtha ema. e., pI. eca. DI. taka nipuNatA prApta kI hai| Apane 'zrI tilokaRSijI ma. sA. ke sAhitya kA samIkSAtmaka adhyayana' para zodha prabandha likhA hai, jo san 1999 meM muMbaI yunivarsiTI esa. ena. DI. TI. kaoNleja dvArA mAnya huA hai| 89 6.3.1.62 zrI snehaprabhA 'sumana' (saM. 2027 ) ApakA janma rAjasthAna ke bhaMDArI parivAra meM huA / vaizAkha zu. 2 saM. 2027 meM beMDara surApura (karnATaka) meM mahAsthavirA zrI candrakaMvarajI mahArAja kI ziSyA zrI indrakaMvarajI ke pAsa dIkSA grahaNa kii| Apane jaina AgamoM ke sAtha itara dharmoM kA bhI gahana adhyayana kiyaa| hiMdI meM sAhityaratna va saMskRta meM kovida kI parIkSAe~ bhI diiN| jinazAsana kI prabhAvanA ke sAtha-sAtha bhUtara (himAcala) jaise durgama prAMta meM Apane 'jaina sAdhanA kendra' sthApita kiyaa| Apake parivAra se 5 dIkSAeM ho cukI haiM- mAtuzrI sva. prItisudhAjI, bahana vimalaprabhAjI evaM do bhAnajI - zrI nUtanaprabhAjI aura zItalaprabhAjI / 6.3.1.63 sAdhvI madhusmitA, jayasmitA (saM. 2032 se vartamAna) mahArASTra kI dharatI para janmI, palI, dIkSita huI sAdhvI madhusmitA evaM jayasmitA bhArata kokilA sAdhvI prItisudhAjI kI sAMsArika laghubhaginI evaM bhAnajI haiN| bhArata ke adhyAtma jJAna ko pAzcimAtya dezoM meM pahuMcAne kI tIvra lalaka ne inheM videza jAne ko prerita kiyaa| san 1989 kA cAturmAsa amerikA ke 'hyusTana' zahara meM tathA 1990 kA cAturmAsa kanADA 'TorenTo' zahara meM kiyA / itihAsa ke pRSThoM para sthAnakavAsI jaina zramaNiyoM kA videza kI dharatI para yaha prathama kadama thaa| sAdhvIjI ne videza meM rahakara bhI mAtra yAna vihAra ko chor3akara zeSa saMpUrNa maryAdAoM kA pAlana kiyA, kiMtu zramaNa saMgha kI samAcArI ke virUddha kArya hone se Apako isa krAMtikArI kadama ke liye bahuta bar3A virodha sahana karanA par3A, zramaNasaMgha se Apako niSkAsita honA pdd'aa| apane uddezya meM saphalatA prApta karane ke liye sAdhvIjI ne vahA~ tapa, japa, prArthanA, pravacana, sAMskRtika, AdhyAtmika evaM naitika jAgaraNa ke anekavidha kArya kiye| videza meM Apane mukhya rUpa se hyUsTana, kaneDA, nyUjarsI vAziMgaTana, ricamaMDa, kailiphorniyA, saina phrAMsisko, piTsabarga, laMdana, baiMkAMka, hAMgakAMga Adi kSetroM meM jAkara dharma pracAra kiyA / vAziMgaTana meM 'jaina saiMTara pratiSThA mahotsava' para Apa AcArya suzIlamunijI Adi jainadharma ke cAroM pratinidhi saMtoM ke sAtha upasthita thiiN| videza meM jaina sAdhviyoM kA dharma pracAra hetu jAnA itihAsa kI eka mahattvapUrNa ghaTanA hai| isakA ullekha 'yAtrA' pustaka meM madhusmitAjI ne kiyA hai|" 6.3.1.64 zrI nUtanaprabhAjI (saM. 2033 se vartamAna) 14 varSa kI saMpUrNa mauna sAdhanA kA Adarza kIrtimAna sthApita kara zrI nUtanaprabhAjI ne nAma ke anurUpa hI samAja ke sAmane eka nUtana Adarza upasthita kiyaa| inakA janma ahamadanagara jile meM zrIgoMdA tahasIla meM san 1955 meM huaa| 6 pharavarI 1976 ko ghor3anadI meM zrI indrakaMvarajI mahArAja ke pAsa saMyamI jIvana aMgIkAra kiyaa| 91. yAtrA, prakAzana - 5 e viMga, lokamata bhavana, paM. neharU mArga, nAgapura san 1995 565
Page #628
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa Apa sAhityaratna, bahubhASAvid, prabhAvI vaktRtva, madhurakaMThI va AkarSaka vyaktitva kI dhanI haiN| dIkSA ke 14 veM varSa meM 27 maI 1989 se Apa 2003 taka AtmasAdhanA evaM AtmA kI khoja hetu mauna sAdhanA meM saMlagna rhiiN| isa avadhi meM dUdha va kizamiza ke atirikta sabhI vastuoM kA tyAga kara diyaa| Apane ATha upavAsa 21 upavAsa, ekAMtara upavAsa, va 91 dina ke AyaMbila bhI kiye haiN| Apake bhajana 'nUtana jyoti' va 'kavitAkuMja' meM saMgrahita 6.3.1.65 AdarzajyotijI 'amRtA' (saM. 2035 se vartamAna) zrI AdarzajyotijI kA janma saMvat 2017 nAgadA (ma. pra.) meM zrImAn kezarImalajI surAnA ke yahAM huA, tathA dIkSA mAgha zuklA 11 saMvat 2035 ko sailAnA meM pravartinI zrI ratanakuMvarajI ke pAsa huii| ye prajJAvaMta viduSI sAdhvI haiM, inhoMne ema. e., bhASAratna, sAhityaratna jaina siddhAntazAstrI, jaina vidyAratna Adi parIkSAe uttIrNa kI haiN| inakI vANI meM saMpreSaNIyatA, madhuratA, tArkikatA kA sammIzraNa hai| apanI vANI ke prabhAva se aneka sthAnoM para saMghIya evaM pArivArika vighaTana ko miTAkara sauhArda kA vAtAvaraNa nirmita kiyaa| dakSiNa bhArata meM saiMkar3oM logoM ko nirvyasana jIvana kI dIkSA dii| jaina kaoNlejoM meM inake pravacanoM kA Ayojana huaa| baiMgalora, AzvI, arihaMtanagara (dillI) ahiMsAvihAra meM Adarza navayuvaka maMDala, mahilA maMDala, yuvA klaba, bAla maMDala Adi kI sthApanA kii| madrAsa meM mahAvIra sevA kendra, muMbaI meM AnaMda zikSaNa phaMDa prAraMbha krvaayaa| inake vicAra naI sadI kI naI nArI, "vicAra vAtAyana' tathA samaya-2 para jaina patrikAoM meM lekha, nibaMdha Adi ke mAdhyama se prasArita hue haiN| zrI zItala jyoti (mAtAjI) zrI amitajyotijI, zrI AtmajyotijI, zrI rajatajyoti jI zrI aMtarajyotijI inakI sahavartinI ziSyAe~ haiN| 6.3.1.66 DaoN. zrI puNyazIlAjI (saM. 2037 se vartamAna) Apa igatapurI (mahA.) nivAsI sau. jayakaMvarabAI kizanalAla jI luNAvata kI suputrI hai| Apane 14 pharavarI 1981 ko muMbaI aMdherI (vesTa) meM DaoN. zrI dharmazIlAjI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| Apake pitAzrI bhI AcArya umezamunijI ke pAsa zrI kizanamunijI ke nAma se dIkSita haiN| Apa Agama, stoka, stotra Adi kI jJAtA tathA hiMdI meM paMDita va prAkRta meM ema. e. haiN| pUnA vidyApITha se Apane 'jaina darzanAtIla bhAvanA saMkalpanA Azaya ANi abhivyakti' viSaya para san 2004 meM pI. eca. DI. kI upAdhi prApta kii| Apa madhuragAyikA evaM Azu kaviyitrI bhI haiM, ApakI pustaka 'dharma puNya gIta guMjana' bhAga 1-4 prakAzita haiN| 6.3.1.67 zrI priyadarzanAjI (saM. 2038 se vartamAna) RSi saMpradAya kI viduSI sAdhvI priyadarzanA jI ne saMvat 2006 bherUlAlajI corar3iyA ke yahAM janma liyaa| zAjApura meM saMvat 2038 janavarI 29 ko zrI vallabhakuMvarajI ke pAsa inakI dIkSA huii| ye sevAbhAvinI tapasvinI va dharmaprabhAvikA sAdhvI haiN| dIkSA ke bAda 11 upavAsa, 5 aThAI tathA 11 varSa AyaMbila ekAMtara kI sAdhanAkI, 5 varSa se niraMtara ekAsana tapa aura hara pAkSika parva ko upavAsa kara tapa kI jyoti AtmA meM prajvalita kara rahI 92-95. patrAcAra se prApta sAmagrI ke AdhAra para 566
Page #629
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ haiN| inakI preraNA se bhANagAMva, burahAnapura, bAluca, belhA, mAlephATA meM yuvaka maMDala, mahilAmaMDala kI sthApanA huI / savAI mAdhopura meM AnaMda pAThazAlA, vAlhekara vAr3I pUnA meM priya vallabhapAThazAlA Adi kI sthApanA kii| saiMkar3oM ko vyasana mukta, galata paramparAoM kA unmUlana, phaizana mukta banAne meM yogadAna diyA / inakI do ziSyAe~ haiM- zrI kalpadarzanAjI, zrI virAgadarzanAjI | " 6.3.1.68 anya zramaNiyA~ RSi saMpradAya kI anya bhI viduSI zramaNiyA~ haiM, jinake viSaya meM jAnakArI upalabdha nahIM huI, ve haiM (1) zrI kiraNaprabhAjI 'ema. e. ', inakI 6 ziSyAe~ haiM- prItidarzanAjI, prazamadarzanAjI, vipuladarzanAjI, ojasadarzanAjI, razimadarzanA jI aura rUcidarzanAjI / ( 2 ) zrI suzIlakaMvarajI saralasvabhAvI, namravRtti kI viduSI prabhAvaka pravacanakartrI sAdhvIjI haiN| inake ziSyA parivAra meM zrI sanmatijI, zrI sunandAjI, zrI priyanaMdAjI, zrI sucetAjI, zrI suprabhAjI, zrI zivadAjI, zrI zubhadAjI, zrI sumitrAjI, zrI supriyAjI, zrI subodhijI Adi ziSyAe~ haiN| (3) zrI vimalakuMvarajI ke parivAra meM zrI trizalAkaMvarajI, DaoN. zrI smitAsudhAjI, zrI zvetAzrIjI, zrI suhitAjI, zrI indraprabhAjI, zrI vijayaprabhAjI Adi sAdhviyA~ haiM, (4) zrI suMdarakuMvarajI ke parivAra meM zrI maMgalaprabhAjI, zrI udayaprabhAjI, zrI pragatizrIjI Adi haiN| ( 5 ) zrI kuzalakaMvarajI, pramodasudhAjI, sAdhanAjI, zrI cetanAjI, zrI punItAjI, zrI rAmakuMvarajI, divyaprabhAjI (6) zrI prabhAkuMvarajI, pratibhAkuMvarajI, siddhisudhAjI Adi 8 zrI puSpakuMvarajI, pragatizrIjI ThANA 3 zrI prakAzakuMvarajI, zrI suzIlAkaMvarajI, zrI haMsAjI Adi 5 zrI saMyamaprabhAjI, zrutaprajJAjI Adi 3, zrI AgamazrIjI Adi 3, zrI kiraNasudhAjI zrI vizAlAjI, zrI prajJAjI Adi 7, zrI prazAMtakuMvarajI, divyAzrIjI Adi 3, zrI phullAjI Adi 4 tathA premakuMvarajI, vijayakuMvarajI Adi sAdhviyoM kA paricaya upalabdha nahIM huaa| 6.3.2 zrI haridAsajI kA zramaNI - samudAya : 6.3.2.1 zrI khetAMjI (saM. 1730 ke lagabhaga ) Apa paMjAba sthAnakavAsI paramparA kI Adya zramaNI mAnI jAtI haiM, paMjAba zramaNI - saMgha kA Arambha aba taka ke upalabdha pramANoM ke AdhAra para zrI khetAMjI se prArambha hotA hai| ApakA mUla paricaya, janmasthAna Adi kA itivRta ajJAta hai, tathApi itanA ullekha milatA hai, ki jaba pUjya haridAsajI mahArAja vi. saM., 1730 meM gujarAta se paMjAba padhAre the to Apake pAsa saMvat 1750 meM mahAsatI bagatAMjI kI dIkSA huI thii| ukta sAkSya se yaha pramANita hotA hai, ki Apa zrI haridAsajI mahArAja kI samakAlIna sAdhvI rahI hoMgI, athavA yaha bhI ho sakatA hai ki Apa unhIM ke saMgha kI sAdhvI hoN| apane yuga kI Apa mahAna prabhAvazAlI sAdhvI thIM, kaI zreSThI gRhoM kI kanyAoM ne Apake pAsa saMyama grahaNa kiyA thaa| ApakI tIna ziSyAe~ pramukha thIM- zrI bagatAM jI, zrI mInAjI, zrI kkkojii| ApakA vicaraNa evaM pracAra kSetra paMjAba, hariyANA va jammU thaa| 'sunAma' meM ApakA kAphI prabhAva thaa|" 96. zrI sumanamuni, paMjAba zramaNa saMgha gaurava, pR. 166 567 For Private Personal Use Only
Page #630
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 6.3.2.2 zrI bagatAMjI (saM. 1750-80) ApakI mAtA kA nAma zrImatI 'vegA' aura pitA kA nAma 'zrI ratnasiMha' thA, jo jAti se rAjapUta kisAna the| Apane saMvat 1750 meM zrI khetAMjI ke pAsa dIkSA grahaNa kii| zrI bagatAMjI ke bAre meM yaha anuzruti hai, ki ve sadoSa-nirdoSa AhAra kI parakha binA kisI se pUche svayaM apanI prajJA se kara letI thiiN| ekabAra ve kisI gAMva meM pahuMcI, sAdhviyA~ gocarI lekara AIM, unhoMne dekhate hI kahA- 'AhAra va pAtra donoM azuddha haiM, inheM phaiMka do|" sAdhviyA~ hairAna huI, jina gharoM se AhAra lekara AI thIM vahA~ pUchatAcha kI, to patA lagA yaha sArA gAMva musalamAnoM kA hai, sabjI meM aMDoM kI jardI kA prayoga thaa| sAdhvIzrI ne AhAra ke sAtha pAtroM kA bhI visarjana kiyaa| azuddha AhAra kA prAyazcit aMgIkAra kiyA, aura kitane hI dina binA pAtroM ke nirvAha kiyaa| ApakI ghrANa-zakti kI prabalatA, matijJAna kI nirmalatA saMyama kI sajagatA va satarkatA kA yaha anupama udAharaNa hai| ApakI aneka sAdhviyA~ thIM-mInAjI, kakojI, dayAjI, phUlojI, sajanAjI, sItAjI aadi| kintu ziSyA ke rUpa meM ekamAtra sItAjI kA hI nAma AtA hai| ApakA svargavAsa vi. saM. 1780 meM huaa|" 6.3.2.3 zrI sItAjI (saM. 1755) mahAn dharma pracArikA sAdhvI zrI sItAjI amRtasara ke jauharI parivAra meM paidA huI thiiN| ApakI mAtA kA nAma zrI amRtAdevI thA, unhIM kI preraNA se Apane vi. saM. 1755 meM sAdhvI zrI bagatAMjI ke pAsa dIkSA grahaNa kii| Apake upadeza se prabhAvita hokara pAMca hajAra logoM ne mAMsa-madirA Adi vyasanoM kA AjIvana tyAga kiyA thaa| ApakI eka ziSyA kA hI ullekha prApta hotA hai ve thIM, sAdhvI zrI khemaajii| 6.3.2.4 zrI sujAnAMjI (saM. 1765) ___ Apa mahAsatI bagatAMjI kI sAdhvI thIM, sAtha hI eka kuzala lekhikA bhI thiiN| ApakA likhA huA 43 pannoM kA 'nizItha sUtra TabbArtha' vi. saM. 1765 zrAvaNa kRSNA 11 kA prApta hotA hai| 6.3.2.5 zrI khemAjI (saM. 1800) ApakA janma rohataka jile ke choTe se gAMva 'roDakA' meM huA thaa| mAtA kA nAma 'jIvAdevI' thaa| bhare-pUre parivAra kA tyAga kara Apane praur3hAvasthA meM zrI sItAjI ke pAsa saMvat 1800 meM dIkSA grahaNa kii| Apane apane jIvana meM zIladharma kA khUba pracAra-prasAra kiyaa| jisa kSetra meM bhI jAtIM, vahIM do cAra joDe brahmacarya vrata ke liye taiyAra ho jAte, ekabAra to Apane 250 jor3oM ko brahmacarya vrata aMgIkAra krvaayaa| zrI sadAkuMvarajI, zrI venatIjI, zrI sajanAjI ApakI prasiddha ziSyAe~ thiiN| Apa kaThora saMyamI evaM anuzAsanapriya pratibhAsaMpanna sAdhvIjI thiiN| jaba saMvat 1810 meM zrI somajIRSijI kI cAra saMpradAyoM kA sammelana huA, taba Apane zrI dayAjI, maMgalAjI, phUlAMjI sAdhvIjI ko apanA pratinidhi banAkara bhejA thaa|100 97. vahI, pR. 167 98. vahI, pR. 167 99. vahI, pR. 166 100. vahI, pR. 168 568
Page #631
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.3.2.6 zrI phUlAMjI (saM. 1809-1877) ___ ApakA anya itivRta to upalabdha nahIM hotA kiMtu itanA ullekha avazya milatA hai, ki vi. saM. 1809 meM paMcevara grAma meM hue 1810 ke sammelana meM Apa pUjya zrI haridAsajI mahArAja kI sAdhvI saMgha kA netRtva karatI huI syAlakoTa se padhArI thiiN| isase jJAta hotA hai, ki Apa atyaMta viduSI evaM pratibhAsaMpanna sAdhvI thiiN| ApakI hastalikhita prati 'aupapAtika sUtra' suMdara aura zuddha lipi meM likhI huI prApta hotI hai| Apa mahAsatI dayAjI kI ziSyA thIM, saMvat 1877 meM vidyamAna thiiN| ApakI eka ziSyA vaSatAMjI thiiN| 6.3.2.7 zrI sajanAM jI (saM. 1865) Apa dehalI nivAsinI rAjapUta kanyA thIM, saMvata 1865 meM ApakI dIkSA huI, ApakI do suyogya ziSyAe~ thIM- zrI jJAnAjI aura zrI sheraaNjii| isake atirikta Apake viSaya meM koI ullekhanIya jAnakArI upalabdha nahIM hotii|102 6.3.2.8 zrI jJAnAjI (saM. 1870-1895) mahAsAdhvI jJAnAjI ko vartamAna paMjAbI jaina sthAnakavAsI sAdhu-paraMparA kI janmadAtR evaM saMsthApikA kahA jAtA hai| paMjAba meM jaba aMtima sthAnakavAsI sAdhu, tapasvI muni zrI chajamalajI kA bhI dehAvasAna ho gayA, taba jJAnAjI ne eka tejasvI navayuvaka rAmalAla; jo jAti se rAjapUta thA, use jaina sAdhu banane ke liye taiyAra kiyA, aura usake pitA se saMgha rakSArtha usakI yAcanA kii| pitA dvArA svIkRti milane para use zAstra-jJAna meM pravINa kiyA, tathA svayaM dIkSA pradAna kii| navadIkSita sAdhu rAmalAlajI ko unhoMne divaMgata AcArya zrI chajamalajI svAmI kI nezrAya meM ziSya ghoSita kiyaa| Age jAkara ye paMjAba ke AcArya pada para adhiSThita hue, inhIM ke ziSya-ratna AcArya amarasiMhajI ma. hue| zrI jJAnAMjI mahAna kaviyitrI, jaina AgamoM kI gahana adhyetA evaM jyotiSa va sAmudrika zAstra kI pAraMgatA thii| ekabAra duSTa Azaya se sammukha A rahe tIna vyaktiyoM ko mArga meM hI sAdhvI jIvana ke niyama-upaniyama evaM mahAsatI dhAriNI caMdanabAlA kA dhArmika caritra sunAkara unake bhogAsakta mana ko parivartita kara diyA thaa| bAda meM una tInoM ne zrI zerAjI mahArAja se zrAvaka ke 12 vrata grahaNa kiye| Apa osavAla parivAra kI thIM, vi. saM. 1870 meM ApakI dIkSA zrI sajanAjI ke pAsa huii| aMtima saMyama meM Apa netra-jyoti se vihIna bana gaI thIM, ata 'sunAma' nagara meM kaI varSa sthiravAsinI rhii| ApakA apara nAma 'cainAjI' thaa| ApakI do ziSyAe~ thIM- zrI khUbAM jI evaM zrI jiivndeviijii| jIvanadevIjI osavAla parivAra se saMbaMdhita thI, unakI dIkSA saMvat 1895 meM sunAma meM huii| jJAnAMjI kI paramparA kAphI vistRta hai|104 101. vahI, pR. 169 102. vahI, pR. 169 103. zrI ravIndra jaina ne use jJAnAMjI kA bhAnajA batAyA hai|-mhaashrmnnii abhinaMdana graMtha, khaMDa 5, pR. 18 104. paMjAba zramaNa saMgha gaurava, pR. 170-72 569
Page #632
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bahada itihAsa 6.3.2.9 zrI zerAMjI (saM. 1875-1910) ApakA janma vi. saM. 1824 meM amRtasara nivAsI lAlA khuzahAlasiMhajI jauharI ke yahAM huaa| AcArya zrI amarasiMhajI ke pitA seTha budhasiMhajI jauharI kI Apa bhuA thii| syAlakoTa ke eka samRddha parivAra meM Apa ekamAtra putravadhu banakara AI, kiMtu zIghra hI vidhavA ho gii| 51 varSa kI dIrghAyu taka Apa saMyamI jIvana ke liye prayatnarata rahIM, aMtataH vi. saM. 1875 meM zrI sajanAjI ke prabhAva se dIkSA saMpanna huii| ApakA Agama-jJAna utkRSTa koTi kA thA, Apane saMyama-maryAdA meM kabhI zaithilya nahIM Ane diyaa| nAma ke anurUpa hI Apa zeranI kI bhAMti sAhasI, parAkramI aura dharmodyota karane vAlI thiiN| AcArya amarasiMhajI mahArAja evaM AcArya zrI sohanalAlajI mahArAja jaise sAdhu-ziromaNi ApakI hI preraNA se jaina samAja ko prApta hue the| kahA jAtA hai ki jaba AcArya amarasiMhajI mahArAja gRhasthAvasthA meM the, to unake tInoM hI putroM kA dehAnta ho gayA, sAtha hI jIvana-saMginI jvAlAdevI kA bhii| usI samaya mahAsatI zerAMjI kA vahA~ padArpaNa huA, unakI vairAgyavarddhaka vANI sunakara amarasiMhajI ko saMsAra kI anityatA evaM pudgala kI vicitratA kA jJAna huaa| zerAMjI ne unheM saMyama mArga grahaNa karane kI preraNA dI unakI preraNA se zrI amarasiMhajI evaM unake sAthI zrI rAmaratnajI tathA zrI jayaMtidAsajI ne vi. saM. 1898 meM paMDita zrI rAmalAlajI mahArAja ke pAsa dillI, bArahadarI jaina sthAnaka meM dIkSA grahaNa kii| isI prakAra pasarUra meM eka bAra Apa pravacana de rahI thIM, zrI sohanalAlajI dharmasabhA meM agrima paMkti meM padmAsana se baiThakara ekAgratA se pravacana zravaNa kara rahe the, mahAsatIjI kI dRSTi unake pAMva kI rekhA para par3I to unhoMne kahA-'tuma agara dIkSA loge to dharma kI mahAna prabhAvanA kroge|' unakI preraNA se zrI sohanalAlajI ne bAraha vrata svIkAra kiye aura aMta meM AcArya amarasiMhajI mahArAja ke pAsa vi. saM. 1933 meM dIkSA aMgIkAra kii| isa . prakAra Apa mahAn dharmaprabhAvikA sAdhvI jI thiiN| 35 varSa taka saMyama-paryAya kA pAlana karatI huI vajIrAbAda meM saMvat 1910 meM ApakA svargavAsa huaa| ApakI do ziSyAe~ thIM-zrI pUrNadevI evaM zrI gaMgI jii|105 6.3.2.10 zrI khUbAMjI (saM. 1881-1931) ___ zrI khUbAMjI jAti se rAjapUta thIM, dillI meM inakA vivAha huA, vaidhavya ke pazcAt ye vi saM. 1881 meM mahAryA jJAnAMjI ke pAsa dIkSita huiiN| ye sarala hRdaya kI sevAbhAvinI sAdhvI thIM, varSoM taka sunAma meM rahakara gurUNI kI sevA kii| ye paMjAba ke atirikta anya pradezoM meM bhI vicarI thiiN| inakA dehAvasAna vi. saM. 1931 TAMDA nagara (paMjAba) cAturmAsa meM huaa| ApakI 5 ziSyAe~ thIM- (1) hIrAjI (2) dIpAjI (3) mUlAMjI (4) AzAjI (5) nihaaldeviijii| inameM hIrAMjI jAti se mAlI parivAra kI thIM aura saMvat 1882 meM dIkSita huI thiiN| dIpAjI kI dIkSA 1883 meM huI va jAti se kSatriya thIM ina donoM kA zeSa jIvanavRtta upalabdha nahIM hai|105 6.3.2.11 zrI mUlAMjI (saM. 1897-1903) ApakA janma kumbhakAra parivAra meM huA thaa| tapasvI AcArya zrI chajamalajI RSi Apake mausA the| vi. saM. 1897 meM Apa zrI khUbAMjI ke pAsa dIkSita huii| Apa atyanta sahanazIlA evaM sayaMmaniSThA sAdhvI thiiN| ekabAra 105. vahI, pR. 186 106. vahI, pR. 172 570
Page #633
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ Apake pAMva meM eka bhayaMkara phor3A huA, usI sthiti meM Apane tIna sAdhviyoM ke sAtha amRtasara kI ora vihAra kiyaa| sAtha kI tInoM sAdhviyA~ Apako isa asahya pIr3A kI sthiti meM 'ramaddIpiMDa' nAmaka gAMva meM chor3akara vihAra kara giiN| Apa AhAra-pAnI lAne meM asamartha thIM, ata: 10 dina ke cauvihArI upavAsa kA pratyAkhyAna kara liyaa| lAhaura meM virAjita khUbAMjI aura ziSyA melojI ko jaba patA calA to ve ugra bihAra kara dasa dina meM 'ramaddI' pahuMcI unake atyaMta Agraha karane para dasa dina ke pazcAt Apane jala grahaNa kiyA, kiMtu tivihArI saMthArA kara liyaa| isa prakAra 31 dina ke saMthAre ke sAtha saM. 1903 meM samAdhipUrvaka deha kA tyAga kiyaa| Apane kula 6 varSa saMyama pAlana kiyaa| jo sAdhviyA~ unheM akelA chor3a gaI thIM, unhIM dinoM unameM se do sAdhviyoM kA akasmAt svargavAsa ho gyaa| ApakI 3 ziSyAe~ huI, jinase Age calakara sAdhvI saMgha kI kAphI abhivRddhi huI- zrI bathojI (saM. 1898), zrI tAbojI (saM. 1900), zrI melojI (saM. 1901) 107 6.3.2.12 zrI sadAkuMvarajI (saM. 1898) ___Apa mahAsatI khemAjI kI ziSyA thI, ApakI lipi bar3I suMdara thii| Apake dvArA lipikRta 'tIrthaMkara nemanAtha kA byAhalA' vi. saM. 1898 kA upalabdha hotA hai| 08 6.3.2.13 zrI tAbojI (saM. 1900) ApakA janma jAlaMdhara ke eka samRddha kisAna parivAra meM huA, sAdhvI zrI mUlAMjI ke pAsa saMvat 1900 meM Apa dIkSita huii| aura jinazAsana meM acchI pratibhAsaMpanna sAdhvI ke rUpa meM vikhyAta huii| ApakA svargavAsa rohataka meM 21 dina ke saMthAre ke sAtha huA, svargavAsa ke pUrva hI Apako jJAta ho cukA thA ki merA dehatyAga tIna sAdhuoM ke Ane para hogaa| vaisA hI huA, tIna saMta padhAre, unheM vaMdanA karate hue Apane deha tyAga kiyaa| zrI jIvanIjI, suSamAjI aura jayadevI jI ye tIna suyogya ziSyAoM kI Apa gurUNI bniiN| zrI jayadevIjI rAvalapiMDI ke osavAla parivAra kI kanyA thiiN| saM. 1903 meM ramaddI gAMva meM dIkSA grahaNa kI thI, ApakI do ziSyAe~ thIM-zrI pAnakuMvarajI evaM gaMgIdevIjI (choTI) 109 6.3.2.14 zrI melojI (saM. 1901-64) Apa saMvat 1880 meM gujarAnavAlA nivAsI pitA pannAlAlajI osavAla ke yahAM janma lekara 1901 meM kAMdhalA meM sAdhvI mUlAMjI se dIkSita huiiN| Apake jIvana meM svAdhyAya va saMyama ke sAtha sevA aura tapasyA kA viziSTa guNa thaa| svabhAva se vinamra evaM kriyApAlana meM atyaMta kaThora thii| lagabhaga 84 varSa kI dIrghAyu meM 63 varSoM taka dharmapracAra karatI huI saMvat 1964 rAyakoTa nagara ludhiyAnA meM mRgazira zuklA pratipadA ko prAta:kAla samAdhi pUrvaka svargastha huiiN| zrI campAjI aura pravartinI pArvatIjI mahArAja ApakI hI ziSyA thii|110 107. vahI, pR. 174 108. vahI, pR. 365 109. lekhikA-zrI sundarIdevIjI ma., mahAsatI mathurAdevIjI jIvana caritra, pR. 121 110. paMjAba zramaNa saMgha gaurava, pR. 175 571
Page #634
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 6.3.2.15 zrI gaMgIdevIjI (saM. 1919) ApakA janma paMjAba prAnta ke sunAma nagara me kamboM kisAna parivAra meM huaa| tathA dIkSA saMvat 1919 meM saMpanna huii| Apa atyaMta cAritravAna aura dhairyavAn sAdhvIjI thiiN| ekabAra ApakI gurUNI zrI tAbojI ne rUSTa hokara 4-5 sAdhviyoM ke nimitta lAyA huA sArA AhAra karane kI AjJA dI, Apane usa AjJA ko zirodhArya kara sArA AhAra dinabhara meM pUrNa kara liyA, usake pazcAt 21 upavAsa kiye| ApakI isa prakAra vinaya bhakti dekhakara gurUNIjI ko pazcAtApa bhI huA, lekina sAtha hI apanI honahAra ziSyA para sAtvika garva bhI anubhava huaa| Apa itanI kSamAzIla thIM ki ekabAra kisI zarAratI ne sadyajAta kutiyA ke bacce ko pakar3akara Apake pAtra meM DAla diyA, aura 'kahA, tuma dayA kA upadeza dete ho na? lo isa bacce kI dayA paalo|' Apane usa para kiMcit bhI krodha na karate hue aisI karUNa dRSTi barasAI, ki vaha svayaM apane kRtya para pazcAtApa karane lgaa| ekabAra rAtri meM kisI ne durbhAvanA pUrvaka Apake pAtra meM roTI DAlakara rAtribhojana kA Aropa lagA diyA, taba bhI Apa zAMta rhiiN| kisI samaya Apa apanI ziSyAoM sahita doAbA kI ora jA rahI thiiN| mArga meM kisI saMta-dveSI vyakti ne Apako devAdhiSThita makAna meM ThaharA diyaa| rAtri meM vahA~ kA sthAnIya deva upadrava karane lgaa| saMkaTApanna sthiti dekha Apa iSTa maMtra ke dhyAna meM tallIna ho kara baiTha gaI, ApakI divya va zAMta mukhamadrA se deva prabhAvita huA, usane sAdhvIjI se kSamA maaNgii| sAdhvIjI ne use bhaviSya meM kisI saMta ko na satAne kA niyama krvaayaa| isa prakAra ke anekoM saMsmaraNa Apake jIvana ke sAtha jur3e hue haiN| ApakI 12 ziSyAe~ thIM, vartamAna meM do ke nAma upalabdha haiM- zrI naMdakaurajI evaM zrI mthuraadeviijii| paTiyAlA meM 8 dina ke saMthAre ke sAtha Apane dehatyAga kiyaa| 6.3.2.16 gaNAvacchedikA zrI nihAladevIjI (saM. 1920-90) jAMladhara ke zrI lakkhUzAhajI osavAla va sarasvatI devI ke yahAM saMvat 1905 meM janma lekara bAlyavaya se hI viraktamanA nihAladevIjI ne saMvat 1920 meM sAdhvI khemAjI kI praziSyA zrI sukhadevIjI ke pAsa dIkSA grahaNa kii| Apane apanI prakhara pratibhA se jaina-jainetara darzanoM kA gahana abhyAsa kiyA, aura bar3e-bar3e diggaja vidvAnoM se vAda-vivAda kara unheM satya jJAna kI jyoti pradAna kii| pahale Apa AcArya zrI nAgaramalajI kI AjJAnuvartinI sAdhvI thIM. saMvata 1930 meM unake svargavAsa ke bAda Apa AcArya amarasiMhajI kI AjJA svIkAra karane lgiiN| ludhiyAnA meM unake darzanArtha Apa-amRtAjI, karmojI, gurUdattI jI, pArojI, akko jI Adi 15 sAdhviyoM ke sAtha padhArI thii| ApakI yogyatA, vyavahArakuzalatA, madhuratA evaM vidvattA ko dekhakara vi. saM. 1951 meM AcAryazrI motIrAmajI mahArAja ne Apako 'gaNAvacchedikA pada pradAna kiyaa| Apake sAtha hI anya tIna sAdhviyA~ zrI amRtAjI, zrI karmojI evaM gurUdattIjI bhI 'gaNAvacchedikA' pada para pratiSThita kI gii| ye saba gauravazIlA, varcasvI, medhAvI, parama paMDitA viduSI kaviyatrI aura pAMcAla pradeza kI nirbhIka sAdhvI ratnA thiiN| ApakI tIna ziSyAe~ thIM-zrI gaMgAdevI, tathA zrI khUbAMjI, zrI jiiviijii||2 111. saMpAdikA- sAdhvI suSamA evaM saMgItA, adhyAtma sAdhikA suMdarI, khaMDa 6 pR. 8 112. zrI tilakadhara zAstrI, saMpAdaka-saMyama gagana kI divya jyoti, pR. 217 572
Page #635
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.3.2.17 gaNAvacchedikA zrIamRtAMjI premAMjI (1969 ke lagabhaga) Apake viSaya meM itanA hI saMketa milatA hai ki ye gaNAvacchedinI thIM aura 1969 taka vidyamAna thiiN| ye sAta sAdhviyA~ thiiN| inameM sAdhvI ralIjI bhI huI haiM, unhoMne DhAla jinadatta kI, virta maMDalI copayai (saM. 1960) kAyasthiti kA thokar3A (saM. 1966) Adi likhA, jisakI pratilipiyAM upalabdha haiN|13 6.3.2.18 zrI gaMgAdevIjI (saM. 1923) vi. saM. 1923 meM 11 varSa kI laghu avasthA meM Apane mahAna tejasvinI gaNAvacchedikA zrI nihAladevIjI ke pAsa zrI jIvAdevIjI ke sAtha jAlaMdhara meM dIkSA aMgIkAra kii| Apa svabhAvataH dakSa evaM medhAvI thI, ataH svalpakAla meM hI sabhI AgamoM kI jJAtA bana gii| Apane paMjAba, mAravAr3a, bambaI, dehalI, yU.pI. Adi dUra-dUra ke kSetroM meM vicaraNa kara hajAroM nara-nAriyoM ko apanI jJAna-gaMgA se pavitra banAyA thaa| ApakA tyAga-vairAgya bahuta uccakoTi kA thaa| ApakI ziSyAoM meM -jamunAdevIjI, lAjavaMtIjI (zrI khajAnacaMdajI mahArAja kI bahana) zivadayAlIjI, ralIjI Adi pramukha thii| ambAlA meM saMvat 1990 ko ApakA dehAvasAna huaa|14 6.3.2.19 pravartinI zrI pArvatIjI (vi. saM. 1924-1996) sthAnakavAsI paMjAba paramparA kI sAdhviyoM meM pravartinI sAdhvI zrI pArvatIjI kA nAma zIrSasthAna para hai| ApakA janma AgarA jile ke bhauMDapurI grAma meM saMvat 1911 meM pitA zrI baladevasiMhajI va mAtA dhanavantIjI cauhAna ke yahAM huaa| jaina muni zrI kaMvarasenajI kI preraNA se saMvat 1924 caitra sudI ekama ko zrI hIrAdevIjI ke sAnnidhya meM 'alama' gAMva (kAMdhalA) meM anya 3 kumAriyoM-mohaniyA jI, sundariyA jI, jIvojI ke sAtha ApakI dIkSA huii| kiMtu jJAna evaM kriyA kA viziSTa lAbha arjita karane ke lie saMvat 1930 meM Apa paMjAba ke pUjya amarasiMhajI kI sAdhvI zrI khUbAjI, melojI ke saMgha meM sammilita ho gaI thiiN| Apa bar3I AcAraniSTha sAdhvI thiiN| paMjAba ke sAdhvI saMgha para to ApakA prabhutva thA hI, parantu zramaNa saMgha bhI ApakI AvAja kA Adara karatA thaa| ApakI pracaNDa deha aura vyAkhyAna chaTA bar3I prabhAvotpAdaka thii| apanI prabhAvazAlI vANI se kaI bAra Apane anya matAbalaMbiyoM se zAstrArtha kiye| lAlA lAjapatarAyajI se 'satyArtha prakAza' viSaya para kaI zAstrArtha hue, ApakI spaSTatA, nirbhIkatA se prabhAvita hokara lAlAjI Apako apanI 'dharmamAtA' kahate the| jAlaMdhara meM vi. saM. 1967 meM Apake upadezoM se prabhAvita hokara 8 dezI riyAsata ke rAjAoM ne mAMsa, zarAba aura zikAra kA AjIvana tyAga kara diyA thaa| jayapura ke rAjakumAra ne bhI apane jIvana ko vyasana mukta aura dharmamaya bnaayaa| ApakI tarkapravaNa prajJA, prabhAvazAlI vyaktitva se prabhAvita hokara AcArya zrI motIrAmajI ma. ne vi. saM. 1951 caitra kR. 11 ko ludhiyAnA meM 75 nagara ke saMghoM ke samakSa paMjAba kI sarvaprathama pravartinI ke pada para Apako niyukta kiyA, isase pUrva 200 varSoM ke itihAsa meM paMjAba meM kisI ko pravartinI pada prApta nahIM huA thaa| Apane paMjAba ke atirikta hariyANA, pAlI, udayapura, jayapura Adi dUra-dUra ke kSetroM meM bhI 113. paMjAba zramaNasaMgha gaurava, pR. 208-9 114. (ka) vahI, pR. 205 (kha) saMpA. - tilakadhara zAstrI, saMyama gagana kI divya jyoti, pR. 220 573
Page #636
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa vicaraNa kara dharma kI atizaya prabhAvanA kI / hiMdI sAhitya kI prathama jaina sAdhvI lekhikA ke rUpa meM bhI Apa vikhyAta hai| Apane jJAna- dIpikA, samyaktva - sUryodaya, samyak candrodaya, vRttamaMDalI, ajitasena kumAra DhAla, sumaticaritra, aridamana caupAI Adi lagabhaga 40 graMthoM kI racanA kii| inakI hastalikhita pratiyAM bIkAnera meM zrI pUjya jina cAritra sUrijI ke saMgraha meM hai| naI dillI AcArya suzIlamuni Azrama, zaMkara roDa meM Apa dvArA kaI hastalikhita pratiyAM dekhane ko milii| saMvat 1951 meM racita 'rAjula nema bArahamAsA', saMvat 1979 kI 'seTha jinadatta kI DhAla', saMvat 1961 jayapura meM racita 'sumati caritra', (hozyArapura meM usakI pratilipi zrI lAjavaMtIjI ne kI), evaM jayapura meM hI saMvat 1957 meM racita 'candraprabhacarita' (DhAla 24 kula dohA 413) Adi kI pratiyAM maujUda haiN| kRti ke aMta meM sAdhvIjI ne apane ko AcArya zrI amarasiMhajI mahArAja zrI sohanalAlajI mahArAja kI AjJAnuvartinI evaM satI khUbAMjI kI ziSyA likhA hai / saM. 1952 meM Apa dvArA likhita 'vyavahArasUtra' (patra saM. 38 ) kI suMdara sulipI yukta hastaprati bhI naI dillI meM maujUda hai| jIvana ke aMtima 16 varSa Apa jAlaMdhara meM sthiravAsa rahIM, vahIM saMvat 1996 mAgha kR. 9 ko ApakA svargavAsa huaa| zrI jIvIjI, karmojI, bhagavAnadevIjI aura rAjamatIjI - ye ApakI 4 ziSyAe~ thiiN| jIvIjI kI basaMtIjI aura nihAlIjI tathA karmoMjI kI ziSyA caMdanabAlA huI 15 6.3.2.20 zrI campAjI (saM. 1928-75 ) Apa dillI nivAsI lAlA rUpacandajI jauharI bANavAlA kI suputrI tathA gulAbacandajI jauharI kI putravadhu thIM, saMvat 1928 phAlguna kR. 1 ko ApakI dIkSA huii| saMvat 1975 dillI cAturmAsa taka Apa jIvita thiiN| 16 6.3.2.21 zrI AzAdevIjI (saM. 1936 ) Apa amRtasara nivAsI va jAti se osavAla thIM, mRgasira zu. 2 ko jAlaMdhara chAvanI meM ApakI dIkSA huI, Apa khUbAMjI kI ziSyA bniiN| Apake viSaya meM zeSa kucha bhI jJAta nahIM hai| 7 6.3.2.22 zrI jamanAdevIjI (saM. 1942-2008 ) 12 varSa kI alpAyu meM vaidhavya ko prApta huI bAlikA jamanAdevI gaNAvacchedikA nihAladevIjI kI ziSyA gaMgAdevIjI ke pAsa saMvat 1942 meM dIkSita huI / adhyayana ke sAtha-sAtha inhoMne aneka phuTakara tapasyAe~, 8, 9, 15, 11 ke stoka, kaI sAloM taka olI Adi tapa kI ArAdhanA kii| rAtri meM svalpa sI nidrA lekara adhikAMzataH ye jApa svAdhyAya meM lIna rahatI thiiN| gaMgAdevIjI ke sAtha ye paMjAba se rAjasthAna taka vicaraNa kara 6 ziSyAoM va aneka praziSyAoM kI gurUNI banIM unameM pannAdevIjI, jJAnavaMtIjI, vidyAvatIjI subhadrAjI, kauzalyAjI Adi pramukha thii| saMvat 2008 meM pAnIpata zahara se Apa svarga sidhArI / 18 115. sAdhvI vijayazrI 'AryA' mahAsatI kesaradavI gaurava graMtha, pR. 370 116. vahI. pR. 175-76 117. paMjAba zramaNa saMgha gaurava, pR. 183 118. tilakadhara zAstrI, saMyama gagana kI divya jyoti 574
Page #637
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.3.2.23 zrI bhagavAnadevIjI (saM. 1943-62) ApakA janma mAchIvAr3A (ludhiyAnA) meM zrI nagInacaMdrajI jaina ke yahA~ saMvat 1921 ko huaa| samAnAM meM vivAha ke pazcAt pativiyoga evaM putrIviyoga se udvelita hokara karor3oM kI sampatti ko Thokara mArakara Apa vi. saM. 1943 jyeSTha zuklA 12 ko pravartinI zrI pArvatIjI ma. ke pAsa ropar3a meM dIkSita ho giiN| Apane jinazAsana kI mahatI prabhAvanA kii| ApakI 4 ziSyAe~ huIM-zrI matharojI, zrI pUrNadevIjI, zrI draupadAMjI, zrI lkssmiijii| saMvat 1962 bhAdrapada amAvasyA ko gajarAMvAla meM Apa svargastha hii|119 6.3.2.24 zrI candAjI (saM. 1944-2009) sthAnakavAsI samAja kI labdha pratiSTha sAdhvI-ratna mahAsatI zrI candAjI ma. kA janma saMvat 1933 meM AgarA ke rAjapUta vaMza meM pitA zrI khumAnasiMha jI evaM mAtA zrImatI harSakaMvara ke yahAM huaa| mAtra nau varSa kI Ayu meM bAlikA kI utkaTa bhAvanA dekhakara mAtA ne karanAla nagara meM mahAsatI pArvatIjI ke caraNoM meM sadA ke liye inheM samarpita kara diyaa| saMvat 1944 phAlguna zuklA 2 ke zubha dina pravartinI zrI rAjamatIjI ke pAsa inakI dIkSA huii| inakI smaraNazakti itanI prakhara thI ki eka dina meM 50-60 gAthAeM to calate-phirate hI yAda kara letI thii| 12 varSa kI Ayu taka to inhoMne sabhI AgamoM kA adhyayana kara liyaa| jainadarzana ke sAtha-sAtha veda, upaniSad smRtiyAM, purANa, kurAna Adi aneka graMthoM kA bhI gahana adhyayana kiyaa| inake pravacanoM meM AryasamAjI, sanAtana, vaiSNava, musalamAna sabhI koma ke loga Ate aura sthAyI prabhAva lekara jAte the| jaba Apa pravacana detIM to saMta apanA pravacana baMda rakhate the| usa yuga meM rohataka kI AryasamAna ne 'OM' para Apake tIna pravacana rikArDa kiye| yaha Apake vyaktitva aura zabda saMpreSaNa zakti kA adbhuta prabhAva thaa| 'caMdra-jyoti' meM ApakA jIvana va pravacana saMgrahita hai| sAmAjika kuprathAoM ke prati bhI ye saMvedanazIla thiiN| syAlakoTa meM eka hiMsaka pravRtti ke bhAI zrI buggAmalajI ke parivAra meM navavadhu ko bhaiMse kI bali car3hAkara usake rakta se raMjita or3hanI or3hAne kI prathA thI, inake ahiMsAtmaka upadeza se unhoMne tathA unake sAtha 40 anya parivAroM ne isa kuprathA kA tyAga kiyA, ludhiyAnA meM vakSasthala vivastra kara rone pITane kI kuprathA bhI Apane dUra krvaaii| isI prakAra anya bhI aneka lokopakArI kArya kiye| pharIdakoTa meM evaM anya bhI jaina kanyA pAThazAlAeM kholane kI preraNA dii| ApakI caitra kR. 11 saM. 1961 meM racita 'sumatasuMdarI kI DhAla' saM. 1969 meM gujarAMvAla meM AryA bhAgavatIjI dvArA lipikRta suzIlamuni Azrama, zaMkararoDa naI dillI meM maujuda hai| isake atirikta ratnapAla, maMdirA kamalaprabhA Adi kaI caritra rce| ApakI tIna ziSyAe~ thIM- zrI devakIjI bA. brAM. zrI zrImatIjI va zrI dhndeviijii| zrImatI jI kI ziSyA zrIhAkamadevIjI (lAhaura) aura lajjAvatIjI thiiN|120 6.3.2.25 pravartinI zrI rAjamatIjI (1048-2010) viduSI mahAsatI zrI rAjamatIjI kA janma syAlakoTa ke prasiddha jaina parivAra meM lAlA khuzahAlazAha ke ghara huA tathA vivAha jammU ke supratiSThita samRddhi sampanna lAlA zrI jayadayAlajI ke sAtha huaa| vi. saM. 1948 meM 119. mahAsatI kesara gaurava graMtha, khaMDa-3, pR. 371-72 120. zrI mahendrajI ma.-caMdrajyoti (jIvana khaNDa) prakAzaka-zrI jaina zAstramAlA kAryAlaya, jaina sthAnaka ludhiyAnA, vi. saM. 2011 575
Page #638
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa pArvatIjI mahArAja jaba syAlakoTa padhArI, to unake satsaMga evaM pravacanoM kA rAjamatI para gaharA prabhAva par3A, donoM pakSoM ko samajhA-bujhAkara dRr3hamanA rAjamatI ne pati kI upasthiti meM hI saMsArI viSaya-bhogoM kI viSa- bela ko kATakara pheMka diyA, aura usI varSa vaizAkha sudI 13 somavAra ko amRtasara meM ArhatI dIkSA aMgIkAra kii| dIkSA ke pazcAt Apa svAdhyAya, dhyAna, mauna, japa Adi meM tallIna rahane lgiiN| ghaMToM taka samAdhi lagAkara dhyAna, japa Adi karatI rhtiiN| Apa parama titikSu thIM, kar3akar3AtI poSa mAsa kI sardI evaM bhayaMkara prANalevA garmI ko bhI sahaja DhaMga se sahana kara letI thiiN| Apa eka nispRha, ekAnta sAdhikA thiiN| ApakA ziSyA samudAya bhI kAphI vistRta evaM prabhAvazAlI rahA hai| pravartinI mahAsatI pArvatIjI mahArAja ke svargavAsa ke pazcAt Apako 'pravartinI' ke mahAn pada para pratiSThita kiyA gyaa| Apa bhI aMtima samaya jAlaMdhara meM hI sthiravAsa rhiiN| saMvat 2010, kArtika zuklA trayodazI ke dina samAdhi pUrvaka vahIM para Apane deha tyAga kiyaa| ApakI 7 ziSyAe~ huIM- zrI hIrAdevIjI, pannAdevIjI, candAjI, mANakadevIjI, ratnadevIjI, IzvarAjI, rAdhAjI / 121 6.3.2.26 zrI draupadAMjI (saM. 1953-92 ) mahAryA draupadAMjI kA janma saMvat 1934 ko aMbAlA meM pitA melArAjajI agravAla evaM mAtA jamunAdevI ke yahAM huaa| 11 varSa kI alpAyu meM aMbAlA meM hI zrI baMzIlAlajI garga ke suputra zrI kRSNagopAlajI se ApakA vivAha huA / ekabAra apanI bahana gaNezIdevIjI ke yahAM kisI jaina sAdhvI ko aiSaNIya va nirdoSa AhAra grahaNa karate dekhakara jainadharma para agAdha zraddhA paidA ho gaI, bar3e kaSTa pati va sasurAla vAloM kI AjJA prApta kara saMvat 1953 phAlguna zuklA pUrNimA ke dina ludhiyAnA meM AcArya zrI motIrAmajI mahArAja ke mukhAraviMda se dIkSA pATha par3hakara zrI bhagavAnadevIjI kI ziSyA bniiN| dIkSA ke pazcAt Apa jJAna evaM tapa ke saMgraha meM juTa gaIM, 50-60 zloka pratidina yAda kara lenA to ApakI svAbhAvika kriyA thI hI, sAtha hI ApakI jIvadayA kI bhAvanA bhI uccakoTi kI thI, isI guNa se prabhAvita hokara amIrakhAM nAmaka eka zikArI ne zikAra khelanA baMda kara diyaa| hAMsI meM DipTI kamiznara ne vahA~ ke tAlAba se machalI pakar3anA aura mAranA niSiddha karavA diyaa| jAlandhara chAvanI meM muslimoM ne bakarIda para bakaroM kI kurbAnI karanI banda kara dI aura bakarIda ko cAvala, ghI va seviyoM se manAnI prAraMbha kara dii| Apake upadeza se eka dhanADhya naMbaradAra ne parivAra sahita mAMsa na khAne kI pratijJA kI aura gAMva meM bhI vivAha Adi meM mAMsa kA istemAla na hone dene kA kAnUna bnaayaa| eka kasAI ne Apake ahiMsaka upadeza se sarvadA ke liye kasAI karma chor3a diyA vaha ahiMsaka tathA sAtvika jIvana jIne lgaa| isa prakAra Apane kaiyoM ke mana-maMdira meM ahiMsA bhagavatI kI pratiSThApanA kii| ApakI preraNA se jammU dillI, rohataka, bar3auta Adi kaI sthAnoM para jaina kanyA pAThazAlAoM kI sthApanA huii| ApakI pravacana zailI tArkika, tAttvika aura nirAlI thii| eka AryasamAjI bhAI ekabAra Apase zAstrArtha karane AyA Apake tarka ke Age natamastaka ho kara vaha jainadharmAnuyAyI bana gyaa| samAja sudhAra viSayaka Apake pravacanoM se logoM ke dila parivartita ho jAte the| syAlakoTa meM Apake hRdayadrAvaka upadeza ko sunakara aneka logoM ko camar3e kI vastuoM ke prati ghRNA paidA ho gii| vivAha saMbaMdhI kurItiyoM aura una para hone vAle apavyaya evaM hAniyoM para Apa jaba pravacana sabhA meM vivecana karatIM to anekoM loga tyAga pratyAkhyAna grahaNa kara lete the| paMjAba meM usa 121. sAdhvI saralA, sAdhanA patha kI amara sAdhikA, pR. 26 576
Page #639
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ samaya 'syApA' kA bar3A burA rivAja thaa| isake virUddha aisI siMha garjanA kI, ki sthAna-sthAna se yaha prathA bhI samApta hotI calI gii| Aja isa prathA kA paMjAba meM nAmonizAM bhI nahIM rahA, isakA adhikAMza zreya draupadAMjI mahArAja kA hai| svargavAsa se eka dina pUrva bhI Apane aMbAlA samAja ke ApasI vaimanasya ko dUra karane kI preraNA dii| ApakI preraNA ke phalasvarUpa vimAna uThAne se pUrva sabhI ne apane ahaM bhare AgrahoM kA tyAga kara kSamAyAcanA kI, usake pazcAt vimAna uThAyA gyaa| bhAdrapada sudI 8 saMvat 1992 meM jahA~ Apa janmI vahIM se aMtima vidAI lii| Apake svargavAsa para jAlaMdhara, ambAlA, jammU, hAMsI, rohataka Adi kaI sthAnoM para birAdarI ne bAjAra baMda rkhaa| jainazAsana kI garimA bar3hAne vAlA mahAsatI draupadAMjI kA anUThA avadAna sadA cirasmaraNIya rhegaa| ApakI 5 ziSyAe~ thIM- dhanadevIjI, mohanadevIjI, dharmavatIjI, haMsAdevIjI somaadeviijii|122 6.3.2.27 zrI pannAdevIjI (1958-2037) mahAsatI pannAdevIjI mahArAja kA janma Aja se eka zatAbdI pUrva vi. saM. 1948 meM sojata nagara (rAja.) ke eka sambhrAnta kSatriya parivAra ke zrI kizanacaMdajI cauhAna aura zrImatI jAnakIdevI ke yahAM huaa| mAtra 9 varSa kI vaya meM zramaNI zreSThA pravartanI pArvatIjI tathA labdhidhArI muni jI mAyArAmajI mahArAja ke darzana karate hI pUrva saMskAroM se prerita hokara Apa vi. saM. 1958 meM jayapura varSAvAsa kara rahI pravartinI pArvatIjI mahArAja ke caraNoM meM pravarjita ho gii| Apa pravartanI zrI rAjamatIjI mahArAja kI ziSyA bniiN| Apane svalpa samaya meM hI AgamoM kA talasparzI jJAna prApta kara liyaa| ApakI vAgdhArA itanI sahaja aura sarala thI ki zrotA maMtramugdha ho jAte the| kAMdhalA cAturmAsa meM Apane apanI vidyA va pravacana-paTutA se logoM ko Azcaryacakita kara diyaa| Apake svaccha AcAra evaM svaccha vicAroM ne Apako utkarSatA pradAna kii| lagabhaga 8 dazaka taka saMyama paryAya kA pAlana kara 27 maI 1980 ko svargastha ho giiN| ApakI 4 ziSyAe~ thIM-zrI jayaMtijI, guNavaMtIjI, rAyakalIjI, hrssaavtiijii|123 6.3.2.28 zrI lAjavantIjI (saM. 1960-2006) ApakA janma rAvalapiMDI va dIkSA yauvanavaya meM bhAdrapada mAsa saM. 1960 meM zrI gaMgAdevIjI ke sAnnidhya meM huiiN| Apa jAti se osavAla va svAmI zrI khajAnacaMdrajI mahArAja kI bahina thIM, varSoM taka baravAlA meM sthiravAsa rhiiN| ApakI ziSyA paraMparA nahIM clii||24 6.3.2.29 zrI mathurAdevIjI (saM. 1960-2002) ApakA janma hariyANA prAMta pura khAsa meM rAThI vaMza ke caudharI zrI mokharAmajI kI dharmapatnI jaikora kI kukSi se saMvat 1937 kI bhAdoM vadi dUja ko huaa| kucha bar3e hone para buAnA grAma ke caudharI ke yahAM zAdI kara dii| zAdI ke 6 mAsa pazcAt hI inake pati kI mRtyu ho gii| sasurAla pakSa vAloM ne devara se; jo umra meM kAphI choTA thA, zAdI karane kA Agraha kiyA to Apako gRhastha jIvana se hI napharata ho gii| Apa gaMgIjI mahArAja kI sevA 122. lekhikA-zrI mohanadevIjI, zrI draupadAMjI mahArAja kA jIvana caritra, cAMdanIcauMka dillI, I. 1956 (dvi. saM.) 123. sAdhvI saralA, sAdhanA patha kI amara sAdhikA, jaina mahilA samiti, sadara bAjAra, dehalI-6 I. 1970 124. paMjAba zramaNasaMgha gaurava, pR. 207 577
Page #640
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa meM rahane lgiiN| susarAla vAloM ko patA lagane para unhoMne saba ko jalAkara mArane kI dhamakI dii| samAja kI aniSTatA va hiMsaka vAtAvaraNa kA vicAra kara mathurAdevIjI ghara para A gii| vahA~ para bhI susarAla vAloM ne mAraNAntika kaSTa diye| aMtataH saMkalpavijetA mathurAjI ne kAMdhale meM pUjya sohanalAla jI mahArAja ke mukhAravinda se mArgazIrSa kRSNA 7 vi. saM. 1960 ko dIkSA aMgIkAra kI, ye zrI gaMgIjI ma. kI ziSyA bniiN| zrI kAMzIrAmajI mahArAja evaM narapatarAyajI mahArAja kI bhI dIkSA inake sAtha hI huI thii| ye parama dharma prabhAvikA sAdhvI thiiN| vi. saM. 1996 meM paTiyAlA kA eka musalamAna parivAra ApakA parama bhakta bana gyaa| vaha sAmAyika Adi sAdhanA bhI karatA thaa| bhArata-pAka vibhAjana ke samaya paTiyAlA ke rAjA ne jaba sabhI musalamAnoM ko mArane athavA nikala jAne kA hukma diyA, to use sAmayika meM baiThA dekhakara sarakAra ne usakI rakSA hI nahIM kI. varana sarakSita lAhaura phcaayaa| Apake sadapadezoM se evaM ucca caritra se kaiyoM ke jIvana meM dharma kI jyoti jAgRta huI, kitanoM ne hI mAMsa, madirA Adi kA tyAga kiyaa| eka strI, dharma bhraSTa hokara vaizyAvRti meM laga gaI thI, use Apane sadAcaraNa kA aisA mArmika upadeza diyA ki vaha vaizyAvRti chor3akara bAraha vratadhArI zrAvikA bana gii| isI prakAra eka gau hatyArA jo pratidina gauvadha karatA thA aura govadha ke aparAdha meM kaI bAra sajA bhugata cukA thA, tathApi usane gauvadha baMda nahIM kiyaa| usake mana meM dayA kA bhAva jagAkara use pUrNa ahiMsaka zrAvaka banA diyaa| Apa svayaM bhI atyanta nispRha aura sevAbhAvI sAdhikA thii| ekabAra apanI guraNI jI gaMgIjI ke bImAra ho jAne para unheM samAnA se paTiyAlA taka pITha para biThAkara cliiN| rohataka meM zrI niyAdarI devI jI aura paramezvarIdevIjI kI bhI Apane nisvArtha bhAva se sevA kI thii| Apa svAdhyAyapremI bhI utanI hI thii| rAtri ko nidrA ke kAraNa svAdhyAya meM bAdhA par3atI dekha apanA Asana kaMkaroM para bichAkara baiTha jAtI evaM nidrA jItane kA prayatna karatI thiiN| Apa itanI sahanazIla thIM ki sAr3he sAta varSoM taka AMkhoM kI dussaha vedanA sahana kI, antataH vedanA kI tIvratA dekha donoM AMkhoM ko baiThe-baiThe DaoNkTara se nikalavA liyA, usa samaya Apake muMha se 'Aha' bhI nahIM niklii| vi. saM. 2002 meM yaha mahAna sAdhvI svargavAsinI ho gii| inakI chaha ziSyAe~ huIM- zrI ratnadevIjI, rUkmiNIjI, satyavatIjI, maganazrIjI, sundarIjI, raajmtiijii||25 6.3.2.30 zrI somAdevIjI (saM. 1962) ApakA janma amRtasara nivAsI lAlA IzvaradAsajI osavAla ke yahAM tathA vivAha syAlakoTa ke lAlA pannAzAha ke sAtha huA, kiMtu bAlyavaya meM hI Apa vidhavA ho gii| saM. 1962 meM Apa draupadAjI kI ziSyA banIM, Apake pitAjI bhI AcArya sohanalAlajI mahArAja ke pautra ziSya bneN| Apa atyanta vairAgyazIlA, tyAgI evaM tapasvinI mahAsatI thiiN|126 6.3.2.31 zrI dhanadevIjI (1967-2016) zrI dhanadevIjI mahArAja kA janma amRtasara ke suzrAvaka lAlA pizorIlAlajI jaina evaM zrImatI premavatIjI ke yahAM saMvat 1947 phAlguna sudI aSTamI ke dina huaa| jaba Apa mAtra nau varSa kI thIM tabhI ApakA vivAha 125. zrI suMdarIdevIjI, saMyama surabhi, pR. 120, dillI , I. 2003 126. zrI draupadAMjI mahArAja kA jIvana caritra, pR. 104 578
Page #641
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ syAlakoTa ke lAlA bholUzAhajI osavAla ke kaniSTha putra pannAlAlajI ke sAtha kara diyA parantu usI varSa phAlguna mAsa meM unakA dehAnta ho gyaa| pati ke svargavAsa ke pazcAt Apane mahAsatI draupadAMjI ke upadezAmRta se prerita hokara caitra sudI paMcamI saMvat 1967 meM saMyama aMgIkAra kara liyaa| Apa itanI saMyamaniSTha thIM, ki 16 varSa taka bhayaMkara cambala roga se grasta hotI huI bhI usake upacAra svarUpa na kabhI davA lI, na lepa rUpa meM hI koI davA lgaaii| dhIre-dhIre asvasthatA bar3hatI gaI, aura rohataka meM saM. 2016 kI asoja sudI paMcamI maMgalavAra ke dina svargavAsinI ho gii| ApakI 4 ziSyAe~ thIM-zrI zItalamatI jI, manoharamatijI, dharmavatIjI, locnmtiijii||27 6.3.2.32 mahAryA mohanadevIjI (saM. 1970-2023) zrI mohanadevIjI kA janma dillI surANA gotrIya zrI kallUmalajI jaina ke yahAM dharmaniSTha mAtA geMdAdevIjI kI kukSi se vi. saM. 1937 (san 1880) kArtika kRSNA 10 ko huaa| 5 bhAI aura 6 bahanoM meM Apa sabase jyeSTha thiiN| 11 varSa kI umra meM hI ApakA vivAha dillI ke suprasiddha jauharI zrI khuzahAlacaMdajI ke suputra jagannAthajI nAhara ke sAtha huaa| 3 varSa pazcAt hI pati kA svargavAsa ho gyaa| vaidhavya ke isa du:kha ko varadAna svarUpa banAne ke liye 12 varSoM taka Apane saMyama ke liye satata saMgharSa kiyA pazcAt saMvat 1970 poSa kRSNA 5 ke dina dehalI meM hI zrI draupadAMjI mahArAja ke pAsa dIkSA grahaNa kii| dIkSA ke pazcAt samAja kI kurItiyoM ko dUra karane evaM strI ko zikSita va svAvalambI banAne kI aura Apake vizeSa prayAsa rhe| isake liye Apane sthAna-sthAna para mahilA saMgaThana banAkara sAptAhika satsaMga prAraMbha krvaaye| mahilAoM ko jainadharma va usake siddhAntoM kA paricaya kraayaa| dillI meM prathama bAra mahilA-sthAnakoM kA nirmANa hone lgaa| Apa dvArA prerita jaina mahilA sthAnaka sabjImaMDI, dillI, mahAsatI mohanadevI jaina silAI zikSaNa kendra, mohanadevI jaina kanyA pAThazAlA, bhagavAna mahAvIra hospITala dillI, jaina kanyA pAThazAlA hAMsI Adi saMsthAe~ Aja bhI khUba kAryarata haiN| 53 varSoM taka jinazAsana kI mahatI prabhAvanA karatI huI 86 varSa kI Ayu meM Apa mahilA sthAnaka, dillI meM san 1966 magasira kaSNA 2 budhavAra sAyaM 4 baje svargavAsinI ho giiN| ApakI 4 ziSyAe~ huii| vimalamatIjI, rozanama raajeshvriijii| inameM zrI rozanamatIjI aura rAjezvarIjI kI hI ziSyA paramparA clii|128 6.3.2.33 zrI lajjAvatIjI (saM. 1971-2037) ApakA janma jAvarA ke zreSThI zrI rAmalAlajI kaTAriyA ke yahAM zrImatI gaMgAdevIjI kI kukSi se saMvat 1959 meM huaa| apane sahodara bhrAtA muni zrI hajArIlAlajI mahArAja kI preraNA se 11 varSa kI alpAyu meM kArtika kRSNA saptamI saMvat 1971 ke zubha dina lAhaura meM zrI caMdAjI mahArAja ke pAsa dIkSA aMgIkAra kara ye zrI zrImatI jI kI ziSyA bniiN| ApakA vicaraNa kSetra rAjasthAna, yU. pI., hariyANA, paMjAba, mAlavA Adi rhaa| 66 varSoM taka saMyama kA sAnanda pAlana karatI huIM aMta meM saMvat 2037 meM 10 dina ke saMthAre ke sAtha ludhiyAnA meM svargastha huiiN| anazana ke 10 dinoM taka Apa sukhAsana kI sthiti meM aDola, acala sthira rahIM, yaha ApakI sudIrgha sAdhanA kA pratiphala thaa| Apake jIvana ke tIna preraka saMdeza the-vinaya, viveka, aura vairaagy| paThana-pAThana, japa, svAdhyAya Apako atyadhika priya the. rAtri meM 12 baje. do baje phira cAra baje uTha-uThakara dhyAnastha ho jAte the| sabake sAtha 127. vahI, pR. 204 128. lekhikA-sAdhvI hukmadevIjI, divyavibhUti mahAsatI mohanadevIjI
Page #642
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa komala aura madhura vyavahAra karate the| ApakI cAra ziSyAe~ huIM-zrI abhayakumArI jI, zrI dIpamAlAjI, zrI dayAvatIjI tathA zrI cmpkltaajii||29 6.3.2.34 zrI jayaMtIjI (saM. 1971-2025) Apa pasarUra (paMjAba) ke lAlA kAzIrAma jaina kI putrI va zrI vastIzAhajI syAlakoTa vAloM kI putravadhu thiiN| 21 varSa kI umra meM zrI pannAdevIjI ma. sA. ke pAsa ApakI dIkSA huI, Apa bahuta vinamra va sevAbhAvinI thiiN| saMvat 2025 meM Apa svargavAsinI huiiN| ApakI do ziSyAe~ thIM- (1) prajJAvatIjI ye hozyArapura kI thIM saMvat 1979 meM 19 varSa kI umra meM dIkSita huii| inakI zrI mRgAvatIjI (saMvat 1992) zrI pramodajI (saMvat 2014), zrI kavitAjI (saMvat 2022) ye tIna ziSyAe~ huiiN| (2) vijendrakumArIjI-rAvalapiMDI ke zrI rAdhUzAha osavAla kI suputrI thiiN| 28 varSa kI umra meM pativiyoga ke pazcAt saM. 1999 meM dIkSA lii|130 6.3.2.35 zrI padmAvatIjI (saM. 1972-73) ___Apa paTiyAle ke ucca khAnadAnI kSatriya kula kI kanyA thIM, 18 varSa kI umra meM atyaMta vairAgya bhAva se phAlguna kR. saptamI ko Apa dhanadevIjI kI ziSyA banIM, Apa bahuta zAMta, vinayazIlA va kaSTa sahiSNu thI, kiMtu dIkSA ke cAra mAsa pazcAt hI zrAvaNa mAsa meM Apa svarga sidhAra giiN|| 6.3.2.36 zrI pannAdevIjI 'TuhAnA' (saM. 1974-2022) ApakA janma hisAra jile ke 'TohAnA' grAma meM saM. 1949 ke zubha dina lAlA mUlacaMdajI agravAla ke yahAM huA, vivAha ke pazcAt vairAgya kI prabala bhAvanA se svayaM sAdhvI veSa dhAraNa karane ke bAda pati va zvasura Adi se AjJA prApta kara Apa rAmapurA meM zrI nihAladevIjI ke pAsa saMvat 1971 meM dIkSA kA pATha par3hakara zrI jamunAdevIjI kI ziSyA bniiN| ApakA AgamajJAna talasparzI thA, tathA saMyama uccakoTi kA thA, eka sAtha hAtha, paira, sIne aura rIr3ha kI haDDI para cAra phor3e nikala Ane para bhI elopaithika auSadhiyoM kA sevana nahIM kiyaa| Apa bahuta mitabhASI thIM, hAtha meM sadaiva mAlA rahatI thii| alpa nidrA, dhyAna svAdhyAya Adi meM lIna rahatI thiiN| ApakI vANI ke prabhAva se anekoM ke duHkha darda naSTa hue the| saM. 2022 mAgha zu. 13 ko dillI meM Apa svargavAsinI huiiN| ApakA jIvana evaM unase saMbaMdhita aneka zikSAprada preraka prasaMga saMyama gagana kI divya jyoti graMtha meM prakAzita hue haiN| ApakI 5 ziSyAe~ huIM- zrI hukmadevIjI, zrI priyAvatIjI, zrI premakumArIjI, zrI prakAzavatIjI, zrI candra laajii||32 6.3.2.37 zrI hukmadevIjI (saM. 1974-2000) ApakA janma saM. 1948 lAlA gaMgArAma jaina mohI nivAsI kI dharmapatnI zrImatI dhanadevI kI kukSi se huaa| nau varSa kI alpAyu meM rAyakoTa nivAsI zrI lakkhUzAhajI ke suputra se ApakA vivAha huaa| pativiyoga ke pazcAt 129. sAdhvI zrI umezakumArI, naoNleja iz2a lAIpha bhAga 3, pR. 1-8, I. 1987 130. sAdhanA patha kI amara sAdhikA, pR. 134 131. zrI draupadAMjI ma. kA jIvana caritra, pR. 206 132. saMpAdaka-zrI tilakadhara zAstrI, prAptisthAna-zrI narendrakumArajI jaina bI.jI. 3 pUrvI zAlImAra bAga, dillI. I. 2003 580
Page #643
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ chata banUr3a meM saM. 1974 meM jaina ArhatI dIkSA aMgIkAra kii| dIkSA ke avasara para Apane aneka saMsthAoM ko dAna diyaa| dIkSA ke samaya Apake liye paTiyAlA se svarNa pAlakI maMgAI gaI thii| Apa mahAsatI pannAdevIjI kI ziSyA bniiN| ApakA svara madhura aura surIlA thaa| aMta samaya meM asahya vedanA ko samabhAva se sahana kara saM. 2000 meM Apa svargavAsinI huiiN| ApakI do ziSyAe~ thIM-zrI padmazrIjI evaM zrI shriimtiijii|133 6.3.2.38 zrI guNavantIjI (saM. 1975-78) Apa ludhiyAnA ke zrImaMta khAnadAna kI kanyA evaM putravadhu thI, pati ke svargavAsa ke pazcAt bhogoM se virakta ho giiN| zrI pannAdevIjI ke pAsa Azvina zu. 5 ko hoziyArapura meM Apa dIkSita huii| usa samaya Apa svarNa kI pAlakI meM baiThakara dIkSA sthala taka dIna-dukhiyoM ko mukta hasta se dAna detI huI gaIM tathA dIkSA-prasaMga para logoM ko svarNa kI aMgUThiyAM bheMTa kii| dIkSA ke kucha hI dina bAda Apa bImAra ho gaIM aura saM. 1978 meM svargavAsinI ho giiN| Apa bahuta vinIta, sevAbhAvI evaM sahanazIlA thiiN|134 6.3.2.39 zrI haMsAdevIjI (saM. 1977) Apa haidarAbAda (AM. pra.) ke lAlA zivasahAyamalajI jauharI kI suputrI thIM, dehalI meM lAlA budhasiMhajI jauharI ke suputra lA. hIrAlAlajI ke sAtha saM. 1951 meM vivAha huA, pativiyoga ke pazcAt 36 varSa kI umra meM draupadAMjI mahArAja ke pAsa dIkSita huiiN| Apane 25 sUtroM kA abhyAsa kiyA thA, Apa atyaMta viduSI dharmaprabhAvikA sAdhvI thiiN| 6.3.2.40 zrI zItalamatIjI (saM. 1977) Apa kekar3I (rAja.) ke ucca mAhezvarI parivAra ke seTha bholAnAtha kI kanyA thIM, 9 varSa kI umra meM ApakA vivAha seTha lakSmInArAyaNajI se huA, usI varSa unakA dehAnta ho jAne se saM. 1977 ko 27 varSa kI umra meM dhanadevIjI ke pAsa dIkSita ho giiN| Apa vinayavAna va viduSI sAdhvI thiiN| ApakI eka ziSyA haiM-upapravartinI zrI kailaashvtiijii||36 6.3.2.41 zrI dharmavatIjI (saM. 1977) Apa purapAMcI ji. rohataka ke caudharI rAmabakza jATa kI suputrI thiiN| chaH varSa kI umra meM hI ApakA vivAha ho gayA, 8 varSa kI thIM taba kisI sAdhu ke ina vacanoM ko zravaNa kara ki 'jo manuSya dharma nahIM karatA use 84 lAkha jIvAyoni meM paribhramaNa karanA par3atA hai' Apa saMsAra se virakta ho giiN| parivArIjanoM ke bahuta samajhAne para bhI mArgazIrSa kR. 10 saM. 1977 meM Apane zrI mohanadevIjI ke pAsa dIkSA grahaNa kara lii| 19 varSa kI Ayu meM 133. saMyama gagana kI divya jyoti, pR. 225 134. sAdhanA patha kI amara sAdhikA, pR. 135 135. mahAsatI draupadAMjI kA jIvana caritra, pR. 207 136. vahI, pR. 208 581
Page #644
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa haije ke roga se grasta hokara dIkSA ke 15veM dina hI svargavAsinI ho giiN| Apake vicAra atyaMta zubha aura utkRSTa the, pratisamaya saMsAra ke du:khoM se chUTane kA upAya hI socatI rahatI thiiN|137 6.3.2.42 zrI rozanamatIjI (saM. 1980-2028) Apa jammU ke lAlA ladhuzAhajI osavAla kI suputrI thIM, mAtA kA nAma kRpAdevI thA, saM. 1947 meM ApakA janma huA evaM vivAha syAlakoTa ke prasiddha lAlA pannAzAhajI ke putra lA. dezarAjajI se huaa| Apa jammU ke prasiddha lA. kAkUzAhajI jauharI kI bhatIjI thiiN| pativiyoga ke pazcAt vairAgya bhAva se saM. 1980 jyeSTha zuklA 3 ko rAvalapiNDI meM dIkSita hokara zrI mohanadevIjI kI ziSyA bniiN| Apa svAvalambI jIvana meM vizvAsa karane vAlI, gaMbhIra, sAhasI evaM viduSI sAdhvI thiiN| ApakI do ziSyAe~ huI-zrI hukmadevIjI mahArAja evaM paMjAba siMhanI pravartinI zrI kesaradevIjI mhaaraaj|138 6.3.2.43 mahAryA zrI saubhAgyavatIjI (saM. 1983-2024) 'caMdA' Apake pitA lUnakaraNasarajI saMcetI va mAtezvarI dAnIbAI thii| saMvat 1957 meM ApakA janma huA 6 bhAiyoM kI ikalautI lADalI bahana thI, 12 varSa meM vivAha va vaidhavya ne Apake cintana ko saMyama pathagAminI banAyA, mAgha zuklA pUrNimA saMvat 1973 meM Apa zrI dhanadevIjI kI ziSyA bnii| Apane dIkSA se pUrva hI mAsakhamaNa kara tapa ko jIvana kA abhinna aMga banA liyaa| jyotiSajJAna ke sAtha Apa nirmala prajJAsaMpanna sAdhvI thiiN| ekabAra gocarI ke liye choTI sAdhvIjI ke sAtha gii| Apa nIce hI khar3I rahI, jaba vaha sAdhvI AhAra lekara nIce utarI to Apane kahA-'kauzalyA! tU yahAM se tIna roTI aura eka mIThA pUA lAI hai na?' unakI matijJAna kI nirmalatA ko dekhakara sAdhvIjI hairAna raha giiN| AcaraNa kI Apa bar3I pakkI va saMyamazIla thiiN| saMvat 2024 meM ludhiyAnA meM ApakA svargavAsa huaa| ApakI do ziSyAe~ haiM-upapravartanI zrI sItAjI, upapravartinI kauzalyA jii||39 6.3.2.44 zrI hukmadevIjI (saM. 1983-36) zrI hukmadevIjI mahArAja kA janma vi. saM. 1973 meraTha jile ke nisaulI grAma meM huaa| tIna varSa kI alpAyu meM hI mAtA bhagavAnadevIjI kA svargavAsa ho gyaa| pitA prabhudayAlajI ne mAtRsukha se vaJcita bAlikA ko zrI pAnakaMvarajI mahArAja ke caraNoM meM samarpita kara diyaa| saMvat 1983 mAgha zuklA pUrNimA ke dina vyAkhyAna vAcaspati paMDita zrI madanalAlajI mahArAja ke mukhAravinda se saMyamI jIvana aMgIkAra kara Apane sarvavirati cAritra para kadama rakhA, ki agale varSa kI usI mAgha pUrNimA ke dina inakI zraddheyA gurUNIjI bhI apanI jIvana yAtrA pUrNa kara devaloka kI ora prayANa kara gaIM, ye akelI raha gii| dehalI meM virAjamAna mahAsatI mohanadevIjI ko patA lagA, to ve isa bAla sAdhvI ko apane pAsa le Aye, aura zrI rozanadevIjI kI ziSyA ke rUpa meM inheM sthApita kiyaa| Apake sAdhanAmaya jIvana kI vAstavika zurUAta yahIM se huii| Apa prajJAsaMpanna thIM, svayaM dharma kI gaharAI meM pahuMcakara tatvoM ke marma ko samajhatIM, aura apane pAsa meM Ane vAle baccoM va mahilAoM meM dharma ke saMskAra bharatI 137. vahI, pR. 208 138. vahI, pR. 209 139. upapravartanI zrI kauzalyAdevIjI jIvana darzana, pR. 52
Page #645
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ thiiN| "divyavibhUti mahAsatI mohanadevIjI mahArAja kA jIvana-darzana' Apane hI likhA hai| Apa eka acchI kAvya racanAkAra bhI haiN| saiMkar3oM gIta bhajana, padya Apake bane hue haiN| ve 'jaina mohana puSpalatA' ke nAma se saMvat 1997 meM rAvalapiMDI se prakAzita hue haiN| ApakI satpreraNA se 'mohanadevI jaina silAI zikSaNa keMdra' dillI meM cala rahA hai| isa samiti ke dvArA niHzulka netra-ziviroM kA varSa meM do bAda Ayojana kiyA jAtA hai, jisameM hajAroM vyakti netra-jyoti prApta karate haiN| isI prakAra 'mahAsatI mohanadevI jaina pustakAlaya, vAcanAlaya, svAdhyAya maMDala evaM sAptAhika mahilA-satsaMga kI yojanAeM bhI Apa se prerita hokara anavarata ca Apa kI eka ziSyA haiM-u. pra. zrI svrnnaajii||40 6.3.2.45 zrI padmazrIjI (saM. 1984) __ Apa deharAdUna ke seTha manasabarAyajI kI putrI evaM sunAma nivAsI sAdhurAmajI kI dharmapatnI thI, pati ke dehAvasAna ke pazcAt saM. 1984 ko mAlerakoTalA meM mahAsatI hukmadevIjI ke pAsa dIkSA grahaNa kara lii| Apane AgamoM kA khUba svAdhyAya kiyA, bele, tele, paMcole, ATha, dasa, gyAraha, paMdraha tapa bhI kiyA, mahIne meM pAMca-chaha upavAsa to karatI hI thiiN| kaMTha bar3A surIlA thA, zAstra ke AdhAra para hI pravacana karatI thiiN| tItaravAr3A meM 52 varSa kI umra meM inakA svargavAsa huaa| inakI do ziSyAe~ thIM-upapravartinI zrI pavanakumArIjI evaM zrI styvtiijii||41 6.3.2.46 zrI manoharamatIjI (saM. 1984) Apa bhavAnI (hisAra) ke lAlA phakIracaMdajI osavAla kI suputrI thIM, ApakA vivAha dAdarI meM lA. zerasiMhajI raIsa ke laghu bhrAtA DAlUrAmajI se huA, unake svargavAsa ke pazcAt saM. 1984 meM caitra zu. 5 ko dAdarI meM hI dIkSA aMgIkAra kara zrI zItalamatIjI kI ziSyA bniiN| Apane apanI ekamAtra priya putrI kA moha tyAga kara dIkSA grahaNa kI thii| zramaNiyoM kI tyAgavRtti kA yaha anUThA udAharaNa Apake jIvana meM dRSTigocara hotA hai, ApakI tIna ziSyAe~ banI-zrI sudarzanAjI, zrI tilakAjI zrI jagadIzamatIjI, tilakA jI kI eka ziSyA thii-prkaashvtiijii||42 6.3.2.47 zrI sudarzanAvatIjI (saM. 1986 ke pazcAt) Apa carakhI dAdarI ke suprasiddha caudharI rAmaprasAdajI osavAla raIsa kI suputrI thIM, ApakA janma saM. 1959 mAgha mAsa meM huaa| ApakA vivAha saM. 1972 ko huaa| pativiyoga ke pazcAt Apa saMvat 1986 ASAr3ha zuklA 5 ko dIkSita hokara zrI manoharamatijI kI ziSyA bniiN| Apa kI ziSyA phUlamatIjI thiiN|143 6.3.2.48 upapravartinI zrI jagadIzamatIjI (saM. 1987) ApakA janma vi. saM. 1979, caitra zuklA pratipadA ke dina alavara meM huaa| Apake pitA lAlA dharmacaMdajI jaina jauharI hone ke sAtha-sAtha riyAsata alavara mahArAjA ke dIvAna bhI the, mAtA kA nAma rAmAbAI thaa| jaba Apa 140. mahAsatI kesaradevI gaurava graMtha, pR. 378 141. saMyama gagana kI divya jyoti, pR. 226-35 142. mahAsatI draupadAMjI kA jIvana caritra, pR. 211 143. vahI, pR. 211 583
Page #646
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa pAMca varSa kI thI, taba ApakI dAdIjI apanI bhAnajI ( mahAsatI manoharamatI jI ) ke dIkSotsava para dAdarI meM mahAsatI dropadAMjI mahArAja ke pAsa gaI aura vahIM para Apako navadIkSitA mahAsatI manoharamatIjI ke caraNoM meM arpita kara diyaa| Apane lAlA gannUmalajI ke yahAM rahakara vidyAdhyayana kiyA aura ATha varSa kI alpAyu meM saMvat 1987 mRgasira zuklA 10 ko cirAga dillI meM pravrajyA aMgIkAra kii| Apa uccakoTi kI zAstrajJAtA thiiN| aneka zAstra evaM stoka Apako kaMThastha the| ApakA upadeza evaM vyAkhyAna bhI atIva sarasa va prabhAvazAlI thaa| ApakI 4 ziSyAe~ haiM - zrI kRSNAjI, zrI ramezakumArIjI, zrI kamalajI, zrI saMtoSajI / 144 6.3.2.49 zrI rAyakalIjI (saM. 1988-2058 ) ApakA janma khAnapura (paMjAba) meM zrI barakatarAyajI ke ghara huaa| sAdhu-sAdhviyoM ke prati AkarSaNa ne Apako 11 varSa kI umra meM saMsAra kI Asakti kA tyAga karavA kara jinadharma meM dIkSita kara diyaa| Apa svabhAva se sarala evaM vinamra thIM, sevA kI bhAvanA to ApameM kUTa-kUTa kara bharI huI thI Apa kI do ziSyAe~ banIM - zrI saralAdevIjI evaM zrI suzIlAjI / zrI suzIlA jI dRr3ha vairAgyazIlA sAdhvI thIM, 32 varSa kI umra meM pativiyoga ke pazcAt chaparaulI meM saM. 2018 meM dIkSita huiiN| ye sahiSNu, madhurabhASiNI, vinamra va sevAparAyaNA thiiN| 145 6.3.2.50 zrI phUlavatIjI (saM. 1989-2035 ) Apa sojata nivAsI osavAlavaMzIya zrI bizanadAsajI mehatA kI suputrI thIM, dillI ke lAlA dhannAmala jI sujantI se ApakA vivAha huA, unase eka putrI zrImatI nagInAdevI caurar3iyA kA janma huA, jo svAdhyAyapremI mahilA huiiN| pativiyoga ke pazcAt phUlavatIjI sudarzanAjI ke pAsa saMvat 1989 jyeSTha kRSNA aSTamI ko dIkSita huiiN| Apa saMyamaniSTha kriyAzIla jAgarUka sAdhvI thIM, jIvana ke aMtima varSoM meM dillI pattalagalI meM varSoM taka sthiravAsinI rhiiN| 85 varSa kI umra meM tIna dina ke saMthAre ke sAtha 21 aprela 1977 ko svargavAsinI huiiN| 146 6.3.2.51 zrI harSAvatIjI (saM. 1990 ) ApakI dIkSA saMvat 1990 migasara sudI 5 ko 12 varSa kI laghuvaya meM zrI pannAdevIjI ke pAsa huii| ApakI AvAja bar3I surIlI va mIThI thii| paMjAba meM sarvatra Apa ' bhArata kokilA' ke nAma se prasiddha thiiN| ApakI svara - lahariyoM se AkarSita hokara rAha para calate loga sthAnaka meM Akara baiTha jAte the| ApakI ziSyA azoka kumArI jI (saM. 2007) evaM azoka kumArI jI kI ziSyA zrI snehalatAjI (saM. 2016) dehalI ke lAlA chuTTanamala jI vakIla kI suputrI thiiN| ApakI zAMti, gaMbhIratA, AgamajJatA va sevAbhAvanA kI sabhI bar3I prazaMsA karate haiN| 147 6.3.2.52 upapravartanI zrI satyavatIjI (saM. 1992-2051 ) mahAsthavirA, zrI satyavatIjI mahArAja kA janma vi. saM. 1966 jhiMjhANA (mujaphpharanagara) meM seTha zrI 144. vahI, pR. 212 145. sAdhanA patha kI amara sAdhikA, pR. 135 146. u. pra. zrI kauzalyAdevI jIvana darzana, pR. 40 147. sAdhanA patha kI amara sAdhikA, pR. 136 584
Page #647
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ dharmacandajI guptA ke yahAM huA thaa| Apa vivAha ke kucha hI samaya pazcAt vidhavA ho giiN| bacapana se hI sAdhu saMgati karanA, gItA-rAmAyaNa, zrImadbhAgavata kA pATha karanA yA sunanA Apako atyaMta priya thaa| ataH zrI pannAdevI jI mahArAja ke satsaMga se ApakA mumukSu mana zIghra hI virakta ho gyaa| aura tItaravAr3A grAma meM vi. saM. 1992 mAgha zuklA tRtIyA ke dina dIkSA aMgIkAra kii| Apa prAkRta, saMskRta, hiMdI, aMgrejI, urdU, phArasI, gujarAtI Adi bhASAoM kI jJAtA thiiN| tathA satata apramata bhAva se svAdhyAya, japa-tapa Adi meM saMlagna rahatI thIM, phAlguna zuklA caturdazI, saM. 2051 meM ApakA svargavAsa huaa|148 ApakI ziSyAoM kA paricaya tAlikA meM dekheN| 6.3.2.53 upapravartinI zrI abhayakumArIjI (vi. saM. 1993-2051) Apane phirojapura jile ke jIrA grAma meM zrI muMzIrAmajI jaina ke ghara janma liyaa| zrI candAjI mahArAja ke upadeza se saM. 1993 dillI cAMdanIcauMka meM dIkSA aMgIkAra kara zrI lajjAvatIjI kI ziSyA bniiN| Apa atyanta sarala aura sAdagIpUrNa vicAra vAlI thiiN| Apa evaM upapravartinI zrI sAvitrIjI mahArAja donoM bahineM thii| zrI zAMtAjI, padmAjI, zrI mInAjI ApakI ziSyAe~ haiM aura kAMtAjI, zrI muktAjI, zrI maMjUSAjI, zrI mahakajI zrI manISAjI, zrI sumana jI prapautra ziSyAe~ haiN| zrI sAvitrIjI kI eka ziSyA haiM-zrI umezajI, ye bar3I viduSI sAdhvI haiM, inakI jIvana vijJAna bhAga 1-4 va praznoM ke sIpa samAdhAna ke motI Adi tattvajJAna se saMbaMdhita pustakeM ludhiyAnA se prakAzita huI haiM umezajI kI tIna ziSyAe~ haiM-zrI vINAjI, zrI sunItAjI, zrI shaaluujii|'49 6.3.2.54 zrI zrImatIjI (saM. 1993-2020) ApakA janma 'khevar3A' (hariyANA) meM vi. saM. 1974 ko zrI jagarAma caudharI maniyArI vyavasAyI ke yahAM huA, evaM zAdI rohataka meM huii| zrI pannAdevIjI mahArAja ke satsaMga se vairAgya kA bIja aMkurita huA to saM. 1993 jyeSTha kR. 3 ke dina 16 varSa kI umra meM gaNI zrI udayacaMdrajI mahArAja se dIkSA aMgIkAra karalI evaM hukmadevIjI kI ziSyA bniiN| Apa bahubhASavid thIM, 8 se 11 taka aura 15, 21, 23 Adi ke thoka va kaI aThAiyA~ kii| saM. 2020 mAgha kR. 14 ko jInda meM ApakA svargavAsa huaa|50 6.3.2.55 upapravartinI zrI premakumArIjI (saM. 1994 se vartamAna) parama viduSI, mahAsatI zrI premakumArIjI kA janma vi. saM. 1997 kArtika zuklA trayodazI ke dina hariyANA prAnta ke eka choTe se grAma 'aTTA caurAsI' meM huaa| ApakI mAtA kA nAma zrImatI sarasvatI devI evaM pitA kA nAma zrI rizAlasiMha caudharI thaa| nauM varSa kI umra meM hI sAdhvI ziromaNi zrI pannAdevI jI mahArAja (TuhAnA vAle) ke sAnnidhya meM vairAgya kI prApti huI, evaM vi. saM. 1994 meM unhIM ke pAsa bar3auta maMDI meM dIkSA aMgIkAra kii| Apa saMskRta, prAkRta, hiMdI urdU Adi bhASAoM ke sAtha jainadharma Agama-zAstra, nyAya-vyAkaraNa Adi kI bhI adhyetA haiN| 15 varSa kI Aya se hI pravacana karanA prAraMbha kara diyaa| Aja Apa sthAnakavAsI: 148. saMyama gagana kI divya jyoti, pR. 240 149. mahAsatI kesaradevI gaurava graMtha, pR. 393 150. saMyama gagana kI divya jyoti, pR. 242-43 585
Page #648
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa vyAkhyAtrI, madhura gAyikA evaM kaviyatrI ke rUpa meM pratiSThita haiN| ApazrI kA vihAra kSetra hariyANA, uttarapradeza, rAjasthAna va dillI rahA hai| 51 ApakI ziSyAoM kA paricaya tAlikA meM diyA gayA hai| 6.3.2.56 zrI sItAjI (saM. 1994 se vartamAna ) madhurabhASiNI, kavayitrI mahAsatI zrI sItAjI kA janma gujarAMvAlA ( pAkistAna) meM saMvat 1973 kI kArtika kRSNA trayodazI (dhanaterasa) ke dina huaa| Apake janma se pUrva hI bhayaMkara vedanA se grasta ApakI mAtA rAmapyArI jI ne mana hI mana nizcaya kiyA ki yadi sukha pUrvaka saMtAna paidA ho gaI aura maiM jIvita rahI, to apanI saMtAna ko jinazAsana meM dIkSita kara duuNgii| mAtA kI zubha bhAvanA phalIbhUta huI aura pitA karmacaMdajI kI mohAsakti ko dUra kara mAtA ne apanI pUrvakRta pratijJAnusAra inheM mAtra sADhe sAta varSa kI avasthA meM lAhaura meM virAjita mahAsatI zrI saubhAgyavatIjI ke caraNoM meM samarpita kara dii| lagabhaga sAr3he cAra varSa viraktAvasthA meM rahakara 11 varSa kI Ayu meM vaizAkha zuklA 13 san 1937 ke dina Apa ne saMyamI jIvana meM praveza kiyaa| Apa zAstra - marmajJA, kuzala anuzAsikA va Azu kavayitrI haiN| kaMTha meM mAnoM sAkSAt sarasvatI kA vAsa hai| sAtha ApakI gIta racanA bhI anupama hai| Apa jaina- saMskRti kA pracAra prasAra karatI huI adyatana jana-jana ko dharma mArga kI ora agrasara kara rahI haiN| zrI sItAjI kI do ziSyAe~ haiM- zrI mahendrAjI va zrI zimalA jii| mahendrAjI kI janakajI evaM unakI zrI maMjujI, raMjanAjI, zrI samIkSAjI, zrI dIpamAlAjI evaM pragatijI hai| zimalAjI kI sumitrAjI, saMtoSajI, zrI nirmalAjI, zrI puSpAjI, zrI darzanAjI evaM zrI AzAjI haiN| zrI sumitrAjI kI tIna ziSyAe~ haiM- zrI uSAjI, DaoN. zrIsunItAjI evaM DaoN. surbhijii| sunItAjI kI zrI sAkSIjI, DaoN. supriyAjI zrI samRddhijI aura zrI svAtijI zrI sunidhijI, zrI supratibhAjI, zrI sudIpti jI haiN| zrI puSpAjI kI 5 ziSyAe~ haiM - zrI mamatAjI, zrI vijayajI, zrI suSamAjI, zrI sudhAjI, zrI divyAjI / isa prakAra zrI upa pravartinI zrI sItAjI kA 31 ziSyA - praziSyA kA parivAra hai| 152 6.3.2.57 upapravartinI zrI maganazrIjI (saM. 1994-2054 ) zrI magana zrIjI mahArAja kA janma vi. saM. 1973 kI phAlguna kRSNA amAvasyA ke dina hariyANA prAnta ke 'rAjapura' grAma meM huaa| Apake pitA zrImAn caudharI jItarAma rAThI aura mAtA dharmazIlA rajavaNa kaura thiiN| 21 varSa kI avasthA meM Apane mahAryA zrI mathurAdevIjI ( khaddaravAle) ke pAsa saM. 1994 vaizAkha zuklA 3 ko syAlakoTa zahara meM pravrajyA aMgIkAra kii| Apane hariyANA, paMjAba, yU. pI. dillI Adi meM paribhramaNa kara dharma kA khUba pracAra kiyA, ApakA jIvana atyaMta sarala evaM yazasvI thaa| ApakA AcAra, uccAra va vicAra ekarUpatA liye hue thaa| vANI ojasvI aura sUtrAnusArI thii| pustaka, pAtra Adi kA anAvazyaka saMgraha Apa nahIM karatI thiiN| niyamita svAdhyAya ApakA vyasana rahA / sATha varSa kA saMyama paryAya pAlakara san 1997 trinagara dillI meM ApakA svargavAsa huA / inake ziSyA parivAra kA paricaya tAlikA meM diyA gayA hai| 153 151. mahAsatI kesaradevI gaurava graMtha, pR. 413 152. vahI. pR. 396 153. vahI. pR. 394 586
Page #649
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.3.2.58 zrI priyAvatIjI (saM. 1995-2040) ApakA janma saM. 1970 meM zahara rivAr3I (hariyANA) ke zrI kundana lAla jI digaMbara jaina (kapar3e ke vyavasAyI) ke yahAM huA, evaM vivAha phirojapura ke zrI prahalAdarAya jI jaina sthAnakavAsI ke sAtha huaa| vairAgya bhAva utpanna hone para pati, sAsa, sasura kA tyAga kara saM. 1995 vaizAkha zu. 7 ke dina gaNi udayacaMdajI mahArAja, jaina divAkara zrI cauthamala jI ma. ke dvArA dIkSA pATha paDhar3A, isI dina zrI sItA jI va campakamAlA jI kI bhI dIkSA huii| Apa vinamra evaM viduSI thiiN| kaiyoM kI jIvana nirmAtA thii| aMta meM karmapurA, naI dillI meM san 1983 meM Apa svargavAsinI huiiN||54 inake ziSyA parivAra kA paricaya tAlikA meM diyA gayA hai| 6.3.2.59 pravartinI zrI kesaradevIjI (saM. 1995) zrIkesaradevIjI mahArAja kA janma saMvat 1981 'purapAMcI' jilA rohataka ke caudharI zrI kevalarAmajI kI dharmapatnI choTIdevI kI kukSi se huA thaa| bAlyAvasthA meM hI ApakI mAtA kA svargavAsa ho gayA, aMntima samaya ApakI mAtA kI bhAvanA thI ki merI lar3akI ko dharmamArga para ArUr3ha karanA, ataH saMvat 1992 meM Apake pitA caudharI kevalarAmajI Apako zrI mohanadevIjI ke caraNakamaloM meM ziSyArUpa meM bheMTa kara gye| saM. 1995 Asoja zuklA dvAdazI ke dina ApakA dIkSotsava huzyArapura meM huaa| Apa paMjAba kI parama prabhAvasaMpannA nirbhIka sAdhvI haiN| jammU se lekara madrAsa taka kI sudUra vihAra yAtrA kara jainadharma kI mahatI prabhAvanA karane vAlI Apa sarvaprathama sAdhvI haiM, Apake sAdhvI parivAra meM ucca zikSA prApta jJAna gItA va AcaraNa meM agraNI sAdhviyA~ haiN| sAhasI nirbhIka, vacanasiddha tejomaya vyaktitva ke kAraNa hajAroM logoM ko dharma se jor3ane, vyasanamukta karane meM ApakA viziSTa yogadAna rahA hai| Apa 'paMjAba siMhanI' ke rUpa meM bhArata bhara meM vikhyAta haiN| Apake vyaktitva evaM kRtitva ko ujAgara karane vAlA gaurava-grantha uttara bhArata kI zramaNiyoM meM sarvaprathama prakAzita huA hai| 6.3.2.60 zrI buddhimatIjI (saM. 1996 ke lagabhaga se 2045) zrI buddhimatIjI kA janma, dIkSA mAtA-pitA viSayaka jAnakArI upalabdha nahIM hai, itanA hI jJAtavya hai ki inhoMne nau varSa kI alpAyu meM dIkSA grahaNa kI thI, 2045 jUna mAsa meM AgarA meM svargavAsinI huiiN| inhoMne apane jIvana ke aMtima 50 varSa netrahIna avasthA meM vyatIta kiye the, isa daurAna inakA adhikAMza samaya AgarA meM hI vyatIta huA, ye mahAna khyAti prApta divyadRSTi sampanna sAdhvI thIM, kaiyoM ko inakI vANI ke camatkAra dekhane ko mile haiN| AgarA meM ratanamuni mArga jaina chatarI ke samIpa paMcakuiyAM ror3a para inakA pAvana samAdhi sthala banA huA hai| jAlandhara se prakAzita "vimala viveka' patrikA ke mukhapRSTha para inakA jApa karate hue citra bhI diyA gayA hai| 6.3.2.61 upapravartinI zrI sundarIjI (saM. 1996-2062) ApakA janma vi. saM. 1972 kI bhAdrapada zuklA paMcamI tithi 'saMvatsarI' ke zubha divasa hariyANA prAnta sonIpata jile ke rAjapurA grAma meM huaa| Apake pitAzrI 'caudharI jJAnasiMha rAThI' evaM mAtA 'zrImatI bharatodevIjI 154. saMyama gagana kI divya jyoti, pR. 246-51 155. mahAsatI kesaradevI gaurava-graMtha, lekhikA-sAdhvI vijayazrI 'AryA', prakAzana-pArzva oNphasaiTa praisa, dillI, 1994 I. 156. savitA jaina ludhiyAnA kA saMsmaraNa lekha, vimala viveka patrikA, pharavarI 2005, pR. 31 587
Page #650
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa thii| Apane dRr3ha saMyamI, khaddaradhArI zrI mathurAdevIjI mahArAja ke pAvana sAnnidhya meM vairAgya prApta vi. saM. 1996 meM sunAma nagara meM mahAna samAja sudhAraka kavi zrI amaramunijI mahArAja se dIkSA kA pATha pddh'aa| Apa 'hariyANA siMhanI' ke nAma se uttara bhArata meM eka khyAtanAmA sAdhvI thiiN| sAmAjika rUr3hiyoM kI samApti para Apa sadA jora detI rahatI thiiN| pIr3ita, asahAya, saMkaTApanna vyaktiyoM ko dhairya baMdhAne meM ApakI katRtva - kalA bar3I apUrva thI / aneka rAjapUta, musalamAnoM ko paMca parameSThI kA zaraNA dekara Apane sapta kuvyasanoM se mukti dilAI haiN| sAhasa, titikSA, balidAna Apake jIvana ke viziSTa guNa the| 'adhyAtma sAdhikA suMdarI abhinaMdana graMtha meM ApakI vistRta jIvana rekhAeM aMkita haiN| 157 6.3.2.62 upapravartinI zrI kauzalyAjI (saM. 1999 se vartamAna ) Agama gaganacandrikA, mahAsatI zrI kauzalyAjI kA janma dillI cAMdanI cauMka meM vi. saM. 1975 Asoja badi aSTamI ke dina huA | Apake pitA seTha kapUracaMdajI mAlU dillI ke prasiddha jauharI the| mAtA dharmaparAyaNA zrImatI memavatIjI thiiN| Apane vi. saM. 1999 Asoja sudi saptamI ke dina gaNi zrI udayacaMdajI mahArAja se dillI cAMdanI cauMka meM dIkSA kA pATha par3hA aura tapasvinI mahAsatI zrI saubhAgyavatIjI kI caraNa-zaraNa meM saMyamI jIvana kI zikSA prApta kI / dIkSA aMgIkAra karane ke bAda Apane hindI, gujarAtI, paMjAbI, UrdU, aMgrejI, saMskRta va prAkRta Adi bhASA - jJAna ke sAtha-sAtha AcArya samrAT zrI AtmArAmajI mahArAja se jainadharma kA gahana adhyayana kiyaa| samyaktva ke sopAna, kusumAJjali, mukti sAdhana amRtavANI, AgamadIpa, nitya-niyama Adi pustakeM Apa dvArA prakAza meM AI haiN| prajJA kI tejasvitA, prakhara pratibhA, jJAna nirjarita vANI, prabhAvazAlI udbodhana, sarala sumadhura vAgmitA, vyavahAra paTutA, kAryakSamatA, kriyAniSThatA, sahiSNutA, sevAbhAva ApakI nijI vizeSatAeM haiN| 158 ApakI ziSyAoM kA paricaya tAlikA meM dekheN| 6.3.2.63 tapasUryA mahAsAdhvI zrI hemakaMvarajI (saM. 2000 se vartamAna ) ApakA janma paMjAba ke bhaTiNDA jilA rAmAmaNDI kasbe meM san 1924 ko aror3AvaMzIya gurUmukhamalajI evaM unakI dharmapatnI zrImatI jayakaura ke yahAM huaa| zrI pannAlAlajI ma. evaM kavi zrI candanamunijI ke upadezoM se prabhAvita hokara Apane 20 varSa kI yauvanAvasthA meM mahAsatI zrI mohanakuMvarajI ke sAnnidhya meM nagara ' sirasA ' meM saMyama aMgIkAra kiyaa| dIkSA ke pazcAt jJAnopAsanA evaM sevA-bhAva meM agraNI rahakara vartamAna meM Apa taposAdhanA meM vizvakIrtimAna sthApita karane vAlI mahAsatIjI haiN| apane jIvanakAla meM anaginata aThAIyAM, mAsakhamaNa tathA 61, 73, 75, 108, 131, 151 aura 251 dina ke upavAsa kara cukI haiN| san 1998 trinagara dillI meM 54 dina ke cauvihArI upavAsa ke sAtha 204 dina ke upavAsa tapa kA kIrtimAna sthApita kiyA hai| AcAryazrI, pravartaka zrI Adi ke dvArA Apa samaya - samaya para tapovAridhi, tapamukuTamaNi, tapasUryA ityAdi virUdoM se alaMkRta huI | 159 157. adhyAtma sAdhikA suMdarI abhinandana granthaH prApti sthala- zrI surezakumAra jaina, prazAMta vihAra, dillI, 2003 I. 158. u. pra. kauzalyAdevI jIvana darzana, lekhaka - zrI kamalacanda mAlU, javAharanagara, dillI, 1996 I. 159. sAdhvI vijayazrI mahAsatI kesaradevI gaurava graMtha, pR. 385 588
Page #651
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.3.2.64 upapravartinI zrI AjJAvatIjI (saM. 2002 se vartamAna) Apa hariyANA ke grAma siMghAnA jilA jIMda meM zrI arjunadAsa jI jaina kI suputrI haiM, 12 varSa kI laghuvaya meM hI paTTI grAma amRtasara (paMjAba) meM saMvat 2002 mAgha kRSNA dUja ke dina zrI lAjavantIjI ke pAsa dIkSA grahaNa kI, usase pUrva hI gurUNI kA svargavAsa ho gayA to Apako rAjamatIjI kI ziSyA banA diyaa| Apa prakhara buddhi saMpanna va aneka bhASAoM kI jJAtA haiN| Apa sahaja kaviyitrI va lekhikA bhI haiM, Apake bhajanoM kI kaI pustakeM prakAzita huI tathA upanyAsa bhI prakAzita haiN| Apa kuzala vaktA evaM samartha lekhikA haiN| ApakI sadpreraNA se karanAla meM zrI cintAmaNi jaina svAdhyAya sadana kA nirmANa huA hai|160 6.3.2.65 upapravartinI zrI kailAzavatIjI (saM. 2002 se 2061) zrI kailAzavatIjI mahArAja kA janma hariyANA prAnta kI harI-bharI dharatI 'hisAra' meM vi. saM. 1947 kI jyeSTha zuklA navamI ko huaa| Apake pitA zrImAn mADUmalajI jaina tuSAma nivAsI' the| mAtA kA nAma zrImatI bhullAbAI thaa| bAlyAvasthA meM hI Apane bhAI ke dehAvasAna kA nimitta pAkara saMyama mArga para bar3hane kA nizcaya kara liyaa| usa samaya parijanoM ne Apako tAle meM banda kara diyA, aneka kaThora parIkSAoM meM vijaya prApta kara aMta meM parivArIjanoM kI AjJA prApta kara mahAsatI zrI dhanadevIjI mahArAja ke caraNoM meM vi. saM. 2002 kI vaizAkha kaSNA dUja ko 'bhivAnI' zahara meM dIkSA aMgIkAra kii| Apa Agama-marmajJA evaM saMskRta, prAkRta hiMdI, urdU, paMjAbI, gujarAtI Adi aneka bhASAoM kI jAnakAra thiiN| ApakA jIvana tyAga kA sAgara va guNoM kA AkAra thaa| Apake dvArA saMgrahita 'kailAza svAdhyAya jAna gaTakA. jainadharma kA anamola khajAnA. tapa kI mahakatI kaliyA~, kailAza kI gUMja, mahimA maMDita matharA, saMyama-sarabhi Adi pustakeM prakAzita haiN| "zrIkailAza kalpadrama" nAma se eka abhinandana grantha zraddhAlu bhaktoM dvArA Apako samarpita huA hai| 61 saMvat 2061 phAlguna kRSNA 3 pAnIpata meM ApakA svargavAsa huaa| ApakI 38 ziSyA-praziSyAe~ haiM unakA paricaya tAlikA meM dekheN| 6.3.2.66 upapravartinI zrI subhASavatIjI (saM. 2002-svargastha) zrI subhASavatIjI mahArAja kA janma rohataka jile ke eka choTe se grAma kalAvAlI gar3hI meM san 1915 meM eka sampanna vaizya parivAra meM huA thaa| pitA kA nAma zrI cetArAmajI jaina evaM mAtA kA nAma zrImatI pAlIdevI thaa| bacapana meM hI ApakI zAdI pAnIpata jile ke antargata isarAnA gAMva meM zrImAna mohanalAlajI agravAla ke sAtha hii| unase Apako eka kanyA ratna kI prApti hii| bAlikA jaba lagabhaga aDhAI varSa kI thI. tabhI mohanalAlajI kA svargavAsa ho gayA, usake pazcAt Apane vaizAkha kRSNA dvitIyA saMvat 2002 ko jAlandhara meM pravartinI zrI rAjamatIjI kI ziSyA zrI ratanadevI jI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| ApakI suputrI bhI zrI pravezakumArIjI ke nAma se vikhyAtanAmA sAdhvI huii| haiN| paMjAba kI sammAnanIyA sAdhvI vRnda meM ApakA AdaraNIya sthAna thaa| saMyama-sAdhanA meM tallIna rahanA ApakA lakSya rhaa| zrI pravezakamArIjI aura zrI prabhAjyotijI ye do ApakI ziSyAe~ haiN| pravezakumArIjI kI ziSyAe~ ghoratapasvinI zrI mohanamAlAjI, zrI zAMtijI, pavitrajyotijI zrI maMjujyotijI zrI pUjAjyotijI haiN| pUjAjyotijI kI zrI dIptijI aura zrI kIrtijI do ziSyAe~ haiN| 62 160. mahAsatI kesaradevI gaurava graMtha, pR. 404 161. pramukha saMpA.-DaoN. harIzakumAra varmA, suzruta prakAzana dillI-92, I. 2004 162. mahAsatI kesaradevI gaurava graMtha, pR. 405 589
Page #652
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 6.3.2.67 zrI rAjezvarIjI (saM. 2003-51) ApakA janma saM. 1975 meM jammU nivAsI zrI amaracaMdajI nAhara evaM mAtA laddhAdevIjI ke yahAM huaa| 28 varSa kI avasthA meM paMjAba kesarI zrI premacandajI mahArAja se dIkSA pATha par3hakara aMbAlA meM saMyama aMgIkAra kiyaa| Apa zrI mohanadevIjI mahArAja kI ziSyA bniiN| Apa atIva purUSArthI, Agama vijJAtA va dRr3ha saMyamI thiiN| 21-21 AyaMbila, kaI aThAiyA~, olItapa, Adi sAdhanA meM sadA saMlagna rahatI thiiN| ApakI preraNA se aneka sthAnakoM kA nirmANa huA, silAI zikSA kendra, mahilA maMDala, kanyA maMDala Adi kI sthApanA huI, aneka yuvakoM ko vyasana mukta karavAkara sanmArga kI ora prerita kiyaa| mahilAoM meM kuprathAoM kA aMta karavAyA, kaI zrI saMghoM meM ApasI virodha ko miTAkara premabhAva sthApita krvaayaa| Apako vacanasiddhi bhI prApta thii| saMvat 2051 janavarI 6 ko jAlaMdhara zahara meM ApakA samAdhimaraNa huaa| ApakI do ziSyAe~ haiM-zrI sulakSaNA jI, zrI pramodajI163 6.3.2.68 mahAzramaNI zrI kauzalyAdevIjI (saM. 2003-60) pUjyA gurUvaryA zrI kauzalyAdevI jI mahArAja kA janma ASAr3ha vadI aSTamI, saMvat 1975 ko 'lAhaura' (pAkistAna) meM huaa| Apake pitA lAlA khairAtIlAlajI jaina evaM mAtA zrImatI tArAdevIjI thiiN| pUrvabhava ke susaMskAroM se isa kanyA ko paMjAba pravartaka zrI zuklacaMdajI ma. dvArA adhyAtma bodha huA aura mAtA-pitA ke jaTila moha baMdhanoM ko apane anAsakta tyAga bhAva se tor3akara paMjAba siMhanI kesaradevI jI ke pAsa saM. 2003 caitra kR. 5 ko paTiyAlA meM dIkSA aMgIkAra kii| Apa saMpUrNa jaina samAja meM eka zAMta svabhAvI AtmArthinI sAdhvI ke rUpa meM prasiddhi prApta thiiN| Apane zvetAmbara paramparA mAnya 32 AgamoM kA evaM digambara paramparA mAnya vibhinna zAstroM kA talasparzI adhyayana kiyaa| svAdhyAya aura dhyAna ke Alambana se apanI AtmA ke sahaja zAMta svabhAva ko prakaTa karane kA bhI niraMtara udyama kiyaa| ataH Apa 'adhyAtmayoginI mahAzramaNI' ke nAma se vi,yAta huiiN| apanI 57 varSa kI dIkSA paryAya meM Apane apanI gurUNI zrI kesaradevIjI ke sAtha paMjAba se lekara sudUra madrAsa taka hajAroM ki. mI. kI pada-yAtrA karake lAkhoM bhAratavAsiyoM ko ahiMsAtmaka DhaMga se jIvana jIne kI kalA sikhaaii| ApazrI ke vyaktitva kI jhAMkI 'adhyAtmayoginI mahAzramaNI' graMtha meM aMkita hai| 64 dillI vIranagara meM utkRSTa vedanIya karma ko utkRSTa samatA ke sAtha bhogakara Apa 26 navambara san 2003 ko svargaprayANa kara gii| Apake svargavAsa para a. bhA. jaina kAMnphreMsa kI mukhapatrikA 'jainaprakAza' ne 'mahAsatI kauzalyAdevI vizeSAMka' prakAzita kiyA jo kisI zramaNI ke liye nikalA sarvaprathama vizeSAMka thaa|65 ApakI 5 ziSyAe~ haiM-zrI vimalAzrIjI, DaoN. sarojazrIjI, DaoN. zrI maMjuzrIjI, zrI vijayazrIjI, zrI bhaartiishriijii| 6.3.2.69 zrI saralAdevIjI (saM. 2004 se vartamAna) vartamAna meM arhat saMgha kI upAcAryA sAdhvI saralAdevIjI zrI pannAdevIjI ke parivAra kI viduSI sAdhvI haiN| inakA janma AgarA meM zrI puSpacaMdajI jaina va mAtA kamalAdevIjI ke yahAM huA, bacapana meM hI mAtA-pitA ke 163. vahI, pR. 380 164. lekhikA-sAdhvI vijayazrI 'AryA', prakA. pArzva oNphaseTa praisa, dillI-7, I. 1994 165. jaina prakAza, 2003 disambara aMka 590
Page #653
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ paralokavAsI ho jAne para inake cAcAjI ne isa sahaja pratibhAvaMta bAlikA ko zrI pannAdevIjI ke zrIcaraNoM meM samarpita kara diyaa| saMvat 2004 vaizAkha zuklA paMcamI ke zubha dina ludhiyAnA meM AcArya samrAT zrI AtmArAmajI mahArAja se dIkSA pATha par3hakara ye zrI rAyakalIjI kI ziSyA ghoSita huiiN| apanI pratyutpanna medhA se inhoMne jaina siddhAntAcArya kI sarvocca parIkSA uttIrNa kii| inakI pravacana zailI ati prabhAvapUrNa hai| zrI pannAdevIjI mahArAja inake vaiduSya ke kAraNa inheM apanA 'maMtrI' kahate the| inhoMne 'sAdhanA patha kI amara sAdhikA' meM zrI pannAdevIjI kA jIvana caritra sAhityika va parimArjita bhASA zailI meM ati sundara DhaMga se prastuta kiyA hai| ye jyotiSa Adi vidyAoM meM niSNAta sarala svabhAvI vinamra prakRti yukta vyaktitva kI dhanI haiN| arhad saMghAcArya zrI suzIlamunijI ke saMgha meM sammilita hotI huI bhI ye kaThora niyamoM kI manasA anumodanA karatI haiN| zrI saralAdevIjI kI do ziSyAe~ haiM-upapravartinI zrI kusumalatAjI tathA DaoN. sAdhvI zrI arcnaajii||66 6.3.2.70 upapravartinI zrI pavanakumArIjI (saM. 2005-60) sAdhvIratna zrI pavanakumArIjI kA janma hariyANA prAnta ke eka choTe se grAma 'deharA' meM huaa| Apake pitA kA nAma lAlA ciraMjIlAlajI jaina thA evaM mAtA kA zrImatI jJAnamatijI thaa| Apane bAlyakAla meM hI zrI hukamadevIjI mahArAja kI ziSyA zrI padamzrIjI mahArAja ke sadupadezoM se prabhAvita hokara 13 varSa kI umra meM dIkSA aMgIkAra kii| Apa saMskRta prakRta, hiMdI, AgamajJAna Adi kI jJAtA thiiN| ApakI pravacana zailI bar3I madhura va AkarSaka thii| ApakI sadpreraNA se dillI sarakAra ke zikSA vibhAga se mAnyatA prApta jaina sAdhvI padmA vidyA niketana dillI zaktinagara meM sthApita haiM, jahAM hajAroM vidyArthI zikSA prApta kara cuke haiN| evaM saiMkar3oM mahilAeM silAI kI zikSA prApta kara cukI haiN| di. 8 sitambara I. 2004 ko ApakA svargavAsa zaktinagara eksaTeMzana ke jaina sthAnaka meM huaa| 67 6.3.2.71 upapravartinI zrI svarNakAntAjI (saM. 2005-205) ___ jaina jyoti mahAsatI zrI svarNakAMtAjI kA janma 'lAhaura' (pAkistAna) meM 26 janavarI san 1921 meM huaa| Apake pitA lAlA khajAnacaMdrajI jaina evaM mAtA zrImatI durgAdevIjI thiiN| eka bAra bacapana meM ApakI TAMga para eka phor3A nikala AyA, aneka vaidya bulavAe, auSadha va maMtroccAra se bhI phor3A ThIka nahIM haA to anAthImuni kI taraha Apake hRdaya meM ye vicAra udbhuta hue ki 'agara merA phor3A ThIka ho gayA, to maiM sAdhvI dIkSA aMgIkAra kara luuNgii|' huA bhI vaisA hI, phor3A ThIka ho gayA aura parivAra vAloM kI ora se Ane vAle moha ke aneka avarodhoM ko apanI Atmazakti se parAjita kara antataH jAlaMdhara chAvanI meM 27 akTUbara 1949 ko pravartinI zrI rAjamatIjI ke sAnnidhya meM Apa sAdhvI zrI pArzvavatIjI ke pAsa dIkSita ho giiN| Apa jaina zAsana kI eka jyotirmayI sAdhvI thiiN| paMjAba jaina sAhitya kI prerikA evaM mAnava dharma kI upadezikA thiiN| aMbAlA jAlandhara, sunAma Adi aneka grantha bhaMDAroM kI suvyavasthA karanA, paMjAba ke logoM meM jJAna pipAsA jAgRta ho, isake liye 40 pustakoM kA paMjAbI bhASA evaM lipi meM lekhana va sampAdana kArya karavAnA nirayAvalikAdi prAcIna aprakAzita sUtroM kA saMpAdana kara 166. DaoN. sAdhvI subhASA, zrI kusumAbhinandanam, pRSTha 172 167. mahAsatI kesaradevI gaurava graMtha, pR. 408
Page #654
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa prakAzita karavAnA yaha saba Apake sAhityika prema ko darzAtA hai| itanA hI nahIM, Apane jaina Agama sAhitya para zodharata vidvAnoM ko protsAhita karane ke liye 'iMTaranezanala pArvatI jaina avArDa' kI sthApanA karAI, zAkAhAra va ahiMsA ke pracAra hetu seTha nAthUrAma kunerA kI smRti meM 'iMTaranezanala mahAvIra jaina zAkAhAra avArDa' kI preraNA dii| Apa paccIsauvIM mahAvIra nirvANa mahotsava samiti kI saMyojikA evaM aneka saMsthAoM kI prerikA rahI haiM 1 168 ApakI ziSyAoM kA paricaya tAlikA meM diyA gayA hai| 6.3.2.72 zrI zakuMtalAjI (saM. 2006 se vartamAna) ApakA janma 'kalaitha' nAmaka kSetra meM pitA zrI bhagatarAmajI ke yahAM huA / hozyArapura meM saM. 2006 meM Apane dIkSA lii| Apa aharniza svAdhyAya sevA Adi meM saMlagna rahatI haiN| 169 6.3.2.73 zrI rAjakumArIjI (saM. 2006 se vartamAna) ApakA janma gujarAMvAlA (pAkistAna) meM lAlA khairAyatI rAmajI jaina ke yahAM huaa| 19 varSa kI umra meM pravartinI zrI rAjamatIjI mahArAja se dIkSA pATha par3hakara Apa zrI svarNakAntA jI kI jyeSTha ziSyA bniiN| Apa sarala, namra evaM tapasvIni sAdhvI haiN| 170 6.3.2.74 zrI svarNakumArIjI (saM. 2006 se vartamAna ) Apa lAhaura dharmaniSTha zrAvaka lAlA laddhAmala jI ( sAbuna vAle) kI pautrI va lAlA TekacaMdajI kI suputrI haiM, ApakI mAtA kA nAma sarasvatIdevI thaa| 18 varSa kI umra meM zrI bhAgamalajI mahArAja se dIkSA aMgIkAra kara zrI hukamadevIjI kI ziSyA banIM, Apa kI dIkSA dillI sadarabAjAra meM huI thI, ApakI dIkSA para lAlA TekacaMda jI ne eka dina meM sAmUhika 1500 AyaMbila karavAye the| Apa vinayavAna zAstrajJa viduSI sAdhvI haiN| ApakI do ziSyAe~ haiM - zrI pravINajI, zrI nirmalajI | 171 6.3.2.75 zrI vijendrakumArIjI (saM. 2008-54 ) ApakA janma saM. 1994 grAma riMDhANA (hariyANA) meM zrI paramezvarIdAsajI jaina ke yahAM huaa| Apane saM. 2008 mAgha zu. 13 ko tItaravAr3A (yU.pI.) meM zrI priyAvatIjI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| Apa dRr3ha saMyamI, atyaMta saralamanA va anuzAsitA sAdhvI thiiN| hiMdI, aMgrejI, prAkRta, saMskRta, paMjAbI, UrdU Adi kaI bhASAoM kI jJAtA thiiN| Apake upadezoM se aneka logoM ne unmArga kA tyAga kiyaa| samAja ke garIba varga ke prati karUNA se prerita hokara niHzulka silAI kar3hAI kendra sulatAnapurI dillI meM prAraMbha karavAyA, jaina sAdhvI priyAvatI cikitsA kendra ( sulatAnapurI) kI bhI sthApanA krvaaii| aMta meM pUrNa samAdhi ke sAtha nyU mulatAna nagara dillI meM 23 agasta 168. pramukha saMpAdikA - sAdhvI smRti mahAzramaNI abhinaMdana graMtha, khaMDa -2, pR. 53-83 169. saMyama surabhi, pR. 130 170. mahAzramaNI abhinaMdana graMtha, pR. 53 171. mahAsatI kesaradevI gaurava graMtha, pR. 381 592
Page #655
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 1997 ko mahAprayANa kara giiN| ApakI 5 ziSyAe~ haiM- zrI pravINa jI, maMjulajyotijI, nidhijyotijI racitAjI evaM priyaMkAjI 1 172 6.3.2.76 upapravartinI zrI zazikAMtAjI (saM. 2008-2048 ) sAdhvI pramukhA zrI zazikAMtAjI mahArAja kA janma hariyANA prAnta ke eka choTe se grAma deharA meM san 1936 meM huaa| Apake pitA kA nAma zrI mAIdhanajI jaina aura mAtA kA nAma zrImatI kalAvatI thaa| pAMca bhAI bahanoM meM Apa sabase choTI thiiN| ApakA vivAha jhAMsI nivAsI zrI DipTImalajI jaina ke sAtha huA, kiMtu do varSa bAda hI pati kA svargavAsa ho gyaa| isa asahya vajrapAta se Apako gaharI coTa lgii| unhIM dinoM mahAsatI zrI zrImatijI mahArAja kA padhAranA huA, unake saMparka se vairAgya rasa se anuprANita hokara Apane san 1952 meM kAMdhalA zahara meM dIkSA aMgIkAra kii| nAma ke anurUpa hI Apane apanI nirmala kAnti kA cAroM dizAoM meM prasAra kiyaa| aisA kahA jAtA hai, ki Apake saMyamI jIvana meM aisA samaya bhI AyA, jaba apanI gurUNIjI ke divaMgata hone para Apa akelI raha gaI thIM, phira bhI Apa vicalita nahIM huI, aura apane dRr3ha manobala, tyAga vairAgyamaya jIvana ke prabhAva se vizAla zramaNI parivAra kI pramukhA bniiN| aMtima samaya meM hRdayaroga se AkrAnta hoka 39 varSa kI dIkSA paryAya ke pUrNa hote-hote dillI arihaMta nagara meM 7 mArca 1991 bRhaspativAra ke dina Apa samAdhi pUrvaka dehatyAga kara svargoM kI ora prayANa kara gii| 173 Apake ziSyA parivAra kA paricaya tAlikA meM diyA gayA hai| 6.3.2.77 upapravartinI zrI kusumalatAjI (saM. 2010-62 ) ApakA janma vi. saM. 1996 bAmanolI (u. pra.) meM zrI vizambaradayAlajI ke yahAM huA, 12 varSa kI alpAyu meM vyAkhyAna vAcaspati zrI madanalAlajI mahArAja ke mukhAravinda se dIkSA grahaNa kara zrI saralAdevIjI kI ziSyA bniiN| Apa sadA svAdhyAya meM tallIna rahatI thIM, saralatA, namratA, gaMbhIratA Apake vyaktitva kI anUThI pahacAna thii| 174 saMvat 2062 karanAla roDa para sar3aka durghaTanA meM akasmAt hI Apa va ApakI pautra ziSyA gItAMjalijI kA svargavAsa ho gayA / 6.3.2.78 zrI vimalAjI (saM. 2011 ) Apa caraNadAsa bhAbU TAMDA nivAsI kI putrI haiM, saMvat 2011 caitra zu. 13 ko zrI kauzalyAdevIjI ma. ke pAsa ludhiyAnA meM Apa dIkSita huIM, Apa bar3I tapasvinI sAdhvI haiM, 3 ekAntara varSItapa 13 aThAiyA~, prataratapa, mAsakhamaNa, do bAra pakhavAr3A Adi tapa kara cukI haiN| Apa saumya va sarala svabhAvI haiN| 75 172. saMyama gagana kI divya jyoti, pR. 252 173. mahAsatI kesara devI gau. graM., pR. 414 174. zrI kusumAbhinandanam, prakA. - Atma manohara jaina saMskRti kendra, mAlerakoTalA, I. 2004 175. upapravartinI zrI kauzalyAdevI jIvana-darzana, pR. 102 593
Page #656
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 6.3.2.79 zrI candrakalAjI (saM. 2012-36) ApakA janma sIMkha pAtharI (hariyANA) grAma meM vi. saM. 1989 ko lAlA kazmIrIlAlajI jaina ke yahAM huaa| vivAha ke kucha samaya bAda hI Apa vidhavA ho gaI, saM. 2012 caitra zu. 13 ke dina jainanagara meraTha meM tapasvI zrI nihAlacaMdajI ma. ke zrImukha se dIkSA aMgIkAra kara Apane sAdhvI jIvana meM praveza kiyA, aura pannAdevIjI TohAnAvAloM kI ziSyA bniiN| Apa adhyayanazIlA saMyamI japI-tapI to thI hI, sAtha hI Apake anta:karaNa meM karUNA kA anaMta srota thA, san 1980 jIndazahara meM vihAra ke samaya rela kI paTarI para calatI huI abodha gAya aura sAmane AtI huI gAr3I ko dekhakara ApakA hRdaya karUNA se AplAvita ho uThA, gAya ko rela kI paTarI se bAhara kiyA, kiMtu itanI hI dera meM vega se AtI huI gAr3I se TakarAkara Apa nIce gira par3I aura vahIM samAdhipUrvaka mRtyu ko prApta ho giiN| ApakA yaha prANotsarga dayAvratI dharmarUci aNagAra kI smRti karavAtA hai, unhoMne kIr3iyoM kI karUNA se prerita hokara apane prANoM kA tyAga kiyA Apane gAya kI karUNA karake apane prANoM ko dAMva para lagA diyaa| 25 varSa kI saMyama-paryAya meM Apane bahuta varSa ekAMtara bele, tele Adi kI tapasyA kI evaM ugra saMyama kA pAlana kiyaa| 6.3.2.80 ghoratapasvinI mahAsatI zrI mohanamAlAjI (2013 se vartamAna) tapa cakrezvarI mahAsatI zrI mohanamAlAjI Aja tapa aura tyAga ke kSetra meM bhArata bhara meM hI nahIM videzoM meM bhI carcita haiN| ApakA janma paMjAba kI audyogika nagarI phagavAr3A meM pitA zrI amaracaMda jaina aura mAtA draupadIdevI ke yahAM san 1939 meM huaa| saMyama ke saMkalpita mahApatha para bar3hane kI AjJA prApta karane ke liye garmI kI mausama meM tIna-tIna dina bhUkhe pyAse bhUse kI koTharI meM vyatIta kara tathA aneka kaThora saMgharSoM kA zUravIratA se sAmanA karane ke pazcAt, sagAI ke baMdhana ko tor3ane meM saphala huI, aMtata: 4 jUna 1957 ko phagavAr3A meM hI zrI pravezakumArIjI ke caraNoM meM dIkSA aMgIkAra kii| vairAgyAvasthA meM hI 8, 13 upavAsa kara dikhAne vAlI mahAsatI ne aba to prativarSa aThAI, dasa ityAdi karane prAraMbha kiye, 250 pratyAkhyAnoM ke koSThaka kaI bAra kiye, eka muTThI muramure ke AdhAra para 35, 71 Ayambila evaM bar3hate hue 37 upavAsa 112 upavAsa kiye| saMvat 2055 meM 211 upavAsa evaM saMvat 2052 meM 311 upavAsa kara Apane sabhI ko Azcaryacakita kara diyaa| isake atirikta 153, 145, 205 upavAsa bhI kiye haiN| karUNA aura sevAbhAvanA se otaprota Apane 'mahAsatI pravezakumArI jaina cairITebala phIjiyotheraipI, daMtacikitsA, netracikitsA, DispainsarI hospITala, dharmArtha mizana zivAjIpArka, mahAsatI pannAdevI jaina haoNspITala zivavihAra Adi aneka janopayogI saMsthAoM kA nirmANa karavAyA hai| ApakI 5 ziSyAe~ haiM-zrI AdarzajyotijI, zrI vInAjyotijI, zrI punItajyotijI, zrI sAkSIjyotijI, zrI aartiijii||77 6.3.2.81 zrI pravINakumArIjI (saM. 2013 se vartamAna) ApakA janma saMvat 1987 ASAr3ha zuklA 12 syAlakoTa (paMjAba) meM zrI nagInacaMda va campAdevI ke yahAM huaa| saMvat 2013 mAgha zuklA paMcamI ke dina cAMdanI cauMka dillI meM paMDitaratna zrI trilokacaMdajI mahArAja ke 176. saMyama gagana kI divya jyoti, pR. 261 177. vahI, pR. 386 594
Page #657
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ zrImukha se dIkSA pATha par3hakara zrI svarNakumArIjI kI ziSyA bniiN| dIkSA ke pazcAt Apane Agama, stoka Adi kA gahana adhyayana kara jaina siddhAnta zAstrI parIkSA bhI uttIrNa kii| ApakI preraNA se gur3agAMvA meM mahAsatI hukmadevI jaina silAI zikSaNa kendra kI sthApanA tathA anya anekoM lokamaMgalakArI kArya hue| 78 6.3.2.82 zrI vimalAzrIjI (saM. 2014 se vartamAna) ApakA janma kaiMthala (hariyANA) saM. 1997 meM zrI harirAmajI agravAla ke yahAM zrImatI mAmanIdevI kI kukSi se huaa| ApakI buAjI zrImatI mAyAdevIjI ke samparka se vairAgya ke bIja aMkurita hue aura zere paMjAba zrI premacaMdajI mahArAja se dIkSA pATha par3hakara mArgazIrSa zu. 14 ko Apa dIkSita huiiN| Apa adhyAtmayoginI zrI kauzalyAdevI jI kI ziSyA bniiN| Apane pAtharDI borDa se jaina siddhAntAcArya, evaM maisUra vizva vidyAlaya se ema. - e. kI parIkSA dii| Apa svabhAva se sarala, buddhi se prakhara evaM spaSTa vaktA sAdhvI haiN| ApakI do ziSyAe~ haiM-zrI urmilA jI evaM zrI kRpaashriijii| urmilAzrIjI dRr3ha saMkalpI, tapasvinI tathA sevAbhAvinI sAdhvI haiN| inakI eka ziSyA hai-zrI nidhizrIjI, nidhizrIjI evaM kRpAzrIjI donoM atyaMta viduSI prakharavaktA, dharma prabhAvikA sAdhviyA~ haiN| ina donoM kI kaI maulika kRtiyA~ prakAzita haiN| jIvana-bodha, jIvana-pAtheya, jIvana DAyarI, ApakI rAzi ApakA samAdhAna, sumati mAlA, sau bAtoM kI eka bAta, jInA Aye vaha jiMdagI, Solution to Your sunsign, Pseudo persona, Bhaktamar Stotra." 6.3.2.83 DaoN. zrI sarojazrIjI (saM. 2014 se vartamAna) ___ Apa dehalI cAMdanIcauMka nivAsI zrI turatasiMhajI surANA evaM unakI dharmapatnI zrImatI memabAI kI suputrI haiN| 15 varSa kI umra meM mahAsatI kauzalyAdevIjI ke tapa-tyAgamaya jIvana se prabhAvita hokara zere paMjAba premacaMdajI mahArAja se dIkSA aMgIkAra kii| Apa jaina siddhAnta zAstrI, sAhityaratna va ema.e., pI.eca.DI. haiN| Apa haMsamukha prakRti kI nirbhIka evaM spaSTavAdI sAdhvI haiM Apane 'banArasIdAsa vyaktitva va kRtitva' para bambaI vi. vi. se I0 1989 meM pI. eca. DI. kI DIgrI prApta kii| ApakI kaI pustakeM prakAzita haiM-vAstavika bhAva anuprekSA, mahAvIra darzana, namU anaMta caubIsI, sanmati svara, prAjJamaNiyA~, AptamaNiyA~, samyakmaNiyA~, samAdhAna ke motI, jananAyaka mahAvIra aadi| ApakI do ziSyAe~ haiM-zrI yazAjI va zrI kaumudiishriijii|180 6.3.2.84 zrI bhAgavantIjI (saM. 2014 se vartamAna) Apa zrI zAMtidevIjI kI jyeSTha bhaginI haiM, ApakA vivAha rohataka nivAsI zrI kesarIlAlajI se huaa| pativiyoga ke pazcAt Apane 27 varSa kI umra meM vyAkhyAna vAcaspati zrI madanalAlajI mahArAja se dIkSA pATha par3hakara zrI sundarIjI mahArAja kA ziSyatva grahaNa kiyaa| Apa atyaMta sevAbhAvI evaM madhura svabhAvI sAdhvI haiN| ApakI tIna ziSyAe~ haiM - zrI zikSA jI, zrI saMyamaprabhAjI 'kamala' evaM zrI vNdnaajii||8] 178-180. paricaya patra ke AdhAra para 181. saMyama-surabhi, pR. 147 595
Page #658
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 6.3.2.85 zrI pramilAjI (saM. 2016 se vartamAna) Apa syAlakoTa ke zrI cimanalAlajI tAter3a kI suputrI haiM, 18 varSa kI umra meM paMDita jJAnamunijI mahArAja se dIkSA pATha par3hA, ApakI vANI meM mizrI sI madhuratA hai, sevA, AtmIyatA, sahRdayatA, karUNA, vyavahAra kuzalatA Apake AkarSaka vyaktitva kI pahacAna hai| Apa zrI kauzalyAjI ma. sA. 'zramaNI' kI ziSyA haiN|182 6.3.2.86 zrI sulakSaNAjI (saM. 2016 se vartamAna) saMvat 1992 bhAdrapada kRSNA dvAdazI ko inakA janma dehalI ke pratiSThita jauharI zrI kevalacaMdajI ke yahAM huA, tathA dIkSA saMvat 2016 vaizAkha zuklA SaSThI ke zubha dina cAMdanIcauMka dillI meM zrI rAjezvarIjI ma. ke pAsa huii| Apa ati gaMbhIra, vinayavAna va vivekazIlA sAdhvI ratna haiN| saMskRta meM zAstrI tathA jaina siddhAnta zAstrI kI parIkSAe~ dekara svamata va paramata darzana tathA Agama kA viziSTa jJAna arjita kiyaa| tapa Apake jIvana kA abhinna aMga rahA hai| 25 bAra navapada kI olI, 41, 204, 400 AyaMbila lagAtAra kiye| upavAsa kI kaI aThAiyA~, 10, 18, 33 upavAsa 2 bAra, tathA 11 upavAsa 11 bAra kara cukI haiN| Apa tapa, svAdhyAya, jJAna dhyAna meM tallIna rahatI haiN|183 6.3.2.87 DaoN. maMjuzrIjI (saM. 2017 se vartamAna) Apa dillI cAMdanIcauMka nivAsI zrI kaMvarasenajI caurar3iyA kI suputrI haiN| mahAsatI kauzalyAdevIjI ke adhyAtmaniSTha upadeza se vairAgya raMga se anuraMjita hokara paMDitaratna zrI trilokamunijI mahArAja se saMvat 2017 vaizAkha zu. 8 ko cAMdanI cauMka meM hI dIkSA pATha par3hakara ApazrI kauzalyAdevIjI kI ziSyA bniiN| Apa prakhara buddhi evaM madhura gAyikA haiN| Apane jaina siddhAntAcArya, sAhitya ratna, ema. e. va san 1990 meM "jaina darzana aura kabIra kA tulanAtmaka adhyayana" para pUnA vizva vidyAlaya se pI. eca. DI. kI DIgrI prApta kI hai| ApakA zodha graMtha dillI se prakAzita ho cukA hai, anya bhI ApakI kRtiyAM haiM-maMjugItamAlA, gurU-dakSiNA, deva racanA kA anuvAda (saMdarbha evaM TippaNI saha) ApakA nAma amerikana bAyogrAphikana insTITyUTa (I. 1992) va ripharenza eziyA (I. 1991) meM ullikhita hai| inakI 6 ziSyAe~ haiN| pramukha ziSyA zrI akSayazrI viduSI, dhyAna sAdhikA va zAMta svabhAvI sAdhvI haiM, inakI samarpaNa, mahAvIthI, rasAyana, amIdhArA, merA bhAI, jAgaraNa, zrutadhArA Adi sAhitya prakAzita hai|184 6.3.2.88 zrI pramodajI (saM. 2018 se vartamAna) saMyamaniSTha sAdhvI pramodajI kA janma saMvat 1999 meM zrImAn dezarAjajI agravAla kaiMthala nivAsI (hariyANA) ke yahAM huaa| saMvat 2018 phAlguna kRSNA 13 ke zubha dina dillI cAMdanIcauMka meM zrI rAjezvarIjI mahArAja ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| Apa madhurasvabhAvI, vyavahAradakSa, samatAvAna viduSI sAdhvI haiN| AgamoM ke gahana ciMtana ke sAtha stoka va svamata-paramata kA viziSTa adhyayana kiyA hai| ApakI preraNA se jAlandhara meM mahAsatI mohanadevI 182. upapravartinI zrI kauzalyAdevI jIvana-darzana, pR. 104 183-184. patrAcAra va saMparka se prApta sAmagrI ke AdhAra para 596
Page #659
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ jaina silAI zikSaNa kendra, bhagavAna mahAvIra silAI skUla Adi kI sthApanA huI hai| aneka yuvakoM ko vyasana mukta karane meM Apa bhI agraNI rahIM / kavitA, bhajana Adi banAne meM bhI niSNAta haiM ApakA pravacana ojasvI va hRdayasparzI hotA hai| 85 ApakI 5 ziSyAe~ haiN| 6.3.2.89 zrI suzIlAjI (saM. 2019 se vartamAna ) Apa rohataka jile ke grAma 'riMDhANA' meM pratiSThita caudharI dhArAsiMhajI kI kanyA haiN| zrI trilokacaMda jI mahArAja se 10 maI 1962 ko gharoMDA meM dIkSA pATha par3hakara Apa zrI suMdarIjI kI ziSyA bniiN| Apane pAtharDI borDa se jaina siddhAntazAstrI taka parIkSAe~ dI haiN| ApakA kaMTha madhura haiM, samAja kalyANa evaM jJAnavRddhi ke lie kaI sthAnoM para pustakAlaya (majalisa pArka, uttamanagara, guDagAMva, jAlaMdhara) kI sthApanA kI / bhaTiNDA meM pazu-pakSI cikitsAlaya, bulaDhANA evaM nyU zaktinagara meM homyopaithI DispaiMsarI hetu preraNA dii| mAMsa va zarAba kI dukAnoM baMda karavAyA, bhrUNa hatyA evaM vyasana sevana ke kaiyoM pratyAkhyAna krvaaye| Apane do mAsakhamaNa va aTThAiyA~ kI haiN| ApakI pustaka 'saMyama surabhi' meM ApakI vidvattA evaM gurU- bhakti ke darzana hote haiN| 186 6.3.2.90 AcArya DaoN. zrI sAdhanAjI (saM. 2020 se vartamAna ) ApakA janma hariyANA ke jIMda zahara meM 9 jUna 1948 ko zrI baladevakumArajI ke yahAM huaa| saM. 2020 dillI meM zrI suzIlamunijI ma. se dIkSA lekara Apa zrI saralAjI kI ziSyA bniiN| dIkSA ke pazcAt Apane jaina Agama jJAna va saMskRta prAkRta kA gahana adhyayana kiyaa| sAtha hI 'apabhraMza jaina sAhitya meM jIvana mUlya' para pI. eca. DI. tathA 'hindI sAhitya aura darzana meM AcArya suzIlakumArajI kA yogadAna' viSaya para DI.liT kI upAdhi prApta kii| vizvadharma sammelana ke preraka AcArya suzIlakumArajI ke sAtha rahakara Apane vividha sAmAjika dhArmika gatividhiyoM meM apanI sakriya bhAgIdArI nibhaaii| 'AcArya suzIla gaU sadana', AcArya suzIla mArga, AcArya suzIla cauMka Adi kI saMsthApanA meM ApakI pramukha bhUmikA rahI / amerikA ke 'nyUjarsI' sthita 'siddhAcalam' tIrtha nirmANa meM ApakA parizrama nihita hai| bhagavAna mahAvIra ke ahiMsA siddhAnta ke pracArArtha Apa kaI bAra amerikA, iMglaiMDa, siMgApura, maleziyA, thAilaiMDa, hAMgakAMga, nepAla Adi sthAnoM para gaI haiN| bhArata se videzayAtrA para jAne vAlI Apa 'prathama jaina sAdhvI' haiM, tathA vizva vidyAlaya kI uccatama upAdhi DI. liT prApta karane vAlI bhI Apa prathama jaina sAdhvI haiN| antarrASTrIya stara para prathama mahilA AcArya bhI haiN| ApakI preraNA 'ahiMsA paryAvaraNa sAdhanA mandira' naI dillI tathA 'varlDa phailozipa Apha rilIjansa' bhavana kA nirmANa huA hai| Apa nimnalikhita saMsthAoM meM uccapadapara AsIna hai - (1) tRtIya paTTadhara AcArya - inTaranezanala arhat jaina saMgha, I. 1998 dillI, (2) adhyakSA - AcArya suzIla muni maimoriyala TrasTa, (3) saMrakSikA - vizva ahiMsA saMgha, (4) ceyaraparsana-AcArya suzIla gaU sadana, (5) saMrakSikA - AcArya suzIla muni cairiTebala haspatAla hoziyArapura, (6) mArgadarzikA - zrI mahAvIra vizva vidyApITha dillI, (7) pramukha amerikA, iMglaiMDa madrAsa dillI sthita sabhI Azrama, (8) prerikA-ahiMsA paryAvaraNa sAdhanA maMdira, (9) mahAsaciva- bhArata ekatA Andolana, (10) upAdhyakSa- dillI saMta mahAmaMDala, ( 11 ) upAdhyakSa- sAdhvI zakti pariSada / ApakI bahumukhI pratibhA evaM kAryakSamatA 185 - 188. patrAcAra se prApta sAmagrI ke AdhAra para 597
Page #660
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa se prerita hokara dillI se 'mahilA pratibhA evArDa', mahAsatI pravartanI pArvatI avArDa, ambaisaDaira phaoNra pIsa avArDa' kA puraskAra bhI prApta huA hai| ApakI do ziSyAe~ haiM- zrI gurUchAyAjI, zrI gurUpriyAjI / 187 6.3.2.91 upapravartinI DaoN. zrI saritAjI (saM. 2021 se vartamAna ) ApakA janma san 1951 meM jIMda ke nikaTavartI grAma kher3I ( bhagatoM kI) meM zrI bhagatarAmajI jaina ke ghara huaa| nau varSa kI alpAyu meM vidvadratna zrI rAmakRSNajI mahArAja se 'jIMda' meM hI dIkSA grahaNa kara Apa zrI zazikAMtAjI kI ziSyA bniiN| adhyayana kI adamya lAlasA se Apane Dabala ema. e. taka kI zikSA prApta kI, sAtha hI jaina Agama - sAhitya kA bhI talasparzI jJAna prApta kiyaa| Apane san 1994 meM DaoN. Ara. ena. mizrA ke nirdezana meM meraTha yunivarsiTI se AcArya puSpadaMta kRta 'jasaharacariyaM meM jainadharma saMskRti aura darzana' viSaya para zodha-prabandha likhakara pI. eca. DI. kI DIgrI prApta kii| ApakI vANI meM oja va mAdhurya kA saMgama hai, vidvattA aura vinamratA ke maNikAMcana saMyoga ne Apako 'zramaNIsUryA' ke rUpa meM pravartaka bhaMDArI zrI padmacandrajI mahArAja dvArA alaMkRta kiyA gayA hai| Apa ATha varSoM ekAntara tapa kI ArAdhanA meM saMlagna haiN| DerAbassI meM jaina yuvaka maMDala, jaina sAdhvI zazikAMtA yuvatI maMDala, jaina mahilA maMDala, esa. esa. jaina saMgha maMDI govindagar3ha, zrI AdinAtha jaina samiti (raji.), zrI jaina sAdhvI zazikAntA cairiTebala evaM velapheyara sosAiTI (raji.), jaina sAdhvI saritA zubha cairiTebala TrasTa Adi saMsthAoM kI Apa preraNA srota haiN| saMgha unnati meM ApakA sakriya yogadAna pratyeka kSetra meM aMkita hai / 188 ApakI kaI ziSyAe~ haiN| 6.3.2.92 zrI sudhAjI (saM. 2022 se vartamAna) ApakA janma I. 1943 ko paMjAba ke paTTI nagara meM zrI trilokacaMdajI ke ghara huA, jo zrI svarNakAMtA jI ke bhrAtA the| AcArya samrAT zrI AtmArAma jI mahArAja kI aMtima ghar3iyoM meM samatA, sahiSNutA ke darzana kara vairAgya jAgRta huA, phalasvarUpa kaiMthala meM zrI premacaMdajI mahArAja se sarvavirati dIkSA aMgIkAra kara Apa zrI svarNakAMtAjI kI ziSyA bniiN| Apa gUr3ha gaMbhIra adhyetrI evaM zAMta, sahaja svabhAvI haiN| Apane do varSItapa evaM aThAiyA~ Adi kI hai / 189 ApakI ziSyAoM kA paricaya tAlikA meM diyA gayA hai| 6.3.2.93 upapravartinI zrI ramezakumArIjI (saM. 2023 se vartamAna ) ApakA janama riMDha,Na, grAma ke zrI motIrAmajI ke yahAM huaa| zrI jagadIzamatIjI ke pAsa 14 varSa kI vaya meM mAlerakoTalA meM dIkSita huIM Apane apane jIvana ko tapa se sajAyA hai, mAsakhamaNa, 17, 11, 10, 24 aThAI, 65 bele, lagabhaga 1008 tele evaM ekAzane ke 501 109, 120 Adi stoka pAMca bAra kiye haiN| Apa prabhAvasaMpannA sAdhvI haiM, Apake upadeza se mahAsatI jagadIzamati silAI skUla, prI preTrI skUla, caMdanabAlA yuvatI maMDala Adi prAraMbha hue haiN| Apa sabako japa-tapa kI preraNA detI haiN| ApakI chaha ziSyAe~ - zrI saMtoSajI, zrI suyazAjI ema. e. zrI sArikAjI, zrI zamAMjI, zrI rAjezajI, zrI zilpAjI haiN| zrI riddhijI aura zrI siddhijI pautra ziSyAe~ haiN| 190 185 188. patrAcAra se prApta sAmagrI ke AdhAra para 189. mahAzramaNI abhinaMdana graMtha, pR. 53 190. paricaya patra ke AdhAra para 598
Page #661
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.3.2.94 zrI vijayazrIjI 'AryA' (saM. 2024 se vartamAna) ApakA janma udayapura (rAja.) meM saM. 2008 mAgha zu. pUrNamAsI ke dina zrI AnaMdIlAlajI mehatA ke yahAM huaa| vijayAdazamI saM. 2024 ko zere paMjAba zrI premacaMdajI mahArAja se dillI meM dIkSita hokara adhyAtmayoginI zrI kauzalyAjI kI ziSyA bniiN| Apa adhyayanazIlA sAdhvI haiM, Apane pAtharDI borDa se jaina siddhAntAcArya, haidarAbAda se hiMdI bhUSaNa, pUnA se saMskRta-prAkRta evaM maisUra vizvavidyAlaya se ema. e. kI parIkSAe~ dI, ukta sabhI parIkSAoM meM sarvaprathama sthAna prApta kiyaa| ema. e. meM karnATaka rAjyastara para sarvocca Ane ke upalakSa meM Apa cAra svarNapadaka se sammAnita huIM, vibhinna vizvavidyAlaya se sAdhvI jIvana meM chaha svarNapadaka prApta karane vAlI Apa prathama sAdhvI haiN| ApakA prakAzita sAhitya-mahAsatI kesaradevI gaurava graMtha, adhyAtma-yoginI mahAzramaNI, pravacana-saurabha (marAThI), mahAsAgara ke motI, aMtara kI pukAra, AryA ke svara, tIrthaMkara pradIpikA, gurU-prasAda, mukta-nirjhara, maMgala-prabhAta, sacitra sukhavipAka, sacitra jaina paccIsabola tathA saMpAdita sAhitya-zrI RSabhadeva eka parizIlana (dvi. saM.), vizAlavANI, AnaMda jIvanacaryA Adi prakAzita hai| Apake sadupadezoM se prerita hokara aneka saMsthAe~ sakriya kArya kara rahI haiM, unameM pramukha haiM-mahAvIra jaina pustakAlaya (AlaMdI, baiMgalora, maisUra, vijayavAr3A), devarddhigaNI pustakAlaya bhAvanagara, kesaradevI jaina pustakAlaya sAharanapura, zramaNasaMghIya zrAvikA saMgha udayapura, AtmAnaMda devendra nirdhana sahAyatA koSa (raji.) udayapura, vijayazrI dhArmika upakaraNa bhaMDAra dhUliyA, jaina sthAnaka sAtapUra (nAsika), arihaMta gausevA TrasTa evaM gauzAlA nAzika, jaina sthAnaka sAtavapura (pUnA), brAhmI kanyA pariSada (nAsika, ghor3anadI AlaMdI) padmAvatI mahilA maMDala yazavaMtapura (baiMgalora) zrI vijaya mahilA maMDala, zrIrAmapurama (baiMgalora), vijayavAr3A, zAkAhAra samiti deUra, (mahA.) ityAdi agraNI ke rUpa meM vicaraNa karate hue Apane 24 ghaMTe va 12 ghaMTe ke 11 sAptAhika dhArmika zivira, kaI svAsthya kaiMpa, mahilA sammelana, tapa-japa, pratiyogitAeM evaM praznamaMca Adi vividha dhArmika sAmAjika Ayojana krvaaye| saiMkar3oM logoM ko mAMsa, madirA, pAna parAga, guTakA, rezama Adi kA tyAga krvaayaa| tapasvI zrI cetanamunijI ko dIkSA kI preraNA Apase hI prApta huI hai| ApakA vicaraNakSetra rAjasthAna, madhyapradeza, mAlavA, dillI, uttarAMcala, himAcala, hariyANA, paMjAba, jammU, AMdhrapradeza, mahArASTra, karnATaka, tamilanADu, gujarAta, kAThiyAvAr3a, saurASTra Adi sudUra kSetroM meM huA hai| Apane 1 se 9 upavAsa kI lar3I, 1008 ekAsana 108,51,31, 31 ekAsaNe, 1 se 21 taka ekAsaNa kI lar3I, upavAsa se varSItapa. saiMkaDoM AyaMbila. upavAsa. bele tele kiye haiN| ApakI 3 ziSyAe~ haiM-zrI priyadarzanAjI, zrI pratibhAzrIjI, zrI truultaashriijii| 6.3.2.95 DaoN. zrI ravirazmijI. (saM. 2027 se vartamAna) ApakA janma paMjAba prAnta ke phirojapura jile meM muktasara grAma meM saMvat 2015 ko huA, ghoratapasvinI zrI hemakuMvarajI mahArAja ApakI gurUNI haiM, 13 varSa kI laghuvaya meM saM. 2027 meM zrI maMgalamuni se dIkSA pATha pddh'aa| Apa aneka bhASAoM kI jJAtA tathA Agama, nyAya, darzana Adi kI gahana adhyetA haiN| Apane 'paramANu vijJAna' para zodha prabaMdha likhakara vikrama vizvavidyAlaya ujjaina se pI. eca.DI. kI upAdhi prApta kii| ApakI do ziSyAe~ haiM-zrI pradIparazmi va zrI raakeshrshmi| rajatarazmi, nidhirazmi, yazimArazmi, dezanArazmi aura kaumudIrazmi pautra ziSyAe~ haiN| 191. mahAsatI kesaradevI gaurava-graMtha, pR. 416 599
Page #662
--------------------------------------------------------------------------
________________ 6.3.2.96 zrI sumitrAjI zrIsaMtoSajI (saM. 2027 se vartamAna) Apa donoM bhaginI yugala tapa, saMyama, sevA aura tyAga kI pratimUrti haiN| zramaNasaMghIya AcArya zrI zivamuni jI mahArAja ke tAU zrI banArasIdAsajaina, maloTamaMDI nivAsI kI suputriyA~ haiN| maloTa meM hI dIkSA aMgIkAra kara ye zrI zimalAjI kI ziSyA bniiN| dIkSA ke pazcAt se Apa donoM satata tapasyA va svAdhyAya meM saMlagna haiN| kaI nirjala aThAiyA~, upavAsa, bele, tele, caule Adi kara cukI haiN| cAturmAsa meM eka sAtha nau-nau aThAiyA~ 17 varSoM se lagAtAra varSItapa kI ArAdhanA, aThAI ke pAraNe meM bhI ekAntara tapa karanA inake tapomaya jIvana kI bahuta bar3I vizeSatA hai| sardI meM garma vastra kA tyAga, kisI se sevA lene kA tyAga Adi aneka prakAra ke tyAga se inakA jIvana susajjita hai| 192 6.3.2.97 zrI nirmalAjI (saM. 2029 se vartamAna ) Apa malauTa maMDI ji. phirojapura (paMjAba) ke zrI ciraJjIlAlajI kI suputrI haiN| AcArya samrAT zrI zivamunijI kI Apa laghu bhaginI haiM, Apane unake sAtha hI 17 maI 1972 ko malauTamaMDI meM paMDita jJAnamunijI se dIkSA grahaNa kI, evaM zrI kauzalyAjI kI ziSyA bniiN| Apane jaina siddhAntazAstrI taka adhyayana kiyaa| sAtha hI varSItapa, kaI aThAiyA~ 31 aura 33 upavAsa, AyambiloM kI lar3I Adi tapasyAe~ kI haiN| 193 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 6.3.2.98 DaoN. zrI punItajyotijI (saM. 2031 se vartamAna ) Apa tapa cakrezvarI, mahAsatI mohanamAlAjI kI ziSyA haiM saMvat 2009 ApakA janma va saMvat 2031 apraila 28 ko ApakI dIkSA huii| Apane 'santatrayI ke kAvya meM jainadarzana ke tatva' viSaya para DaoN. viSNudatta zarmA ke nirdezana meM zodha prabandha likhakara san 1996 meM ilAhAbAda vizvavidyAlaya se pI. eca. DI. kI upAdhi prApta kii| Apa Urjasvala, tejomayI vyaktitva kI dhanI sAdhvI haiN| zAsana prabhAvanA ke anekavidha kArya ApakI preraNA se hue aura ho rahe haiN| ApakI ziSyAe~ - zrI zvetAjI, zrI nidhijyotijI, zrI muktAjI, zrI akSItAjI, zrI svAtijI, zrI pallavIjI, zrI vipulajI prAJjalajI, jAgRtijI Adi haiN| 194 6.3.2.99 zrI bhAratI zrIjI (saM. 2031 se vartamAna ) Apa bar3auta (u. pra.) ke zrI jyotiprasAdajI jaina kI suputrI haiM, san 2006 ko ApakA janma huaa| saMvat 2031 Asoja zuklA 5 ko upAdhyAya zrI kevalamunijI mahArAja ke mukhAravinda se bambaI khAra meM Apa dIkSita huiiN| Apa zrI kauzalyAdevIjI mahArAja kI ziSyA haiN| Apa kI kAvya-kalA utkRSTa hai, Azu kaviyatrI bhI haiM, 400 ke lagabhaga gIta, 1000 muktaka, dohe Adi race haiN| sAtha hI ghora tapasvinI haiM, AyaMbila kI 11 oliyA~ ke atirikta kaI laMbI tapasyAe~ 121, 101, 91, 81, 71, 51, 31, 11 bAra 21 AyaMbila tathA 4 varSItapa upavAsa ke, eka varSItapa polA aTTama ke sAtha, satata 2 varSa, 5 varSa taka ekAsana, 300 tele, 4, 5, Adi tapa kara cukI haiN| inhoMne vibhinna 5 kSetroM meM vIra bAlikA maMDala tathA eka brAhmI mahilA maMDala kI sthApanA kI hai| 195 uddhRta 192. DaoN. sAdhvI sunItAjI 'AcArAMgasUtraH eka AlocanAtmaka adhyayana" kI prastAvanA se 193. upapravartinI kauzalyAdevI jIvana-darzana, pR. 106 194. paricaya patra ke AdhAra para 195. paricaya patra ke AdhAra para 600
Page #663
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.3.2.100 zrI suSamA jI (saM. 2032 se vatarmAna) ApakA janma rAjapurA grAma ke caudharI dIvAnasiMha jI rAThI ke yahAM I. 1956 meM huaa| Apa zrI suMdarIdevI jI kI cacerI bahana evaM ziSyA haiN| gannaura maMDI meM ApakI dIkSA huii| Apa jaina evaM jainetara darzana kI gahana adhyetA haiM, gAyana kalA madhura hone se Apa 'jaina kokilA' ke nAma se vikhyAta haiM, sAtha hI tapasvinI bhI haiN|196 6.3.2.101 DaoN. zrI sunItAjI (saM. 2034 se vatarmAna) tapta tapasvinI, tapa ratnezvarI ke virUda se arcita DaoN. sunItAjI ne saMvat 2017 ko mogA maMDI ke suzrAvaka zrI jagadIzalAla jI jaina (nAhara) ke yahAM janma liyaa| saMvat 2034 jUna 13 ko mogA maMDI meM hI zramaNa zrI phUlacandajI mahArAja ke zrImukha se dIkSA aMgIkAra kara zrI sumitrAjI kI ziSyA bniiN| inhoMne AgamoM ke gaMbhIra adhyayana ke sAtha saMskRta meM ema. e. kI parIkSA dekara svarNapadaka prApta kiyaa| apanI vicakSaNa medhA se dharma va darzana meM bhI ema. e. karake 'AcArAMgasUtraH eka AlocanAtmaka adhyayana' viSaya lekara paTiyAlA vizvavidyAlaya se inhoMne san 1994 ko pI.eca.DI. kI upAdhi prApta kii| jJAna ArAdhanA ke sAtha-sAtha DaoN. sunItAjI ne mAlerakoTalA meM 117 upavAsa karake tapa ke kSetra meM bhI kIrtimAna sthApita kiyA hai| isake atirikta do-tIna nirjala aThAI, 16 varSoM se ekAsanA, AyaMbila Adi tapa bhI karatI rahatI haiN| sunItAjI adhyayana va tapa ke sAtha ni:svArtha sevAbhAvinI, sarala svabhAvI, spaSTavaktA, sadA prasannacitta zAsanaprabhAvikA bhI haiN| 6.3.2.102 zrI priyadarzanAjI (saM. 2036 se vartamAna) ApakA janma saMvat 2019 ko udayapura ke zrImAn AnaMdIlAlajI mehatA ke yahAM huaa| haidarAbAda meM saM. 2036 akSaya tRtIyA ko AcArya zrI AnaMdaRSijI ma. sA. se dIkSA aMgIkAra kara Apa zrI vijayazrIjI 'AryA' kI ziSyA bniiN| Apa madhuravaktA, kaviyatrI evaM sulekhikA haiN| Apane jaina siddhAntAcArya, sAhityaratna va ema. e. kiyA hai| 5 varSoM se Apa agraNI ke rUpa meM vicaraNa kara dharmaprabhAvanA ke aneka kArya kara rahI haiN| inakI kaI pustakeM prakAzita haiM - jaina jayati zAsanam, tattvArthasUtraH jijJAsA evaM samAdhAna, jaina gaNitamAlA, zrImad rAjacaMdra saMsmaraNoM ke AIne meM, praznoM ke AkAza meM samAdhAna kA sUrya, zrAvaka vrata ArAdhanA, RSabha critr| inhoMne kaI upavAsa, bele tele ke sAtha 15,16 upavAsa, AyaMbila kA mAsakSamaNa, jJAnapaMcamI, puSyanakSatra ekAsana kA varSItapa Adi tapasyAe~ kI haiN| inakI do ziSyAe~ haiM-zrI vicakSaNA zrI jI, zrI deshnaashriijii|198 6.3.2.103 zrI kiraNajI (saM. 2036 se vartamAna) Apa aMbAlA ke zrI amarakumAra jI jaina (bhAbU) kI suputrI haiN| saM. 2036, 31 maI ko zrI sudhAjI mahAsatI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| ApakI pravacana zailI atyaMta AkarSaka evaM madhura hai| bhajanoM kI chaTA to nirAlI hI hai, Apane jahAM bhI cAturmAsa kiye vahA~ navayuvatiyoM meM bAlikAoM meM vizeSa utsAha paidA kiyaa| aMbAlA meM 196. saMyama-surabhi, pR. 160 197. jIvana-paricaya; AcArAMga sUtra eka AlocanAtmaka adhyayana : DaoN. sunItA, bahAduragar3ha, I. 2004 198-201. pratyakSa samparka se prApta sAmagrI ke AdhAra para 601
Page #664
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa jinezvarI devI tarUNa maMDala, mAlerakoTalA meM pArvatI mahilA maMDala va vardhamAna yuvaka maMDala, hanumAnagar3ha meM svarNa yuvaka maMDala, mAnasA meM svarNa sevA sosAyaTI, kharar3a meM homyopaithika DispaiMsarI, jetoM meM svarNa DispaiMsarI, hunamAnagar3ha meM svarNa kamala DispaiMsarI, gIdar3avAhA meM svarNa-sudhA pablika skUla va jaina sabhA, padmapura evaM paTiyAlA meM DispaiMsarI Adi maMDala va saMsthAe~ ApakI sadpreraNA se kAryarata haiN|199 6.3.2.104 zrI kiraNajI (saM. 2036 se vartamAna) ApakA janma saMvat 2011 agasta 8 ko meraTha ke zrI vidyAsAgarajI lAhaura vAle kI dharmapatnI suzrAvikA trizalAdevI jaina kI kukSi se huaa| zrI pravINakumArIjI ke pAsa saMvat 2036 navaMbara 26 ko kolhApura roDa dillI meM paMDita ratna zrI lAbhacaMdajI mahArAja ke mukhAraviMda se dIkSA grahaNa kii| Apa maunapriya aura tapasvinI sAdhvI haiN| 10 varSa akhaMDa maunavrata kI sAdhanA ekAsana ke sAtha kI, abhI bhI maunavrata cAlu hai| isake atirikta 131 ekAsana, 51, 71 AyaMbila 9, 15 upavAsa, 25 mauna tele, puSyanakSatra, jJAnapaMcamI Adi tapArAdhanAe~ kI haiN|200 6.3.2.105 DaoN. zrI zubhAjI (saM. 2037 se vatarmAna) inakA janma saMvat 2015 jaMDiyAlA gurU meM zrI hukumatarAya DhIMgara ke yahAM huaa| saMvat 2037 mArca 3 ko aMbAlA meM DaoN. zrI saritAjI ke pAsa inhoMne dIkSA aMgIkAra kii| jJAna va tapa kA adbhuta samanvaya inake jIvana meM dikhAI detA hai| Agama, nyAya, vyAkaraNa, jyotiSa jJAna ke sAtha inhoMne san 1996 meraTha vizvavidyAlaya se "sudaMsaNacariu' meM jainadharma darzana aura saMskRti viSaya lekara pI. eca. DI. kI upAdhi prApta kii| isI prakAra tapa ke kSetra meM inhoMne 15 upavAsa, 17 aThAiyA~, mAsakSamaNa, 150 tele, kaI bele upavAsa Adi tathA AyaMbila ke 3 mAsakSamaNa, navapada olI, 81 AyaMbila, jJAnapaMcamI, poSadazamI, puSyanakSatra Adi vividha tapasyAe~ kii| 15 varSoM se varSItapa kI ArAdhanA bhI cAlu hai|2014 6.3.2.106 zrI karUNAjI (saM. 2038 se vartamAna) zrI karUNAjI kA janma koTakapUrA (paMjAba) saMvat 2017 meM zrImatI zAMtidevI tathA zrI ciraMjIlAla goyala ke yahAM huaa| saMvat 2038 aprela 22 ko baThiNDA meM upAdhyAya zrI manoharamunijI se dIkSita hokara zrI kusumalatAjI kI ziSyA bniiN| inhoMne aneka AgamoM ke adhyayana ke sAtha hiMdI va saMskRta meM ema. e. kiyA hai| ye viduSI, pravacanakartI, svAdhyAya prerikA haiN| tathA 'pravacana prabhAvikA' 'jaina jyoti' pada se samalaMkRta haiN|202 6.3.2.107 zrI sudhAjI (saM. 2039 se vatarmAna) saphIdoM maNDI meM zrI lAlacandajI jaina ke yahAM I. 1956 meM ApakA janma huaa| zrI suMdarIjI mahArAja kI ziSyA banakara Apane tapa ArAdhanA meM apane jIvana ko saMlagna kiyaa| Apane 13 tele va eka varSItapa aneka aThAiyA~ kI, cAra varSa ekAsane kiye, vartamAna meM bhI ekAMtara tapa calatA hai|203 202. zrI kusumAbhinandanam, pariziSTa bhAga 203. saMyama-surabhi, pR. 161 602
Page #665
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.3.2.108 zrI pratibhAzrIjI (saM. 2042 se vartamAna) ApakA janma baiMgalora meM zrI baMzIlAlajI dhokA ke yahAM jyeSTha kR. 2 saM. 2004 ko huA, ApakI dIkSA ahamadanagara meM AcArya zrI AnaMdaRSijI ma. sA. ke zrImukha se akSaya tRtIyA ko huI, Apane zrI vijayazrIjI 'AryA' ke pAsa dIkSA grahaNa kii| Apa sAhityaratna, jaina siddhAntAcArya aura ema. e. haiN| hiMdI, paMjAbI, aMgrejI, marAThI, kannar3a, mAravAr3I, gujarAtI meM dhArApravAha pravacana dene meM nipuNa haiN| Apa kokilakaMThI evaM madhuravaktA haiN| mahilAoM, yuvaka-yuvatiyoM meM dharma jAgRti ke liye sammelana, spardhAeM, parIkSAe~ Adi kA saphala Ayojana bhI karatI haiN| mahAvIra jaina pustakAlaya khAra (muMbaI), jaina upakaraNa bhaMDAra pazcimavihAra (dillI) kI Apa prerikA haiN| ApakI pustakeM-pratibhA svarAJjali, bIte pala sunaharI yAdeM, pratikramaNa (aMgrejI anuvAda) Yah! Hu I got treasure Adi prakAzita haiN| vartamAna meM 'jaina zrAvikAoM kA yogadAna' viSaya para zodhakArya kara rahI haiN| Apane upavAsa kA mAsakhamaNa, 11, 9, 8 upavAsa AyaMbila kI oliyA~, varSItapa ( upavAsa, AyaMbila va ekAsane se) jJAnapaMcamI, puSyanakSatra Adi vividha tapasyAe~ kI haiN| 204 6.3.2.109 DaoN. zrI subhASAjI (saM. 2043 se vartamAna ) viduSI sAdhvI subhASAjI kA janma saMvat 2031 navambara 30 ko zrInagara (kAzmIra) meM huaa| inakI mAtA zrImatI sunItAdevI aura pitAzrI rAmamUrti mahAjana haiN| upAdhyAya zrI manoharamunijI mahArAja ke zrImukha se dIkSA pATha par3hakara ye saMvat 2043 disaMbara 3 ko mAlerakoTalA meM saMyama mArga para ArUr3ha huiiN| zrI kusumalatAjI ke sAnnidhya meM AgamoM kA gahana adhyayana karane ke sAtha-sAtha aMgrejI aura saMskRta donoM meM ema. e. kiyA, tathA kurUkSetra vizvavidyAlaya se 'jaina darzana meM ratnatrayaH eka samIkSAtmaka adhyayana' viSaya para pI. eca. DI. kI upAdhi prApta kii| Age DI. liT ke liye adhyayanarata haiN| inakI jainadarzana, zrI kusumAbhinandanam, gIta kusumAMjali Adi sAhitya prakAzita hai| zraMpada cepasavevacIla (aMgrejI) prakAzanAdhIna hai| ye madhuragAyikA milanasAra evaM prabhAvaka pravacanakartrI honahAra sAdhvI haiN| 205 6.3.2.110 DaoN. zrI supriyAjI (saM. 2046 se vartamAna ) supriyAjI kA janma saMvat 2026 disaMbara 1 ko huA inakI dIkSA saMvat 2046 maI 17 ko DaoN. zrI sunItAjI ke pAsa huii| paMjAba vizvavidyAlaya caMDIgar3ha se inhoMne san 2002 meM 'AdipurANa eka samIkSAtmaka adhyayana' para zodha prabaMdha likhakara pI.eca.DI. kI upAdhi prApta kii| 206 6.3.2.111 DaoN. zrI surabhijI (saM. 2047 se vartamAna ) inakA janma 23 julAI saMvat 2028 ko huaa| saMvat 2047 maI 6 ko inakI dIkSA DaoN. zrI sunItA jI ke 204. pratyakSa saMparka ke AdhAra para 205. DaoN. subhASAjI, kusumAbhinandanam, pariziSTa bhAga 206. saMgrahita, subhASa jaina eDavokeTa jAlanA se prApta 603
Page #666
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa pAsa huii| inhoMne paMjAba vizvavidyAlaya caMDIgar3ha se san 2003 meM "vipAkasUtraH eka dArzanika adhyayana' viSaya lekara pI. eca. DI. kI upAdhi prApta kii|207 6.3.2.112 DaoN. zrI smRtijI (2047 se vartamAna) inakA janma saMvat 2026 maI 17 ko ambAlA ke zrI tarasemakumArajI ke yahAM huaa| saMvat 2047 pharavarI 19 ko saphIdoM maMDI meM dIkSita hokara ye zrI sudhAjI kI ziSyA bniiN| smRtijI pratibhA saMpanna viduSI sAdhvI haiN| inhoMne kurUkSetra se saMskRta meM ema. e. kara svarNapadaka prApta kiyA, yahIM se DaoN. dharmacaMda jaina ke nirdezana meM 'upAsakadazAsUtra meM zrAvakAcAra' viSaya lekara san 1999 meM pI. eca. DI. kI upAdhi prApta kii| yaha zodha prabandha dillI se san 2004 meM prakAzita huA hai| isake atirikta 'nirayAvalikA sUtra, sacitra bhagavAna mahAvIra, va mahAzramaNI abhinaMdana graMtha kI bhI pramukha saMpAdikA haiN| inhoMne 51, 72 AyaMbila Adi tapa bhI kiye haiN|208 6.3.2.113 DaoN. zrI bhAvanAjI (saM. 2048 se vartamAna) __ ye baThiNDA jile ke Ahaludapura nivAsI zrI santarAmajI jaina (nAhaTA) kI suputrI haiN| inakA janma 15 aprela san 1971 meM huaa| upapravartanI zrI kauzalyAdevIjI ke pAsa sirasA (hariyANA) meM saMvat 2048 aprela 1 ko dIkSA aMgIkAra kii| inhoMne 'AcArya AtmArAmajI mahArAja vyaktitva aura kRtitva' para caMDIgar3ha vizvavidyAlaya se san 2001 meM pI. eca. DI. kI upAdhi prApta kii|209 6.3.2.114 tapasvinI zrI zubhajI (saM. 2049 se vartamAna) jainadharma kI tapaHpUta AtmAoM meM zrI zubhajI kA nAma bhI zIrSasthAna para hai, jagarAoM meM julAI 1997 se garma jala ke AdhAra para uttarottara bar3hate hue inhoMne 265 dina ke upavAsa kI tathA san 2005 ludhiyAnA meM 170 dina kI dIrgha tapasyA kii| inakA janma jAlandhara meM eka ajaina naiyyara parivAra meM huaa| bacapana se hI viraktAtmA zrI zubhajI ne zrI rAjezvarajI mahArAja kI suziSyA zrI sunItAjI ke saMsarga meM Akara san 1992 meM dIkSA aMgIkAra kii| dIkSA ke prathama varSa hI inhoMne dIrgha tapa kI ArAdhanA kI aura prativarSa tapa kA krama uttarottara bar3hAtI rhiiN| itanI alpa dIkSA-paryAya meM mahAna tapa karane vAlI ye sarvaprathama sAdhvI haiN| tapa ke sAtha-sAtha ye kaI-kaI ghaNTe japa meM vyatIta karatI haiN|210 6.3.2.115 zrI gItAMjali jI (saM. 2051-62) paThAnakoTa meM saMvat 2035 ko zrI rAmamUrtijI ke ghara janmIM gItAMjalijI ne apanI jyeSTha bhaginI DaoN. zrI subhASAjI kA anugamana kara unhIM ke pAsa saMvat 2051 pharavarI 4 ko jAlaMdhara meM dIkSA aMgIkAra kii| ye bhI 207. vahI 208. (ka) mahAzramaNI, pR. 56 (kha) paricaya patra ke AdhAra se 209. upaprapavartinI zrI kauzalyAdevI jIvana-darzana, pR. 120 210. bhUpendra jaina, maMtrI jagarAoM: jaina prakAza 23 mArca 1998 ke aMtima kavara pRSTha para uddhata 604
Page #667
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ saMgIta, kAvya-lekhana, saMpAdana Adi kalAoM meM kuzala thIM, inhoMne aMgrejI sAhitya tathA jainadharma darzana meM ema.e. (Dabala) kiyA hai| yaha honahAra sAdhvI akasmAt durghaTanA se grasta hokara karanAla roDa para svargastha ho giiN| 6.3.2.116 zrI pramilAjI (saM. 2054 se vartamAna) pramilAjI kA janma lAhaura (pAkistAna) meM zrI camanalAla jaina, zrImatI pUraNadevIjI ke yahAM saMvat 2003 meM huaa| 11 pharavarI saMvat 2054 ko karanAla meM upAdhyAya manoharamunijI ke zrImukha se dIkSita hokara zrI kusumalatAjI kI ziSyA bniiN| inhoMne bI. esa. sI. pAsa kI hai, adhyayana-adhyApana, lekhana, tapasyA Adi meM inakI abhirUci sarAhanIya hai|212 6.3.2.117 zrI puSpAMjalijI (saM. 2056 se vartamAna) __ ye aMbAlA zahara nivAsI zrI pramoda goyala kI suputrI haiN| saMvat 2039 navambara 28 ko janma aura saMvat 2056 pharavarI 11 ko mAlerakoTalA meM dIkSita huiiN| ye zrI subhASAjI kI ziSyA haiN| Agama, stoka, stotra, Adi ke sAtha sevA, tapasyA, bAla zikSaNa Adi meM inakI abhirUci hai|13 6.3.2.118 zrI citrAjI (saM. 2058 se vartamAna) inakA janma baTAlA (paMjAba) meM saMvat 2043 ko zrI pradIpajI zarmA ke yahAM huaa| variSTha upAdhyAya zrI manoharamunijI se saMvat 2058 pharavarI 17 ko giddar3abAhA meM dIkSA lekara zrI karUNAjI kI ye ziSyA bniiN| ye bhI Agama, stoka, stotra kI adhyetA va saMgIta sevA tapasyA meM abhirUci saMpannA haiN|214 6.3.2.119 zrI AkAMkSAjI (saM. 2058 se vartamAna) AkAMkSAjI deharAdUna ke zrI rAjendraprasAda dvivedI ke yahAM 5 disaMbara 1982 ko janmIM aura saMvat 2058 pharavarI 24 ko karanAla meM upAdhyAya zrI manoharamunijI mahArAja se dIkSita hokara DaoN. subhASA jI kI ziSyA bniiN| Agama, stoka Adi ke adhyayana ke sAtha bAlakoM ko susaMskAra dene meM bhI ye agraNI hai|15 6.3.3 zrI tArARSijI kI khaMbhAta RSi saMpradAya va unakA zramaNI-samudAya 6.3.3.1 mahAsatI zrI zAradAbAI (saM. 1996-2042) jaina dharma meM aisI anekoM zramaNiyA~ huI haiM, jinhoMne apane tejasvI vyaktitva se purUSoM ko mAtra pratibodhita hI nahIM kiyA varan unheM svayaM zramaNadharma meM dIkSita kara AcArya pada ke yogya bhI bnaayaa| khaMbhAta saMpradAya kI 211. kusumAbhinandanam, pariziSTa bhAga 212. vahI, pariziSTa bhAga 213. kusumAbhinandanam, pariziSTa 214. kusumAbhinandanam, pariziSTa 215. kusumAbhinandanam, pariziSTa 605
Page #668
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa zramaNI ziromaNi zrI zAradAbAI mahAsatI kA nAma isa rUpa meM itihAsa ke pRSThoM para svarNAkSaroM meM likhA jaaegaa| zrI zAradAbAI kA janma vi. saM. 1981 ko sANaMda (ahamadAbAda) meM mAtA zakarIbahana aura pitA vADIbhAI zAha ke yahA~ huaa| khambhAta saMpradAya ke gacchAdhipati bra. zrI ratnacaMdrajI mahArAja ke sAnnidhya meM inhoMne, dazavaikAlika, uttarAdhyayana satra evaM zatAdhika stoka kaMThastha kiye aura 13 varSa kI alpAya meM hI jIvana paryanta Tena meM saphara na karane kA dRDha saMkalpa kara liyaa| mAtA-pitA, parivArIjanoM ke bahata samajhAne DarAne dhamakAne para bhI ApakI vairAgya bhAvanA dRr3ha banI rahI to 16 varSa kI Ayu meM 'sANaMda' meM hI saM. 1996 vaizAkha zuklA SaSThI ke zubha dina pU. ratnacaMdrajI ma. ke mukhAravinda se dIkSA pATha par3hAkara pUjyA pArvatIbAI mahAsatIjI kI ziSyA bnaayaa| Apa saMyamI jIvana kI sabhI kalAoM meM niSNAta, vinaya aura viveka kI pratimUrti battIsa zAstroM kI gahana jJAtA, adhyetA, sarala, gaMbhIra nIDara vaktA, vizAla dRSTi saMpanna, saMpradAya kI khivaiyA thiiN| AcArya ratnacandra jI mahArAja tathA zrI gulAbacaMdrajI ma. sA. ke kAladharma ke pazcAt jaba khaMbhAta saMpradAya meM eka bhI saMta nahIM rahA, usa samaya Apane vaha vahA~ ke saMghapati zrI kAMtibhAI paTela ko udbodhita kiyA, ApakI preraNA se khambhAta se cAra bhAI dIkSA lene ko taiyAra hue, Apake punIta hastoM se unakI dIkSA vidhi saMpanna huI, Apa unakI dIkSA pradAtA gurUNI bnii| unake nAma haiM- AcArya zrI kAMtiRSijI, zrI sUryamunijI, vartamAna AcArya zrI aravindamunijI evaM zrI nviinmunijii| inake atirikta 36 bahanoM ne Apase pratibodha pAkara dIkSA aMgIkAra kii| Apa prakhara-vyAkhyAtA thIM, antargranthiyoM ko kholane vAlI ApakI vANI se kAMdAvAr3I muMbaI meM eka cAturmAsa meM 16 mAsakhamaNa evaM 6 se Upara upavAsa karane vAle dosau vyakti the| ApakI vizeSa ullekhanIya vizeSatA yaha hai ki Apake pravacanoM kI pustakeM 10-10 hajAra kI saMkhyA meM prakAzita hotI haiM, tathApi nirantara mAMga banI rahatI hai| ApakI pustakeM par3hakara jaina-jainetara hajAra se adhika bhAI-bahanoM ne AjIvana brahmacarya vrata aMgIkAra kiyA hai| anekoM ne vyasanoM kA, yahA~ taka kI mIsA ke tahata kArAvAsa bhogate jaina bhAI taka dharmadhyAna meM jur3a gye| Apa mAtra do varSa kI saMyama-paryAya se prArambha karake jIvana ke aMtima dina taka pravacana varSA karatI rahIM Apake pravacanoM kI 14 pustakeM haiM-zAradA sudhA, zAradA saMjIvanI, zAradA mAdhurI, zAradA parimala, zAradA saurabha, zAradA saritA, zAradA jyota, zAradA sAgara, zAradA zikhara, zAradA darzana, zAradA suvAsa, zAradA siddhi, zAradA ratna, zAradA shiromnni| aMtima dina bhI eka ghaMTA pravacana, maMgalapATha, 135 jIvoM ko abhayadAna, 51 akhaMDa adra logassa kA kAyotsarga Adi krvaayaa| apane 46 veM varSa ke saMyama-paryAya meM lage doSoM ke liye svayaM chaH mahIne dIkSA cheda kA prAyazcit lekara 'jIva jA rahA hai navakAra boloM' kA saMketa dekara Apa samAdhipUrvaka svargavAsinI huiiN| ApakA dIkSA evaM svargavAsa eka hI dina vaizAkha zuklA chaTha budhavAra ko thaa| Apake jIvana ko prakAzita karane vAlI pustaka hai- dIvAdAMDI-16 tathA jIvana kema jIvI jANavu?-17 6.3.3.2 zrI vasubAI mahAsatIjI (saM. 2013) ApakA janma viramagAma meM 'zAha' parivAra meM huaa| 23 varSa kI avivAhita avasthA meM saM. 2013 mRgazira zu. 5 ko vIramagAma meM Apane zAsanaratnA zrI zAradAbAI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| Apane uttarAdhyayana, 216. zAradA smRti graMtha, prakAzaka-zrI vardha. sthA. jaina zrAvaka saMgha, 1 mAmaladAravAr3I, malADa (vesTa), muMbaI, 1988 217. prerikA zrI vasubAI mahAsatIjI, prakAzaka-sva. lIlAbena kIrtilAla maNilAla mehatA, muMbaI, 1990 606
Page #669
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ dazavaikAlika, naMdIsUtra, vipAkasUtra AcArAMga, sUyagaDAMga, anuttaropapAtika Adi Agama kaMThastha kiye haiM tathA pAtharDI borDa se jaina siddhAntAcArya kI parIkSAe~ dI haiN| Apa atyaMta viduSI, vinamra evaM zAsana prabhAvikA sAdhvI haiM taponuSThAna meM bhI agraNI haiM, aThAI, varSItapa Adi vividha tapasyAe~ kI haiN| 218 6.3.3.3 zrI indirAbAI 'khaMmbhAta' (saM. 2014 ) Apane bhAvasAra jaina kula meM saM. 1992 meM janma grahaNa kiyaa| 22 varSa kI vaya meM mRgazira zu. 6 saM. 2014 sUrata meM hI zrI zAradAbAI mahAsatI ke pAsa dIkSA grahaNa kii| Apane saMyamI jIvana meM 9 Agama evaM saiMkar3oM stoka kaMThastha kiye| mAsakhamaNa Adi aneka tapasyAe~ bhI kI haiN| vartamAna meM khaMbhAta saMpradAya ke AcArya aravindamuni jI mahArAja kI AjJA meM vicaraNa karatI huI Apa jinazAsana kI prabhAvanA ke aneka kArya kara rahI haiM | 219 6.3.3.4 zrI kamalAbAI mahAsatIjI (saM. 2014 ) ApakA janma 'stambhana tIrtha' meM paTela jaina parivAra meM huaa| saMvat 2014 ko 24 varSa kI vaya meM vaizAkha zuklA 6 ke zubha dina khambhAta meM hI zrI zAradAbAI mahAsatI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| dIkSA ke pazcAt Agama, nyAya, darzana, saMskRta - prAkRta Adi vividha viSayoM kA gahana adhyayana kara pAtharDI se jaina siddhAntAcArya' taka kI sarvocca parIkSAe~ dii| Apa tapasvinI bhI haiM, ekAntara upavAsa, bele- bele kA varSItapa aThAI Adi kI tapasyAe~ satata cAlU haiM, vartamAna vardhamAna AyaMbila tapa kI ArAdhanA kara rahI haiM 1220 6.3.3.5 zrI caMdanAbAI mahAsatIjI (saM. 2017 ) ApakA janma saM. 1988 meM 'lakhatara' ke zAha parivAra meM huA saM. 2017 mRgazira zuklA 6 ko lakhatara meM hI zrI zAradAbAI mahAsatIjI ke pAsa Apa dIkSita huiiN| Apa Agama va stoka Adi kI jJAtA hone ke sAtha-sAtha ghora tapasvinI haiN| Apane upavAsa evaM bele se varSItapa kI ArAdhanA kI, mAsakSamaNa, 16, 8 Adi aneka taponuSThAna kiye| vartamAna meM agraNI ke rUpa meM zAsana kI prabhAvanA kara rahI haiN| 221 khambhAta RSi sampradAya kI avaziSTa zramaNiyAM 222 krama sAdhvI nAma janma sthAna dIkSA saMvat khaMbhAta surata viramagAma zrI subhadrAbAI 2. zrI indubAI 3. zrI vasubAI 4. zrI kAMtAbAI lakhatara 5. zrI sadguNAbAI 6. zrI indirAbAI surata 1. 2008 2011 2013 2013 2013 2014 tithi cai.zu. 10 zukra. AsA. zu. 5 gurU mR. zu. 5 zukra. mR. zu. 10 guru mA. zu. 6 budha mR.zu. 6 budha 218-221. zAradA smRti grantha, pR. 30-31 222. zAradA - sudhA, meM 'zrI zAradAbAI kA ziSyA parivAra' mATuMgA, muMbaI san 1998 607 dIkSA sthAna khaMbhAta nAra viramagAma lakhatara surata guruNI nAma " zrI zAradAbAI
Page #670
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 7. zrI zAMtAbAI zrI kamalAbAI 9. zrI tArAbAI moDAsara khaMbhAta sAbaramatI 2014 2014 ma.zu.7 soma mR.zu. 6 zukra AsA. zu. 2 gurU 2014 2017 nAra khaMbhAta sAbaramatI mATuMgA (muM.) meM svargavAsa, saM. 2023 lakhatara dAdara (muMbaI) - dAdara (muMbaI) - malADa (muMbaI) - mATuMgA (muMbaI) - khambhAta zrI vasubAI 2021 2021 2022 2023 2026 2026 2029 2029 bhAvanagara zrI vasubAI 2033 khaMbhAta mATuMgA malADa dAdara sANaMda khambhAta 10. zrI caMdanabAI lakhatara 11. zrI raMjanabAI sAbaramatI 12. zrI nirmalAbaI khaMbhAta zrI zobhanAbAI lIMbar3I zrI maMdAkinIbAI mATuMgA 15. zrI saMgItAbAI khambhAta 16. zrI harSidAbAI ghATakopara (muM.) 17. zrI sAdhanAbAI khambhAta 18. zrI bhAvanAbAI muMbaI 19. zrI praphullAbAI viramagAma 20. zrI sujAtAbAI dAdara (muM.) 21. zrI pUrvISAbAI mATuMgA (muM.) 22. zrI manISAbAI khaMbhAta 23. zrI urvIzAbAI khaMbhAta 24. zrI surekhAbAI muMbaI 25. zrI zvetAbAI viramagAma 26. zrI namratAbAI viramagAma zrI viratibAI dhAnerA zrI rakSitAbAI dhAnerA zrI hetalabAI ahamadAbAda 30. zrI rozanIbAI nAra zrI cAMdanIbAI khambhAta 32. zrI arpitAbAI kher3A 33. zrI pUrNitAbAI kher3A 34. zrI sujJAbAI jorAvaranagara 35. zrI prekSAbAI khambhAta - 36. zrI sejalabAI amadAbAda 37. zrI bIjala bAI amadAbAda 2033 2037 2037 2037 2038 2039 2039 khambhAta mR. zu. 6 gurU mA. za. 13 ravi mA. zu. 13 ravi vai.zu. 11 ravi mA. zu. 8 ravi vai. kR. 5 ravi vai. kR. 11 ravi zu. 2 gurU vai. zu. 5 soma mR. zu. 6 zukra vai.zu. 13 ravi phA. kR. 2 ravi vai. zu. zukra vai. zu. zukra vai. zu. 6 gurU vai.zu. 1 ravi vai.zu. 1 ravi mR. kR. 3 maMgala mR. kR. 3 maMgala mR. kR. 3 maMgala mA.zu. 11 zukra mA. kR. 3 zukra phA. zu. 2 gurU phA. zu. 2 gurU phA. zu. 3 zukra vai. zu. 11 zani. phA.zu. 7 soma. phA.zu. 7 soma. 2041 ahamadAbAda viramagAma viramagAma dhAnerA dhAnerA dhAnerA nAra khaMbhAta 2041 2041 2041 2041 2041 kher3A kher3A 2041 2042 2043 jorAvaranagara nAra kAMdIvalI (muM.)kAMdIvalI (muM.) - 2045 2045 608
Page #671
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 38. zrI harSajJAbAI 39. zrI zreyAbAI 40. zrI zrutibAI 41. zrI mAdhurIbAI 42. zrI cetanAbAI 43. 44. zrI samIkSAbAI amadAbAda zrI zItalabAI khambhAta 2047 2049 2049 2049 2052 2057 2059 mR. kR. 5 gurU. mR.zu. 7 zani. 223. sthAnakavAsI jaina paramparA kA itihAsa, pR. 293 224. vahI, pR. 293 mu. zu. 7 zani. vai.zu. 10. mA. zu. 13 zukra. mA. zu. 11 ravi. mA. zu. 5 zukra. 6.4 kriyoddhAraka zrI dharmasiMhajI mahArAja va dariyApurI saMpradAya kI zramaNiyA~ : lokAgaccha meM AyI zithilatA ke virUddha kriyoddhAra karane vAloM meM AcArya dharmasiMhajI kA nAma bar3e Adara ke sAtha liyA jAtA hai| Apane saMvat 1675 mAgha zu. 13 ko yati zrI zivajIRSi ke sAnnidhya meM jAmanagara meM dIkSA aMgIkAra kI / AgamoM kA adhyayana karane ke pazcAt Apane jAnA ki tatkAlIna sAdhu AcAra-vyavasthA Agama-virUddha hai, Apane etadviSayaka carcA gurU se kI, gurU zrI zivajIRSi ne kriyoddhAra karane meM apanI asamarthatA vyakta kI, ataH Apane gurU kI AjJA lekara 16 sAdhuoM ke sAtha ahamadAbAda ke dariyApurI daravAje para vi. saM. 1685 vaizAkha zu. tRtIyA ko kriyoddhAra kiyaa| 223 ApakI samUcI paraMparA dariyApurI sampradAya ke nAma se prasiddha hai| vartamAna meM zrI zAMtilAlajI svAmI isa saMgha ke nAyaka haiN| isa saMgha kI yaha ullekhanIya vizeSatA hai ki apane udbhavakAla se lekara Aja taka 386 varSoM kI sudIrSa avadhi se yaha eka AcArya ke netRtva meM gatizIla haiN| isa saMpradAya kI sAdhviyoM kA ullekha vikrama kI 20vIM sadI se milA hai, 20vIM sadI ke prAraMbha meM zrI jhalakabAI, jar3AvabAI ke pAsa zrI nAthIbAI ne dIkSA aMgIkAra kI thii| sthAnakavAsI jaina paramparA ke itihAsa meM AcArya dharmasiMhajI kI mAtA zrImatI zIvAbAI kA saM. 1675 meM zrI dharmasiMhajI ke sAtha hI dIkSita hone kA ullekha hai,224 kiMtu inhoMne kisake pAsa dIkSA lI dariyApurI saMpradAya kI prathama sAdhvI kauna thI, yaha paramparA Age kisa prakAra calI, isakI prAmANika jAnakArI upalabdha nahIM huii| 6.4. 1 zrI nAthIbAI (saM. 1961-2032 ) dariyApurI saMpradAya kI prabhAvazAlinI sAdhvIjI ke rUpa meM zrI nAthIbAI mahAsatIjI kA nAma sarvaprathama liyA jAtA hai| ApakA janma sAbarakAMThA jile ke prAMtIja grAma meM saM. 1933 ko pitA lallubhAI evaM mAtA gulAbabahana ke yahAM huaa| 12varSa kI avasthA meM vivAha huA, kucha hI samaya bAda pati kA viyoga hone se Apane zrI jhalakabAI kI ziSyA zrI jar3AvabAI ke pAsa mRgazira zu. 7 saM. 1961 meM dIkSA aMgIkAra kara lii| dIkSA ke pazcAt dazavaikAlika uttarAdhyayana Adi Agama, 100 stoka, lagabhaga 300-400 sajjhAya, saMskRta-vyAkaraNa, prAkRta Adi kA acchA abhyAsa kiyaa| Apake hRdaya meM jainazAsana ke abhyudaya kI prabala bhAvanA rahatI thI, tapasyA ke pIche hone vAle ADambara ko apane sadupadeza dvArA baMda karavAkara Apane saMgha hita meM zreSTha kArya kiyaa| zAhapura meM yaha ahamadAbAda vilepArle 609
Page #672
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa rivAja bilkula baMda hai, dariyApurI ATha koTI sthAnakavAsI jaina saMgha kI pratiSThApanA bhI Apane kii| Apa atyaMta vyavahArakazala evaM samayajJA thiiN| ahamadAbAda meM adhyAtmayogI zrImada rAjacaMdra evaM rASTrapitA mahAtmAgAMdhI se bhI ApakI dharma carcAeM hii| Apa para mAraNAntika upasarga bhI Aye, usakA sAhasa ke sAtha makAbalA kiyA. Apake jIvana se saMbaMdhita aneka preraka prasaMga 'pU. nAthIbAI jIvana jharamara' meM prakAzita haiN|225 ApakI 7 ziSyAe~ thIM-zrI kAMtAbAI, zrI AnaMdIbAI, zrI jasavaMtIbAI, zrI jhabakabAI tathA zrI praphphullAbAI, zrI zakarIbAI. zrI kusumbaaii| zrI nAthIbAI kI pUrNa Ayu 100 varSa kI thI, jo dariyApurI saMpradAya meM eka kIrtimAna hai| 71 varSa kI dIkSA-paryAya pUrNa kara phAlguna zu. 7 saM. 2032 ko zAhapura meM ApakA svargavAsa huaa| 6.4.2 zrI jhabakabAI (saM. 1962 ke lagabhaga - svargastha) ApakA janma sAyalA meM mUlacaMdabhAI ke yahA~, tathA vivAha vaDhavANa ke vorA kuTumba meM huaa| vedhavya ke pazcAt 40 varSa kI vaya meM dIkSA aMgIkAra kii| ApakA jIvana atyanta sAdagI va saMyama pUrNa thaa| AhAra meM pAMca dravyoM kA hI sevana karatI thIM, pramAda Apake jIvana meM nahIM thA, prAyaH svAdhyAya-dhyAna meM lIna rahatI thiiN|26 6.4.3 zrI sUrajabAI (saM. 1979 se pUrva -svargastha) Apa zrI jhabakabAI kI ziSyA thIM, ApakA janma vaDhavANa (saurASTra) meM huA, mAtA kA nAma moMghIbAI thA, bAlyavaya meM hI ApakA vivAha ho gayA kiMtu saMyama kI utkaTa bhAvanA se pati va zvasura se AjJA lekara dIkSA aMgIkAra kii| ApakA jIvana jJAna aura AcAra kA saMgama thA, vyAkhyAna-zailI madhura va adhyAtma se anuraMjita thii| pAlanapura meM ApakA adhika prabhAva thaa| zrIkesarabAI, caMpAbAI, tArAbAI Adi ApakI ziSyAe~ thiiN|227 6.4.4 zrI pArvatIbAI (saM. 1979-2018 ke pazcAt ) __ ApakA janma surendranagara meM pitA jIvaNabhAI aura mAtA jhabakabAI ke yahAM huaa| lIMbar3I nivAsI zrI jeThAlAlabhAI ke sAtha ApakA saMbaMdha huA, kucha hI samaya pazcAt vidhavA ho jAne se Apako virakti paidA ho gaI aura zrI jIvakorabAI kI suziSyA bAlubAI mahAsatIjI ke pAsa 'vIramagAma' meM dIkSA aMgIkAra kii| Apa saMyamaniSTha evaM AgamapremI thIM, sadA svAdhyAya kI preraNA detI rahatI thiiN|228 6.4.5 zrI kesarabAI (saM. 1982-2033) dariyApurI saMpradAya ke sUryamaMDala kI agraNI zrI kesarabAI mahAsatIjI kA janma banAsakAMThA ji. pAlanapura meM saMvat 1958 ke poSa mAsa meM zrI phojAlAla pArekha va zrImatI samaratabena ke yahAM huaa| 16 varSa kI vaya meM pAlanapura ke zrI bAlacaMdajI maMgalajI ke sAtha vivAha huA, do varSa meM hI pati kI mRtyu ho gaI, taba Apane apane zvasura pakSa kI saMpUrNa sampatti se pAlanapura meM 'maMgalajI vamalazI hospITala' kA nirmANa karavAyA, aura jaba dIkSA kA 225. saMpAdaka, bhAtRcandrapAdAmbujaraja 'aMbU' prakAzaka-zrI zAhapura dariyApurI AThakoTi sthA. jai. saMgha, ahamadAbAda, I. 1976 226. saMpA. amRtalAla sa. gopANI, vasuvANI, bhAga bIjo, pR. 340, mATuMgA muMbaI, I. 1962 227. vasu.vANI, bhAga bIjo, pR. 340 228. vasuvANI, bhAga bIjo, pR. 341
Page #673
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ vicAra pakkA bana gayA to apanI samasta saMpatti isI hospITala ko dAna svarUpa dekara pAlanapura meM saMvat 1982 meM dIkSA aMgIkAra kii| ApakI gurUNI zrI jhabakabAI zrI sUrajabAI thiiN| Apane battIsa hI AgamoM kA anuzIlana parizIlana kiyA thA jo Apake asarakAraka acUka pravacanoM meM jhalakatA thaa| Apa sva.-para hitArtha kI bhAvanA se sadA hI vihAra karanA pasaMda karatI thIM, kaccha, saurASTra, gujarAta aura muMbaI ApakI vihArabhUmi rhii| Apa bhadra prakRti kI samatAvAna, niSkAraNa upakArI evaM nirmala hRdaya kI thiiN| mauna, gurUAjJA aura svAdhyAya meM hI tallIna rahanA ApakI pravRtti thii| aMta meM 51 varSa kI pUrNa dIkSA-paryAya pAlakara saM. 2033 jeTha sudI 13 ko amadAbAda sAraMgapura ke upAzraya meM samAdhibhAva se svargavAsinI huiiN| ApakI dIkSA evaM svargavAsa eka hI dina huA-jeTha sudI 13 somvaar| ApakI do ziSyAe~ thIM-zrI prabhAbAI, sva. zrI vsumtiibaaii| 'zrI kesarabAI nI saMkSipta jIvana jharamara' pustaka prakAzita hai|229 6.4.6 zrI zakarIbAI (saM. 1984-svargastha) Apa mUla dhrAMgadhrA kI thIM, vaDhavANa meM ApakA sasurAla thaa| Apako eka putrI bhI thii| vaidhavya ke pazcAt pU. nAthIbAI ke pAsa zAhapura meM vaizAkha kR. 5 ke dina dIkSA aMgIkAra kii| Apa bar3I hI svAdhyAya premI thIM, sevAbhAvinI thii| aMta samaya meM sAta varSa taka haDDI ke kaiMsara kI bImArI ko samatAbhAva se bhogakara kArtika kR. 12 ko zAhapura meM samAdhipUrvaka svargavAsinI huiiN|230 6.4.7 zrI tArAbAI (saM. 1986-2036) ApakA avataraNa saM. 1956 ko pAlanapura meM mAtA mainAbAI va pitA bhAIcaMdabhAI ke yahAM huaa| tarUNa avasthA meM ApakA vivAha huA, kiMtu 11 mahIne meM hI vaidhavya kA duHkha A pddaa| saM. 1986 meM pUjya lakSmIcaMdajI ma. sA. ke sadupadeza se prerita hokara vaizAkha kR. 5 ko 30 varSa kI vaya meM dIkSA aMgIkAra kara zrI sUrajabAI kI ziSyA bniiN| Apa prAraMbha se hI jJAnapipAsu thIM, vyAkhyAna ho yA svAdhyAya kabhI Upara nigAha kara kisIko usa kAla meM dekhatI bhI nahIM thiiN| 50 varSa kI dIkSA-paryAya meM Apane avirata adhyayana kiyA, jIvana paryanta vidyArthI banI rahIM, Agama saMbaMdhI kahIM se bhI koI prazna pUchatA to use turaMta samAdhAna prApta hotA thaa| dina meM kabhI ArAma nahIM karatI, mana kI nizcalatA itanI thI, ki ekabAra jahAM baiTha gaIM, vahA~ se binA kAraNa uThatI nahIM thiiN| ATha upavAsa meM bhI pravacana kI dhArA baMda nahIM kii| Apa saralatA, saumyatA vANI-vartana kI ekatA aura kriyAniSThA kI khAna thiiN| zrI vIrendramunijI para mahAsatIjI kA mahAna upakAra thaa| aMta samaya meM deha se nispRha hokara bahirbhAva ko bhUlakara Atmastha rahIM, bImArI kI avasthA meM na DaoNkTara ko bulAyA na koI davA lii| saM. 2036 caitra zu. 10 ko navaraMgapurA amadAbAda meM Apa samAdhimaraNa ko prApta huiiN| ApakI kula 18 ziSyAe~ thiiN|3| Apake uvavAIsUtra para AdhArita vyAkhyAna 'AdhyAtmika pravacana' ke nAma se prakAzita haiN|232 229. saMpAdaka-aMbAlAla choTAlAla paTela, prakAzaka-dariyApurI AThakoTi sthA. jainasaMgha, sAraMgapura, amadAbAda, I. 1978 230. vAtsalyatA nI vIrar3I, pR. 5 231. tAraka nAM teja kiraNo, lekhikA-prIti zAha, prakAzaka-zrImatI padmAbena dhanakumAra, 5 jainanagara, pAlar3I, amadAbAda, I. 1981 232. da. tArA sudhArasa vANI, mATuMgA, muMbaI vi. saM. 2015
Page #674
--------------------------------------------------------------------------
________________ 6.4.8 zrI hIrAbAI (saM. 1994-2035 ) ApakA janma saurASTra bhUmi meM dhorAjI grAma nivAsI brahmakSatriya zrI DAhyAbhAI tathA mAtA raliyAtabahena ke yahA~ saM. 1972 jyeSTha zu. 11 ko huaa| jetapura nivAsI zrI vanamAlIdAsabhAI se ApakA bAlyavaya meM pANigrahaNa huA, 3-4 varSa meM hI pativiyoga ke pazcAt dariyApurI saMpradAya kI sAdhvI zrI chabalabAI ke vairAgyavarddhaka pravacana se ApameM Atma-lakSya ko prApta karane kI dhuna jAgRta huI to eka hI mahIne meM sAmAyika, pratikramaNa, 10 stoka tathA AcArAMga sUtra bhI sIkha liyA aura saM. 1994 vaizAkha zu. 5 ko amadAbAda sAraMgapura meM Apa dIkSita ho giiN| Apa atizaya pratibhAvaMta thIM, Apako 400 bar3I-bar3I sajjhAya kaMThastha thIM, sAtha hI kaMTha bhI surIlA thA, Apa jaba gAtIM thIM to Apake madhura svara ko sunakara rAha para calate loga khar3e ho jAte the, aura ekAgra mana se sajjhAya zravaNa karate the| pravacanazailI ati sarala va prabhAvaka thI, gujarAta, saurASTra jhAlAvAr3a, mahArASTra, muMbaI Adi kSetroM meM Apane khUba dharmaprabhAvanA kii| Apa tapasvinI bhI thIM, porasI roja karatI thIM, anya tapasyA bhI kI, para pRthak ullekha nahIM kiyA hai| aMta samaya meM Apako pUrvAbhAsa ho gayA thA, ataH saMthArA pUrvaka muMbaI aMdherI ke upAzraya meM mAgha zu. 2 saM. 2035 ko kula 62 varSa kI umra meM kAladharma ko prApta huiiN| ApakI 5 ziSyAe~ haiM - zrI maMjulAbAI, zrI kAMtAbAI, zrI madhubAI, zrI lalitAbAI, zrI indirAbAI tathA vINAbAI, pravINAbAI, bhAvanAbAI va jAgRtibAI ye 4 praziSyAe~ haiN| 233 6.4.9 zrI jazavaMtIbAI (saM. 1995-2053 ) ApakA janma sUrata nivAsI zrI maNilAla chaganalAla saMghavI ke yahAM zrImatI zivA bahana kI kukSi se Azvina kR. 9 saM. 1978 meM huaa| dIkSA mAgha zu. 5 saM. 1995 ke zubha dina chIpApola amadAbAda meM huI, zrI nAthI bAI ApakI gurUNI thiiN| Apane dIkSA ke pazcAt 11 Agama, 100 stoka kitanI hI sajjhAya kathAe~ Adi kaMThastha kIM, saMskRta- prAkRta kI bhI acchI jAnakAra thiiN| pratidina dazavaikAlika, uttarAdhyayana, AcArAMga va naMdIsUtra kA svAdhyAya cAlU rahatA thaa| Apa sevAmUrti thIM, satata 14 varSa zAhapura zrI nAthIbAI kI sevA meM saMlagna rahIM / vidyA va vinaya saMpannatA Apake sAhajika guNa the, sabhI ke praznoM kA sarala va zAMti se samAdhAna kara saMtuSTa kara detI thiiN| ApakA vizAla adhyayana ciMtana va anubhava ApakI tejasvI vANI se prakaTa hotA thaa| ApakI 4 ziSyAe~ haiM- zrI kusumabAI, praphullAbAI, nalinIbAI va urvazIbAI / cAroM ziSyAoM ko yogya evaM viduSI banAkara 78 varSa kI avasthA meM jyeSTha zu. 11 saM. 2053 ko dehAtIta avasthA meM samAdhimaraNa ko prApta huiiN| zrI vIrendramuni zrI rAjendramuni va zrI ravIndramuni Apake dvArA prerita hokara saMyama anugAminI bane | 234 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 6.4.10 zrI vasumatIbAI (saM. 1995-2031 ) Apa dariyApurI saMpradAya kI tejasvinI prabhAvasaMpannA sAdhvI thIM, ApakA janma saM. 1963 caitra kR. 1 ko huA / Apake pitA zrI talasIbhAI pAlanapura rAjya ke navAbI rAjA ke dIvAna the| vaidhavya ke pazcAt saM. 2031 caitra kR. 11 ko vIramagAma meM ApakI dIkSA zrI sUrajabAI kI ziSyA zrI kesarabAI ke pAsa huii| Apa prAraMbha se hI pratibhAvaMta 233. ziSyAoM dvArA prApta, sUrata se prApta, gurUNImaiyA hIrAbAI ma. sA. nu. jIvana kathana 234. vAtsalyatA nI vIrar3I, saMpA. - merUbhAI jhIMjhuvAr3iyA, amadAbAda, I. 1998 612
Page #675
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ evaM kaMThamAdhurya ke guNa se yukta thiiN| apanI vicakSaNa medhA zakti se Apane aneka Agama, stoka, sajjhAya, saMskRta - prAkRta Adi kA jJAna prApta kiyA thaa| ApakI pravacanazailI talasparzI, vicAra sabhara gaMbhIra Azaya vAlI, sarala va prasAda guNa yukta thii| Apake preraka pravacana se muMbaI meM 51 dampatI ne AjIvana brahmacarya vrata grahaNa kiyaa| jaina kAnphreMsa ke svarNa jayaMti graMtha meM bhI Apake pravacanoM kI prazaMsA ullikhita hai, 235 Apa jo bhI bolatIM vaha nIDaratA se yuktipUrNa bolatIM thIM, ataH Apako 'pravacanakAra', 'zAsanadIpaka' Adi upAdhiyoM se vibhUSita kiyA gayA thaa| Apake pravacana vasujharaNA, vasu-suvAsa bhAga 1-2, vasudhArA bhAga 1-2 va vasuvANI bhAga 1-2 meM saMgrahita haiN| Apake jIvana ke aneka preraka prasaMga pustaka rUpa meM prakAzita haiM 1236 ApakI mukhya 5 ziSyAe~ haiM- zrI damayaMtIbAI, dIkSitAbAI, hIrAbAI, savitAbAI evaM praphullAbAI / saM. 2031 caitra kRSNA 11 ko lakhatara meM ApakA svargavAsa huaa| 6.4.11 zrI kusumabAI (saM. 2015 se vartamAna ) Apa amadAbAda ke zrImatI maNibahena nagInadAsajI kI suputrI haiM, ApakA janma saMvat 1991 meM huaa| pU. jazavaMtIbAI ke pAsa amadAbAda meM hI saMvat 2015 poSa kR. 1 ko Apa dIkSita huii| Apane dIkSA ke pazcAt 10 Agama 60 stoka, aneka sajjhAya Adi kaMThastha kiye| Apane aneka prakAra kI tapasyAe~, varSItapa Adi kiyA hai| 237 6.4.12 zrI praphullAbAI (saM. 2017 se vartamAna) ApakA janma saM. 1996 jyeSTha kR. amAvasyA ko kher3A jile ke borasada gAMva ke pAsa bodAla grAma meM huA / Apake pitA zrI AzAbhAI paTela ( leuvA pATIdAra) the| vIramagAma meM saM. 2017 mAgha zu. 10ko Apa zrI jazavaMtIbAI ke caraNoM meM dIkSita huiiN| Apa viduSI sAdhvI ratna haiN| 238 6.4.13 zrI nalinIbAI (saM. 2039 se vartamAna ) ApakA janma amadAbAda meM saM. 2005 zrI maNibhAI ke yahA~ huaa| pU. jazavaMtIbAI ke pAsa mAgha zu. 6 ko saMvat 2039 meM amadAbAda zAhapura meM ApakI dIkSA huii| Apa paDhI-likhI viduSI sAdhvI haiM, gRhasthAvasthA meM hI ema. e. kI par3hAI kI, AgamoM kA bhI acchA abhyAsa kiyA hai| 239 6.4.14 zrI urvizAbAI (saM. 2045 se vartamAna) ApakA janma viramagAma meM zrI bAbUbhAI zAha ke yahAM saM. 2020 meM huaa| kaoNleja kA eka varSa karake Apane saMvat 2045 mAgha kRSNA 5 ko zrI jazavaMtIbAI ke pAsa viramagAma meM dIkSA aMgIkAra kii| Apa saMyama va tapa kI sAdhanA meM saMlagna haiM | 240 235. jai. kAM. svarNa jayaMti graMtha, pR. 57 236. zrI vasumatI AryAjI nI jIvana jharamara, saMpAdaka-aMbAlAla sI. paTela, ahamadAbAda, vi. saM. 2031 237. vAtsalyatA nI vIrar3I, pR. 6 238. vAtsalyatA nI vIrar3I, pR. 7 239. vAtsalyatA nI vIrar3I, pR. 9-11 240. vAtsalyatA nI vIrar3I, pR. 11 613
Page #676
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa laM dariyApurI sampradAya kI avaziSTa zramaNiyA~ krama sAdhvI nAma janma saMvat tithi dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna vizeSa vivaraNa 1. zrI harSitAbAI 2007 navaMbara 29 2033 mA.zu. 13 amadAbAda vartamAna 2. zrI arUNAbAI 2001 aprela 8 2033 mA. zu. 13 amadAbAda vartamAna zrI nayanAbAI 2033 phA.zu. 2 vaDhavANA vartamAna 4. zrI bhAnubAI 2034 po. kR.5 amadAbAda vartamAna 5. zrI haMsAbAI (tR.) 2006 zrA.zu. 5 2 034 vai.zu. 7 amadAbAda vartamAna 6. zrI cetanAbAI 2010 kA. zu. 9 2035 phA.zu. 2 jorAvaranagara vartamAna 7. zrI dharmiSThAbAI 2036 vai.kR.5 zAhapura vartamAna 8. zrI razmitAbAI 2012 zrA.0zu. 11 2036 vai.kR. 5 zAhapura (amada.) vartamAna 9. zrI maunikAbAI 2015 vai.zu. 8 2037 mA. kR. 10 giradharanagara (amadA.) vartamAna 10. zrI vizAkhAbAI 2037 phA.zu. 7 zAhapura (amadA.) vartamAna 11. zrI caMdrikAbAI 2011 janavarI 18 2037 phA.zu. 7 zAhapura (amadA.) vartamAna 12. zrI prItibAI 2006 julAI 20 2037 vai.zu. 11 kAMdAvAr3I (muM.) vartamAna 13. zrI anilAbAI 2012 julAI 4 2038. phA.zu. 2 sAyalA vartamAna 14. zrI phAlgunIbAI 2011 aprela 12 2039 kA. zu. 11 bAlakezvara (muM.) vartamAna 15. zrI prekSAbAI 2020 cai.zu. 15 2039 mR.zu. 3 amadAbAda vartamAna zrI aMjalibAI 2009 - 2039 vai.kR. 5 amadAbAda svargastha 17. zrI sujJAbAI 2039 vai.kR.5 amadAbAda svargastha 18. zrI amIzAbAI 1995 zrA.kR. 4 2039 vai.kR.5 amadAbAda vartamAna / zrI namIzAbAI 2022 Aso. zu. 6 2039 vai.kR. 5 amadAbAda vartamAna 20. zrI amitAbAI 2039 vai.kR.5 amadAbAda vartamAna 21. zrI nipuNAbAI 1956 cai. kR. 2 2040 po.kR. 1 amadAbAda vartamAna zrI dhAriNIbAI 2008 maI 14 2040 po.kR. 6 amadAbAda vartamAna 23. zrI kavijJAbAI 2013 vai. zu. 4 2040 mA.zu. 13 sAyalA vartamAna 24. zrI siddhibAI 2040 phA. zu. 2 vaDhavANa vartamAna 25. zrI dharmijJAbAI 2040 vai.zu. 5 dhaMdhukA svargastha zrI vijJAtAbAI 2040 vai.zu. 5 dhaMdhukA vartamAna 27. zrI riddhibAI 2012 pharavarI 4 2041 mR. zu. 6 amadAbAda svargastha 28. zrI jhaMkhanAbAI 2009 akTU. 7 2041 phA. kR. 2 amadAbAda vartamAna 29. zrI hitajJAbAI 2041 vai.zu. 8 kalola vartamAna 30. zrI zvetAbAI 2013 aprela 15 2041 Aso. zu. 6 surendranagara vartamAna 31. zrI sudhAbAI 2016 mArca 30 2041 Aso. zu. 6 surendranagara vartamAna 241. patrAcAra se prApta sAmagrI ke AdhAra para noTa : vartamAna meM sravat 2061 kI sUcI ke anusAra isa sampradAya meM kula 113 zramaNiyA~ haiN|
Page #677
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyoM 32. zrI jharaNAbAI 2020 cai. zu. 9 33. zrI vIrAMgIbAI 2015 mR.zu. 8 34. zrI racanAbAI 2009 disaMbara 9 35. zrI nidhibAI 2021 maI 19 36. zrI kRpAbAI 37. zrI kRpAlIbAI 38. zrI nehAbAI 39. zrI zreyAbAI 40. zrI tRptibAI 41. zrI vibhAbAI 42. zrI kiraNabAI 43. zrI jijJAbAI 44. zrI mokSAbAI 45. zrI dRSTAbAI 46. zrI bhAvitAbAI 47. zrI bhAvanAbAI (tR.) 48. zrI bhAvanAbAI (ca) 49. zrI caMdanabAI 50. zrI mItezAbAI 51. zrI tejasvinIbAI 52. zrI hitezAbAI 53. zrI mahitAbAI 54. zrI hemAbAI 55. zrI dRSTibAI 56. zrI hetalabAI 57. zrI pratItibAI 58. zrI hitaprajJAbAI 59. zrI nIpAbAI 60. zrI pratikSAbAI 61. zrI ojasvinIbAI 62. zrI manISAbAI 63. zrI hitasvinIbAI 64. zrI hetasvinIbAI 65. zrI labdhibAI 2018 sitaMbara 20 2019 Aso. zu. 5 2025 jye kR. 7 2023 siMta. 15 2022 mA. zu. 10 2015 mArca 24 2020 Aso. zu. 8 2021 Aso. kR. 12 2024 cai. kR. 12 2024 po. zu. 10 2018 po. zu. 11 2020 aprela 18 2024 aSA. zu. 6 """ / / 2021 sitaMbara 8 2027 disaMbara 15 2033 agasta 7 2037 aprela 30 2039 agasta 1 2042 po. kR. 1 2043 mA.zu. 9 2044 mU. zu. 15 2044 mA. zu. 2044 dvi. jye. zu. 2 2044 hi. jye.zu 2 2045 po. kR. 1 2045 po. kR. 1 2045 po. kR. 8 2045 mA. zu. 5 2045 vai. zu. 6 2047 mA. zu. 5 2047 mA. kR. 5 2047 mA. kR. 4 2047 mA. kR. 11 2047 dvi. vai.zu. 9 2049 mA. zu. 3 2049 Aso. zu. 13 2050 po. zu. 12 2050 mA.kR. 5 2050 po. zu. 15 2052 kA. kR. 12 2053 mR zu. 2 2050 mA. zu. 3 2053 mA. zu. 13 2054 mR.zu. 5 2054 mA.zu. 5 2055 mA.zu. 11 2055 jye. zu. 10 2057 mA.zu. 8 2057 mA. kR. 4 2060 mR. kR. 3 2060 mR. kR. 3 2060 mA. kR. 3 615 amadAbAda vaDodarA amadAbAda amadAbAda amadAbAda amadAbAda amadAbAda amadAbAda dhAnerA dhrAMgadhA vAlakezvara (muM.) bhAvanagara kalola kalola navasArI amadAbAda surendranagara pAlanapura amadAbAda iTolA amadAbAda sAyalA surendranagara ghATakopara (muM.) amadAbAda aMdherI (ve.) mu. amadAbAda surata surendranagara amadAbAda surendranagara pIja pIja surata vartamAna vartamAna svargastha vartamAna vartamAna vartamAna vartamAna vartamAna vartamAna vartamAna vartamAna vartamAna vartamAna vartamAna svargastha vartamAna vartamAna vartamAna vartamAna vartamAna svargastha svargastha vartamAna vartamAna vartamAna vartamAna vartamAna vartamAna vartamAna vartamAna vartamAna vartamAna vartamAna vartamAna
Page #678
--------------------------------------------------------------------------
________________ 6.5 kriyoddhAraka zrI dharmadAsajI mahArAja tathA gujarAta-paramparA kriyoddhAraka zrI dharmadAsajI svAmI ke 99 ziSyoM meM 22 ziSya pramukha hue, jinameM prathama ziSya muni zrI mUlacandajI svAmI the, ve saM. 1723 meM ahamadAbAda meM dIkSita hue, saMvat 1764 meM ve AcArya pada para pratiSThita hue, inake sAta ziSya the, ina sAtoM ziSyoM ke dvArA gujarAta ke pRthaka-pRthak saMpradAyoM kI nIMva par3I, vaha isa prakAra hai- (1) zrI gulAbacandrajI ke ziSya nAgajI se sAyalA saMpradAya (2) paMcAyaNajI se lIMbar3I saMpradAya ( 1718), (3) zrI vanAjI, zrI kAnajI (bar3e) se baravAlA saMpradAya (4) zrI banArasI svAmI ke ziSya zrI udayasiMhajI, zrI jayasiMhajI se cUr3A saMpradAya, ( 5 ) zrI viTThalajI ke ziSya zrI bhUSaNajI, zrI vazarAmajI se dhrAMgadhrA athavA boTAda saMpradAya, ( 6 ) zrI indracaMdrajI se kaccha AThakoTi saMpradAya (saM. 1856) (7) zrI icchAjI ke ziSya rAmajIRSi (choTe) se udayapura saMpradAya / upazAkhAeM - lIMbar3I saMpradAya ke saMsthApaka paMcAyaNajI ke ziSya zrI ratnasiMhajI, zrI DuMgarasIjI se goMDala saMpradAya (saM. 1845), goMDala saMpradAya ke saMsthApaka zrI DuMgarazIjI ke ziSya zrI gaMgAjI, zrI jayacandajI se goMDala saMghANI saMpradAya / lIMbar3I saMpradAya ke paMcama paTTadhara zrI ajarAmarajI svAmI ke paMcama paTTadhara zrI gopAlajI se lIMbar3I gopAla saMpradAya prAraMbha huii| inhIM meM 'hAlArI' aura 'vardhamAna' sampradAya bhI hai| kaccha ATha koTI ke saMsthApaka zrI indracaMdrajI ke caturtha paTTadhara zrI kirasanajI hue inase kaccha ATha koTI nAnI pakSa aura moTIpakSa isa prakAra do vibhAga hue| inameM zrI lavajIRSijI kI paraMparA ke zrI maMgalaRSijI kI khaMbhAta saMpradAya va zrI dharmasiMhajI kI dariyApurI saMpradAya milAkara gujarAta meM kula 16 saMpradAyeM astitva meM aaiiN| inameM 'sAyalA', sampradAya meM do sAdhu haiM, sAdhviyA~ nhiiN| 'cUr3A' aura 'udayapura' sampradAyeM vilupta ho gaI haiM, inameM koI sAdhu-sAdhvI nahIM hai| 'hAlArI' saMpradAya meM saMgha pramukha sthavira zrI kezavamunijI tathA zrI nAnajI mahArAja kI AjJA meM zrI kamalAbAI, zrI vanitAbAI zrI vasumatIbAI tathA zrI prajJAbAI ye 4 mahAsatIjI vartamAna haiN| vardhamAna saMpradAya meM zatAvadhAnI zrI pUnamacaMdrajI mahArAja ke ziSya saMghanAyaka zrI nirmalamunijI kI AjJA meM tapasvinI zrI rUkmaNIbAI, zrI zobhanAbAI Adi 6 sAdhviyA~ haiN| inakA vizeSa itivRtta jJAta nahIM hai| zeSa saMpradAyoM aura unakI zramaNiyoM kA varNana agrima paMktiyoM meM aMkita kara rahe haiN| 6.5.1 liMbar3I ajarAmara sampradAya ( saMvat 1718 se vartamAna ) 6.5.1.1 pravartinI zrI sujANabAI Adi pAMca Adya zramaNiyA~ ( dIkSA saM. 1718-1739) AcArya zrI dharmadAsajI mahArAja ke pramukha ziSya AcArya zrI mUlacandrajI svAmI kI AjJAnuvartinI pAMca sAdhviyA~ thIM- zrI sujANabAI, zrI suMdarabAI, zrInirmalAbAI zrI gaMgAbAI zrI jamanAbAI / ye pAMcoM bahaneM sUrata ke jaina osavAla parivAra se saMbaMdhita thIM, AcArya zrI dharmadAsajI mahArAja dvArA sUrata meM hI saMvat 1718 vaizAkha zuklA 13 ko ina sabane dIkSA aMgIkAra kii| inameM zrI sujANabAI sabase jyeSTha thIM, ve pravartinI pada para pratiSThita kI gaI, unake pravartinI pada pradAna kA samaya jayapura (rAja.) saMvat 1723 mAgha zuklA aSTamI kA hai| 16 varSa isa pada para rahakara saMvat 1739 ASAr3ha zuklA dvitIyA ke dina svargavAsI huiiN| 242 242. ajarAmara virAsata (smRti graMtha), pR. 153, 177, zrI sthA. jaina lIMbar3I ajarAmara saMpradAya, lIMbar3I (gu.) 2003 I. (pra. saM.) jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 616
Page #679
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.5.1.2 pravartinI zrI kAzIbAI (saM. 1740-48) Apa zrI sujANabAI kI ziSyA thIM, unake svargavAsa ke bAda Apa saMvat 1740 pauSa zuklA 5 ko AcArya zrI dharmadAsajI mahArAja dvArA pravartinI pada para pratiSThita kI gaIM, zrAvaNa kRSNA 2 saMvat 1748 meM ApakA svargavAsa huaa|243 6.5.1.3 pravartinI zrI caMdanabAI (saM. 1748-57) zrI kAzIbAI kI ziSyA zrI caMdanabAI thIM, AcAryazrI dharmadAsa mahArAja ne zrI kAzIbAI ke svargavAsa ke pazcAt mRgazira zuklA 13 saMvat 1748 meM Apako pravartinI pada pradAna kiyA, saMvat 1757 kArtika kRSNA navamI ko Apa svargastha huiiN|244 6.5.1.4 pravartinI zrI samajUbAI (saM. 1758-1774) ApazrI caMdanabAI kI ziSyA thIM, zrI caMdanabAI ke svargavAsa ke pazcAt mAgha zuklA dvitIyA ratalAma (mAlavA) saMvat 1758 meM Apa pravartinI bniiN| ApakA pravartinI pada bhI AcArya dharmadAsajI mahArAja ke mukhAraviMda se diyA gayA thaa| caitra kRSNA aSTamI saMvat 1774 meM ApakA svargavAsa huaa|245 6.5.1.5 pravartinI zrI dhIrajabAI (saM. 1775-1810) Apa saMvat 1775 vaizAkha zuklA 15 ko pUjya zrI mUlacandrajI mahArAja dvArA pravartinI pada para niyukta huIM, ApakI svargavAsa tithi saMvat 1810 Azvina kRSNA 1 hai| zrI dhIrajabAI ke svargavAsa ke pazcAt pravartinI pada kI paramparA nahIM calI, mAtra pramukhA sAdhvI ke rUpa meM unakI ziSyA zrI jeThIbAI (moTA) huIM, unakI suziSyA zrI kuMkubAI (zrI ajarAmarajI mahArAja kI mAtezvarI) Adi sAdhviyA~ huIM, jo AcArya mUlacandrajI svAmI ke pATAnupATa pUjya zrI hIrAjI svAmI (saM. 1833-1841) kI AjJA meM saurASTra tathA gujarAta meM vicaraNa karatI thiiN|246 6.5.1.6 AryA kuMkubAI (saM. 1819 - ) Apa lIMbar3I sampradAya ke zAsanoddhAraka AcArya zrI ajarAmarajI mahArAja kI mAtezvarI evaM jilA jAmanagara grAma paDANA ke zrI mANikacaMda bhAI zAha kI patnI thiiN| Apa atyaMta dharmaniSTha nArI-ratnA thIM, pratidina sAmAyika, pratikramaNa Adi nitya niyama uccAraNa pUrvaka karatI thiiN| ApakI dharmaniSThA kA hI prabhAva thA ki pAMca varSa kI umra meM hI bAlaka ajarAmara ne mAtA dvArA kiye gaye pratikramaNa ko suna-sunakara yAda kara liyA thaa| vi. saM. 1819 mAgha zu. 5 ko pUjya zrI hIrAjI svAmI ke sAnnidhya meM mAtA-putra donoM ne dIkSA grahaNa kI, ajarAmarajI kAnajI svAmI ke ziSya bane tathA kuMkubAI zrI jeThIbAI AryA kI ziSyA bniiN| Apake svargavAsa kI tithi ajJAta hai| ajarAmara muni bar3e hI uccakoTi ke tapasvI tathA sadguNoM kI khAna the| limbar3I meM Apa pAMcaveM gAdIpatI AcArya ke rUpa meM khyAti prApta haiN| vartamAna meM limbar3I saMpradAya 'zrI ajarAmarajI mahArAja kI saMpradAya' ke rUpa meM prasiddha hai|247 6.5.1.7 zrI jeThIbAI, zrI moMghIbAI (saM. 1869- ) AcArya ajarAmarajI mahArAja ne vi. saM. 1869 kArtika kRSNA trayodazI ke dina kaccha kI zrI jeThIbAI evaM / 243-246. ajarAmara virAsata, pR. 154
Page #680
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa moravI kI zrI moMghIbAI Adi AryAoM ko limbar3I meM dIkSA pradAna kI thii| 248 ajarAmarajI svAmI ke samaya kaccha vAgar3a meM unakI AjJAnuvartinI sAdhvI zrI 'vAMchIbAI' ke vicaraNa kA ullekha bhI prApta hotA hai 1 249 6.5.1.8 zrI DAhIbAI ( svarga. 1974 ) Apa bhadrAtmA puNya prabhAvikA thiiN| ApakA janma 'guMdAlA' meM huA aura dIkSA bhI guMdAlA meM huii| aMtima samaya Apa 'mAMDavI (kaccha) meM sthiravAsinI rhiiN| saM. 1974 ko bhAdavA sudI pUrNamAsI ke dina Apa kAladharma ko prApta huiiN| 250 usa samaya AcArya megharAjajI, AcArya devacandrajI svAmI the| - 6.5.1.9 zrI saMtokabAI ( bIsavIM sadI kA madhyakAla ) Apa mahAna vairAgI, ekAMtavAsI evaM adhyAtmamArga kI sahayoginI thIM, inhIM kI paraMparA meM zrI kuMvarabAI nirbhIka, sAhasI va siddhAMtapremI sAdhvI huIM tathA zrI lAr3akaMvarabAI bhI vicakSaNA sAdhvI huIM thiiN| 251 6.5.1.10 zrI kesarabAI ( 20vIM sadI kA madhyakAla ) zrI vAMchIbAI mahAsatIjI ke parivAra meM zrI kesarabAI mahAprabhAvazAlinI sAdhvI huIM, unakI anugAminI ziSyA zrI nAthIbAI bhI bar3I vicakSaNA thIM, ye zrI lAdhAjI svAmI tathA zrI megharAjajI svAmI kI ziSyA thiiN| unakA samaya 1961 se 1971 ke madhya kA hai| 252 6.5.1.11 AryA zrI pAMcIbAI (saM. 1953 se 1996 ke madhya ) Apa zrI kesarabAI kI ziSyA zrI nAthIbAI kI ziSyA thiiN| sAdhvI samudAya meM sarvaprathama saMskRta evaM AgamoM kA adhyayana karane vAlI viduSI agraNI sAdhvI huIM, Apane zatAvadhAnI zrI ratnacandrajI mahArAja se sUtra vAcanA grahaNa kI thii| pAMcIbAI ke samaya kaccha lIMbar3I meM anya ojasvI vaktA ke rUpa meM 'zrI mANikabAI' prasiddha sAdhvI thIM ina donoM ko AcArya zrI 'savAyA sAdhu' kahakara saMbodhita karate the| 253 zrI ratnacandrajI mahArAja kA samaya 1953 se 1996 kA hai 254, Apa isI kAla meM kisI samaya huI thiiN| 6.5.1.12 AryA zrI lAr3akaMvarabAI (bIsavIM sadI kA madhyakAla ) Apa atizaya puNyazAlI, ati svarUpavAna tejasvI vyaktitva kI dhArikA thIM, ApakA pavitra caritrajIvana kI zuddhi karane vAlA tathA anekoM meM dharma kI preraNA jAgRta karane vAlA rhaa| Apa zrI pAMcIbAI kI ziSyA thiiN| 255 247-248. DaoN. sAgaramalajI jaina, sthAnakavAsI jaina paramparA kA itihAsa, pR. 302-303 249. sAdhvI sulocanA smRti graMtha, pR. 11, sthA. cha koTi jaina saMgha, samAghoghA (kaccha) 250. vAtsalya nI vahetI dhArA, pR. 37 251. vahI, pR. 29 252-253. sAdhvI sulocanA smRti graMtha, pR. 11 254. sthA. jaina paramparA kA itihAsa, pR. 322 255. sAdhvI sulocanA smRti graMtha, pR. 11 618
Page #681
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.5.1.13 sAdhvI pramukhA zrI ratnakuMvarabAI (saM. 1962-2043) ApakA janma 'bhorArA' nivAsI umarazIbhAI der3hiyA (osavAla) ke yahAM saM. 1944 mAgha zuklA 5 ko huaa| saMvat 1962 jyeSTha zuklA 5 ko 'ratAr3iyA' meM pUjya zrI kezarabAI kI ziSyA zrI nAthIbAI ke pAsa Apane dIkSA grahaNa kii| Apa liMbar3I saMpradAya meM sarvAdhika dIrghAyu vAlI prakhara vyAkhyAtA evaM tIrthasvarUpA sAdhvI thIM, samAghoghA meM Apa tIna varSa sthiravAsinI rahIM vahIM ApakI 100vIM janma jayaMti kA sotsAha Ayojana prAraMbha huA, aneka bhAI-bahana varSItapa kI ArAdhanA meM saMlagna hue, vaizAkha mAsa meM yaha mahotsava Ayojita honA thA, usase pUrva saM. 2043 kI kArtika pUrNimA ke bAda saMlekhanA ke sAtha 99 varSa kI umra meM Apa svargavAsinI ho giiN| ApakI smRti meM 'zrI ratna svAdhyAya sadana' kA nirmANa tathA 'ratna sAgara zatAbdI graMtha' kA vimocana huaa|56 6.5.1.14 zrI velabAI svAmI (saM. 1967-2045) ApakA janma zrI vIrajIbhAI kI dharmapatnI bhamIbahana kI kukSi se saMvat 1945 guMdAlA grAma (kaccha) meM huaa| 12 varSa kI vaya meM zrI cAMpazIbhAI ke sAtha ApakA vivAha huA, ATha varSa pazcAt hI unakA svargavAsa ho gyaa| vAsanA ke bhUkhe kAmI prakRti ke logoM dvArA aneka vipattiyAM Ane para bhI Apa dharma se cyuta nahIM huiiN| Apane apanI vyutpanna buddhi, sAhasa va dharma para aDiga zraddhA rakhakara una para vijaya prApta kI, aMtataH zrI maMgalajI svAmI kI ziSyA zrI DAhIbAI tathAjIvIbAI mahAsatIjI ke pAsa mAMDavI (lIMbar3I) meM mAgha zu. 10 saM. 1967 meM AcArya zrI devacandrajI svAmI ke zrImukha se pravrajyA aMgIkAra krlii| ApameM sevA va samarpaNatA kI bhAvanA uccakoTi kI thI, vayovRddhA sAdhvI zrI DAhIbAI evaM prajJAcakSu zrI mANikabAI kI bahuta varSoM taka sevA kii| Apake ciMtana meM viveka, vANI meM saMyama evaM karttavya meM kuzalatA kA saMgama thaa| zatAyu evaM zata ziSyAoM kI gurUNI hone para bhI Apa atyaMta sarala svabhAvI evaM nirabhimAnI thiiN| 'rApara' meM aMtima samaya taka Apa sthiravAsinI rhiiN| vahIM Azvina zuklA 10 saM. 2045 ko svargavAsinI huiiN|257 6.5.1.15 zrI mANikyabAI (1971-2039) ApakA janma saM. 1947 'mundrA' meM zrI kuzalacaMdabhAI dozI ke yahAM huaa| saM. 1971 mAgha zuklA 11 ko 'mAnakUvA' grAma meM zrI jIvibAI svAmI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| Apa parama viduSI, ajor3a vyAkhyAnI evaM madhurakaMThI thiiN| Apa prajJAcakSu bana gaI thIM, kaMThamAla kI dArUNa vedanA ko atyaMta sahanazIlatA ke sAtha vedana kiyaa| Apa apanI saMpradAya meM prathama koTi kI pratibhAvaMta, viduSI vaktA thiiN| Apa velabAI svAmI kI ziSyA thiiN| aMta meM 'rApara' meM sthiravAsa kiyA, laMbI bImArI meM bhI auSadha va upacAra nahIM kiyaa| saM. 2039 jyeSTha zu. 4 ke dina ApakA svargavAsa huaa|58 256. sAdhvI sulocanA smRti graMtha, pR. 42 257. vAtsalya nI vahetI dhArA, lekhikA-zrI ujjavalakumArIbAI mahAsatI, prakA.-ajarAmara saMgha, lIMbar3I (sau.) I. 1996 258. vAtsalya nI vahetI dhArA, pR. 71 619
Page #682
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 6.5.1.16 zrIjIvI bAI (saM. 1974 se 2025 ke madhya) Apa dhairyavAna, zItala svabhAvI va bahuzrutA sAdhvI thiiN| ajarAmara saMpradAya ke AcArya zrI rUpacaMdrajI svAmI, zrI zAmajI svAmI kI AjJAnuvartinI zrI DAhIbAI mahAsatIjI kI Apa ziSyA thiiN|259 6.5.1.17 zrI prabhAkuMvarabAI (saM. 1982-2027) ApakA janma sarasaI grAma (saurASTra) ke popaTANI kuTumba meM zrI kalyANajIbhAI ke yahAM caitra zuklA 1 saMvat 1965 meM huaa| majevar3I grAma ke zrI ghelAbhAI ke sAtha 15 varSa kI umra meM vivAha aura 16veM varSa meM viyoga ne ApakI vicAra-dhArA ko vairAgya kI ora mor3a diyaa| saMvat 1982 vaizAkha zuklA 3 ko lIMbar3I ke zrI nAnacandrajI mahArAja kI AjJA se zrI devakuMvarabAI kI ziSyA zrI motIbAI kI ziSyA ke rUpa meM Apa dIkSita ho giiN| Apane alpa samaya meM vizada jJAna arjita kiyaa| alpa parigraha aura alpakaSAya ina do mahAna guNoM ne Apako zIghra hI mahAnatA kI zreNI meM lAkara khar3A kara diyaa| uttarAdhyayana sUtra ke 36 adhyayana Apake dainika svAdhyAya kI caryA thii| ApakI tIna zikSAe~ mukhya thIM - parigraha ikaTThA karanA nahIM, kaSAya karanA nahIM aura saMsAriyoM ke saMga se dUra rhnaa| ApakA pravacana mArmika va hRdayavedhI hotA thaa| ApakI chaha ziSyAe~ banI- zrI caMdanAbAI, saralAbAI, zrI haMsAbAI, zrI iMdubAI, zrI hasumatIbAI, zrI truultaabaaii| 45 varSa zuddha saMyama kI ArAdhanA kara vaizAkha zuklA 11 saMvat 2027 meM Apa svargavAsinI huiiN|260 6.5.1.18 AryA zrI sUrajabAI (saM. 1996-2045) Apa zrI lAr3akaMvarabAI kI ziSyA prakhara vyAkhyAtA sAdhvI pramukhA zrI ratanabAI kI ziSyA thiiN| zrI sUrajabAI 'kaccha kI siMhanI' ke rUpa meM prakhyAta thIM, ye prathama bAla brahmacAriNI sAdhvI isa saMpradAya meM huiiN| Apane ajJAnatA, garIbI va nirakSaratA ke yuga meM samAja meM vizeSakara mahilA varga meM dhArmika saMskAroM ke bIjAropaNa kA kArya kiyA, Apa samAja meM sAkSAt devI tulya ginI jAtI thiiN| ApakA janma kaccha bhUmi meM samAghoghA zahara meM huA, pitA zrI devajIbhAI evaM mAtA zrI jeThIbAI thiiN| saMvat 1996 kArtika zuklA 2 ke zubha dina zrI gulAbacandrajI mahArAja ne Apako dIkSA pradAna kii| zAsana prabhAvanA ke anekavidha kArya kara samAghoghA meM caitra kRSNA 6 saMvat 2045 meM Apa samAdhi pUrvaka svargavAsinI huiiN| ApakI smRti meM 'samAghoghA' meM 'sUryA seneToriyama' kA nirmANa huA hai|261 6.5.1.19 AryA zrI bhANabAI (bIsavIM sadI) Apa kaccha prAnta kI tejasvinI sAdhvI thiiN| zrI velabAI svAmI kI vANI se virakta hokara zrI ratanabAI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| Apa saMyamI, sarala evaM tapasvinI thiiN| zrI premabAI, zrI sUryabAI va zrI maNibAI ye tIna ApakI viduSI ziSyAe~ thIM, amadAbAda meM Apa divaMgata huiiN|262 259. vahI, pR. 36 260. lekhaka-zrI caMdrakAMta jozI, vijaya jIvana no maraNa mRtyu nu., pR. 35 261. sAdhvI sulocanA smRti graMtha, pR. 171 262. sAdhvI sulocanA smRti graMtha, pR. 167
Page #683
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.5.1.20 zrI premakuMvarabAI (svarga. 2038) __ Apa nIsara kula ke zrI dezarabhAI evaM mAtA rAmabahena kI kanyA thiiN| khaMgArapara (kaccha) meM ApakA janma huaa| makarA grAma nivAsI zrI kAnajIbhAI ke sAtha vivAha huA, kiMtu kucha hI samaya meM unase viyoga ho gyaa| zrI nAthIbAI ke pAsa makarA meM hI zrI ratnacandrajI mahArAja se dIkSA aMgIkAra kii| zrI DAhIbAI zrI lAr3akaMvara bAI ke sAnnidhya se Apane jJAna-dhyAna meM khUba unnati kii| mAgha kRSNA amAvasyA saMvat 2038 meM Apa svargavAsinI huiiN| 6.5.1.21 zrI dIvAlI bAI (bIsavIM sadI) ApakI mAtA kA nAma kAmala bahena tathA pitA zrI vIrajIbhAI gAlA the| ApakA janma saMvat 1968 meM huaa| bAlyavaya meM hI zrI karazanabhAI ke sAtha vivAha huA, kucha hI samaya bAda unakA svargavAsa ho gyaa| virakta hokara Apane zrI ratnabAI gurUNI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| ahiMsA, saMyama aura tapa kA pAlana karatI huI mRgazira kRSNA 3 ravivAra ko svargagAminI huiiN|264 6.5.1.22 zrI dIkSitAbAI (saM. 2011-42) Apa gAlA kuTuMba ke zrI paMcANabhAI kI putrI va mAtA zAMta bahana kI saMskArI kanyA thiiN| makarA (kaccha) meM saMvat 1995 ko ApakA janma huaa| saM. 2011 viramagAma meM AryA zrI ratanabAI ke pAsa dIkSA grahaNa kii| saMyama va tapa meM niSThA rakhatI huIM Apane svayaM apane mukha se saMthArA dhAraNa kara zramaNocita Adarza upasthita kiyA, phAlguna zu. 6 saMvat 2042 ko Apane mahAprayANa kiyaa|265 6.5.1.23 zrI hasumatI bAI (saM. 2015-2035) Apa saMvat 1995 vaizAkha zu. 8 ko dhorAjI grAma ke zrI chaganabhAI va divAlI bahena kI suputrI ke rUpa meM avatarita huiiN| ullekha hai ki janma ke samaya bAlikA roI nhiiN| ata: nAma 'hasumatI' rkhaa| Apa prAraMbha se hI saMsAra se udAsIna thii| 19 varSa kI vaya meM paMDita nAnacandrajI mahArAja kI viduSI ziSyA zrI prabhAkuMvara bAI ke pAsa jetapura meM Apane dIkSA lI, usa samaya goMDala saMpradAya ke AcArya zrI purUSottamajI mahArAja tathA lIMbar3I saMpradAya ke AcArya zrI dhanajI svAmI upasthita the| dIkSA ke pazcAt chaha mAsa meM hI daivI upasarga se grasta ho bImAra rahane lgii| asvastha dazA meM Apane 16 upavAsa aThAI, tele Adi kaI prakAra kI tapasyAe~ kI, karma ke tIvra udaya se pavana kA sparza bhI bicchu ke DaMka sadRza pratIta hotA thA jihvA baMda ho gaI aisI viSama sthiti meM bhI ApakI citta prasannatA evaM samatA bhAvanA apUrva thI, Apa satata svAdhyAya va ciMtana meM lIna rahatI thIM, jo bhI darzanArthI AtA use pATI para likhakara AdhyAtmika upadeza detI thIM, unakA sUtra thA-'para thI khasa, sva mAM vasa, karma ne kasa, meLavI le js|' aisI aneka AdhyAtmika zikSAeM Apa pradAna karatI rahatI thiiN| saMvat 2035 zrAvaNa zuklA 263. vahI, pR. 168 264. vahI, pR. 173 265. sulocanA smRti graMtha, pR. 174 1621 For Private seersonal Use Only
Page #684
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa ekama ko surendranagara meM pUrNa samAdhi ke sAtha ApakI AtmA divyadhAma kI ora prasthita huI, usase pUrva Apane saMdeza diyA -'zoka karazo nahIM, mane apUrva zAMti che mAro AtmA anaMta zakti no svAmI che ajara che amara che.....|' ApakA preraNAspada jIvana evaM AdhyAtmika vicAra zrI caMdrakAMta jozI ne pustaka rUpa meM prakAzita kiyA hai|266 6.5.1.24 zrI sulocanAbAI (saM. 2016-50) ApakA janma saMvat 1997 meM ujjaina (ma. pra.) meM bhar3iyAda grAma (lIMbar3I) nivAsI pitA zrI jagajIvana bhAI kezavalAlajI hakANI evaM mAtA lalitAbahana ke ghara huaa| Apane paMDita ratna zatAvadhAnI zrI pUnamacandrajI svAmI ke mukhAravinda se saMvat 2016 pAlguna zuklA 2 ko vIramagAma (gujarAta) meM dIkSA aMgIkAra kii| ApakI gurUNI zrI sUrajabAI svAmI thiiN| Apane vinaya se gurUkRpA prApta kI, dIkSA ke pazcAt AtmAnubhUti aura gurUjanoM kI sevA ko apanA jIvana sUtra banAyA 33 varSa taka kaccha vAgar3a, lIMbar3I, godharA, dhaMdhukA Adi kSetroM meM vicaraNa kara hajAroM logoM kA patha pradarzana kiyaa| navakAra-maMtra kI Apa parama upAsikA thiiN| Apa kalA kuzala bhI thIM raMgAI, silAI, vyAkhyAna ke puDhe, muMhapattI ke puDhe, rajoharaNa Adi banAne meM to nipuNa thI hI, sAtha hI zramaNI-jIvana kA viziSTa AcAra-kalpa loca meM bhI nipuNa thIM, kaThina se kaThina loca eka ghaMTe meM karanA, dina meM 7-8 sAdhviyoM kI loca akele kara denA Apake liye sahaja thaa| sAmAjika kSetra meM Apane anekoM ko satpatha para lagAyA, kaI dampati evaM pitA-putra ke pArasparika kleza miTAkara prema sthApita krvaayaa| Apake cAturmAsa meM anekoM jagaha tapa va brahmacarya grahaNa karane vAloM ke kIrtimAna sthApita hue| ajarAmara dvizatAbdI mahotsava para ApakI preraNA se 800 varSItapa hue| isa prakAra jainazAsana kI surabhi ko caturdika prasArita kara 53 varSa kI vaya meM saMvat 2050 muMbaI meM svargArohaNa kiyaa| ApazrI ke praur3ha jIvana kI jhAMkI 'sAdhvI sulocanA smRti graMtha' meM aMkita hai|267 6.5.1.25 zrI kusumabAI (saM. 2022-51) ApakA janma kaccha aMjAra nivAsI zrI nAthAlAla pAnAcaMda bhAI ke yahAM saMvat 1993 meM huaa| 29 varSa kI umra meM zrI velabAI, mANikyabAI ke parivAra kI zrI ujjavalakumArIjI ke pAsa 'aMjAra' meM hI phAlguna zuklA 5 saMvat 2022 ko dIkSA aMgIkAra kii| ApameM prAraMbha se hI gurU-bhakti, zAsana ke prati anurakti va viSayoM se virakti kI pravRtti rhii| dIkSA ke bAda eka mAsa bhI Apane binA tapasyA ke nahIM bitaayaa| Apake tapa kI tAlikA isa prakAra hai-sarvatobhadra tapa, laghusiMhaniSkrIr3ita tapa, dharmacakra, siddhitapa, cAra mAsakhamaNa, upavAsa-52, 37, 31, 22, 16, 15, 13, 12, 10, 9, 8 upvaas| cha? (belA), polA aTThama (telA), aTThama, nivi, ekAsaNA kA varSItapa ekabAra tathA upavAsa kA varSItapa to kaI bAra kiyaa| vardhamAna AyaMbila tapa kI olI 29, vIzasthAnaka ke upavAsa kI olI, AyaMbila kI olI 9, cha: mAsI aTThama tapa, paradezI rAjA ke bele, 72 pakSa ke ekAsane, DhAIsau pacakhANa, sAr3e bArA varSa ekAsane kiye| isa prakAra AtmalakSI vividha sAdhanA karake aMta meM valasADa jile ke 'bilImorA' grAma meM Apa 28 dina ke cauvihArI saMthAre ke sAtha svargavAsinI huiiN| ApakA yaha adbhuta saMthArA jaina zAsana meM eka kIrtimAna banA, aneka vrata, pratyAkhyAna Adi hue| Apane 29 varSa kI vaya meM dIkSA lI aura 29 varSa hI saMyama kA pAlana kiyaa|268 266. vijaya jIvana STano maraNa mRtyu no, prakAzaka-hasumatIbAI svAmI smAraka TrasTa, lAtIbAjAra surendranagara, 1983 I. 267. saMpAdaka-ratnasUrya ziSyA vRnda, prakAzaka-zrI sthAnakavAsI chaH koTi jaina saMgha, samAghoghA (kaccha), 1994 I. 268, zrI kusumabAI mahAsatIjI nI jIvana jharamara, prakAzaka - zrI dhanIbena mekaNabhAI dhanA satrA, bIlImorA, 1995 I. 622
Page #685
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ liMbar3I ajarAmara sampradAya meM aura bhI viduSI zramaNiyA~ huI haiM, unakA paricaya tAlikA meM diyA gayA hai| 6.5.2 lIMbar3I gopAla saMpradAya kI zramaNiyA~ lIbar3I saMpradAya ke paMcama paTTadhara zrI ajarAmara svAmI ke pazcAt chaThe paTTadhara pUjya devajI svAmI hue| anake samaya meM zrI ajarAmarajI svAmI ke ziSya zrI devarAjajI svAmI ke praziSya zrI hemacandra svAmI ne apane ziSya gopAlajI svAmI ko sAtha lekara lIMbar3I gopAla saMpradAya kI sthApanA kii|269 isa saMpradAya kI sAdhviyoM kA itihAsa zrI hemakuMvarabAI se prArambha hotA hai, hemakuMvarabAI kI do ziSyAe~ thIM-pUrIbAI va kNkuubaaii| pUrIbAI kI ziSyA rAmabAI unakI zrI aMbAbAI thiiN| pUrIbAI kI dvitIya ziSyA zrI kuMvarabAI unakI ujamabAI, javalabAI, purIbAI, divAlIbAI, lerIbAI va maNIbAI thIM, maNibAI kI zrI moMghIbAI ziSyA thiiN| zrI kaMkUbAI kI prathama zAkhA meM zrI hIrAbAI, zIvabAI, suMdarabAI dhanIbAI va unakI ziSyA caMcalabAI thiiN| dUsarI zAkhA meM zrI pAravatIbAI thIM, unakI ziSyAe~-zrI saMtokabAI, do (moTA, nAnA) zrI jIvakorabAI, jhakalabAI, raMbhAbAI, ratanabAI, maNIbAI, caMdanabAI inakI ziSyA dayAbAI huiiN| zrI kaMkUbAI kI tRtIya zAkhA meM bA. bra. zrI sUrajabAI huIM, unakI ziSyA zrI divAlIbAI thIM, inakI 5 ziSyAe~ thIM-zrI suMdarabAI, jhaverabAI, jhabakabAI, pArvatIbAI evaM parama viduSI zrI lIlAvatI baaii|270 6.5.2.1 AryA zrI lIlAvatIbAI (saM. 1992-2039) ___gopAla liMbar3I sampradAya kI sarva pratiSThita prabhAvazAlinI kriyAniSTha mahAsatI lIlAvatIbAI kA janma 'raMgUna' zahara meM saM. 1975 mRgazira zu. 13 ko huaa| pitA kA nAma zrI vIracaMda bhAI thaa| zrI lIlAvatIbAI ne vAMkAnera (saurASTra) meM viduSI zrI divAlIbAI ke darzana kiye, pUrvabhava ke saMskAra udaya meM Ate hI dIkSA lene kA pakkA nirNaya kiyA aura jyeSTha zu. 11 saM. 1992 meM pUjya zrI maNilAlajI mahArAja ke mukha se dIkSA kA pATha par3hakara zrI divAlIbAI kI ziSyA bniiN| mAtra DhAI varSa kI dIkSA-paryAya meM gurUNI se viyoga hone para Apane pravacana denA prAraMbha kiyA, Apake pravacanoM kA prabhAva janatA para isa prakAra par3ane lagA ki thAnagar3ha (sau.) meM Apako eka dina aura rokane ke liye chaha vyaktiyoM ne AjIvana brahmacarya vrata grahaNa kara liyaa| Apako tapa ke prati bhI atyaMta ahobhAva thA, ekAsanA, upavAsa, chaTha, aTThama to Apa karate hI, sAtha hI ekAMtara varSItapa, muktAvalI tapa, aThAI, navAI, 18 upavAsa bele-tele varSItapa Adi kA ArAdhanA bhI kii| ApakA zAsana prema, vAtsalya cAritra niSThA, saMpradAya saMcAlana kI kalA kuzalatA Adi guNoM se AkarSita hokara Apake jIvana kAla meM 73 bahanoM ne pravrajyA kA mArga svIkAra kiyaa| ye sabhI bahaneM bAlabrahmacAriNI haiN| Apane apane ziSyA parivAra ko eka kuzala zilpI ke samAna gar3hA, aneka ziSyAe~ tapasvinI haiM tathA Agama kI gahana adhyetA haiM, battIsa zAstroM ko mukhapATha kara kIrtimAna sthapita karane vAlI sAdhvI bhI Apake saMgha meM maujUda haiN| kaThora cAritra pAlana kI himAyatI tathA nirbhIka pravRtti kI hone se Apa "saurASTra siMhanI' ke nAma se pahacAnI jAtI thiiN| Apa apanI siddhAnta dRr3hatA, adhyAtmaniSThA ke kAraNa sarvatra samAdaraNIyA bniiN| surendranagara meM saMvat 2039 jeTha kRSNA saptamI zanivAra ko Apa 269. sthA. jaina paraMparA kA itihAsa, pR. 301 270. zrI sthA. jaina lIMbar3I saMghavI saMpradAya no sAdhvI kalpadruma, pustaka-vizrAMti no vaDalo, khaMDa-3, pR. 233-72
Page #686
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa saMgha va samAja kA bharapUra upakAra kara svarga kI ora prasthita huii| Apake preraNAdAyaka pravacanoM kI 22 pustakeM prakAzita haiM- RSabhadatta devAnaMdA ane jamAlikumAra, mRgAputra bhAga 1-2, AdhyAtmika vyAkhyAna saMgaha, bhAga 1-2, pravacana pIyuSa bhAga 1-2, zramaNa kezI ane gaNadhara gautama pramAdasthAna, pravacana-puSpa, AnaMda zrAvaka no adhikAra bhAga 1 se 3, anAthI nirgrantha bhAga 1-3, tetalIputra bhAga 1-2, mAkaMdiya putra bhAga 1-2, niSadhakumAra caritra, paradezI nuM parivartana; isa prakAra 13 cAturmAsoM meM diye gaye pravacana, 22 pustakoM meM varNita haiN| tetalIputra pustaka kI to hiMdI gujarAtI Adi meM hajAroM pratiyAM nikala cukI haiM, tathApi usakI mAMga banI rahatI hai| jJAnagaccha ke svargIya zrI rAjendramuni para to ukta pustaka kA itanA prabhAva par3A ki ve dIkSA ke liye tatpara bana gaye the| isa prakAra ApakA jIvana aMta taka mumukSu AtmAoM ke liye zaraNabhUta banA rhaa| Apake cAritrabala kI aneka ghaTanAeM "vizrAMti no vaDalo' pustaka meM saMyojita haiN|271 jaina kAnphreMsa svarNa jayaMti graMtha meM bhI ApakA Adara pUrvaka smaraNa kiyA gayA hai| ApakI 145 sAdhviyoM kA paricaya273 agrima pRSThoM para aMkita hai| 6.5.2.2 zrI maMjulAbAI (saM. 1998 se vartamAna) Apake pitA zrI nAnAlAla mANekacaMda evaM mAtA jalubahena thiiN| nAganeza (saurASTra) meM ApakA janma huA, vaDhavANa meM mRgazira kR. 11 saM. 1998 meM dIkSita hokara Apa cAritraniSTha zrI lIlAvatIbAI kI prathama ziSyA bniiN| saMsAra kA saubhAgya chIna jAne ke pazcAt Apane svayaM ko sva meM sthira kiyaa| zarIra kA saundarya, tejasvI vyaktitva aura surIlA svara janma se hI Apako milA, apanI madhura vyAkhyAna zailI se anekoM ko sanmArga kI ora prerita kiyaa| 6.5.2.3 zrI muktAbAI (saM. 1998 se vartamAna) zrI ThAkarazI karazanajI ke ghara 'thAna' grAma meM hI Apane janma liyA aura phAlguna kR. 5 ko 'thAna' meM hI dIkSA aMgIkAra kara zrI lIlAvatIbAI kI ziSyA bniiN| zarIra se kRza hone para bhI ApakA manobala bar3A hI zreSTha hai Apane bele-bele varSItapa kara Atmazakti kA paricaya diyaa| ApakI vANI se kaiyoM ne saMsAra kA tyAga kiyA, zAstroM ko samajhAne kI zailI bhI ApakI atyuttama hai| Apake sumadhura pravacana jJAtAdharmakathA adhyayana 5 para AdhArita 'muktimAlA' pustaka meM saMgrahita evaM prakAzita haiN| 6.5.2.4 zrI jazavaMtIbAI (saM. 2001 - svargastha) ApakA janma grAma vaDhavANa hai, pitA mohanalAlajI belANI aura mAtA saMtokabena kI putrI thiiN| mRgazira kR. 11 ko vaDhavANa meM hI zrI lIlAvatIbAI ke pAsa pravrajyA aMgIkAra kii| Apa zAMti va sahanazIlatA kI mUrti thIM, lagabhaga ekAzana karake svAdhyAya meM lIna rahatI thiiN| 272. vizrAMti no vaDalo; saMpAdaka-prA. malUkacaMda ratilAla zAha evaM DaoN. harizabhAI ratilAla beMkara, prakAzana-zrI saMghavI dhArazI ravAbhAI sthA. jaina saMgha, chAliyAparA, lIMbar3I (sau.) I. 1985 273. dR. jaina kAnpraphresa svarNa jayaMti graMtha, pR. 57 274. vizrAMti no vaDalo, pR. 210-72 624 6247
Page #687
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.5.2.5 zrI tArAbAI (saM. 2004 - svargastha ) Apa bhI vaDhavANa nivAsI zrI maganalAla mANekacaMda kI suputrI thiiN| saM. 2004 mAgha kR. 5 ko vaDhavANa meM zrI lIlAvatIbAI ke pAsa dIkSita huiiN| saMyama para ArUr3ha hone ke liye Apako aneka bAdhAoM kA sAmanA karanA pdd'aa| Apake svabhAva kI saralatA se AkarSita hokara kaI kanyAoM ne lIlamabAga meM praveza kiyA, Apane kaI sAdhviyoM ko Agama- niSNAta bnaayaa| 6.5.2.6 zrI kamalAbAI (saM. 2005 - svargastha ) Apa vaDhavANa ke zrI zAMtilAla caturabhAI kI kanyA haiN| boTAda meM saM. 2005 mRgazira kR. 10 ko dIkSA huii| Apa tapasvinI sAdhvI ke nAma se sukhyAta haiN| Apane 1 upavAsa lekara 36 upavAsa taka kramabaddha tapasyA kI hai| ATha mAsakhamaNa, moTA pakhavAr3A, kalyANaka tapa, siddhitapa, zreNItapa caubIsa tIrthaMkaroM kI olI, sarvatobhadra tapa, upavAsa kA varSItapa, bele va tele kA varSItapa bhI kara cukI haiN| isa prakAra tapa dvArA karma saMgrAma meM zauryatA ke sAtha agrasara hotI huI apanI jIvana yAtrA pUrNa kii| 6.5.2.7 zrI kaMcanabAI (saM. 2007 se vartamAna) Apa vAMkAnera meM zrI vIrapAla DuMgarazI ke ghara janmI evaM vAMkAnera meM hI vaizAkha zu. 5 saM. 2007 ko lIlama caraNoM meM dIkSita huiiN| Apane bhI jIvana meM tapa ko mukhyatA dI hai| ekAMtara belA aura tele - tele varSItapa tathA cole- cole pAraNA kA chahamAsI tapa kiyA, aThAI, solaha Adi kiye| phuTakara tapasyAoM ke sAtha pratidina ekAsanA tapa bhI karatI haiN| 6.5.2.8 zrI ramAbAI (saM. 2013 se vartamAna ) Apa rAjakoTa nivAsI giradharalAla jAdavajI kI suputrI haiN| vAMkAnera meM saM. 2013 poSa kR. 8 ke dina lIlAbAI svAmI ke pAsa dIkSita huii| Apa jJAna, darzana cAritra kI ArAdhanA ke sAtha tapa kI ArAdhanA meM bhI agrasara haiN| Apane mAsakhamaNa kiye| ekAMtara upavAsa, chaTTha-aTThama kA varSItapa tathA phuTakara tapasyAe~ kI haiN| 6.5.2.9 zrI hIrAbAI (saM. 2014 se vartamAna ) Apa bAMkAnera ke dAmajIbhAI ukAbhaI kI kanyA haiM, vAMkAnera meM hI mAgha zu. 10 saM. 2014 meM ApakI dIkSA huii| Apa zrI lIlAvatIbAI kI bhANeja haiM, inakI anya do bahaneM - raMjanabAI evaM harSitAbAI bhI dIkSita haiN| Apa saumya va gambhIra svabhAva kI haiM, AvAja madhura hai, aneka zAstra kaMThastha haiN| 6.5.2.10 zrI prajJAbAI (saM. 2015 se vartamAna) Apa lIMbar3I ke zrI catrabhuja nAnacaMdabhAI kI suputrI haiN| surendranagara meM poSa zu. 13 ko ApakI dIkSA huii| Apa zrI lIlAbAI mahAsatIjI ke bAga kI mAlina haiN| unakI sekreTarI ke rUpa ApakA yogadAna apUrva hai / prakhara vyAkhyAtA haiM, tathA pratyeka sAdhvI kI zArIrika ArogyatA ke prati bhI satarka rahatI haiN| 625
Page #688
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 6.5.2.11 zrI kusumabAI (saM. 2016 - 49) Apa surendranagara ke zrI vADIlAla kastUracanda kI kanyA haiN| surendranagara meM hI kArtika kRSNA 3 saMvat 2016 ko ApakI dIkSA huii| Apa yathA nAma tathA guNa ke anusAra komala, kamanIya evaM kalAtmaka thiiN| vyAkhyAna zailI atyanta rUcikara evaM hRdayasparzI thI, anekoM kI jIvana nirmAtrI thiiN| 11 varSa taka niraMtara ekAsana tapa kiyaa| Apake pravacana 'kusuma kiraNa' aura 'kusumasaurabha' nAma se prakAzita hue haiN| saMvat 2044 amadAbAda meM ApakA svargavAsa huaa|74 6.5.2.12 zrI suzIlAbAI (saM. 2017 se vartamAna) Apa zrI ramAbAI kI laghu bhaginI haiN| vaizAkha zu. 11 ko dhrAMgadhrA meM ApakI dIkSA huii| Apa rAsa, vArtA Adi ke dvArA dharma prabhAvanA ke sundara kArya karatI haiN| 6.5.2.13 zrI maMgalAbAI (saM. 2019 se vartamAna) Apa vaDhavANa nivAsI amarazI durlabhajI kI suputrI haiN| vaDhavANa meM hI kArtika kR. 11 ko Apa dIkSita huii| Apa sevAbhAvI sAdhvI haiM, svAdhyAyI sAdhviyoM ke liye inakA sahayoga sarAhanIya hai| 6.5.2.14 zrI madhubAI (saM. 2019) Apa jorAvaranagara ke zrImati samaratabena harilAlabhAI kI dulArI kanyA haiM, saM. 2019 mRgazira zuklA 6 ko / zrI lIlAvatIbAI ke caraNoM meM jorAvaranagara meM hI ApakI dIkSA huii| ApakA kaMTha madhura hai, smaraNazakti prakhara hai, suttAgama va atthAgama meM Apa gaharI pahuMcI huI haiM, sAtha hI tapasvinI bhI haiN| 6.5.2.15 zrI nirmalAbAI (saM. 2019 se vartamAna) Apa morabI ke zrI revAzaMkara prabhudAsajI kI putrI haiN| saM. 2019 vaizAkha zuklA 11 ko 'sarA' grAma meM Apa dIkSita huiiN| Apa svaccha nirmala prakRti kI haMsamukha svabhAva kI sAdhvI haiM, rAga-dveSajanya sthiti ko samatva pUrNa / banAne meM kuzala haiM, Apa rasaparityAgI bhI haiN| 6.5.2.16 zrI bhAratIbAI (saM. 2020 se vartamAna) Apa vaDhavANa ke zrI savAIlAla pAnacaMdajI kI suputrI haiN| mAgha zu. 11 saM. 2020 ko Apane vaDhavANa meM / hI dIkSA dhAraNa kii| Apane aneka gIta va rAsa Adi banAye, bele-bele varSItapa va 16 Adi aneka upavAsa karatI huI Atmazuddhi ke mArga para agrasara haiN| 6.5.2.17 zrI sulocanAbAI (saM. 2022 se vartamAna) Apa sItApura ke zrI manasukhalAla tribhuvanadAsajI kI kanyA haiN| surendranagara meM mRgazira zu. 2 ko Apa dIkSita 274. kusuma kiraNa, prakAzaka-dinakarabhAI motIlAla zAha, malADa (vesTa) muMbaI-64, I. 2001 626
Page #689
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ huIM, Apa kalApriya, vivekI evaM sUkSmabuddhi saMpanna haiM, pratyeka kArya gaharAI se vicArapUrvaka karatI haiN| Apane bele bele varSItapa 16, mAsakhamaNa Adi ugra tapasyAe~ bhI kI haiN| 6.5.2.18 zrI priyadarzanAbAI (saM. 2022 se vartamAna) __ Apa dhrAMgadhrA nivAsI zrI vADIlAla jeThAlAlajI kI suputrI haiN| vaizAkha zu. 5 ko dhrAMgadhrA meM hI Apa dIkSita huiiN| bombe ke vilAsI vAtAvaraNa se nikala kara zrI lIlAvatIbAI ke pAsa dIkSita hone vAlI Apa sarvaprathama sAdhvI haiM, Apane apanI jAgRta prajJA se anekoM ko dharma ke mArga para lagAyA hai, Apa sevAbhAvinI bhI haiN| 6.5.2.19 zrI subhadrAbAI (saM. 2022-34) ___Apa vaDhavANa nivAsI zrI vADIbhAI kI suputrI thiiN| saM. 2022 vaizAkha kR. 5 ko surendranagara meM zrI lIlAvatI bAI ke pAsa sajor3e cAritra aMgIkAra kiyaa| Apane apane jIvana meM karata-karata abhyAsa ke jar3amati hota sujAna' kI ukti ko caritArtha kiyaa| roja eka do gAthAeM karate hue uttarAdhyayana ke 36 hI adhyayana kaMThastha kiye| Apa sarala svabhAvI va sevAbhAvinI thiiN| aMtima samaya meM Apako mRtyu kA AbhAsa ho gayA thA, chaha dina kA saMthArA karake svargavAsinI huiiN| 6.5.2.20 zrI mAlatIbAI (saM. 2022 se vartamAna) Apa 'saukA' grAma ke zrI popaTalAla narasIdAsa kI suputrI haiM lIMbar3I meM jyeSTha zu. 10 ko ApakI dIkSA huii| Apa zarIra se kamajora hone para bhI AtmabalI haiM, bele-bele varSItapa, siddhitapa, mAsakhamaNa tapa va tele-tele varSItapa kI ugra tapa sAdhanA meM saMlagna haiN| 6.5.2.21 zrI maMgalAbAI (saM. 2023 se vartamAna) Apa vIramagAma nivAsI zrI gaNezabhAI zAha lakSmIbena kI kanyA haiN| vIramagAma meM hI mRgazira zu. 10 ko Apane dIkSA grahaNa kii| praur3havaya meM dIkSita evaM vaya sthavira hone para bhI Apa umaMgI va utsAhI haiN| Apane bele-bele varSItapa, polA aTThama75 kI varSabhara ArAdhanA kI, siddhitapa, mAsakhamaNa tapa kI ugra tapasyA bhI kara cukI haiN| 6.5.2.22 zrI suyazAbAI (saM. 2023 se vartamAna) ___Apa 'TIkara' grAma ke zrI mohanalAlajI evaM amaratabena kI suputrI haiM, vaizAkha kRSNA 5 saM. 2023 ko morabI meM Apane dIkSA grahaNa kii| Apa saMskRta prAkRta bhASA kI acchI jAnakAra haiN| AcAryoM kI saMskRta TIkAoM ke adhyayana-adhyApana meM bhI nipuNa haiN| Apake svabhAva kI saumyatA, gaMbhIratA evaM vidvattA se aneka sAdhviyA~ lAbhAnvita haI haiN| 6.5.2.23 zrI jAgRtibAI (saM. 2023 se vartamAna) __ Apa vAMkAnera nivAsI zrI ratilAla vIracaMdabhAI evaM lAbhubana kI kanyA haiN| vaizAkha kR. 11 ko vAMkAnera meM 275. upavAsa ekAsanA va upavAsa milakara eka polA aTTama kahA jAtA hai| 1627| For Private Personal Use Only
Page #690
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa zrI lIlAbAI ke pAsa ArhatI dIkSA aMgIkAra kii| Apa unakI saMsArI bhatIjI bhI haiN| saMyama athavA saMgha-bhakti meM zithila sAdhviyoM ke mana ko sudRr3ha karane meM ApakA vizeSa yogadAna hai| Apane belA, polA aTThama Adi vividha varSItapa kiye haiN| 6.5.2.24 zrI caMdrikAbAI (saM. 2023 se vartamAna) Apa zrI jAgRtibAI kI cullaka bahana evaM zrI lIlAvatIbAI kI saMsArI bhatIjI haiM, Apake pitA zrI navanItabhAI vIracaMda evaM mAtA lIlAvatIbena vAMkAnera nivAsI haiM, Apane bhI vaizAkha kR. 11 ko dIkSA grahaNa kii| sAdhviyoM kI vaiyAvRtya Apa bar3I niSThA se evaM viveka se karatI haiM, sevAbhAvanA va sahanazIlatA ina do guNoM se Apa zAsana meM saurabha phailA rahI haiN| 6.5.2.25 zrI raMjanabAI (saM. 2026 se vartamAna) Apa zrI candrikAbAI kI laghu bhaginI haiN| mRgazira kR. 10 ke dina muMbaI (mATuMgA) meM Apane dIkSA grahaNa kI, usa samaya sAta bahanoM kI eka sAtha dIkSA huI thI, unameM Apa agraNI thiiN| Apa alpabhASI sevAbhAvinI evaM tapasvinI haiN| aThAI, 16, mAsakhamaNa, siddhitapa, bele-bele varasItapa bhI kiyA hai| 6.5.2.26 zrI nalinIbAI (saM. 2026 se vartamAna) Apa vAMkAnera ke zrI dAmajIbhaI ukAbhAI kI putrI haiM, va hIrAbAI kI bahana haiN| zrI raMjanabAI ke sAtha ApakI dIkSA huii| ApakI smaraNazakti bahuta acchI hai, kama bolanA aura adhika AcaraNa karanA inakI vizeSatA hai| aThAI, solaha, mAsakhamaNa, siddhitapa, bele-bele varSItapa Adi aneka tapasyAe~ kI haiN| 6.5.2.27 zrI pratibhAbAI (saM. 2026 se vartamAna) Apa morabI ke zrI prANalAla cunIlAlajI kI suputrI thIM mAMTugA meM sAta dIkSAoM meM ApakI bhI dIkSA huii| Apane mAtra tIna varSa meM 19 zAstra artha sahita kaMThastha kiye the, kiMtu 24 varSa kI laghuvaya meM hI Apa kAladharma ko prApta ho giiN| 6.5.2.28 zrI hasumatIbAI (saM. 2026 se vartamAna) Apa dhrAMgadhrA nivAsI zrI kAntilAla saMghajIbhAI kI kanyA haiM, mATuMgA meM hI ApakI dIkSA huii| Apa bacapana se hI pratibhasaMpanna va viduSI sAdhvI haiN| rasanendriya kI vijetA haiN| 16, mAsakhamaNa Adi ugra tapasyA bhI Apane kI haiN| 6.5.2.29 zrI jayazrIbAI (saM. 2026 se vartamAna) Apa 'bhobAlA' nivAsI amRtalAla jecaMdabhAI kI kanyA haiN| mATuMgA meM ApakI dIkSA huii| Apane apane jIvana meM 'sabase hila-mila cAliye, nadI nAva saMyoga' kI ukti ko AtmasAt kiyA thA, Apa vyAkhyAna prabhAvaka bhI
Page #691
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ haiN| mAsakhamaNa, ekAntara, bele-bele varSItapa Adi ugra tapasyAe~ bhI kI haiN| 6.5.2.30 zrI kauzalyAbAI (saM. 2026 se vartamAna) Apa bAMkAnera ke zrI nAnacaMdabhAI va samajUbena kI putrI haiN| mATuMgA meM dIkSA aMgIkAra kii| ApakA jIvana atyaMta vyavasthita hai| 16, mAsakhamaNa, siddhitapa, cha?-aTThama kA varSItapa Adi ghora tapasyAe~ kI haiN| 6.5.2.31 zrI jayaMtikAbAI (saM. 2026 se vartamAna) Apa loMbar3I ke zrI kapUracaMda nAgaradAsa kI suputrI haiM, mATuMgA meM ApakI dIkSA huii| prAraMbha kiye hue kArya ko pUrNa karane kI lagana inakI nijI vizeSatA hai, sevAbhAvinI, madhurabhASiNI bhI haiN| Apane 16 upavAsa chaTTha (bele) kA varSItapa, siddhitapa Adi mahAna tapasyAe~ kI haiN| 6.5.2.32 zrI mRdulAbAI (saM. 2026 se vartamAna) ___Apa dholerA grAma ke zAMtibhAI gAMdhI kI suputrI haiN| dholerA meM hI phAlguna kR. 8 ko ApakI dIkSA huii| Apa tapa dvArA Atmazuddhi kara rahI haiM, kucha na kucha tapa cAlu hI rahatA hai| 6.5.2.33 zrI manoramAbaI (saM. 2028 se vartamAna) Apa kAlAvAr3a ke zrI hiMmatabhAI davANI kI suputrI haiN| vaDhavANa meM mAgha kR. 5 ke dina Apa dIkSita huiiN| Apa sevAbhAvinI sAdhvI haiM, viSama paristhiti meM bhI manako sthira rakhane kI kalA meM nipuNa haiN| 6.5.2.34 zrI sarojabAI (saM. 2028 se vartamAna) __Apa vaDhavANa nivAsI sukhalAla motIcaMda kI kanyA haiN| ApakI dIkSA vaDhavANa meM hI mAgha kR. 13 ke dina huii| Apako saMyama dhana atyaMta kaThinAI ke dvArA prApta huA, ataH usakI surakSA meM utanI hI jAgarUka haiM, Apa sarala, dayAlu va madhurakaMThI haiN| 6.5.2.35 zrI sAdhanAbAI (saM. 2028 se vartamAna) Apa barabAlA ke zrI jIvanarAja raNachor3abhAI kI suputrI haiN| loMbar3I meM vaizAkha kR. 13 ko Apa dIkSita huiiN| Apa pravacana prabhAvikA haiM, sAdhujIvana ke liye upayogI kalA ko hastagata kara lene kI sadA cAha rahatI hai| 6.5.2.36 zrI kanakaprabhAbAI (saM. 2028 se vartamAna) Apa moTIvAvar3I grAma ke nivAsI zrI haragoviMda bhAIcaMdajI kI kanyA haiM, lIMbar3I meM vaizAkha kR. 13 ko ApakI dIkSA huii| Apa komala, snehI evaM kAryakuzala haiN| pravacana zailI evaM kaMThakalA acchI hone se Apa zAsana kI prabhAvanA meM apanA khUba yogadAna detI haiN| varSItapa kI ArAdhikA bhI haiN|
Page #692
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 6.5.2.37 zrI rakSAbAI (saM. 2029 se vartamAna) Apa vaDhavANa nivAsI zrI cImanalAlajI kI suputrI haiN| ApakI dIkSA borIvalI (muMbaI) meM mRgazira zu. 7 ke dina huii| Apa sevAbhAvinI evaM tapasvinI haiM, Apake pitAzrI dariyApurI saMpradAya meM dIkSita hue| Apane upavAsa, chaTTha aura polA aTThama Adi kA varSItapa kiyA hai| 6.5.2.38 zrI pratibhAbAI (saM. 2029 svargastha) Apa dhArI ke zrI narabherAmabhAI kI sukanyA thiiN| borIvalI meM mRgazira zu. 7 ke dina ApakI dIkSA huii| ApameM kaMTha mAdhuryatA ke sAtha pravacana-zailI kI bhI vizeSatA thI, mAsakhamaNa jaisI ugra tapasyA bhI kI thii| 6.5.2.39 zrI kiraNabAI (saM. 2029 se vartamAna) Apa dudhaI ke zrI ratilAlajI jIvarAjabhAI kI suputrI haiN| vezAkha zuklA 7 ko borIvalI meM Apane saMyama grahaNa kiyaa| Apa saMyama ullAsI, prasanna mukhamudrA vAlI sAdhvI haiN| Apane ekAMtara cha8 se varSItapa va mAsakhamaNa jaisI ugra tapasyA kI hai| 6.5.2.40 zrI uSAbAI (saM. 2030 se vartamAna) Apa zrI kiraNabAI kI jyeSTha bhaginI haiM, laghubahana kI dIkSA dekhakara Apa bhI kArtika kR. 2 ko vilepArle meM dIkSita ho giiN| Apa saMyama kI ArAdhikA evaM tapa sAdhikA haiN| 6.5.2.41 zrI harSAbAI (saM. 2030 se vartamAna) Apa zrI navanItabhAI vIracaMdabhAI vAMkAnera nivAsI kI kanyA evaM caMdrikAbAI kI bahina haiN| mRgazira zuklA 5 ko kAMdivalI (muMbaI) meM dIkSA aMgIkAra kii| Apa adhyAtmapriya haiM, vyAkhyAna-dakSa bhI hai, tapasvinI bhI haiN| cAra mAsakhamaNa, chaTTha kA varSAMtapa, 36 upavAsa Adi aneka tapasyAe~ kI haiN| 6.5.2.42 zrI manISAbAI (saM. 2030 se vartamAna) Apa dhrAMgadhrA nivAsI vADIlAla jeThAbhAI kI suputrI haiN| gRhastha dazA meM bI.e. taka kA adhyayana kara jyeSTha bhaginI priyadarzanAbAi kA anugamana kara mRgazira zu. 5 ke dina kAMdAvAr3I (muMbaI) meM dIkSA aMgIkAra kii| ApakA kaMTha surIlA hai, aneka svaracita gIta banAye haiM, vyAkhyAna zailI bhI suMdara hai, Apane cha8 kA varSItapa kiyA hai| 6.5.2.43 zrI harSitAbAI (saM. 2030 se vartamAna) Apa zrI lIlAbAI mahAsatIjI kI bhANajI tathA zrI hIrAbAI kI laghu bhaginI haiN| ApakI dIkSA mRgazira zu. 5 ko kAMdAvAr3I (muMbaI) meM huii| ApakI smaraNazakti atyaMta tIvra hai| mAsakhamaNa, 36 Adi tapasyAe~ kI haiN| 6.5.2.44 zrI pUrNitAbAI (saM. 2030 se vartamAna) Apa lIMbar3I ke zrI ramaNikalAla kezavalAlabhAI kI suputrI haiN| kAMdAvAr3I meM mRgazira zu. 5 ko Apane
Page #693
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ pravrajyA aMgIkAra kii| ApakI medhA tIvra va prakhara hai, prakRti se hI svarasAmrAjJI haiN| aneka bhAvavAhI gIta Apa dvArA racita haiN| Apa tapasvinI bhI haiN| mAsakhamaNa, chaTha kA varSItapa siddhitapa Adi vividha tapasyAe~ kI haiN| 6.5.2.45 zrI nirUpamAbAI (saM. 2030 se vartamAna) Apa 'tanamaniyA' grAma ke zrI cimanabhAI jazavaMtIbena kI dulArI kanyA haiM, surendranagara meM mRgazira zu. 11 ko Apane saMyama svIkAra kiyaa| Apane 5 varSa meM vizAla Agama-sAhitya kI battIsI kaMThastha kara pichale 100 varSoM kA rikArDa tor3A hai| Apake isa kaMThastha jJAna kA kaI vibudhavargIya logoM dvArA parIkSaNa kiyA gayA aura Apako samAja kI ora se 'Agama-ratna' kA pada arpita kiyaa| 6.5.2.46 zrI jijJAsAbAI (saM. 2030 se vartamAna) Apa 'bAroI' nivAsI zrI premajI nAthAbhAI kI putrI haiN| mRgazira kR. 11 ko dAdara (muMbaI) meM ApakI dIkSA huii| Apako aneka Agama, stoka Adi kaMThastha haiN| Apa samatAbhAvI sAdhvI haiN| 6.5.2.47 zrI niraMjanAbAI (saM. 2030 se vartamAna) Apa 'viMchIyA' ke zrI savAIlAla haragoviMda kI suputrI haiN| poSa zu. 3 ko thANA (muMbaI) meM Apane dIkSA grahaNa kii| Apane apane jIvana meM vRttisaMkSepa tapa kI vizeSa ArAdhanA kI, AhAra meM mAtra 5 dravya kA hI sevana karatI haiM. anya bhI aneka tapasyAe~ kI haiM 6.5.2.48 zrI sunItAbAI (saM. 2030 se vartamAna) Apa 'godharA' ke zrI ratilAla manasukhalAla kI putrI haiM, godharA meM phAlguna kR. 9 ko Apane dIkSA grahaNa kii| Apa vyAkhyAnI sAdhvI haiM, tapasvinI bhI haiM, 5 mAsakhamaNa, 36 upavAsa, siddhitapa, cha8 kA varSItapa Adi aneka tapasyAe~ kI haiN| 6.5.2.49 zrI arpitAbAI (saM. 2030 se vartamAna) ___ Apa lIMbar3I ke zrI caMdulAla maNilAlajI kI suputrI haiN| ahamadAbAda (nagarazeTha no vaMDo) meM vaizAkha zu. 7 ko dIkSita huiiN| Apa mauna sAdhikA hai, mAsakhamaNa, chaTTha kA varSAMtapa Adi bar3I tapasyAe~ kI haiN| 6.5.2.50 zrI amitAbAI (saM. 2030 se vartamAna) Apa raMgapura vartamAna meM amadAbAda nivAsI zrI uttamalAla maNilAla kI kanyA haiN| Apa sevAbhAvinI tapasvinI haiM, 16, 21 Adi upavAsa kiye haiN| 6.5.2.51 zrI razmitAbAI (saM. 2030 se vartamAna) ApakA mUla vatana 'nAganeza' hai, pitA zrI zAMtibhAI vrajalAla tathA mAtA zrImati campAbahana hai| lIMbar3I meM /
Page #694
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa jyeSTha zu. 10 ko Apa dIkSita huiiN| Apa vinayI AjJAkArI evaM tapasvinI haiN| mAsakhamaNa, siddhitapa, chaTThA varSItapa Adi dIrgha tapasyAe~ kI haiN| 6.5.2.52 zrI kIrtidAbAI (saM. 20131 se vartamAna ) Apa vaDhavANa ke giradharalAla nArAyaNadAsa kI kanyA haiN| kArtika kR. 2 ko vaDhavANa meM dIkSita huiiN| Apa dRr3ha saMkalpI, uttama saMyamI evaM tapasvinI haiM, mAsakhamaNa, chaTTa kA varSItapa siddhitapa Adi aneka tapasyAe~ kI haiN| 6.5.2.53 zrI rAjulAbAI (saM. 2031 se vartamAna ) Apa 'rAmaparA' ke zrI caMdulAla vRMdAnadAsa' kI suputrI haiN| 'rAmaparA' meM mRgazira zu. 2 ko Apa pravrajita huiiN| ApakA svara madhura hai / Apane chuTTa kA varSItapa siddhitapa va 16 Adi kI tapasyA kI hai| 1 , 6.5.2.54 zrI namratAbAI (saM. 2031 se vartamAna) Apa porabaMdara ke harakizanabhAI kI kanyA haiN| vaizAkha kR. 9 ko lIMbar3I meM dIkSA aMgIkAra kii| Apa saMyama tapa kI sAdhanA meM saMlagna haiN| 6.5.2.55 zrI sudhAbAI (saM. 2032 se vartamAna) Apa vaDhavANa ke zrI caMdulAla bhagavAnajI kI putrI haiM, amadAbAda mRgazira zu. 10 ko Apane pravrajyA svIkAra kii| Apane ekAMtara chaTTa, polA aTTama Adi kI tapasyAe~ kI haiN| Apako aneka zera-zAyarI yAda hai, pravacana meM unakA upayoga kara zAsana kI prabhAvanA karatI haiN| 6.5.2.56 zrI nivRttibAI (saM. 2032 se vartamAna) Apa dholerA nivAsI zrI zazikAMta ramaNikabhAI kI suputrI haiN| amadAbAda meM mRgazira zu. 10 ko dIkSita huI / Apa sevAbhAvinI tapasvinI haiM, upavAsa va chaTTa kA varSItapa evaM anya bhI tapArAdhanA kI hai| 6.5.2.57 zrI arcitAbAI (saM. 2032 se vartamAna ) Apa lIMbar3I ke nArAyaNadAsa nAgaradAsa kI suputrI haiN| phAlguna zu. 7 ko lIMbar3I meM dIkSA lii| Apa kAryakuzala prasannamudrA vAlI tapasvinI sAdhvI haiN| polA aTTama se varSItapa kiyA hai| 6.5.2.58 zrI sujAtAbAI (saM. 2033 se vartamAna ) Apa 'zekhapara' ke zrI mANekacaMdajI kamalAbena kI kanyA haiN| mRgazira zu. 7 ko vAMkAnera meM dIkSA lii| Apane 16 upavAsa, mAsakhamaNa taka kI dIrgha tapasyA kI haiN| 632
Page #695
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.5.2.59 zrI svAtibAI (saM. 2033 se vartamAna) Apa sAyalA ke zrI bhogIlAlajI kI kanyA haiM, mRgazira zuklA 3 ko vAMkAnera meM dIkSA grahaNa kii| Apane mAsakhamaNa, 36 upavAsa taka kI laMbI tapasyA kI hai| 6.5.2.60 zrI zAzvatIbAI (saM. 2033 se vartamAna) ___Apa vAMkAnera ke zrI dhIrajalAla zivalAlajI kI putrI haiN| vAMkAnera meM hI mRgazira zu. 7 ko Apa dIkSita huiiN| mAsakhamaNa, siddhitapa kI ArAdhikA haiN| 6.5.2.61 zrI jayaMtikAbAI (saM. 2033 se vartamAna) Apa 'loMbar3I' ke zrI kapUracaMda nAgaradAsajI kI suputrI haiN| jyeSTha zuklA 2 ko loMbar3I meM hI dIkSA lii| ApakI smaraNazakti acchI hai, kaI Agama kaMThastha haiN| 6.5.2.62 zrI dhAriNIbAI (saM. 2034 se vartamAna) Apa zrI rasikalAla hakamIcaMda rAjakoTa nivAsI kI suputrI haiN| mAgha zu. 11 ko vaDhavANa meM Apane pravrajyA aMgIkAra kii| Apane ekAMtara cha8 kA varSAMtapa, siddhitapa kiyA hai| 6.5.2.63 zrI kalyANIbAI (saM. 2034 se vartamAna) Apa raMgapara belA (kaccha) vartamAna meM muMbaI nivAsI zrI zAMtilAla maMjulAbena kI putrI haiN| vaDhavANa meM mAgha zu. 11 ko ApakI dIkSA huii| Apa meM sevA kA guNa acchA hai, pravacanazailI bhI uttama hai| 6.5.2.64 zrI anupamAbAI (saM. 2035 se vartamAna) Apa vaDhavANa ke zrI bhagavAnadAsa harakhacaMda kI suputrI haiN| vaDhavANa meM hI mAgha kRSNA 2 ko Apane dIkSA lii| Apako nayA jAnane va nayA karane kI bar3I jijJAsA hai, 17 zAstra Apane kaMThastha kiye haiN| 6.5.2.65 zrI hemAMginIbAI (saM. 2037 se vartamAna) Apa nAganeza (vaDhavANa) nivAsI zrI dhIrajalAla amulakhajI kI sukanyA haiN| mRgazira zu. 3 ko naganeza meM Apa dIkSita huiiN| Apa jJAna va sevA meM rUci saMpanna haiN| 6.5.2.66 zrI kaumudinIbAI (saM. 2037 se vartamAna) Apa 'saukA' ke zrI kAMtilAla hImajIbhAI kI suputrI haiN| poSa zu. 13 ko lIMbar3I meM Apa dIkSita huii| Apako adhyayana adhyApana kI acchI rUci hai| 6.5.2.67 zrI manojJAbAI (saM. 2037 se vartamAna) Apa 'kAMcaraDI' ke zrI dhIrUbhAI DagalI kI putrI haiN| 'DhasA' grAma meM mAgha zu. 11 ko ApakI dIkSA huii| Apane pAtharDIborDa se kaI parIkSAe~ dI haiM, bolane va samajhAne kI zailI acchI hai| 633
Page #696
--------------------------------------------------------------------------
________________ 6.5.2.68 zrI abhijJAbAI (saM. 2037 se vartamAna) Apa baravAlA ke zrI tArAcaMdajI nImajIbhAI kI kanyA haiN| Apane baravAlA meM hI jyeSTha kR. 1 ko sAdagI se dIkSA grahaNa kii| Apane bhI pAtharDI borDa kI parIkSAe~ dekara vizeSa yogyatA arjita kI, Apa pravacana prabhAvikA haiN| 6.5.2.69 zrI sujJAbAI (saM. 2038 se vartamAna) Apa lIMbar3I nivAsI zrI rasikalAla cunIlAla dozI kI putrI haiN| mRgazira kR. 3 ko lIMbar3I meM ApakI dIkSA huii| Apa gaMbhIra zAMta va saMyamaniSTha haiN| 6.5.2.70 zrI kIrtanAbAI (saM. 2038 se vartamAna ) Apa dhrAMgadhA ke kanaiyAlAla cunIlAlajI kI AtmajA haiN| mAgha zu. 13 ko dhrAMgadhrA meM Apa dIkSita huiiN| sevAbhAvinI ha~samukha sAdhvI haiN| jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 6.5.2.71 zrI jyotibAI (saM. 2038 se vartamAna ) Apa narADI nivAsI zrI jayaMtilAla mAtA vimalAbena kI putrI haiN| vaizAkha zu. 2 ko dhrAMgadhrA meM dIkSA huii| ApakI buddhi tIvra hai, aneka stoka-zAstra Adi kaMThastha haiN| 6.5.2.72 zrI rohiNIbAI (saM. 2039 - svargastha ) Apa meMgaNI nivAsI vartamAna meM amadAbAda ke zrI jayasukhalAla premacaMda kI AtmajA haiN| kArtika kR. 8 ko amadAbAda meM dIkSA grahaNa kii| Apa zAMta sarala va svAdhyAya premI haiN| 6.5.2.73 zrI nidhibAI (saM. 2039 se vartamAna) Apa vaDhavANa ke zrI ramaNikalAlajI kI suputrI haiM, vaDhavANa meM hI vaizAkha zu. 11 ko Apa pravrajyA ke paMtha para cliiN| Apane do varSa meM hI 16 sUtra kaMThastha kiye, tapasyA bhI choTI-moTI kaI kI haiM, madhurabhASiNI haiN| 6.5.2.74 zrI anujJAbAI (saM. 2039 se vartamAna ) Apa vAMkAnera ke zrI choTAlAla DAhyAlAla kI suputrI haiN| vaDhavANa meM vaizAkha kR. 5 ke dina zrI lIlAvatI bAI svAmI ke mukhAraviMda se aMtima dIkSA kA pATha par3hakara Apa pravrajita huiiN| ApakI dIkSA ke eka mAsa pazcAt ve svargavAsinI ho giiN| ApakI adhyayana-adhyApana kI rUci acchI hai| 6.5.2.75 zrI parAginIbAI (saM. 2039 se vartamAna) Apa muMbaI nivAsI prabhudAsa maNilAla kI suputrI haiN| dIkSA ke liye dasa-dasa varSa taka saMgharSa karane ke pazcAt asAr3ha zu. 6 ko surendranagara meM ApakI dIkSA huii| saMyama va tapa kI sAdhanA meM Apa niraMtara agrasara haiN| 634
Page #697
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.5.2.76 zrI naMditAbAI (saM. 2040 se vartamAna) ___ Apa 'jhobAlA' ke zrI amRtalAlajI kI putrI haiN| poSa kR. 6 ko surendranagara meM ApakI dIkSA huii| Apa tapasvinI haiM, 16 upavAsa kI tapasyA kI hai| 6.5.2.77 zrI akSitAbAI (saM. 2040 se vartamAna) Apa surendranagara ke zrI caMdulAla devazIbhAI kI putrI haiN| amadAbAda meM mAgha zu. 5 ko ApakI dIkSA huii| Apa sevAbhAvinI, svAdhyAyI sAdhvI haiN| ATha taka kI tapasyA kI hai| 6.5.2.78 zrI kRpAlIbAI (saM. 2040) Apa viramagAma ke zrI nagInabhAI gopANI kI putrI haiN| vaizAkha zu. 5 ko viramagAma meM Apa dIkSita huiiN| Apa milanasAra saMyamaniSTha sAdhvI haiN| 6.5.2.79 zrI nirAlIbAI (saM. 2040) Apa jorAvaranagara ke zrI dalasukhabhAI kI suputrI haiN| vaizAkha zu. 5 ko viramagAma meM ApakI dIkSA huii| Apa mitabhASiNI haiN| 6.5.2.80 zrI arUNAbAI (saM. 2040) Apa 'moTI vAvaDI' nivAsI amIcaMda ThAkarazI kI suputrI haiN| vaizAkha zu. 13 ko surendranagara meM ApakI dIkSA huii| Apane aneka zera-zAyariyA~ racI haiN| 6.5.2.81 zrI hitasvinIbAI (saM. 2041) Apa 'pAliyAda' grAma ke zrI hIrAcaMdabhAI kI kanyA haiM amadAbAda meM mRgazira zu. 3 ko Apane dIkSA lii| Apa adhyayanazIlA sAdhvI haiN| 6.5.2.82 zrI kalpajJAbAI (saM. 2041) ___Apa viramagAma ke zrI prANalAla cunIlAlajI kI suputrI haiN| mRgazira kR. 1 ko amadAbAda meM dIkSA aMgIkAra kii| Apa saumya prakRti kI susaMskArI sAdhvI haiN| 6.5.2.83 zrI parijJAbAI (saM. 2041)276 Apa vAMkAnera ke zrI vanecaMdabhAI dozI kI AtmajA haiN| amadAbAda meM mRgazira kR. 1 ko Apane dIkSA aMgIkAra kI Apa bhadraprakRti kI haiM, aneka Agama mukhapATha haiN| 6.5.2.84 zrI bhAvijJAbAI (saM. 2041) Apa 'coTilA' ke zrI araviMdabhAI kI kanyA haiN| phAlguna zu. 5 ko jorAvaranagara meM ApakI dIkSA huii| ApakA svara madhura hai, saMyama va sAdhanA meM satata gatizIla haiN| 276. dIkSA saMvat 2030 likhA hai, kiMtu 82vAM puSpa hone ke krama meM inakI dIkSA saM. 2041 ucita lagatI hai-vizrAMti no vaDalo. pR. 270 635
Page #698
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 6.5.2.85 zrI praphullAbAI (saM. 2041) Apa vaDhavANa nivAsI kAMtibhAI koThArI kI putrI haiN| surendranagara meM vaizAkha zu. 5 ko ApakI dIkSA huii| Apa Dabala grejyueTa haiM, buddhi atyaMta prakhara hai| 6.5.2.86 zrI gItAbAI (saM. 2041) Apa surendranagara meM zrI dhIraja bhAI turakhiyA kI kanyA haiM, surendranagara meM hI vaizAkha zu. 5 ko dIkSA huii| Apane san 85 meM dIkSA lI aura lIlamabAga meM 85 veM puSpa ke rUpa meM hI vikasita huIM, yaha eka saMyoga hai| 6.5.2.87 zrI matijJAbAI (saM. 2041) Apa 'saukA' grAma ke zrI kAMtibhAI gAMdhI kI dvitIya dIkSitA putrI haiN| vaizAkha kR. 5 ko lIMbar3I meM ApakI dIkSA huii| Apa saMyamaniSTha viduSI sAdhvI haiN| inake pazcAt dIkSitA sAdhviyoM kI kevala nAmAvalI hI upalabdha ho sakI hai, vaha isa prakAra hai-zrI nimajJAbAI, zrI zItalabAI, zrI nizItAbAI, zrI RjutAbAI, zrI karUNAbAI, zrI jayaNAbAI, zrI khyAtibAI, zrI hitajJAbAI, zrI AratIbAI, zrI hiteSAbAI, zrI dharAbAI, zrI vinItAbAI, zrI mahitAbAI, zrI gIteSAbAI, zrI dhairyatAbAI, zrI aMkitAbAI, zrI nehAlIbAI, zrI rohitAbAI, zrI kalpeSAbAI, zrI niSThAbAI, zrI vijJAtAbAI, zrI riddhibAI, zrI hitajJAbAI, zrI jayajJAbAI, zrI jAgRtibAI, zrI dIptibAI, zrI RSitAbAI, zrI dharatIbAI, zrI AsthAbAI, zrI uSAbAI, zrI pragatibAI, zrI ajitAbAI, zrI divyatAbAI, zrI ramyatAbAI, zrI alkAbAI, zrI mIrAbAI, zrI abhiSAbAI, zrI aMteSAbAI, zrI vIrAMzIbAI, zrI devAMzIbAI, zrI priyajJAbAI, zrI hemajJAbAI, zrI rUpAbAI, zrI kRtijJAbAI, zrI lakSitAbAI, zrI IzItAbAI, zrI hitaratnAbAI, zrI AtmajJAbAI, zrI sAraMgAbAI, zrI yazAbAI, zrI vasudhAbAI, zrI vijJAbAI, zrI tattvajJAbAI, zrI AjJAbAI, zrI khuzabUbAI, zrI snehAbAI, zrI nItAbAI, zrI hetalabAI, zrI siddhibaaii| inameM 144 sAdhviyA~ bAlabrahmacAriNI haiN| 8 kA svargavAsa ho cukA hai, zeSa sAdhviyA~ apane jJAna darzana cAritra dvArA zAsana kI prabhAvanA karatI huI vicaraNa kara rahI haiN|27 6.5.3 goMDala sampradAya kI zramaNiyA~ : gAMDala gaccha ke Adya saMsthApaka yugapradhAna AcArya zrI DuMgarasiMhajI mahArAja the, jo liMbar3I saMpradAya ke saMsthApaka zrI paMcAyaNajI kI paramparA ke the| vi. saM. 1815 kArtika kRSNA 10 ko pUjya AcArya zrI ratnasiMhajI mahArAja ke sAnnidhya meM 'dIvabaMdara' (saurASTra) grAma meM inhoMne dIkSA dhAraNa kii| vi. saM. 1845 mAgha zuklA paMcamI ke dina 'goMDala' meM inheM AcArya pada se vibhUSita kiyA, usa samaya inhoMne 'goMDala' ko dharmakArya hetu kendra sthAna banAkara pracAra prasAra karane kA nirNaya liyA, tabase yaha saMpradAya 'goMDala sampradAya' ke rUpa meM prasiddhi ko prApta huaa| goMDala gaccha ke lagabhaga 215 grAma haiN| isa sampradAya meM aneka tejasvI, varcasvI mahAzramaNiyA~ atIta meM bhI huI haiM aura Aja bhI haiN| jinameM pramukha rUpa se vi. saM. 1815 meM zrI DaMgarasiMhajI mahArAja ke sAtha dIkSita unakI mAtuzrI hIrabAI, bahana zrI velabAI evaM 277. saMpAdikA-prajJAbAI mahAsatIjI, kusuma-kiraNa, pR. 111-113, malADa (vesTa) muMbaI-64, I. 2001 636
Page #699
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ bhAnajI zrI mAnakuMvarabAI ina tIna mahAsatiyoM ke dIkSA grahaNa karane kA ullekha hai, inhIM se vRddhi ko prApta huii| isa zAkhA meM saiMkar3oM zramaNiyA~ huIM haiN|278 6.5.3.1 mahAsatI zrI mAnakuMvarabAI (saM. 1815) mAnakuMvarabAI goMDala saMpradAya kI prabhAvazAlinI mahAsAdhvI thii| Apa saurASTra deza ke 'mAMgarola' grAma meM 'badANI' parivAra se saMbaMdhita thiiN| vi. saM. 1815 kArtika kR. 10 ko AcArya zrI ratnasiMhajI mahArAja ke sAnnidhya meM dIvabaMdara (saurASTra) gAMva meM ApakI dIkSA huii| ApakI vANI kA jAdU aura tapa-saMyama kA itanA utkRSTa prabhAva thA, ki jo bhI caraNoM meM AtA vaha kucha na kucha vrata-pratyAkhyAna grahaNa karake jaataa| Apane anekoM bhavyAtmAoM ko samyakdRSTi pradAna kI, anekoM mumukSu AtmAe~ zrAvaka-vratoM ko grahaNa karane vAlI banIM, aura aneka AtmAoM ko saMyama patha para lgaayaa| zrI DAhyIbahana, ratanabahana, kar3avIbahana, gaMgAhana, mANekabahana Adi ucca kula kI vadhuoM ne Apake pAsa dIkSA grahaNa kii| AcArya DuMgarasiMhajI mahArAja Apake dharma prerita kAryoM se atyaMta prasanna the| vi. saM. 1861 meM jaba AcAryazrI ne caturvidha zrIsaMgha ke kalyANArtha 45 sAdhu-sAdhviyoM kI nezrAya meM sammelana kiyA, taba Apa sAdhvI pramukhA ke rUpa meM vahA~ upasthita thiiN| goMDala saMpradAya kI vartamAna zramaNIvRMda kI Apa mUlanAyikA sAdhvI haiN|279 6.5.3.2 mahAsatI zrI gaMgAbAI (svarga. saM. 1909) Apa goMDala gaccha kI Adya pravartinI mAnakuMvarabAI mahAsatIjI kI saMsArI bahana jUThIbAI kI suputrI thI, 11 varSa kI nanhIM vaya meM mAtA-putrI donoM ne dIkSA aMgIkAra krlii| ApakI buddhi atyanta tIkSNa evaM dhyAna sAdhanA utkRSTa thii| ekabAra Apa mANAvadara meM virAjamAna thIM, Apake rUpa-saundarya ke pipAsu tIna-cAra muslima bhAI madhya rAtri meM vahA~ Aye, sAdhvIjI usa samaya dhyAna meM tallIna thI, unake dhyAna evaM saMyama ke prabhAva se kudRSTi rakhane vAle una bhAiyoM ke pAMva jamIna se cipaka gaye, ve aMdhe aura gUMge bana gye| sArI rAta ve isI sthiti meM rahe, prAtaH zrAvakoM ne unheM dekhaa| zrAvakoM kI preraNA se unhoMne mahAsatIjI ke pAsa pratijJA kI, ki bhaviSya meM hama kabhI bhI kisI aurata ko kharAba dRSTi se nahIM dekheNge| pazcAtApa karane para ve svastha ho apane ghara phuNce| ApakI sahanazIlatA bhI gajaba kI thii| eka rAtri jaba Apa so rahI thIM, ki cUhoM ne ApakI deha ko kutara liyA, asahya vedanA ko zAMta bhAva se sahana kara kucha hI dina meM Apa isa kSaNabhaMgura deha se mukta ho giiN|280 6.5.3.3 moTA zrI dudhIbAI mahAsatI (saM. 1931-83) zrI mohanalAlajI mahArAja kI Apa bhaginI evaM dharmaparAyaNa pitA hemazIbhAI khoDA va mAtA velubAI kI suputrI thiiN| 11 varSa kI vaya meM vivAha aura alpa samaya meM vaidhavya ke duHkha ne inako vairAgya kI ora mor3a diyaa| zrI mAnakuMvarabAI, zrI DAhyAbAI va zrI mUlIbAI mahAsatIjI kA suyoga prApta hone se saM. 1931 meM unhIM ke caraNoM meM saMyama grahaNa kiyaa| Apa atyaMta vinayazIla evaM medhAvI sAdhvI thiiN| saMyama ke prati jAgarUka thiiN| aMgrejI davA 278. giradhAralAla savacaMda dozI, goMDala gaccha darzana, pR. 51 279. mahAsatI kesaradevI gaurava graMtha, khaMDa 3, pR. 345 280. goMDala gaccha darzana, pR. 51 637
Page #700
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa kA kabhI Apane apane jIvana meM upayoga nahIM kiyaa| rAjakoTa meM mahAtmA gAMdhIjI ne bhI Apa se jJAnacarcA evaM maMgalapATha zravaNa kiyaa| usa samaya rAjakoTa, jetapura meM plega ke upadrava se sabhI bhayabhIta the, kiMtu Apake tapa-saMyama ke prabhAva se jaina samAja meM koI bhI kSati nahIM huii| saM. 1983 jetapura meM ApakA svargavAsa huaa| usa samaya 51 khaMDa kI pAlakI bniiN|281 6.5.3.4 zrI devakuMvarabAI mahAsatI (saM. 1956-87) ApakA janma saM. 1937 meM coravAr3a nivAsI zrI dharamasI bhAI kI dharmapatnI kastUrabahana kI kukSi se huaa| zAdI ke tIna varSa pazcAt vaidhavya ke du:kha se saMsAra kI asAratA kA bodha kara dIkSA lene kA nizcaya kiyA to mANeka gurUdeva ne kahA ki 25 mAsakhamaNa tapa kI utkRSTa ArAdhikA suMdarabAI mahAsatI ke sAtha divya prabhAvazAlI mIThIbAI mahAsatIjI vRddhAvasthA ke kAraNa goMDala meM virAjamAna haiM, unake pAsa saMyama lekara unakI sevA karo, unake AzIrvAda se tumhArA saMyama aura parivAra amRtabelavat vRddhiMgata hogaa| pUjyazrI ke vacanoM ko zirodhArya kara Apane unake pAsa dIkSA aMgIkAra kii| ApakI sAta viduSI ziSyAe~ bniiN| unhIMkA parivAra Aja vaTavRkSa kI taraha zatazAkhI banabara saMpUrNa bhArata meM vicaraNa kara rahA hai| 50 varSa kI umra meM, jAmanagara meM saM. 1987 ko Apane saMthArA sahita svargagamana kiyaa|282 6.5.3.5 zrI ujamabAI mahAsatIjI (saM. 1961-2006) ApakA janma saM. 1940 meM mAtA hIrUbahana va pitA jIvanarAjabhAI ke ghara zItalA kAlAvAr3a meM huaa| 13 varSa kI umra meM lagna aura 17 varSa kI vaya meM vaidhavya ke duHkha se trasta pU. devakuMvarabAI ke caraNoM meM dIkSA aMgIkAra kii| ApakI pratibhA saMpanna medhA, bhavya zArIrika soSThava va prakhara pravacana ko zravaNa kara koI bhI maMtra-mugdha hue binA nahIM rhtaa| Apa samAja meM vyAkhyAna vAcaspati, prakharavaktA Adi nAma se saMbodhita kiye jAte the| Apake pravacanoM meM rAjA, mahArAjA, amaladAra Adi bhI upasthita hote the| ApakI ziSyAoM meM prabhAbAI, chabalabAI, caMpAbAI, jayAbAI, gulAbabAI Adi pramukha haiN| isI kAla meM zrI jetubAI mahAsatIjI (saM. 1961-2001) prakhara prabhAvasaMpannA sAdhvI huI, unhoMne saiMkar3oM rAjapUtoM ko zarAba, mAMsa Adi vyasanoM se mukta karAyA thaa|283 6.5.3.6 zrI maNIbAI mahAsatI (saM. 1962-89) ApakA janma gopAla grAma (saurASTra) meM pitA motIcaMdabhAI evaM mAtA dudhIbAI ke yahAM huaa| jaba Apa tIna mAsa kI nanhI bAlikA thIM, tabhI pitA ne saMpanna parivAra meM ApakI sagAI karadI, kiMtu zrI devakuMvarabAI mahAsatI ke sadupadeza se vairAgya se anuraMjita maNIbAI ne pati ko bhrAtA ke samAna mAna 'mAMgarola' meM dIkSA grahaNa karane kA nirNaya kiyaa| vahA~ ke nareza husena miyAM ne kuMvArI choTI lar3akI ko dIkSA lete dekha usase kaI prazna pUche, usake dRr3ha va sacoTa javAboM ko zravaNa kara nareza ne prasanna hokara dIkSA kA saMpUrNa vyaya apanI ora se kiyaa| ApakA vyAkhyAna itanA madhura aura vairAgyapUrNa hotA thA, ki jaina-jainetara logoM kI bhIr3a jamA ho jAtI thii| jahAM bhI Apa 281. goMDala gaccha darzana, pR. 56 282. vahI, pR. 57 283. vahI, pR. 68
Page #701
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ padhAratI vahIM tapa-tyAga-vairAgya kA vAtAvaraNa nirmita ho jAtA thaa| saMyama meM Apa itanI dRr3ha thIM, ki asAdhya roga meM bhI kabhI purUSa DaoNkTara kA sparza nahIM hone diyaa| jUnAgar3ha meM saM. 1989 meM kula 48 varSa kI umra meM hI zAsana kI mahatI prabhAvanA kara ye devaloka kI ora prayANa kara giiN|284 6.5.3.7 zrI javerabAI mahAsatI (saM. 1975-2019) __ Apa zrI devacaMdabhAI va mAtA naMdubahana kI kanyA ratna thii| bAlavaya meM hI dharma sAdhanA kI utkaTa lagana aura vairAgya-vAsita hRdaya hone para bhI parijanoM ke Agraha se pariNaya-saMbaMdha meM baMdhanA par3A kiMtu Apake vairAgya kI chAyA pati zAMtilAlajI para aisI par3I, ki ve binA kisI ko kahe gRha-baMdhana se mukta hokara ajJAta sthAna para cale gye| javerIbahana ne bhI 22 varSa kI vaya meM sarala saumyamUrti zrI lIrUbAI mahAsatIjI ke pAsa jAmanagara meM dIkSA aMgIkAra kii| ApakI satyatA, nIDaratA, kavitva cAturya aura prakhara vyAkhyAna zailI se prabhAvita hokara 13 kumArI kanyAoM ne saMyama aMgIkAra kiyaa| ApakI ziSyAoM meM acaratabAI. jaikaMvarabAI. vakhatabAI prabhAbAI. indabAI. hIrAbAI, haMsAbAI, dayAbAI, ramAbAI, iMdubAI, naMdanabAI, jyotibAI Adi ojasvI tejasvI sAdhviyA~ huiiN| aMtima samaya madhumeha kI bImArI se rAjakoTa meM saM. 2019 mAgasira vadi 8 ko 44 varSa kI umra meM svarga sidhaarii|285 6.5.3.8 zrI mIThIbAI mahAsatI (saM. 1976-2016) parama tapasvinI mIThIbAI mahAsatIjI kA janma meMdarar3A grAma meM mAvANI kula ke becarabhAI va mAtA pArvatIbAI ke yahAM saM. 1934 caitra su. 13 ko huaa| Apa bAlyakAla se hI atyaMta nirbhIka evaM dayAlu prakRti kI thiiN| ekabAra __ kucha loga nAga ko mArane ko udyata hue to mIThIbAI ne unheM rokA, mArane vAloM ne kahA- "itanI hI nAga ke prati dayA hai to rakhale apane ghara meN|" mIThIbAI ne turaMta apane vastrakhaMDa meM nAga ko lapeTA ora dUra jaMgala meM chor3a aayiiN| 16 varSa kI umra meM saradhAra grAma ke harakhacaMda bhAI ke sAtha lagna huA, unase eka putra malUkacaMda bhAI aura putrI jayAbahana kA janma huaa| kucha samaya pazcAt pati kA dehAvasAna ho gayA, to pU. jayacaMdajI mahArAja kI preraNA se putrI jayAbahana ke sAtha zAstravettA pUjya purUSottamajI ma. sA. ke mukhAraviMda se jetapura meM dIkSA grahaNa kI aura pU. moTA dudhIbAI kI ziSyA bniiN| Apane apane jIvana meM ugra tapa sAdhanA kii| 16 varSa kI umra meM jaba Apane aThAI kI tapasyA kara ApakA sAtha diyA prathama aThAI kI to kahA jAtA hai ki Apake kuTuMba meM 32 janoM ne aThAI kI tapasyA kara ApakA sAtha diyaa| Apane varSItapa 31, 22, 16, 11, aThAI-24, 10, 9 (tIna bAra) 7-cAra, 6-bAraha bAra 5-bIsa bAra, 4, 3,2,1 kA to pAra hI nahIM, AyaMbila kI kitanI hI oliyA~ kii| ApakI tapasyA meM 2218 dina upavAsa ke va 1526 dina pAraNe ke the, kula 3784 dina kI tapasyA kii| ApakI saMkalpa zakti va DhatA aTUTa thaM TaTa thI. 105 DigrI bakhAra meM bhI tapasyA nahIM choddii| meMdaraDA jAmajodhapara verAvala Adi kaI sthAnoM para zrAvikAzAlA kI sthApanA kI, kitanoM ko hI brahmacarya vrata va varSItapa krvaaye| Apane pratilipi kA kArya bhI kiyA, sUtra va rAsa Adi milAkara kula 56 hastalikhita pustakeM jetapura, jUnAgar3ha va meMdarar3A saMgha ko pradAna kii| aMta meM saMvat 2016 ko jetapura meM 82 varSa kI umra meM Apa svargavAsinI huiiN|286 284. vahI, pR. 43 285. vahI, pR. 62 286. mIThI nheka, lekhikA-zrI zAntAbahena siMghavI, prakAzaka-zrI bharatakumAra khuzAlacaMda zeTha, upaleTA, I. 1962
Page #702
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 6.5.3.9 zrI jayAkuMvarabAI (saM. 1976-svargastha) ApakA janma grAma saradhAra nivAsI zrI harakhacanda bhAI gAMdhI (dazAzrImAlI) evaM mAtuzrI mIThIbAI ke yahAM saM. 1959 aSAr3ha zu. 13 ko 'bilakhA' meM huA, mAtA mIThIbAI kI preraNA se Apa unhIM ke sAtha 17 varSa kI vaya meM paMDita ratna zrI purUSottamajI mahArAja ke mukhAraviMda se jyeSTha zu. 6 saM. 1976 ko dIkSA aMgIkAra kara moTA dUdhIbAI svAmI kI ziSyA ke rUpa meM prasiddha huiiN| Apane dasa mahIne mAMgarola pAThazAlA meM saMskRta evaM dhArmika adhyayana kiyA, dazavaikAlika, uttarAdhyayana, naMdI Adi Agama va 125 thokar3e kaMThastha kiye| ApakI buddhi itanI prakhara thI ki 30 dina meM 31 stoka va 14 dina meM naMdIsUtra yAda kara liyA thaa| dIkSA ke pazcAt 7 varSa taka vayovRddha gurUNI kI sevA kI, upavAsa, bele, tele, cole, pacole, aThAI, nau, dasa Adi kI kitanI hI tapasyA kI, varSItapa bhI kiyaa|287 6.5.3.10 zrI aMbAbAI mahAsatI (saM. 1979-2010) ApakA janma samaDhIyAra (saurASTra) gAMva meM pitA motIcaMdabhAI evaM mAtA sAkarabAI ke yahAM huaa| sAvarakuMDalA nivAsI monajI bhAI ke sAtha vivAha-saMbaMdha huA, unase eka putra kI prApti bhI huI, kiMtu pati evaM putra donoM kA viyoga ho gyaa| viyoga ne vairAgya ko paidA kiyA aura Apane sAvarakuMDalA meM hI saM. 1979 meM 36 varSa kI umra meM zrI devakuMvarabAI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| Apa eka acchI mArgadarzikA evaM hitazikSikA thI, AcArya prANalAlajI mahArAja kI Apa satata sahayoginI rhiiN| ApakI ziSyAe~ samaratabAI lakSmIbAI, navalabAI, kuMdanabAI, puSpAbAI Adi haiN| saM. 2010 meM 68 varSa kI umra meM jUnAgar3ha meM ApakA svargavAsa huaa|288 6.5.3.11 AryA zrI zAMtAbAI (saM. 2002-se vartamAna) - Apane goMDala meM poSa zu. 6 saM. 1983 ke zubha dina zrI dalapatarAma tejapAla koThArI evaM mAtA aMbAbAI ke ghara janma liyA tatha jUnAgar3ha meM saM. 2002 mRgazira zu. 3 zukravAra ko 19 varSa kI umra meM AcArya purUSottamajI mahArAja se dIkSA lekara zrI jayAbAI svAmI kI ziSyA bniiN| Apa susvara gAyikA haiN| dIkSita jIvana meM sAta Agama, sAdhaka sahacarI, nirgrantha pravacana, 61 thokar3e, kaI chaMda, sajjhAya stavana, stotra Adi smRtistha kiye|289 6.5.3.12 zrI prANakaMvarabAI (saM. 2004-se vartamAna) 'goMDala' ApakA janma rANapura ke zrI jayAcandabhAI ke yahAM huaa| saM. 2004 mAgha zuklA 13 ko sAvarakuMDalA meM zrI motIbAI mahAsatIjI ke parivAra meM Apa dIkSita huiiN| Apane apane hRdayasparzI pravacanoM ke mAdhyama se jana-jana ko prabhAvita kiyA, Apake pravacanoM kI kaI pustakeM prakAzita haiM-dharmaprANa pravacana bhAga 1-2, prANa-parimala, AcAra prANa prakAza, prANa-prasAdI, prANa pragati, prANa-prabodha, janetA-mAM no upkaar| ApakI sabhI pustakeM Agama ke adhikAra ko pravacana kA mAdhyama banAkara likhI gaI haiN|290 287. mIThI mheka, pR. 22 288. sthA. goMDala gaccha darzana, pR. 40 289. mIThI mheka, pR. 23 290-291. mIThI mheka, pR. 24-25 640
Page #703
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.5.3.13 zrI kaMcanabAI (saM. 2007- ) ApakA janma sthAna moTA lIlIyA meM huA, pitA dAmanagara nivAsI zrI lallubhAI nAgaradAsa ajamerA the, bagasadA meM vivAha huA, 18 varSa ke pazcAt pati se viyoga hone para pU. mIThIbAI mahAsatI kI preraNA se 43 varSa kI umra meM mRgazira zu. 2 ravivAra ke dina dhorAjI meM dIkSA lii| Apane kaI Agama va stoka yAda kiye| sAtha hI parama sevAbhAvinI thIM, saMyama va AcaraNa meM dRr3ha thiiN| 291 6.5.3.14 zrI indubAI (saM. 2009-39) ApakA janma karAMcI (pAkistAna) meM zrI karamacandabhAI tathA zrImatI samaratabena ke yahAM huaa| alpavaya meM hI Apake mana meM virakti ke bhAva jAgRta hue, mRgazira kRSNA 10 ko 18 varSa kI Ayu meM cAritraniSTha zrI samaratabAI kI ziSyA bniiN| Apa Agama kI gahana jJAtA thIM, tIvra buddhi va adbhuta medhA se Apa dina meM 60 gAthAeM kaMThastha karatI thiiN| 100 stoka va 11 zAstra Apane yAda kiye the, ina sabakA jaba taka punarAvartana nahIM kara letIM, taba taka nidrA nahIM letIM thiiN| kaI bAra punarAvRtti meM 12 baja jAte the| karmagrantha ApakA priya viSaya thA, use sarala va sahaja rUpa se kisI ko bhI samajhA detiiN| Apa sahanazIla va tapasvinI thIM, AyaMbila kI olI, vardhamAna tapa kI olI, AyaMbila upavAsa ke varSItapa, bele- bele varSItapa tele-tele ekAMtara kiye, isake atirikta saiMkar3oM tele jIvana meM kiye| niraticAra cAritra kA pAlana karatI huIM aMta meM kaiMsara kI vyAdhi meM samatAbhAva rakhakara tIna dina ke saMthAre ke sAtha zrAvaNa kR. 13 saM. 2039 ko nAgapura meM svargavAsinI huiiN| ApakI do ziSyAe~ banIM - zrI jyotibAI, zrI bhAnubAI / zrI indubAI ne samAja uddhAra ke kArya bhI bahuta kiye, kaiyoM ko vyasanamukta kiyA mahuA meM aneka parivAra jo vaiSNava dharmAnuyAyI bana gaye the, unako prayatna pUrvaka pratibodha dekara jainadharma se jor3ane kA mahAna kArya kiyA, kaiyoM ko sAmAyika, pratikramaNa yAda karAye, vrata- pratyAkhyAna dilAye | 292 6.5.3.15 DaoN. zrI tarUlatAbAI (saM. 2014 ) ApakA janma dhArI nivAsI zrI vanamAlIbhAI ke yahAM huA, saMvat 2014 phAlguna zuklA 2 ko verAvala meM Apane dIkSA aMgIkAra kI, Apa goMDala saMpradAya kI zrI lalitAbAI svAmI kI ziSyA haiN| Apa parama viduSI madhura pravacanakartrI haiN| zrImad rAjacaMdrajI kI adhyAtmakRti 'Atmasiddhi zAstra' para zodha-prabandha likhakara Apane pI.eca. DI. kI upAdhi prApta kI hai, ApakI pustaka 'hUM AtmA chU' hindI gujarAtI donoM bhASAoM meM prakAzita hai, pustaka atyaMta lokapriya hai / 293 6.5.3.16 zrI sudarzanAbAI (saM. 2027-39) Apa jUnAgar3ha nivAsI zrI vinubhAI bATaviyA kI suputrI thIM, saM. 2001 mRgasira kR. 6 ko 'cAsa' meM Apane janma liyA / saM. 2027 ko ghATakopara muMbaI meM 'mukta lIlama' parivAra kI mahAsatI uSAbAI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| Apa saumya AkRti, zAMta gambhIra va vicArazIla thiiN| zramaNI vidyApITha ghATakopara muMbaI meM cAra varSa adhyayana 292. indu nI tejala jyota, lekhikA - jyotibAI mahAsatIjI prakAzaka - zrI sthA. jai. saMgha, vesTa (muM.), I. 1984 293. saMparka sUtra ke AdhAra para 641
Page #704
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa kara Apane nyAya-darzana, vyAkaraNa, Agama evaM saMskRta-prAkRta meM yogyatA prApta kii| Apa gujarAta se lekara rAjasthAna, madhyapradeza, mahArASTra,hariyANA, uttarapradeza, bihAra, AsAma taka dUra-dUra kSetroM meM vicriiN| lekina 38 varSa kI alpAyu meM hI Apa cAsa' cAturmAsa hetu jAte hue pUrNa vega se Ate hue Traka ke dvArA durghaTAnAgrasta hokara cAsa ke najadIka dAmodarapula ke pAra para kAla kavalita ho giiN| ApakI jyeSTha bhaginI zrI vanitAbAI bhI dIkSita haiN| ApakI smRti meM cAsa meM zrI 'sudarzanA arcitA smRti bhavana' kA nirmANa evaM zmazAna bhUmi para samAdhi sthAna banA hai|294 6.5.3.17 zrI arcitAbAI (saM. 2032-39) Apa saurASTra ke jetapura grAma meM zrI kezubhAI modI ke yahAM saM. 2007 meM jnmiiN| bacapana se hI prakhara pratibhA kI dhanI thIM, maiTrika meM prathama zreNI se uttIrNa huI, 15 varSa kI alpavaya meM varSItapa kI ArAdhanA kara Apane apUrva Atmabala kA paricaya diyaa| saM. 2032 vaizAkha zu. 7 ko ApakI dIkSA tapasvI zrI ratilAlajI mahArAja ke dvArA 'mukta-lIlama' parivAra meM huI Apa zrI sudarzanAbAI kI ziSyA bniiN| Apa atyaMta madhurakaMThI evaM pravacana prabhAvikA thIM, sAtha hI Apa aneka bhASAoM kI jJAtA, parama viduSI sAdhvI thiiN| ApakI bhAvanA thI, jahAM sAdhu-sAdhvI kama paMhucate haiM aise kSetroM meM dharma prabhAvanA kI jAya, isake liye apanI gurUNI ke sAtha dUra-dUra ke kSetroM meM vicriiN| 'cAsa' cAturmAsa hetu jAte hue Apa sudarzanAbAI ke sAtha hI durghaTanA kI zikAra banakara vahIM svargavAsinI ho gii|95 6.5.3.18 zrI jyotibAI (saM. 2029) Apa rAjakoTa nivAsI zrI manasukhalAla kI suputrI haiM, ghara meM meDIkala kI chAtrA hote hue bhI hastakalA ke pratyeka kSetra meM Apane yogyatA arjita kI, kiMtu goMDala saMpradAya kI zrI indubAI mahAsatI kA eka vyAkhyAna sunakara saba kucha nissAra sA pratIta huaa| saM. 2029 mAgha zu. 11 ko rAjakoTa meM dIkSA aMgIkAra kii| ApakI sevA bhAvanA apUrva hai, vinaya ke sAtha kAryadakSatA, tyAga, jJAna va svAdhyAya bhI uccakoTi kA hai| ApakI gurU bhaginI bhAnubAI mahuA zahara ke prabhudAsa bhAI khokhANI kI kanyA haiM, inhoMne sa. 2031 meM zrI girIzamunijI mahArAja dvArA dIkSA aMgIkAra kI thii| goMDala gaccha meM cAritra kI dRr3ha himAyatI, sevAmUrti zrI jaikuMvarabAI tathA svAdhyAya va sevA meM satata tallIna zrI acaratabAI mahAsatIjI kA bhI atyanta zraddhA ke sAtha smaraNa kiyA jAtA hai, kiMtu unakA itivRtta ajJAta hai| 6.5.4 baravAlA-saMpradAya kI zramaNiyA~ : AcArya mUlacaMdrajI ke tRtIya ziSya zrI vanAjI ke ziSya kAnajI (bar3e) se 'baravAlA' saMpradAya prAraMbha huaa| vartamAna meM isa saMpradAya ke gacchAdhipati saMghanAyaka madhuravaktA zrI saradAramunijI mahArAja haiN| ApakI AjJA meM isa samaya 15 sAdhviyA~ vicaraNa kara rahI haiM, san 2004 kI cAturmAsa sUcI ke anusAra unake nAma isa prakAra haiM294. zAsana-sumana suvAsikA, saMpAdaka-zrI jijJesamuni, prakAzaka-zrI prANa parimala prakAzana, zrI sthA. jaina saMgha, cAsa-bokATo (bihAra) I. 1982 295. sahI, zAsana sumana suvaasikaa| 296. indu nI tejala jyoti ke AdhAra para 16420 For Private a Personal Use Only
Page #705
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ ugratapasvinI zrI javerIbAI, zrI subhadrAbAI, zrI ratanabAI, zrI pramilAbAI, zrI haMsAbAI, zrI gItAbAI, zrI suvRttAbAI, zrI candrezAbAI, zrI bhAvezAbAI, zrI aMgUraprabhAbAI, zrI nItAbAI, zrI chAyAbAI, zrI tArAbAI | 297 ye sabhI viduSI svAdhyAya premI, madhura vyAkhyAnI sAdhviyA~ haiM, inakA anya paricaya upalabdha nahIM huA hai| 6.5.5 boTAda saMpradAya kI zramaNiyA~ : AcAryA mUlacaMdrajI ke paMcama ziSya zrI viTThalajI se gujarAta meM eka navIna sampradAya kA udbhava huA, jise 'dhrAMgadhrA sampradAya' kahA jAtA thaa| isameM mUkhaNajI aura vazarAmajI ke ziSya zrI jasAjI 'boTAda ' padhAre, tabase yaha saMpradAya 'boTAda sampradAya' ke nAma se prasiddha ho gyaa| isa saMpradAya meM zrI amaracaMdajI aura zrI mANakacaMdajI hue, vartamAna meM zrI navInamunijI AcArya haiN| 6.5.5.1 zrI campAbAI (saM. 2017-60 ) boTAda sampradAya kI AdyA zramaNI ke rUpa meM zrI campAbAI mahAsatIjI kA nAma cirasmaraNIya rhegaa| Apa boTAda sAdhvI saMgha kI pramukha thiiN| saMvat 1971 har3adar3a grAma jilA boTAda meM mAM chabalabahena evaM pitA lakSmIcaMda bhAI ke yahAM Apane janma grahaNa kiyaa| 10 varSa kI umra se hI cauvihAra sAmAyika evaM aneka vrata- pratyAkhyAna Adi meM ApakI rUci thI / boTAda ke zrI kistUrabhAI ke sAtha lagna huA, kiMtu zrI zivalAlajI ma. sA. ke pravacanoM meM mRgAputra adhyayana ke mAdhyama se naraka ke duHkhoM kA varNana sunakara saMsAra se chUTane kI lau jAgRta huI, vaivAhika jIvana baMdhana rUpa lagane lgaa| saMyoga se pati kA dehAvasAna ho gayA, to Apa dIkSA ke liye kRtasaMkalpa ho giiN| usa samaya taka boTAda saMpradAya meM koI sAdhvI nahIM thI / ataH goMDala saMpradAya kI saumyamUrti udAracetA zrI rambhAbAI ne sanniSTa niyAmikA banakara inake sAtha anya tIna bahanoM ko boTAda saMpradAya kI sAdhviyoM ke rUpa meM dIkSA pradAna kI tathA saMyama kI zikSA dekara paripakva pAtra bnaayaa| ApakI dIkSA vaizAkha kRSNA 7 ravivAra saMvat 2017 ko boTAda saMpradAya ke svargIya zrI kAnajI mahArAja ke mukhAraviMda se huii| anya tIna zramaNiyA~ thIM - zrI savitAbAI, zrI maMjulAbAI va zrI sarojabAI | Apa 8 varSa taka zrI rambhAbAI kI AjJA se vicarIM / pazcAt unhIM kI AjJA se boTAda ke AsapAsa ke kSetroM meM vicarIM ApakI 48 ziSyA - praziSyAe~ bniiN| 13 varSoM taka varSItapa karake Apane apanI AtmA ko kuMdanavat cmkaayaa| saMvat 2060 mAgha kRSNA 1 ko ApakA svargavAsa huA 1 298 6.5.5.2 zrI maMjulAbAI (saM. 2017-27 ) ApakA janma boTAda meM poSa zuklA 1 saMvat 1998 meM zAha gAMDAbhAI (mohanabhAI) ke yahAM huaa| saMvat 2027 vaizAkha kRSNA 7 ravivAra ko 19 varSa kI vaya meM Apa zrI campAbAI ke sAtha dIkSita hokara unhIM kI ziSyA ke rUpa meM prasiddha huiiN| Apa mitabhASI, aneka Agama- stoka Adi kI abhyAsI aura tyAga - vairAgya meM ullAsI sAdhvI thIM, boTAda saMpradAya kI stambha svarUpa thIM, ApameM netRtvakSamatA, madhyasthatA, niSpakSatA aura vAtsalyatA kA apUrva saMgama thaa| 12-13 varSa kI umra meM Apane varSItapa kI ArAdhanA kara Atmabala kA paricaya diyA thaa| 10 297. samagra jaina cAturmAsa sUcI san 2004, pR. 150 298. zAha anopacaMda bhAI racita 34 salokoM ke AdhAra para ( aprakAzita racanA ) . 643
Page #706
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa varSa niraticAra saMyama kA pAlana kara 28 varSa kI umra meM boTAda meM svargavAsinI huiiN| Apake vyaktitva evaM kRtitva se saMbaMdhita "zrI maMjula jIvana maMjuSA" pustaka prakAzita hai|299 boTAda sampradAya kI vartamAna meM zrI savitAbAI, zrI sarojabAI, zrI madhubAI, zrI mAdhurIbAI Adi viduSI zramaNiyA~ haiM, inakI nezrAya meM zrI rakSAbAI, zrI urmilAbAI, zrI darzanAbAI, zrI maitrIbAI, zrI sudhAbAI, zrI jyotsnAbAI, zrI sujAtA bAI, zrI mInAbAI, zrI jAgRtibAI, zrI haMsAbAI, zrI vaMdanAbAI, zrI reNukAbAI, zrI dIpikAbAI, zrI jinAjJAbAI, zrI Adi 49 sAdhviyoM kA parivAra hai|300 6.5.6 kaccha ATha koTI moTI pakSa kI zramaNiyA~ (saM. 1856 se vartamAna) kaccha ATha koTI ke saMsthApaka zrI indracaMdajI ke caturtha paTTadhara zrI kirasanajI hue, ye zrAvakoM kA ATha koTI pratyAkhyAna mAnate the, ataH inakI saMpradAya ATha koTI moTA pakSa ke nAma se prasiddha huii| yaha saMpradAya saMvat 1856 se astitva meM AI, tabhI se isa saMpradAya meM sAdhviyoM kA varcasva rahA hai, kiMtu unakI prAmANika jAnakArI upalabdha nahIM hai| vartamAna kAryavAhaka zrI tArAcaMdajI mahArAja kI sUcanAnusAra isa saMpradAya kI pAMca sAdhviyA~ pUrva meM saMthArA sAdhikA huI haiM-zrI meghabAI svAmI, zrI mIThIbAI svAmI, zrI devakuMvarabAI, zrI pAnabAI, zrI suurjbaaii| inake atirikta anya zramaNiyoM kI jIvana rekhAe~ isa prakAra prApta huI haiN| 6.5.6.1 zrI mIThIbAI svAmI 'bhojAya' (saM. 1949-2019) Apa zrI vrajapAlajI svAmI kI suziSyA thiiN| saMvat 1926 meM ApakA janma tathA saMvat 1949 meM dIkSA huii| Apa ugratapasvinI thiiN| dIkSA ke pazcAt 70 varSa kI dIkSA-paryAya taka paryuSaNa tathA AyaMbila kI olI meM kabhI AhAra nahIM kiyaa| 90 varSa kI umra taka pratidina khamAsamaNa se 500 bAra vaMdanA krtiiN| jIvana paryanta ve paidala vihAra karatI rahIM, DolI yA vhIlaceyara kA prayoga nahIM kiyaa| 93 varSa kI umra meM varSItapa meM saMthArA aMgIkAra kiyA jo 45 dina claa| saMthAre ke 17veM dina apanI praziSyA sevAbhAvinI zrI niraMjanAbAI, jo kabhI pravacana nahIM detI thIM, unheM AzIrvAda diyA ki tuma prabhAvaka vyAkhyAtA hogI- unakA AzIrvAda phalIbhUta huaa| isa prakAra zrI mIThIbAI kaccha ATha koTI saMgha kI mahAprabhAvazAlinI sAdhvI huiiN|301 6.5.6.2 zrI jetabAI svAmI (saM. 1980-svargastha) Apa zrI vrajapAlajI mahArAja kI tejasvinI ziSyA thiiN| una dinoM bhujapura gAMva meM kisI bhI jaina sAdhu-sAdhvI kA cAturmAsa nahIM ho pakatA, yaha virodhI prastAva tAmrapatra para likhakara pAsa karavAyA gayA thA, ataH vahA~ koI bhI cAturmAsa nahIM kara sakatA thaa| saMvat 1980 meM ASAr3ha pUrNimA ke dina sAMyakAla vihAra karatI huI Apa vahA~ pahuMcI to pulisa ne unheM sthAnaka khAlI karane ke liye khaa| sAdhvIjI ne kahA-"vihAra to aba nahIM kara sakate, hameM Apa sAr3he tIna hAtha jamIna pradAna kara deM, hama saMthAra kara lete haiN|" ApakI cAritrika niSThA va apUrva dRr3hatA dekhakara sarakArI adhikAriyoM ne saharSa cAturmAsa kI AjJA pradAna kii| taba se lekara Aja taka prativarSa vahA~ cAturmAsa hote haiN|302 299. muni zrI sudhendra, prakAzaka-bhUdharalAla harakhacaMda, turakhAvAlA, rAmakRSNanagara-4, rAjakoTa, 1971 I. (dvi. saM.) 300. samagra jaina cAturmAsa sUcI 2004, pR. 142 301-302. zrI tArAcaMdajI mahArAja kI sUcanAnusAra 644
Page #707
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.5.6.3 pravartinI zrI maNIbAI (saM. 1994 se vartamAna) Apa zrI devakuMvarabAI kI ziSyA haiM, saMvat 1994 vaizAkha zuklA 11 kaccha mAthara meM Apane dIkSA aMgIkAra kii| Apa saMskRta, hiMdI, gujarAtI kI jJAtA haiM, Agama aura 40 stoka kaMThastha haiN| Apane 4 aThAI, do varSItapa, mauna ekAdazI, rohiNI tapa, jJAnapaMcamI tathA 15 AyaMbila kI oliyA~ kI haiN| ApakI 5 ziSyAe~ evaM 14 praziSyAe~ haiN| vartamAna meM 93 varSa kI umra meM Apa saMyama sAdhanA meM apramatta rahakara vicaraNa kara rahI haiN| 303 6.5.6.4 zrI jayAbAI mahAsatI (saM. 2011 se vartamAna) ApakA janma saMvat 1993 meM huA, saMvat 2011 mRgazira zuklA 10 ko kaccha bIdar3A meM zrI maNIbAI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| Apa saMskRta prAkRta, hiMdI gujarAtI bhASA kI jJAtA haiM, 11 zAstra aura 60 stoka kaMThastha haiN| do varSItapa, vIzasthAnaka olI, 96 devanI olI, jJAnapaMcamI, mauna gyArasa Adi vividha tapasyAe~ kI haiN| Apa paramaviduSI sAdhvI haiM, ApakA maulika sAhitya - jayA saurabha, jayA sudhArasa, jayA jharaNAM, paramAtmA parimala Adi sAta pustakeM prakAzita haiN| ApakI 10 ziSyAe~ tathA 5 praziSyAe~ haiM / 304 6.5.6.5 zrI zilAbAI (saM. 2027 se vartamAna ) Apa zrI jayAbAI kI ziSyA haiM, saMvat 2027 vaizAkha zuklA 11 ke dina kaTThora (gujarAta) meM Apa zrI prANalAlajI svAmI se dIkSita huiiN| cAra Agama va lagabhaga 70 stoka kaMThastha haiN| Apane do bAra aThAI bhI kI hai| kaccha moTI pakSa meM vartamAna gAdIpatI zrI prANalAlajI mahArAja kI AjJAnuvartinI 78 sAdhviyA~ haiM, jinameM pravartinI zrI sunItAbAI, zrI maNibAI 'ToDA', zrI rUkSmaNIbAI, zrI damayaMtIbAI, zrI prabhAvatIbAI, zrI lIlAvatIbAI, zrI maMjulAbAI, zrI bhAvanAbAI, zrI nirmalAbAI, zrI niraMjanAbAI, zrI subhadrAbAI, zrI kastUrabAI, zrI nayanAbAI, zrI kokilAbAI, zrI sunandAbAI, zrI vIramaNIbAI, zrI indirAbAI, zrI zrI ujjavalabAI, zrI gItAbAI, zrI zIlAbAI, zrI sAdhanAbAI, zrI zobhanAbAI, zrI karUNAbAI, zrI suyazAbAI pramukhA sAdhviyA~ haiN| 305 6.5.7 kaccha AThakoTI nAnI pakSa kI zramaNiyA~ (saM. 1856 ) zrI mUlacandajI ke saptama ziSya zrI indracaMdajI se kaccha ATha koTI saMpradAya prAraMbha huA, inakI paramparA ke zrI DAhyAjI ke dUsare ziSya zrI jasarAjajI se ATha koTI nAnI pakSa kI zurUAta huii| isameM nathujI, haMsarAjajI, vrajapAlajI, DuMgarazI, zAmajI, zrIlAlajI, kezavajI Adi prabhAvaka saMghanAyaka saMta hue| vartamAna meM isa samudAya ke saMghanAyaka AcArya zrI rAghavajI mahArAja kI AjJA meM 38 zramaNiyoM ke nAmollekha prApta hote haiM inameM padavIdhara mahAsatI zrI lakSmIbAI kI nezrAya meM zrI nirmalAbAI, zrI caMdrikAbAI, zrI tArAbAI, zrI nehalabAI, zrI sAkarabAI, zrI kastUrIbAI, zrI hemaprabhAbAI, zrI dulArIbAI, zrI bhAnubAI, zrI vejabAI, (prathama), zrI nirmalAbAI, zrI vimalAbAI, zrI ratanabAI, zrI kastUrabAI, zrI suzIlAbAI, zrI dInAbAI, zrI kamalAbAI, zrI ratanAbAI, zrI lakSmIbAI, zrI sAkarabAI, zrI AzAbAI, zrI nInAbAI, zrI ratanabAI, zrI kusumabAI, zrI grISmAbAI, zrI devakIbAI, zrI ilAbAI, 303-304. zrI tArAcaMdajI mahArAja kI sUcanAnusAra 305. samagra jaina cAturmAsa sUcI, 2004, pR. 133 645 For Private Personal Use Only
Page #708
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa zrI rITAbAI, zrI IlAbAI, zrI tArAbAI, zrI suzIlAbAI, zrI haMsAbAI, zrI maMjarIbAI, zrI pravINAbAI, zrI meghAbAI, zrI hemalatAbAI, zrI mInAbAI Adi viduSI AcAraniSTha zramaNiyA~ haiM, jo mAtra kaccha meM hI vicaraNa karatI haiM, cAturmAsa ho yA zeSakAla; kabhI bhI kaccha se bAhara gujarAta prAnta meM bhI vicaraNa nahIM krtiiN| bAhya jana-samparka se rahita ye sadA apane svAdhyAya dhyAna Adi meM tallIna rahatI huI nirdoSa saMyama kA pAlana karatI haiN|306 6.5.7.1 pravartinI zrI devakuMvarabAI (saM. 1975 - 2061) kaccha ATha koTI choTI pakSa meM pravartinI zrI devakuMvarabAI dRr3ha saMyama niSTha sAdhvI huI haiN| kaccha ke bar3AlA grAma meM saM. 1975 meM ApakI dIkSA huI thii| pravartinIjI zrI pAMcIbAI ke kAladharma ke pazcAt saM. 1996 meM unake pATa para Apa virAjamAna huiiN|307 6.5.8 AcArya zrI dharmadAsajI kI mAlava paramparA evaM zramaNI-samudAya : sthAnakavAsI sampradAya ke kriyoddhAraka AcAryoM meM zrI dharmadAsajI mahArAja kA nAma atyaMta Adara ke sAtha liyA jAtA hai| Apane apane jIvana kAla meM eka kama 100 purUSoM ko prabhAvita kara dIkSA pradAna kI thI, unake pramukha 22 Tole banAkara vibhinna kSetroM meM dharma pracAra hetu bhejA thaa| unameM zrI dhannAjI mahArAja kI paramparA mAravAr3a meM zrI mUlacaMdajI mahArAja kI paramparA gujarAta meM evaM choTe pRthvIrAjajI mahArAja kI ziSya paramparA mevAr3a meM vikasita huii| zeSa ziSyoM kI paramparAoM ke samUha ko 'mAlava-paramparA' kahA jAtA hai| isa paramparA, kA vistRta itihAsa zrI umezamunijI 'aNu' ne 'zrI dharmadAsajI mahArAja aura unakI mAlava paramparA pustaka meM atyaMta khoja pUrvaka likhA hai, hama usIko AdhAra mAnakara mAlava-paramparA kI zramaNiyoM kA upalabdha vivaraNa yahA~ prastuta kara rahe haiN| 6.5.8.1. zrI lADujI, DAyAjI (saM. 1718) mAlavA paTTAvalI meM ullekha hai ki zrI dharmadAsajI mahArAja ne apane kriyoddhAra (saM. 1716) ke do varSa pazcAt lADujI, DAyAjI Adi pAMca mahilAoM ko dIkSita kiyA thaa| DAyAjI unakI mAtezvarI thI aura unhoMne dharmadAsajI ke atirikta apane eka putra ko bhI dIkSA dI, aisI saMbhAvanA eka prAcIna patra ke AdhAra para prakaTa kI gaI hai|108 ye dIkSAeM gujarAta meM huI yA anya prAnta meM, unakI vidyamAnatA meM sAdhviyoM kA kitanA parivAra thA, bhinna-bhinna prAntoM meM sAyI varga bhinna-bhinna rUpa se rahA yA eka pravartinI kI nezrAya meM Adi praznoM ke samAdhAna ke liye edviSayaka koI sAmagrI upalabdha nahIM hotii| 6.5.8.2. AryA zrI karmAjI sukar3ajI (saM. 1817-20 ke madhya) ye sAdhviyA~ kaba huIM, isa viSaya meM prAmANika paricaya upalabdha nahIM huA hai, para una para likhI gaI eka ciTThI se unake vyaktitva kI jhalaka milatI hai, isa ciTThI meM na san, saMvat haiM, na kahAM se, kisane likhI, usakA 306. samagra jaina, cAturmAsa sUcI, 2004, pR. 140-41 307. jai. kAM. svarNa jayaMti graMtha, pR. 57 308. zrI umezamuni 'aNu' zrImad dharmadAsajI mahArAja aura unakI mAlava paramparA, pR. 41 646
Page #709
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ ullekha hai, para usameM ujjaina zAkhA ke tRtIya AcArya zrI mANakacaMdajI kI AjJA kA ullekha hai, pU. zrI kA AcAryakAla saM. 1803 se saM. 1850 ke bIca par3atA hai, ata: vaha ciTThI bhI isI kAla ke bIca kI honI cAhiye, usakA anumAna saM. 1817 se 1820 ke madhya kA mAnA hai| usa samaya AryA kamAMjI, sukar3ajI, kesarajI, vIrAjI ye 4 prabhAvazAlinI AryAe~ thIM, inakA dakSiNa meM bhI prabhAva thaa|309 6.5.8.3. AryA vIrAjI (saM. 1786-1828) AryA vIrAjI eka viziSTa vyaktitva vAlI sAdhvI ho gaI haiN| ApakA janma dhArA nagarI meM huA thA, pitA kA nAma kelAjI caudharI aura mAtA kA nAma rAjIbAI thaa| ApakA janma saMvat 1754 ke lagabhaga huA thA aura Apane saM. 1786 ke lagabhaga usa samaya kI prasiddha sAdhvI zrI nAthAjI ke pAsa parama vairAgya se pravrajyA aMgIkAra kI thii| Apake viSaya meM 'kesarabAI' nAma kI zrAvikA ne anazana varNana kI gItikA banAI thI, usameM Apako dharmadAsajI ma. kI anuyAyinI sAdhvI batAyA haiN| Apake mAtA-pitA vaMza tathA bhAI kA nAma caudharI bhagavatIdAsajI diyA hai| gurUNI nAthAjI tathA gurUbahana ajabajI kA nAmollekha bhI kiyA hai| Apake mana meM saMthArA karane kI abhilASA huI, ataH Apane prathama eka pakSa ke ekAMtara kiye, ri belA, phira telA aura cole ke sAtha hI AjIvana tivihAra kara pratyAkhyAna kara liyaa| 43 varSa dIkSA pAlI, 75 varSa kI Ayu meM saM. 1827 phAlguna kR. 9 zukravAra ko 15 dina kA anazana pAlakara tIsare pahara meM deha tyAga kiyaa|10 6.5.8.4. zrI AryA dalUjI (saM. 1800 ke lagabhaga) Apake hAtha kI likhI huI eka sajjhAya hai, usameM saMvat kA ullekha nahIM hai| isameM inhoMne apane ko zrI devIcandajI ma. kI prasAda prApta ziSyA likhA hai, yadi ye devIcaMdajI ma. zrI dharmadAsajI ma. ke ziSya zrI devI siMhajI ho to zrI dalujI kA astitva kAla saM. 1800 ke AsapAsa ThaharatA hai, kyoMki zrI devIsiMhajI ma. kI hastalikhita vyavahAra sUtra kI saM. 1796 nauraMgAbAda meM aura 'paramAtmapurANa' kI saM. 1800 kI devAsa meM likhI huI pratilipi prApta hotI hai| ataH isI samaya AryA zrI dalujI ne unake darzana rAjagar3ha meM kiye hoNge| 6.5.8.5. zrI mayAjI, rAjAjI (saM. 1865) ___ saMvat 1865 meM ina AryAoM kA astitva thaa| ye apane Upara ratalAmazAkhA ke prasiddha saMta zrI dAnAjI svAmI kI vizeSa kRpA mAnatI thii|12 6.5.8.6. zrI AryA sajAjI (saM. 1868) saMvat 1868 meM inhoMne 'zrAddha pratikramaNa' kI pratilipi kI thii| usameM Apane apane ko 'dAnAjI ma.' kii| ziSyA likhA hai tathA apane Upara unakI kRpA kA ullekha bhI kiyA hai|13 309. vahI, pR. 205-6 310. vahI, pR. 206 311-314. vahI, pR. 208 647|
Page #710
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 6.5.8.7. AryA zrI candAjI, zrI umAjI, zrI nandUjI, zrI jotAMjI (saM. 1895) saMvat 1895 caitra zu. 2 kI tapasvI zrI parasarAmajI ma. ke ziSya zrI mUlacaMdajI ma. dvArA likhita 'devakI caupAI' kI prati meM ukta AryAoM ke nAma milate haiN| tapasvI zrI ratanacaMdajI ke ziSya zrI hemarAjajI ne saM. 1876 meM AryA umAjI ke paThanArtha eka stavana likhA thaa|14 6.5.8.8. pravartinI zrI menakuMvarajI (saM. 1940-2007) __ ApakA janma saMvat 1933 meM peTalAvada meM zrI kastUracandajI vorA kI dharmapatnI jar3AvabAI kI kukSi se huaa| jaba Apa lagabhaga 8 varSa kI thI, ekabAra mAtA ne cUlhe meM jalAne ke liye lakar3I lAne ko kahA, Apa lakar3I lA rahI thI ki acAnaka hAtha se lakar3I chUTa gaI, lakar3I ghunavAlI thI ata: usakA ATA nIce gira gyaa| bAla sulabha kotuhala se Apane usa ATe ko cimaTI se uThAyA to usameM ghuNa kulabulAte dekha ApakA hRdaya kAMpa uThA, aura sIdhe sthAnaka meM vAlhIjI mahAsatIjI ke pAsa dIkSita ho giiN| Apake sAtha ApakI mAtA ne bhI dIkSA lI. dIkSA saMvat 1940 meM huii| Apa prakhara pratibhAsaMpanna thiiN| mAtra 16 varSa kI Ayu meM Apane 7 zAstra kaMThastha kara liye the| candra sUrya prajJapti chor3akara zeSa 30 zAstroM kA adhyayana kiyA, dosau thokar3e evaM eka hajAra ke lagabhaga zloka savaiyA, dohe Adi kaMThastha kara liye the| Apako svAvalaMbana bahuta hI priya thA, 15 varSa kI vaya se hI apane hAthoM se keza lucana karanA prArambha kara diyA thaa| Apake tAttvika, madhura, sAragarbhita aura prabhAvazAlI pracanoM se prabhAvita hokara kaI striyA~ mahAvratadhAriNI bniiN| anekoM strI-purUSa aNuvratI samyaktvI aura sapta kuvyasana tyAgI bne| sailAnA meM bhArata ke vAyasarAya lArDa iravina ne saparivAra Apake darzana kara pravacana kA lAbha liyA thaa| saM. 1868 meM sailAnA nareza kI varSagAMTha ke utsava para vahA~ ke tatkAlIna dIvAna zrI pyArekRSNajI kaula kI vinati para vahA~ padhArakara 27 sArvajanika pravacana diye| vahA~ 5 pravacanoM meM svayaM nareza bhI upasthita hue| sailAnA meM ApakI preraNA se nareza ne caitra zu. 13 ko prativarSa rAjyabhara meM 'amAri' kI ghoSaNA karavAI, usa dina ko 'ahiMsA divasa' ke rUpa meM manAyA jAtA thaa| 27 gAMvoM ne bhI Apake pravacanoM kA lAbha liyA thaa| aisA choTe bar3e kaI rajavAr3oM meM amuka tithiyoM para ahiMsA pAlana kI ghoSaNAe~ huI thiiN| Apako saMvat 1978 meM 'pravartinI pada' pradAna kiyA gayA thaa| saM. 2000 se 2007 taka Apa indaura meM sthiravAsa rhiiN| aura vahIM 2007 kArtika zuklA 11 ko kucha samaya ke anazana pUrvaka deha tyAga kiyaa| ApakI pAMca gurU bahaneM thIM- zrI dolAjI, zrI mANakajI, zrI jar3AvakaMvarajI (saMsArapakSIya mAtA) zrI ratanakaMvarajI aura zrI gendaajii| zrI jaDAvakaMvarajI ko 11 dina kA, zrI ratanakuMvarajI ko 5 dina kA aura zrI geMdAjI ma. ko 22 dina kA saMthArA AyA thaa| ApakI 14 ziSyAe~ aura 20 praziSyAe~ Apake sAnnidhya meM dIkSita huI thiiN| bar3I ziSyA gulAbakuMvarajI saM. 1954 meM dIkSita huI, unhoMne hI dina ke anazana se deha tyAga kiyaa| dUsarI ziSyA rAjakuMvarajI thIM, unakI dIkSA saM. 1958 meM huI, ve pravartinI pada para adhiSThita rhiiN|15 6.5.8.9. zrI daulAMjI (saM. 1946 se pUrva) Apake viSaya meM itanA hI ullekha milatA hai ki ApazrI mAnakuMvarajI kI gurUNI thIM, zrI hIrAMjI ke sAtha 315-316. vahI, pR. 209-15 noTa: pravartinI zrI menakaMvarajI ke ziSyA-paramparA ke liye dekheM-mahAsatI kesaradevI gaurava graMtha khaMDa-3, pR. 338 648
Page #711
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ ApakA atyaMta prema saMbaMdha thA, ataH hIrAMjI daulAMjI kI jor3I prakhyAta thI / daulAMjI kI pAMca ziSyAe~ thIM zrI mAnakaMvarajI, zrI premakaMvarajI, zrI pyArAjI, zrI sirekaMvarajI, zrI pAnakaMvarajI / zrI mAnakaMvarajI kI 11 ziSyAe~ huIM- zrI jar3AvakaMvarajI, zrI choTe menakaMvarajI, zrI sUrajakaMvarajI, zrI pAnakaMvarajI, zrI ratanakaMvarajI, zrI nemAMjI zrI badAmajI, zrI cAMdakaMvarajI, zrI kezarajI, zrI jasakaMvarajI, zrI sajjanakaMvarajI / zrI jar3AvajI kI eka ziSyA dhanakaMvarajI huii| zrI menakaMvarajI kI cAra ziSyAe~ - zrI suganakaMvarajI, zrI rAjakaMvarajI, zrI saNagArAMjI zrI madanakuMvarajI / suganakaMvarajI kI tIna ziSyAe~ - zrI saradArAMjI, zrI gulAbakaMvarajI, zrI haMsakaMvarajI / zrI mAnakuMvarajI kI tRtIya ziSyA zrI sUrajakuMvarajI kI do ziSyAe~ zrI mAnakuMvarajI aura sundarakuMvarajI / zrI sundarakuMvarajI kI ziSyA zrI kezarakuMvarajI huii| zrI mAnakuMvarajI kI AThavIM ziSyA zrI cA~dakaMvarajI kI eka ziSyA zrI jatanakuMvarajI / zrI mAnakaMvarajI kI 11vIM ziSyA pravartinI paMDitA zrI sajjanakuMvarajI thIM / 316 6.5.8.10. pravartinI zrI mANakajI (saM. 1946-82 ) Apa ratalAma ke prakhyAta muNota parivAra kI putravadhu thiiN| vaidhavya ke pazcAt sAsa nAnUbAI, naNaMda premAbAI evaM devara tArAcaMdajI ke sAtha Apane zrI mokhamasiMhajI ma. ke mukhAraviMda se saM. 1946 caitra zu. 11 ko dIkSA aMgIkAra kii| ApakI pUrvajA sAdhviyoM meM zrI hIrAMjI dolAjI Adi se Apako uttarAdhikAra meM jJAna sampannatA prApta huI / hIrAjI daulAjI kI jor3I prakhyAta thI / Apa hIrAjI kI ziSyA thii| zrI mAdhavamunijI ma. ke yuvAcArya pada pradAna ke samaya saM. 1978 meM Apako pravartinI pada pradAna kiyA gayA, parantu kucha varSa bAda saM. 1982 phAlguna zuklA 8 ratalAma meM Apa svargavAsinI ho gii| ApakI cAra ziSyAe~ thIM- zrI bhUrIjI, zrI mehatAbajI, zrI phUlakuMvarajI, zrI shyaamkuNvrjii| zrI bhurIjI kI ziSyA zrI dhanakuMvarajI aura unakI ziSyA zrI sohanakuMvarajI huii| 317 - 6.5.8.11. pravartinI zrI mahatAbakuMvarajI (saM. 1947-85 ) ApakA janma saM. 1939 kuzalagar3ha nivAsI ThAkura dIvAna zrImAn dilIpasiMhajI caupar3A kI caturtha patnI pyArAbAI kI kukSi se huaa| pitA ke dehAnta ke pazcAt mAtA pyArAbAI kA hRdaya saMsAra se virakta ho gyaa| ataH saM. 1947 meM mAtA-putrI dono ne indaura meM zrI ratanakuMvarajI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| mAtA kA nAma premakuMvarajI rakhA gyaa| ATha varSa kI bAlikA sAdhvI veza meM AtmasAdhanA ke mArga para dRr3hatA pUrvaka bar3hane lgii| zAstroM kA gaMbhIra adhyayana kiyaa| Apake kaNTha mAdhurya kI viziSTatA se Apa 'mAlava kokilA' ke nAma se vikhyAta huii| vaktRtva kalA bhI ApakI anUThI thI, Apane kaI AtmAoM ko lakSya-bodha diyA, Atma-sAdhanA ke mArga para gatizIla kiyaa| saM. 1985 caitra zuklA 3 ko lagabhaga 46 varSa kI umra meM indaura meM dehAnta huaa| ApakA svalpajIvana bhI gaurava-garimA se maNDita aura tejodIpta rhaa| ApakI 17 ziSyAe~ aura kaI praziSyAe~ huiiN| ApakI mAtAjI zrI premakuMvarajI kA dehAnta saM. 1999 vaizAkha zu. 2 ko ratalAma meM huA, unakI cAra ziSyAe~ huiiN| 18 6.5.8.12. AryA sUrajakaMvarajI (saM. 1950 ) saMvat 1950 ke AsapAsa zrIsUrajakuMvarajI nAma kI prakhara vyaktitva vAlI sAdhvI huI haiN| vaha apane ko 317. vahI, pR. 222 318-319. vahI, pR. 225 649
Page #712
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa ujjaina zAkhA se saMbaddha mAnatI thiiN| unakI aneka ziSyAe~ huii| mahidapura, jhArDA, soMdhavAr3A ujjaina, vakhatagar3ha, badanAvara Adi kSetroM meM unakA vihAra vizeSa rUpa se hotA thaa| inakI ziSyA pyArAMjI (saM. 1996) pazcAt mohanakuMvarajI (saM. 1996) unakI kaMcanakaMvarajI (saM. 2021) ziSyA huii|319 6.5.8.13. zrI nAnUjI (saM. 1953) Apa dhariyAvada grAma kI nivAsinI, hummar3a digambara parivAra kI thiiN| saM. 1953 caitra zuklA 13 ko dhariyAvada meM dIkSA huii| Apa zAnta svabhAva kI AtmasAdhikA thii| zrI premakuMvarajI mahArAja kI Apa ziSyA thiiN|320 6.5.8.14. zrI phUlakaMvarajI (saM. 1954) Apa bar3e menakuMvarajI kI dvitIya ziSyA thiiN| khAcaroda ke samIpa dhAnAsutA grAma ApakA nivAsa sthAna thaa| saM. 1954 meM Apane dIkSA aMgIkAra kI thii| Apa atyaMta nirbhIka svabhAva kI evaM zAnta prakRti kI thiiN| zivagar3ha (ratalAma) cAturmAsa meM Apa chaMda-stotra Adi kA pATha kara rahIM thIM, eka sarpa vahAM AyA aura cupacApa stotra pATha zravaNa karane lagA, stotra sunakara vaha calA gayA, satIjI vahIM baiThI rhiiN| dUsare dina bhI sarpa AyA aise nitya sarpa AtA aura stotra sunakara calA jAtA, eka dina Apa teja bukhAra ke kAraNa stotra nahIM sunA pAyI, dUsarI satiyA~ Darane lage unhoMne sarpa ko Ane se manA kara diyA taba se vaha adRzya ho gayA, aMta meM saM. 2001 se Apa 30 dina ke saMthAre ke sAtha svargavAsinI huii| ApakI do ziSyAe~ huIM, unameM eka kA nAmollekha hai-zrI maanNkvrjii|321 6.5.8.15. zrI ratanakuMvarajI (saM. 1954) Apa ratalAma nivAsInI, zrImAn ghAsIrAmajI muNota kI dharmapatnI thiiN| saM. 1954 meM apane putraratna zrI vRddhicandajI ke sAtha dIkSA grahaNa kI thI Apa zrI vAlhIjI kI ziSyA thIM, bar3I tapasvinI sAdhvI thIM, dIrgha tapasyAe~ bhI kI thiiN| pAMca dina ke anazana pUrvaka Apane deha tyAga kiyaa| svargavAsa kI tithi jJAta nahIM hai|322 6.5.8.16. zrI campAjI (saM. 1958) Apa akodar3A grAma kI nivAsinI thiiN| vahIM saM. 1958 jyeSTha zuklA 11 ko ApakI dIkSA huii| Apa tapasvinI thIM, 21 yA 22 mAsakhamaNa tathA anya kaI phuTakara tapasyAe~ kI, Apa zrI premakuMvarajI kI ziSyA thiiN|323 6.5.8.17. pravartinI zrI TIbUjI (saM. 1959-2001) ApakA janma ratalAma nivAsI zrI mANikacaMdajI surAnA kI dharmapatnI hIrAbAI kI kukSi se huA, tathA vivAha pilodA ke prasiddha evaM samRddha gharAne meM hphaa| kucha hI samaya pazcAt pati bAlacaMdajI ne apanI mAtA ke bahakAve meM Akara ApakA parityAga kara diyaa| Apane saM. 1959 meM zrI lacchIjI kI ziSyA zrI sirekuMvarajI ke pAsa 18 320. vahI, pR. 226 321-322. vahI, pR. 215 323. vahI. pR. 227 650
Page #713
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ varSa kI Ayu meM dIkSA grahaNa kI, aura viziSTa jJAnAbhyAsa kiyaa| pravacana kalA meM bhI Apa paTu thIM, rAha calatA vyakti bhI ApakI manamohaka vANI se AkarSita hokara pravacana meM baiTha jAtA thA, Apane dakSiNa pradeza meM vicaraNa karake bhI dharma kA khaba pracAra-prasAra kiyaa| Apa vinIta, vyavahAra kuzala, nirbhIka va spaSTavaktA thiiN| saM. 1978 meM Apako pravartinI pada para adhiSThita kiyA gayA thaa| vi. saM. 2001 pauSa kRSNA 8 ko ratalAma meM anazana pUrvaka svargavAsinI huiiN| ApakI ATha ziSyAe~ huiiN|324 6.5.8.18. pravartinI zrI rAjakuMvarajI (saM. 1960 ke bAda - ) ___ ApakA janma jAvarA meM pitA mUlacaMdajI evaM mAtA dhApIbAI ke yahA~ huaa| vivAha ke bAda pati kA svargavAsa ho jAne para zrI TIbUjI ma. ke upadeza se pravrajyA aMgIkAra kii| Apa vicArazIlA evaM kriyAniSTha sAdhvI thiiN| zrI TIbUjI ma. ke svargavAsa ke pazcAt saM. 2001 meM Apako caturvidha saMgha ne pravartinI pada pradAna kiyaa| kucha varSa isa pada para rahakara ratalAma meM saMthArA sahita svarga-prasthAna kara giiN| ApakI tIna ziSyAe~ thIM-zrI zrRMgArakuMvarajI (sarasI), zrI gulAbakuMvarajI (thAMdalA), sevAbhAvinI vyAkhyAtrI zrI kesrkuNvrjii| zrI gulAbakuMvarajI kI zrI sajjanakuMvarajI tathA kesarakuMvarajI kI zrI dilasukhakuMvarajI, zrI gulAbakuMvarajI, zrI pramodakuMvarajI ye tIna ziSyAe~ haiN|25 6.5.8.19. zrI pAnakuMvarajI (saM. 1960- ) ___Apa jhAlAvAr3a chAvanI kI nivAsinI thIM, vivAha ke kucha samaya bAda pati viyoga ho jAne para saM. 1960 caitra zuklA 5 ko 14 varSa kI Ayu meM pravartinI zrI mahatAbakuMvarajI ke pAsa dIkSA grahaNa kii| Apa vyAkhyAtrI aura dharma pracArikA thiiN| ApakI tIna ziSyAe~ haIM- (1) zrI tejakaMvarajI - jhAloda nivAsanI, tIsa varSa kI umra meM saM. 1967 mAgha zuklA 6 ko vakhatagar3ha meM dIkSA lI, ye tapasvinI thiiN| (2) zrI gulAbakaMvarajI -getA-hAr3otI nivAsinI, 35 varSa kI Ayu meM saM. 1983 kArtika kRSNA 13 budhavAra ko diikssaa| (3) zrI jorAvarakuMvarajI -sAyapurA nivAsinI, saM. 2002 ujjaina meM mAgha zuklA 5 budhavAra ko dIkSA, ye tapasvinI thiiN| ina sabakA svargavAsa ho cukA hai|326 6.5.8.20. zrI haMsakuMvarajI (saM. 1961 - ) Apa rANApura jhAbuA grAma nivAsinI thIM, saM. 1961 jyeSTha zu. 6 ko pravartinI zrI mahatAbAMjI ke pAsa dIkSA huI, ApakI tIna ziSyAe~ huIM- (1) zrI gulAbakuMvarajI - sthAna caDavAlA, 35 varSa kI Ayu meM saM. 1966 meM diikssaa| (2) zrI dhanakuMvarajI - sthAna karajU, dIkSA saM. 1968 kArtika zuklA 11, (3) zrI ummedakuMvarajI - sthAna lAMbyA, dIkSA saM. 1971 mAgha zuklA 5, inakI do ziSyAe~ huI-zrI saubhAgya kuMvarajI, zrI jtnkuNvrjii|327 6.5.8.21. zrI suganakuMvarajI (saM. 1964- ) Apa mAna.rola-hAr3otI nivAsinI thiiN| bAlyavaya meM avivAhita avasthA meM saM. 1964 mAgha zuklA 5 mAMgarola 324. (ka) vahI, pR. 232, (kha) zrI kesaradevI gaurava graMtha, khaMDa 3, pR. 343 325. vahI, pR. 233 326-327. vahI, pR. 227 651
Page #714
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa meM pravartinI zrI mahatAbakuMvarajI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| Apa bhajanAnandI thiiN| ApakI do ziSyAe~ huIM- (1) zrI menakaMvarajI - sthAna kATapAr3I (dakSiNa), 15 varSa kI umra meM saM. 2001 mAgha zuklA 5 ko khAcaroda meM diikssaa| (2) zrI kauzalyAjI-Apa mainakuMvarajI kI laghu bhaginI haiN| 14 varSa kI Ayu meM saM. 2005 kArtika zuklA 4 zukravAra ko dIkSA huii| Apa donoM vyAkhyAtrI haiM tAttvika saiddhAntika viSayoM kI acchI jJAtA haiN|328 6.5.8.22. zrI sUryakuMvarajI (saM. 1950- ) Apa tAla-mevAr3a ke mehatA parivAra se thiiN| saM. 1965 kArtika zuklA 12 ko tAla meM pravartinI zrI mehatAbakuMvarajI ke pAsa dIkSA grahaNa kii|29 6.5.8.23. zrI mAnakuMvarajI (saM. 1965- ) Apa bhI tAla grAma ke zrI khUbacaMdajI bharagaTa kI suputrI thIM, saM. 1965 mRgazira kRSNA 4 ko zrI laujAMjI ke sAtha gaGga.dhAra meM dIkSita huiiN| Apa donoM pravartinI zrI mehatAbakuMvarajI kI ziSyA bniiN|30 6.5.8.24. zrI cA~dakuMvarajI (saM. 1965- 74 ke madhya) __ Apa zivagar3ha nivAsinI thIM, TIbUjI kI ziSyA bniiN| Apa tapasvinI sAdhvI thIM, mAsakSamaNa, 15, kaI aThAiyA~ kii| ratalAma meM saMthArA pUrvaka dehatyAga kiyaa| ApakI tIna ziSyAe~ huiiN| (1) zrIsundarakuMvarajI-sailAnA kI thIM, sailAnA meM dIkSA huI aura ratalAma meM dehAnta huaa| inakI ziSyA suganakuMvarajI (luNAravAlA) (2) sevAbhAvinI zrI bhUrAjI-rAmapurA nivAsinI zujAlapura diikssaa| 6.5.8.25. zrI sUrajakuMvarajI (saM. 1965-2023) ratalAma nivAsI zrI kesarImalajI saMcetI kI dharmapatnI zrI cA~dabAI kI kukSi se saM. 1953 meM ApakA janma huA thaa| bAlyavaya meM hI sagAI ke baMdhana ko chor3akara Apa 13 varSa kI avivAhita vaya meM apanI mAtA ke sAtha zrI nandalAlajI ma. ke mukhAravinda se saM. 1965 meM dIkSA grahaNa kii| Apa zAstra jJAtA, dharma prabhAvikA mahAsatI thIM, dUra-dUra taka vicaraNa kara dharma kA pracAra kiyaa| ApakI chaha ziSyAe~ huii| kucha varSa Apa khAcaroda meM sthiravAsinI rahIM, vahIM saM. 2023 meM samAdhi pUrvaka deha tyAga kiyaa|32 6.5.8.26. zrI dAkhAMjI (saM. 1965-2024) nimAr3a ke simaror3ha grAma ke zrI vakhtAvaramalajI kI dharmapatnI zrI hemabAI kI kukSi se saM. 1942 meM ApakA janma huaa| saM. 1965 meM zrI menakaMvarajI kI ziSyA zrI rAjakuMvarajI ke pAsa Apane saMyama grahaNa kiyaa| Apake 328. vahI, pR. 228 329-330. vahI, pR. 228 331. vahI, pR. 233 332. vahI, pR. 217 652
Page #715
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ pAsa stoka jJAna kA bhaMDAra thA, pravacana nahIM karane para bhI dharmakathAe~ sunAne kA DhaMga bar3A sundara thaa| sIkhane-sIkhAne meM sadA agraNI rahatI thiiN| saM. 2024 poSa kR. 13 ko saMthArA sahita Apane svarga-prasthAna kiyaa|33 6.5.8.27. pravartinI zrI cAMdakaMvarajI (saM. 1966) ApakA janma 'chatrI baramAvala' nivAsI zrI gaMgArAmajI pIpAr3A aura mAtA ghIsIbAI ke yahAM huaa| ratalAma nivAsI zrI rAmalAlajI bAphanA kI mAtA mainAbAI ApakI pAlaka mAtA thiiN| pravartinI zrI mahatAbakuMvarajI ma. ne alpa Ayu meM hI Apako dIkSA de dI thii| ApakI dIkSA saM. 1966 phAlguna kRSNA 5 ko ratalAma meM huii| dIkSA ke pazcAt Apane 25 AgamoM kA gahana adhyayana kiyaa| Apa hiMdI, gujarAtI, UrdU, saMskRta, prAkRta Adi bhASAoM kI jJAtA thiiN| ApakI pravacana zailI bhI sundara AkarSaka evaM parimArjita thii|34 ApakI tIna ziSyAe~ huIM-zrI madanakuMvarajI, zrI zAMtikuMvarajI, zrI gumaankuNvrjii|15 6.5.8.28. zrI motAjI (saM. 1968- ) __ Apa nimboda nivAsinI thIM, saM. 1968 vaizAkha zuklA 11 ko zrI premakuMvarajI ke pAsa dIkSita huiiN|36 6.5.8.29. zrI sundarakaMvarajI (saM. 1968- 2003) ApakA janma kuzalagar3ha evaM sasurAla khavAsA ke vAgarecA parivAra meM thA, pativiyoga ke pazcAt paMcavarSIya putra kI mamatA ko chor3akara saM. 1968 pauSa kRSNA 8 ko lagabhaga 25 varSa kI Ayu meM khavAsA meM dIkSA aMgIkAra kI, Apa pravartinI zrI mehatAbakaMvarajI kI ziSyA bniiN| Apa mahAna tapasvinI thiiN| 24 yA 25 mAsakSamaNa tathA aura bhI anaginata tapasyAe~ kii| saM. 2003 thAMdalA meM saMthArA pUrvaka dehatyAga kiyaa| ApakI tIna ziSyAe~ huIM-vyAkhyAnI zrI phUlakuMvarajI, zrI sarasakuMvarajI tathA zrI diipkuNvrjii|17 6.5.8.30. zrI rAjakuMvarajI (saM. 1969- ) ___ ApakA janmasthAna kuzalagar3ha meM thA, 28 varSa kI Ayu meM pativiyoga ke pazcAt saM. 1969 mRgazira kRSNA 1 somavAra thAMdalA meM Apane dIkSA grahaNa kI, Apa pravartinI zrI mahatAbAMjI kI ziSyA bniiN| Apa zAMtaprakRti kI kSamAzIlA mahAsatI thiiN|338 6.5.8.31. zrI gulAbakuMvarajI (saM. 1969-2000) peTalAvada nivAsI zrI mIyAcaMdajI cANodiyA kI Apa kanyA thiiN| vivAha ke pazcAt akasmAt pati viyoga ho jAne para Apane zrI menakaMvarajI ma. kI preraNA se saM. 1969 meM dIkSA grahaNa kii| ApakI jJAnArAdhanA utkRSTa 333. vahI, pR. 219 334. vahI, pR. 291 335. mahAsatI cAMda smRti graMtha, pramukha saMpAdikA-sAdhvI sumanaprabhA 336. zrImad dharmadAsa va unakI mAlava-paramparA, pR. 227 337. vahI. pR. 228 338. vahI, pR. 229 653
Page #716
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa thI, pravacana va dharmapreraNA dene meM kuzala thiiN| ApakI preraNA se zrI mANakamunijI ma. ne dIkSA grahaNa kI thI, zrI geMdakuMvarajI Adi parivAra ke pAMca sadasya Apase prerita hokara hI cAritra ke mArga para agrasara hue the| saM. 2000 indaura meM Apa svargavAsinI huiiN| 339 6.5.8.32. zrI kezarajI (saM. 1972- ) Apa Daga grAma kI nivAsinI thIM, pativiyoga ke pazcAt 40 varSa kI umra meM saM. 1972 pauSa zuklA 10 ko jhAlAvar3a meM dIkSA grahaNa kii| Apa bhadra pariNAmI thiiN| Apake sAtha hI ujjaina ke bhaTevarA parivAra kI zrI najarakaMvarajI tathA indaura kI zrI kastUrAMjI kI bhI dIkSA huii| Apa tInoM pravartinI zrI mehatAbakaMvarajI kI ziSyA thiiN| kastUrAMjI kI 4 ziSyAe~ huI- zrI kaMcanajI (Daga), zrI sUrajakuMvarajI (Daga), zrI sUrajakuMvarajI (Agara) zrI choTe kesarajI ( Agara) 340 6.5.8.33. zrI tejakuMvarajI (saM. 1970-74 ke madhya ) Apa zrI TIbUjI ma. kI tRtIya ziSyA thiiN| ApakI do ziSyAe~ - zrI tArAkuMvarajI aura zrI suMdarakuMvarajI (dkssinn)| zrI tArAkuMvarajI kI eka ziSyA zrI suMdarakuMvarajI (dakSiNa) huiiN| 341 6.5.8.34. zrI kesarakuMvarajI (saM. 1974-2013 ) ApakA janma paMcer3a grAma ( ma.pra.) meM pitA karamacandajI navalakhA va mAtA nAthIbAI ke yahAM huA / vivAha paMcer3a meM hI rikhabacaMdajI ke sAtha huaa| unase eka kanyA gulAbabAI kA janma huA, yogya vaya meM usakA vivAha kiyA, kiMtu kucha kAla bAda hI putrI vidhavA ho gaI, mAtA ko AghAta lagA / zrI TIbUjI ma. ke upadeza se prerita hokara mAtA-putrI donoM ne saM. 1974 jyeSTha zuklA 9 ko paMcer3a meM hI dIkSA aMgIkAra kii| Apa bhadrapariNAmI va tapasvinI thiiN| ATha, nau, unnIsa Adi tapasyA bhI kI thii| saM. 2013 kArtika zuklA 2 ko tAla meM saMthAre ke sAtha dehatyAga kiyaa| 342 6.5.8.35. pravartinI zrI gulAbakaMvarajI (saM. 1974 - ) Apa zrI kesarakuMvarajI kI suputrI thIM, aura paMcer3a vAlA mahArAja ke nAma se prasiddha thiiN| palasor3A ke ghAsI lAlajI surANA ke sAtha ApakA vivAha huaa| asamaya meM vaidhavya dazA se kalAnta mana hokara Apane saMyama kA zaraNa grahaNa kiyaa| mAtA ke sAtha hI zrI TIbUjI ke pAsa pravrajyA aMgIkArakI / zrI rAjakuMvarajI mahArAja ke svargavAsa ke pazcAt Apako pravartinI pada prApta huaa| ApakI tIna ziSyAe~ huI- zrI suMdarajI, zrI nAnUjI, zrI cAMdakuMvarajI | zrI sundarajI aura nAnUjI kA dehAnta ho gayA / 343 339. vahI, pR. 218 340 vahI, pR. 229 341. vahI, pR. 234 342. vahI, pR. 234 343. vahI, pR. 295 654
Page #717
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.5.8.36. zrI gulAbakuMvarajI (saM. 1974 se 84 ke madhya dIkSita) __ Apa zrI TIbUjI kI chaThI ziSyA thiiN| Apa khAcaroda nivAsinI thiiN| pati kA nAma zrI pannAlAlajI lor3hA thA, unake svargavAsa ke bAda Apane dIkSA grahaNa kii| ujjaina meM ApakA svargavAsa huaa| ApakI eka ziSyA thIM-zrI vallabhakuMvarajI, inakA janma thAMdalA ke gAdiyA parivAra meM huA aura vivAha lor3hA parivAra meN| pati kI vidyamAnatA meM hI saM. 1985 meM dIkSA lI aura ratalAma meM dehatyAga kiyaa|344 6.5.8.37. zrI acarajakuMvarajI (saM. 1976- ) Apa jayapura nivAsinI thiiN| vi. saM. 1976 mAgha kRSNA 11 ko 24 varSa kI umra meM prava. zrI. mahetAbakuMvarajI ke pAsa dIkSA grhnnkii| Apa tapasvinI sAdhvI thiiN|345 zrI bar3e vallabhakuMvarajI-jodhapura nivAsanI, ApakI dIkSA saM. 1977 phAlguna zuklA 10 ko huI, Apa vyAkhyAnI thiiN| zrI choTevallabhakaMvarajI-Apa bhI jodhapura kI thIM, saM. 1978 mRgazira kRSNA 5 ko dIkSita huI, Apa sevAbhAvinI vyAkhyAnI sAdhvI thiiN| donoM hI pravartinI mehatAbakuMvarajI kI ziSyA thiiN|346 6.5.8.38. zrI AnandakuMvarajI (saM. 1980- ) Apa jodhapura nivAsI jATa lakSmaNasiMhajI aura svarUpAbAI kI kanyA thiiN| nau varSa kI avivAhita vaya meM lImar3I -paMcamahAla meM saM. 1980 mRgazira pUrNimA ko zrI premakuMvarajI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| Apa bar3I tejasvinI vaktRtvakalA meM niSNAta sAdhvI thIM, parantu alpAyu meM hI Apa svargastha ho giiN|347. 6.5.8.39. zrI kundanakuMvarajI (saM. 1981- svargastha) __ ApakA janma bAMsavAr3A-rAjasthAna ke zrI kastUracaMdajI nagAvata kI dharmapatnI zrI cunnIbAI kI kukSi se huA, tathA vivAha 'bAjanA' grAma ke nAhara parivAra meM huaa| pativiyoga ke pazcAt 24 varSa kI Ayu meM saM. 1981 caitra zuklA 10 ko pravartinI zrI mehatAbakuMvarajI ke pAsa dIkSA grhnnkii| Apa sevAbhAvinI sAdhvI thiiN|348 6.5.8.40. zrI sAgarakuMvarajI (saM. 1981 se 84 madhya ) Apa sukher3A nivAsinI thIM, cAra putroM ko chor3akara pravartinI zrI mehatAbakuMvarajI ke pAsa saM. 1981 se 84 ke madhya dIkSA aMgIkAra kii|349 6.5.8.41. zrI sundarakuMvarajI (saM. 1984-2023) ApakA janma ujjaina jile meM pitA jhumbaralAlajI va mAtA mainAbAI ke yahAM huaa| pati zrI maujIlAlajI jaina the, unake dehAvasAna ke pazcAt saM. 1984 mRgazira kRSNA 7 ko thAMdalA meM zrI gulAbakaMvarajI 'paMcer3a' ke pAsa 344. vahI, pR. 234 345. vahI, pR. 229 346. vahI, pR. 229 347. vahI, pR. 227 348. vahI, pR. 229 349. vahI, pR. 230 655
Page #718
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa dIkSA grhnnkii| ApakI preraNA se Apake do bhAI bhI dIkSita hue jo kramazaH paMDita zrI nagInacandrajI ma. aura priyavaktA zrI vinayacandrajI ma. ke nAma se prasiddhi prApta hue| ApameM vaiyAvRtya kA utkRSTa guNa thA, binA bhedabhAva ke Apa sabakI sevA meM tallIna rhtiiN| saM. 2023 meM khAnadeza ke kisI grAma meM ApakA svargavAsa huaa|350 6.5.8.42. zrI yazakuMvarajI (saM. 1984-svargastha) Apa pravartinI zrI mehatAbakuMvarajI kI 17 ziSyAoM meM sabase choTI ziSyA thiiN| ApakA janma devAsa tathA sasurAla ujjaina meM thaa| pativiyoga ke pazcAt saM. 1984 caitra kRSNA 11 ko dIkSA aMgIkAra kii|1 6.5.8.43. zrI sajjanakuMvarajI (saM. 1986-2025) ratalAma nivAsI zrI saubhAgyamalajI muNota Apake pitA, tapasvinI sAdhvI zrI ratanakuMvarajI dAdI aura zrI vRddhicaMdajI ma. cAcA the| laghuvaya meM hI saM. 1986 meM zrI menakuMvarajI ma. kI ziSyA ke rUpa meM Apane dIkSA grahaNa kii| ApakA saiddhAntika jJAna acchA thA, adhikAMza samaya zAstra-svAdhyAya meM vyatIta karatI thiiN| dharmakathA dvArA logoM meM saMskAroM kA nirmANa karane meM bhI Apa kuzala thiiN| rUgNatA ke kAraNa Apa aMtima dinoM ratalAma meM sthiravAsinI rahIM, saM. 2025 meM vahIM samAdhi pUrvaka divaMgata huiiN|352 6.5.8.44. pravartinI zrI sajjanakuMvarajI ApakA janma 'jAvarA' ke rAMkA parivAra meM huaa| alpAyu meM hI Apane pravrajyA aMgIkAra kI, Apa zrI mAnakuMvarajI kI ziSyA bniiN| dIkSA ke pazcAt Apane dhArmika saiddhAntika jJAna acchA upArjana kiyaa| Apake hastAkSara bar3e sundara the| Apane mAlavA, mevAr3a, mAravAr3a, paMjAba, jammU, dillI, mahArASTra Adi dUra-dUra ke kSetroM meM jAkara dharma kI prabhAvanA kii| ApakI bAraha ziSyAe~ huIM- zrI TIbUjI (ratalAma), zrI campAkuMvarajI (ujjaina), zrI puSpakuMvarajI (dakSiNa) zrI chaganakuMvarajI (ratalAma), zrI sumatikuMvarajI, zrI tejakuMvarajI, zrI lalitaprabhAjI ema. e. pI.eca.DI., tapasvinI zrI zIlakuMvarajI, zrI ramaNikakuMvarajI, zrI lalitaprabhAjI kI ziSyA vizvajyotijI (ema. e.) AdarzajyotijI tathA zrI puSpakuMvarajI kI ziSyA kIrtisudhAjI haiN|353 6.5.8.45. zrI kesarakuMvarajI Apa zrI rAjakuMvarajI kI dvitIya ziSyA thiiN| Apa jAvarA nivAsinI thIM, bharA-pUrA parivAra chor3akara pati kI vidyamAnatA meM hI Apa pravarjita ho giiN| Apa bar3I sevAbhAvinI thIM, vyAkhyAna ke mAdhyama se janatA meM dharma preraNA bhI acchI jAgRta kii| ApakI tIna ziSyA-praziSyAe~ haiN| (1) zrI dilasukhakuMvarajI (jAlanAvAle) dIkSA saM. 1993 mRgazira kR. 5 (2) zrI gulAbakuMvarajI (ratalAma vAle) dIkSA saM. 2010 mRgazira zuklA 10 (3) zrI pramodakuMvarajI (limar3I) dIkSA saM. 2029 ratalAma meN|54 350. vahI, pR. 235 354. vahI, pR. 296 351. vahI, pR. 229 352. vahI, pR. 218 353. vahI, pR. 293 656
Page #719
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.5.8.46. zrI sampatakuMvarajI (saM. 1988-2028 ) ApakA janma thAMdalA nivAsI sAgaramalajI botharA va mAtA maNIbAI ke yahAM huA, saM. 1988 phAlguna mAsa meM pravartinI zrI TIbUjI ke pAsa dIkSA grahaNa kii| dIkSA se pUrva Apane apanA eka makAna thAMdalA saMgha ko arpita kiyA thaa| Apa sarala prakRti kI sAdhvI thIM, saM. 2028 ratalAma meM ApakA dehAnta huA | 5 6.5.8.47. zrI sohanakuMvarajI (saM. 1990-2017 ) bar3anagara ke samIpastha grAma meM pitA nandarAma va mAtA mainAbAI ke yahAM ApakA janma huaa| ApakI dIkSA saM. 1990 vaizAkha zukalA meM 'karahI' (nimAr3a) meM huii| dIkSA pUrva Apane pUjyapAda tArAcandrajI mahArAja sejIvana paryanta krodha na karane kA pratyAkhyAna liyA, aura use jiMdagI aMtima pala taka nibhAyA, Apa kisI ke sAtha kabhI U~ce svara se nahIM bolIM ataH Apa 'kSamAmUrti' ke nAma se prasiddha huiiN| saM. 2017 vaizAkha meM cikhalavAr3a aura mAlegAMva ke madhya mAlaTraka se durghaTanAgrasta hokara chaha ghaMTe ke saMthAre ke sAtha Apa svargavAsinI huiiN| 356 6.5.8.48. zrI rAmakuMvarajI (saM. 1992 - svargastha ) Apa zrI TIbUjI ma. kI laghu ziSyA thiiN| dabAr3I nivAsinI thiiN| gRhavAsa meM zrAvikA vratoM kA suMdara pAlana kiyaa| saM. 1992 meM paMDita zrI sUryamunijI ke mukhAravinda se 'dabAr3I' meM dIkSA lii| Apane dhAra ke samIpa nAgadA grAma meM saMthArA pUrvaka samAdhi maraNa kiyaa| 357 6.5.8.49. zrI gulAbakuMvarajI (saM. 1993 ke lagabhaga ) ApakA janma sailAnA ke samIpa zivagar3ha grAma meM huA, tathA vivAha thAMdalA ke prakhyAta zAhajI kuTumba meM zrI khumANasiMhajI ke sAtha huA thaa| pativiyoga ke pazcAt zrI TIbUjI mahArAja kI praziSyA ke rUpa meM dIkSA aMgIkAra kii| Apa prasiddha suzrAvaka ratanalAlajI DosI kI bahina thiiN| Apa bhadra pariNAmI thIM, ApakI eka ziSyA zrI sajjanakuMvarajI (yevalA vAle) haiM, unakI dIkSA saM. 1993 mRgazira kRSNA 5 ko huii| Apa ratalAma meM kaI varSoM taka sthiravAsinI rhiiN| 1358 6.5.8.50. zrI AnandakuMvarajI ( 2029) Apa nAgadA (dhAra) ke nAhara parivAra kI putrI thI, vivAha mulathAna meM huA thA, pati viyoga ke pazcAt pravartinI zrI rAjakuMvarajI ke pAsa dIkSA lii| saM. 2029 indaura meM samAdhipUrvaka dehatyAga kiyaa| 359 - 6.5.8.51. zrI mainAkuMvarajI (saM. 2001-62 ) Apa mAtA vRddhibAI aura pitA lAlacaMdajI khAcaroda nivAsI kI suputrI thiiN| Apake parivAra meM mAtA-pitA bahina kauzalyAkuMvarajI ( mAlavasiMhanI) bhrAtA pU. zrI mAnamunijI evaM pU. zrI kAna munijI Adi sabhI sadasyoM ne 355. vahI, pR. 234 356. vahI, pR. 236 358. vahI, pR. 295 357. vahI, pR. 235 359. vahI, pR. 219 657
Page #720
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa saMvat 2001 ko khAcaroda meM dIkSA grahaNa kii| Apa atyaMta uccakoTi kI zAstrajJA, vinayavAna aura apramatta saMyamI thiiN| aMtima samaya 21 dina kA upavAsa aura 37 dina saMthArA kula 58 dina anazana ke sAtha badanAvara (ma. pra. ) mR. zu. 13 ko samAdhimaraNa ko prApta huiiN| Apa AcArya umezamunijI kI AjJAnuvartinI sAdhvI thIM, ApakI revatIjI Adi kaI ziSyAe~ haiN| 360 6.5.8.52. zrI geMdakuMvarajI (saM. 2003-2027 ) Apa byAvarA ke nikaTa chApIher3A ke nivAsI zrI ratanalAlajI kI putrI thIM, ApakA vivAha Agara nivAsI purAlAlajI bAlavecA se huA, Apake do putra aura eka putrI huii| pativiyoga ke pazcAt Apane bar3e putra ko saM. 1996 meM dIkSA dilAI, tatpazcAt svayaM, cA~dabAI (bahina kI putrI) aura kamalAbAI (putrI) tInoM ne katavArA grAma meM saM. 2003 vaizAkha zuklA 11 ko dIkSA aMgIkAra kii| Apake donoM putra zrI surendramuni zrI rUpendramuni ke nAma se tathA putriyA~ cA~dakaMvarajI aura kamalAkuMvarajI ke nAma se prakhyAta hai| saM. 2027 indaura meM saMthAre ke sAtha Apa svargavAsinI huIM | 361 6.5.8.52. mAlavA zAjApura zAkhA kI anya zramaNiyA~ : AcArya dharmadAsajI mahArAja kI mAlavA - paramparA kI eka zAkhA jo munizrI gaMgArAmajI kI paramparA hai vaha zAjApura zAkhA ke nAma se jAnI jAtI hai, pUjya gaMgArAmajI ke ziSya zrI jJAnacandrajI mahArAja ke AThaveM ziSya muni zrI maganalAlajI mAravAr3a meM vicaraNa karane lage ataH unakA saMgha 'jJAnagaccha' ke nAma se prasiddha huaa| 302 jJAnagaccha paramparA ke viziSTa bahuzruta saMta muni samarathamalajI, zrI campAlAlajI mahArAja hue, vartamAna meM zrI prakAzacandajI ma., Adi AgamajJa va kriyAniSTha saMta haiN| inakI mUla zramaNiyA~ kaunasI thIM, yaha jJAta nahIM huA, aisA ullekha hai ki mahAsatI zrI nandakaMvarajI evaM unakI sAdhviyA~ jar3AvakuMvarajI, zrI gulAbakuMvarajI Adi pahale sAdhumArgI paramparA meM thIM, kiMtu zrI samarthamalajI ma. ke bahuta samaya taka khIMcana meM rahane tathA adhyayana adhyApana kI nikaTatA ke kAraNa sAdhviyoM kI AsthA unameM ho gaI, saMvat 2025 meM AcArya zrI nAneza ke zAsana kAla meM vicAra bheda ke kAraNa jaba paMDita samarthamalajI mahArAja se saMbaMdha viccheda huA to yaha sAdhvI maMDala bhI unake sAtha hI pUrNa rUpa se jur3a gayA jo Aja bhI unhIM kI AjJA meM vicaraNa kara rahA hai| 363 6.5.8.53. mahAsatI zrI nandakaMvarajI (saM. 1910 ke pazcAt 35 ) ApakA janma bIkAnera nivAsI pannAlAlajI pUMgaliyA kI dharmapatnI mainAbAI kI kukSi se huaa| bIkAnera ke hI gaMbhIramalajI surANA ke sAtha ApakA vivAha huA, ekabAra hare cane meM kaI laTeM dekhakara ApakA mana anukaMpA se bhara gayA, aura Age se hare cane kA zAka svayaM na khAne kI pratijJA kI va pati ko bhI hare cane na khAne kA anunaya kiyaa| gaMbhIramalajI ne vyaMgya karate hue kahA- sAdhvI banakara upadeza do to asara pdd'e| yaha vacana naMdakaMvara 360. jaina prakAza, disaMbara 2005, pR. 46 361. vahI, pR. 220 362. sthA. jaina paraMparA kA itihAsa, pR. 402 363. sAdhumArgI kI pAvana saritA, pR. 339 658
Page #721
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ ko tIra kI taraha asarakAraka huA, turaMta bolI - 'Aja se Apa mere bhAI maiM ApakI bahana, aba to maiM sAdhvI banakara apanI AtmA kA kalyANa karUMgI, aura sabako satpatha dikhaauuNgii|' unake isa nizcaya ko sunakara sabhI hataprabha raha gaye, sabane bahuta samajhAyA kiMtu naMdakaMvarajI to vairAgya ke pragAr3ha raMga meM raMga cukI thiiN| unhoMne indaura meM zrI dharmadAsajI mahArAja ke saMpradAya kI mahAsatI zrI rAyakuMvarajI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kI, dIkSA ke pazcAt sabhI zAstroM kA gahana adhyayana kiyaa| ___ apane zuddha saMyama evaM prabhAvazAlI pravacana kI gaharI chApa jamAtI huI saM. 1927 meM Apa jodhapura cAturmAsa ke liye pdhaarii| ApakI AkarSaka pravacanazailI ko zravaNa karane ke liye hajAroM kI saMkhyA meM loga ekatrita hote, ekabAra jodhapura ke dIvAna sAhaba bhI rAjasI ThATha ke sAtha vyAkhyAna meM aaye| unhoMne calate hue socA yadi satIjI mujhe kucha tyAga karane ko kaheMgI to maiM 'kaTTha' kA tyAga kara duuNgaa| vyAkhyAna samApta ho gayA to dIvAnajI calane ko mur3e, itane meM hI satIjI ne AvAja lagAI 'dIvAnajI! vamana ko vApasa cATate ho?' dIvAnajI ne pUchA 'kaisA vamana?' satIjI ne kahA ghara se kyA soca kara nikale the aura pratyAkhyAna kiye binA hI jA rahe ho? yaha vamana cATane ke bArAbara nahIM hai kyA? dIvAnajI Azcarya cakita natamastaka ho caraNoM meM dUra se sira navAkara khar3e ho gye| hRdaya kamala khila utthaa| bAta saccI thii| zraddhA baiTha gyii| phira kyA thA, dIvAna sAhaba to vyAkhyAna meM Ate hI the| anya loga bhI atyanta utsAha ke sAtha nitya Ane lage va AdhyAtmika jJAna-gaMgA kA rasapAna karane lge| saM. 1935 meM mahAsatI naMdakaMvarajI kA avasAna huaa| ApakI ziSyAoM kA vizAla parivAra zrI naMdakuMvarajI kI sampradAya ke nAma se prasiddha hai| 64 vartamAna meM isa saMgha meM 424 sAdhviyA~ haiN| inameM kaI sAdhviyA~ AgamajJA, tattvarasikA tathA viziSTa vyaktitva saMpannA hai, kiMtu isa saMgha kI sAdhviyoM kA paricaya upalabdha na hone se hama unakA nAmollekha mAtra karake saMtoSa mAna rahe haiN|365 : mahAsatI zrI maganakuMvarajI, zrI sundarakuMvarajI, zrI manISAjI, zrI darzanAjI Adi-6, zrI AnaMdakuMvarajI, zrI kamalezakuMvarajI, zrI sUryaprabhAjI, zrI uSAjI Adi-4, zrI suzIlAjI, zrI viduSIkuMvarajI, zrI nirmalAjI, zrI urmilAjI Adi-5, zrI premakuMvarajI, zrI bhaMvarakuMvarajI, zrI zubhamatIjI, zrI vijayaprabhAjI Adi-16, zrI manoharakuMvarajI, zrI patAsakuMvarajI, paMkajaprabhA, prazAMtajI, madhubAlA, zrI sunItAjI, zrI sAdhanAjI Adi-7, zrI madanakuMvarajI, zrI bhAgyavatIjI, zrI mahendrakumArIjI, zrI jayaprabhAjI Adi-7, zrI kamalAvatIjI, zrI lAbhumatIjI, zrI hemalatAjI, zrI tRptijI Adi-8, zrI sumatikuMvarajI, zrI puSpakuMvarajI, vimalezajI, bhAvanAjI tArAmatIjI Adi-16, zrI chaganakuMvarajI, AratIjI, sUryazobhAjI, prajJAjI, kusumakAntAjI, mohanabAlAjI Adi-8, zrI puSpakuMvarajI, zrI sumanavatIjI, lalitAjI, raMjanAjI Adi-7, zrI premalatAjI, zrI arpitAjI, zrIvarSAjI Adi-4, zrI trizalAkuMvarajI, zrI zAMtAkuMvarajI, zrI caMdanAjI, zrI sAkSIjI Adi-6, zrI maMjulAjI, zrI manitAjI, zrI saumyatAjI, zrI sumitrAjI Adi- 6, zrI kamalezakuMvarajI, zrI sAravaMtIjI, zrI rekhAjI, zrI prekSAjI Adi- 4, zrI candanabAlAjI, zrI nIrUbAlAjI, sapanAjI, zrI kalpanAjI Adi-4, zrI kamalezaprabhAjI, zrI maNiprabhAjI, bhAratIjI Adi-4, zrI snehalatAjI, zrI ratanakuMvarajI, zrI maMjulAjI, zrI surekhAjI Adi-7, zrI vaMdanAjI, zrI upamAjI, zrI sAdhanAjI Adi-3, zrI vinayakuMvarajI, zrI prasannakuMvarajI, caMcalakuMvarajI, jhaNakArakuMvarajI Adi-6, zrI lakSmI 364. lekhaka-zrI motIlAla surAnA, jaina prakAza, 1 mArca 1983, pR. 25 365. samagra jaina cAturmAsa sUcI, 2004 I., khaMDa 1 pR. 64 659
Page #722
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa kuMvarajI, zrI kaMcanakuMvarajI, zrI puSpalatAjI, zrI razmitAjI Adi - 8, zrI sUryakAntAjI, zrI urmilAjI, zrI phUlavatIjI Adi - 6, zrI AzAkuMvarajI, zrIjItakuMvarajI, zrI sUryaprabhAjI, zrI tarUNaprabhAjI Adi - 8, zrI mahendrakuMvarajI, zrI arUNaprabhAjI, zrI sarojabAlAjI, pratibhAjI Adi-6, zrI zakuntalAjI, zrI savitAjI, uSAzrIjI, zrI zreyAjI Adi - 4, zrI lIlAvatIjI, zrI siddhijI, nidhijI, zrI divyAzIjI Adi 4, zrI suzIlAjI, zrI sAdhanAjI, RddhiprabhAjI, zrI pIyUSAjI Adi- 6, zrI prabhAvanAjI, zrI raMjanAjI, zrI suprabhAjI, zrI nirmitAjI Adi - 4, zrI zaziprabhAjI, zrI subodhakuMvarajI, zrI hemaprabhAjI, aMkitAjI Adi-5, zrI tArAmatIjI, zrI nirmalAjI, vimalAjI Adi - 6, zrI vinayaprabhAjI, zrI aMgUrabAlAjI, zrI prAptijI Adi - 4, zrI kamalezaprabhAjI, zrI namratAjI, samatAjI Adi - 4, zrI kamalaprabhAjI, zrI lalitayazAjI, zrI sunItAjI Adi - 4, zrI ziromaNijI, zrI jayazrIjI Adi - 4, zrI dhIrakaMvarajI, zrI anitAjI, zrI bhAratIjI Adi- 4, zrI sunIlakuMvarajI, zrI vimalayazAjI, arpitAjI Adi - 6, zrI saralAkuMvarajI, zrI punItAjI Adi - 4, zrI indrAjI, zrI zazikalAjI, Adi- 4, zrI zakuMtalAjI, zrI sulekhAjI Adi- 4, zrI racanAjI, zrI saumyatAjI Adi - 4, zrI kumudaprabhAjI, zrI jyotiSamatIjI, zrI pramilAjI, zrI vinitAjI Adi- 4, zrI maMgalaprabhAjI, zrI prabhAjI Adi 4, zrI raMjanaprabhAjI, zrI sAdhanAjI Adi - 4, zrI hasumatIjI, zrI indumatijI Adi - 5, zrI raMbhAkuMvarajI, zrI kamalaprabhAjI, zrI madhubAlAjI Adi-5, zrI bhAvanAjI, zrI ravikAMtAjI Adi - 4, zrI araviMdakuMvarajI, zrI prakAzakuMvarajI, sudezaprabhAjI Adi - 7, zrI subodhaprabhAjI, zrI maMjuzrIjI Adi- 4, zrI jayaprabhAjI, zrI puSpAjI Adi - 4, zrI candraprabhAjI, zrI vicakSaNAjI Adi - 4, zrI sudarzanAjI, zrI kavitAjI Adi - 4, zrI sumanakuMvarajI, zrI ziromaNijI Adi - 4, zrI kailAzakuMvarajI, zrI suyazAjI, zrI vaMditAjI, zrI zubhAjI Adi - 7 zrI candrakAntAjI, zrI maMjulAjI, zrI saMvegapriyAjI Adi-5, zrI dIptijI, zrI Rju prajJAjI Adi-5, zrI prItijI, zrI urmilAjI Adi-3, zrI kaMcanakuMvarajI, zrI vimalakuMvarajI, zrI caMdrakAMtAjI Adi - 18, zrI namratAjI, zrI uditAjI Adi - 4, zrI AnandakuMvarajI, zrI sarojabAlAjI, saritAjI Adi - 4, zrI arcanAjI, zrI sulocanAjI, zrI zrutijI Adi 4, zrI pravINakuMvarajI, zrI zazikAMtAjI, pramodaprabhAjI Adi-5, zrI zAradAjI, zrI prAptijI, zrI dIkSitAjI Adi - 4, zrI arUNaprabhAjI, zrI madhubAlAjI, zrI surdazanAjI Adi - 4, zrI candrayazAjI, zrI nItAjI, zrI survaNAjI Adi - 4, zrI cetanaprabhAjI, zrI niraMjanAjI, zrI svAtijI Adi - 4, zrI rAjezajI, zrI kIrtiprabhAjI, zrI akSitAjI Adi 4, zrI ramyadarzanAjI, zrI rAjakumArIjI, zrI surabhijI Adi-5, zrI reNukAjI, zrI saMgItAjI zrI viraktijI Adi - 4, zrI sudhAprabhAjI, zrI sujAtAjI, zrI prajJAjI Adi-5, zrI pravINAjI, zrI ArAdhanAjI, zrI vinItAjI Adi - 4, zrI aMjanAjI, zrI jAgRtijI, zrI anveSAjI Adi - 4, zrI urmilAkuMvarajI, zrI priyadarzanIjI, zrI guDIyAjI, zrI candrikAjI Adi - 8 zrI caMcalAjI, zrI rAjImatIjI, sudhAjI Adi - 4, zrI suzIlakuMvarajI, zrI anujJAjI Adi - 4, zrI kalAvatIjI, zrI rAjImatijI Adi - 4, zrI vibhAvanAjI, zrI sucetAjI Adi- 4, zrI zAradAjI, zrI rekhAjI, zrI namratAjI Adi - 4, zrI bindumatIjI, zrI nIlamajI, zrI zobhanAjI Adi - 4 zrI arUNAjI, zrI siddhijI, zrI riddhijI Adi - 5, zrI prItijI, zrI muktijI Adi - 4, zrI maMjulAjI, zrI namratAjI Adi-5, zrI guNabAlAjI, zrI karUNAjI, zrI arpitAjI Adi - 6, zrI nirmalakuMvarajI, zrI harSadAjI, zrI saMjulatAjI Adi-5 6.5.8.54 zrI zazibAlAjI (saM. 2051 se vartamAna) Apa dillI ke prasiddha jauharI lAlA jIvanasiMhajI botharA kI suputrI haiN| alavara nivAsI khyAti prApta jauharI 660
Page #723
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ zrI prakAzacaMdajI saMcetI kI Apa dharmapatnI rahIM, tapasvI saMta zrI campAlAlajI mahArAja ke darzana se zrI saMcetIjI dIkSA ke liye tatpara hue to Apane bhI apanI athAha dhana-sampatti kA moha tyAga kara pati ke sAtha hI saMvat 2051 meM jayapura meM dIkSA aMgIkAra kii| Apane saMvatsarI ke dina atyaMta sAdagI se dIkSA lI, jo jainasamAja meM tyAga ke Adarza ko prastuta karane vAlI haiM, Apa zrI caMdrakAMtAjI kI ziSyA bniiN| evaM prakAzacaMdrajI muni zrI zAlibhadrajI ke nAma se AtmArthI saMta ratna haiN|366 6.5.9 AcArya zrI dharmadAsajI kI mAkhAr3a-paramparA kA zramaNI-samudAya : kriyoddhAraka AcArya dharmadAsajI ke ziSyoM meM AcArya dhannAjI kA pramukha sthAna thaa| dhannAjI ke ziSyA bhUdharajI hue| bhUdharajI ke aneka ziSya hue jinameM zrI raghunAthajI, zrI jayamalajI aura zrI kuzalojI pramukha the| kuzalojI se ratnavaMza kI nIMva pdd'ii|67 hama yahAM tInoM zAkhAoM kI zramaNiyoM kA sammilita jJAtavya prastuta kara rahe haiN| 6.5.9.1 AryA kezarajI (saM. 1810) Apa zrI dharmadAsajI mahArAja kI paraMparA meM zrI parasarAmajI ma. ke saMpradAya kI sAdhvI thii| saMvat 1810 meM paMcevara grAma ke sammelana meM Apa agraNI sAdhvI ke rUpa meM upasthita thIM, ApakI saMpradAya ke zrI khetasIjI zrI khiMvasIjI ma. ke sAtha Apa vahA~ padhArI thii|368 6.5.9.2 zrI catarUjI (saM. 1820) zrI harakUbAI ne saM. 1820 meM "catarUjI kI sajjhAya" kAvya racA369 usameM ye zAsana prabhAvikA mahAsAdhvI ke rUpa meM ullikhita haiN| 6.5.9.3 zrI amarUjI (saM. 1820) Apake jIvana para zrI harakUbAI dvArA racita 'mahAsatI amarUjI kA caritra' saM. 1820 kisanagar3ha kA likhA huA hai isakA ullekha zrI agaracaMda nAhaTA ne kiyA hai| 70 6.5.9.4 zrI phatehakuMvarajI (saM. 1851 ke lagabhaga) Apa dhannAjI mahArAja kI paraMparA ke AcArya zrI jayamalajI mahArAja kI AjJAnuvartinI sAdhvI thiiN| mahAsatI akhujI kI putrI evaM ziSyA thIM, satata svAdhyAya, Agama anuzIlana mAnoM ApakA vyasana thA, ApakI lekhana kalA evaM lekhana-zakti adbhuta thI, ullekha hai ki Apane eka hI kalama se battIsa AgamoM kI do bAra pAMDulipi taiyAra 366. u. pra. zrI kauzalyAdevI jI, jIvanadarzana, pR. 46 367. sthAnakavAsI paraMparA kA itihAsa, pR. 362 368. RSi saMpradAya kA itihAsa, pR. 85 369. agaracaMdajI nAhaTA, aitihAsika kAvya saMgraha, pR. 214-15 370. hiM. jai. sA. i., bhAga 4, pR. 236 1661|
Page #724
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa kI, Apake lekhana kA kAla saM. 1851 se 57 ke madhya rhaa|7| vizAla Agama-sAhitya kA saMpUrNa do bAra Alekhana eka advitIya aitihAsika kIrtimAna hai, jo svarNapRSThoM para aMkita karane yogya hai| isa prakAra kA Alekhana ApakI atyuccakoTi kI mana:sthiratA, lekhana kuzalatA evaM aparizrAnta udyamazIlatA ko darzAte haiN| 6.5.9.5 zrI hulAsAMjI (saM. 1887) Apane pAlI meM saM. 1887 meM kSamA va tapa para stavana likhA, jo AcArya vinayacandra jJAna bhaMDAra jayapura meM surakSita haiN|72 6.5.9.6 zrI campAkuMvarajI (19vIM sadI) Apake viSaya meM itanA hI ullekha hai ki Apa eka mahAna dharmaprabhAvikA zramaNI thI, saMbhava hai Apa mahAsatI phatehakuMvarajI kI ziSyA rahI ho athavA shissyaanushissyaa| Apane jinadharma ko jana-jana taka pahuMcAne meM yogyatama sAdhviyA~ taiyAra kI, unameM kevala zrI rAyakuMvarajI kA hI nAmollekha prApta hotA hai|373 6.5.9.7 zrI rAyakuMvarajI (20vIM sadI) Apa mahAsatI zrI campAkuMvarajI kI suyogya aMtevAsinI tathA uttarAdhikAriNI thiiN| tapazcaraNa, yogAnuSThAna evaM sAdhanA meM tanmayatA Apake jIvana ke pramukha aMga the, aisA bhI ullekha prApta hotA hai ki Apako divya daivika zaktiyA~ upalabdha thii| Apane aneka bhavyAtmAoM ko pratibodhita kiyA thA, jisameM zrI jorAvaramalajI ma. sA., zrI kAnamalajI ma. sA., svAmI hajArImalajI mahArAja Adi pramukha haiN|374 6.5.9.8 zrI cauthAMjI (20vIM sadI) __ Apa mahAsatI rAyakuMvarajI kI ziSyA thiiN| Apa Agama-niSNAta viduSI zramaNI thIM, Apane anekoM sAdhviyoM ko hI nahIM varan sAdhuoM ko bhI AgamoM kA adhyayana karavAkara zAstroM meM pAraMgata banAyA thaa| ApakI kaI ziSyAe~ huIM, unameM saradArakuMvarajI ke hI nAma kA ullekha prApta huaa|75 6.5.9.9 zrI saradArakuMvarajI (20vIM sadI) Apa marUdharA kA prakhyAta AgamajJa yazasvI mahAsatI thiiN| bAlabrahmacArI evaM mahAna dharmaprabhAvikA thI, dharmazAsana ke mahAnasevI svAmI zrI brajalAlajI ma., bahuzruta paMDitaratna yuvAcArya zrI mizrImalajI ma., "madhukara', AtmArthI muni zrI mAMgIlAlajI mahArAja jaisI mahAna AtmAoM ko udbodhita kara saMyama mArga para bar3hAne kA zreya Apako hI hai| ApakI eka ziSyA hai-mahAsatI zrI umarAvakuMvarajI 'arcanA'3761 371. arcanArcana, saMpAdakIya, AryA suprabhA, pR. 16 372. sAdhvI caMdraprabhA, mahAsatI dvaya smRti graMtha, pR. 54 373. arcanArcana, saMpAdakIya pR. 16 374-376. vahI, pR. 17 662
Page #725
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.5.9.10 zrI jar3AvAMjI (saM. 1922-72) ____ Apa AcArya zrI ratanacandrajI mahArAja ke saMpradAya kI pramukhA raMbhAjI kI ziSyA thii| inakA janma saMvat 1898 meM seThAM kI riyA meM huA thA saM. 1922 meM ye dIkSita huii| netra jyoti kSINa hone se saM. 1972 taka ye jayapura meM hI sthiravAsI banakara rhiiN| yadyapi ye adhika par3hI likhI nahIM thI, para kavitA karanA inakI jIvanacaryA kA eka aMga bana gayA thaa| 50 varSa ke sudIrgha sAdhanA kAla meM inhoMne jIvana ke vividha anubhava AtmasAt kara kAvya meM utAre inakA jIvana jitanA sAdhanAmaya thA utanA hI bhaavnaamy| inakI racanAoM kA eka saMkalana 'jaina stavanAvalI' nAma se jayapura se prakAzita huA hai| pravRttiyoM ke AdhAra para inakI racanAoM ko DaoN. narendra bhAnAvata ne 4 vargoM meM bAMTA hai-stavanAtmaka, kathAtmaka, upadezAtmaka aura taattvik| sumati kumati ko coDhAliyu, anAthI muni ro sataDhAliyoM, jaMbU svAmI ko sataDhAliyoM inakI kathAtmaka racanAyeM haiN| sarala bolacAla kI rAjasthAnI bhASA meM hRdaya kI umar3atI bhAvadhArA ko vividha rAga-rAginiyoM ke mAdhyama se vyakta karane meM ye bar3I kuzala thiiN| 6.5.9.11 zrI bhUrasundarI (saM. 1925) inakA janma saMvat 1914 meM nAgara ke samIpa buserI nAmaka gAMva meM huaa| inake pitA kA nAma akhayacandajI rAMkA tathA mAtA kA nAma rAmAbAI thaa| apanI bhuA se preraNA pAkara 11 varSa kI umra meM sAdhvI caMpAjI se inhoMne dIkSA grahaNa kii| ye kavayitrI hone ke sAtha-sAtha gadya lekhikA bhI thiiN| inake nimnalikhita 6 graMtha prakAzita ho cuke haiN| (1) bhUrasundarI jaina bhajanoddhAra (saM. 1980) (2) bhUrasundarI viveka vilAsa (saM. 1984), (3) bhUra sundarI bodha vinoda (saM. 1984), (4) bhUrasundarI jJAna prakAza (saM. 1986), (5) bhUrasundarI vidyAvilAsa (saM. 1986), (6) bhUrasundarI adhyAtma-bodha (saM. 1995) / inakI racanAeM mukhya tathA stavanAtmaka aura upadezAtmaka haiN| inhoMne paheliyAM bhI likhI haiN|378 6.5.9.12 zrI pannAdevI jI (saM. 1957-2001) ___ ApakA janma vi. saM. 1948 meM sojata jile ke 'savarAr3a' grAma meM mAla gotrIya parihAravaMza meM huaa| nau varSa kI umra meM hI saM. 1957 meM zrI lachamAMjI, gulAbakaMvarajI ke pAsa Apa dIkSita huii| Apa eka viduSI prabhAva saMpannA sAdhvI thiiN| 'kANujI bhairUM nAMkA' meM prativarSa 5000 bakaroM kI bali hotI thI, ApakI preraNA se isa ghora hiMsAkANDa para pratibaMdha lgaa| Apa saM. 2021 ko byAvara meM svargavAsI huii| ApakA jIvana caritra sAdhvI suganakaMvarajI dvArA 'pannA smRtigraMtha' meM prakAzita hai|79 6.5.9.13 pravartinI zrI umarAvakaMvarajI 'arcanA' (1994 se vartamAna) ApakA janma kizanagar3ha (rAja.) ke dAdiyA grAma meM vi. saM. 1979 meM huaa| vi. saM. 1994 meM nokhA maNDI meM pU. pravartaka zrI hajArImalajI ma. sA. se dIkSA grahaNa kara Apa zrI cauthAMjI mahAsatI kI paraMparA ke zrI saradAra 377. rAjasthAna ke jaina saMta, lekha-DaoN. narendra bhAnAvata, pustaka-rAjasthAna kA jaina sAhitya, pR. 196 378. mahAsatI dvaya smRti, graMtha, pR. 55 379. zrI kesaradevI gaurava graMtha, khaMDa 3, pR. 330 663
Page #726
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa kaMvarajI kI ziSyA bniiN| Apa sthAnakavAsI samAja kI viduSI vicAraka sAdhvI haiN| jainadarzana va anya bhAratIya darzanoM kA ApakA gahana adhyayana hai saMskRta, prAkRta, hiMdI, gujarAtI, urdU, aMgrejI Adi bhASAoM para bhI ApakA prabhutva hai| Apake vyaktitva meM oja aura mAdhurya kA sAmaMjasya hai, pravacanazailI spaSTa evaM nirbhIka hai| ApakI kaI sAhityika kRtiyA~ prakAzita ho cukI haiN| unameM mukhya haiM - hima aura Atama, Amra. maMjarI, samAdhimaraNa bhAvanA, upAsaka aura upAsanA, arcanA aura Aloka, arcanA ke phUla, jainayoga grantha ctusstty| kAvya-kRtiyoM meM arcanAMjali evaM sudhAmaJjarI pramukha haiN| Apake upadezoM se prerita kaI sthAnoM para saMsthAe~ sthApita huI haiM,380 jaise-sva yuvAcArya zrI madhukaramuni smRti sevA TrasTa (madrAsa) svadharmI evaM mAnavasevA hita madrAsa, ajamera, dAdiyA, kizanagar3ha, jodhapura, mahAmandira (jodhapura), udayapura, nAgaura, khAcarauda evaM tabIjI (ajamera) meM samitiyoM kI sthApanA huI hai| virakta bhAI-bahanoM kI zikSA ke liye sva. yuvAcArya zrI madhukaramuni smRti sevA TrasTa madrAsa meM sthApita kiyA hai| dhArmika susaMskAra evaM jIvana nirmANa ke liye alavara, jammU mahAmaMdira indaura, ujjaina khAcarauda Adi sthAnoM para mahilA maMDala, kizora maMDala kizorI svAdhyAya maMDala kA gaThana kiyaa| kaI jaina sthAnaka Apa dvArA prerita Arthika anudAnoM se nirmita hue jisameM jainabhavana (jagAdharI) muni zrI mAMgIlAla smRti bhavana (dAdiyA) vardhamAna jaina sthAnaka (daurAI) braja madhukara smRti bhavana (vyAvara) jaina bhavana ajamera kA pravacana haoNla, jaina sthAnaka (deharAdUna) pU. jayamala smRti bhavana (mahAmaMdira) pramukha haiN| isa prakAra Apa eka uccakoTi kI yoga-sAdhikA to haiM hI, sAtha hI dharmavRddhi, jJAna vikAsa, saMgha samunnati evaM prANI mAtra kI bhalAI ke liye bhI satata cintanazIla haiN|381 6.5.9.14 zrI mainAsundarIjI (saM. 2000 ke lagabhaga-svargavAsa saM. 2062) saumya svabhAva aura madhura vyaktitva kI dhanI sAdhvI zrI mainAsundarIjIzaktiyAM ratnavaMza kI viduSI pramukhA sAdhvI thIM Apa apanI ojasvI pravacana zailI aura spaSTa vicAradhArA ke liye prasiddha thiiN| Apake pravacanoM ke tIna saMgraha prakAzita ho cuke haiM (1) durlabha aMga catuSTaya (2) paryuSaNa parvArAdhana (3) parva sndesh| 6.5.9.15 zrI gulAbakuMvarajI (saM. 2008) ApakA janma bAlacaMdajI surANA lAmbA (rAja.) nivAsI ke yahAM huaa| ApakI dIkSA mRgazira kR. 11 ko saMvat 2008 nokhA meM huii|383 6.5.9.16 zrI ummedakuMvarajI (saM. 2009) Apa byAvara nivAsI seTha zrI mizrImalajI muNota kI suputrI haiM ApakA janma saM. 1978 mRgazira zu. 5 ko evaM dIkSA saM. 2009 jyeSTha zu. 5 ko kizanagar3ha meM paMjAba ke prakhyAta saMta zrI vimalamuni dvArA huii| prAraMbha se hii| 380. arcanArcana, saMpAdikA'-sAdhvI suprabhA 'sudhA' vraja madhukara smRti bhavana, pIpaliyA bAjAra, byAvara (rAja.) I. 1988 381. vahI, dvitIya khaMDa, pR. 41-43 382. prakAzaka - samyagjJAna pracAraka maMDala, bApU bAjAra, jayapura (rAja.) 383. arcanArcana, pR. 49 664
Page #727
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ ApakA jIvana tapomaya rahA. Apane varSItapa se lagAkara 40 upavAsa taka kI tapasyA kii| saM. 2034 se ghI, tela, evaM annAhAra kA tyAga kara diyaa| Apane ratna-razmiyAM, zrI mUlamuktAvalI, svAdhyAya-sumana, vikAsa ke sopAna, siddhi ke sopAna Adi pustakoM kA saMkalana evaM saMpAdana kiyA evaM svaracita antarnAda meM Apake bane paiMsaThiye yaMtra aura una para hI stutiyAM racI haiN|384 6.5.9.17 zrI ratanakuMvarajI (saM. 2010) vi. saM. 2010 AsAr3ha zu. 5 ke zubha dina kizanagar3ha meM svAmI zrI hajArImalajI ma. sA. ne Apako dIkSA maMtra pradAna kiyaa| Apako aneka stavana, thokar3e aura DhAleM kaMThastha haiN|385 6.5.9.18 zrI kaMcanakuMvarajI (saM. 2013) ApakA janma saM. 1999 kI zivarAtri ke dina byAvara ke zrImAn mANakacaMdajI DosI ke yahAM huaa| mRgazira zuklA 13 saMvat 2013 ko upAdhyAya zrI kastUracaMdajI ma. sA. se byAvara meM dIkSA lii| Apane pAtharDI borDa se AcArya prathama khaMDa kI parIkSA dI, Apa svabhAva se sarala va prasannamukhI haiN|386 6.5.9.19 zrI nirmalakuMvarajI (saM. 2019) ___ Apa kSatriyakula ke zrI bhaumasiMhajI pavAra kI suputrI haiM, Apane 11 varSa kI umra meM 15 jUna 1962 ko harasolAva (nAgaura) meM pU. zrI rAvatamalajI ma. sA. ke zrI mukha se dIkSA grahaNa kara zrI saubhAgyakuMvarajI ma. kA ziSyatva prApta kiyaa| Apane 32 AgamoM kA gahana adhyayana evaM hiMdI, aMgrejI, gujarAtI, marAThI, saMskRta, prAkRta, pAli Adi bhASA jJAna meM nipuNatA prApta kI hai| Apane mAnava sahAyatA evaM paza-pakSI ke liye aneka kArya kiye haiN| yogazivira, bAla saMskAra ziviroM ke dvArA dharma kI pAvana gaMgA bahA rahe haiN| ApakI sadpreraNA se 'TiTavAlA' (muMbaI ke pAsa) meM mAnava sevArtha 'mAnava kalyANa sevA saMsthAna' kA nirmANa ho rahA hai Apake prakhara evaM ojasvI pravacana se hajAroM loga vrata niyama, tapa, tyAga evaM dAna ke kAryoM meM agrasara hue haiN| ApakI do ziSyAe~ -zrI puNyazIlAjI evaM prnniitaashiilaajii|387 6.5.9.20 zrI sevAvaMtIjI Apa mukeriyAM (paMjAba) nivAsI uttamacaMdajI gAdiyA kI suputrI haiN| caitra kR. 3 ko 'kuMpakalA' (zramaNanagara) meM zrI jJAnamunijI se dIkSA lekara mahAsatI 'arcanA 'jI kI ziSyA banI, Apa svabhAva se sarala evaM spaSTavAdI haiN|388 384. arcanArcana, DaoN. tejasiMha gauDa kA Alekha-zrI umarAvakuMvarajI ma. sA. 'arcanA' kA ziSyA parivAra, khaMDa-2, pR. 44 385. arcanArcana, pR. 49 386. arcanArcana, pra. 45 387. samagra jaina cAturmAsa sUcI, vizeSAMka 2004, pR. 44 388. arcanArcana, pR. 45 665
Page #728
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 6.5.9.21 zrI supriyadarzanAjI (saM. 2028 ) Apa zrI sAyaramalajI mehatA jAlora (rAja.) nivAsI kI suputrI hai| jyeSTha zu. 10 saM. 2028 ko byAvara meM bahuzruta zrI samarthamalajI ma. sA. se dIkSA pATha par3hakara zrI kezarakuMvarajI kI nizrA meM ziSyA bniiN| Apako ATha Agama va anekoM thokar3e kaMThastha haiN| vyAkhyAna meM bhI dakSa haiN| Apa tapasvinI bhI haiM, mAsakhamaNa, 41 upavAsa Adi sudIrgha tapasyAe~ kI haiN| Apa zramaNa saMghIya upaprarvataka zrI vinayamunijI 'vAgIza' kI AjJAnuvartinI haiN|389 6.5.9.22 DaoN. zrI suprabhAjI 'sudhA' (saM. 2030) Apa udayapura ke zrI bherUlAlajI dharmAvata kI suputrI haiN| ApakI dIkSA mahAmaMdira (jodhapura) meM saM. 2030 ke dina svAmI zrI vrajalAlajI mA. sA. yuvAcArya zrI mizrImalajI ma. sA. 'madhukara' ke dvArA huii| Apa prakhara pratibhA saMpanna sAdhvI haiM, Apa prayAga se hiMdI va saMskRta meM sAhityaratna, indaura se saMskRta meM ema. e. tathA pAtharDI se jaina siddhAntAcArya kI parIkSA uttIrNa haiN| sardiyoM kI eka subaha, mAnasarovara ke motI, sIpa ke motI, piMjare kA paMchI, aMtara meM jhAMka mana, jagane kI belA, agni patha para bar3hate caraNa Adi maulika sAhitya va upanyAsa kI sarjanA kI hai| isake atirikta Avazyaka sUtra tathA dazavaikAlika kA saMpAdana, sudhAmaMjarI, sudhA-siMdhu, sudhA-saMcaya, amRtavelA meM tathA 'arcanArcana' abhinaMdana graMtha kA saMpAdana bhI kiyA hai| Apane ahilyAdevI vizvavidyAlaya indaura se vaidika evaM bauddha cintana dhArAoM ke vizeSa saMdarbha meM "jaina AgamoM meM bhAratIya darzana ke tattva' viSaya para san 1989 meM pI.eca.DI. kI upAdhi prApta kI hai| Apa svabhAva se gambhIra, mitabhASI, mRdubhASI, adhyayanapriya sevAbhAvI karmaTha sAdhvI haiN|390 6.5.9.23 zrI pratibhAjI (saM. 2030) ApakA janma gogolAva (nAgaura) nivAsI zrI ghevaracaMdajI kAMkariyA ke yahAM kArtika kR. 11 saM. 2010 ko huaa| ApakI dIkSA mRgazira kR. 11 saM. 2030 ko jodhapura meM huii| Apa sAhityaratna va siddhAntAcArya haiN|391 6.5.9.24 zrI suzIlAjI (saM. 2035) ApakA janma saM. 2016 mAgha zu. 12 ke dina vijayanagara (rAja.) nivAsI zrI javarIlAlajI burar3a ke yahAM huaa| ApakI dIkSA mRgazira zu. 8 ko yuvAcArya zrI mizrImalajI ma. sA. ke zrI mukha se huii| Apane sAhityaratna evaM jaina siddhAnta prabhAkara kI parIkSA uttIrNa kI hai|392 6.5.9.25 DaoN. zrI uditaprabhAjI (saM. 2037) __ ApakA janma kalakattA meM san 1960 ko zrI bAlacaMdajI vedamUthA ke yahAM huaa| mAgha kRSNA 5 saM. 2037 ko Deha (rAja.) grAma meM svAmI zrI brajalAlajI ma. sA. dvArA Apako dIkSA-maMtra pradAna kiyA gyaa| Apane sAhityaratna evaM pAtharDI borDa se jaina siddhAntAcArya (pra. khaMDa) kI parIkSA dii| Apane sukhavipAkasUtra kA saMpAdana kiyaa|393 389. samagra jaina cAturmAsa sUcI, vizeSAMka 2004, pR. 46 390-393. arcanArcana, pR. 47 666
Page #729
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ san 2005 meM inake zodhakArya 'jainadharma meM dhyAna kA aitihAsika vikAsakrama' para jaina vizva bhAratI saMsthAna dvArA pI. eca. DI. kI upAdhi se vibhUSita kiyA gyaa|394 6.5.9.26 zrI vijayaprabhAjI (saM. 2038) ApakA janma byAvara (rAja.) meM zrImAn mANakacaMdajI DosI ke yahAM huaa| vi. saM. 2038 caitra zu. 7 ke zubha dina byAvara meM hI yuvAcArya zrI mizrImalajI ma. sA. se saMyama-vrata grahaNa kiyaa| Apa siddhAntavizArada evaM sAhityaratna haiN|95 6.5.9.27 DaoN. zrI hemaprabhAjI (saM. 2039) ___Apa zrI mAMgIlAlajI caurar3iyA kI suputrI haiN| ApakI dIkSA mAgha kRSNA 5 saM. 2039 ko nokhA cAMdAvatoM meM zrI brajalAlajI ma. sA. ke zrImukha se saMpanna huii| Apako dazavaikAlika, uttarAdhyayana sUtra, sukhavipAka, nandIsUtra evaM 100 stoka, DhAle va stavana kaMThastha haiN| Apane saMskRta meM sAhityaratna kiyA hai| tathA 'jaina stotra sAhitya kA samIkSAtmaka adhyayana' viSaya para jodhapura vizvavidyAlaya se pI.eca.DI. kI upAdhi prApta kI hai|96 viduSI mahAsatI zrI umarAvakuMvarajI ma. sA. 'arcanA' kI AjJAnuvartinI ziSyAe~ zrI basaMtAkuMvarajI, zrI cetanAjI Adi 5 tathA viduSI mahAsatI zrI jayamAlAjI, zrI AnaMdaprabhAjI, zrI caMdanabAlAjI Adi 5 kA paricaya upalabdha nahIM huaa| 6.5.9.28 DaoN. zrI candraprabhA 'AbhAzrI' (saMva. 2041) ___ Apane 'jaina sAhitya meM yuvAcArya madhukaramuni kA yogadAna' viSaya para zodhakArya karake kAnapura vizvavidyAlaya se pI. eca. DI. kI upAdhi prApta kI hai| dillI se san 2003 meM yaha kRti prakAzita huI hai| inakI anya kRtiyA~ haiM-gItoM kA guladastA, zrI kAna cAlIsA, zrI hajArI cAlIsA, samarpaNa (laghu upanyAsa) Atma rozanI (praznottara) tathA "mahAsatI dvaya smRti graMtha" kA saMpAdana bhI kiyA hai|397 6.5.9.29 zrI puNyazIlAjI (saM. 2043) ApakA janma 1 maI 1974 ko harasolAva (rAjasthAna) meM zrI gaNezalAlajI ke ghara huaa| 15 maI 1986 ko caukar3IkalAM (rAja.) meM pravartaka zrI rUpamunijI se dIkSA pATha par3hakara zrI nirmalakumArIjI kI ziSyA bniiN| Apane zAstrajJAna ke sAtha yoga, raikI, mudrA, svara, vAstu, jyotiSa Adi kA bhI acchA adhyayana kiyA hai| Apa kokilakaMThI, madhura pravacanakAra evaM praznamaMca tathA ziviroM ke mAdhyama se dharma jAgaraNa kA saMdeza dene vAlI viduSI sAdhvI haiN|398 394. jaina prakAza, dillI, aprela 2005, prathama pakSa, pR. 43 395-396. arcanArcana, pR. 48 397. arcanArcana, pR. 48 398. samagra jaina cAturmAsa sUcI, vizeSAMka 2004, pR. 44
Page #730
--------------------------------------------------------------------------
________________ 6.5.9.30 zrI kalpalatAjI (saM. 2046 ) Apa bIkanera ke zrI caMpakalAlajI vaida kI suputrI haiN| ATha varSa kI vaya meM mAgha zu. 5 saM. 2046 ko nAgaura meM upapravartaka zrI gautamamunijI se dIkSA lekara zrI kezara kuMvarajI kI ziSyA bniiN| Apa tapa meM abhirUci rakhatI haiM, 5, 15, 21, 31, 41 evaM 43 upavAsa taka kI dIrgha tapasyA kI hai| 39 zrI raghunAthajI mahArAja kI paramparA ke marUdhara kezarI zrI mizrImalajI mahArAja kI vartamAna meM zrI tejakuMvarajI, zrI manoharakuMvarajI, zrI puSpavatIjI, zrI sohanakuMvarajI, zrI jayamAlAjI, zrI indraprabhAjI, zrI nirmalakaMvarajI, zrI dharmaprabhAjI, zrI maMgalajyotijI, zrI pratibhAjI Adi 30 viduSI zramaNiyoM kA ullekha cAturmAsa sUcI meM upalabdha hotA hai 1400 jayamala saMpradAya ke AcArya zubhacandrajI mahArAja kI AjJA meM mahAsatI zrI madanakaMvarajI, zrI saMtoSakaMvarajI, DaoN. zrI binduprabhAjI, zrI ugamakaMvarajI (bar3e) zrI nirmalakaMvarajI, zrI ugamakaMvarajI (choTe), zrI jayaprabhAjI, zrI hemaprabhAjI, zrI pUrimAjI, zrI dariyAvakaMvarajI, zrI rAjamatIjI, zrI vinayazrIjI, zrI zAradAjI, zrI raviprabhAjI, zrI saMvegaprabhAjI, zrI caritraprabhAjI, DaoN. zrI cetanAjI, zrI siddhizrIjI, zrI divyazrIjI, zrI zaziprabhAjI, zrI induprabhAjI, zrI nipuNaprabhAjI, zrI vRddhiprabhAjI, zrI subodhaprabhAjI, zrI vaizAlIprabhAjI, zrI arpaNaprabhAjI, zrI rajatazrIjI, zrI vaibhava zrIjI, zrI paramazrIjI, zrI dezanAzrIjI, zrI caramazrIjI, zrI niyAgazrIjI Adi 32 sAdhviyA~ vicaraNa kara rahI haiN| 401 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa inake atirikta ratnavaMza se saMbaMdhita vartamAna meM 61 sAdhviyoM ke nAma bhI cAturmAsa sUcI se prApta hue haiN| sAdhvIpramukhA zrI sAyarakaMvarajI, zrI vimalAvatIjI, zrI zAMtijI, zrI candrakalAjI, zrI darzanalatAjI, zrI zazikalAjI, zrI samatAjI, zrI saMtoSakaMvarajI, zrI manoharakaMvarajI, zrI kauzalyAjI, zrI punItaprabhAjI, zrI zAMtikaMvarajI, zrI iMdubAlAjI, zrI sumatiprabhAjI, zrI muditaprabhAjI, zrI tejakaMvarajI, zrI sumanalatAjI, zrI snehalatAjI, zrI maMjulatAjI, zrI yazaprabhAjI, zrI bhaktiprabhAjI, zrI ratanakaMvarajI, zrI vinItaprabhAjI, zrI uSAjI, zrI niraMjanAjI, zrI suzIlakaMvarajI, zrI saralezaprabhAjI, zrI vinayaprabhAjI, zrI indirAprabhAjI, zrI rakSitAjI, zrI suyazaprabhAjI, zrI prabhAvatIjI, zrI saubhAgyavatIjI, zrI suzrIprabhAjI, zrI zAradAjI, zrI lIlAkaMvarajI, zrI sohanakaMvarajI, zrI samarpitAjI, zrI rucitAjI, zrI vivekaprabhAjI, zrI jAgRtijI, zrI parAgaprabhAjI, zrI vRddhiprabhAjI, zrI RddhiprabhAjI, zrI siddhiprabhAjI, zrI jJAnalatAjI, zrI cAritralatAjI, zrI bhAgyaprabhAjI, zrI pratiSThAprabhAjI, zrI niSThAprabhAjI, zrI nizalyAvatIjI, zrI zrutiprabhAjI, zrI matiprabhAjI, zrI muktiprabhAjI, zrI uditaprabhAjI, zrI saMyamaprabhAjI, zrI vimalezaprabhAjI, zrI puSpalatAjI, zrI caitanyaprabhAjI, zrI padmaprabhAjI 1402 inakA vizeSa jJAtavya upalabdha nahIM huaa| 6.5.10. AcArya zrI dharmadAsajI kI mevAr3a - paramparA kA zramaNI - samudAya : dharmadAsajI mahArAja ke ziSya choTe pRthvIrAjajI mahArAja se mevAr3a paraMparA cAlu huI, isameM kaI yazasvinI sAdhviyA~ huI haiM, isa zAkhA kI pAMca satiyoM kA ullekha koTA saMpradAya ke AcArya chaganalAlajI mahArAja ke hastalikhita panne meM milatA hai / unake nAma haiM- kunaNAMjI (kuMdanajI), ratanAMjI, gumAnAMjI, siNagArAMjI, sirekaMvarajI / 399. samagra jaina cAturmAsa sUcI san 2004, pR. 46 400. samagra jaina cAturmAsa sUcI, 2005 vizeSAMka, pR. 30 401. jayagurU jayamala TAimsa, saMpA. je. dharamacaMda lUMkar3a, varSa 2 aMka 2 I. 2005 pR. 2 zrI zrutAcArya cautha smRti bhavana, byAvara 402. samagra jaina cAturmAsa sUcI san 2004, pR. 48 1 668
Page #731
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ ina sAdhviyoM kI samayAvadhi kA ullekha usameM nahIM hai tathApi ye sAdhviyA~ saM. 1927 ke lagabhaga huI thI, aisA saMbhAvita hai| 403 mevAr3a paraMparA meM pravartinI zrI nandujI, dhannAjI, suhAgAMjI, sarUpAMjI, tapasvinI zrI kastUrAMjI Adi sAdhviyA~ prabhAvazAlinI huI haiM, kintu unakA itivRta jJAta nahIM ho sakA / 6.5.10.1 zrI nagInAjI (saM. 1920 ke lagabhaga ) mevAr3a paraMparA kI sAdhviyoM meM nagInAjI kA sthAna sarvopari hai| inakA janma vi. saM. 1900 ke lagabhaga poTalA grAma (mevAr3a) meM bhoparAjajI pAmecA ke yahA~ meM huaa| 13 varSa kI umra meM vivAha aura 20 varSa kI vaya meM vaidhavya bhoga lene para inakI vairAgya bhAvanA jAgRta huii| aneka saMgharSoM ko sahane ke pazcAt mahAsatI naMdUjI ke pAsa delavAr3A meM inakI dIkSA huii| ye zAstra - carcA meM ati nipuNa thiiN| sthAnakavAsI zraddhA se haTe hue 40 parivAroM ko inhoMne punaH dharma meM sthira kiyA thaa| inakI aneka ziSyAe~ mahAtapasvinI aura ugra abhigrahadhArI huI haiN| unameM candUjI, maganAjI, geMdakuMvarajI, kaMkUjI, pyArAMjI, phUlakuMvarajI, sundarajI devakuMvarajI aura sarekaMvarajI ke nAmoM kA ullekha milatA hai| candUjI kI indrAjI aura varadUjI ye do ziSyAe~ thiiN| indrAjI vicitra abhigrahI, tapasvinI sAdhvI thIM, unhoMne palAnA meM 45 dina kI tapasyA para 'kA~Te' kA abhigraha, rAyapura meM bhatIje dvArA 'meve kI khicar3I' baharAne kA abhigraha, AkolA meM mUMcha ke bAla kA abhigraha, vivAha ke avasara para 'bheSa kA abhigraha Adi liye / nagInAjI kI hI eka sAdhvI ne sAdar3I meM 13 bola kA abhigraha kiyaa| unameM kumArikA kanyA, khule bAla, kAMsI (eka dhAtu) kA kaTorA, saccA motI, nayA vastra, bhAla para biMdI Adi bola the| zrI raMgalAla jI tAter3a ne saMvat 1937 kI apanI eka DhAla meM nagInAjI kI satiyoM kI tapasyA kA ullekha karate hue kahA ki saMvat 1933 meM eka satIjI kI 75 dina kI tapasyA para kesara kI varSA huI / sAdar3I meM 5 mAsa aura 11 dina ke dIrgha tapa para 175 mUka pazu bali se bacAye gye| isI prakAra inakI kisI satI ne 34, 35 kisI ne 66, kisI ne 61, kisI ne tIna mAsa, kisI ne 88 dina taka bhI tapa kiye | 404 6.5.10.2 pravartinI zrI sarUpAMjI (saM. 1920 ke lagabhaga ) mevAr3a kI sAdhvI - paramparA meM mukhyatayA do dhArAeM haiM- eka dhArA kI pratinidhi zrI nagInAjI aura dUsarI dhArA kI pratinidhi zrI sarUpAMjI haiN| pUjya ekaliMgadAsajI mahArAja ke samaya sAdhvI samAja ne inheM pravartinI pada samarpita kiyaa| zrI sarUpAMjI kI ziSyAoM meM zrI campAjI, zrI salekuMvarajI, zrI lerakuMvarajI, zrI hagAmAjI aura sarekaMvarajI (akolA) mukhya the 1405 6.5.10.3 zrI kastUrAMjI (saM. 1927 ke lagabhaga ) Apake saMbaMdha meM vistRta jJAtavya upalabdha nahIM hai, itanA hI ullekha hai ki ve tapasvinI thiiN| unhoMne 21, 26, 13, 19, 41 dina taka kI tapasyAe~, bele- bele pAraNe kiye, inakI ziSyAe~ zrI phUlakuMvarajI va unakI ziSyA zrI zrRMgArakuMvarajI thiiN| janma sthAna 'molelA' tathA sasurAla 'nAthadvArA' meM thA / 406 403. umezamuni 'aNu', zrImad dharmadAsajI ma. aura unakI mAlava paraMparA, pR. 113 404. saMyama garimA graMtha, pR. 535 zrImatI ravindrA siMghavI kA lekha 'mevAr3a kI gauravamayI zramaNI - paraMparA | 405. vahI, pR. 538 406. vahI, pR. 539 669
Page #732
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 6.5.10.4 zrI zrRMgArakuMvarajI (1930 ke lagabhaga) pravartinI zrI sarUpAMjI kI paramparA meM mevAr3a meM saNagArAMjI ke nAma se prasiddha mahAsatI zrI zrRMgArakuMvarajI siMhanI sI nirbhIka, spaSTavaktA, samayajJa aura prabhAvazAlinI sAdhvIjI thiiN| Apa poTalA (mevAr3a) ke osavAlavaMzIya siyAla parivAra se pravarjita huii| zAstrIya jJAna kI to Apa calatI ritI saMgrahAlaya thiiN| pUjya ekaliMgadAsajI mahArAja ke svargavAsa ke pazcAt mevAr3a kI vizrRMkhalita kar3iyoM ko TUTane se Apane hI bcaayaa| pUjya motIlAlajI mahArAja jaba AcArya pada svIkAra karane ko taiyAra nahIM hue, saMgha sabhI prakAra ke prayatna karake bhI asala ho gayA taba Apane unheM kahA-"pUta kapUta hote haiM taba bApa kI pagar3I khUTI para TaMgI rahatI hai|' isa eka vAkya ko sunate hI pUjyazrI ne apanA Agraha chor3a diyA evaM AcArya pada grahaNa kiyaa| ApakI aneka ziSyAe~ thIM-zrI dAkhAMjI (sahAr3A), zrI jhamakUjI (poTalAM), zrI sohanajI (nAI), zrI madanakuMvarajI, zrI harakUjI (bhIma), zrI rAdhAjI, rAjakuMvarajI (oDaNa), pAnajI (nAthadvArA), zrI varadUjI, valAvarajI, kizanakuMvarajI (nAI), maganAjI (rAjakarer3A) aadi|107 6.5.10.5 zrI dhannAjI (saM. 1957-2026) zrI kaMkUjI kI cAra ziSyAe~-zrI dhannAjI, suhAgAjI, sundarajI aura sohanajI meM ye sarva jyeSTha thiiN| ye khArolavaMzI bhUrajI aura bhagavatabAI kI putrI thIM, saMvat 1948 ke lagabhaga rAyapura meM inakA janma huaa| nau varSa kI vaya meM vaizAkha zuklA tRtIyA ke dina kozIthala meM inakI dIkSA huii| zrI dhannAjI AgamajJAtA, vyAkhyAtrI, tattvajJAnI, sevA vinaya parAyaNA mahAsatI thiiN| aneka varSa mevAr3a meM vicaraNa karake aMta meM saMvat 2026 sanavAr3a meM ye svargavAsinI huiiN| zrI rAmAjI, mAnAjI, catarakuMvarajI, sohanakuMvarajI, senAjI, inakI ziSyAe~ huiiN| zrI sohanakaMvarajI kI zrI nAthakuMvarajI, zrI ugamavatIjI (zrI saubhAgyamunijI 'kumuda' kI mAtA va bahana) tathA kamalAjI tIna ziSyAe~ huiiN|408 6.5.10.6 zrI mor3AjI ( -svarga. saM. 2003) Apa zrI kaMkUjI kI ziSyA zrI suhAgAjI kI ziSyA thiiN| nakUma ke sahalota gotra meM inakA janma aura bar3I sAdar3I meM vivAha huaa| vaidhavya ke pazcAt 20 varSa kI vaya meM bar3I sAdar3I meM inakI dIkSA huii| moDAjI bhadrapariNAmI, sakhta, sAttvika, AcAraniSTha thiiN| zrI pempAjI, ratanakuMvarajI, khor3AjI, lerakuMvarajI, rAdhAjI, ratanajI inakI ziSyAe~ thiiN| saMvat 2003 jyeSTha kRSNA 11 ko haNuMtiyA (ajamera) meM ye svargavAsinI huiiN|409 6.5.10.7 zrI varadUjI (saM. 1965 ke lagabhaga) zrI varadUjI udayapura kI thIM, saralatA, sAdagI, sahiSNutA saMyamapriyatA inake kaNa-kaNa se jhalakatI thii| apane jIvana kAla meM inhoMne 11 aThAiyA~ tathA kAlI rAnI ke tapa kI eka lar3I pUrNa kii| ye bele-bele pAraNe aura pAraNe 407. vahI, pR. 539 408. vahI, pR. 537 409. vahI, pR. 538 1670
Page #733
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ meM AyaMbila karatI thiiN| saradAragar3ha meM ye svargavAsinI huiiN| inakI kaI ziSyAe~ thIM-zrI kerakuMvarajI, zrI nagInAjI, zrI geMdakuMvarajI, zrI hagAmAjI aadi| zrI kerakuMvarajI kI nau ziSyAe~ huIM-zrI kaMcanakuMvarajI, zrI dAkhAMjI, zrI saubhAgyakuMvarajI, zrI sajjanakuMvarajI, zrI rUpakuMvarajI, zrI premakuMvarajI, zrI mohanakuMvarajI, zrI prtaapkuNvrjii| 6.5.10.8 zrI premavatIjI (saM. 1996-2057) samanvaya sAdhikA mahAsatI zrI premavatIjI kA janma kozIthala (mevAr3a) nivAsI zrI bhUrAlAlajI pokharaNA kI dharmapatnI zrImatI sajjanakuMvarajI kI kukSi se saMvat 1983 meM huaa| pUrva saMskAroM se prerita ApakI bAlyavaya se hI dhArmika bhAvanA ne apanI mAtA evaM mausI ko bhI vairAgya raMga se anuraMjita kara diyA, phalataH saMvat 1996 mAgha zuklA pratipadA ke dina kozIthala meM hI Apa tInoM AcArya motIlAlajI ma. sA. se dIkSA pATha par3hakara zrI kerakaMvarajI kI ziSyA bniiN| Apa pragatizIla vicAroM kI, pravacana paTu, Azu kavayitrI evaM ojasvI sAdhvI ratna thiiN| ahiMsA ke kSetra meM ApakA yogadAna sarAhanIya hai, Apake upadeza se 2500 se Upara vyaktiyoM ne mAMsa-madirA kA tyAga kiyA, samaya-samaya para hajAroM pazu katlakhAne se mukta hue| Apa jidhara bhI vicaratI thIM, jaina ajaina bar3I saMkhyA meM umar3a par3ate the| sevAzIla tathA vyasana virahita samAja saMracanA meM Apa aMtima kSaNoM taka prayatnazIla rhiiN| 'rASTrajyoti, rAjasthAna siMhanI' Adi padoM se alaMkRta thiiN| Apake vyaktitva ko ujAgara karane vAlA abhinaMdana graMtha ApakI dIkSA ardhazatAbdI samAroha para arpita kiyA gyaa| saMvat 2057 kozIthala meM ApakA svargavAsa huaa|10 6.6 kriyoddhAraka AcArya zrI harajIRSijI paramparA : sthAnakavAsI saMpradAya meM loMkAzAha ke pazcAt jina AtmArthI krAMtivIroM ne kriyoddhAra kiyA thA, unameM harajI RSijI bhI pramukha the, inake kriyoddhAra kA samaya vi. saM. 1686 ke AsapAsa kA hai| inakI viziSTa paramparA 'koTA saMpradAya' ke nAma se prasiddha hii| tIsare AcArya zrI parasarAmajI taka yaha paraMparA eka ikAI ke rUpa meM rahI. tadanantara yaha do zAkhAoM meM vibhakta ho gaI, pahalI zAkhA ke AcArya zrI lokamaNajI aura dUsarI zAkhA ke zrI khetasIjI hue| prathama zAkhA ke chaThe AcArya zrI daulatarAmajI ke pazcAt zrI lAlacaMdajI se tIsarI zAkhA kA prAdurbhAva huA jo pUjya hukamIcaMdajI mahArAja kI saMpradAya ke nAma se vikhyAta huii|'' zrIlAlajI taka yaha zAkhA ekatA ke sUtra meM Abaddha rahI, tatpazcAt zrI hukamIcaMdajI mahArAja kI yaha saMpradAya bhI do ikAiyoM meM vibhakta ho gaI-pahalI ikAI ke AcArya hue zrI javAharalAlajI mahArAja aura dUsarI ikAI ke pUjya zrI mannAlAlajI mhaaraaj| zrI javAharalAlajI mahArAja ke pATAnupATa zrI nAnAlAlajI mahArAja ke svargavAsa ke pazcAt punaH isakI eka naI zAkhA 'zAMta krAMti saMgha' ke rUpa meM udbhuta huii| ina sabhI zAkhAoM ko tIna bhAgoM meM vibhAjita kiyA hai- (ka) koTA saMpradAya (kha) sAdhumArgI saMpradAya (ga) divAkara sNprdaay| yadyapi sAdhviyoM ke viSaya meM yaha nirNaya karanA kaThina hai ki ve kisa zAkhA se saMbaMdhita rahI haiM tathApi jisakI vaMzAvalI meM hameM jisa sAdhvI kA ullekha milA, use usa zAkhA meM varNita kiyA hai| 410. saMyama garimA graMtha, pradhAna saMpAdaka - DaeN. rAjendramuni 'ratneza, prathamakhaMDa, pR. 1-72 411. pravartaka muni zuklacaMdra, bhArata zramaNa saMgha gauravaH AcArya sohana, pR. 353 671
Page #734
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 6.6.1 koTA-sampradAya kI zramaNiyA~ : koTA sampradAya ke prAraMbhakAla meM hI 26 mahApaMDita muni aura 1 paMDitA mahAsAdhvI kA ullekha prApta hotA hai, yaha sAdhvI kauna thI kaba dIkSita huI, isa saMbaMdha meM koI jAnakArI upalabdha nahIM hotii| jina atItakAlIna sAdhviyoM kA itihAsa hameM prApta huA hai unameM sarvaprathama nAma tapasvinI zrI sItAjI kA AtA hai| tatpazcAt adhyAtmasAdhikA zrI rUpAjI, saMyama ArAdhikA zrI medAjI, zrI rAdhAjI, tapa ArAdhikA zrI vIrajAjI, vAtsalya vAridhi zrI bIsAjI, jinazAsanacandrikA zrI mAUjI kA hai| Apake pazcAt zrI bar3AkaMvarajI huIM, ye ghora tapasvinI thIM, aMtima samaya meM 52 dina ke saMthAre ke sAtha saM. 1937 meM bhAnasa kA hivar3A grAma meM svargavAsinI huI, ullekha hai ki 52 dina taka hI vahA~ 'nAga' ke darzana hote rhe| tadanantara AtmasAdhikA zrI phattAjI, tapasvinI zrI caMdrakuMvarajI evaM jJAnavAridhi zrI sUryakuMvarajI huiiN| inake viSaya meM koI ullekhanIya jAnakArI upalabdha nahIM huii| inake pazcAt zrI gulAbakuMvarajI mahAsAdhvI huii| koTA saMpradAya kI ina sAdhviyoM ke viSaya meM eka dohA bhI pracalita hai bIsAjI moTI satI, sUryakaMvarajI mhaan| gulAba saMyama se suvAsita pAkhaMDa bhaMjana jAnA2 6.6.1.1 zrI gulAbakuMvarajI (saM. 1950 ke lagabhaga) ApakA janma auraMgAbAda ke zreSThI zrI amaracaMdajI ke yahAM huaa| tathA vivAha nAsika nivAsI bar3I havelI vAle zrI amolakacaMdajI nimANI se huaa| ApakI dIkSA nAsika meM huii| Apa dRr3ha saMyamI, AcAravAna mahAviduSI tathA parama paMDitA thIM, Apake pAsa aneka saMta-satI apane prazna bhejate aura samucita samAdhAna prApta karate the, Apane hastalikhita zAstra bhI aneka saMtoM kI sevA meM samarpita kiye| 13 varSa taka Apa koTA meM sthiravAsinI rahIM, aura vahIM aMtima saMlekhanA saMthArA karake svargavAsinI huiiN|413 6.6.1.2 pravartinI zrI mAnakaMvarajI (vi. saM. 1969-2040) madhyapradeza ke rAmapurA-mAnapurA, ke nikaTa 'sAMgariyA' grAma meM pitA devIlAlajI evaM mAtA zrImati zobhAdevI seThiyA ke yahAM ApakA janma huaa| 9 varSa kI alpAyu meM hI boliyA grAma nivAsI zrI malUkacaMdajI ke sAtha vivAha aura tatpazcAt vaidhavya ne Apako vairAgya kI ora unmukha kiyaa| 13-14 varSa kI vaya meM vi. saM. 1969 mR. zu. 2 ke zubha dina nAharagar3ha meM zrI gulAbakaMvarajI ma. ke caraNoM meM Apane dIkSA lii| ApakI dhairyatA, vyavahArakuzalatA, vinaya, viveka ityAdi guNoM se prabhAvita hokara 3 varSa kI alpa dIkSA paryAya meM hI caturvidha zrI saMgha ne koTA meM Apako pravartinI pada para vibhUSita kiyaa| Apa vidarbha siMhanI ke nAma se bhI prakhyAta thiiN| saM. 2040 vaizAkha zu. 4 ko jAlanA meM 45 ziSyA-praziSyAoM kA vizAla zramaNI saMgha jinazAsana ko samarpita kara Apa divaMgata huiiN| 412. mahAsatI zrI kesaradevI gaurava graMtha, khaMDa-3, pR. 351 413. prava. zrI prabhAkuMvarajI ma. sA. se prApta sAmagrI ke AdhAra para 414. uparyukta AdhAra 672
Page #735
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.6.1.3 upapravartanI zrI sajjanakuMvarajI (saM. 1979) upapravartanI zrI sajjanakaMvarajI kA janma mevAr3a prAnta ke 'bAnasena' grAma meM pitA zrI kAlUrAmajI golecchA hamIragar3ha nivAsI evaM mAtA zrImati hIrakaMvarabAI kI kukSi se vi. saM. 1971 zrAvaNa zuklA paMcamI ke dina huaa| ATha varSa kI alpAyu meM apanI mAtAjI zrI hIrakuMvarajI ke sAnnidhya meM zrI pAnakaMvarajI ke pAsa 'rUpAyelI' grAma meM saMvat 1979 mRgazira zuklA 5 ke dina jaina AhatI dIkSA aMgIkAra kii| 32 Agama, saiMkar3oM thokar3e evaM saMskRta, prAkRta, hiMdI, gujarAtI Adi vividha bhASAoM kI prakANDa paMDitA mahAsatIjI ne apane jIvana meM jana-kalyANa ke bhI anekoM kArya kiye| rAjasthAna ke DUMgalA grAma ke bAhara jahAM varSoM se navarAtri va dazahare ke dinoM meM saiMkar3oM mUrgoM aura bakaroM kI bali car3hA karatI thI, vahA~ ApazrI kI vANI aura tapa ke prabhAva se bali prathA baMda ho gii| Apake darzana evaM mAMgalika zravaNa ke liye logoM kI bhIr3a lagI rahatI thii| Apa sAdar3I meM sthiravAsa rahIM, vahIM svargavAsinI huii| 102 varSa kI umra meM 75 varSa taka saMyama kI utkRSTa sAdhanA karane vAlI mahAsthavirA sAdhvI campAkaMvarajI ApakI hI ziSyA thiiN|15 6.6.1.4 zrI dilIpakaMvarajI (saM. 2015) Apane cUrU nivAsI vaktAvaramalajI poravAla ke yahAM janma liyA, saM. 2015 cai. zu. pUrNimA ko cautha kA baravAr3A meM viradIkaMvarajI ke pAsa ApakI dIkSA huii| Apane paMDita parIkSA, jaina siddhAnta prabhAkara Adi parIkSAe~ uttIrNa kara dhArmika adhyayana ko Thosa bnaayaa| mahArASTra, marAThavAr3A rAjasthAna Adi meM vicaraNa kara anekoM meM dharma kI jyoti jAgRta kI, Apake sadupadeza se kaI loga jaina bane, madya-mAMsa kA parityAga kiyaa| ApakA sAhitya-vRddhi jIvana paricaya, vRddhi sAgara bola mAlA Adi prakAzita haiN| ApakI 3 ziSyAe~ haiM-zrI / kusumakaMvarajI, bhaktiprabhAjI, aruunnprbhaajii|416 6.6.1,5 pravartinI zrI prabhAkuMvarajI (saM. 1999) ApakA janma saM. 1984 zrAvaNa zuklA 5 ko 'DoMgarasevalI' grAma meM huaa| Apa jaba saMyama patha para ArUr3ha hone jA rahI thIM, to virodhiyoM ne dIkSA rokane ke liye korTa meM kesa kara diyA, briTiza kA rAjya hote hue bhI dharma ke prabhAva se ravivAra ke dina korTa khulI, phaisalA Apake pakSa meM huA aura ThIka samaya para saM. 1999 phAlguna zu. 2 somavAra ke dina bulaDhANA meM ApakI dIkSA huii| ApakI tejasvitA, UrjasvitA, gahana zAstrajJAna dekhakara saM. 2057 caitra kR. 8 zanivAra ko 'lAtura' grAma meM sahasroM nara-nAriyoM kI upasthiti meM 'pravartinI pada' pradAna kiyA gyaa| ApazrI ke sadupadeza se aneka sthAnoM para jaina pAThazAlA, jaina graMthAlaya evaM jaina sthAnakoM kA nirmANa huaa| ApakI lekhanI se niHsRta sAhitya meM 'tapoyogI, saMgharSa se saurabha, dhruva tArikA, kumArapAla caritra para ekAMkI, ar3hAI akSara Adi pramukha haiN| Apane aneka zramaNiyoM ko to jinazAsana meM dIkSita kiyA hI sAtha hI zramaNavarga ko bhI upadeza dekara saMyamamArga kA pathika banAyA. zrI vivekamanijI, zrI zrutaprajJajI zrI akSayaprajJAjI Adi zramaNa ApakI hI dena haiN|17 415. mahAsatI kesaradevI gaurava graMtha, khaMDa-3, pR. 356 416-417. patrAcAra se prApta sAmagrI ke AdhAra para
Page #736
--------------------------------------------------------------------------
________________ 6.6.1.6 zrI sarasvatIjI (saM. 2019 ) Apa maMdasaura jile ke nArAyaNagar3ha nAmaka kasbe ke nivAsI khaTIka (kasAI) jAti ke zrI govAjI kI suputrI haiN| zrI samIramunijI ke sadupadeza se Apake parivArIjana kasAI kA dhaMdhA chor3akara jainadharma ke prati AsthAvAna bane, aise hajAroM parivAra 'vIravAla' ke nAma se prasiddhi ko prApta hue| saMskAroM kI sudRr3ha bhUmikA ne Apake mana meM vairAgya ke jyoti prajvalita kii| Apa ArhatI dIkSA lene ko tatpara huI to sasurAla pakSa kI aura se korTa meM ApakI dIkSA ko rokane ke prayatna kiye gaye, tathApi Apa apane nizcaya para dRr3ha rhii| aMtata: 6 maI 1962 ko paMcAyatI nohare meM zrI samIramunijI mahArAja ke mukhAraviMda se dIkSA kA pATha par3hakara Apa zrI raMgUjI kI nezrAya meM ziSyA ghoSita huiiN| vIravAla jaina samAja se dIkSA aMgIkAra karane vAlI Apa sarvaprathama sAdhvI haiN| Apake hI sAtha vIravAla samAja kI anya do bahanoM ne bhI dIkSA aMgIkAra kI, ve sAdhvI vidyAvatI va rAjImatI ke nAma se prasiddha huii| sAdhvI sarasvatIjI atyaMta nirbhIka, sarala svabhAvI evaM vinayazIla sAdhvI haiN| 'vIravAla siMhanI' ke nAma se suvikhyAta, samAja meM ati pratiSThita evaM sammAnanIya sAdhvI ke rUpa meM ve jinazAsana kI prabhAvanA karatI huI vicaraNa kara rahI haiN| 418 6.6.1.7 zrI bhaktiprabhAjI (saM. 2036 ) 'koTA' Apa baladoTA parivAra kI kanyA haiM, kuMdevAr3I (nAsika) meM san 1980 ko koTA saMpradAya ke zrI biradIkaMvarajI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| Apane hiMdI, aMgrejI, saMskRta Adi kA acchA jJAna prApta kiyA, pAtharDI borDa se 'prabhAkara' kI parIkSA bhI dii| Apa prakharavaktA haiM, ApakI sadpreraNA se karamAlA, ASTI, kASTI, TeMbhUrNI Adi sthAnoM para gaNeza yuvaka maMDala, bhakti bahU maMDala, kanyAmaMDala Adi aneka maMDala, pAThazAlAe~, sthAnaka Adi nirmita hue| zrAvaka saMgaThana taiyAra huA, Apane samAja kI pragati meM apanA kAphI yogadAna diyA / 19 6.6.2 AcArya hukamIcaMdajI mahArAja kI sAdhumArgI zAkhA kI zramaNiyA~ : 6.6.2.1 pravartinI mahAsatI zrI khetAjI (saM. 1910 ke AsapAsa) ApakA janma thalI prAnta meM koTAsara nivAsI TIkamacaMdajI mAlU kI dharmapatnI jetAbAI kI kukSI se huA, pativiyoga ke pazcAt saMyama lekara Apa pUjya zrI hukmIcaMdajI ma. sA. kI kriyoddhAraka krAMti meM sahayoginI banIM, Apa bar3I tyAgI pravRtti kI thIM, jIvanaparyanta dina meM ekabAra AhAra va do bAra pAnI ke uparAMta anna jala grahaNa nahIM kiyA, devatA saMbaMdhI upasarga bhI Apa para Aye kiMtu Apa vicalita nahIM huiiN| ApakI nezrAya meM sabhI satiyA~ prAyaH paurUSI karatI thIM, tathA cauthe prahara meM garma AhAra kA binA kAraNa sevana nahIM karatI thiiN| kisI bhI gAMva paurUSI se pUrva Apa praveza nahIM karatIM thiiN| Apane apane pIche zrI rAjakaMvarajI ko pravartanI pada para niyukta kiyA thaa| 420 418. saMpAdikA - zrImatI kauzalyA jaina, zrI samIramuni smRti graMtha, khaMDa 5, pR. 1-10 419. patrAcAra se prApta 420. muni dharmeza, sAdhumArgI kI pAvana saritA, pR. 336 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 674
Page #737
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.6.2.2 zrI raMgUjI (saM. 1917 ke pUrva 1940 ) viziSTa vyaktitva kI dhanI zrI raMgUjI kA janma nImaca (mAlavA) ke hajArImalajI poravAla choTe sAjanAta parivAra meM huaa| kizorAvasthA meM vivAha aura prathama caraNa meM pati viyoga hone se ye ekAkI raha giiN| inake apratima rUpa-sauMdarya ke dIvAne dhamotara ke ThAkura zerasiMha ne inakI havelI ke cAroM ora paharedAra tainAta kara diye kiMtu ye kisI taraha khir3akI se kUdakara nImaca meM ugratapasvI kriyoddhAraka AcArya zrI hukmIcandajI ke caraNoM meM pahuMca gaIM, aura dIkSA kI prArthanA kI, anya do mumukSu bahanoM ke sAtha inhoMne bA. bra. sItAjI kI suziSyA dhannAjI kI nezrAya meM dIkSA grahaNa kii| inake divya vyaktitva se prabhAvita hokara aneka kanyAoM ne saMyama grahaNa kiyA, kiMtu inhoMne sabakoM apanI gurUbhaginI navalakaMvarajI kI ziSyA bnaayaa| vartamAna meM 'zrI raMgUjI mahAsatI kI saMpradAya' ke nAma se prasiddha Apake vizAla ziSyA saMgha meM anekoM viziSTa zramaNiyA~ haiM / 421 6.6.2.3 AryA rAjakaMvarajI (saM. 1920-48 ) Apa rAmapurA (bhAnapurA) jile ke kaMjArDA nAmaka pahAr3I gAMva ke nivAsI zrI dayArAmajI bhaMDArI kI putravadhu thIM, saM. 1903 meM zrI ratnacandrajI ke sAtha ApakA pANigrahaNa huA / vi. saM. 1914 meM pati zrI ratnacaMdrajI ne muni zrI rAjamalajI kI nizrA meM dIkSA grahaNa kara lii| Apake tIna putra the, inameM jyeSTha putra ne muni cauthamalajI ke maMgala pravacana ko sunakara AjIvana brahmacarya vrata aMgIkAra kara liyA, taba mAtA rAjakuMvarabAI ne bhI apane tInoM putra - zrI javAharalAlajI, zrI hIrAlAlajI zrI naMdalAlajI ke sAtha AcArya pravara zrI zivalAlajI se ArhatI dIkSA grahaNa krlii| yaha dina poSa zu. 6 saM. 1920 kA thA / Apa sAdhvI zrI navalAMjI kI ziSyA bniiN| 122 ApakI jJAnagarimA, vinayazIlatA, anuzAsana dRr3hatA ko dekhakara mahAsatI raMgUkaMvarajI ne Apako apanI uttarAdhikAriNI ghoSita kii| kuzalatApUrvaka zramaNI saMgha kA saMcAlana karatI huI vi. saM. 1948 meM Apa svargavAsinI ho gaI 1423 6.6.2.4 pravartinI zrI ratnakumArIjI (saM. 1920- 1969 ) Apa mAlavA ke bhATakher3I grAma meM mAtA tulasA evaM pitA sukhalAlajI ke yahAM janmI, nImaca ke koThor3A parivAra meM vivAha huA, pati viyoga ke pazcAt mahAsatI raMgUjI ke apUrva tyAga se prabhAvita hokara Apane dIkSA grahaNa kii| Apa jaina divAkara zrI cauthamalajI ma. kI saMsArapakSIya mausI thI, Apake hI pAsa unakI mAtuzrI kesarakaMvarajI ne bhI dIkSA grahaNa kI thii| saM. 1948 meM pravartinI zrI rAjakuMvarajI ne ApakI guNa - garimA ko dekha karake 'pravartinI' pada pradAna kiyaa| Apane apane anuzAsana kAla meM mahAsatI raMgU maMDala meM 5 gaNa evaM 5 gaNAvacchedikA kI niyukti karake sAdhvI samUha kI suvyavasthA kI thii| pAMca gaNAvacchedikA ke nAma (1) zrI sirekaMvarajI, (2) zrI kaMkUjI (3) zrI rAjAjI, (4) zrI ANaMdakaMvarajI (5) zrI phUlAMjI / vyavasthA prapatra ko par3hane se aisA lagatA hai ki Apa parama viduSI, anuzAsanapriya, evaM zAstrajJA thiiN| ApakI tyAga vRti itanI prabala thI ki 26 varSa kI umra se hI cAra vigayoM kA tyAga kara diyaa| apanI vRddhAvasthA meM mahAsatI sirekaMvarajI ko uttarAdhikAriNI niyukta kara saMvat 1969 meM 18 dina ke saMthAre ke sAtha Apa svarga sidhArIM 1424 421. (ka) zrI kesaradevI gaurava graMtha, khaMDa- 3, pR. 352; (kha) sAdhumArgI kI pAvana saritA, pR0 325-27 422. sthA. paraMparA kA itihAsa - pR. 476-77 423. sAdhumArgI kI pAvana saritA, pR. 327-28 424. vahI, pR. 328-29 675
Page #738
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 6.6.2.5 pravartinI zrI sirekaMvarajI (saM. 1925-74) __ Apa jAvarA meM janma lekara badanAvara (ma. pra.) meM vivAhita huI, pativiyoga ke pazcAt vardhamAna tapa kI ArAdhanA kI evaM mahAsatI raMgUjI ke pAsa saMvat 1925 meM dIkSA aMgIkAra kii| Apake sadupadeza se aneka bhavyAtmAoM ne saMsAra kA tyAga kiyaa| ApakI aneka ziSyAoM meM rAdhAjI ghora tapasvinI thIM, unhoMne mAsakhamaNa evaM 45 ke kaI bar3e-bar3e thoka kiye| aise hI pyArAjI, rUkamAjI, sarasAjI, hIrAjI, gaTUjI, jar3AvakaMvarajI, suganakaMvarajI Adi kaI viduSI satiyA~ thiiN| Apa ke 15 varSa ke zAsana meM sAdhvI samUha kA khUba vikAsa huA, aMta meM mahAsatI AnaMdakaMvarajI ko apanI uttarAdhikAriNI niyukta kara saMvat 1974 meM byAvara meM svargavAsinI huii| sirekavarajI ma. sA. ke bAda saMpradAya ke do hisse ho gaye eka tarapha pravartinI AnandakaMvarajI thIM dUsarI tarapha kI pravartanI pyArAMjI thIM; pravartinI pyArAMjI kA satI maMDala AcArya mannAlAlajI kI AjJA meM vicarane lagA thA, jo vartamAna meM 'divAkara sampradAya' ke nAma se zramaNasaMgha meM sammilita haiN|425 6.6.2.6 zrI nAnUkaMvarajI (saM. 1930) saMvat 1930 'tivarI' meM nAnUkaMvarajI ne zrI naMdakaMvarajI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| gRhasthAvasthA meM inake pati kuSTha rogI the, nAnUkuMvarajI ne mainAsundarI kI bhAMti unakI sevA kii| pati ke nidhana para aMtyeSTi ke liye Aye logoM meM dAga kauna de jaba isakI kAnAphusI calI va upekSA bhAva mAlUma par3A to vIrabAlA nAnukuMvarajI apane pati ke zava ko kapar3e meM bAMdhakara pITha para uThAkara zmazAna meM gayI va svayaM aMtyeSTi kriyA kii| 12 dina ke pazcAt vairAgya kI bhAvanA tIvra ho gayI va satI naMdakuMvarajI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| nAnUkuMvarajI bele-tele pAranA karatI thIM tathA cAturmAsa ke 120 dina meM kevala 7 dina bhojana karatI thiiN| aisI tapasvinI satI ko vAcAsiddhi mila jAye isameM kyA Azcarya? ekabAra burI niyata se eka musalamAna laghuzaMkA ke liye satiyoM ko AtA dekha baiTha gayA, satiyA~jI usake uThane kA iMtajAra karane lgii| anumAnita samaya se bhI jaba adhika samaya ho gayA aura nahIM uThA to satI nAnUkuMvarajI ne kahA "yaha to baiThA hI rahegA clo|" yoga kI bAta, usa musalamAna bhAI kA burI niyata ke kAraNa pezAba honA hI baMda ho gyaa| Akhira usake kuTumbI use uThAkara laaye| mAphI mAMgI tathA mAMsabhakSaNa kA tyAga kiyaa| isI prakAra aura bhI AzcaryakAraka ghaTanAe~ huiiN|426 6.6.2.7 pravartinI zrI AMnadakaMvarajI (saM. 1950) Apa marUdharA ke sojata zahara ke zreSThI prabhudAnajI saMghavI ke suputra kizanalAlajI kI sabase choTI putrI thI, Apa se bar3e 5 bhAI va 5 bahaneM thiiN| janma nAma 'chApI' rakhA para inake janma ke bAda dina-pratidina vAtAvaraNa meM eka AnaMdadAyI parivartana Ane se inheM 'AnaMdakaMvara' nAma se pukArane lge| 12-13 varSa kI vaya meM hI sojata nivAsI salerAjajI mUthA se vivAha sambandha huA, kiMtu zIghra hI pativiyoga ne inakI dazA evaM dizA ko mor3a diyA, saMvat 1950 meM pravartinI sirekavarajI ke pAsa dIkSA lekara ye lakSmIkaMvarajI kI ziSyA bniiN| inake namra svabhAva, zuddha cAritrika niSThA evaM gahana tattvajJAna se prabhAvita hokara anekoM bhavya AtmAoM ne inakI caraNa zaraNa 425. vahI, pR. 330 426. lekhaka-zrI motIlAla surAnA, jainaprakAza, mArca 1983, pR. 30 676
Page #739
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ meM dIkSA grahaNa kI, saMvat 1974 meM inheM pravartanI pada pradAna kiyA gyaa| inake tapa-saMyamamayajIvana kA itanA prabhAva thA ki bhATakher3I kI vidhavA ThakurAnI navanidhikumArI 'jaina' bana gii| itanA hI nahIM, vaha kASTha-pAtra meM bhojana karatI tathA mukha para mukhavastrikA bAMdhe rkhtii| varSa meM ekabAra 32 hI zAstroM kA pArAyaNa karatI thI. usane jainadharma kI sUkSma jAnakArI prApta kii| evaM sAdhu saMtoM para dRr3ha niSThA rkhtii| tathA svaMya ko jaina saMgha kI tuccha sevikA kahatI thiiN| Apane gaMgApura meM kaI varSoM se calI A rahI dalabaMdI ko tor3a diyA thaa| jIvadayA kI ora Apa prArambha se hI vivekazIla rahI haiN| eka-bAra rAtrI ke samaya pA~va meM lohe kI pattI ghusa gaI, pAMva se khUna kI dhArA bahane lagI, kiMtu kisI ko kahA nahIM, isaliye ki rAtri ke samaya bahaneM dIpaka jalAkara agnikAya kA AraMbha samAraMbha kregii| jAvarA meM Apane kucha musalamAna bhAIyoM ko eka sAMpa ko lAThI se mArate evaM cher3achAr3a karate dekhA, Apa ke niSedha karane para unhoMne zarArata se kahA-'aisI dayAvatI haiM to le jAo ise|' Apane turaMta sAMpa ko apanI jholI meM DalavAyA aura dUra ekAMta jaMgala meM le jAkara chor3a diyaa| ApakI nirbhIkatA evaM jIvadayA kI bhAvanA dekhakara musalamAna bhAI daMga raha gye| isI prakAra ekabAra rAste meM eka terApaMthI bhAI ko lakar3I phAr3ate dekhA, lakar3I thohara kI thI aura polI dikhAI de rahI thI, Apane bhAI se kahA - 'bhAI lakar3I meM jIva jantu ho sakate haiM, ise sAvadhAnI se phaadd'o|' bhAI ne sAvadhAnI se lakar3I phAr3I to aMdara se 13 maiMDhaka phudakate hue bAhara nikale, yaha dekha usa bhAI ke mana meM Apake prati atyaMta zraddhA jAgRta huI vaha ApakA parama bhakta bana gyaa| ApakI asIma dhairyatA aura sahiSNatA kA eka prasaMga hai ki ekabAra Apake pAMva meM vAlA (neharU) ho gayA, usakA oNparezana Avazyaka ho gayA Apane binA klorophorma saMghe hI hoza meM pUrA oNparezana karavAyA jarA bhI hile nhiiN| eka ghaMTe ke isa dhairya ko dekhakara DaoN. bhI cakita ho gayA ki strI hotI huI bhI itanI sahanazIlatA evaM mana kI daDhatA AsAna bAta nahIM hai| Apane apane saMpradAya meM sarvaprathama apanI-apanI nezrAya meM ziSya ziSyA, banAne kI paripATI ko badala kara eka pravartinI kI nezrAya meM ziSyA banAne kA vidhAna bnaayaa| isa prakAra ApakA saMpUrNa jIvana dharma, samAja aura zAsanahitArtha samarpita rhaa|427 6.6.2.8 zrI sonAMjI (saM. 1957) ___ Apa bIkAnera nivAsI zrImAn saubhAgamalajI DAgA kI dharmapatnI thIM, 16varSa kI umra meM saM. 1957 ma. kR. 6 ke dina bar3e tyAga-vairAgya se dIkSA grahaNa kii| pravartinI AnaMdakumArIjI kI Apa jyeSTha ziSyA thiiN| sampradAya meM koI nayA niyama banate samaya ApakI salAha lI jAtI thI, ApakI tyAgavRtti bhI sarAhanIya thI, 'pratidina paurUSI karatI thIM, evaM yAvajjIvana dUdha kA tyAga thA, bIkAnera meM Apa sthiravAsinI rhiiN|428 6.6.2.9 zrI rAjakumArIjI (saM 1960- ) ____ Apa ratalAma nivAsI zrI kesarImalajI bhaMDArI kI suputrI thiiN| nau varSa kI bAlyavaya meM saM. 1960 mR. kR. 13 ko bar3e ucca bhAvoM se mAtAjI ke sAtha dIkSA aMgIkAra kii| ApakI dIkSA ko rokane ke liye ApakI bhuA ne kaI SaDayaMtra race. gaptarUpa se sagAI kara dI. Apako piMjare meM DAla diyA, vahA~ se chuTI to adAlata meM kesa kara diyA, bayAna lene para hAkima ne ratalAma kI sImA ke bAhara dIkSA lene kA phaisalA diyA, aMtataH kAlUkher3a 427. (ka) muni nemicaMdajI, dharmamUrti AnandakumArI, vi. saM. 2008 (pra. saM.) (kha) sAdhumArgI kI saritA, pR. 330-31 428. dharmamUrti AnandakumArIjI, pR. 445 677 For Priate & Personal Use Only
Page #740
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa se kucha dUra zrI dhApUjI AryA ke kara-kamaloM dvArA Apa donoM mAtA-putrI ne dIkSA aMgIkAra kii| ApakI pravacanazailI prabhAvazAlI thI, Apa anubhavI aura saMyamaniSTha sAdhvI thii|29 6.6.2.10 AryA barajUjI (saM. 1960 ke lagabhaga) Apa lohAvaTa kI rahane vAlI thii| mAtA-pitA ne karIba nau sAla kI umra meM ApakI zAdI kara dI thii| daivayoga se pati kA alpasamaya meM dehAvasAna ho gyaa| Apane sasurAlavAloM se kaThinatA pUrvaka AjJA prApta kI aura sAdhvIzrI mehatAbakumArIjI ke caraNoM meM dIkSA grhnnkii| dIkSA lene ke bAda Apane bar3I-bar3I tapasyAe~ kii| saMvat 1960 meM ApakA cAturmAsa jAvarA zahara meM thA, taba 62 dina kI tapasyA kii| Apa tapasyA meM zArIrika va dainika sabhI saMyama kArya apane hAthoM se hI karatI thiiN| pAraNe ke dina Apa svayaM bhikSAcaryA hetu jAtIM aura pratyeka ghara se thor3A-thor3A AhAra lekara sabako saMtuSTa krtii| pAraNA karate samaya sabhI cIjoM ko eka hI pAtra meM mizrita kara aglAna bhAva se bhojana karatI thiiN| ekabAra bIkAnera meM Apane 82 upavAsa kiye| usa samaya 82 dina ke lie dina va rAtri meM zayana nahIM karanA, zarIra nahIM khujalAnA, thUkanA nahIM, Adi bhISma pratijJA grahaNa kii| isa dIrgha tapasyA aura kaThora abhigraha ke daurAna hI anazana meM Apa samAdhimaraNa ko prApta huiiN|430 6.6.2.11 pravartanI suganakaMvarajI (saM. 1960-2007) ApakA janma mAravAr3a dezanoka nivAsI rAvatamalajI osavAla kI dharmapatnI maganIbAI kI kukSi se huaa| saM. 1960 ke lagabhaga Apane saMyama dhAraNa kiyaa| Apa apane samaya kI mahAna viduSI sAdhvI thiiN| pravartinI rAjakaMvarajI ke pazcAt zrI khetAMjI kI saMpradAya kI satiyoM kA netRtva Apa hI karatI thiiN| Apa hara kriyA kA bar3I sajagatA se pAlana karatI thiiN| vRddhAvasthA meM mahAsatI zrI campAjI ko pravartanI pada dekara Apa saM. 2007 meM svarga sidhaarii|| 6.6.2.12 pravartanI zrI motAjI (20vIM sadI kA uttarArddha) Apa mAlava prAnta meM ratalAma nivAsI thIM, pUjya zrIlAlajI mahArAja ke vairAgya rasa se otaprota upadezoM ko zravaNa kara ApakI sakhI umAjI evaM unakI putrI tInoM ne dIkSA lii| kucha hI samaya meM Apake ziSyA parivAra kI kI vRddhi huii| jinameM kula 53 sAdhviyoM kA nAmollekha hai| yaha satI maMDala zrI motAjI kI saMpradAya ke rUpa meM prasiddha huA, zrI motAjI 20vIM sadI ke uttarArdha kAla kI sAdhvI thiiN|12 6.6.2.13 zrI saubhAgyakumArIjI (saM. 1964) Apa bar3I sAdar3I mevAr3a kI nivAsinI thIM, saM. 1964 pauSa kR. 4 ko dIkSA aMgIkAra kI, Apa alpabhASiNI tathA jJAnadhyAna meM tallIna rahane vAlI zAMta prakRti kI sAdhvI thiiN|433 429. vahI. pR. 445 430. muni nemicaMdra, dharmamUrti AnandakumArI, pR. 454 431. sAdhumArgI kA pAvana saritA, pR. 337 432. vahI, pR. 338 433. dharmamUrti AnandakumArI, pR. 446
Page #741
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.6.2.14 zrI ratnakumArIjI (saM. 1965) Apa bIkAnera nivAsI dAnavIra seTha bhaiMrodAnajI seThiyA ke laghubhrAtA zrI hajArIlAlajI seThiyA kI dharmapatnI thIM, Apane sAdhana saMpanna evaM bhare-pUre parivAra kA tyAga kara saMvat 1965 meM atyaMta vairAgya pUrvaka dIkSA grahaNa kii| Apa prakRti se zAMta evaM alpabhASiNI sAdhvI thiiN|434 6.6.2.15 zrI sobhAgajI (saM. 1965) Apa bhaddesara (mevAr3a) kI thIM, saMvat 1965 mArgazIrSa kRSNA 10 ko Apane dIkSA aMgIkAra kii| Apa bar3I sAhasI sevAbhAvinI aura utsAhI sAdhvI thiiN| purAne vicAra vAloM ko anukUla banAne meM siddhahasta thIM, sAdhviyoM meM Apa 'bhaddesara bhairU~' ke nAma se prasiddha thiiN|435 6.6.2.16 zrI hagAmajI (saM. 1966) Apa jAvada nivAsI zrI macchArAmajI baMboriyA kI dharmapatnI thIM Apane saMvat 1966 jye. kR. 1 ko dIkSA grahaNa kI, Apa pravacanadakSa, saMyamaniSTha, kriyApAtrI sAdhvI thIM, purAne bhajana stavanoM dvArA zAsana kI bahuta prabhAvanA kii|436 6.6.2.17 zrI vaktAvarajI (saM. 1966) Apa jAvada nivAsinI thIM, saMvat 1966 jye. zu. 5 ko saMyama aMgIkAra kiyaa| Apa kSamAzIlA saMtoSI prakRti kI sAdhvI thIM, stoka jJAna acchA hone se Apane kaiyoM ko tattvarasika bnaayaa|437 6.6.2.18 zrI campAkumArIjI (saM. 1968) ___ Apa ratalAma nivAsinI thIM, saM. 1968 ke mRgazira mAsa meM saMyama aMgIkAra kiyaa| Apa prakRti kI bhadra evaM saralAtmA thiiN|438 6.6.2.19 zrI sUraja kaMvarajI (saM. 1968) Apa rAmapurA nivAsinI thIM, mRgasira mAsa meM sAdhvI dIkSA aMgIkAra kii| Apa kaThora tapasvinI sAdhvI thIM, kitane hI upavAsa bele tele Adi choTI-choTI tapasyAoM ke sAtha aksara mAsakhamaNa, arddhamAsa Adi tapasyAe~ karatI rahatI thIM, Apa samatAbhAvI samAdhibhAva meM ramaNa karane vAlI sAdhvI thiiN|439 6.6.2.20 zrI kezarakaMvarajI (saM. 1970) Apa sojata ke suprasiddha zAstrajJa zrAvaka zrI indracaMdajI ke bhatIje zrI kanakamalajI kI dharmapatnI thIM, saM. 1970 caitra kR. 10 ke dina dIkSA grahaNa kii| Apa bar3I sevAbhAvinI sAdhvI thIM, svayaM kA kArya asvasthatA meM bhI svayaM karane kA prayatna karatI thiiN|440 434-438. vahI, pR. 447 439. vahI, pR. 448 440. vahI, pR. 456-57 679
Page #742
--------------------------------------------------------------------------
________________ 6.6.2.21 zrI mehatAbakaMvarajI (saM. 1971 ) Apa pIpAr3a nivAsI zrI jabaracaMdajI mehatA kI dharmapatnI thIM saM. 1971 phAlguna kR. 7 ko dIkSA grahaNa kI Apa gurUNI kI kRpApAtra sAdhvI rahIM, kisI bhI sAmpradAyika samasyA kA samAdhAna karanA ho to Apase salAha lI jAtI thI, Apane eka mAsa taka kI tapasyAe~ kI / 441 6.6.2.22 zrI rAjakumArIjI (saM. 1971-72 ke madhya ) Apa jAmunyA nivAsinI thIM, Apane zAstroM kA acchA abhyAsa kiyA, Apa svAdhyAya-premI sAdhvI thiiN| 442 6.6.2.23 zrI dhApUjI (saM. 1972 ) Apa AmeTa nivAsI zrI saradAramalajI kI sahadharmiNI thIM, Apa donoM ne sajor3e byAvara meM dIkSA grahaNa kI, ApakA pIhara terApaMthI mAnyatA kA / Apa thokar3oM kI jAnakAra thI, evaM gAyana kalA utkRSTa thI / 43 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 6.6.2.24 zrI cattarajI (saM. 1973 ) Apa maMdasaura nivAsI zrI sUrajamalajI kI sahadharmiNI thIM, pati se AjJA lekara saM. 1973 mRgazira kRSNA 12 ko saMyama aMgIkAra kiyA bAda meM sUrajamalajI bhI pUjya zrI lAlajI mahArAja ke pAsa dIkSita hue| Apane apanI dAdIgurUNI zrI ratnakumArIjI kI unmatta avasthA meM jo sevA kI vaha eka Adarza thI, Apa vinamra evaM zAMta svabhAvI thiiN| 444 6.6.2.25 zrI cunnAjI (saM. 1973 ) Apa boharA kula meM utpanna huIM, byAvara meM sasurAla thA, saM. 1973 caitra zu. 8 ko vairAgya kI pavitra pagaDaMDI pakar3akara sevA meM lIna rahIM 1 445 6.6.2.26 zrI choTAMjI (saM. 1973 ) ApakA sasurAla bIkAnera meM pArakha parivAra meM thA, saM. 1973 kArtika zu. 13 ko saMyama kI rAha pakar3I Apane bhInAsara meM sthiravAsinI zrI kAlIjI AryA kI aMtima samaya taka vAtsalya pUrvaka sevA kii| 446 6.6.2.27 zrI suganakumArIjI (saM. 1976 ) Apa byAvara nivAsI zrI gulAbacaMdajI makANA kI suputrI thIM 15 varSa kI avivAhita vaya meM jaba Apa dIkSA ke liye tatpara huI to Apake kAkAjI ne ajamera-meravAr3A rAjya sarakAra meM dIkSA virodhI riporTa kI, Apane nyAyAlaya meM upasthita hokara jisa sAhasa evaM nirbhIkatA kA paricaya diyA, usase prasanna hokara zrI cAMdamalajI 441. vahI, pR. 456-57 442. vahI, pR. 448 443-449. vahI, pR. 449-50 680
Page #743
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ DhaDDhA ne apanI ora se ajamera se dIkSA mahotsava para baiMDa-bAje bhejakara dIkSA karAyI, saM. 1976 bhAdrapada kR. 5 ke dina dhUmadhAma se ApakI dIkSA huii| dIkSA ke pazcAt Apane 8 zAstra, kaI thokar3e kaMThastha kiye, saMskRta, prAkRta evaM sabhI AgamoM kA adhyayana kiyaa| Apa zAMta saumya prakRti kI sevAbhAvinI sAdhvI thIM, ApakA pravacana bhI bar3A prabhAvaka hotA thaa| 447 6.6.2.28 zrI varajUjI (saM. 1978 ) Apa bIkAnera kI thIM, jyeSTha zu. 7 ko jainendrI dIkSA grahaNa kara jJAna-dhyAna svAdhyAya meM lIna rahIM, aura saMghastha sAdhviyoM kI sevA-zuzrUSA meM tatpara rhiiN| 448 6.6.2.29 zrI jar3AvAMjI (saM. 1978 ) Apa bIkAnera nivAsI zrI hastImalajI kocara kI dharmapatnI thIM, saM. 1978 meM pravrajita huiiN| Apa udyamazIla sAdhvI thIM 1449 6.6.2.30 zrI dAkhAMjI (saM. 1979 ) Apa sojata nivAsI zrI kizanalAlajI mAMDota kI dharmapatnI thIM ati saMgharSa ke pazcAt pati se dIkSA kI AjJA prApta kara mRgazira kR. 7 ko vairAgyabhAva se dIkSA aMgIkAra kii| Apa AgamajJA evaM zAsana prabhAvikA sAdhvI thIM, ApanI vANI meM drAkSa sI mIThAsa thI, evaM sevA kArya meM sadA tatpara rahatI thiiN| 450 6.6.2.31 zrI nagInAMjI (saM. 1981 ) Apa choTI sAdar3I nivAsI zrImAn jhamakamalajI kaTAriyA kI dharmapatnI thIM, ASAr3ha zu. 2 ko maMdasaura meM dIkSA grahaNa kI, Apa eka viduSI sAdhvI thIM, svara kI madhuratA se Apa sabhI ke mana ko moha letI thiiN| ApakA Agama jJAna evaM hiMdI-saMskRta bhASAoM para bhI Adhipatya acchA thA, vyAkhyAna zailI bar3I rocaka aura prabhAvotpAdaka thI, mevAr3a mAlavA Adi kSetroM meM Apane dharma kI khUba prabhAvanA kI kaI saMghoM meM cale A rahe ApasI vaimanasya aura phUTa ko dUra karane meM ApakI mahattvapUrNa bhUmikA rahI / 451 6.6.2.32 zrI mainAkumArIjI (saM. 1981 ) Apa thAMdalA nivAsI zrI cunnIlAlajI bAphaNA kI dharmapatnI thiiN| saM. 1981 caitra zu. 9 ko bhAgavatI dIkSA svIkAra kii| Apa sevAbhAvinI tathA atyalpa nidrA letI thIM, rAtri kI paricaryA Apa bakhUbI karatI thiiN| jJAnAbhyAsa sevA Adi ke sAtha Apane dIrgha tapasyAe~ bhI kI thIM 1452 6.6.2.33 zrI gaTTUjI (saM. 1982 ) Apa nimbAher3A nivAsI zrI kiratamalajI siMghI kI dharmapatnI thIM, Apane apane putra samIramalajI ko dIkSA dekara saM. 1982 mAgha zu. 5 ko svayaM bhI dIkSA aMgIkAra karalI, Apa madhura svabhAvI sevAbhAvinI sAdhvI thiiN| 453 443-449. vahI, pR. 449-50 450-451. vahI, pR. 457 452-454 vahI pa1. 451 681
Page #744
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 6.6.2.34 zrI saradArAMjI (saM. 1982) Apa udayapura nivAsinI thIM, Apane saMvat 1982 jye. zu. 13 ko kI dIkSA lii| Apa sevA bhAvinI thiiN|54 6.6.2.35 zrI sobhAgajI (saM. 1984) Apa kAnor3a nivAsinI thIM, saM. 1984 jye. zu. 5 ko dIkSA aMgIkAra kI, Apa vaiyAvRtya parAyaNA thiiN|55 6.6.2.36 zrI sUrajajI (saM. 1982) Apa hammIragar3ha kI thIM, saMvat 1982 meM saMyama grahaNa kiyA, Apa vaiyAvRtya parAyaNA thiiN|56 6.6.2.37 zrI jIvanAjI (saM. 1984) Apa bIkAnera ke botharA parivAra kI vadhU thIM, saM. 1984 vaizAkha zu. 6 ke dina dIkSA grahaNa kii| Apa svAdhyAya premI sAdhvIjI thiiN|457 6.6.2.38 zrI zreyAkumArIjI (saM. 1984) Apa sojata ke zrI gulAbacaMdajI TATiyA kI dharmapatnI thiiN| saM. 1984 vai. zu. 5 ko dIkSA grahaNa kara Apa saMyama aura tapa ke mArga para agrasara huiiN| Apa nandIsUtra kA svAdhyAya jaba karatI thIM to zrotA mugdhamana se zravaNa karate the| Apa upayoga meM lAye gaye vastra hI grahaNa karatI thIM, navIna vastra nahIM letI thiiN|158 6.6.2.39 zrI choTAMjI (saM. 1984) Apa ajamera ke zrI mizrImalajI loDhA kI bhatIjI aura zrI rasAlakaMvarajI kI laghu bhaginI thIM, jeThANe grAma kI vadhu thiiN| saM. 1984 mArgazIrSa zu. 3 ko Apane saMyama aMgIkAra kiyaa| Apa tana tor3akara sevA karane vAlI mahAsAdhvI thIM, ApakI AvAja bhI madhura thiiN|459 6.6.2.40 zrI sugana kumArIjI (saM. 1984) Apa bIkAnera nivAsI bIMjarAjajI seThiyA kI dharmapatnI thIM Apane ucca pariNAmoM se cAritra aMgIkAra kiyaa| Apa zAstrajJA evaM prabhAvazAlI pravacanakartI sAdhvI thiiN| Apane mevAr3a, mAlavA mAravAr3a meM mahatI dharma prabhAvanA kii| Apa prakRti se vinayazIla, kSamAdhAriNI evaM zAntasvabhAvI mahAsAdhvIjI thiiN|460 6.6.2.41 zrI bhUrAMjI (saM. 1985) Apa udayapura nivAsinI thIM, Apake suputra kA nAma zrI khyAlIlAlajI thA, saM. 1985 meM Apane dIkSA grahaNa kii| Apa bhadra prakRti kI sAdhvI thiiN|1 452-454 vahI, pa1. 451 455-463. vahI, pR. 452 682
Page #745
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.6.2.42 zrI chaganAMjI (saM. 1986-87) ___Apa bar3akacyAsa ke nivAsI zrI tejamalajI koThArI kI dharmapatnI thIM, Apa svAdhyAya-parAyaNA tathA stoka kI jJAtA thiiN|462 6.6.2.43 zrI TIpUjI (saM. 1986-87) Apa DUMgalA nivAsinI thIM, mevAr3a ke dehAtoM meM ApakA acchA prabhAva par3A, Apa svAdhyAya premI thiiN|463 6.6.2.44 zrI rasAlAMjI (saM. 1990) Apa kizanagar3ha nivAsinI thI, ajamera ke mizrIlAlajI lor3hA kI bhatIjI evaM sAdhvI choTAMjI kI bhaginI thiiN| saM. 1990- kR. 3 ko Apane dIkSA aMgIkAra kii| Apa jJAna dhyAna svAdhyAya meM rUci vAlI tathA pravacana ka saMgItakalA meM pravINa thiiN|464 6.6.2.45 zrI pAnakaMvarajI (saM. 1991) udayapura meM pitA zrI gaMgarAjajI hIMgaDa ke yahA~ mAtA zrImatI salekaMvarajI kI kukSi se saM. 1980 meM Apa janma grahaNa kiyaa| choTI umra meM hI saM. 1991 mahAvIra jayaMti ke zubha dina, mAtAjI va choTI bahana manoharakaMva ke sAtha bhINDara meM ApakI dIkSA huii| Apa viduSI zAsana prabhAvikA sAdhvI haiN| ApakI laghu bhaginI sAdhvI zraM manoharakavarajI bhI atyaMta viduSI, AzukavayitrI prajJAsaMpanna evaM prabhAvazAlI vyaktitva kI dhanI sAdhvIjI haiN| 6.6.2.46 zrI kezarakaMvarajI (saM. 1995-2060) sthavirA zrI kezarakaMvarajI ne marUdharA bIkAnera jile ke surapurA grAma meM zrI zivadAsajI DAgA ke ghara jana grahaNa kiyA, bIkAnera ke zrI pAnamalajI golachA ke sAtha ApakA pANigrahaNa huA, pativiyoga ke pazcAt Apa jyeSTha zu. 14 saM. 1995 ko AcArya javAharalAlajI mahArAja ke zrI mukha se bIkAnera meM dIkSA grahaNa kii| utkRS bhAvoM se cAritra pAlana, gurU AjJA kA sarvatobhAvena pAlana evaM anuzAsitajIvana ke kAraNa sAdhumArgI saMgha meM A kA pramukha sthAna rhaa| aMta samaya meM 31 dina kA tivihArI tathA 64 ghaMTe ke cauvihArI saMthAre ke sAtha nokhAmaMDa meM samAdhimaraNa ko prApta huiiN| 93 varSa kI umra meM bhI nirlipta bhAvanA, saMyama guNoM kI sAdhanA, nirbhaya mRtyuJjaya ArAdhanA dvArA sadA sadA ke liye Apa mumukSu sAdhakoM ke liye preraNAdAtrI bana giiN|466 6.6.2.47 zrI nAnUkaMvarajI (saM. 1999-2055) Apa bhI sAdhvI vRMda kI agraNI sAdhvI thiiN| ApakA janma saM. 1984 dezanoka (rAja.) meM pArvatIbAI va kukSi se zrI kizanalAlajI botharA ke yahA~ huaa| vivAha ke pazcAt vaidhavya ke yoga ne Apako bhoga se upara 455-463. vahI, pR. 452 464. vahI, pR. 458 465. zrI kesaradevI gaurava graMtha, khaMDa 3, pR. 358 466. zramaNopAsaka, varSa 41, aMka 10, navambara 2003, pR. 139 683
Page #746
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa kara diyaa| phalataH 1999 AsAr3ha zu. 3 ke dina dezanoka meM AcArya zrI javAharalAlajI mahArAja ke zrImukha se dIkSA aMgIkAra kii| Apane zAstroM kI kuMjI rUpa 200 stoka evaM kaI caritra kaMThastha kiye| saMskRta, prAkRta, nyAya, vyAkaraNa Adi kI Apa gahana adhyetrI tathA sAdhumArgI saMgha kI eka divyamAna, paramaviduSI evaM ojasvI vyAkhyAtrI sAtha hI pramukha salAhakAra bhI thiiN| Apane sudUra ur3IsA, chattIsagar3ha, mahArASTra, tamilanADU, karnATaka, AMdhrapradeza meM vicaraNa kara zAsana kI mahAna prabhAvanA kI hai| dakSiNa bhArata ke madrAsa evaM baiMgalora pravAsa meM Apane kaI mumukSu AtmAoM ko dIkSA pradAna kii| 72 varSa kI umra meM 25 julAI 1998 ko citor3agar3ha meM saMlekhanA sahita ApakA mahAprayANa ho gyaa| ApakI pAvana-smRti meM "zrI nAnU svadharmI sevA koSa" kI sthApanA kI gaI hai| sAdhumArgI saMgha kA vibhAjana hone ke pazcAt Apa 'zAMti krAMti saMgha' meM sammilita ho gaIM thIM, ApakI ziSyAe~ vartamAna meM isI saMgha ke prati AsthAzIla haiN| 67 6.6.2.48 zrI ratnakumArIjI (saM. 2006) ___Apa udayapura nivAsI zrIyut phUlacandajI kI suputrI tathA zrImAn tejasiMhajI rAMkA kI dharmapatnI thiiN| saM. 2006 caitra mAsa meM bar3e saMgharSoM kA sAmanA karane ke pazcAt Apa saMyama patha para ArUr3ha huIM, dIkSA ke samaya apanI ora se pauSadhazAlA meM 1001 rU. kA dAna bhI diyA thA Apa tyAgI saMyamI evaM viduSI sAdhvI thiiN|468 6.6.3 AcArya hukamIcaMdajI mahArAja kI divAkara saMpradAya kI zramaNiyA~ : 6.6.3.1 zrI mAnakaMvarajI (saM. 1967-73) Apa pratApagar3ha (rAja.) kI kanyA thI, ApakA vivAha nImaca meM zrI cauthamalajI ke sAtha huaa| vivAha ke turaMta pazcAt zrI cauthamalajI ne dIkSA aMgIkAra krlii| unheM sAdhuveSa meM dekhakara mAnakaMvara atyaMta vyathita huI kahane lagI- 'Apane to mujhe chor3akara vairAgya le liyA, aba maiM kisake bharose rahUM aura kyA karUM?' muni zrI ne use samajhAte hue kahA- "tumhAre hamAre sAMsArika nAte to janma-janmAMtara meM bahuta ho cuke, para dhArmika nAtA nahIM huA. ... tuma bhI sAdhvI bana jaao| saMsAra asAra haiM isameM na koI kisI kA sAthI hai na isameM AtmakalyANa ho sakatA hai|" munizrI kI vANI kA prabhAva mAnakaMvara para par3A vaha bhI sAdhvI bana gii| vijayAdazamI saM. 1967 ko jAvarA meM inakI dIkSA ke sAtha 48 dIkSAeM aura bhI huii| sAdhvI mAnakaMvarajI jaina siddhAntoM kI marmajJA, tapa-tyAga kI pratimA thii| saM. 1973 meM inakA svargavAsa huaa|469 6.6.3.2 zrI sAkarakuMvarajI ( - 2001) __ ApakA vivAha nimbAher3A (rAja.) meM zrI khUbacaMdajI ke sAtha huaa| milana kI prathama ghar3I meM hI zrI khUbacaMdajI ne apanI dIkSA kI bhAvanA pragaTa kI, to Apa unake patha meM vighna na banakara svayaM bhI dIkSA ke liye taiyAra ho giiN| zrI khUbacaMdajI ne gurU nandalAlajI ke pAsa dIkSA grahaNa kara lI, unakI dIkSA ke pazcAt bhI 8 varSa 467. (ka) zrI kesaradevI gaurava graMtha, khaMDa 3, pR. 358; (kha) samagra jaina cAturmAsa sUcI, san 1998 468. dharmamUrti AnandakumArI, pR. 458 469. jaina prakAza patrikA, aprela 1995, pR. 17 684
Page #747
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ taka Apako gharavAloM ne AjJA nahIM dI, aMtataH pUjya AcArya khUbacandajI ma. sA. ke caraNoM meM dIkSA aMgIkAra kii| Apa sadA svAdhyAya va dhyAna meM lIna rahatI thIM, mRdutA, sahajatA, saralatA, vinaya va samarpaNa Apake saMyamI jIvana kA Adarza thaa| saM. 2001 byAvara meM nau dina ke saMthAre ke sAtha svargavAsinI huiiN| 470 6.6.3.3 zrI bAlakuMvarajI (saM. 1974-2024 ) Apa siMgolI ke zrI raMgalAlajI va mAtA jar3AvabAI nAgorI kI kanyA thiiN| zrI bhaMvaralAlajI lasor3a ke sAtha vivAha huaa| pati ke svargavAsa ke pazcAt saMvat 1974 meM mAlavasiMhanI zrI hagAmakuMvarajI ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| ye zrI pyArAjI kI paraMparA kI sAdhvI thiiN| inakI zrI gulAbakuMvarajI zrI mAnakuMvarajI, zrI pAnakuMvarajI Adi ziSyAe~ huii| ajamera sammelana meM inheM candanabAlA zramaNI saMgha kA upAdhyAya pada diyA thaa| kaI caupAI va rAsa bhI inake dvArA racita upalabdha hote haiN| 471 6.6.3.4 zrI kamalAvatIjI (saM. 1992-2043 ) Apa ratalAma (ma.pra.) ke zreSThI zrI nihAlacaMdajI boharA evaM zrImatI hagAmabAI kI suputrI thiiN| ApakA janma Azvina zuklA navamI saM. 1983 meM huaa| pitA zrI ne Apa kA mukhamaNDala bhI nahIM dekhA ki svargavAsI ho gaye / ApakI mAtezvarI hagAmabAI ke sAtha Apa (9 varSa kI umra meM) jaina divAkara cauthamalajI mahArAja se rAmapurA meM dIkSA aMgIkAra kara zrI sAkarakuMvarajI kI ziSyA bniiN| Apa atyaMta viduSI, zAstra -marmajJA, sAhityakartrI evaM maMtravettA tathA ojasvI vaktA thiiN| Apako gurU kRpA se 'pArzvanAtha bhagavAna kA rakSA kavaca' prApta huA, bar3e -2 saMkaToM meM ApakI isa kavaca stotra dvArA rakSA huii| Apa atyanta nirbhIka evaM nyAya-nIti kI vArtA meM siMha sI garjanA karane vAlI saMkalpa prANA sAdhvI thiiN| 16 navambara san 1986 ko 61 varSa kI umra meM ApakA svargavAsa huaa| Apa 'mAlavasiMhanI' ke nAma se prakhyAta thiiN| 172 Apake zramaNI - samudAya kA paricaya tAlikA meM diyA gayA hai| 6.6.3.5 zrI madanakuMvarajI (saM. 1999 ) Apa 'billoda' grAma ke nalavAyA vaMza meM samutpanna huiiN| mAtuzrI chogAjI ke sAtha saM. 1999 mRgazira zu. 7 ko malhAragar3ha meM dIkSA aMgIkAra kii| Apa zrI raMgUjI kI paramparA ke zrI sundarakuMvarajI zrI pyArAjI kI ziSyA zrI hagAmakuMvarajI (lATa sA.) kI ziSyA haiN| Apa ilAhabAda se madhyamA, pAtharDI se vizArada kI parIkSA ke sAtha battIsa jainAgama, tarka vyAkaraNa Adi kI gahana adhyetA haiM, ApakI saMpreraNA se aneka sthAnoM para mahilAmaMDala, bahumaMDala bAlikAmaMDala kI sthApanA huii| ApakI do ziSyAe~ haiM- zrI vijayazrI, zrI jJAnavatIjI / 473 6.6.3.6 zrI pAnakaMvarajI (saM. 2007-60 ) ApakA janma jhAlarApATana (rAja.) meM sau. mainAbAI bherUlAlajI gAMdhI ke kula meM huaa| zrI jItamalajI borA 470. hameM tuma para nAz2a hai, pR. 73 para DaoN. sAdhvI candanAjI kA lekha 471. patrAcAra dvArA 472. hameM tuma para nAz2a hai, meM DaoN. sAdhvI caMdanAjI kA Alekha 'eka divya AtmA' 473. patrAcAra ke AdhAra para 685 pR. 76-80
Page #748
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa ke sAtha ApakA vivAha huA, kiMtu do varSa meM hI vidhavA ho jAne para kArtika zu. 13 saM. 2007 meM Apane jaina divAkara zrI cauthamalajI ma. sA. se dIkSA lekara zrI bAlakaMvarajI kA ziSyatva grahaNa kiyaa| Apa madhura vyAkhyAnI, saMyamI evaM AgamajJA thiiN| 10 varSoM se dhuliyA meM sthiravAsinI thIM, kRzakAyA meM bhI ApakA Atmabala apUrva thA, aMta samaya meM Apane jisa prakAra dehAdhyAsa chor3A vaha eka Adarza hai, 49 dina taka ApakA saMthArA claa| itanI sudIrgha avadhi meM eka pATe para eka hI karavaTa soye rahanA, 5 indriya ke viSayoM se sarvathA uparata ho jAnA ApakI deha ke prati nirmamatva bhAva kA sUcaka hai| 11 pharavarI 2004 ko Apa dhUliyA meM svargavAsinI huii| ApakI smRti 'pAna ramaNika zikSaNa phaMDa' kI sthApanA huI hai| 474 6.6.3.7 zrI zAMtAkumArIjI (saM. 2014 ) Apa tAter3a parivAra se boragAMva (mahA.) meM zrI pratApamalajI ma. sA. se dIkSA aMgIkAra kara mAlavasiMhanI zrI kamalAvatIjI kI ziSyA bniiN| Apa siddhAntazAstrI, Agama va stoka kI jJAtA, pravacanakartrI, mRdula svabhAvI, milanasAra, saumya va zAMta prakRti kI haiN| 475 6.6.3.8 zrI suzIlAkaMvarajI (saM. 2016-22 ) Apa toMDApura ke zrI gulAbacaMdajI chAjer3a kI kanyA evaM jasarAjajI boharA auraMgAbAda kI dharmapatnI thI, unake svargavAsa ke pazcAt 32 varSa kI umra meM pU. pratApamalajI ma. se 'ghoTI' meM dIkSA lekara kamalAvatIjI kI ziSyA bniiN| Apa ghora tapasvI thIM, mAsakhamaNa se lekara 56 dina kI utkRSTa tapasyA kI, saMgIta ke prati vizeSa rUci thI, sevA meM agraNI sAdhvI thIM, saMvat 2022 jodhapura meM ApakA svargavAsa huA, ApakA jIvana paricaya 'jyoti aura jvAlA' pustaka meM prakAzita hai 1476 6.6.3.9 zrI puSpAvatIjI (saM. 2018 - svargavAsa ) Apa pUnA ke zrImAn dIpacaMdajI maralecA kI suputrI thIM, 16 varSa kI umra meM jAvarA meM pU. pratApamala jI mahArAja se dIkSA pATha par3hakara zrI kamalAvatIjI kI ziSyA bniiN| Apa siddhAnta prabhAvaka evaM AgamajJAtA thI, sAtha hI vyAkhyAnI evaM spaSTavAdI thiiN| sAdhviyoM kI sAtApUrvaka loca Adi karane meM siddhahasta thIM, ApakI do bahaneM -divyasAdhanAjI evaM antarasAdhanAjI Apake pAsa hI dIkSita haiN| 477 6.6.3.10 zrI vijayazrIjI (saM. 2020 ) ApakA janma 'bhuraTa' parivAra tathA sasurAla koThArI' parivAra meM thA, saM. 2020 akSaya tRtIyA ke zubha dina ratalAma meM dIkSA huii| Apa zrI madanakuMvarajI kI ziSyA haiN| Apane vardhA se kovida evaM pAtharDI se vizArada kI 474. patrAcAra se prApta 475. hameM tuma para nAja hai, pR. 81 476. vahI, pR. 83 477. vahI, pR. 84 686
Page #749
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ zikSA prApta kii| ApakI preraNA se kaI sthAnoM para mahilA maMDala, bahU maMDala, bAlikAmaMDala kI sthApanA huI hai| Apane 21 upavAsa, kaI bele tele cole, varSItapa Adi tapa bhI kiyA hai| ApakI eka ziSyA hai - sAdhvI DaoN. madhubAlAjI 1478 6.6.311 zrI jJAnavatIjI (saM. 2020 ) Apa 'barajAla' (rAja.) ke bhaMDArI parivAra se saMbaMdhita haiN| mAgha zuklA 2 saM. 2020 ko malhAragar3ha (ma.paM.) meM divAkara saMpradAya ke zrI madanakuMvarajI ke pAsa Apane pravrajyA aMgIkAra kI usa samaya ApakI santAna mAtra cAra varSa kI thii| Apa zAMta, dAnta va sarala svabhAvI haiM, vyasana mukti evaM andha-paramparAoM kA unmUlana karane meM Apa sadA agraNI rahI haiM, anekoM logoM ne Apake upadezoM se sAtvika jIvana jIne kA saMkalpa liyA hai| Agama kI gahana adhyetA hone ke sAtha Apa tapasvinI bhI haiN| varSItapa, tIna aThAI, mauna vrata se rAniyoM kA tapa, candrakalA tapa, SaTsa tapa, dasa pratyAkhyAna Adi vividha tapasyAe~ kI hai| 'jJAnAloka' graMtha meM Apake vicAra saMgrahita haiN| ApakI cAra ziSyAe~ haiM - DaoN. zrI suzIlajI 'zazi', DaoN. zrI madhujI, zrI kamalezajI, choTe vijayazrIjI 1479 6.6.3.12 DaoN. zrI suzIlajI 'zazi' (saM. 2023 ) ApakA janma devagar3ha (rAja.) ke bhaMDArI parivAra meM huaa| 26 janavarI 1967 ko kaloliyA (ma. pra. ) grAma meM zrI jJAnavatIjI kI ziSyA ke rUpa meM Apa dIkSita huiiN| usa samaya ApakI umra mAtra 7 varSa kI thii| Apane 'jaina divAkara zrI cauthamalajI mahArAja aura unakA hindI sAhitya' viSaya para san 1987 meM esa. ena.DI. TI. yunivarsiTI muMbaI se pI. eca. DI. kI upAdhi prApta kii| ApakI maulika pustakeM - tIsarA naitra, ciMtana ke Aloka meM, atIta kA divya snAna, suzIla saMdeza prakAzita haiN| itihAsa meM ApakI gaharI rUci hai| zrI jaina divAkara jJAna sAdhanA TrasTa byAvara, jaina divAkara jJAna prakAzana cittaur3agaDha, zrI suzIla jaina divAkara jJAna prakAzana samiti byAvara Adi saMsthAe~ jahAM Apake sAhitya - prema ko pradarzita karatI haiM vahIM saMgaThana ke kSetra meM divAkara mahilA maMDala, navayuvaka maMDala, bAlikA maMDala, gautama bAla maMDala, caMdanabAlA bAlikA maMDala, jaina divAkara suzIla navayuvaka maMDala Adi kI sthApanA bhI kI hai| tapa ke kSetra meM paMcakalyANaka tapa, zAMtinAtha tapa, candrakalA tapa, puSyanakSatra tapa Adi vividha taponuSThAna kiye haiN| ApakI eka ziSyA zrI zraddhAjI haiN| 480 6.6.3.13 DaoN. sAdhvI caMdanAjI (saM. 2023 ) udayapura ke bAbela parivAra kI Apa susaMskArita kanyA ratna haiN| paMDita hIrAlAlajI mahArAja se jAvarA meM dIkSA aMgIkAra kara Apa mAlava siMhanI zrI kamalAvatIjI kI ziSyA bniiN| jJAna kI adamya lAlasA lekara Apane jainadharma aura darzana kA uccakoTi kA jJAna prApta kiyaa| Apa dvArA zikSaNa zivira, mahilA sammelana yuvaka-sammelana, tapa, japa, spardhA, Ananda saMskAra kendra', 'jaina sAdhvI kamalA zodha saMsthAna' Adi aneka sAmAjika, dhArmika evaM nirmANAtmaka kArya hue haiN| 'mAtuzrI vRddhAzrama nAsika roDa' kI bhI Apa prerikA rahI haiN| sthAnakavAsI samAja meM 'Ananda pada-yAtrA' kA nayA krAntikArI kadama uThAne vAlI Apa ekamAtra sAdhvI haiN| yaha yAtrA 180 ki. mI. kI sinnara se ahamadanagara taka kI huI, isameM 400 pada yAtrI jainadharma ke saMpUrNa niyamoM kA pAlana karate hue Apake 478-480. patrAcAra se prApta 687
Page #750
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa sAtha cle| ApakA sAhitya 'jaina bAla prabodha' bhAga 2 evaM 'siddhe saraNaM pavajjAmi' hai| sAdhvI DaoN. akSaya jyoti dvArA saMpAdita pustaka 'hameM tuma para nAja hai', meM zrI caMdanAjI ke vyaktitva evaM kRtitva kA mUlyAMkana kiyA gayA hai| 6.6.3.14 sAdhvI DaoN. akSayajyotijI (saM. 2028 ) Apa udayapura ke DaoN. harIsiMhajI kaMThAliyA kI suputrI haiN| nau varSa kI umra meM apanI mAtezvarI sAdhvI kalAvatIjI ke pAsa saMvat 2028 bhopAla meM dIkSA aMgIkAra kI, pravartaka hIrAlAlajI ma. sA. Apake dIkSA gurU the| Apa atyaMta honahAra viduSI sAdhvI haiM, viziSTa pravacanakartrI, nirbhIka evaM vyavahAra kuzala bhI haiN| mahAsatI caMdanAjI kI maMtrI ke rUpa meM Apa unakI satata sahayoginI banakara rahatI haiN| ApakI preraNA se bAlakoM meM susaMskAroM kA nirmANa karane hetu 'akSaya phAuNDezana' saMsthA sakriya rUpa se kAryarata hai| 481 6.6.3.15 zrI ramaNikakuMvarajI (saM. 2029-55 ) ApakA janma boranAra grAma ( jalagAMva ) meM saMvat 1988 ko zrI suganacaMdajI va mAtA choTIbAI ke yahAM huaa| bUsI gAMva ke zrI rAjamalajI gAMdhI se vivAha hokara eka putra kI prApti huii| pati ke svargavAsa ke pazcAt saMvat 2029 mAgha zuklA 13 ko nAzika meM zrI pAnakaMvarajI ke pAsa dIkSA huii| Apa ghora tapasvinI thIM, 18 varSa kI umra se hI tapasyAe~ prAraMbha kara dI, apane jIvana meM kula 31 mAsakSamaNa tathA 35, 45 upavAsa taka kI tapasyAe~ kii| anya tapasyAoM kI to ginatI hI nhiiN| zrI maMgalajyotijI va racitAzrIjI inakI ziSyAe~ haiM / 482 6.6.3.16 DaoN. zrI madhubAlAjI (saM. 2030 se vartamAna) Apa divAkara saMpradAya kI ciMtanazIla sAdhvI haiN| Apane 'zrI ramezamunijI kA sAhitya' para vikrama vizvavidyAlaya se san 1998 meM pI. eca. DI. kI upAdhi prApta kii| sAtha hI 'nArI kI jIta', Aga banA pAnI, maiM jIta gaI, Adi rocaka upanyAsa bhI likhe haiN| ApakI do ziSyAe~ haiM- zrI pratibhAzrIjI, zrI maMgalamaitrIjI / 6.6.3.17 zrI satyasAdhanAjI (saM. 2031 ) Apa auraMgAbAda ke sva. kuMjIlAlajI bhurAvata kI suputrI haiM, pravartaka zrI hIrAlAlajI mA. sA. se 19 varSa kI vaya meM byAvara meM dIkSita hokara siddhAntazAstrI, sAhitya vizArada evaM ema. e. kiyaa| Apa vyAkhyAna kalA meM dakSa, saMgItapremI, vinodI svabhAva kI svataMtra vicAra vAlI sAdhvI haiN| Apa dvArA dhArmika, sAmAjika anekavidha kArya calate haiN| vartamAna meM ApakI preraNA se pUnA (kAtraja) meM 'arihaMta sAdhu-sAdhvI kendra' kI sthApanA huI haiN| ApakI ziSyAoM meM zrI arhatjyotijI, arUNaprabhAjI, cArUprajJAjI, hitasAdhanAjI, harSaprajJAjI, va caraNaprajJAjI haiN| 483 481. hameM tuma para nAja hai, pR. 86 482. patrAcAra se prApta sAmagrI ke AdhAra para 483. hameM tuma para nAja hai, pR. 88 688
Page #751
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.6.3.18 zrI arcanAjI 'mIrA' (saM. 2037 ) karmaTha adhyavasAyI zrI arcanAjI kA janma saMvat 2010 ko zrI saMpatarAvajI kAMkariyA ke yahAM bArzI meM huaa| vaidhavya ke pazcAt saMvat 2037 pharavarI 15 ko bArzI meM hI zrI pAnakaMvarajI ke pAsa inakI dIkSA huii| ye prakhara vyAkhyAtrI aura ojasvI gAyikA haiN| adhyayana bhI gahana aura talasparzI hai| pratyeka kArya meM nipuNa, milanasAra tathA vyavahAra kuzala hai / zrI ArAdhanAjI, zrI zivAjI Adi inakI 6 ziSyAe~ haiM / 484 6.6.3.19 zrI maMgalajyotijI (saM. 2043 ) Apa nAhara 'parivAra kI kanyA evaM surANA kula kI putravadhu haiN| pativiyoga ke pazcAt zrI ramaNikakaMvarajI ma. sA. ke pAsa dIkSA aMgIkAra kii| Apa tapasvinI sAdhvI haiM, 53, 47, 45, 42, 41, 37 Adi kI sudIrgha tapasyAe~ evaM kaI choTI-moTI anya tapasyAe~ kI haiN| Apa sevAbhAvinI, madhurabhASiNI haiM / 485 6.6.3.20 zrI racitAzrIjI (saM. 2050 ) Apa zrI maMgalajyotijI kI saMsArI putrI hai| ghora tapasvinI zrI ramaNikakaMvarajI ke pAsa akSaya tRtIyA saM. 2050 ko pATaNA meM dIkSA aMgIkAra kii| Apane Agama stotra Adi kA adhyayana tathA hiMdI meM ema. e. kiyA hai| ApakI prakAzita pustakeM- mauna gyArasa kathA, bhAva pratikramaNa, ramaNika muktAhAra, ramaNika smRti-graMtha, pAnakuMvara svarNa-graMtha, 'pAna kI jiMdagI kA suvarNa pRSTha' Adi haiN| pAna ramaNika zikSaNa phaMDa kI sthApanA ApakI hI preraNA kA pratiphala hai| 48 6.6.3.21 zrI zraddhAjI 'Azu' (saM. 2053 ) Apa maMdasaura (ma.pra.) ke murar3iyA parivAra kI suputrI haiN| mAgha zuklA pUrNimA saM. 2053 ko maMdasaura meM hI ATha varSa kI umra meM Apa dIkSita huiiN| Apane Agama, stoka jJAna ke atirikta jaina siddhAnta vizArada kI parIkSA dii| cAra aThAI, 15 upavAsa, puSya nakSatra tapa Adi tapArAdhanA kii| Apa sumadhura gAyikA haiM, apane upadeza se yuvAvarga meM jAgRti kA saMdeza prasArita karatI haiN| arhama dhyAna zivira ke saMyojana meM Apa gaharI rUci rakhatI haiN| 487 divAkara saMpradAya kI zrI kamalAvatI jI kA avaziSTa zramaNI - samudAya 188 krama sAdhvI nAma pitA kA nAma dIkSA saMvat dIkSA tithi sthAna ratalAma jAvarA 1. zrI kalAvatIjI 2. zrI sUrajakaMvarajI 3. zrI kusumalatAjI janma saMvat sthAna - bar3I sAdar3I - jAvarA karer3A bothalAlajI gAdiyA 2025 689 2027 2028 bar3anagara 484-487. pratyakSa saMparka ke AdhAra para 488. DaoN. akSayajyotijI, saMpAdikA - hameM tuma para nAja hai, pR. 81, 'kamalA upavana kI khilatI kaliyAM' lekha vizeSa- vivaraNa sarala, sevAbhAvinI, tapasvinI sevAbhAvinI jaina prabhAkara, tapasvI, vAkpaTu
Page #752
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 4. zrI divyasAdhanAjI 2014 pUnA dIpacaMdajI maralecA byAvara 2031, akTU, 21 dakSiNa pAvApurI, saMsthA kI sthApanA pratikSA upanyAsa, viduSI pravacanakartI saMgIta premI 5. zrI priyasAdhanAjI -jAvarA byAvara 2031, akTU.21 byAvara tapa-mAsakSamaNa, 41 upavAsa 6. zrI aMtarasAdhanAjI 7. zrI arUNaprabhAjI 2016 pUnA -jIraNa dIpacaMdajI maralecA rAjamalajI baroliyA udayapura tapasvinI, siddhAMta prabhAkara, ema.e. 2031 2037 akTU.23 2039 8. zrI kumudalatAjI 2027 rAjagar3ha bAbUlAlajI dhokA mArca23 kAmAreDDI saMgItapremI, adhyayanazIlA 2040 jAvarA 9. zrI mahAprajJAjI 10. zrI mahAzvetAjI 2024 dattIgAMva 2019 ajamera bAbUlAlajI dhokA madanalAlajI lor3hA ema.e., madhurakaMThI ema. e., jai.si. prabhAkara nAMder3a 2044 akTU.29 11. zrI sayamalatAjI -jAvarA bAbUlAlajI dhokA madrAsa madhura gAyikA, milanasAra 2045 akTU.14 12. zrI kalAzrIjI ___-maisUra 2046 jana27 madrAsa sevAbhAvinI 13. zrI cArUprajJAjI -nAMder3a babanarAva DhAkaNe nAsika 2048 disa.30 2052 phara.16 14. zrI manISAjI -madrAsa nihAlacaMdajI boharA gajendragar3ha sevAbhAvinI 15. zrI arhatjyotijI 2029 dhUliyA prakAzacaMdajI mUthA dhUliyA adhyayanazIlA 2053 phara.16 16. zrI hitasAdhanAjI -jodhapura 2056 phara.17 pUnA milanasAra, adhyayanazIlA 17. zrI harSaprajJAjI 2041 jodhapura prakAzacaMdajI kocara 2056 phara.17 pUnA 18. zrI amitaprajJAjI 2032 bANAvAra mizrIlAlajI boharA bANAvAra sevAbhAvinI 2057 apra.6 19. zrI caraNasAdhanAjI -bhusAvala musAvala - madrAsa sevAbhAvinI, svAdhyAyI 2058 phara.17 690
Page #753
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.7 hastalikhita pratiyoM meM sthAnakavAsI jaina zramaNiyoM kA yogadAna : 6.7.1 AryA nAkU (saM. 1555) ___ RSi dhanAjI dvArA pratilipikRta 'saMvegadruma maMjarI' (saM. 1555) morabI nagara meM AryA nAkU ko paThanArtha dii| yaha prati mahAvIra jaina vidyAlaya muMbaI meM (naM. 623) hai|489 6.7.2 AryA sudho (saM. 1627) AryA sudho ne saM. 1627 meM AryA padmAvatI ke liye dazavaikAlika sUtra likhaa| sudhojI AryA vIrojI kI ziSyA ke rUpa meM ullikhita hai| yaha prati bI. ela. insTITyUTa dillI (pari. 2049) meM hai| 6.7.3 AryA siMgAro (saM. 1635) AryA gar3ho kI ziSyA AryA siMgAro ne saM. 1635 ko trikuTa meM 'bhagavatIsUtra' kI pratilipi kii| prati bI. ela. insTITyUTa dillI (pari. 2538) meM saMgrahita hai| inhIMkI 'dazavakAlika sUtra kI pratilipi saM. 1639 kii| dillI (pari. 125) meM tathA jJAtAdharmakathA sUtra saM. 1643 kA samANA nagara meM pratilipi kiyA huA bI. ela insTI. dillI (pari. 2548) meM saMgrahita hai| 6.7.4 AryA gaDho (saM. 1640) __ AryA nAnaka kI ziSyA AryA gar3ho kI saMvat 1640 meM samANA meM likhI gaI 'nirayAvalikA sUtra' (saTippaNa) kI prati bI. ela. insTI . di. (pari. 1610) meM hai| 6.7.5 AryA vAlhI (saM. 1643) budharAyakRta 'madanarAsa' (racanA 1589) kI saM. 1643 kArtika zu. 15 kI pratilipi meM AryA maMgAI evaM AryA vAlhI donoM ke dastakhata haiN| prati royala eziyATika sosAyaTI TAuna haoNla muMbaI' meM hai|190 6.7.6 AryA mImI (saM. 1648) ye AcArya nAnaga ke paTTadhara AcArya rAma (dAsa) kI AjJAnuvartinI thIM, saM. 1648 bhAdrapada kR. 3 budhavAra ko inhoMne AryA nagInAjI ke paThanArtha upAsakadazAsUtra kI pratilipi kii| prati suzIlamuni Azrama naI dillI (aprakAzita sUcI) meM hai| 6.7.7 AryA sukhI (saM. 1649) akabara rasUla zahara meM saM. 1649 kA upAsakadazAsUtra AryA sukhI dvArA pratilipi kiyA gayA prApta hotA hai| 489. jai. gu. ka., bhAga 1, pR. 210 490. jai. gu. ka. bhAga 1 pR. 308 691||
Page #754
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa jo bI. ela. insTI. di. (pari. 1363) meM saMgrahita hai| eka AryA sukhI kA ullekha hIrAlAlajI dugar3a ne kiyA hai, usane saM. 1649 meM aupapAtika sUtra' kI pratilipi kii| jinabhadragaNi zAkhA kI paMjAba kI mahAsAdhvI haiN| 491 6. 7.8 AryA vAlo (saM. 1653 ) ye AryA Tahako kI ziSyA thIM, saM. 1653 meM inakA 'upAsakadazAsUtra' kI pratilipikartA ke rUpa meM ullekha hai| prati bI. ela insTI. di. (pari. 1353) meM hai| 6.7.9 sAdhvI hIrA (saM. 1653 ) inakA saM. 1653 meM 'kalyANamaMdira stotra bAlAvabodha' kI lipikartrI ke rUpa meM ullekha hai 1492 6.7.10 AryA nihAlo (saM. 1657 ) inakI do hastalikhita prati saM. 1657 kI bI. ela iMsTI. dillI meM maujUda hai, eka 'ASAr3habhUti kA coDhAliyA' dUsarI 'kalpasUtra' ye donoM prati 'kailASara' sthAna para likhI gaI thii| parigrahaNa saMkhyA kramazaH 8262 tathA 2602 hai| kalpasUtra prati meM inhoMne apane ko AryA lakSmI kI ziSyA kahA hai| 6.7.11 AryA purAM (saM. 1660 ) ye AryA rUpAM kI ziSyA thI, saM. 1660 kI 'samavAyAMga sUtra' kI pratilipikartrI ke rUpa meM inhoMne apanA paricaya diyA hai| bI. ela. insTI. di. (pari. 1257) meM inakI hastalikhita prati hai / 6.7.12 AryA satA (saM. 1661 ) ye AryA rUpAMjI kI ziSyA thI, saM. 1661 kI inakI pratilipi kI huI 'upAsakadazAsUtra' AcArya suzIlamuni Azrama naI dillI meM maujUda hai| 6.7.13 AryA bIbI (saM. 1664 ) ye AryA sAhibA kI ziSyA thii| zrI sAmaharAya agravAla kI apabhraMza bhASA meM racita 'pradyumnacaritra' kI saM. 1664 meM inhoMne pratilipi kI thii| prati bI. ela. insTI. di. (pari. 6341 ) meM maujUda hai| 6.7.14 AryA kesarI (saM. 1668 ) ye AryA nagInA kI ziSyA thIM, inakI saM. 1668 kI 'caturviMzati daNDaka vicArapatra' kI pratilipi bI. ela. insTI. di. (pari. 563) meM saMgrahita hai| 491. madhya eziyA aura paMjAba meM jainadharma, pR. 389 492. rAjasthAnI hastalikhita graMthoM kI sUcI, bhAga 2 kramAMka 92, graMthAMka 7891 692
Page #755
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.7.15 sAdhvI mAnA (saM. 1668 ) saMvat 1668 meM celA vimalasI ne devendrasUrikRta karmagrantha kA bAlAvabodha sAdhvI mAnAM ko paThanArtha diyaa| isakI prati vIramagAma saMgha ke bhaMDAra meM hai| inhIM ke liye saM. 1668 meM urNAkapura meM 'navatattva stabaka' kI prati taiyAra karane kA bhI ullekha hai / yaha prati nityavijaya lAyabrerI cANAsmA meM saMgrahita hai| sAdhvI mAnAMjI RSi somajI kI ziSyA thiiN| 493 6.7.16 sAdhvI mAnAM (saM. 1670) saM. 1670 caitra zu. 14 somavAra kI hastalikhita 'zrI ekaviMzati sthAnaka prakaraNam' kI pratilipi meM sAdhvI mAnA ke vAcanArtha likhavAne kA ullekha hai| karttA va lipikAra kA nAma nahIM hai| prati zrI vijaya labdhisUri jJAna bhaMDAra khaMbhAta meM maujUda hai 1494 6.7.17 sAdhvI cAMpA (saM. 1672) kharataragaccha ke upAdhyAya samayasuMdarakRta 'priyamelakarAsa' kI pratilipikartrI ke rUpa meM sAdhvI cAMpA kA nAmollekha hai| lipi samaya 1672 evaM lipi sthAna mer3atA diyA hai| abhaya jaina graMthAlaya bIkAnera (po. 15 naM. 1590 meM yaha prati hai| 495 6.7.18 sAdhvI lIlA (saM. 1684) RSi bhojaka ne saM.1684 caitra kR. 5 ravivAra ko pATaNa meM rAmajI ke gRha meM tapAgacchIya kuzalasaMyama racita 'haribala no rAsa' (saM. 1555) likhakara sAdhvI lIlA ko paThanArtha diyaa| isakI prati DAyarA upAzraya no bhaMDAra pAlanapura (dA. 36 ) meM hai / 496 6.7.19 AryA sobhAgade (saM. 1695 ) 'daNDakadvAra' kI lipikartrI ke rUpa meM inakA nAmollekha huA hai| 497 6.7.20 devI AryA (saM. 1698 ) zrI sajjana RSi ne nikoda nagara meM devI AryA ke vAcanArtha 'sItA satI rAsa' (racanA saM. 1687) kI pratilipi saM. 1698 vaizAkha kR. 3 zukravAra ko dii| prati AcArya suzIla muni Azrama naI dillI meM hai / 493. jai. gu. ka. bhAga 3, pR. 352 494. a. ma. zAha, zrI prazasti saMgraha, pR. 176, prazasti saMkhyA 697 495. gu. ka. bhAga 2, pR. 328 jai. 496. jai. gu. ka. bhAga 1, pR. 209 497. rAja. hiM. hasta. graM. sU. bhAga - 4, kramAMka 1951 graMthAMka 14313 693
Page #756
--------------------------------------------------------------------------
________________ 6.7.21 AryA kIkI (17vIM sadI) inake liye 17vIM sadI meM 'pucchissuNaM' kI eka prati paThanArtha likhI gii| prati AcArya suzIlamuni Azrama naI dillI meM hai| 6.7.24 AryA rUpAM ( 17vIM sadI) AryA rUpAMjI ne lAkherI sthAna para 'araNika muni sajjhAya' kI pratilipi kI / 198 6.7.25 sAdhvI punamA ( 17vIM sadI) kharataragaccha ke upAdhyAya samayasuMdara kI 'sAMba pradyumna prabandha' 17vIM sadI meM sAdhvI punamA ne likhA / pratilipi jinacAritra saMgraha (po. 85 naM. bhAga 2, pR. 313) meM hai 1499 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 6.7.26 ajJAtanAma ( 17vIM sadI) khemarAja RSi kI ziSyA ne haibatapura meM akabara ke rAjyakAla meM 'jIvAbhigama sUtra' kI pratilipi kI / yaha prati bI. ela. insTI. di. (pari. 1552 ) meM surakSita hai| 6.7.27 AryA sarUpA (saM. 1700 ) saM. 1700 meM AryA sarUpA dvArA likhita 'nizItha sUtra sastabaka' bI. ela. insTI. di. (pari. 1603 ) meM zreSTha sthiti meM maujUda hai| 6.7.28 AryA bhAvA (saM. 1706) jinodayasUri kI rAjasthAnI bhASA kI kRti 'haMsarAja vaccharAja copaI' saM. 1706 meM samAnA nagara meM AryA bhAvA ne likhI / prati bI. ela. isTI. di. (pari. 7304) meM hai| 6.7.29 sAdhvI devakI (saM. 1708) kar3avAgaccha ke Adya AcArya kaDuA dvArA likhita 'lIlAvatI sumativilAsa rAsa' kI pratilipi saM. 1708 meM sAdhvI hIrazrI kI ziSyA devakI ne kii| yaha prati DAyarA upAzraya no bhaMDAra pAlanapura meM hai| 500 6.7.30 AryA ratanabAI (saM. 1707 ) ye sAdhvI jJAnabAI kI saMsArapakSIya suputrI thIM, unake svargavAsa para bhAI kizanadAsa ne 'upadeza bAvanI' kI racanA kii| isa bAvanI kI racanA ratanabAI kI smRti meM, saM. 1707 vijayAdazamI ko bnaaii| ye lukAgacchIya thIM 150 498. rA. hiM. ha. graM. sU. bhAga 5 kramAMka 1306 graMthAMka 6127 499. jai. gu. ka. bhAga 2, pR. 313 500. jai. gu. ka. bhAga 1, pR. 224 501 zrI suzIla muni Azrama dillI ke hastalikhita graMtha ( aprakAzita) 694
Page #757
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.7.31 AryA kesara (saM. 1713) __ Apane 'vicAra saMgrahaNI sastabakaM mUla saM. 1713 meM manavaraMgapura meM lipi kiyA evaM stabaka saM. 1715 meM / dAdarI meM likhaa| isakI hastalikhita prati bI. ela. iMsTITyUTa dillI (pari. 3178) meM hai| 6.7.32 AryA gaMgojI (saM. 1720) ___ saM. 1720 meM AryA vIrAjI kI ziSyA gaMgojI dvArA pratilipi kiyA huA 'kalpasUtra sastabaka' marUgurjara / bhASA meM bI. ela. iMsTITyUTa dillI (pari. 2430) meM hai| 6.7.33 AryA huzyArajI (saM. 1746) 'anuttaropapAtika dazAsUtra sastabaka' marUgurjara bhASA kA saM. 1746 meM kukSIrapura meM AryA sAvojI kI ziSyA AryA huzyArajI kA likhA huA hai| isakI prati bI. ela. iMsTITyUTa dillI meM (pari. 1417) hai| 6.7.34 AryA dharamo (saM. 1746) inakA saM. 1746 ko uddIyArapura meM marUgurjara bhASA meM likhA huA 'nirayAvalikA sUtra sastabaka' bI. ela. iMsTITyUTa (pari. 1615) meM hai| ye AryA sAMbo kI ziSyA thiiN| inakI anya pratiyAM 'gajasukumAla caupAI,' paradezI rAjA kI caupAI evaM bhaktAmara stotra bhASA kI pAMDulipi bhI insTI. meM (pari. 7289, 7048, 8563/1) saMgrahita 6.7.35 AryA dharmo (saM. 1746) paMjAba kI mahAsAdhvI AryA dharmo ne vi. saM. 1746 hozyArapura (paMjAba) meM anuttaropapAtika sUtra para 'TabA' / likhaa| 6.7.36 AryA phattAjI (saM. 1750) inakA saM. 1750 kA AgarA meM likhita 'kalpasUtra sastabaka' gujarAtI bhASA kA bI. ela. iMsTITyUTa dillI (pari. 2588) meM hai| 6.7.37 AryA ullAsa (saM. 1752) ye jayakaMvarajI kI ziSyA thIM, inhoMne saM. 1752 meM samayasuMdaropAdhyAya kI rAjasthAnI bhASA meM racita 'cAra pratyeka buddha kI caupAI' (racanA saM. 1665) kI pratilipi kii| prati bI. ela. insTI. di. (pari. 6925) meM saMgrahita hai| 6.7.38 AryA pUrAM (saM. 1759) ye AryA rUSamAde kI ziSyA AryA gaMgAjI kI ziSyA thiiN| RSi vikAjI ke ziSya jagannAtha ne saM. 1759 502. ma. e. aura paM. meM. jai., hI. dugar3a, pR. 388
Page #758
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bahada itihAsa kArtika kR. 11 maMgalavAra ko sAmar3iyA grAma meM 'uttarAdhyayana sUtra' chattIsa adhyayana likhakara AryA pUrAM ko paThanArtha diyaa|503 6.7.39 AryA kusuMbA (saM. 1762) ye RSi basatAMjI anagAra kI ziSyA thIM, inhoMne saM. 1762 vaizAkha zu. pUrNamAsI maMgalavAra ke dina 'sUtrakRtAMga sUtra' (dvi. zru.) kI pratilipi kii| sUtra ke sAtha isameM spaSTArtha bhI haiN| prati AcArya suzIlamuni Azrama naI dillI meM hai| 6.7.40 AryA udA (saM. 1765) saM. 1765 Azvina kR. 12 maMgalavAra ko likhI vipAkasUtra meM pratilipikartA ke rUpa meM AryA nAndIjI kI ziSyA AryA udA kA ullekha hai| prati suzIlamuni Azrama naI dillI meM hai| 6.7.41 AryA kesarajI (saM. 1766) saM. 1766 Asoja zuklapakSa meM zrI suryagaDAMga sUtra kI prati AryA kesarajI kI ziSyA ne likhii| yaha prati A. suzIla muni Azrama naI dillI meM hai| 6.7.42 AryA haThIlI (saM. 1769) saM. 1769 meM AryA haThIlI kA nAma 'mAU agravAla garga racita 'dItavAra kI kathA' meM pratilipikI ke rUpa . meM hai|504 6.7.43 AryA suvAjI (saM. 1769) saM. 1769 kArtika zu. 10 ravivAra ko AryA suvAjI ne AryA jIvojI ke liye 'nandIsUtra' kI pratilipi kii| prati A. suzIlamuni Azrama naI dillI meM hai| 6.7.44 AryA vIrA (saM. 1770) saM. 1770 meM vajavAr3A sthAna para Apane 'anuttaropapAtika dazA sUtra sastabaka' likhaa| isakI prati bI. ela. insTITyUTa dillI (pari. 2562) meM hai| Apa AryA anUpAMjI kI ziSyA thiiN| 6.7.45 AryA kesara (saM. 1773) saM. 1773 mRgazira kR. 4 maMgalavAra sovalanA grAma meM RSi dhanajI ne AryA kesarajI ke paThanArtha 'kalpasUtra TabbA saha' likhaa| yaha prati AcArya suzIlamuni Azrama naI dillI meM hai| 503. zrI prazasti saMgraha, pR. 270 504. rAja. hiM. ha. graM. sU., bhAga 8, kra. 696, graM. 4489 696
Page #759
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.7.46 AryA kezara (saM. 1776) saM. 1776 meM 'vyavahAra sUtra sastabaka' marUgurjara bhASA meM AryA ratnAjI kI ziSyA AryA kezarajI ne likhaa| isakI prati bI. ela. insTITyUTa dillI (pari. 1648) meM hai| 6.7.47 AryA mayAjI (saM. 1781) tapAgacchIya zrI gajavijaya racita 'munipatirAsa' (racanA saM. 1781) kI pratilipi AsAr3ha zu. 11 ravivAra, saM. 1781 meM bAlAjI kI ziSyA mayAjI ne kii| yaha prati puNyavijayajI saMgraha, ela. DI. bhAratIya saMskRta vidyAmaMdira amadAbAda meM hai|305 6.7.48 AryA syAmabAI (saM. 1782) gurU premarAja racita 'vaidarbhI caupAI' (racanA saM. 1724 se pUrva) kI pratilipikI meM AryA syAmabAI, sAdhvI gAgabAI, sakharabAI, rahIbAI kA nAma hai, inhoMne saM. 1782 meM koTar3I grAma meM phUlabAI ke paThanArtha likhii| saMbhava hai, yaha rahIbAI kI gurUNI-paraMparA ho, yA saMgha kI jyeSTha sAdhviyA~ hoM, pratilipikI rahIbAI hoN| mUla prati dekhane se spaSTa ho sakatA hai| yaha prati muktikamala jaina mohanajJAna maMdira, bar3odarA (naM. 2335) meM saMgrahita hai|506 6.7.49 AryA kezarajI (saM. 1782) zrI vinodIlAla racita 'rAjula paccIsI' sAdhvI kezarajI ke paThanArtha paM. pravara manohara ne 1782 mRgazira kR. 6 ko likhii| prati abhaya jaina graMthAlaya bIkAnera meM hai|07 6.7.50 AryA kaMkUjI, naMdUjI (saM. 1783) prAcya vidyApITha zAjApura bhaMDAra meM upalabdha saM. 1783 kI 'upAsakadazAMga sUtra' kI prati meM kaMkU AryA aura naMdU AryA kI nezrAya likhI gaI hai| DaoN. sAgaramalajI jaina ke anusAra ina donoM AryAoM kA kAla tulasI RSijI ke pazcAt aura manasukhaRSijI ke pUrva kA honA caahiye| 6.7.51 AryA ratanAMjI (saM. 1792) AryA ratanAMjI ke liye saM. 1792 meM RSi haracaMda ne 'pAraNe vaDoDA vIra ko' stavana kI pratilipi kii| saMbhavataH inhIM ke liye 'navavAr3a kI sajjhAya' kI pratilipi kI gaI hai| isameM bhI 'AryA ratanAMjI paThanArtha likhA hai| 'nema rAjamatI kI sajjhAya' meM bhI yahI nAmollekha hai| sadI 18vIM hai|508 505. jai. gu. ka. bhAga 5, pR. 304 506. jai. gu. ka. bhAga 4, pR. 328 507. rAja. hiMdI ke hastalikhita graMthoM kI khoja, bhAga 4, agaracaMda nAhaTA 508. rA. hiM. ha. graM. kI su. bhAga 3, kramAMka 1288, graMthAMka 12320 (30), kra. 922, graMthAMka 12320 (1),kra. 1001, graMthAMka 12320 (3)
Page #760
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 6.7.52 AryA bhAgAM (saM. 1792) saM. 1792 kArtika kR. 3 kI 'anuttaropapAtika dazA' sUtra kI prati meM AryA bhAgAM aura ajabAM kA pratilipikartA ke rUpa meM ullekha hai| prati A. suzIla Azrama dillI meM hai| 6.7.53 AryA zyAmA (saM. 1794) saM. 1794 vaizAkha zu. 12 zukravAra ko zrI jIvarAjajI ke ziSya dvArA likhI 'sUtrakRtAMga sUtra prathama zrutaskandha bAlAvabodha vivaraNa saha' kI pANDulipI karma nirjarArtha AryA syAmA ko pradAna karane kA ullekha hai| prati A. suzIlamuni Azrama naI dillI meM maujUda hai| 6.7.54 AryA pamI (saM. 1797) inhoMne saM. 1797 meM 'praznavyAkaraNa sUtra' kI pratilipi kii| prati ke aMta meM inakI gurUNI paramparA isa prakAra dI hai| AryA nAnhI kI ziSyA AnandAjI, inakI ziSyA AryA harakuMvarajI unakI ziSyA AryA pmii| yaha prati vidyApITha zAjApura meM upalabdha hai| 6.7.55 AryA ratnA (saM. 1797) raMgakalaza racita 'paMcamI stavana' kI lipikartA sAdhvI khuzAlAjI kI ziSyA ratnAjI va anopajI kA nAmollekha hai| lipi sthAna 'nAgora' diyA hai|09 6.7.56 AryA kusAlAMjI (saM. 1797) saM. 1797 ko nAgora meM AryA kusalAMjI ne marUgurjara bhASA ' rAjapraznIya sUtra sastabaka' likhaa| isakI prati bI. ela. iMsTITyUTa, dillI (pari. 1507) meM hai| 6.7.57 AryA mImI (18vIM sadI) inhoMne vIrabhadragaNikRta 'catuH zaraNa prakIrNaka sArtha' marUgurjara bhASA meM likhaa| isakI prati bI. ela. iMsTITyUTa dillI (pari. 2731) meM hai| 6.7.58 AryA hIrA (18vIM sadI) guNasAgarakRta 'kayavannArAsa' kI pANDulipi meM kartA ke rUpa meM AryA hIrAjI kA nAma hai|510 'aMjanA suMdarI caupAI' meM bhI 18vIM sadI kI lipika/ AryA hIrA kA nAmollekha hai| yaha prati bIkAnera meM likhI gii| 509. rAja. hiM. graM. sU. bhAga 3, kra. 1020, gra. 12320 (45) 510. rAja. hiM. ha. graM. sU., bhAga 1, kra. 291, graM. 4049 511. vahI, kra. 22, graM. 7043 698
Page #761
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.7.59 AryA rajjI ( 18vIM sadI) rAmacaMdramuni racita 'jaMbUsvAmI caupAI' ( racanA saM. 1714) kI pratilipi AryA rajjI ne 18vIM sadI meM kii| prati bI. ela. iMsTI. di. (pari. 7066) meM hai| 6.7.60 AryA pirAgI ( 18vIM sadI) zrI abhayadevasUri racita 'jaya tihuaNa stotra' kI 18vIM sadI kI pANDulipi meM AryA bAlo kI ziSyA AryA pirAgI kA pratilipikarttA ke rUpa meM nAmollekha hai| prati bI. ela. iMsTI. di. (pari. 8809) meM hai| 6.7.61 AryA bIbI ( 18vIM sadI) uttarArddhagaccha ke araNakamuni racita 'zAlibhadra kI caupAI' (saM. 1634) kI pratilipi AryA bIbI ke 18vIM sadI meM karane kA ullekha hai| prati bI. ela. insTI. di. (pari. 7208) meM hai| 6.7.62 AryA prabhAvatI ( 18vIM sadI ) zrI dayAsuMdarIjI kI ziSyA prabhAvatI ne 'jIvavicAra prakaraNa' kI pratilipi raMgasuMdarI paThanArtha kI / prati hamArI nezrAya meM hai| 6.7.63 AryA gaMgAjI (18vIM sadI) AryA kusalAMjI kI ziSyA gaMgAjI naI dillI meM hai| 'bhAvavairAgyazataka' kI pratilipi kii| yaha prati A. suzIlamuni Azrama 6.7.64 AryA naiNA ( 18vIM sadI) harajI RSijI ne 'vairAgya zataka' kI pratilipi karake AryA naiNAMjI ko pradAna kI thii| prati AcArya suzIla muni Azrama naI dillI meM hai| 6.7.65 AryA suMdarI ( 18vIM sadI) AryA rUpIjI kI ziSyA suMdarIjI kI hastalikhita 'kathAkoSa' prAkRta bhASA TIkA kI prati 18vIM sadI kI zrI mahAvIra jaina pustakAlaya cAMdanI cauMka dillI ( kramAMka 108) meM hai| 6.7.66 AryA sahajo ( 18vIM sadI) ' SaSTazata prakaraNam' kI pratilipi meM AryA goviMdIjI AryA kusalIjI kI ziSyA AryA sahajo kA ullekha hai| prati A. suzIlamuni Azrama naI dillI meM hai / 6.7.67 AryA lAdhIjI ( 18vIM sadI) ApakI do pAMDulipi - 'caMdanabAlA ko rAsa' aura 'zreyAMsa gIta' A. suzIlamuni Azrama naI dillI meM hai, inhoMne apane ko AryA baMdojI kI ziSyA likhA hai| 699
Page #762
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 6.7.68 AryA harakuMvara (18vIM sadI) inhoMne 'ThANAMga sUtra' marUgurjara anuvAda saha likhaa| graMthAgra 700 zloka se adhika hai| patra saM. 194 hai, prati suzIlamuni Azrama dillI ke bhaMDAra meM hai| AryA harakuMvarajI ne apanI gurUNI-paramparA aMta meM dI hai- AryA nAnAjI, AryA naMdajI, AryA hIrAMjI, AryA canAMjI, AryA hruukNvr| 6.7.69 AryA lAlo (saM. 1800) samayasuMdarakRta 'naladamayaMtI rAsa' (racanAM saM. 1673) kI pratilipi saM. 1800 meM samAnA nagara meM AryA lAlojI ne kii| prati bI. ela. insTI. di. (pari. 918) meM zreSTha sthiti meM hai| 6.7.70 AryA phattu (saM. 1800) saM. 1800 bhAdrapada zu. 7 'jAMbavatI kI caupAI' sAdhvI khuzAlAMjI kI ziSyA phattu ne pratilipi kii| prati A. suzIlamuni Azrama naI dillI meM hai| 6.7.71 AryA dAyA (saM. 1801) AcArAMgasUtra kI saM. 1801 kI pratilipi meM pratilipikartA ke rUpa meM AryA dAyA kA nAmollekha hai| prati suzIlamuni Azrama meM kITabhakSita rUpa meM avasthita hai| 6.7.72 AryA kusalAMjI (saM. 1801) saM. 1801 meM Apane 'rAjapraznIya sUtra sastabaka' marUgurjara bhASA meM likhaa| prati bI. ela. insTITyUTa dillI (pari. 1504) meM hai| 6.7.73 AryA mhAkaMvara (saM. 1802) pUjya zrI manajI kI ziSyA mhAkaMvarajI ne saM. 1802 AsAr3ha zu. 5 somavAra ko jayapura meM 'dazAzrutaskandha sUtra' kI pratilipi kii| pazcAt AryA rAyakavarI ke dastakhata karavAkara saM. 1850 meM AryA rattAM ko diyaa| sAdhvIjI kI lipi ati suMdara hai| prati AcArya suzIlamuni Azrama naI dillI meM hai| 6.7.74 AryA mImI (saM. 1803) saM. 1803 caitra zu. 10 somavAra ko AryA nAnhIjI kI ziSyA AnaMdAjI unakI ziSyA harakaMvarajI unakI ziSyA 'mImI' ne 'nizItha sUtra' kI pratilipi kii| prati suzIla muni Azrama naI dillI meM hai| 6.7.75 AryA ratanAM (saM. 1805) saM. 1805 zrAvaNa kR. 6 maMgalavAra ko zrI phUlojI kI ziSyA AryA ratanA ne nAgora meM 'jIvAbhigama sUtra' kI pratilipi likhakara pUrNa kI, yaha prati malayagiri TIkA ke anusAra likhI gaI hai| AcArya suzIlamuni Azrama naI dillI meM prati upalabdha hai| 700
Page #763
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.7.76 AryA hIrAjI gulAbAMjI (saM. 1810 ) saM. 1810 kI AcArAMga sUtra kI pratilipi meM ullekha hai ki yaha sUtra AryA gulAbAMjI ke vAcanArtha hIrAjI ne tele-tele kI tapasyA ke sAtha likhA / hIrAMjI AryA nAnhIjI kI ziSyA thiiN| lipi ati svaccha va suMdara hai| prati A. suzIla muni Azrama naI dillI meM hai| 6.7.77 AryA caMdA (saM. 1817 ) saM. 1817 bhAdrapada zu. 5 ko AkolA meM AryA lAchAMjI kI ziSyA AryA caMdAjI ne 'zrI bRhatkalpasUtra' likhakara pUrNa kiyaa| prati A. suzIlamuni Azrama meM hai| 6.7.78 AryA vakhatAM (saM. 1819 ) Apa AryA phulAMjI kI ziSyA thI, Apa dvArA marUgurjara bhASA meM likhA huA 'dazavaikAlika sUtra sastabaka' bI. ela. insTITyUTa dillI (pari. 2050 ) meM hai| 6.7.79 AryA cainAM (saM. 1819 ) tapAgacchIya zrI mAnasAgarajI kI racita 'kAnha kaThiyArA no rAsa (saM. 1746 ) zrI maTujI kI ziSyA AryA cainAM dvArA saM. 1819 meM nimbAja (rAja.) kA likhA huA milatA hai| prati muMbaI nI royala eziyATika sosAyaTI meM hai | 12 6.7.80 AryA ratnAM (saM. 1819 ) AryA khusAlAMjI kI ziSyA AryA ratnA ne saM. 1819 meM sevaka kRta 'navamI stavana' kI pratilipi ahipura meM kii| 13 6.7.81 AryA mAhu (saM. 1821 ) ye nAgorI lukAgaccha kI sAdhvI thii| akabarA meM saM. 1821 mRgazira kR. 11 somavAra ko likhI RSi thirapAla kI 'upadezasittari' kI hastaprati inake vAcanArtha likhI gaI thI, aisA ullekha hai| 514 6.7.82 AryA siMduro (saM. 1822 ) AryA kesarajI kI ziSyA dIpAMjI kI ziSyA AryA siMduro ne 'dazavaikAlika sUtra' kI pratilipi saM. 1822 gurUvAra ko kii| prati A. suzIlamuni Azrama naI dillI meM hai| 6.7.83 AryA phattu (saM. 1823 ) AryA hemAjI kI ziSyA phattu ne mer3atA meM dazAzrutaskandha kI pratilipi saM. 1823 kArtika kR. 13 zukravAra ko kii| prati A. suzIlamuni Azrama naI dillI meM hai| 512. jai. gu. ka. bhAga 4, pR. 334 513, rAja. hiM. ha. graM. bhAga 3, kra. 917, graM. 12320 (46) 514. jai. gu. ka. bhAga 3, pR. 220 701
Page #764
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 6.7.84 AryA lAbhAMjI (saM. 1825) ___ saM. 1825 migasara sudI 13 budhavAra ke dina rajAjI udAMjI kI ziSyA ajubAMjI, inakI ziSyA lAbhAMjI ne Anandapura grAma meM 'naMdIsUtra TabbA saha' likhaa| prati A. suzIlamuni Azrama naI dillI meM hai| 6.7.85 AryA tAgAM (saM. 182....) saM. 182.... Azvina zu. pUrNamAsI ko Avazyaka sUtra kI pratilipi kii| sAdhvIjI ke akSara sundara haiN| prati A. suzIla muni Azrama naI dillI (pari. 90/554) meM hai| 6.7.86 AryA sujANA (saM. 1826) saM. 1826 bIkAnera meM likhI gaI 'zrAvaka vicAra, bola guNaThANA' Adi kI lipikartA meM AryA sujANAjI kA nAma hai|515 6.7.87 AryA bAlakuMvarikA (saM. 1827) Apane 'sUtrakRtAMga sUtra sastabaka' kI pratilipi saMvat 1827 meM kii| yaha prati bI. ela. iMsTITyUTa dillI (pari. 759) meM hai| 6.7.88 AryA rAmakuMvara (saM. 1827) Apane saM. 1827 meM zAhajahAnAbAda meM 'dazavaikAlika cUlikA sastabaka' kI pratilipi kI prati bI. ela. iMsTITyUTa dillI (pari. 2010) meM hai| 6.7.89 AryA ratanA (saM. 1828) saM. 1828 kakor3a sthAna para AryA canA kI ziSyA AyA ratanA kA 'dazAzrutaskaMdha sUtra sastabaka' marU gurjara bhASA kA pratilipi kRta milatA hai| prati bI. ela. insTITyUTa dillI (pari. 1672) meM hai| 6.7.90 sAdhvI sarUpA (saM. 1827-47 ke madhya) ___ muni jayamalajI ne saM. 1827 se 1847 ke madhya 'hIyAlI saMgraha' kA guTakA racA, usakI sAdhvI sarUpA se pratilipi kraaii|516 6.7.91 AryA vasanA (saM. 1828) saM. 1828 ko sunAma nagara meM AryA vakhtAjI kI ziSyA AryA vasanAMjI ne 'samavAyAMga sUtra sastabaka' kI 515. rAja. 'hiM. ha. graM. sU., bhAga 3, kra. 1979 graM. 12413 (1-2) 516. rAja. hiM. ha. graM. sU. bhAga 3, kramAMka 2342, graM. 12320 (54) 702
Page #765
--------------------------------------------------------------------------
________________ 2 sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ pratilipi kii| isakI prati bI. ela. insTITyUTa dillI (pari. 1234 ) meM hai| inhoMne saM. 1829 zrAvaNa zu. 2 ko ThANAMgasUtra kI pratilipa mAlerakoTalA meM kii| ye pU. malUkacaMdajI kI ziSyAM thiiN| 17 6.7.92 AryA ratanA (saM. 1830 ) brahmarAyamala dvArA racita sudarzanarAsa (saM. 1629) kI saM. 1830 kI pratilipikarttA meM AryA ratnAM kA nAma hai 1518 6.7.93 sAdhvI khuzAlAMjI (saM. 1831 ) zrI ranavallabha racita 'cAra maMgala ro cauDhAliyo ' saMvat 1831 jayapura meM mahAsatI khuzAlAjI ne pratilipi kiyaa| 519 6.7.94 AryA phatAjI (saM. 1832 ) Apane saM. 1832 meM 'gautama pRcchA bAlAvabodha saha prAkRta bhASA kA AcAropadezaka graMtha kI pratilipi kI / prati bI. ela. insTITyUTa dillI (pari. 3343) meM hai| 6.7.95 AryA phattu (saM. 1833 ) 'siMhAsana battIsI rI vArtA' kI saM. 1833 kI pratilipi meM AryA kesarajI cenAMjI kI ziSyA phattu kA nAmollekha hai| prati khaMDapa meM likhI gaI 1520 6.7.96 AryA vasanAjI (saM. 1834 marUgurjara bhASA kA dazavaikAlika sUtra sastabaka saM. 1834 kakor3a nagara meM sItAjI kI ziSyA AryA vasanAjI ne lipi kiyaa| yaha prati bI. ela. insTITyUTa dillI meM (pari. 2024 ) hai| vasanAMjI ne hI saMvat 1852 meM jihAnAbAda meM aupapAtika sUtra sastabaka kI bhI pratilipi kii| isakI prati dillI (pari. 1489) meM pUrvokta sthala para hai| 6.7.97 AryA lacchAM (saM. 1835 ) zrI mhAkaMvarajI kI ziSyA lacchAM AryA ne saM. 1835 kArtika zu. 2 gurUvAra ko caurAsIkA gAMva meM 'dazAzrutaskandha sUtra' kI pratilipi kI / yaha prati A. suzIlamuni Azrama naI dillI (pari. 90 / 432 ) meM saMgrahita hai| mhAkaMvarajI kA nathamalajI kI gurUbahana ke rUpa meM ullekha kiyA hai| 517. 'dugar3a' madhya eziyA va paMjAba meM jainadharma, pR. 392 518. rA. hiM. ha. graM. sU., bhAga 8, kra 662, gra. 5250 519. rA. hiM. ha. graM. sU. bhAga 5 kra. 1080, graM. 5784 520. rAja. hiM. ha. graM. sU. bhAga 3, kra. 2103 graM. 11546 703
Page #766
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 6.7.98 AryA hIrAjI (saM. 1836) zrI guNasAgara kRta 'seTha sudarzana caritra' saM. 1836 kArtika zu. 2 maMgalavAra ko AryA magaDujI kI ziSyA AryA hIrA dvArA rUNajA grAma meM pratilipi kiyA gyaa| yaha prati gumAnAjI, ghIsAjI ke nezrAya kI thii| prati A. suzIla muni Azrama meM hai| 6.7.99 AryA canAMjI (saM. 1838) ye AryA phulAjI kI ziSyA thii| inhoMne kharataragacchIya kSemaharSa kI 'caMdana malayAgirI caupAI' koTA ke rAmapurA meM pratilipi kii| prati anaMtanAthajI nuM maMdira mAMDavI muMbaI meM hai|2| saM. 1838 meM AryA phulAjI kI ziSyA canAMjI kI candralehA caupaI' mahAvIra jaina lAyabrerI cAMdanIcauka dillI (kra. 118) meM saMgrahita hai| 6.7.100 AryA canAMjI (saM. 1838) 'mArgaNA dvAra ke bAsaTha bola' kI saM. 1838 sAhepura kI prati meM canAMjI kA pratilipikartA ke rUpa meM ullekha hai| prati bI. ela. insTITyUTa di. (pari. 9553) meM haiN| 6.7.101 AryA sonajI, canAMjI (saM. 1840) prAcya vidyApITha zAjApura bhaMDAra ke saM. 1840 kArtika zu. 13 kI prati 'karmoM kI sajjhAya' meM pratilipikartA AryA sonajI aura unakI ziSyA canAMjI kA ullekha haiM 6.7.102 AryA nAMdo (saM. 184......) dazavaikAlika sUtra kI eka prati A. suzIlamuni Azrama naI dillI meM pratilipika/ AryA lichamIjI kI ziSyA 'nAMdo AryA' kA nAma haiM lipi ati suMdara haiN| 6.7.103 AryA nagAMjI (saM. 1841) AcArya jayamalajI racita 'jambUsvAmIrAsa' kI pratilipi saM. 1841 meM pratilipikI sAdhvI nagAMjI ne kucAmaNa meM yaha rAsa likhA, aisA ullekha haiN| prati pUrNa hai kiMtu dImaka bhakSita hai| 22 6.7.104 AryA lAlA (saM. 1842) 'Avazyaka sUtra TabbArtha saha' saM. 1842 vaizAkha zu. 7 ravivAra meM pratilipikAra AryA hIrAjI, canAjI kii| ziSyA lAlA/mAlAjI kA nAma hai| prati A. suzIlamuni Azrama naI dillI meM hai| 6.7.105 AryA vakhatAMjI (saM. 1843) AryA vakhatAMjI dvArA saM. 1843 jyeSTha zu. pUrNamAsI ravivAra ke dina 'candana malayAgiri caupaI' kI pratilipi akabarAbAda meM karane kA ullekha hai| prati suzIlamuni Azrama naI dillI meM hai| 521. jai. gu. ka. bhAga 4, pR. 144 522. rAja. hiM. ha. graM. sU., bhAga 8, kra. 848 gra. 5242 704
Page #767
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.7.106 AryA nathojI (saM. 1845) saM. 1845 meM mer3atA sthala para AryA nathojI dvArA 'ATha karma prakRti vicAra' kI pAMDulipi kI gii| ukta prati bI. ela. insTI. di. (pari. 9510) meM zreSTha sthiti meM maujuda hai| 6.7.107 AryA rAmakaMvara (saM. 1849) Apa dvArA pratilipi kiye gaye do zAstra A. suzIlamuni Azrama naI dillI meM hai (1) anuttaropapAtika dazA sUtra evaM (2) saM. 1849 Azvina zu. pUrNamAsI ko pharUkhanagara meM lipi kiyA gayA samavAyAMgasUtra sNpuurnn| ukta donoM prati kI kartA rAmakaMvarajI, AryA kesarajI kI ziSyA thiiN| 6.7.108 AryA lakSamAMjI (saM. 1850) __ ye mahAsatI dayAjI kI ziSyA ratanakuMvarajI kI ziSyA thiiN| dillI ke suzrAvaka zrImAn dalapatarAyajI ne turkI bhASA meM AryA lakSamAMjI kucha tAttvika prazna bheje, lakSamAMjI ne hiMdI-gujarAtI bhASA meM saMkSepa evaM sArapUrNa jo samAdhAna likhakara diye, usase sAdhvIjI kI jJAna gurUtA, vidvattA evaM sUkSma vizleSaNa kSamatA kA sahaja anumAna lagatA hai| kula 180 prazna evaM uttara 30 pannoM meM nibaddha hai| isakI hastalikhita prati bI. ela. insTI. dillI (pari. 4369) hai| akSara bhI suMdara haiN| prati saM. 1850 kI hai| 6.7.109 AryA phatAjI (saM. 1852) AryA phatAjI ne saM. 1852 meM 'aupapAtika sUtra sastabaka' kI pratilipi kii| isakI prati bI. ela. insTI. di. (pari. 1482) meM hai| 'zrI navakAra bAlAvabodha' kI pratilipi ke rUpa meM AryA phatAjI kI eka prati AcArya suzIlamuni Azrama naI dillI meM hai| 6.7.110 AryA saMbhUjI (saM. 1854) AryA anUjI kI ziSyA AryA saMbhUjI ne vikramapura meM saM. 1854 meM 'naMdIsUtra sastabaka' kI pratilipi kii| prati bI. ela. iMsTI. di. (pari. 2575) meM hai| 6.7.111 AryA kisanAMjI (saM. 1853) saM. 1853 ko lakhanaU meM lipi kI gaI gujarAtI bhASA meM 'daNDaka chabbIsa dvAra' kI pAMDulipi bI. ela. insTI. dillI (pari. 9464) meM saMgrahita hai| 6.7.112 AryA jamanAjI (saM. 1854) __prAcya vidyApITha zAjApura se prApta saM. 1854 caitra kR. 11 kI racanA 'kamalAvatI kI sajjhAya' meM racanAkAra' AryA jamanAjI kA nAma hai, yaha racanA pratApagar3ha meM kI gaI hai| zAjApura meM hI 'prajJApanAsUtra' mUlapATha ke aMtima kavara peja para bhI jamanAjI ke nAma kA ullekha hai| 705
Page #768
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 6.7.113 AryA lachamAMjI (saM. 1854) mahAsatI ratana kaMvarajI kI ziSyA lachamAMjI ne saM. 1854 Azvina kR. 2 ko 'cAra pratyeka buddha kI caupaI' rcii| isakI patra saM. 30 evaM sarva zloka saMkhyA 863 hai| yaha hastalikhita prati hamAre saMgraha meM hai| pIche jina lachamAMjI kA ullekha huA hai, saMbhava hai ye hI lachamAjI hoN| 6.7.114 AryA vasanAjI (saM. 1854) saM. 1854 meM likhita 'zrI candragupta rAjA ke 16 svapna' meM pratilipikartA AryA sItAjI kI ziSyA vasanAM' kA ullekha hai| prati A. suzIlamuni Azrama meM hai| 6.7.115 AryA nathojI (saM. 1857) saM. 1857 caitra kR. 14 zukravAra ko 'dazavaikAlika sUtra' kI pratilipi AryA khemAMjI kI ziSyA vInAMjI kI ziSyA nathojI ne mAlerakoTalA meM kii| prati A. suzIla muni Azrama naI dillI meM hai| 6.7.116 AryA vakattu (saM. 1858) saM. 1858 kArtika zu. 13 budhavAra ko zrI sahajarAma ne 'namipavajjA' kI pratilipi kara zrI mayAjI kI ziSyA AryA vakattu ko paThanArtha dii| yaha prati AcArya suzIla muni Azrama dillI meM hai| 6.7.117 AryA sukhAMjI (saM. 1860) inhoMne saM. 1860 meM 'gajasukumAla sajjhAya' (saM. 1858 meM muni cauthamala racita) pratilipi kii|523 6.7.118 AryA durgIjI (saM. 1861) ___ zrI rUpacaMdajI mahArAja kA stavana' rUpadevIjI kI ziSyA evaM bhAgavaMtIjI kI gurUbahana ke dvArA saM. 1861 meM likhane kA ullekha hai| prati A. suzIlamuni Azrama naI dillI meM hai| 6.7.119 AryA lAjavaMtIjI (saM. 1861) zrI bakhzIrAmajI mahArAja kI stuti 'AryA sulaSaNIjI kI ziSyA rUpadevIjI unakI ziSyA bhAgavaMtI va unakI ziSyA lAjavaMtI dvArA likhI gaI prati A. suzIlamuni Azrama naI dillI meM hai| 6.7.120 AryA canaNAMjI (saM. 1862) zrI nayavijaya kRta 'zrIpAla caritra (saM. 1730) kI saM. 1862 koTA meM pratilipi kI gaI prati amarUjI kI ziSyA camanajI unakI ziSyA lAbhujI va unakI ziSyA canaNAMjI kI hai| A. suzIlamuni Azrama naI dillI meM yaha prati hai| 523. rA. hiM, hasta. graM. sU., bhAga 8, kra. 895, graM. 4231 706
Page #769
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.7.121 AryA purAjI (saM. 1863) ___ saM. 1863 meM AryA kezarajI kI ziSyAAryA purAjI ne 'antakRddazAMga sUtra sastabaka' kI pratilipi kii|| yaha prati bI. ela. insTI . di. (pari. 1387) meM hai| 6.7.122 AryA kesarajI kI ziSyA (saM. 1863) saM. 1863 jyeSTha mAsa meM 'antakRddazAMga sUtra' kI pratilipi kI meM AryA kesarajI kI ziSyA kA nAmollekha hai| nAma aspaSTa hone se par3hA nahIM gyaa| yaha prati A. suzIlamuni Azrama naI dillI meM haiN| 6.7.123 AryA jasA (saM. 1863) _ 'kArtika zeTha kA cauDhAliyA' saM. 1863 kArtika kR. 5 meM AryA jasA dvArA pratilipi kiyA gyaa| prati A. suzIla muni Azrama naI dillI meM hai| 6.7.124 AryA mAnAMjI (saM. 1864) RSi jayamalajI kI rAjasthAnI meM racita 'paradezI rAjA kI caupaI' saM. 1864 meM nAranola meM AryA vINAMjI kI ziSyA AryA mAnoM ne pratilipi kii| yaha prati bI. ela. insTI. di. (pari. 7082) meM maujuda hai| 6.7.125 AryA cuniyA (saM. 1866) samayasuMdara upAdhyAya racita 'zAMba pradyumna caupaI' kI hastaprati saM. 1866 meM AryA cuniyA kI lakSmaNApurI meM / likhI gaI prApta hotI hai| prati bI. ela. insTI. di. (pari. 7273) meM upalabdha hai| 6.7.126 AryA sajanAMjI (saM. 1867) sajanAM AryA ne saM. 1867 ko dillI meM 'navatattva bAlAvabodha' kI pratilipi kii| yaha prati bI. ela. insTI. di. (pari. 6073) meM hai| 6.7.127 AryA lAlAjI (saM. 1868) zrI bhagavatIdAsa racita 'pAMca indriyoM kI caupaI' saM. 1868 meM 'bihANI sthala para AryA kesarajI kI ziSyA lAlA ne pratilipi kii| prati bI. ela. insTI. di. (pari. 254) meM hai| 6.7.128 AryA rUpanA (saM. 1869) ___ AryA hemAjI kI ziSyA AryA rUpanA ne 'ISukAra caritra' kI saM. 1869 kArtika mAsa maMgalavAra ko pratilipi kii| prati A. suzIlamuni Azrama naI dillI meM hai| 6.7.129 sAdhvI ratnAM (saM. 1870) sAdhvI ratnAM ne saM. 1870 meM bAvar3I grAma meM zrIsAra racita 'AnaMda zrAvaka' kRti kI pratilipi kI1524 524. rAja. ha. graM., sU. bhAga 1, kra. 144 graM. 7094 707 For Privateho dnal Use Only
Page #770
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bahada itihAsa 6.7.130 AryA phattAjI (saM. 1870-72) Apane kaI sUtroM kI pratilipi kara zrutarakSA kA mahad kArya kiyaa| A. suzIlamuni Azrama meM Apa dvArA saM. 1870 kA mAlerakoTalA meM likhita nirayAvalikA sUtra, saM. 1872 Azvina zu. 6 kA mAlerakoTalA meM likhita saMpUrNa ThANAMgasUtra (pari. 178), evaM rAjapraznIya sUtra, (pari. 90/176) saMgrahita hai| pU. jayamalajI racita 'sAdhavaMdanA' bhI mAlerakoTalA meM pratilipi kara manabharIjI ko pradAna kI. aisA ullekha hai| yaha prati sva. gulAbacaMdajI jaina, cIrAkhAnA dillI ke saMgraha meM hai| Apa AryA kesarajI kI ziSyA thiiN| 6.7.131 AryA jJAnIjI (saM. 1873) mahAsatI khemAMjI kI ziSyA zrI bInAjI unakI ziSyA jJAnIjI kA sIDhorA (paMjAba) meM saM. 1873 kA pratilipi kiyA gayA cUlikA sahita dazavaikAlika sUtra A. suzIlamuni Azrama naI dillI meM hai| khemAMjI vInAMjI kI kaI ziSyAoM ne zAstroM kI pratilipiyAM karake zrutasaMrakSaNa meM apanA amUlya yogadAna diyaa| 6.7.132 AryA dIpAjI (saM. 1873) RSi lAlacaMdajI racita 'kakkA battIsI' meM pratilipikartA ke rUpa meM AryA dIpAM kA ullekha hai| prati A. suzIlamuni Azrama naI dillI meM hai| 6.7.133 AryA sukhamanI (saM. 1874) zrI prajJApanA sUtra saM. 1874 meM aMbahaTAnagara meM AryA bhAgAM kI ziSyA AryA sukhamanI ne lipi kiyaa| yaha prati bI. ela. insTI. (pari. 1556) meM maujuda hai| 6.7.134 AryA panIjI (saM. 1874-88) Apa AryA camanAjI kI ziSyA AryA rAjAjI kI ziSyA thii| Apake kaI sUtra evaM rAsa A. suzIlamuni Azrama meM haiN| Apane saM. 1874 caitra mAsa meM kizanagar3ha meM 'nandIsUtra', saM. 1879 meM phategar3ha meM 'dazavaikAlika sUtra' saMpUrNa, saM. 1880 mAgha zu. 8 ravivAra ko 'aMjanAsatI rAsa', saM. 1882 meM phategar3ha meM 'uttarAdhyayana sUtra', saM. 1888 AsAr3ha zu. 13 gurUvAra ko kizanagar3ha meM 'mayaNarehA kathA saMbaMdha' lipikRta kara pUrNa kiyaa| ApakI lipI bhI suMdara hai| 6.7.135 AryA jJAnIjI (saM. 1874) zrI kesarAja kI kRti 'rAma yazorasAyana kI DhAla' saM. 1874 kArtika kR. 3 somavAra vikramapura meM AryA jJAnIjI dvArA pratilipi karane kA ullekha hai| yaha prati suzIlamuni Azrama naI di. meM hai, patra eka dUsare se cipake hue haiN| 6.7.136 AryA gumAnAjI (saM. 1875) 'namipavajjA' kI pratilipi zrI pRthvIrAja svAmI ne saM. 1875 poSa zu. 14 ko karake gumAnAjI ko paThanArtha dii| yaha prati suzIla muni Azrama naI dillI meM hai| 708
Page #771
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.7.137 AryA sukhamanI (saM. 1876) AryA sukhamanI ne saM. 1876 thAnezvara meM kavi paramalla (digaMbara) kI kRti 'zrIpAla caritra bhASA' (racanA saM. 1651, AgarA) kI pratilipi kii| ukta prati bI. ela. insTI. di. (pari. 6595) meM zreSTha sthiti meM maujuda hai| zvetAmbara saMpradAya kI sAdhvI ke dvArA digambara kRti kI pratilipi karanA usake udAra dRSTikoNa kA paricAyaka hai| 6.7.138 AryA jasujI (saM. 1877) AryA jasujI ne saM. 1877 meM 'vijayacaMda kevalI caritra sastabaka kI gujarAtI meM pAMDulipi kii| prati bI. ela. iMsTI. di. (pari. 9906) meM haiN| 6.7.139 AryA nAnhI (saM. 1880) inake liye zrI sukhajI muni ne saM. 1880 poSa zu. 14 gurUvAra ko 'samavAyAMga sUtra' saMpUrNa likhakara jhAlarApATana meM pradAna kiyaa| prati suzIlamuni Azrama, naI dillI meM hai| 6.7.140 AryA gumAnAMjI (saM. 1882) prAcya vidyApITha zAjApura se prApta somagaNi racita 'vikramAditya caupAI (saM. 1727) kI pratilipi AryA gumAnAjI dvArA saM. 1882 meM maMdasaura nagara meM kI gii| 6.7.141 AryA jamunA (saM. 1884) paMjAba kI mahAsAdhvI AryA jamunA ne saM. 1884 meM hisAra meM 'gajasukumAla caritra' rcaa|25 6.7.142 AryA ujalAMjI (saM. 1886) 'caMdanamalayagiri kI caupAI' AryA raMbhAjI kI ziSyA zrI ujalAMjI ne pAlI meM zukravAra saM. 1886 meM lipi kii| prati A. suzIla muni Azrama naI dillI meM hai| 6.7.143 sAdhvI amRtAzrIjI (saM. 1887) ___saM. 1887 meM sAdhvI amRtAjI ne rAjasthAnI bhASA kI kRti 'bAsaTha bola kI carcA' jodhapura meM pratilipi kii| yaha prati bI.ela. insTI . (pari. 987) meM maujuda hai| 6.7.144 AryA mhAkuMvarajI (saM. 1888) 'jaMbUcaritra' kI eka prati suzIla muni Azrama naI dillI meM zrI camanAjI kI ziSyA sajAMjI unakI ziSyA kuzAlAMjI unakI ziSyA mhAkuMvarajI dvArA kisanagar3ha meM saM. 1888 vaizAkha kR. somavAra ke dina likhI gaI prApta hotI hai| 525. 'dugar3a' madhya eziyA aura paMjAba meM jainadharma, pR. 390 709 700
Page #772
--------------------------------------------------------------------------
________________ 6.7.145 AryA rAmajI kI ziSyA (saM. 1889 ) RSi rAyacandajI kI 'mRgalekhA nI caupAI' (racanA 1838 ) kI pratilipi baluMdA meM saM. 1889 meM rAmujI kI ziSyA dvArA kI gii| 526 6.7.146 AryA rAyakaMvarI (saM. 1890 ) pU. jayamalajI mahArAja dvArA racita 'mallicaritra' ( racanA saM. 1824 sojata, kA. zu. 14 ) mahAsatI rAmakaMvarajI kI ziSyA pArAMjI unakI ziSyA rAyakaMvarajI ne saM. 1890 zrAvaNa kR. 8 budhavAra ko rUpanagara zahara meM pratilipi kI / yaha prati A. suzIlamuni Azrama naI dillI meM hai| 6.7.147 AryA bhAgAMjI (saM. 1892) 'satI subhadrA kI caupaI' zrI rAjAjI kI ziSyA zrI panAjI unakI ziSyA bhAgAM ne saM. 1892 vaizAkha mAsa meM somavAra ko kizanagar3ha meM AtmArtha ke liye likhI / prati A. suzIla muni Azrama naI dillI meM hai| 6.7.148 AryA rAmo (saM. 1892 ) saM. 1892 mArgazIrSa zu. 10 ravivAra ko AgarA meM RSi yati jotirUpa ne 'taiMtIsa bola kA thokar3A' likhakara AryA rAmo ko diyaa| prati AcArya suzIla Azrama naI dillI meM hai| jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 6.7.149 AryA caMdu (saM. 1894 ) AnaMdaghanajI racita 'nemajI kI sajjhAya' kI mer3atA meM pratilipi kara AryA caMdujI ko vAcanArtha dI 1527 6.7.150 AryA cimanAjI (saM. 1895 ) saM. 1895 mRgazirazu. 3 maMgalavAra ko ajImagaMja meM AryA naMdUjI kI ziSyA zrI canaNAMjI, unakI ziSyA cimanAjI ne bhAgirathI ke taTa para upAdhyAya samayasuMdarajI racita 'sItArAma prabaMdha caupAI' (racanA saM. 1687) kI pratilipi kii| yaha prati zrI mohanalAlajI seMTrala lAyabrerI pAMjarApola galI, lAlabAga muMbaI meM maujUda hai | 128 6.7.151 AryA jatanajI (saM. 1895) zrI hasujI kI ziSyA jatanajI dvArA saM. 1895 kI pratilipi dazavaikAlika sUtra 'A. suzIlamuni Azrama naI dillI meM apUrNa sthiti meM hai| 6.7.152 AryA kunaNAMjI (saM. 1895) saM. 1895 jyeSTha kR. 14 kI eka prati jisameM aneka vidha maMtra japa Adi likhe hue haiM; ratanAMjI kI ziSyA zrI lAbhAMjI unakI ziSyA kunaNAMjI kI pAMDulipi hai| prati A. suzIlamuni Azrama naI dillI meM hai| 526. rAja. hiM. ha. graM. kI sU. bhAga 3, kra. 1617, graM. 11057 527. sva. gulAbacaMdra jaina, cAMdanI cauMka, dillI ke saMgraha meM 528. jai. gu. ka. bhAga 2, pR. 348 710
Page #773
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.7.153 AryA mAnakuMvara (saM. 1899 ) prAcya vidyApITha zAjApura meM upalabdha pANDulipi 'namipavajjA' ke aMta meM AryA motAjI unakI ziSyA umAjI pemAjI kI ziSyA mAnakuMvarajI aura phUlakuMvarajI kA ullekha hai| yaha pratilipi saM. 1899 Azvina zu. 12 ravivAra ko likhI gaI aMta meM, yaha patra zrI mAnakuMvarajI kI nezrAya meM hai, aisA ullekha hai / 6.7.154 AryA lAbhu (saM. 1899 ) saM. 1899 jyeSTha kR. amAvasyA zukravAra ko mahAsatI harUjI kI ziSyA pemAjI unakI ziSyA ajabAMjI unakI ziSyA amarUjI unakI ziSyA lAbha ke dvArA 'uttarAdhyayana sUtra' kI pratilipi karane kA ullekha hai| lipi suMdara hai, A. suzIlamuni Azrama naI dillI meM upalabdha hai| 6.7.155 sAdhvI jasodAjI (19vIM sadI) zrI jasodAjI mahAna tapasvinI sAdhvI thIM aMta samaya meM AcArya zrI ke dvArA saMthArA vrata aMgIkAra kara samAdhimaraNa ko prApta huiiN| inakI stuti meM muni ThAkura ne 7 kar3I kI padya racanA kI hai| patra meM lekhana varSa kA ullekha nahIM hai, kiMtu bhASA va lipI se patra 19vIM sadI kA pratIta hotA hai / eka sAdhvI kA gIta sAdhu ke dvArA likhA jAnA usake saMyama va taponiSTha jIvana kA sUcita karatA hai / gIta aMta meM sAdhu kI zraddhA rUpa eka kar3I isa prakAra hai- 'karajor3I muni ThAkura guNa gAvaI, manavAMchita sukha saghalA pAvaI // 7 // 29 6.7.156 AryA rAmA ( 19vIM sadI) inhoMne marUgurjara bhASA kI 'anuttaropapAtika dazA sUtra sastabaka' ko 18vIM sadI meM sAMgAnera meM pAMDulipi kI / prati bI. ela. insTI. di. (pari. 1393) meM hai| 6.7.157 AryA kesarajI ( 19vIM sadI) AryA kesarajI ne 'prakIrNaka bola' kI 19vIM sadI meM pAMDulipi kii| bI. ela. insTI. di. meM (pari. 9490) saMgrahita hai| AryA kesarajI kI pAMDulipi kA 'sphuTa savaiyA' bhI 19vIM sadI kA prApta hai| prati cittor3a saMgraha meM hai 1530 6.7.158 AryA laTako ( 19vIM sadI) mAlamuni racita 'karaNI svAdhyAya' kI pratilipi meM AryA jaTo kI ziSyA laTako kA lipikAra ke rUpa meM ullekha hai| prati bI. ela. insTI. di. (pari. 7953 ) meM hai| 6.7.159 AryA ratnA (19vIM sadI) guNasAgara kRta 'rAjezvara svAdhyAya' kI pratilipikartrI meM 'AryA ratnA kA nAmollekha hai| prati bI. ela. insTI. di. (pari. 7547) meM hai| 529. 'sAdhvI jasodAjI gIta', muni zrI bhuvanacaMdrajI ma., durgApura kaccha se prApta prakIrNaka patra ke AdhAra para 530. rA. hiM. ha. graM. sU. bhAga 8 kra. 177 graM 4382 711
Page #774
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bahada itihAsa 6.7.160 AryA rajI (19vIM sadI) zrI mativallabha kRta 'caMdralekhA caupAI (racanA saM. 1728) kI pratilipikI meM AryA vIrA kI ziSyA AryA rajI kA ullekha hai| prati bI. ela. insTI. di. (pari. 7075) meM saMgrahita hai| 6.7.161 AryA ramo (19vIM sadI) marUgujara bhASA meM racita 'padmAvatI rAsa' kI 19vIM sadI meM pratilipikAra ke rUpa meM AryA ramo kA / nAmollekha hai, prati bI. ela. iMsTI. di. (pari. 7033) meM saMgrahita hai| 6.7.162 AryA rAjakumArI (19vIM sadI) khemamuni racita 'ISukAra saMdhi' (racanA saM. 1747) kI bAbayarA sthAna para AryA rAjakumArI ne 19vIM sadI meM pratilipi kii| prati bI. ela. insTI . di. (pari. 6920) meM hai| 6.7.163 AryA anokhI (19vIM sadI) gajasukumAla caupaI kI pratilipikartA meM AryA anokhI kI ziSyA kA nAmollekha hai| prati bI. ela. insTI. dillI (pari. 6852) meM hai| 6.7.164 AryA nagInA ( 19vIM sadI) mAlakavi racita 'amarasena vayarasena caupAI' kI pratilipikAra meM 'AryA nagInA' kA nAma prApta hotA hai| prati bI. ela. insTI. dillI (pari. 6804) meM saMgrahita hai| 6.7.165 AryA vRddhi (19vIM sadI) hemarAjakavikRta 'bhaktAmara stotra bhASA' kI pAMDulipi meM AryA vRddhi kA nAma hai| bI. ela. insTI. di. (pari. 8515) meM saMgrahita hai| 6.7.166 AryA navalajI (19vIM sadI) prajJApanA sUtra mUla pATha kI pratilipi (lagabhaga 16vIM sadI) ke aMtima kavara pRSTha para navalajI ke nAma kA ullekha hai| yaha prati prAcya vidyApITha zAjApura bhaMDAra meM saMgrahita hai| 6.7.167 AryA nAthI ( 19vIM sadI) RSi dIpa....kRta 'guNakaraMDa guNAvalI caupAI' kI lipikI ke rUpa meM 19vIM sadI kI AryA nAthI kA nAmollekha hai|| 531. rAja. hiM. ha. graM. sU. bhAga 1, kra. 412 graM. 4053 712
Page #775
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 6.7.168 AryA dIpAM (19vIM sadI) ___riSI cauthamalajI racita 'rohiNI tapa kI DhAla' AryA dIpA kI ziSyA ne jAlora meM likhii| prati A. suzIlamuni Azrama naI dillI meM hai| 6.7.169 AryA dIpA (19vIM sadI) 'khaNDA-joyaNA' kI lipikartA 19vIM sadI meM rUpA AryA kI ziSyA dIpA AryA thiiN| prati jayapura saMgraha meM hai|532 6.7.170 AryA rUpAM ( 19vIM sadI) 'chaha DhAle upadezI' kI prati 19vIM sadI meM rUpAM AryA ne lAkherI sthAna meM lipi kii|33 19vIM sadI kI rUpAM AryA kI 'kAya sthiti dvAra bola' kI pAMDulipi zerapura meM likhita prApta haiN| yaha prati jayapura saMgraha meM hai|534 6.7.171 AryA mayA ( 19vIM sadI) ajabAMjI kI ziSyA mayAjI ne pAli meM jyeSTha zu 13 ko 'aMjanA satI rAsa' kI pratilipi kii| yaha prati A. suzIla muni Azrama, naI dillI (pari. 90/252) meM hai| 6.7.172 AryA sItA ( 19vIM sadI) 'navatattva kA thokar3A' kI pratilipikAra ke rUpa meM ullekha hai| prati A. suzIla muni Azrama naI dillI (pari. 90/439) meM hai| 6.7.173 AryA jayadevIjI (19vIM sadI) ___ AryA jayakArIjI kI ziSyA sukhadeIjI unakI ziSyA jayadevIjI dvArA pratilipikRta 'devakI kI DhAla' A. suzIla muni Azrama meM hai| yaha pAMDulipi jihAnAbAda meM likhI gaI thii| 6.7.174 AryA jogamAyA ( 19vIM sadI) RSi naMdalAlajI racita 'rUkmiNI rAsa' (racanA, saM. 1872 hozyArapura) kI pratilipi lAjavaMtI kI ziSyA satI jogamAyA dvArA likhI gaI prApta hotI hai| prati A. suzIlamuni Azrama naI di. pari. 90/547) meM hai| 6.7.175 AryA nAnIjI (19vIM sadI) zrI hIrAcaMdajI mahArAja kI aMtevAsinI ziSyA nAnIjI ke paThanArtha 'namirAjarSi' kI pratilipi kI gii| prati A. suzIla muni Azrama naI dillI meM hai| 532. rAja. hiM. ha. graM. sU. bhAga 6, kra 782, graM. 7185 533. rAja. hiM. ha. graM. sU. bhAga 5, kra. 1526 graM. 6170 534. vahI, bhAga 6, kra. 779 graM. 7986 713
Page #776
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bahada itihAsa 6.7.176 AryA sAro (19vIM sadI) 'pannavaNAM sUtra' kA 18vAM pada AryA cimanAMjI kI ziSyA vakhatAMjI unakI ziSyA sAro ne kizanagar3ha meM lipikRta kiyA prati A. suzIlamuni Azrama meM hai| 6.7.177 AryA caMnaNIjI (19vIM sadI) 'kar3avA bola nI sajjhAya' AryA caMnaNIjI kI pratilipi munnAlAla siMghI dharmazAlA, cAMdanI cauMka dillI se prApta huii| 6.7.178 sAdhvI guNazrI (19vIM sadI) mANika muni racita 'mAMkaNa svAdhyAya' gujarAtI bhASA meM sAdhvI guNazrI dvArA likhita pATaNa bhAbhAnA pADA mAM vimalagaccha upAzraya ke jJAna bhaMDAra (prati naM. 3156) meM upalabdha hai|535 6.7.179 AryA harakuMvarajI (19vIM sadI) 'dharmadhyAna kI sajjhAya' meM harakuMvarabAI svAmI ke nAma kA ullekha hai| nAma aura graMtha-prApti ke AdhAra para ye sthAnakavAsI paramparA kI pratIta hotI haiN| lipi ke AdhAra para kAla 19vIM zatAbdI ke AsapAsa kA hai| prati prAcyavidyApITha zAjApura meM upalabdha hai| 6.7.180 AryA kesarajI (saM. 1901) puNyakalaza upAdhyAya ke ziSya jetasIkRta 'dazavaikAlika sUtra gItabaMdha' 'racanA saM. 1777 kI pratilipi bihArIcaMdra ne visalapura meM saM. 1901 bhAdrapada zu. 11 ko AryA kesarajI ko paThanArtha dii| prati A. suzIla muni Azrama naI dillI meM hai| 6.7.181 AryA canAMjI (saM. 1902) saM. 1902 caitra zu. 7 somavAra ko kisanagar3ha meM pratilipi kI gaI 'ThANAMgasUtra' kI. prati ke aMta meM canAMjI ne apanI gurUNI paraMparA bhI dI hai-mahAsatI harUjI kI ziSyA pemAMjI - ajbaaNjii-amraaNjii-cnaaNjii| yaha prati A. suzIlamuni Azrama naI dillI (pari. 248) meM hai| 6.7.182 AryA ajubAMjI (saM. 1903) dazAzrutaskandha kI pratilipi meM udAMjI kI ziSyA ajubAMjI ne saM. 1903 poSa kR. 14 ravivAra mer3atA nagara meM isakI pAMDulipi kI, yaha ullekha hai| prati A. suzIla muni Azrama naI dillI meM hai| 6.7.183 AryA panAM (saM. 1903) vIratthuI kI saM. 1903 poSa zu. 5 maMgalavAra ko oDapura meM likhI AryA panAMjI kI pratilipi meM ullekha 535. pATaNa jaina graMtha bhaMDAra ke ha. graM. sU. bhAga 4, pR. 155 714
Page #777
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ hai ki isa prati ko AryA caMpAjI ne viradhicaMdajI koTA vAle devajI svAmI ke ziSya ko saM. 1915 meM sAyapurA meM bhraayaa| prati A. suzIlamuni Azrama naI dillI meM hai| 6.7.184 AryA rattujI (saM. 1903 ) navattattva kI pratilipi meM ullekha hai ki ise saM. 1903 meM Azvina zu. 10 budhavAra ko AryA rattujI kI ziSyA vilAsajI ne likhA / prati A. suzIlamuni Azrama naI di. (pari. 90/30 ) meM saMgrahita hai| 6.7.185 AryA gumAnAMjI (saM. 1903) taitIsa bola ke thokar3e kI pratilipi saM. 1903 meM AryA gumAnAMjI ne dillI meM kI 1536 saM. 1904 kI jihAnA bAda kI prati zrI jinacaMdrasUrikRta' jinakuzalasUri aSTa prakArI pUjA' meM bhI AryA gumAnAM kA nAmollekha hai| 37 6.7.186 ajJAta lipikartrI (saM. 1904 ) saM. 1904 meM udayapura zahara meM rAyacaMda svAmI kI ziSyA ne 'AloyaNA' kI pratilipi kii| sAdhvI kA nAma nirdeza nahIM hai| lekhana sundara hai| prati A. suzIlamuni Azrama meM saMgrahita hai| 6.7.187 AryA gulAbAMjI (saM. 1907) zrI rAyacaMdajI kI paraMparA ke kuzAlacaMdajI kI racanA 'arhaddAsa caritra' (saM. 1879) kI pratilipi saM. 1907 meM zrI phatAMjI catarUMjI kI ziSyA gulAbAMjI ne kisanagar3ha meM kii| prati A. suzIlamuni Azrama naI dillI meM hai| 6.7.188 AryA canaNAMjI kI ziSyA (saM. 1909 ) kSamAkalyANakRta 'devakI caupAI' saM. 1909 kI lipikarttA meM canaNAMjI kI ziSyA kA ullekha hai, yaha prati bilAr3A (rAja.) meM likhI gaI thI / 438 6.7.189 AryA udekaMvarajI (saM. 1909 ) 'vipAkasUtra' kI saM. 1909 vaizAkha zu. 14 zukravAra kI pratilipi meM AryA gavarAMjI kI ziSyA udekaMvarajI ne jodhapura meM kii| prati A. suzIlamuni Azrama naI di. meM hai| 6.7.190 AryA gogAMjI (saM. 1911-31 ) AcArya suzIlamuni Azrama naI dillI meM AryA gogAMjI kI bhinna-bhinna saMvat evaM sthAna meM likhI gaI 4 pratiyAM upalabdha huI haiN| (1) saM. 1911 jyeSTha kR. 2 ko kIsanagar3ha meM likhI gaI ' kRSNa rUkmiNI ko byAhalA', (2) saM. 1911 kArtika zu. 14 zukravAra ko RSi AsakaraNa kRta 'gajasiMha kumAra kI caupaI' (racanA saM. 1852) (3) saM. 1923 jyeSTha kR. 2 maMgalavAra ko mAlapurA meM likhita 'naMdIsUtra' kI prati (4) saM. 1931 Azvina kR. 12 budhavAra ko kisanagar3ha meM likhita rAmavijayakRta 'zAMtinAtha caritra' / ukta sabhI pratiyoM meM inhoMne apanI gurUNI paramparA kA bhI ullekha kiyA hai- mahAsatI rAjAjI kI ziSyA - panAjI bhAgAMjI gogaaNjii| 536. rAja, hiM. ha. graM. sU. bhAga 5 kra. 831 graM. 5878 537. vahI, kra. 493 graM. 6999 (24) 538. rAja. hiM. ha. graM. sU. bhAga 3, kra. 826 graM. 12542 715
Page #778
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 6.7.191 AryA catarU (saM. 1915) 'madanakumAra kI DhAla' saM. 1915 vaizAkha kR. 6 ko mahAsatI gorAMjI kI ziSyA AryA catarU ne lipi kiyaa| prati A. suzIlamuni Azrama naI dillI meM saMgrahita hai| 6.7.192 AryA budhAMjI (saM. 1924-60) Apa zrI rAmaratanajI, svAmI basaMtarAya zrI paramAnaMdajI mahAmuni ke Tole kI satI thii| agravAla kula meM janma huA, nAbhA (paMjAba) meM vivAha huA, vidhavA hone para zrAvikA dharma kA pAlana karatI huI saM. 1924 meM zrI rAjAdevI satI ke pAsa vaizAkha zu. 5 maMgalavAra ke dina dIkSA lii| mahAna tapasvinI sAdhvI thIM, saM. 1960 caitra zu. pUrNamAsI budhavAra ko 17 upavAsa ke sAtha saMthArA karake svargavAsinI huii| ApakI smRti meM zrI bakhzIrAmajI ne jejopura meM saM. 1962 ko 'satI budhAMjI kA coDhAliyA' bnaayaa| isakI hastaprati A. suzIlamuni Azrama dillI meM hai| prati meM yaha bhI ullekha hai ki Apa 15 sAdhviyoM meM agraNI thii| 6.7.193 sAdhvI jar3Ava zrI (saM. 1926) sAdhvI jar3Ava zrIjI ne dholarAbaMdara meM saM. 1926 meM 'sArasvata prakriyA sastabaka gujarAtI' kI pratilipi kii| yaha prati bI. ela. insTI . di. (pari. 4939) meM hai| 6.7.194 AryA sulakhanIjI (saM. 1932-41) __AcArya suzIla muni Azrama meM mahAsatI rAjAdevI kI ziSyA sulakhanIjI kI cAra pratilipiyA~ prApta huI haiM - (1) sunAma zahara meM saM. 1932 kArtika zu. 3 ravivAra kI zrI naMdalAla racita 'labdhi prakAza' graMtha (2) sunAma meM hI saM. 1934 mAgha kR. 3 somavAra kI 'avazyakasUtra' kI prati (3) samAnAM zahara meM saM. 1941 kArtika zu ___ 14 ko likhita zrI kesararAjakRta 'raamjsorsaaynn'| (4) samAnA meM vaizAkha mAsa saM. 1945 ko mohanavijayajI viracita 'caMdra critr'| 6.7.195 AryA pArabatIjI (saM. 1934) AryA pAravatAMjI ne jammU meM 'candanamalayagiri DhAla' kI racanA kI, isakI pratilipi saM. 1947 jyeSTha kR. 9 somavAra ko AryA jasavaMtIjI ne kii| prati suzIlamuni Azrama naI dillI meM hai| 6.7.196 AryA bhUrAMjI (saM. 1936) prAcya vidyApITha zAjApura bhaMDAra meM upalabdha 'pratikramaNa' kI prati jo saM. 1936 Azvina zuklA 12 ravivAra ko likhI gaI usameM ullekha hai ki yaha prati dayAjI mahArAja kI ziSyA saradArAMjI mahArAja unakI ziSyA hIrAjI aura unakI ziSyA bhUrAMjI ke nezrAya kI hai| 6.7.197 AryA haMsujI (saM. 1939) saM. 1939 phAlguna kR. 10 ko 'namipavajjA' adhyayana zrI tilokarikha ne dakSiNa grAma sIrUja meM likhakara 'AryA hasu ko diyaa| prati AcArya suzIla muni Azrama naI dillI meM hai| 6.7.198 AryA samatAjI (saM. 1939) ___ pUjya zrI tulasIrAmajI ke ziSya RSi suraga ne saM. 1939 kArtika zu. 1 maMgalavAra ke dina "uttarAdhyayana 36 716
Page #779
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ adhyayana saMpUrNa" likhakara AryA jIUjI kI ziSyA AryA samatAjI ko diyaa| prati A. suzIlamuni Azrama naI dillI meM hai| 6.7.199 AryA sukhAjI (saM. 1940 ) zrI vinemala RSijI dvArA saM. 1940 caitra zu. 5 ko jodhapura meM likhI 'zrI rAmacandrajI kI lAvaNI' AryA sukhAjI ko vAcanArtha dii| yaha prati A. suzIlamuni Azrama naI dillI meM hai| 6.7.200 AryA rUpadevIjI (saM. 1943 ) saM. 1943 AsAr3ha kR. 2 ko 'sadgurU guNa varNana' zrI salakhaNIjI kI ziSyA rUpadevIjI ke paThanArtha haivadapura paTTI nagara meM likhane kA ullekha hai| AcArya suzIlamuni Azrama naI dillI meM yaha prati hai| 6.7.201 AryA rAjAM (saM. 1942 ) saM. 1942 vaizAkha mAsa zukravAra ko pratilipi kiyA gayA 'dazAzrutaskandha' kI prati meM karttA ke rUpa meM AryA gorAMjI kI ziSyA campAjI unakI ziSyA rAjA ne likhA, aisA ullekha hai| prati A. suzIlamuni Azrama naI dillI meM hai| 6.7.202 AryA gumAnAjI (saM. 1945 ) prAcya vidyApITha zAjApura bhaMDAra (saM. 74 ) meM upalabdha 'dazavaikAlika sUtra' kI pratilipi sAdhvI gumAnAjI ghIsAjI dvArA saM. 1945 meM likhI gaI, aisA ullekha hai| eka anya 'samavAyAMga sUtra' kI pratilipa jaisalamera meM hIrasundara muni dvArA kI gaI prati ke aMta meM ullekha hai ki yaha prati bAda meM gumAnAMjI ghIsAjI ke nezrAya meM rahI / donoM prati zAjApura saMgraha meM hai| 6.7.203 AryA viradUjI (saM. 1946 ) RSi pUnamacaMda ne jAlaMdhara (paMjAba) meM AryA viradUjI ko mAnatuMgAcArya viracita bhaktAmara stotra ( zloka 44) saM. 1946 Asoja zu. 13 ravivAra ko likhakara diyaa| 6.7.204 AryA sukhAMjI (saM. 1950 ) saM. 1950 poSa zu. 13 ravivAra ko gacchAdhipati zrI kastUracaMdajI ma. ke ziSya ne 'devadvAra' likhakara AryA siradArAMjI kI ziSyA sukhAMjI ko visalapura grAma meM diyA / 6.7.205 AryA vudAjI (saM. 1950 ke lagabhaga ) AryA rAjAjI kI ziSyA vudAjI ne 'tIna kAla kI caubIsI' kI pratilipi kI, yaha suzIla muni Azrama naI dillI meM hai| 6.7.206 AryA gumAnAMjI (saM. 1951) prAcya vidyApITha zAjApura meM 'dazavaikAlika sUtra' kI prati para pratilipikAra ke rUpa meM 'sAdhvI gumAnAMjI kA ullekha hai| yahAM gumAnAMjI ke sAtha ghIsAjI kA nAma nahIM hai, ataH spaSTa pratIta nahIM hotA ki yaha alaga nAma hai yA eka hii| isa prati ke prathama aura aMtima pRSTha para sAmakuMvarabAI dvArA citrakArI bhI kI gaI hai| prati (ma. pra.) meM likhI gii| 717
Page #780
--------------------------------------------------------------------------
________________ 6.7.207 AryA vudAMjI (saM. 1952 ) saM. 1952 meM vudAjI mahArAja ne 'devakI kI DhAla' kI pratilipi kii| yaha prati A. suzIlamuni Azrama (pari. 90/450 ) meM hai| 6.7.208 AryA lichAM (saM. 1953 ) rAjapraznIya sUtra vRtti saMvat 1953 vaizAkha zu. 13 gurUvAra ko pUjya naiNasukhajI kI prati se utArakara AryA naMdojI kI ziSyA AryA lichAM ne amIcaMdajI ke sthAnaka rohataka meM likhA / A. suzIlamuni Azrama meM ukta prati kI parigrahaNa saM. 90/106 hai| jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 6.7.209 AryA jIvIjI (saM. 1955-62 ) A. suzIlamuni Azrama naI dillI meM zrI budAMjI kI ziSyA rUr3IjI unakI ziSyA jIvIjI kI tIna hastalikhita pratiyAM saMgrahita haiM (1) dazavaikAlika sUtra saMpUrNa, saM. 1955 Azvina kR. 6, (2) svAmI vasaMtarAyajI kA cauDhAliyA, saM. 1962 jejo zahara, (3) bAvanI, saM. 1962 Azvina zu. 5 6.7.210 AryA rUpAM (saM. 1963) mahAsatI zrI rUkamAMjI, zrI kelAjI mahArAja kI ziSyA rUpAMjI ne kizanagar3ha saM. 1963 poSa mAsa meM 'nemicaritra' likhaa| prati A. suzIlamuni Azrama naI dillI meM hai| 6.7.211 AryA vinaijI (saM. 1964 ) prAcya vidyApITha zAjApura bhaMDAra saMkhyA 80 para aMkita 'bhaktAmara stotra' kI pratilipi saM. 1964 meM gurUdAsa dvArA AryA vinaijI ke liye likhane kA ullekha hai| 6.7.212 AryA mAnakaMvara ( saM. 1965 ) saM. 1965 ko jAvarA meM AryA jhamakUjI kI ziSyA mAnakaMvarajI ne tIna chaMdoM kI pratilipi kI - (1) pArasanAtha chaMda - yaha tArAcaMda ke par3hane ke liye likhA (2) tapa kA chaMda (3) kaSTa haraNa chaMda / tInoM A. suzIlamuni Azrama naI dillI meM hai| 6.7.213 AryA kastUrI (saM. 1967 ) saM. 1967 ko paTiyAlA meM Apane 'sumatasuMdarI' kI DhAla bnaaii| isakI hastalikhita prati A. suzIlamuni Azrama naI dillI meM hai| 6.7.214 sAdhvI rUpA (saM. 1969 ) 'pAzA kevalI bhASA' kI pratilipi kartrI ke rUpa meM sAdhvI rUpA kA nAma ullikhita hai| 539 6.7.215 AryA bhAgavaMtIjI (saM. 1971 ) AryA bhAgavatIjI kI kaI hastalikhita DhAla rAsa Adi ke phuTakara panne AcArya suzIlamuni Azrama meM saMgrahita hai| isameM rAmaRSizvara racita 'rAmajasarasAyaNa (saM. 1680, atarapura) kI pratilipi saM. 1971 kArtika kR. 539 rAja hiM. ha. graM. sU. bhAga 1 kra. 1080 graM. 6433 718
Page #781
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ ..... mAlerakoTalA meM zrI rUpadevIjI kI ziSyA bhAgavaMtIjI dvArA karane kA ullekha hai| AryA bhAgavaMtIjI kI stuti meM dAsa lAhorI ne saM. 1972 meM eka 13 kar3I kI DhAla banAI, usakI prati meM unake jagarAvAM svargavAsa kA ullekha hai| isa DhAla kI pratilipi lAjavaMtI kI ziSyA jasavaMtI ne kii| AryA jasavaMtIjI kI hastalikhita 'taitIsa bola ke thokar3e' kI eka prati bhI suzIlamuni Azrama (pari. saM. 90/454) meM hai| 6.7.216 sAdhvI RddhikumArI (saM. 1973) ___bI. ela. insTITyUTa dillI meM inakI saM. 1973 kI pratilipikRta do prati saMsthAna meM (pari. 3692/1-2) hai-(1) AlApa paddhati-nayacakra devasenakRta (saMskRta) (2) paccIsa dvAra (gujraatii)| 6.7.217 AryA hIrAMjI (saM. 1974) ___ sAdhvI bhurAjI kI ziSyA sAdhvI hIrA ne sukhavipAkasUtra saM. 1974 kArtika kR. 9 zanivAra ko pUnA (mahArASTra) meM lipikRta kiyA, tathA saM. 1973 ko AMborI (dakSiNa deza) meM 'anuttaropapAtika dazA' sUtra likhaa| donoM prati A. suzIlamuni Azrama naI dillI meM saMgrahita haiN| 6.7.218 AryA mayA (saM. 1982) RSi harSacanda ne khAcaroda meM saM. 1982 Azvina zu. 3 zukravAra ko 'juTakara pada' likhakara AryA mayAjI ko paThanArtha pradAna kiyaa| prati A. suzIlamuni Azrama naI dillI meM hai| 6.7.219 AryA rAyakaMvara (saM. 1993) Apake dvArA racita 'DhAlasAgara' jisameM harivaMza kA vistAra hai saM. 1993 jyeSTha kR. 8 ravivAra kI hastalikhita prati A. suzIlamuni Azrama naI dillI meM hai| isa prati ke aMta meM zrI harUjI kI ziSyA pemAjI, unakI ziSyA ajabAMjI unakI ziSyA amarAMjI kA guNakIrtana bhI hai| prati kizanagar3ha meM likhI gaI thii| upasaMhAra bhagavAna mahAvIra dvArA saMsthApita aura zrImad lokAzAha dvArA pracArita jainadharma kI maulika dhArA kA anugamana karane vAlI sthAnakavAsI zramaNiyA~ apane utkRSTa AcAra pAlana evaM ahiMsAtmaka nirADaMbara pUrNa jIvana vyavahAra ke liye prasiddha haiN| ye zramaNiyA~ pramukha rUpa se adhyAtmaniSTha sAdhikA aura zAstrajJA haiN| dharma ke kSetra meM vyApta ADaMbara, bAhyAcAra, rUr3hivAda aura jar3atA ke virUddha inhoMne sadaiva nirmala saMyama-sAdhanA AMtarika pavitratA aura sAdhvAcAra para bala diyaa| 311 tathA 270 dina taka sarvathA nirAhAra rahane kI kaThoratama tapasyA bhI ina zramaNiyoM ne kI hai| aneka zramaNiyA~ viziSTa vyAkhyAtA, jainadharma evaM darzana ke gUr3hatama rahasyoM kI anusaMdhAtR, uccakoTi kI lekhikA evaM kaviyitrI haiN| pratilekhana evaM sAhitya saMrakSaNa meM bhI inakI mahattvapUrNa bhUmikA rahI hai| inhoMne saiMkar3oM graMthoM kI pratilekhanA aura pratilipi kara unheM kAla kavalita hone se bacAyA hai| sAhitya-saMrakSaNa va pratilekhana meM inhoMne kabhI bhI sAMpradAyika dRSTi ko mahattva nahIM diyaa| kisI bhI nirmAMsAhArI ghara se bhikSA grahaNa kara sakane ke kAraNa ye vyApaka loka saMparka kara sakatI haiM tathA jaina jainetara sabhI vargoM meM yahA~ taka ki kArAgRhoM, vidyAlayoM, vyApAriyoM, lokasevakoM meM sarvatra sArvajanika pravacana va bhASaNa bhI karatI haiN| kahanA na hogA ki bhagavAna mahAvIra ke saMgha kI ye sAdhviyA~ tyAga-vairAgyaparvaka isa krAMtikArI Agneya patha para anavarata calakara vizva maitrI saMdeza vizva ko de rahI haiM, tathA dharma zAsana kI anupama sevA kara rahI haiN| sthAnakavAsI paramparA kI paricaya prApta avaziSTa zramaNiyoM kA paricaya evaM unake avadAnoM kA varNana hama tAlikA meM de rahe haiN| 719
Page #782
--------------------------------------------------------------------------
________________ AcArya zrI amarasiMha jI mahArAja kI paramparA kA avaziSTa zramaNI-samudAya:40 gurUNI - - | sAdhvI nAma janma saMvat sthAna | pitA kA nAma gotra dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna vizeSa vivaraNa | zrI saubhAgyakuMvarajI | 1891 udayapura | poravAla | 1974 cai. kR. 5 | udayapura sohanakuMvarajI | zAMta, madhura bhASiNI zrI caturakaMvarajI caMpAlAlajI siyAla | 1984 | sAdar3I sohanakuMvarajI Apa zAMta dAMta gaMbhIra thIM, sabhI 'mAM' kahate the zrI umarAvakaMvarajI | daulatarAmajI kAnUgA | 1992 mA. kR. 5 | zrI harakUjI sarala, bhadra, pravacana suMdara zrI sItAjI |- koranA 1993 mR. zu. 5 sarala, milanasAra zrI mohanakuMvarajI - goguMdA jodharAjajI chAjer3a | 1994 vai. kR. 1 zrI zaMbhUkaMvarajI | pravacanazailI suMdara zrI vallabhakaMvarajI | 1968 jasavaMtagar3ha dhanarAjajI | 1995 ASA. zu.13 zrI laharakuMvarajI | saralasvabhAvI zrI zakunAjI |-gar3hasivAnA pAdarU zrI dIpAjI sevAbhAvinI zrI zakunakuMvarajI 1974 pAdarU ojharAja | 1994 vai. zu. 7 zrI harakUjI zAstra, caupaI kI zailI suMdara 9. o zrI zrImatIjI 1977 gogaMdA devIlAlajI seTha | 1999 jye. kR.11 | nAthadvArA zrI prabhAvatIjI |saMketalipi kA acchA abhyAsa, madhura pravacana 10.0 zrI premavatIjI - bAgapurA tejapAlajI poravADa 2003 | udayapura | zrI prabhAvatIjI | kaI stoka kaMThastha, sevA bhAvinI zAMta svabhAvI, pravartaka zrI gaNezamuni jI kI mAtA 11.0] zrI pAnAjI - jAlora 2004 - zrI harakUjI sarala svabhAvI 12. | zrI sAyarakavarajI | 1970 delavAr3A | gerIlAlajI 2004 mA. zu. 5 zrI zIlakuMvarajI | stokAdi kA jJAna zrI ratanakaMvarajI | 1982 baMborA - ostavAla 2005 mA. zu.13 zrI kelAzakuMvara | caupAI Adi vAMcana bahuta suMdara hai| 14. zrI ejAjI 1960 zizodA |-bherUlAlajI 2006 mA. zu. 13 zrI najarakaMvarajI | bhadra, sevAbhAvinI 15.0 zrI premakuMvarajI 1976 gar3hasivAnA| mUlacaMdajI golecchA | 2006 ma. kR. 6 | pAdarU (bADamera) adhyayana jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 540. jinazAsana nAM zramaNIratnoM, pR. 162-236
Page #783
--------------------------------------------------------------------------
________________ 721 krama 16. A sAdhvI nAma zrI vimalavatI jI 17. zrI dayAkuMvarajI 18. 4 zrI caMdanabAlAjI 19. zrI priyadarzanAjI 20. zrI vinayavatIjI 21. zrI madanakuMvarajI 22. zrI celanAjI 23. zrI hemavatIjI 24. zrI sAdhanAjI 25. zrI jJAnaprabhAjI 26. zrI darzanaprabhAjI janma saMvat sthAna pitA kA nAma gotra dIkSA saMvat tithi 1996 kAnAnA gebIrAmajI zrImAla 2006 mR.kR. 6 1969 rAvalyA 1994 udayapura 2002 udayapura - padarADA 1982 khaNDapa 2001 sAyarA nAMdezamA 1987 bhAraMDA 2016 bar3agAMva bhagavAnajI paramAra 2006 mA. kR. 5 sohanalAlajI khAbiyA 2009 cai. kR. 5 kanhaiyAlAlajI laur3hA 2018 kA. kR. 13 khemarAjajI daulAvata 2019 mA. zu. 11 2020 vai. kR. 10 siremalajIdhokA campAlAlajI koThArI haMsarAjajI - 2020 kA. zu. 15 2024 jye.zu. 3 saradAramalajI sAlecA 2027 mA.zu. 5 paM. siddharAmajI jaina 2028 mR. zu. 6 1987 kAsamapurA supaDulAlajI surAnA 2033 vai.zu. 10 dIkSA sthAna pAdarU ( bADamera) pAlI udayapura udayapura paradAr3A ajIta ( bADamera) bhIlavAr3A Daboka ma gurUNI zrI harSakuMvarajI naMdUrabAra zrI puSpavatIjI vizeSa vivaraNa zAstrI parIkSA, AsthA ke motI, premagIta Adi kA zrI zIlakuMvarajI sevAbhAvinI zrI zIlakuMvarajI siddhAntAcArya, caMdana parva prasAda, caMdana kI saurabha, sAdhanA ke gIta bhAga 1-2 Adi sRjana, svAdhyAyI sRjana, pravacanakartrI, sudUra vihAriNI zrI zIlakuMvarajI zrI kauzalyAjI A. devendramunijI kI mausI kI putrI, pravacana prabhAvikA, sevAbhAvinI, sAhitya- Adarza kahAniyAM zrI kauzalyAjI zrI premakuMvarajI stoka, caupAI Adi kA acchA jJAna prabhAkara parIkSA pAsa, sevAbhAvinI zrI zIlakuMvarajI sAmAnya adhyayana, sevAbhAvinI ThANA (mahA.) zrI vimalavatIjI sAhityaratna, kovida, vizArada, sAhitya - prArthanApuNya aura gItoM kI zahanAI zrI kauzalyAjI zAstra va stoka jJAna uttama, tapaH sAdhikA sevAbhAvinI Agama, stokAdi kA jJAna, zAMta, sevAbhAvinI sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~
Page #784
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama / 27. sAdhvI nAma janma saMvat sthAna pitA kA nAma gotra dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna gurUNI vizeSa vivaraNa zrI sudarzanaprabhAjI | 2012 dhUliyA | pUnamacaMdajI lor3hA | 2033 vai.zu.10 | naMdUrabAra | zrI kauzalyAjI | jaina zAstrI, sAhitya-maMgala ke motI, satyaM zivaM suMdaram, dIkSA va tapa gIta, vinayavaMdanA zrI kiraNaprabhAjI | 2015 jayasiMgapura khyAlIrAmajI barar3iyA 2033 mA. zu. 13 | udayapura zrI puSpavatIjI | jaina zAstrI, gAyana madhura, sevA 28. bhAvinI 29. 722 35. zrI caMdanaprabhAjI | 2016 amadAbAda | lAbhubhAI mehatA | 2034 mA. zu. 5 | gAMdhInagara | zrI satyaprabhAjI | jaina prabhAkara, sevAbhAvinI, madhura svabhAvI, vyAkhyAtrI zrI devendraprabhAjI | 2017 jAlora mUlacaMdajI bhaMsAlI | 2034 phA. zu. 6 | jaalor| | zrI caMdanabAlAjI | jaina prabhAkara, stoka Agama kI jJAtA zrI sumanaprabhAjI | 2018 jodhapura | mizrImalajI chAjer3a | 2035 jye.zu. 3 sivAnA |zrI satyaprabhAjI | jaina prabhAkara, kovida, madhura va prabhAvI pravacanakI zrI harSaprabhAjI 2011 kizanagar3ha | pUnamacaMdajI jAmar3a | 2035 mA. zu. 13 | udayapura | zrI prabhAvatIjI | sAhityaratna, jaina AcArya | zrI vinayaprabhAjI 2013 jayapura |sundaralAlajI gAMdhI | 2035 nA. zu. 2 | dillI zrI cAritraprabhAjI | jaina vizArada, sudUra vihAriNI| zrI ratnajyotijI | 2019 jayasiMgapura| gulAbacaMdajI barar3iyA | 2037 vai. zu. 15 | udayapura zrI puSpavatAjA |zrI puSpavatIjI | jaina AcArya, bahubhASAvid, prabhAvaka pravacanakI, zrI nayanajyotijI 12019 udayapura cidanamalajA sAlakA |2056 caMdanamalajI solaMkI | 2038 jye. zu. 14 | gaDhasivAnA |zrI vimalavatIjI jaina vizArada, katipaya Agama vAcana DaoN. zrI snehaprabhAjI | 2025 ghor3anadI | tArAcaMdajI gAdiyA | 2039 vai. zu. 7 | ahamadanagara | zrI kauzalyAjI | jaina zAstrI, viduSI, 'mahA nizItha' para pUnA se pI.eca. DI. upAdhi prApta zrI saMyamaprabhAjI |2018 kAsamapurA | zobhAcaMdajI surANA | 2040 vai. kR. 7 / 2040 vai. kR. 7 | ahamadanagara | zrI kauzalyAjI | pravacanakartI, zAstra va stoka jJAna acchA zrI anupamAjI | 2025 jAmolA | nauratamalajI boharA | 2040 mA. zu. 13 / kizanagar3ha | zrI divyaprabhAjI | yathocita jJAna, pustaka-dIkSA jyoti zrI dharmajyotijI | 2024 khaNDapa campAlAlajI vinAya. | 2041 vai. kR.5 khaNDapa zrI caMdanabAlAjI | yathocita jJAna, jJAna vizArada zrI pratibhAjI | 2028 jayapura | bhaMvaralAla jhAbaka |2041 mR. zu. 10 | dillI | zrI cAritraprabhAjI | jaina vizArada, viduSI 36. 37. 38. jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 39. 40.
Page #785
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama 42. sAdhvI nAma janma saMvat sthAna | pitA kA nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | gurUNI vizeSa vivaraNa | zrI sulakSaNaprabhAjI | 2023 karAI | pUnamacaMda bAgarecA | 2041 phA. zu. 9 | ahamadanagara | zrI kauzalyAjI | jaina prabhAkara, saMgItapremI, zAMtasvabhAvI zrI suprabhAjI -baiMgalora campAlAlajI khiMve. | 2041 janavarI 19 | 2041 janavarI 19 | madanagaMja |zrI puSpAvatIjI | svAdhyAya premI, jaina pra vyAkhyAnakI zrI maMgalajyoti | 2022 dundAr3A | lAlacaMdajI luMkar3a | 2042 jye. zu. 3 | samadar3I | zrI caMdanabAlAjI | jaina vizArada, adhyayanazIlA zrI vicakSaNazrIjI | 2036 kizanagar3ha | jinendrakumArajI | 2050 mArca 28 | udayapura | zrI puSpavatIjI | jaina zAstrI, ema.e. (svarNa | padaka prApta), zodha kI, madhurakaMThI, 9 varSa kI Ayu meM uttarAdhyayana, dazavaikAlika, sukhavipAka, tattvArthasUtra kaMThastha| zrI arpitAzrI | 2030 gadaga pArasamalajI jaina | 2054 | udayapura | zrI puSpavatIjI jaina zAstrI, ema.e., (prAkR) vividha tapa ekAsana zrI nirUpamAjI 2022 jAmolA | nauratanamalajI boharA | | 2043 Aso.zu.14 | pAlI zrI divyaprabhAjI | jainadharma kA yathocita adhyayana |zrI dharmazIlAjI 2019 ghANA | bhaMvaralAla vinAyakyA 2041 ma. zu. 6 / samadar3I zrI candanaprabhAjI | jaina vizArada, sevAbhAvinI | zrI rAjamatIjI -ajIta | mizrImala talesarA | 2048 cai. zu. 5 | khaNDapa zrI satyaprabhAjI | sevAmUrti, stoka sAhitya kI| sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 44. 45. 723] jJAtA | zrI AbhAzrIjI | 2033 amRtasara | virendrapAla zarmA | 2048 vai. zu. 6 zrI navInajyotijI 2027 pAlI | prakAzacaMda mehatA 2050 ra. 24 zrI punItajyotijI | 2010 DhIMDhasa |dalIcaMdajI khAMTer3a | 2050 vai. zu. 6 | Dhola pAlI majala zrI cAritraprabhAjI | kaI stoka kaMThastha zrI candanabAlAjI jaina prabhAkara, viduSI, ema.e. | zrI dharmazIlAjI | kaI stoka va zAstra jJAtA. sevAbhAvinI -saMketa cinha- pativiyoga o suhAgina bAlabrahmacAriNI * zvasurapakSa
Page #786
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI zItaladAsa jI mahArAja kI paramparA se zrI yazakaMvarajI mahArAja kA zramaNI-parivAra541 724 sAdhvI nAma janma saMvat sthAna | pitA kA nAma gotra | dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna | vizeSa vivaraNa zrI ajabakaMvarajI 1974 se pUrva jainadarzana kI gaMbhIra jJAtA, ojasvI pravacana kI, saumyamUrti, saM. 2007 begUM meM svargastha zrI hulAsakaMvarajI 1994 se pUrva parama viduSI, zAstrajJA, saM. 2004 baner3A meM svargastha zrI suganakaMvarajI | bijoliyAM | pIpalI grAma | Apa kriyAniSTha sevAmUrti mahAsatIjI haiN| - zrI gulAbakaMvarajI | DAbI - osavAla 2000 mR. kR. 2 | begUM (citaur3a)| vinamra sevAbhAvI va gaMbhIra jJAna kI dhanI thiiN| saM. 2042 meM 52 dina ke saMthAre se svargavAsa 5. zrI saubhAgyakaMvarajI pura - nAhara 2004 ASA.zu. 9 | bhIlavAr3A zrI AnandakuMvarajI kI ziSyA, sevAbhAvI va satata jJAnArAdhikA JO zrI rAjakaMvara jI | sarasI-kanerA 2012 .zu.3 suvANA spaSTavaktA, sevAbhAvinI, mevAr3I bhASA meM| pravacanakI -zrI zAntAkuMvarajI | baner3A |- svarNakAra 2012 A.zu.3 suvANA viduSI, pravacanazailI AkarSaka va vyaktitva prabhAvazAlI zrI sajjanakuMvarajI ratalAma 2012 27.zu. 3 suvANA madhura svabhAvI, pravacanakAra haiN| zrI laharakavarajI 2014 kA. kR. 2 | pahuMnA Apa cintana manana va svAdhyAya meM satata saMlagna rahatI haiN| zrI ramilAkaMvarajI | bhaiMsaroDagar3ha - *pAmecA 2015 cai. zu. 10 | mAMgarola adhyayanazIla, prasanna mukhamudrA vAlI haiN| zrI sumatikaMvarajI | nandarAya bhaMDArI 2016 kA. zu. 5 | zAhapurA Apa svAdhyAya, japa Adi meM lIna rahatI haiN| zrI manoharakaMvarajI | pAMvaDheDA grAma 2016 kA. zu. 5 zAhapurA ApakI pravacanazailI madhura hai| zrI siddhakaMvarajI | begU ghAsIlAla rAtar3iyA 2017 mR. zu. 10 | begU ApakA adhyayana gambhIra evaM pravacanazailI | madhura hai| 14. zrI premakaMvarajI kuNDiyAkalAM zobhAgasiMha pIpAr3A | 2022 ASA. zu. 3 |begU mevAr3a jyoti, utkRSTa tapaH sAdhikA, jinazAsana candrikA begUM | jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 541. zrI yazakaMvarajI ma. vyaktitva, kRtitva-AryA premakaMvara, pR. 50-52, prakAzaka-dineza saMcetI 'dinakara', bIgoda (bhIlavAr3A) rAjasthAna, (dvi. saM.) I. 1987
Page #787
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ bIgoda krama sAdhvI nAma | janma saMvat sthAna pitA kA nAma gotra | dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna | vizeSa vivaraNa - zrI lalitakavarajI | jIraNa (ma. pra.) |- *lasor3a 2024 phA. zu. 2 | kekar3I adhyayanarata sevAbhAvI - zrI jJAnakaMvarajI | bhaiMsaror3agar3ha karaNamala sisodiyA | 2024 phA. zu. 2 kekar3I adhyayanazIlA - zrI pArasakaMvarajI | khajUrI -*dhUpyA 2024 phA. zu. 2 | kekar3I svAdhyAyapriya, zrI laharakaMvarajI kI ziSyA | zrI indrakaMvarajI tahalAlajI mehatA 2027 cai. zu. 8 ajamera sala pravacanakartI, viduSI, gurUbhaktA / zrI sudhAkaMvarajI | siMgolI basaMtIlAla mehatA 2028 vai. zu. 8 |siMgolI adhyayana, sevA svAdhyAya meM rUci, zreSTha kavayitrI evaM pravacanakartI - zrI riddhakaMvarajI zAhapurA samarathasiMhajI lor3hA | 2028 mA. zu. 11 bhIlavAr3A siddhAntAcArya madhura pravacanakartI, lekhikA mAtuzrI premakaMvarajI haiN| zrI vimalakavarajI | chAparI 2028 mA. zu. 11 | bhIlavAr3A sevAbhAvinI | zrI cAritrakaMvarajI | siMgolI naMdalAla mehatA 2033 mA. zu. 14 | ajamera madhura svabhAvI, sevAbhAvI, adhyayanaratA, zrI premakaMvarajI kI ziSyA zrI vijayaprabhAjI | AsIMda 2036 jye. - bhIlavAr3A adhyayanazIlA zrI suzIlAkaMvarajI bhiNAya zrI madanalAla lor3hA cai. zu. 13 | vijayanagara adhyayanarata sevAbhAvinI. zrI ramilAkaMvarajI kI ziSyA hai| zrI pratibhAkaMvarajI | bhIlavAr3A saubhAgasiMhajI banA 2038 vai. zu. 7 | bhIlavAr3A adhyayanarata, zrI premakaMvarajI kI ziSyA zrI arcanAkaMvarajI | DAbI grAma *kalyANasiMha rAtar3iyA 2039 vai. zu. 3 | cora grAma zrI priyadarzanAjI DUMgalA vijayarAja jI tAter3a | 2039 jye. zu. 5 | DUMgalA zrI puSpalatAjI DUMgalA bhagavatIlAlajI tAter3a 2039 jye. zu. 5 | DUMgalA zrI suprabhAjI | pahuMnA 2041 - jayapura zrI muktiprabhAjI | DUMgalA - DANI 2042 - DUMgalA zrI siddhakaMvarajI kI ziSyA haiN| zrI maNiprabhAjI kadavAsA (ma.pra.) | kalyANasiMhajI DAMgI| 2043 cai. zu. 13 | kadavAsA zrI vinayaprabhAjI jIraNa (ma.pra.) 2043 jye. kR. 2 mahuA zrI siddhakaMvarajI kI ziSyA 725
Page #788
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI lavajIRSijI ke sampradAya kI avaziSTa zramaNiyoM kI tAlikA42 krama sAdhvI nAma zrI saradArAMjI zrI dhanakuMvarajI zrI rAjakuMvarajI zrI sumatikuMvarajI zrI choTAjI zrI amRtakuMvarajI zrI naMdUjI - 726 zrI jamunAjI 1951 janma saMvat sthAna | pitA kA nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | gurUNI vizeSa vivaraNa | zrI kuzalakaMvarajI | uccakoTi kI zAstrajJA ,anubhavI, bhadrapariNAmI | zrI kuzalakaMvarajI | tapasvinI, mAlavA mevAr3a meM pracAra, ziSyA phUlakuMvarajI 1950 mR. zu. 4 - zrI gaMgAjI dhAraNAzakti prabala, sevAbhAvinI, (mAlavA) alpaAyuSI bAlyavaya meM zrI ratnakuMvarajI | saMyama se patitA 1950 se 54 zAstrIya jJAna meM abhirUci thI 1950 lagabhaga zrI gaMgAjI | ziSyAe~- rAdhAjI, hemakuMvarajI, jayakuMvarajI AvalakuTi (mahA.) |zrI caMpAjI gurUNI ke svargavAsa bAda dIkSA lekara ziSyA banI, dakSiNa meM svarga. AlegAMva (pUnA) zrI rAmakuMvarajI | pUnA meM svrgvaas| AlegAMva zrI rAmakuMvarajI | bar3I bahana suMdarajI ke sAtha dIkSA, saM. 1983 bAMborI meM svargavAsa karaMjI choTamalajI muNota ghor3anadI zrI rAmakuMvarajI A. AnaMdaRSi (ahamadanagara) jI kI mausI thI, 1977 ahamada | nagara meM svargavAsA 1945 bhivarI 1953 mA. zu. vaDUlA |zrI amRtakaMvarajI | zAstrIyajJAna, jyotiSajJAna meM nipuNa bAMborI (mahA.) hajArImalajI 1954 cai. zu. 9 miri (mahA.) zrI amRtakaMvarajI | saM. 2005 vaijApura meM 75 varSa | pagAriyA kI umra meM svargavAsa zrI raMgUjI zrI hulAsAjI zrI sUrajakuMvarajI zrI hemakuMvarajI jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa zrI jayakuMvarajI 542. zrI motIRSijI; RSi saMpradAya kA itihAsa, pR. 273-412
Page #789
--------------------------------------------------------------------------
________________ 727 krama 13. 14. 15. 16. 17 18. 19. 20. 22. 23. zrI najarakuMvarajI 21. zrI indrakuMvarajI 24. 25. sAdhvI nAma pra. zrI sirekuMvarajI 26. zrI rAdhAjI zrI premakuMvarajI zrI sadAkuMvarajI zrI kastUrAjI zrI bar3e kezarajI zrI choTe suMdarajI zrI kezarajI zrI premakuMvarajI zrI gulAbakaMvarajI zrI choTe hagAmajI zrI sirekuMvarajI janma saMvat sthAna pitA kA nAma gotra dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna 1935 yevalA rAmacaMdrajI 1554 AsA. kR. 4 (mahA.) ratalAma 1934 nAMdUra (mahA.) zrI pannAlAlajI bhaMDArI pIpalA (nijAma) zrI rUpacaMda borA mahArASTra mahArASTra nArAyaNagar3ha mandasaura 1931 (pUnA) aMjar3a (ma. pra. ) moTAjI gAMdhI bhiMDara (mevAr3a) ghor3anadI maganIrAmajI darA * gulAbacaMdajI salAvatapura (mahA.) uttamacaMdajI catara manasArAma chogAvata campAlAla chAjer3a zrI geramalajI dugaD rAmalAla narasiMhapurA * caMdanamala mUthA 1954-63 madhya 1955 1955 jye. kR. 13 1956 ASA.zu. 5 1957 po. kR. 11 1960 kA.zu. 3 1960 po. kR. 4 1963 mA.zu. 3. 1963 kA. zu. 3 1964 mA. zu. 5 1965 mR.kR. 1 1965 ratalAma AvalakuTi ahamadanagara pratApagar3ha nArAyaNapura salAbatapura mahezvara (ma. pra.) dhariyAvada ghoDanadI gurUNI zrI naMdUjI zrI naMdUjI zrI pAnakuMvarajI zrI rAmakuMvarajI zrI rAmakuMvarajI zrI rAmakuMvarajI zrI rAmakuMvarajI zrI hagAmakuMvarajI zrI kastUrAMjI zrI naMdUjI zrI rAmakuMvarajI zrI jayakuMvara jI zrI hamIrAjI zrI rAmakuMvarajI vizeSa vivaraNa pravartinI pada saM. 1992 pUnA meM, saM. 2001 ghor3anadI meM svargavAsa svabhAva se zItala va sevAbhAvinI bhagavadbhajana jApa meM rUci, pra. rAjakuMvarajI kI mAtA, saM. 2008 nagara meM svarga. ye bar3I kriyAzIla AtmArthI thiiN| utkRSTa saMyamI, svarga-ghoDanadI saM. 1973 21 dina kA saMthArA, ghor3anadI meM svargavAsa putrI zAMtikuMvara ke sAtha dIkSA, saM. 1989 ko saMthAre saha ghor3anadI meM svargavAsa acchI zAstrajJAtA / zAMtipriya, saMta satI ke prati dhArmika vatsalatA ghor3anadI meM kaI dina kA saMthArA AyA! kaMThakalA zreSTha, ahamadanagara meM svargavAsa sarala va zAMta, saM. 1990 barar3AvadA (ma. pra.) meM svargavAsa niyama karane karavAne kI abhiruuci| saM. 1983 bAMborI meM svargavAsa, zAMtasvabhAvI sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~
Page #790
--------------------------------------------------------------------------
________________ 728 . sAdhvI nAma janma saMvat sthAna pitA kA nAma gotra dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | gurUNI vizeSa vivaraNa zrI candrakuMvarajI *lAlacaMda gelar3A |1965-67 madhya ghor3anadI zrI rAmakuMvarajI |saM. 1975 ahamadanagara meM 3 dina ke saMthAre saha svargavAsa zrI saradArAMjI iMgaNoda (mAlavA) | mAlI jAti saM. 1965-89 zrI devakuMvarajI sarala, zAMta, sevAbhavinI zrI rUkamAjI sAraMgapura (mAlavA) zrI lachamAMjI | zAstrajJA ke sAtha vaiyAvRtya parAyaNA thIM, ziSyA-harakhakuMvarajI devakuMvarajI mAlavA zrI lachamAMjI mAlavA meM dharmapracAra kiyA, mRdu sarala svabhAvI 31. | zrI jar3AvakuMvarajI | bhAlagAMva (zirUra) raghunAtha jI muNota 1967 zrIgoMdA zrI rAmakuMvarajI | sevAbhAvI, pUnA meM anazana ke sAtha svrgvaas| 32. | zrI catarakuMvarajI / 1940 kAlUkheDA | hukamIcaMdajI bhaMDArI | 1968 vai.zu. 3 | kAlUkheDA | zrI ratanakuMvarajI | dIkSA ke upalakSa meM kAlUkheDA (mAlavA) ke ThAkura prahalAdasiMhajI ne devI mAtA ke samakSa bakare kI bali sadA ke liye baMda kara dii| | zrI jasakuMvarajI canholI (mahA.) | 1968 jye. zu. 11 | urUlIkAMcana | prava. zrI raMbhAjI | sevAbhAvinI | zrI lachamAjI 1954 kAlUkheDA |kizanajI havaladAra | 1969 ma. kR. 2 | jAvarA zrI catarakuMvarajI | bahubhASAvid, kaMThamadhura, vyAkhyAna (ma. pra.) rocaka zrI zAMtikuMvarajI dhuliyA zrI lachamAMjo zrI suvratAjI tIsagAMva bhAgacaMda phirodiyA |1969 mA.zu. 13 bAMborI zrI rAmakuMvarajI | svabhAva milanasAra, saM. 1988 meM ghor3anadI meM svrgvaas| zrI vijayakuMvarajI karamAlA (mahA.) prava. zrI raMbhAjI | satata tapasyA meM rata, bhadra, zAMta, | saM. 2003 pUnA meM svarga | zrI jayakuMvarajI karamAlA prava. zrI raMbhAjI | vaiyAvRtya parAyaNA, saM. 1976 meM | pNdditmrnn| zrI jar3AvakuMvarajI ahamadanagara kar3A prava. zrI raMbhAjI | bhadra, sarala, vAda-vivAda se dUra, saM. 1977 meM svarga. zrI ratanakuMvarajI karajagAMva mAtA rAjIbAI kuDagAMva prava. zrI raMbhAjI | bahubhASAvid, vivekavAna, saM. 1967 meM svarga. - - - | zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #791
--------------------------------------------------------------------------
________________ www.lainelibrary.org 729 krama 41 42 43 44. 45. 46. 47. 50. 51. 48. 49. zrI sundarajI 52. 53. sAdhvI nAma zrI suganakuMvarajI zrI nUlakuMvarajI 54. zrI kesarajI zrI hulAsakuMvarajI zrI kasturAjI zrI pAnakuMvarajI zrI cAMdakuMvarajI zrI caMdrakuMvarajI zrI mAnakuMvarajI zrI rAjakuMvarajI zrI rAmakuMvarajI zrI kesarajI zrI gulAbakuMvarajI janma saMvat sthAna pitA kA nAma gotra dIkSA saMvat tithi 1945 liMbar3I devIcaMdajI lor3hA 1970 mR.zu. 11 goravI (mAlavA) sItAmaU rAmapurA (mAlavA) salAvatapura kacanArA ( mAlavA) harIrAmajI salAvatapura 1950 bAMborI manAsA (mevAr3a) T karajagAva sirapura sirapura "bAlacaMdajI sirapura nAdarajI brAhmaNa RSabhajI zrImAla bhagavAnadAsa roidiyA bhagavAnadAsa roidiyA daulatarAma bhaTevarA rikhabadAsa seThiyA 1971 phAlguna 1971 jye. pUrNimA mAgha zu. 12 1971 mA.kR. 12 1972 mA. zu. 13 1972 mA. zu. 13 1973 vai.zu. 3 1973 ASA. zu. 11 dIkSA sthAna amarAvadha bhAvagar3ha zrI hagAmakuMvarajI bAr3I (mevAr3a) zrI hagAmakuMvarajI ghor3anadI ghor3anadI dhariyAvada gurUNI pra. zrIrAjakuMvarajI 1 zrI sarasAjI pra. zrIrAjakuMvarajI zrI saradArAMjI zrI hagAmakuMvarajI tattvajJAnI, saM. 1995 ko nAgapura meM svargavAsa zrI rAmakuMvarajI zrI rAmakuMvarajI zrI hamIrAMjI prava. zrI raMbhAjI prava. zrI raMbhAjI prava. zrI raMbhAjI vizeSa vivaraNa mAlavA meM adhika vicarIM, sarala prakRti kii| prava. zrI raMbhAjI vyAkhyAna zailI suMdara thI, 1992 pratApagar3ha meM svargavAsa tattvajJA, mAlavA meM vicarIM / 31 varSa kI vaya meM dIkSA, jJAnA bhyAsa acchA bA. brA. 15 varSa kI vaya meM dIkSitA bA. brA. 13 varSa kI vaya meM jyeSTha bhaginI zrI pAnakuMbara ke sAtha diikssaa| sevAbhAvinI tapa japa meM lIna, mAlavA, mevAr3a, barAra, sI. pI. Adi prAMtoM meM vicarIM gujarAta bhI vicarI, saM. 1996 meM pUnA meM svargavAsa 45 dina kI tapasyA kI, sevAbhAvinI, zAMta tyaagii| bhakti se paripUrNa thIM, saM. 1973 meM svargavAsa sadhavAvasthA meM gRhatyAgI, saMyamaparAyaNA, saM 1987 meM svarga uttarAvasthA meM dIkSA, sahiSNu 1999 pUnA meM svargavAsa sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~
Page #792
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAdhvI nAma 55. | zrI suMdarakaMvarajI zrI suMdarakaMvarajI 57. | zrI dAkhAMjI 58. | zrI jasakuMvarajI zrI umarAvakuMvarajI zrI jasakuMvarajI 61. | zrI zAMtikuMvarajI 730 janma saMvat sthAna pitA kA nAma gotra dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | gurUNI vizeSa vivaraNa | bAmborI prava. zrI raMbhAjI | bA. brA., madhura pravacanakI , viduSI, saM. 1973 meM svargavAsa | caupar3A (khAnadeza) - prava. zrI raMbhAjI | komala, bhadrika, kaMThastha jJAna acchA, saM. 1973 meM svargavAsA mandasaura pAmecA gotra 1973 mR.kR. 1 nImaca |zrI hagAmakuMvarajI | zAstrajJA, saM. 1977 vAr3I (mevAr3a) meM svrgvaas| 1954 ahamadanagara| khuzAlacaMdajI koThArI] 1974 AsA. zu. 10/ nagara zrI rAmakuMvarajI | saumya, gaMbhIra, saM. 1995 pAtharDI | meM svrgvaas| 1938 TAToTI | pannAlAlajI DhAbariyA | 1975 cai. zu. 5 | ajamera pra. zrIratanakuMvarajI| bAlavidhavA, mahIne meM 10 dina (rAja.) tapa, svAdhyAya va japa rUci ahamadanagara | hemarAjajI gAMdhI 1974 mA. zu. 13 | - pra. zrIrAjakuMvarajI | AcAraniSTha, saM. 1988 meM| svargasthA vAmborI sarUpacaMdajI pra. zrIrAjakuMvarajI | bA. brA., paMDitA, prabhAvazAlI pravacanakartI, AtmArthinI, zAMta prkRti| 1963 ghor3anadI | biradIcaMdajI dUgar3a | 1975 mA. kR. 1 | ahamadanagara | zrI rAmakuMvarajI | 13 varSa kI umra meM dIkSA, 20 zAstra vAcana, svara madhura, saMskRta, UrdU, hindI kA jJAna ahamadanagara bAlamukaMda bhaMDArI | 1976 mR. zu. 12 nagara zrI rAmakuMvarajI | 60 thokar3e kaMThastha, 20 zAstra vAcana, saM. 1998 dAbhAr3I meM svrgvaas| pIpalagAMva (mahA.)| daulatarAmajI muNota | 1978 vai. zu. 2 | ahamadanagara | zrI rAmakuMvarajI | saM. 1920 kolagAMva (mahA.) meM svargavAsa 1950 pahura | zrI rAmasukhajI 1978 kA.zu.7 | pratApagar3ha |zrI amRtakuMvarajI | jainadharma prabhAvikA komala, sarala 1957 ciMcaura naMdarAmajI sonI | 1979 phA. zu. 12 khaMDAlA | pra. zrIrAjakuMvarajI saM. 1994 meM svargasthA (mahA.) 1955 maMdasaura nihAlacaMda poravAr3a | 1979 jye. zu.5 | ujjaina paM. daulataRSijI | zrI amRtakuMvarajI mahArASTra meM| hI vicaraNa rhaa| 62. | zrI sarasakuMvarajI 63 zrI kezarajI 64 | zrI sonAjI zrI kUlakuMvarajI zrI sirekuMvarajI jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa zrI kesarajI
Page #793
--------------------------------------------------------------------------
________________ 731 krama 68. 69. 70. 71. 72. 73. 74. 75 76 77 78. 79 80. 81. 82. 83 sAdhvI nAma zrI badAmakuMvarajI zrI harSakuMvarajI zrI premakuMvarajI zrI sonAjI zrI sumatikuMvarajI zrI badAmakuMvara zrI lAbhakuMvarajI zrI hulAsakuMvarajI zrI padamakuMvarajI zrI kaMcanakuMvarajI zrI cAMdakuMvarajI zrI hulAsakuMvarajI zrI rAjAjI zrI sonAjI zrI ramaNikakuMvarajI zrI mRgAvatIjI janma saMvat sthAna pitA kA nAma gotra dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna (ma. pra. ) bArAmatI (pUnA) pIpAr3a varakher3A (mahA.) ahamadanagara 1952 bArAmatI 1957 dhariyAvada borakuMDa (khAnadeza) mAlavA 1965 pratApagar3ha 1962 gauravela 1957 raThAMjaNe 1959 junnara 1971 mahU (ma. pra. ) paM. nArAyaNadAsa zrI rAmacandrajI boharA parivAra mANakacaMda chAjer3a hajArImala pAmecA gopAlacaMdajI banA jItamalajI mUthA ratanacaMdajI gugaliyA RSabhadAsa mogarA ratanacaMdajI mUSA pannAlAlajI 1980 jye. pUrNimA 1982 1983 mR.zu. 11 1985 jye. zu. 2 1986 po. kR. 6 1986 mA. zu. 10 1987 ASA. zu. 2 1988 mA. zu. 13 1989 10 | 1989 jye. kR. 11 1989 mR. kR. 5 gurUNI mANikavAr3A zrI phUlakuMvarajI zirolI ghor3anadI sItAmaU dhUliyA mandasaura amahadanagara maMdasaura junnara talagArA zrI kesarakuMvarajI prava. zrI raMbhAjI pra. zrIrAjakuMvarajI pra. zrIrAjakuMvarajI zrI sirekuMvarajI zrI sAyarakuMvarajI 42 varSa kI vaya meM dIkSA, bhadra svabhAvI, zrI kalyANaRSijI kI mAtA zrI sAyarakuMvarajI 18 varSa kI vaya meM dIkSita 4 mAsa kI dIkSA, pUnA meM svargavAsa svargastha pra. zrI sAyara kuMvarajI zrI amRtakuMvarajI vizeSa vivaraNa zAstrAbhyAsI, pravacanakartrI, barAra, khAnadeza, ma. pra. meM vicaroM vihArabhUmi- ahamadanagara, pUnA aadi| sevAbhAvI, zAMta, dakSiNa taka dUra-dUra vicarI sarala zAMta, zAstra jJAtA 32 varSa kI vaya meM dIkSita, 1996 meM svarga. pra. zrIrAjakuMvarajI zrI catarakuMvarajI stoka jJAtA, sarala zAMta, mAlavA meM svargavAsa kukANAmeM svargavAsa zrI sirekuMvarajI pAtharDIIM se dharmabhUSaNa parIkSA, sevAbhAvI zrI amRtakuMvarajI vaiyAvRtya parAyaNa, vidarbha-mAlavA ke madhya kahIM svargavAsa zrI amRtakuMvarajI bhadrapariNAmI, saMyamaniSTha, mAlavA, vAgar3a meM vicarIM / dakSiNa khAnadeza, barAra kI ora vica vivAhitA, hindI, saMskRta va zAstrIya jJAna sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~
Page #794
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama / sAdhvI nAma zrI sohanakuMvarajI zrI rAmakuMvarajI zrI ratanakuMvarajI zrI sajjanakuMvarajI zrI daulatakuMvarajI 89. | zrI rAdhAjI | 1990 zrI rAjakuMvarajI 732 janma saMvat sthAna pitA kA nAma gotra | dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna gurUNI vizeSa vivaraNa | 1955 iMdaura indracaMdajI surANA | 1989 mR. zu. 13 | maMdasaura pra. zrI ratnakuMvarajI| ujjaina meM vivAha, dIkSA meM jaina (u. pra.) divAkara cauthamalajI ma. bhI lalitapura giradhArIlAla zrAvagI | 1989 kA. zu.9 | - zrI jayakuMvara jI | nyAya, vyAkaraNa sAhityajJa, prabhAkara parIkSA dI, suvaktA | ghor3anadI viradIcaMdajI dUgar3a pra. zrI zAMtikuMvara | 10 varSa kI vaya meM dIkSA, buddhi tIvra, honahAra, sAtArA meM svargavAsa | 1968 mAlIciMcorA uttamacaMdajI borA | 1989 27. zu. 3 mirI (nagara) pra. zrI zAMtikuMvara ati sarala, zAMta, sevAbhAvinI, paMjAba meM bhI vicriiN| 1958 bar3avA cunnIlAla kaMdoI | 1990 ma. zu. 5 | maMdasaura zrI indrakuMvarajI | dharmaprabhAvikA, saM. 2000 yavata(ma. pra.) mAla meM svrgvaas| 1956 sillor3a zrI harSacaMda vAgarecA | 1990 amarAvatI | zrI amRtakuMvarajI | AtmArthI. nagara samIpastha kisI | gAMva meM svargavAsA pipalI (pUnA) ahamadanagara | zrI rAdhAjI zikSita haiM, vaidhavya ke pazcAt dIkSA lii| dhariyAvada (mAlavA tArAcaMda koThArI | 1991 mA. zu. 4 | kuMthA |zrI hagAmakuMvarajI | dasa varSa kI vaya meM dIkSita, nirmalaprajJA, 1994 bhaMDArA meM svarga 1959 koMbalI mUlacaMda bhalagaTa 1991 po. kR. 12 karamAlA pra. zrI rAjakuMvarajI 35 varSa kI vaya meM dIkSA, zuddha hRdayA, vaiyAvRtya parAyaNA madrAsa baramecA gotra 1992 poSa mAsa pUnA zrI raMbhAjI | bhadrapariNAmI, 2008 pUnA meM | svrgvaas| | AvalakuTTI (mahA. 1992 kAlguna prava. zrI raMbhAjI | alpavaya meM diikssit| saMyama se ptit| 1953 jalagAMva | zrI rAmalAla rAMkA | 1992 kA. zu. 13 pra. zrIrAjakuMvarajI | prakRti se bhadra 1981 yavatamAla parazurAma rAjapUta | 1992 mA. zu. 7 pIparakhuTA |zrI amRtakuMvarajI | bA.brA. prazAMta hRdayI, zAstra va stoka kI jJAtA, honahAra thii| | pIpAr3a hastImala bhaMDArI 1993 ma. zu. 15 | hIMganaghATa |zrI jAnakuMvarajI ahamadanagara caMdanamalajI pitale | 1993 vai. kR. 11 ahamadanagara | pra. zrIrAjakuMvarajI | zrI raMbhAbAI kA sthAnaka ApakI dAdI dvArA pradatta hai| zrI jAnakuMvarajI zrI sajjanakuMvarajI zrI phUlakuMvarajI zrI basaMtakuMvarajI zrI gulAbakuMvarajI zrI jayakuMvarajI jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa zrI maganakuMvarajI zrI mANakakuMvarajI
Page #795
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama 99 | sAdhvI nAma zrI sUrajakuMvara 100 | zrI sUrajakuMvarajI | zrI harSakuMvarajI sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 102. | zrI sUrajakuMvarajI zrI pArasakuMvarajI zrI gulAbakuMvarajI gulAbakuMvarajI zrI durgAkuMvarajI janma saMvat sthAna |pitA kA nAma gotra dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | gurUNI vizeSa vivaraNa bhiMgAra (mahA.) 1993 pauSa pUrNimA | vilada | zrI sirekuMvarajI bhadrahRdayA | 1959 cicoMDI nemicaMdajI gAMdhI 1994 mR. zu. 5 | dhavalapurI | pra. zrIratanakuMvarajI | Apa samRddha khAnadAna kI thIM, (mahA.) vivAhita thiiN| 1974 pUnA daulatarAma gelar3A | 1994 phA.zu. 13 rAhupiMpalagAMva| zrI AnaMdakuMvarajI | 45 dina kI tapasyA ke aMtima dina bambaI (kalyANa) meM paMDita maraNa | kArAThI (pUnA) pUnamacaMdajI chAjer3a | 1994 jye. zu. 13 | bAMborI zrI zAMtikuMvarajI | paMDitA amRtakuMvarajI kI mAtA, tapasvinI, 15 stoka kaMThastha 1973 roja nAharamalajI bAphanA | 1997 ASA. zu. 5 | borakuMDa pra. zrI sAyara- | sevAbhAvinI, dakSiNa meM madrAsa (nAsika) kuMvarajI taka vicarI haiN| 1954 jhAlarApATana |caMpAlAla mehatA | 1997 ma. kR. 13 cAMdUra zrI sirekuMvarajI | zAMta, sarala, vaiyAvRtya parAyaNa 1958 rAlegAMva ratanacaMda siMghI | 1998 mR.zu. 5 zrI daulatakuMvarajI | sAmAnya zAstrIya jJAna kusuMbA (nAsika) | bAdaramalajI dhAr3IvAla | 1998 mA. zu. 13 niphAr3a zrI jayakuMvarajI | bAlavidhavA, 51 varSa kI vaya (mahA.) meM dIkSA, bhadrika, sarala bAlAghATa (ma. pra.)/phaujarAja bAgharecA 1999 vai. kR. 10 nAgapura pra. hagAmakuMvarajI | zAMta, sarala, sevaabhaavinii| kar3A (nagara) 1999 phA. zu. 10 kar3A zrI cAMdakuMvarajI | prakRti ke vazavartI | "sirasAlA |* redAsaNI 1999 AsA. zu 2 mIrI zrI sumatikuMvarajI | Apake pati bAbUlAlajI ne Apa se prerita ho 'mIrI' meM dIkSA lii| | zrI bhUrAMjI zAMta, sarala va komala svabhAvI, zAstra va stoka kI jJAtA zrI bhUrAMjI saMyamI, tapI, zAstrajJA, vaiyAvRtya praaynnaa| zrI bhUrAMjI zAstrajJAtA, premakuMvarajI phUla kuMvarajI do ziSyA thiiN| 1999 mA. zu. 13 | ghor3anadI zrI ujjvala ku.jI| viduSI satI | miri (mahA.) *mulatAnamala bogAvata | 2000 vai. zu. 3 | bhAnasahivarA | pra. zrI sAyara- pati mulatAnamalajI zrI amolaka kuMvarajI RSijI ke pAsa saM. 1982 meM dIkSita hue| zrI suMdarakuMvarajI zrI puSpakuMvarajI zrI navalakuMvarajI T ) - zrI ratanakuMvarajI jayakuMvarajI zrI pAnakuMvarajI zrI prabhAkuMvarajI zrI indrakuMvarajI
Page #796
--------------------------------------------------------------------------
________________ 734 krama 115. 116. 117. 118. 119. 120. 121. 122. 123. 124. 125. 126. 127. 128. 129. sAdhvI nAma zrI choTAjI zrI madana kuMvarajI zrI vimalakuMvarajI zrI manoharakuMvarajI zrI puSpakuMvarajI zrI motIkuMvarajI zrI gumAnakuMvarajI zrI hulAsakuMvarajI zrI ajitakuMvarajI devalagAMva (haidarAbAda) kukANA (a'nagara) zrI vallabhakuMvarajI zrI madanakuMvarajI zrI suganakuMvarajI zrI vimalakuMvarajI zrI nandakuMvarajI zrI vallabhakuMvarajI janma saMvat sthAna pitA kA nAma gotra dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna guruNI AvalakuTi AvalakuTi zrI caMpAjI 130. zrI kusumakuMvarajI 131 0 zrI vimalakuMvarajI 1972 kher3a (nAsika) bAzI (mahA.) ahamadanagara 1951 bhAnupura (mAlavA) 1967 cAMdUra (barAra) dIpacaMda kAMkariyA baitUla (ma. pra. ) nAMdUrDI (nAsika) cicoMDI paTela sAdar3I ghANerAva varadIcaMdajI chAjer3a 1993 rAMjaNI rANAvAsa (rAja.) bhalagaTa kanakamalajI koThArI brAhmaNa parivAra sohanajI corar3iyA 2000 vai. zu. 3 2000 mA. zu. 13 2000 AsA. zu. 5 phA. zu. 5 2001 mU. zu 13 2001 mA.zu. 6 2001 yA 2 meM | 2003 2003 kR. 7 2003 bhA. kR. 14 2003 bhA. kR. 14 2005 AsA. zu. 2 2006 mA. kR. 13 bAlArAmajI kAMkaliyA 2007 vai. zu. 3 daulatarAma jI 2010 vai. kR. 2. manamAda solApura pUnA rAhurI amarAvatI barAra betUla lAsalagAMva pUnA cAMdA bAgalakoTa pra. zrI zAMtikuMvara sevAbhAvinI, ghor3egAMva ke corar3iyA parivAra kI putravadhU thiiN| svacchanda pravRtti kii| zAMtipriya svAdhyAyarata tapasvinI zrI cAMdakaMvarajI zrI AnaMdakuMvarajI zrI sumatikuMvarajI zrI sirekuMvarajI vizeSa vivaraNa sevAbhAvinI, bhadrapariNAmI, dakSiNa meM svargavAsA zrI daulatakuMvarajI dIkSApUrva dhArmika saMsthAoM ko hajAroM rU. kA dAna diyaa| DhAla, caupAI sunAne meM kuzala, sarala upazAMta vRtti zrI amRtakuMvarajI bhusAvala jaina siddhAntazAlA meM adhyayana kara viduSI huiiN| zrI amRtakuMvarajI zrI AnaMdakuMvarajI zrI ujjavala ku.jI zrI amRtakuMvarajI komala prakRti, nirmalabuddhi, zAstrAbhyAsI zrI ujjavala ku.jI pra. hagAmakuMvarajI zrI AnaMdakuMvarajI saMyama se patita vinayavAna, sevAbhAvinI / zuddha khAdI ke vastra dhAraNa kara AdarzadIkSA lI, AgamajJA viduSI sAdhvI vinayI karnATaka taka vicarI, svAdhyAya liin| dUMgalA (mevAr3a) pra. zrIratanakuMvarajI zAMta prakRti zAstrajJA abhyAsI pra. zrIratanakaMvarajI sevAbhAvinI siriyArI jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #797
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ mAmA 735/ krama sAdhvI nAma janma saMvat sthAna | pitA kA nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna |gurUNI vizeSa vivaraNa | zrI zAMtikuMvarajI pAnA kI devalAlI dhanarAjajI siMghavI | 2012 AsA.zu. 10 | pUnA zrI sajjanakuMvarajI | sAmAnya dhArmika abhyaas| zrI maMgalaprabhAjI 2008 pUnA mizrIlAlajI borA |2027 maI 25 piMpalagAMva |zrI ujjavalaku.jI | varSItapa, aThAI, tele Adi, tapa zAsana prabhAvikA, pustaka-prIti puSpa, maMgala smaraNa 134. zrI divyajyotijI | 2021 ujjaina |jhamakalAlajI gAMga |2038 mA. zu. 11 | bhopAla pra. ratanakaMvarajI bI.e., zAstrI, bhASArala, do varSI tapa, 11, 8 tapa, pustaka-ciMtana, divya ciMtana paraka lekha 135. zrI amitajyotijI 2021 muMbaI dhanajIbhAI gaMgara 2043 mA.zu. 15 muMbaI |zrI Adarzajyoti jaina prabhAkara, jaina vidyAvAridhi; tapa-8,8,9,16 | zrI zItalajyotijI | 1988 nAgadA mAdhulAla jI jaina 2043 mA.zu. 15 | muMbaI |zrI Adarzajyoti | tapa-kaI aThAI, 11, 15, 21, 31, 35, 41 va do varSItapa 137. zrI kalpadarzanAjI | 2027 bar3avAha motIlAla capalota 12047 mArca 8 AraNI (rA.) zrI priyadarzanAjI ATha zAstra kaMThastha, jaina vizArada, dIkSA pUrva svAdhyAyI, 16, 11, |8 tapa, varSItapa, kalyANaka zrI Atmajyoti jI | 2029 cennaI saMpatarAjajI luMkar3a | 2049 vai. kR. 4 | zrI Adarzajyoti |vizArada, bI. e., tapa-varSItapa zrI virAgadarzanAjI - ASTA (mahA.) | mohanalAla lor3hA 1 2050 vai. zu. 6 zrI priyadarzanAjI do mAsakhamaNa, 10 aThAI, 15, | 21, bele se varSItapa, 11 varSItapa zrI sudarzanAjI | 2020 - | kesarImalajI poravAr3a | 2050 ju. 15 pratApagar3ha zrI dayAkaMvarajI do aThAI, 11 olI Adi tapa zrI rajatajyotijI 2033 nAsika pannAlAla gAMdhI | 2056 vai.zu. 3 | jADana (pAlI)| zrI Adarzajyoti | jaina vizArada, bI. esa. sI, tapa varSAMtapa 142. zrI aMtarajyotijI 2039 ujjaina dhanarAja capaloda | 2057 mR.zu. 15 | agmeTa zrI Adarzajyoti jaina vizArada, bI. e. (prathama varSa) 143.0 zrI prabhAkuMvarajI sUpApavAra (nagara) - |zrI candrakuMvarajI |madhurakaMThI, nau varSa kI umra meM vivAha va vaidhavya, thokar3oM kI jJAtA 144. DaoN. lakSitasAdhanAjI 2058 DaoN. muktiprabhAjI anuprekSA dhyAna va yoga ke pariprekSya meM siddhAMta, prayoga va pariNAma para lADanUM vi. bhA. se DaoN. kI upAdhi prApta 145. zrI jinezAjI 2063 phara, 19 nAzika |zrI suyazA jI pUnA
Page #798
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrI haridAsa jI mahArAja kI paMjAba paramparA (ka) zrI pannAdevI (TohAnA) kI paraMparA ke zrI padmazrIjI ma. sA. kA avaziSTa ziSyA-parivAra:43 krama sAdhvI nAma janma saMvat sthAna | pitA nAma gotra dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna | dIkSAdAtA | gurUNI vizeSa vivaraNa 7361 u.pra.zrI satyavatIjI | jhiMjhAnA (u. pra.) | bulacaMdajI guptA 1992 mAgha zu. 3 | tItarabAr3A zrI pannAdevIjI | zrI padmazrIjI svarga. saM. 2050 phA. zu. | 14 dillI zrI campakamAlAjI | 1977 deharA mAvaTI | ciraMjIlAla jaina zrI udayacaMdajI zrI satyavatIjI zrI sajjanaku jI kI bhaginI zrI sajjana ku. jI | 1982 deharA mAvaTI | ciraMjIlAla jaina 12002 sabjImaMDI | zrI raghuvaradayAlajI | zrI satyavatIjI | pravacanakartI, viduSI dillI 4. | zrI pavana ku0 jI 1994 deharA mAvaTI | ciraMjIlAla jaina 2004 cai. zu. 5 amInagara zrI amaracaMdrajI zrI padmazrIjI zrI caMpakamAlAjI kI bahana sarAya zrI pramilA jI |-amInagara sarAya | camanalAlajI jaina cAMdanIcauMka di. zrI premacaMdajI zrI pavanakumArIjI zrI surendra ku. jI |2006 parAsolI | zerasiMhajIjaina | 2010 gAlguna bAmanolI - zrI satyavatI zrI jitendra ku. jI ] 2009 bAmanolI | risAlasiMhajI jaina |2021 navaM. 11 kailAzanagara di. zrI premacaMdajI zrI pavanakumArIjI zrI pramoda ku. jI | 2006 sadara dillI | niraMjanalAlajI jaina |2025 |hilavAr3I |zrI pavanakumArIjI zrI saMyamaprabhAjI -dillI mohanalAla aror3A |2029 lAlakilA di. |paM. zrI hemacaMdajI zrI pavana kumArIjI/'prabhAkara' haiN| 10.| zrI rUcikAjI 1 2044 dillI madanalAlajI guptA | 2048 phara. 16 vivekavihAra di. zrI amaramunijI zrI jitendrakumArIjI zrI RddhimAjI 12025 bhaTiNDA prakAzacaMdajI khannA 12048 phara. 16 vivekavihAra di.| zrI amaramunijI | zrI jitendrakumArIjI zrI himAnIjI | 2037 bhaTiNDA prakAzacaMdajI khannA | 2052 phara. 4 pazcimavihAra di. zrI amaramunijI | zrI jitendrakumArIjI | - zrI ramyAjI 2037 dillI narAyaNadatta zarmA 12053 maI 3 gautamapurI di. | zrI devendramunijI | zrI surendrakumArIjI /14. zrI surabhijI 2037 dillI | rAmakumArajI jaina 12053 disaM. 16 | azokavihAra | zrI devendra munijI zrI saMyamaprabhAjI 15. zrI RSitAjI | 2039 dillI rAmakumArajI jaina 2054 phara. 8 zaktinagara di. | zrI amaramuni jI | zrI pavanakumArIjI |16. zrI saMbodhijI 12041 bijarolI narezakumArajI jaina 12058 navaM.28 vIranagara, di. zrI zivamunijI zrI saMyamaprabhAjI 17. zrI sUryAjI 2043 sonIpata | rAmaprakAza zarmA | 2060 phara. 22 dillI zrI amaramunijI | zrI jitendrAjI jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 543. saMyama gagana kI divya jyoti, pR. 236-41
Page #799
--------------------------------------------------------------------------
________________ (kha) zrI pannAdevI (TohAnA) kI ziSyA priyAvatIjI kA ziSyA-parivAra 44 sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 737 krama | sAdhvI nAma janma saMvat sthAna | pitA nAma gotra dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna | dIkSAdAtA | gurUNI vizeSa vivaraNa 1 zrI vallabhavatIjI danaudA kalAM hemarAjajI jaina 1998 ASA. zu. 3| baDauta zrI niraMjanalAlajI| zrI priyAvatI jI | svarga-2043 karmaparA dillI 2. zrI prakAzavatIjI |1984 sonIpata | tulArAmajI guptA 12005 amInagara |zrI amaracaMdrajI ma. zrI pannAdevIjI |Apa sarala svabhAvI haMsamukha sarAya prakRti thI svargavAsa-saM. 2042 dillI meM huaa| 3. zrI surezajI |1999 dhurI maMDI | sumataprasAda jaina | 2017 apraila 2 | aMbAlA zrI vallabhavatIjI | svarga. 18 aprela 19921 | meraTha meM zrI suzIlajI 2007 nainItAla 2021 phara. 16 |jIMda | zrI rAmajIlAlajI zrI priyAvatIjI - zrI pravINajI kher3I gujjara lakhamIcaMda jaina 1 2030 jUna 5 |nyUrAjeMdranagara di. zrI suzIlamunijI | zrI vijendrAjI zrI maNiprabhAjI |2019 hAMsI | amaracaMdajI jaina 1 2034 apraila 20 | dharmapurA dillI zrI banavArIlAlajI| zrI vallabhavatIjI |zrI maMjulajyotijI |2022 nAranaula vIrasiMha sainI 2040 gautamapurI dillI zrI jinendramuni jI| zrI vijendrAjI zrI nidhijyoti ]2030 dillI sumeracaMda jI jaina 12040 zAstrInagara di. zrI padmacaMdajI ma. zrI vijendrAjI zrI zamAMjI 2030 bhaiMsavAlakalA| kuMdanalAlajI jaina indrapurI dillI| zrI priyAvatI jI | zrI suzIlajI zrI aMjalIjI karanAvala prabhAsacaMdrajI jaina 12047 jana. 30 trinagara dillI | zrI jagadIzamunijI| zrI suzIlajI zrI garimAjI jAlaMdhara mitrasenajI jaina | 2047 jana. 30 trinagara dillI | zrI jagadIzamunijI] zrI zamAMjI zrI racitAjI brahmapurI parAsaulI omaprakAzajIjaina 2048 phara. 16 | vivekavihAra di. zrI padmacaMdrajI | zrI vijendrAjI zrI priyaMkAjI chaparaulI sunIlakumArajI jaina 2053 julAI 12 | azokavihAra di. zrI deveMdramunijI | zrI pravINAjI zrI namanajI 2039 hilavAr3I | brajapAlajI zarmA | 2053 disaM. 7 | azokavihAra di zrI deveMdramunijI | zrI aMjalI zrI sapanAjI buddhavihAra dillI mukezajI jaina / | 2054 disaM. 7 |azokavihAra di. zrI deveMdramanijI | zrI maNiprabhAjI zrI cArUjI zrI aMjalIjI | zrI rUpikAjI 2057 vai. zu. 3 rAyakoTa pra. sumanamuni jI zrI suzIlajI zrI merUjI zrI zamAMjI 544. saMyama gagana kI divya jyoti, pR. 246-51
Page #800
--------------------------------------------------------------------------
________________ (ga) zrI pannAdevI (TohAnA) kI ziSyA zrI prema kumArI jI mahArAja kA ziSyA-parivAra:45 738 krama | sAdhvI nAma janma saMvat sthAna pitA nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | dIkSA dAtA | gurUNI | vizeSa vivaraNa 1. zrI vijayajI | 1996 muMbaI khuzIrAmajI jaina tItaravAr3A |zrI pannAdevIjI ma. | zrI premakumArIjI | Apane jaina prabhAkara parIkSA dI hai| zrI zAMtidevIjI | ghasaulI | mitrasenajIjaina 2010 mRga. zu.5/ saphIdoM maMDI zrI premakumArIjI zrI sumanajI | 1999 bAmanolI | manoharalAlajI jaina | 2014 mRga, zu. pU. cAMdanIcauMka di. | zrI premacaMdrajI ma. zrI zAMtidevIjI | sarala, prabhAvaka zrI sAdhanAjI | 1998 bar3auta | zrI motIlAlajI 2018 cAMdanIcauMka di. - |zrI premakumArIjI | svarga. saM. 2029 muktasara zrI vINAjI 12011 hilavAr3I | premacaMdajI jaina | 2025 maI 5 trinagara di. zrI rAmakRSNajI ma. zrI zAMtidevIjI | pravacanakAra, tapasvinI sevAbhAvinI zrI samatAjI horIlAlajI zarmA | 2028 cai. zu. 5 | kurUkSetra / | zrI sumanajI zrI siMdhubAlAjI | buDalADhA maMDI pyArelAlajI jaina 2029 |zrI padmacaMdrajI ma. | zrI sAdhanAjI zrI rAdhAjI 2020 nepAla cUDAmaNi lAmIchAne | 2037 mArca 12 doghaTa zrI sumatiprakAzajI | zrI sumanajI |zrI ravikAMtAjI | bAlamATA nepAla | kRSNaprasAda zarmA 2037 mArca 12 | doghaTa | zrI sumatiprakAzajI | zrI sumanajI |zrI sonikAjI | zAhadarA dillI | zrInivAsa jaina | 2037 jana. 30 | trinagara dillI zrI jagadIzamunijI | zrI sumanajI |zrI saMjujI 2031 nepAla jyoti zarmA 2037 jana. 30 trinagara dillI zrI jagadIzamunijI | zrI sumanajI | zrI gItAjI 2018 nepAla muktinAtha suvedI 2041 phA.zu. 5 | lakSmInagara, di. |zrI padmacaMdrajI ma. | zrI sumanajI | laghu bhrAtA zrI uttamamunijI | zrI pUnama jI 2024 nepAla kRSNaprasAda zarmA 2041 phA. zu. 5/ lakSmInagara, di. | zrI padmacaMdrajI ma. | zrI rAdhAjI | zrI bindu jI 2026 nepAla bhUmilAla kesI | 2043 apre. 6 | kailAzanagara, di. | zrI rAmakRSNajI ma. zrI rAdhAjI zrI vaMdanAjI 2028 dillI prabhAsajI jaina 2047 jana. 30 | trinagara dillI | jagadIzamunijI ma. | zrI vijayajI | zrI zruti jI 2033 nepAla ghanazyAmajI zarmA 2052 phara. 4 | pazcimavihAra, di. zrI amaramunijI |zrI sonikAjI |zrI salaunIjI 2038 dillI premacaMdajI jaina / 2052 phara. 4 | pazcimavihAra, di. zrI amaramuni jI | zrI gItA jI zrI zivAnIjI 2038 rAjAkher3I | raghuvIrasiMha jaina | 2052 phara. 4 | pazcimavihAra, di. zrI padmacaMdra jI | zrI vijaya jI |zrI zailIjI 2041 dillI 2056 aprela 25 | zAstrIpArka, di. zrI amaramunijI |zrI sonikAjI | zrI prajJAjI zrI maMjulajI 21.| zrI uditAjI - nepAla 2060 arihaMtanagara di. | zrI sumatiprakAzajI | zrI saMjujI jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 545. saMyama gagana kI divya jyoti, pR. 258-60
Page #801
--------------------------------------------------------------------------
________________ (gha) zrI pannAdevI (TohAnA) kI paraMparA kI zrI zazikAMtAjI ma. sA. kA avaziSTa ziSyA-parivAra546 krama | sAdhvI nAma janma saMvat sthAna pitA nAma gotra dIkSA saMvat tithi| dIkSA sthAna / dIkSA dAtA | gurUNI | vizeSa vivaraNa sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 739 zrI sneha ku.jI | sarAnA kher3I (ha.)| zazirAmajI jaina | 2020 phara. 16 | jIMda zrI rAmajIlAlajI | zrI zazikAMtAjI zrI anilajI kher3I (ha.) zazirAmajI jaina | 2024 maI 16 sarAnA kher3I | zrI padmacaMdrajI zrI zazikAMtAjI zrI ajayajI jAlavakher3I (ha.)| rAmabhagatajI jaina 2024 maI 16 sarAnA kher3I | zrI padmacaMdrajI zrI zazikAMtAjI zrI mInAjI koTakapurA (paM.) | jyotiprasAdajI jaina | 2028 jAlavakher3I zrI zazikAMtAjI zrI cetanAjI nAbhA (paM.) vacanadAsa goyala 2034 siMta 2 | dhUri (paM.) zrI anilajI / zrI zikhAjI | dillI prItamacaMdajI jaina 2035 pharavarI 20/ ropar3a (paM.) DaoN. zrI saritAjI zrI razmijI | phagavAr3A satApAlajI jaina | 2035 disaM. 11 | hozyArapura zrI padmacaMdajI ma. zrI snehajI zrI racanAjI buDalADhA (ha.) | IzvaradayAlajI jaina | baMgA (paM.) zrI snehajI zrI maMjulAjI jaMDiyAlA gurU gurUdittAmala amRtasara | zrI ajayajI | zrI caMdanAjI jammUtavI darzanalAlajI jaina | 2041 navaM. 29 navAMzahara | zrI jJAnamunijI zrI anilajI zrI AratIjI paTTI suzIlakumArajI 2041 navaM. 29 navAMzahara zrIjJAnamunijI zrI anilajI zrI celanAjI sunAma (paM.) pArasamalajI jaina | 2041 navaM. 28 aMbAlA kaiMTa - zrI mInAjI AbhAjI jAlavakher3I bhagavAnadAsajI jaina | 2047 jana. 30 trinagara dillI | zrI jagadIzamuni | DaoN. zrI saritAjI | zrI zivAjI DerAbasI(paM.) jinezvaradAsajI jaina | 2047 jana. 30 trinagara dillI | zrI jagadIzamuni zrI ajayajI 'vaDDhANacariu' para san 2002 meM PH.D. zrI prekSAjI karanAla satIzajI jaina 2048 phara. 16 vivekavihAra di.|zrI padmacaMdrajI zrI maMjulajI zrI pratiSThAjI sunAma pArasamalajI jaina | 2048 phara. 16 | vivekavihAra di.|zrI padmacaMdrajI | zrI maMjulajI zrI zreyAjI kahasUna megharAjajI jaina 2051 aprala 22] abAlA |zrI devendramunijI | zrI zikhAjI zrI jayAjI karanAla zrI satIza jaina 12048 phara. 16 vivekavihAra di. zrI pdmcNdrjii| zrI prekSAjI zrI saumyAjI | dillI vedaprakAzajI jaina | 2052 maI 2 | aMbAlA zrI devendramunijI zrI zikhAjI zrI bhAvanAjI | dillI dinezajI jaina 12052 phara.4 pazcimavihAra di. zrI padmacaMdrajI | zrI anilajI zrI madhuratAjI | baDaudA lAlacaMdajI jaina 2053 vivekavihAra di. zrI padmacaMdrajI | zrI celanAjI gurUvANIjI | dillI 2058 maI 7 RSabhavihAra di. | zrI zivamunijI zrI lakSmIjI zrI mamatAjI | ror3I caudharIvaMza 2058 maI 7 ] RSabhavihAra di. | zrI zivamunijI | zrI madhuratAjI zrI zraddhAjI dillI 2057 vai. zu.3 | rAyakoTa zrI sumanamuni | zrI zikhAjI 25. zrI varSAjI dillI dillI zrI amaramunijI | zrI anilajI phara 16 546. saMyama gagana kI divya jyoti, pR. 240-41
Page #802
--------------------------------------------------------------------------
________________ (Ga) zrI maganazrIjI mahArAja kA avaziSTa ziSyA-parivAra 47 krama| sAdhvI nAma janma saMvat sthAna pitA nAma gotra dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | dIkSAdAtA gurUNI vizeSa vivaraNa 1. zrI vIramatIjI | 1988 hilavAr3I | zrI nauraMgamalajI 2012 kAMdhalA zrI maganazrIjI Ayabila tapArAdhikA, saM. 2053 dillI meM svarga zrI suceSTAjI surANAkher3I (hari.) nekIrAmajI jaina | 2022 mA. zu. 5 | pillukher3A zrI maganazrIjI | bahubhASAvid, madhupravacanakartI zrI mInezajI | rAjapura (hari.) nAnUrAmajI rAThI 1 2024 gaMgerU zrI maganazrIjI | sarala, saMyama ke prati dRr3ha niSThAvAn 4. | zrI mamatAjI pAnacI (hari.) | omaprakAza jaina 2034, mArca 8 |pillukher3A maMDI| zrI maganazrIjI zrI vIramatIjI | svAdhyAyalInA, dharmaprabhAvikA 5. zrI manISAjI | bhaiMsavAla grAma choTUrAmajI | 2035 basaMtapaMcamI | kAMdhalA (u.pra.)| zrI sumatiprakAzajI | zrI mInezajI pravacanakartR, svAdhyAya zIlA 6. zrI vimalazrIjI | rAjapura (hari.) | zrI mAMgerAma jI | 2038, phara. 9 dillI | zrI maganazrIjI zrI suceSTAjI | madhura pravacana, sevAparAyaNA 7. zrI vinodazrIjI | surANA kher3I | zrI rozanalAlajI jaina | 2038 phara, 9 | dillI zrI maganazrIjI zrI suceSTAjI japa-tapa meM vizeSa rUci, (hari.) vinayI 8. zrI manoramAjI nAMgaloI (dillI)| caMdagIrAma jI 2041 akSayatIja | naI dillI zrI sumatiprakAzajI | zrI mamatAjI kaviyitrI, prabhAvazAlI pravacanakI 9. | zrI muktAjI | choTUrAmajI jaina | 2041 maI 15 motIbAga naI di. zrI sumatiprakAzajI | zrI mInezajI | madhuragAyikA, dharmaprabhAvikA |zrI sumanajI noraMgamalajI jaina 2043 mArca 30 | aMbAlA padmacaMdra jI ma. | zrI mamatAjI dharmaprabhAvikA nirmalajI ramANA (hari.) | caudharI samesiMha 12044 mArca 1 nAMgaloI, di. zrI maganazrIjI | zrI suceSTAjI | sevAvratI, saralamanA |zrI yazAjyoti zrI indrasiMhajI |2044 mArca 1 | nAMgaloI, di. |zrI maganazrIjI zrI suceSTAjI | madhuragAyikA, sevAbhAvinI | ziSyA-samyak jyoti 13.| zrI maMjitAjI | kuTAnI kher3I cau. harikizana jI | - dillI zrI padmacaMdrajI zrI vimalazrIjI | adhyayanazIlA 14. zrI maMjulajI | sonIpata zrI narezacaMda jI | 2050 apraila 25 sonIpata | zrI padmacaMdrajI | zrI manISAjI sahaja pravacanakartR. svAdhyAyazIlA jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 547. saMyama surabhi, pR. 113-168
Page #803
--------------------------------------------------------------------------
________________ 741 krama sAdhvI nAma 15. zrI varSAjI 16. zrI mRdulajI 17. zrI saMyamajyoti 18. zrI maMgalajyoti 19. zrI mAdhurIjI 20. zrI mohana zrIjI 21. zrI vRSTijI 22. zrI viraktAjI 23. zrI jyotijI 24 zrI mallIjI 25. zrI maitrIjI 26 zrI jyotsnAjI 27. zrI vijetAjI 28. zrI sudezajI janma saMvat sthAna pitA nAma gotra dIkSA saMvat tithi rAjakumArajI guptA nAMgalakher3I kher3I gujara riMDhANA (hari) divAnA (hari) nAMgalarAya dillI indrapati dillI sonIpata jahAMgIrapurI dillI trinagara (dillI) tekhaMDa dillI sUrajabhAnajI jaina bIrabalasiMha rAmabhajajI zarmA bI. bhUpasiMha cau. jayapAlasiMha rAjakumArajI rAjakumArajI zrI madanalAlajI narezacaMdajI guptA lakSmInArAyaNajI surendrakumAra garga rAjakumArajI prakAzasiMhajI sainI 2050 akSayatIja sonIpata 2050 akSaya tR. 2050 maI 5 2051 aprela 22 2054 apraila 4 2054 navaM. 27 dIkSA sthAna 2055 phara. 16 2056 apraila 28 2058 jana. 14 2058 jana. 17 2058 jana. 17 2058 maI 7 2058 maI 7 2059 maI 15 sonIpata dIkSAdAtA zrI padmacaMdrajI zrI padmacaMdrajI trinagara dillI zrI padmacaMdrajI ambAlA zrI deveMdramunijI pazcimavihAra di zrI padmacaMdrajI dillI, trinagara vivekavihAra di. zrI padmacaMdajI RSabhavihAra di zrI padmacaMdrajI indrapurI, dillI zrI padmacaMdajI zrI padmacaMdrajI premanagara, di. zrI padmacaMdrajI RSabha vihAra, di. zrI zivamunijI RSabhavihAra di. zrI zivamunijI rAyakoTa (paM.) zrI zivamunijI gurUNI zrI sumanajI zrI manISAjI zrI nirmalajI zrI muktAjI zrI manoramAjI zrI suceSTAjI zrI sumanajI zrI sumanajI zrI mInezajI zrI maMjulajI zrI mRdulajI zrI maMjItAjI zrI sumanajI zrI maMjulajI vizeSa vivaraNa adhyayana meM rUci vidhi jI aura darzitAjI 2 ziSyA adhyayanazIla, sarala svabhAvI adhyayanazIlA, pravacanakatrI madhuragAyikA, guru bhakti varSItapa kiyA hai, sevAzIla adhyayanarata, gaMbhIra gambhIra, sevAzIla sevA: samarpaNa ullekhanIya adhyayana, sevAbhAva meM rUci sevAniSTha, svaadhyaayshiil| sevAbhAvI, svAdhyAyazIlA sevA va svAdhyAyarata svAdhyAyazIlA sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~
Page #804
--------------------------------------------------------------------------
________________ (ca) upapravartinI zrI sundarIjI mahArAja kA avaziSTa ziSyA-parivAra548 | sAdhvI nAma janma saMvat sthAna pitA kA nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | gurUNI vizeSa vivaraNa 2006 zrI zAMtidevIjI zrI bhAgavantIjI | zrI zAradAjI 1989 ukalAnA | zrI dayAlAlajI | *rohataka *kesarIlAlajI | 2001 rohataka | zrI caMdagIrAmajaina | 2014 zrI arcanAjI 2009 lar3asolI | zrI sUrajabhAna jaina | 2025 mArca 6 1 2025 2036ra 1 zrI zikSAjI zrI vaMdanAjI zrI saMgItAjI zrI saurabhajI 2008 jagarAvAM maMDI | kapUracaMdrajI agra. 2017 rohataka vIrabhAnajI jaina 2025 - hukamacaMdajI jaina 2025 khAnapura caudharI indrasiMha 2043 2043 zrI suMdarIjI | kaSTa sahiSNu, pariSahajayI | zrI suMdarIjI | sevAbhAvI, madhura svabhAvI jIMda (hari.) zrI zAMtidevIjI | jJAna, dhyAna, saMyama meM utkRSTa sevAbhAvinI haiN| | jagarAMvA zrI AjJAvatIjI | mRdu svabhAva, madhurakaMTha, prabhAkara parIkSA uttIrNa, mAsakhamaNa Adi tapa, dIpta tapasvinI pada se alaMkRta jagarAvAM zrI bhAgavaMtIjI gurUsevA va vizuddha saMyama meM lIna rohataka zrI bhAgavaMtIjI | sAragarbhita pravacana, jJAnArAdhikA aMbAlA zrI suMdarIjI svAdhyAyazIlA ambAlA |zrI suzIlAjI svAdhyAyazIla, sevAparAyaNA, zItalajI ziSyA | mADalaTAuna di. zrI suSamAjI vaktRtvakalA, kaMThakalA zreSTha mADalaTAuna di. zrI suzIlAjI | vaktRtvakalA meM nipuNa zrI saMyamaprabhAjI vinayaguNasampanna zrI saMyamaprabhAjI | kaI Agama kaMThastha, vinamra zrI saMyamaprabhAjI | AgamajJa, pravacanazailI madhura buTAnA zrI zAradAjI pravacana va gAyana meM dakSa, sugaMdha (sonIpata) jI, supAvanajI ziSyA vivekavihAra di. zrI arcanAjI adhyayana, sevA, mauna, japa meM rUci rohiNI zrI suSamAjI sAta Agama va 100 stoka sai. 3, di kaMThastha 2045 2028 riMDhANA 2019 dillI danaudA 2045 2046 zrI sanmatijI | zrI sunItAjI zrI sucArUjI zrI subhadrAjI zrI sunItijI zrI jyotijI zrI dayAcaMdajI zrIrAmajI jaina sAdhurAmajI jaina | zrI kUlacaMdrajI sAdhurAmajaina rAjakumArajI zarmA 2046 danaudA 2047 2022 buTAnA 2048 maI 8 | zrI anupamAjI | zrI sAdhanAjI 2033 baranAlA(paM.) goviMdarAmajI jaina 2028 ukalAnAmaMDI| zrI madanalAlajI 2049ra. 16 2050 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 548. saMyama-surabhi : pR. 141-159
Page #805
--------------------------------------------------------------------------
________________ 743 krama 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 3435454 sAdhvI nAma zrI sudakSAjI zrI sumaMgalAjI zrI sunandAjI zrI vaMdanAjI zrI zubhAjI zrI zAlinIjI zrI sukRtijI zrI surekhAjI zrI surakSAjI zrI suprabhAjI zrI sumanajI zrI suvRtti jI zrI sunidhijI zrIsuvRddhijI zrI sucetAjI zrI svAtijI zrI suyazAjI zrI sudhIjI zrI suvratAjI janma saMvat sthAna 2029 khAnapura gAMva 2034 ukalAnA 2036 rAbar3A mAjarA 2030 pAMcI grAma 2036 biThamar3A 2029 gohAnA 2033 ukalAnA 2037 sonIpata 2037 givAnA 2037 gohAnAmaMDI 2033 paMjAba 2038 paMjAba 2038 riMDhANA pitA kA nAma gotra dIkSA saMvat tithi naMdalAlajI jaina jayakumArajI jaina zrI kRSNacaMdrajI phatehacaMdajIjaina bhImasenajI jaina satIzajI agravAla jayakumArajI jaina rozanalAlajI jaina dharmavIra jaina surezajI agravAla surezakumArajI surezakumArajI cau. rUpasiMha cau. karNasihaMjI zrI jJAnacaMdajI jaina 2050 2050 2051 2051 aprela 22 2051 2052 2052 maI 1 2052 2052 2052 maI 1 2052 2052 2052 2052 dIkSA sthAna dillI aMbAlA gohAnA maMDI sonIpata sonIpata sonIpata 11 gurUNI zrI saMyamaprabhAjI zrI saMyamaprabhAjI zrI saMyama prabhAjI zrI rAjamatojI zrI zikSAjI zrI zAntijI zrI saMyama prabhAjI zrI saMyamaprabhAjI zrI saMyamaprabhAjI zrIsaMyamaprabhAjI zrI saMyamaprabhAjI zrI saMyamaprabhAjI zrI saMyamaprabhAjI zrI vaMdanAjI zrI suzIlAjI zrI suzIlAjI zrI suzIlAjI zrI suzIlAjI zAlImArabAga di. zrI suMdarIdevIjI vizeSa vivaraNa sevAbhAvinI sarala saMyamaprabhAjI kI bhatIjI, vinayI prakharabuddhi saMpannA hai| hiMdI meM ema. e. sundara pravacanakartR zAlIna vyavahAra, madhura pravacanaka saralacetA, vinayavAna, gurU- samarpitA buddhimatI, Apake jyeSTha bhrAtA zrI sudarzanalAlajI ma. ke ziSya haiN| ekAntapriya, zAntasvabhAvI svAdhyAya parAyaNA zrI sucetAjI kI laghu bhaginI haiM, svAdhyAya va sevA kI rUci sevA, svAdhyAya, dharmopadeza meM ruci vivekazIlA buddhisaMpanna samatAbhAvI, sahiSNu, svAdhyAyI sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~
Page #806
--------------------------------------------------------------------------
________________ (cha) mahAsatI zrI mohanadevIjI mahArAja (dillI) kA avaziSTa zramaNI-samudAya 49 krama / sAdhvI nAma zrI vimalamatIjI dillI | zrI jainamatIjI zrI yatnamatIjI zrI rUkmiNIjI zrI nirmalajI zrI tRptAjI | zrI urmilAzrIjI zrI madhujI 744 zrI zaktijI janma saMvat sthAna pitA kA nAma gotra dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna gurUNI vizeSa vivaraNa | - dillI jItamalajI jauharI 1977 - zrI mohanadevIjI | vyAkhyAna zailI sundara, saM. 1987 meM svargastha | - dAdanakhAM *jaTUzAha 1980 rAvalapiMDI zrI somAdevIjI viduSI, sevAbhAvinI, tapasvinI -rAvalapiMDI lA. moharAzAha | 1983 cai. zu. rohataka zrI draupadAMjI sampanna, vivAhitA 1977 dillI dIpacaMdajI caurar3iyA 1989 vai. zu. 7 dillI | zrI mohanadevIjI | dRr3ha vairAgI, svAdhyAyI, saM 19931 | meM svargastha | 2001 dillI madanalAlajI bhaMsAlI | 2017 maI 8 cAMdanIcauMka di. zrI svarNAjI AgamajJAtA, madhuravyAkhyAnI, kaI | patrikAoM meM lekha 2002 jammUtavI jasavaMtarAya jaina 2025 po. ka.5 ahamadagar3hamaMDI zrI pramodajI 10 varSItapa, aThAiyAM, 15 upavAsa 33 Ayabila Agama jJAtA | 2009 muMbaI cimanabhAI ttoliyaa| | 2031 Aso. zu.5 | khAra (muMbaI) |zrI vimalAzrIjI | sevAbhAvinI, niraMtara ekAsana tapa 2015 dillI | 2031 navaMbara 8 sabjImaMDI zrI pravINajI | aThAI, do olI tapa, jai. si. dillI prabhAkara, pravacana prabhAvikA 2011 AMvalI zrI himmatarAmajI I2032 mA. zu.5 trinagara (di.) |zrA pravANazrAjA | trinagara (di.) | zrI pravINazrIjI | do varSItapa, kaI upavAsa bele tele, 5 Agama kaMThastha 2016 nAbhA pavanakumArajI jaina | 2032 maI 9 nAbhA | zrI pramodajI ojasvI pravacanakI 2014 ciMcavar3a suvAlAlajI borA 2035 akSaya tR. sikaMdarAbAda | zrImaMjuzrIjI ema.e., lekhikA, pravacanakI 2019 ke.jI.e. pArasamalajI sonI 2037 mA. zu. 5 baiMgalora | zrI sarojazrIjI | bI. e., sevAbhAvinI 2021 baranAlA jinezvarajI jaina | 2039 kA. zu. 13 | ludhiyAnA |zrI pramodajI kaI aThAiyAM, 11 upavAsa, olI | | tapa, vinIta, sevAbhAvinI 2020 ciMcavar3a suvAlAlajI borA 2039 kA.zu. 13 baiMgalora zrI sarojazrIjI bI. e., madhura vyAkhyAtA 2020 koppala pArasamala sakalecA 2039 kA.zu. 13 baiMgalora zrI kesaradevIjI | sevAbhAvinI, ema. e. 2021 baiMgalora surezabhAI mehatA 1 2039 kA.zu. 13 baiMgalora zrI urmilAzrIjI bI. e. viduSI, madhura vyAkhyAnI, sAhityakI | 2022 jAlanA motIlAlajI golechA | 2039 kA.zu. 13 | baiMgalora zrI vimalAzrIjI | siddhAntAcArya, viduSI, pravacana prabhAvikA, lekhikA -nagurA (hari.) manoharalAlajI jaina | 2040 mArca 16 sabjImaMDI(di.) zrI nirmalajI Agama stoka meM rUci, saiMkar3oM ekAzana, vyAkhyAnI zrI sunItAjI zrI akSaya zrIjI zrI yazAzrIjI zrI anitAjI zrI mallIzrIjI zrI nItizrIjI zrI nidhizrIjI zrI kRpAzrIjI jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa zrI suyazAjI - 549. (ka) sAdhvI vijayazrI 'AryA; mahAsatI kesaradevI gaurava graMtha, khaMDa-3, pR. 419-52 (kha) paricaya patra ke AdhAra se
Page #807
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ krama / sAdhvI nAma janma saMvat sthAna |pitA kA nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | gurUNI vizeSa vivaraNa zrI pragatizrIjI 2019 baiMgalora |baMsIlAlajI dhokA | 2042 vai. za.3 | ahamadanagara |zrI maMjuzrIjI bI.e., madhurakaThI, pustaka-gIta pragati ke, bar3I sAdhuvaMdanA zrI kaumudIzrIjI 2022 madrAsa nemicaMdajI muNota | 2044 navaMbara 12 | khAra (muMbaI) | zrI sarojazrIjI | madhuravyAkhyAnI, ema. e. / zrI surabhizrIjI 1 2031 dillI harakezasiMhajI | 2047 janavarI 30 | trinagara (di.) zrI pravINa jI 9, 11, upavAsa, 6 aThAI, tele, 51 ekAzana, 9 varSa se ekAsana ke ekAMtara, puSyanakSatra, jJAnapaMcamI, AgamarUci zrI saMbodhizrIjI | 2025 madrAsa hemarAjajI siMghavI | 2048 maI 26 arihaMtanagara (di) zrI maMjuzrIjI | sevAbhAvinI zrI karUNAzrIjI 2027 ciMcavar3a |ramaNalAlajI luMkar3a | 2049 ravarI 8 - ahamadanagara zrI maMjuzrIjI sevAbhAvinI zrI kamalezajI 2037 pAMvarA sAhiba | zrI pUrNacaMdajI 1 2052 phA. kR. 4 | jAlandhara zrI pramodajI aThAI, 9 upavAsa, AyaMbila olI, jJAna pipAsu, vinIta zrI niSThAjI 2039 aMbAlA kaiMTa | vijayakumAra jaina | 2052 phA. kR.4 | jAlandhara zrI pramodajI AyaMbila, upavAsa kaI, sevA bhAvinI, jJAna pipAsu zrI vicakSaNAzrI 2032 udayapura dinezacaMdrajI bayA | 2053 kA. zu. 13. | dillI |zrI priyadarzanAjI | bI. e., madhuravyAkhyAnI, svAdhyAya rUci, 115 ekAzana zrI vaMdanAjI -kurUkSetra aror3A 2054 ravarI 16 | dillI zrI nirmalajI sevAbhAvinI zrI pUjAjI 2039 jAlaMdhara vinodajI jaina 2055 vai. zu. 3 jAlandhara | bI. e., jJAna pipAsu, aThAiyAM, ekAsaNa, Ayabila olI zrI tarUlatAzrIjI 2029 baDanerA cimanalAla gAMdhI 2056 mA. zu. 6 nAsika |zrI vijayazrIjI | bI.e., pravacanakartI, jaina patri kAoM meM yadA-kadA lekha zrI dezanAjI 2042 AgarA 2058 kA. zu. 13 | dillI |zrI priyadarzanAjI | madhuragAyikA, sevAbhAvinI zrI saMsiddhijI 2045 meraTha 2060 vai. dillI |zrI maMjuzrIjI madhuravaktA, adhyanazIlA zrI saMtoSajI 2010 kahanI pannAlAlajI garga 2026 disaM. 7 rohataka zrI jagadIzamatIjI | jaina zAstrI, sAhityaratna, bI.e., sAhitya-samAdhAna kA kalpavRkSa bhAga 1-4, tapa-nau upavAsa, kaI tele, hajAroM Abila, 'jIvo maMgalam' saMsthA karanAla kI prerikA zrI arpitAjI 2017 dillI kastUrIlAla jakha | 2042 mA. zu. 5 | bar3auta | zrI saMtoSajI jaina prabhAkara, 8, 15, 35 upavAsa zrI arcitAjI 2039 baranAlA rozanalAlajI agravAla | 2042 mA. zu.5 | bar3auta zrI saMtoSajI jaina prabhAkara, sAhityarala, bI. e. 89,10 upavAsa zrI DAlimAjI 12039 baThiNDA dharmapAlajI garga | 2049 navaM. 19 | dillI | zrI saMtoSajI | bI. e.,tapa-5 aThAI, 10 upavAsa zrI paridhijI 2047 sonIpata premaprakAzajI zarmA |2061 jana. 16 | karanAla | zrI sumanajI noTa : krama saMkhyA 32 se 36 taka zrI jagadIzamatI jI mahArAja kA ziSyA parivAra hai|
Page #808
--------------------------------------------------------------------------
________________ 746 krama sAdhvI nAma zrI candraprabhAjI zrI kusumaprabhAjI zrI zaziprabhAjI zrI omaprabhAjI 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. zrI acalAjI 11. zrI zobhAjI 12. zrI pratibhAjI 13. zrI puNyaprabhAjI 14. zrI jJAnaprabhAjI zrI padmaprabhAjI zrI pratIkaprabhAjI zrI zaktiprabhAjI zrI suyazaprabhAjI zrI suvrataprabhAjI 15. zrI madhubAlAjI 16. zrI sucetAjI 17. zrI zvetAjI 18. zrI samatAjI 19. zrI zubhAjI 20. zrI zivAjI (ja) zrI kailAzavatIjI mahArAja kA ziSyA - parivAra 550 dIkSAdAtA zrI zyAmalAlajI janma saMvat sthAna pitA nAma gotra dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna danaudA danaudA 1999 kahasUna kahasUna 2002 kasUna kasUna ambAlA paTiyAlA jAlandhara paTiyAlA 2015 paTTI jAlandhara 2024 hadUra (paM.) dhUrI (pa.) bar3auta (u. pra.) hAMsI jAlandhara 2030 kahasUna rAyakoTa 2007 paTTI (paM.) 2004 paTTI 2007 dhUrI (paM.) 2017 gIdar3avAhA 2017 bhaTiNDA 2034 dariyAgaMja di. 2033 navAMzahara 2035 kahasUna 2035 saMgarUra 2037 haThUra zrI rAmajI garga zrI gopIrAmajI jaina 2014 sitaM. 22 sUrajamAnajI jaina rAmaprasAdajI goyala ratnalAlajI jaina rAjakumArajI nAhara zrI rAmapratApa jaina vijayakumArajI jaina bhagavAnadAsajI jaina dayArAmajI bhAbU rAjakumArajI jaina ciraMjIlAlajI jaina TekacaMdajI jaina mathurAdAsajI jaina 2029 disaMbara 10 2039 aprela 19 2040 sitaM. 23 2050 aprela 19 2050 navambara 18 550. sAbhAra kailAza kalpadruma, pR. 149 154 2025 2026 pharavarI 2 2031 maI 5 2036 maI 11 zyAmalAlajI siMgalA 2037 julAI 17 2046 pharavarI 2 surezakumArajI jaina svatantrakumArajI dayAlacandrajI jaina zrI rAmapratApa jaina rAmapratApajI jaina 2049 janavarI 28 2049 janavarI 28 2050 navaMbara 18 2050 navaM. 18 paTTI paTTI ahamadagar3ha baranAlA rAmAmaMDI pAnIpata hisAra hisAra hisAra hisAra zrI zItalamatIjI zrI TekacaMdajI ma. zrI TekacaMdajI ma. zrI rAmamunijI ma. zrI kailAzavatIjI zrI jitendramunijI gurUNI vizeSa vivaraNa zrI kailAzavatIjI stoka, zAstra rUci zrI kailAzavatIjI jaina zAstrI, sevAbhAvI zrI kailAzavatIjI 32 Agama, jaina kI jJAtA zrI kailAzavatIjI jai. siddhAntAcArya bI.e. zrI kailAzavatIjI zrI kailAzavatIjI stoka, Agama kI rUci AgamajJAtA, hiMdI prabhAkara Agama va stoka rUci zrI kailAzavatIjI zrI kailAzavatIjI zrI choTelAlajI zrI naubatarAyajI zrI kailAzavatIjI sAhitya sRjana bhI kiyA hai| zrI kailAzavatIjI ema. e. jaina vizArada upasvinI, svAdhyAyI hai| zrI omaprabhAjI zrI zaziprabhAjI zrI omaprabhAjI zrI zobhAjI zrI kusumaprabhAjI 32 Agama vAcana jaina zAstrI haiM, sevAbhAvI hai| jaina siddhAntAcArya tapasyA, mauna svAdhyAya meM rUci zrI kailAzavatIjI zrI kusumaprabhAjI jaina vizArada va zAstra adhyayana pra. zrI padmacaMdrajI zrI pratibhAjI zrI kailAzavatIjI zrI omaprabhAjI zrI kailAzavatIjI zrI kusumaprabhAjI zrI zaktiprabhAjI zrI zaktiprabhAjI bhajana, pravacana meM dakSa stoka, sUtra Adi meM rUci Apa jaina siddhAnta prabhAkara hai| jaina siddhAnta prabhAkara hai| jaina Agama stotra par3hane kI rUci jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #809
--------------------------------------------------------------------------
________________ - krama | sAdhvI nAma janma saMvat sthAna pitA nAma gotra dIkSA saMvat tithi| dIkSA sthAna | dIkSAdAtA gurUNI | vizeSa vivaraNa 21. | zrI sarvajJaprabhAjI | 2039 bhivAnI | sadAnaMda nAgapAla | 2053 jana. 24 bhivAnI | zrI devendramunijI | zrI suyazaprabhAjI | ema.e. bI.eDa. ema. phila, AgamajJa zrI suprabhAjI | zrI atara siMha jI | 2052 jana. 24 bhivAnI | zrI deveMdramunijI zrI padmaprabhAjI | bhajana, pravacana, dhyAna kI rUci zrI samRti jI | 2037 bhaTiNDA madanalAlajI mittala 2052 jana. 24 bhivAnI | zrI deveMdramunijI | zrI madhubAlAjI | vidyAbhilASiNI, sevAbhAvinI haiN| zrI samRddhijI 2037 ludhiyAnA | javAharalAlajI jaina | 2052 jana. 24 bhivAnI zrI deveMdramunijI | zrI omaprabhAjI | emae, stoka, Agama kI jJAtA 25. | zrI saMcitAjI | 2037 kAMdhalA | jItendrakumArajIjaina | 2052 phara. 4 | pazcima vihAra di. zrI zobhAjI jaina siddhAntAcArya haiN| zrI upAsanA jI | 2039 toSAma | zrI surezacaMdrajI jaina 2054 navaM. 5 | pAnIpata zrI kusumaprabhAjI | jaina siddhAnta vizArada |zrI garimAjI tArAsiMha sikkha di. 2056 pAnIpata zra kusumaprabhAjI | jaina vizArada, bhajana, dhyAna sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 2043 rUci | zrI udita prabhAjI | 2035 hAMsI surezakumAra agravAla | 2054 nava. 05 | pAnIpata zrI kailAzavatIjI | zrI kailAzavatIjI | sevAbhAvinI zrI saritAzrIjI | 2033 yeladA ghevaracaMdajI sAMdra | 2055 maI 27 | ghor3anadI .. - zrI vijayazrIjI | zAsana prabhAvikA |zrI ujjavalaprabhA zrIrAjakumArajI jaina | 2058 maI 7 RSabhavihAra di. A. zivamuni jI | zrI kailAzavatIjI | sevAbhAvinI, jJAnAbhilASiNI haiN| zrI virakti zrI 12035 auraMgAbAda | manoharajI bhaMsAlI | 2056 phA.zu. 5 | jAmanera zrI vijayazrIjI madharakaMThI zrI ArAdhanAjI | hozyArapura |zrI omaprakAza sUda 2059 phara. 6 pAnIpata zrI jitendramunijI | zrI sarvajJaprabhAjI | tapasvinI, vaiyAvRtya parAyaNA zrI vibhaktizrIjI | 2036 yeladA mohanalAla jI sAMdra | 2053 | meraTha zrI saritAzrIjI pravacanakartI zrI anuprekSAjI | 2040 ludhiyAnA | zAMtilAlajI jaina | 2059 phara. 6 pAnIpata zrI manoharamunijI | zrI pratIkaprabhAjI | jaiAgama, stoka Adi kI rUci | zrI akSitAjI | 2042 omaprakAzajI goyala 2059 phara. 6 | pAnIpata | zrI manoharamunijI | zrI zaktiprabhAjI | vizArada, svAdhyAyI, kaMTha suMdara zrI rakSitA jI |2042 carakhIdAdarI pavanakumArajI jaina | 2059 phara. 6 pAnIpata zrI manoharamunijI | zrI zakti prabhAjI | jaina vizArada zrI pAvanajyoti | 2039 kAMdhalA | jitendrakumArajI jaina 2060 disaM.7 ahiMsAvihAra di. zrI puNyaprabhAjI | jaina siddhAntAcArya haiN| zrI pragatijI 2023 paTiyAlA | devarAjajI guptA | 2061 maI 2 pAnIpata prAraMbhika adhyayana zrI yogitAjI 1 2040 ugAlA | kizanalAlajI jaina | 2061 maI 2 pAnIpata zrI madhubAlAjI | prAraMbhika adhyayana zrI samIkSAjI | 2042 bhivAnI vijayakumArajI jaina | 2061 maI 2 pAnIpata zrI pratibhAjI prAraMbhika adhyayana zrI AsthAjI 12046 isarANA rAmasvarUpajI jaina | 2061 maI 2 pAnIpata zrI zaktiprabhAjI | prAraMbhika adhyayana * noTa :- krama saMkhyA 37-41 taka zrI jagadIzamatIjI mahArAja kA ziSyA-parivAra hai : paricaya-patra ke AdhAra para
Page #810
--------------------------------------------------------------------------
________________ (jha) upapravartinI zrI svarNakAntAjI (aMbAlA) kA avaziSTa zramaNI-samudAya51 sAdhvI nAma | zrI vIrakAntAjI zrI kamalezajI zrI vijayajI zrI caMdraprabhAjI zrI saMtoSajI zrI zreSThAjI zrI vINAjI 748|| janma saMvat sthAna | pitA kA nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | gurUNI vizeSa vivaraNa 2002 lAhaura | zrI jagadIzacaMdajI | 2024 akTU. 5 zrI rAjakumArIjI | zAMta, milanasAra, gaMbhIra prakRti, samAja ko naI cetanA dene meM dakSa | 2003 aMbAlA zrI ciraMjIlAlajI 12027 mArca 26 aMbAlA zrI sudhAjI bI.e., lipi suMdara, samanvaya sAdhi kA, mAsakSamaNa tapa 'dIpta tapasvinI' | 2008 ropar3a lA. amaracaMdajI 2030 jana. 28 ropar3a zrI sudhAjI sAdagImaya jIvana, sevAbhAvinI, bhaMDArI upanAma, parama gurU bhkt| 2010 aMbAlA | zrI rAmakRSNajI 2029 - ropar3a |zrI sudhAjI spaSTavAdI, sarala,zAstroM kI adhyetA 2007 balAcaura zrI darzanalAlajI 2033 jana. 24 zrI rAjakumArIjI | utkRSTa AgamajJAtA, do varSItapa aura bhI phuTakara tapasyAeM kii| | 2017 aMbAlA | zrI rAmakRSNajI 2036 phara. 11 // aMbAlA zrI kamalezajI | prabhAvazAlI, pravacanakartI, vizArada | meM sarvocca sthAna, ghora tpsvinii| | 2021 hunamAnagar3ha zrI vidyAratnajI 12041 apraila 22 zrI vIrakAntAjI zAMta, ekAntapriya, svAdhyAya va | maunavRtti meM saMlagna 2023 aMbAlA | zrI rAmakRSNajI 2043 apraila 30 zrI sudhAjI adhyayanazIla, saMgItapriya, 331 upavAsa 'tapacandrikA' 2025 maloTamaMDI zrI dIpacaMdajI | 2044 maI 8 aMbAlA zrI saMtoSajI mAsakSamaNa tapa, adhyAtmapremI 1999 balAcaura zrI pyArelAlajI 12044 maI 8 aMbAlA |zrI rAjakumArIjI | do varSItapa, 51, 61 AyaMbila, mAsakSamaNa tapa kiyaa| 2023 jaitoMmaMDI |zrI kulavaMtarAyajI |2045 apraila 14 |aMbAlA zrI sudhAjI ATha Agama kaMThastha, svara madhura, prabhAvika pravacana, 51 Abila| 2024 hanumAnagar3ha zrI vidyAralajI 2045 apraila 14 aMbAlA zrI rAjakumArIjI ATha Agama kaMThastha, zAMta. | sahanazIla, sevAbhAvinI 2025 jAlaMdhara zrI kRSNacaMdajI 2045 janavarI 22 zrI kiraNajI ATha Agama kaMThastha, ema. e. (saMskRta) 2023 bar3A khyAlA | zrI devarAjajI 2046 pharavarI 11 pAnIpata zrI rAjakumArIjI madhuragAyikA, ekAntapriya, mauna sAdhikA 8. zrI samatAjI zrI sudezajI zrI rakSAjI | zrI suyazAjI zrI suvratAjI A zrI prItijI jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa zrI kamalAjI 551. mahAzramaNI abhinaMdana-graMtha, zrI svarNakAntAjI kA ziSyA parivAra pR. 53-65%3 pramukha saMpAdikA-sAdhvI smRti, AgarA, 1996 I.
Page #811
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama sAdhvI nAma zrI zrutijI zrI pravINajI sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ zrI caMdanAjI FREER OF nAbhA | | janma saMvat sthAna | pitA kA nAma gotra dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | gurUNI vizeSa vivaraNa 2023 hanumAnagar3ha | zrI govardhanadAsajI | 2047 pharavarI 19 saphIdoM maMDI zrI rAjakumArIjI | ema. e., AgamoM kA gaMbhIra adhyayana, sAragarbhIta prvcnshailii| 2028 sunAma zrI rAmanAthajI 2048 pharavarI 16 dillI |zrI rAjakumArIjI | saMskRta meM ema. e. karttavya parAyaNA, madhura svabhAvI | 2027 kurAlI gAMva | zrI dIpacaMdajI 2048 karavarI 16 dillI zrI kamalezajI ema. e. (saMskRta) meM sarvocca. prajJApaTu | 2030 kurAlI gAMva | zrI dIpacaMdajI | 2051 apraila 22 aMbAlA zrI kiraNajI saMgItapremI, adhyayanazIlA 2031 hanumAnagar3ha | zrI banavArI lAlajI | 2053 apraila 18 zrI zrutijI sarala, vinamra, jijJAsu vRtti |- balAcaura zrI haricaMdajI jaina 2055 mArca 29 aMbAlA zrI smRtijI zAMta, adhyayanarata 2061 aprela 25 nAbhA 2061 aprela 25 - balAcaura zrI jogIndrazAha jaina | 2061 aprela 25 nAbhA zrI saMtoSajI - balAcaura ajitakumArajI jaina 2062 janavarI 16 mAlerakoTalA zrI zreSThAjI gidar3abAhA 2062 jana. 16 mAlerakoTalA zrI prItijI bI.e. aMbAlA 2062 jana. 16 mAlerakoTalA zrI samatA jI ludhiyAnA 2062 jana. 16 mAlerakoTalA zrI vijayajI kArkIneTA (nepAla)| daMDabahAdura pauDela 2042 mArca 12 zrI kauzalyAjI 2029 nepAla zrI jyoti zarmA | 2042 mArca 12 zrI kauzalyAjI 2023 umarA banArasIdAsajI garga 2042 mArca 12 zrI kauzalyAjI -nepAla zrI balabhadrajI zarmA | 2043 maMDI kAlAbAr3I zrI kauzalyAjI 2030 nepAla zrI lakSmIdattajI 2043 maMDI kAlAbADI | zrI kauzalyAjI ludhiyAnA zrI rAjendrapAla bhakkU | 2062 vaizAkha zu.3 | ahamadagar3ha maMDI | zrI kozalyAjI bI.e., stoka zrI zizupAla jaina | 2062 vaizAkha zu.3 | ahamadagar3ha maMDI zrI kozalyAjI bI. e., pravezikA stoka abohara zrI jinendrakumAra jaina | 2062 vaizAkha zu.3 | ahamadagar3ha maMDI | zrI sumitrAjI | ema. e. hiMdI, Agama, stoka stotra Adi | ror3I (sirasA) | zrI premakumAra caudharI | 2062 vaizAkha zu.3 | ahamadagar3ha maMDI zrI kozalyAjI | Agama, stoka stotra Adi zrI svAti jI zrI tArAmaNijI zrI pUrNimAjI zrI jyotijI zrI arpitAjI zrI samIkSAjI zrI karNikA zrI prAMjalajI zrI akSitAjI zrI harSitAjI zrI lakSmIjI zrI priyadarzanAjI zrI naMdinIjI zrI upamAjI zrI upAsanAjI priyAjI IzAjI | zrI pratibhAjI 749 36. | zrI dIptijI * noTa - krama saMkhyA 28 se 36 taka upapravartinI zrI kauzalyAdevIjI kA ziSyA-parivAra hai : zrI kauzalyAdevI jIvana darzana, pR. 109-19
Page #812
--------------------------------------------------------------------------
________________ 750 krama sAdhvI nAma 1. DaoN. zrIarcAnAjI 2. 3. 4. 5. zrI vaMdanA jI zrI manISAjI zrI prajJAjI zrI mAdhavI jI mahAsatI zrI pannAdevI (dillI) ke parivAra kI zramaNiyA~ janma saMvat sthAna pitA nAma gotra dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna dIkSAdAtA gurUNI 2011 meraTha 2027 nava. 30 A. Ananda RSijI zrI pannAdevI jI dillI-sabjI maMDI 2013 dillI 2020 meraTha 2010 2044 karanAla zrI kastUrIlAlajo bAMThiyA zrI AsArAma jI goyala 2031 phara. 23 zrI kastUrI lAlajI 2037 apre. 24 bAMThiyA zrI madanalAlajI garga 2052 akTU 18 zrI rAjendra mittala 2061 nava. 2 hAtharasa nAbhA karanAla ludhiyAnA zrI saralAjI pra. zrI padmacaMdajI zrI arcanA jI zrI pannAdevI jI tIna mAsakhamaNa, do bAra 15 aThAiyoM Adi tapa sAhityaratna, milanasAra, prabhAvazAlI sAdhvI hai 2 mAsakhamaNa va aThAI Adi tapa kiyA hai| svAdhayAyazIlA zrI arcanA jI u.pra. zrI subhASa muni jo pra. zrI sumanamunijI zrI manISA jI vizeSa vivaraNa sAhitya ratna, zAstrI, ema e. hindI, 'jaina darzana ke Aloka meM madhya yugIna saMta kAvya' para pI-eca. DI. kI upAdhi muMbaI vi. vi. se prApta, nirbhIka, spaSTa vaktA, prakhara pravacanakartA zAsana prabhAvanA ke anekA vidha kAryoM meM saMlagna, saMkalpamanA sAdhvI ratna haiN| prAraMbhika jJAnArjana jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #813
--------------------------------------------------------------------------
________________ 751 zrI dharmasiMhajI mahArAja ke dariyApurI sampradAya kI avaziSTa zramaNiyA~ (saM. zramaNiyA~ 2 (saM. 1961-2060) vizeSa vivaraNa svargastha svargastha svargastha svarNastha svargastha svargastha svargastha svargastha krama 1. 2. 3. 4. O sAdhvI nAma zrI nAthIbAI zrI chabalabAI zrI sUrajabAI zrI vAsantIbAI zrI javerabAI zrI hIrAbAI (pra. ) zrI prabhAvatIbAI 5. 6. 7. 8. zrI gajarAbAI 9. zrI AnaMdIbAI 10. zrI dhIrajavAI 11. zrI hIrAbAI (dvi.) 12. 4 zrI vimalAbAI 13. zrI nAraMgIbAI zrI damayaMtIbAI 14. 15. zrI zakarIbAI 16. 4 zrI dIkSitAbAI 17. 18. 19. 4 20. 21. 22. zrI hIrAbAI (tR.) zrI dIpubAI zrI maMjulAbAI zrI motIbAI janma saMvat sthAna 1933 prAMtIja 1956 surendranagara pethApura 1960 kalola 1962 surendranagara 1972 dhorAjI 1962 pAlanapura amadAbAda 1974 prAMtIja 1970 pAlanapura 1979 vaDhavANa 1979 kalola 1983 pAlanapura - bIsalapura 1988 vaDhavANa 1980 vaDhavANa 1958 dhrAMgadhrA 1995 bhAdaraNa 1964 lIMbar3I zrI savitAbAI (pra.) 1985 kodarA zrI subhadrAbAI * var3odarA pitA kA nAma lallubhAI jasarAjabhAI vrajalAlabhAI choTAlAlabhAI kalyANabhAI DAhyAbhAI jasAbhAI IzvarabhAI zamalabhAI kezavalAla bhAI phojAlAlabhAI vIrapAlabhAI hiMmatalAlabhAI maNIbhAI giradharabhAI choTAlAlabhAI amIcaMdabhAI oghar3abhAI caturabhAI mohanabhAI kAlIdAsabhAI nAthAlAlabhAI gotra dazA zrImAlI dazAzrImAlI dazAzrImAlI dazA zrImAlI dazAzrImAlI brahmakSatriyA dazA zrImAlI dazA zrImAlI dazA zrImAlI dazA zrImAlI vIsAosavAla vIsA zrImAlI dazAzrImAlI vIsA osavAla dazA zrImAlI dazA zrImAlI vIsA zrImAlI dazA zrImAlI levA pATIdAra vIsA zrImAlI dazA zrImAlI dazAzrImAlI dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna 1961 mA.zu. 7 prAMtIja 1976 mAgha surendranagara amadAbAda amadAbAda surendranagara amadAbAda 1987 mA.zu. 3 1987 mA.zu. 5 1989 mA. zu. 5 1994 vaizu. 6 1994 vai.zu. 15 1994 vai.kR. 6 1995 mA.zu. 2 1996 mA.zu. 15 2000 vai.zu. 11 2002 pai. zu. 10 2006 vai.kR. 7 2007 mA.zu. 5 2007 vai.zu. 14 2007 vai. kR. 11 2008 mA. zu. 6 2008 bai.ku. 6 2009 3 2009 mA.zu. 8 2009 mA. kR. 3 2009 mA.kR. 5 pAlanapura amadAbAda amadAbAda prAMtIja pAlanapura vaDhavANa kalola pAlanapura amadAbAda vaDhavANa vaDhavANa vIramagAma amadAbAda amadAbAda amadAbAda amadAbAda gurUNI zrI jar3AvabAI zrI sUrajabAI zrI naMdakorabAI zrI mANakabAI zrI kaMkubAI zrI balabAI zrI kesarabAI zrIraMbhAbAI sarala svabhAvI, zrI nAthAbAI zrI raMbhAbAI zrI tArAbAI zrI tArAbAI zrI zakarIbAI zrI vasumatIbAI zrI AnaMdIbAI zrI vasumatIbAI zrI vasumatIbAI zrI vAsaMtIbAI zrI hIrAbAI (ka) zrI caMcalavAI zrI caMcalabAI zrI hIrAbAI zrI caMpAbAI kI praziSyA 552. sAbhAra- (ka) pU. nAthIbAI mahAsatI nI jIvana jharamara, pR. 51-75 (kha) patrAcAra se prApta sAmagrI ke AdhAra para svargastha svargastha svargastha vartamAna svargastha svargastha svargastha vartamAna vartamAna vartamAna svargastha vartamAna svargastha svargastha sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~
Page #814
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama vizeSa vivaraNa vartamAna svargastha svargastha svargastha muMbaI 752 sAdhvI nAma janma saMvat sthAna | pitA kA nAma | gotra dIkSA saMvat tithi| dIkSA sthAna | gurUNI zrI iMdubAI | 1993 vaDhavANa premacaMdabhAI vIsAzrImAlI | 2011 vai.kR.5 | vaDhavANa zrI vimalAbAI zrI savitAbAI(dvi.)|1982 kaDI | raNachor3abhAI | bhAvasAra 2012 vai.kR. 1 | kar3I zrI vasumatIbAI zrI ajavAlIbAI 1972 lIMbar3I vakhatacaMdabhAI vIsAzrImAlI 2013 po. kR. 5 | vaDhavANa zrI dhIrajabAI zrI suzIlAbAI 1986 prAMtIja sAMkalacaMdabhAI dazAzrImAlI 2013 phA.zu. 2 | amadAbAda zrI tArAbAIba zrI kAMtAbAI (pra.)|1978 vIramagAma IzvarabhAI bhAvasAra 2015 jye. zu. 6 | boTAda |zrI hIrAbAI zrI pravINAbAI | 1986 kaccha zAmajIbhAI vIsAosavAla | 2016 po. kR. 6 | muMbaI zrI prabhAbAI | zrI urmilAbAI | 1997 muMbaI dhIrajalAlabhAI | dazAzrImAlI | 2016 mAzu. 10 | muMbaI zrI dIkSitAbAI 30.0 zrI vidulAbAI | 1983 surendranagara jesiMgabhAI |vIzAzrImAlI 2016 mA.zu. 10 | muMbaI zrI hIrAbAI(ga) zrI uSAbAI 1991 vaDhavANa nAthAlAlabhAI vIzAzrImAlI | 2016 mA.zu. 10 zrI iMdumatI bAI zrI haMsAbAI 1995 kaccha narasiMhabhAI vIzAosavAla 2016 phA.zu. 2 zrI hIrAbAI (kha) zrI nirmalAbAI | 1939 lAThI choTAlAlabhAI dazAzrImAlI | 2016 vai.zu. 13 | muMbaI zrI dIkSitAbAI zrI campAbAI 1973 khoraja vanamAlIbhAI | dazAzrImAlI | 2016 vai.kR. 6 kalola zrI vAsaMtIbAI zrI hIrAbAI (gha) - visalapura jeThAlAlabhAI dazAzrImAlI | 2016 vai.kR. 6 kalola zrI nAraMgIbAI zrI phullAbAI | 1995 raNanITIkara | ratibhAI dazAzrImAlI | 2016 jye.zu. 10 | zrI vasumatIbAI zrI khullAbAI 1996 bodAla AzAbhAI 2017 mA.kR. 10 vIramagAma zrI nAthIbAI zrI kAMtAbAI |1992 vaDhavANa tryaMbakalAlabhAI | dazAzrImAlI 2017 mA.zu. 1 vaDhavANa |zrI caMcalabAI zrI tarUlatAbAI | 1996 boTAda jecaMdabhAI vIzAzrImAlI 2017 phA.kR. 7 bhAdaraNa | zrI savitAbAI (dvi.) zrI maMjulAbAI 1- rAjakoTa ThAkarasIbhAI | dazAzrImAlI 2017 phA.kR. 3 amadAbAda zrI hIrAbAI (ga) zrI sulocanAbAI 1994 amadAbAda zAMtilAlabhAI dazAzrImAlI 2017 phA.kR. 7 | muMbaI zrI suzIlAbAI zrI madhubAI (pra.) |1997 prAMtIja maNIbhAI | dazAzrImAlI | 2017 vai.zu. 13 ghaDakaNa |zrI caMpAbAI zrI mRdulAbAI | 1992 vaDhavANa mathurAdAsa bhAI | vIsA zrImAlI | 2017 vai. kR. 7 | vaDhavANa zrI hIrAbAI zrI harSAbAI |1997 kaccha | umarazIbhAI |vIsAosavAla 2018 ma. kR. 3 | muMbaI zrI haMsAbAI zrI varSAbAI 2001 kaccha mUlajIbhAI | vIsAosavAla 2018 ma. kR. 3 | muMbaI zrI haMsAbAI zrI madhubAI (dvi.) |1998 bhAvanagara amulakhabhAI dazAzrImAlI 2019 ASA.zu. 6 | muMbaI zrI nAraMgIbAI zrI lalitAbAI |2009 amadAbAda ThAkarasIbhAI bhAvasAra | 2018 vai.zu. 10 | amadAbAda zrI hIrAbAI jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #815
--------------------------------------------------------------------------
________________ vizeSa vivaraNa| | sAdhvI nAma |janma saMvat sthAna| pitA kA nAma | gotra 48. zrI sunandAbAI | 1999 cUr3A kAMtilAlabhAI | dazAzrImAlI zrI prajJAbAI | 2005 ojha cImanalAlabhAI dazAzrImAlI zrI iMdirAbAI (pra.)| 1999 kalola maNIlAlabhAI | dazAzrImAlI zrI manoramAbAI |1994 karAcI | bAlubhAI dazAzrImAlI iMdirAbAI (dvi.)| 1994 saurASTra | amIcaMdabhAI dazAzrImAlI zrI vINAbAI | 2002 vIramagAma | sAMkalacaMdabhAI | dazAzrImAlI zrI jayazrIbAI | 2001 bhAdaraNa jayacaMdabhAI vIsAzrImAlI zrI jyotsnAbAI 2001 muMbaI amolakhabhAI vIsAzrImAlI zrI darzanAbAI 1994 vaDhavANa manasukhabhAI | vIsAzrImAlI zrI hIrAbAI (gha) | 1968 prAMtIja jIvarAma bhAI | dazAzrImAlI zrI vanitAbAI | 1999 kacchavAgar3a | kezavajIbhAI zrI mInAkSIbAI 12006 dedAdarA zAMtilAlabhAI zrI raMjanabAI 12000 amadAbAda | jesiMgabhAI mehatA 61.0 zrI lIlAvatIbAI | 1977 cUr3A kastUrabhAI mazkarIA sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ dozI 753 dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna| gurUNI 2019 ASA.zu. 6 | muMbaI zrI nAraMgIbAI 2020 - amadAbAda zrI dhIrajabAI 2022 vai.zu. 8 | kalola zrI hIrAbAI (ka) 2022 vai.zu. 8 | amadAbAda | zrI vimalAbAI(ka) 2022 vai.zu. 11 | amadAbAda | zrI hIrAbAI (kha) 2023 mA.zu. 5 vIramagAma zrI lalitAbAI 2023 mA.kR. 3 bhAdaraNa zrI tarUlatAbAI 2023 vai.kR. 5 dhrAMgadhrA zrI hIIbAI (ga) 2024 21. zu.0 3 vaDhavANa zrI maMjulAbAI 2024 vai.zu. 6 | amadAbAda zrI vAsaMtIbAI 2024 vai.zu. 6 amadAbAda zrI dIkSitAbAI 2024 vai.zu. 6 amadAbAda zrI pravINAbAI 2024 vai.zu. 6 amadAbAda zrI sunaMdAbAI 2024 vai.zu. 6 amadAbAda zrI hIrAbAI ye hIrAbAI caMpAbAI kI ziSyA haiM 2025 mR. kR.4 sAbaramatI |zrI savitAbAI (dvi) 12026 mA. zu.3 vaDhavANa | zrI hIrAbAI (ga) | 2026 mA. zu. 3 vaDhavANa zrI iMdirAbAI 2026 mA. zu. 3 vaDhavANa zrI vimalAbAI 2026 mA. zu. 3 | vaDhavANa zrI mRdulAbAI 2026 vai. zu. 13 | mUlI zrI haMsAbAI 2027 mA.zu. 5 | vaDhavANa | zrI iMdubAI 2027 vai.zu. 5 | surendranagara zrI suzIlA bAI 2027 vai. zu.6 | vaDodarA | zrI maraghAbAI 2027 vai.kR. 6 amadAbAda zrI caMcalabAI 2028 vai. zu. 10 amadAbAda |zrI vAsaMtIbAI zrI puSpAbAI zrI rAjazrIbAI zrI pratibhAbAI zrI sUryazrIbAI zrI karUNAbAI anupamAbAI zrI cArumatIbAI zrI arpaNAbAI zrI sadguNAbAI zrI sAdhanAbAI zrI haMsAbAI |2004 kar3I 1991 vaDhavANa 2003 vaDhavANa 2004 vaDhavANa 2001 vaDhavANa 1995 mulI 2006 amadAbAda 2004 sAyalA bRjalAlabhAI bhAvasAra zivalAlabhAI | vIsAzrImAlI jayaMtIlAlabhAI dazAzrImAlI caMdulAlabhAI vIzAzrImAlI | zrI dhIrajabhAI dazAzrImAlI vADIlAlabhAI dazAzrImAlI kAMtibhAI dazAzrImAlI naMdalAlabhAI dazAzrImAlI giradharalAlabhAI | dazAzrImAlI 71.0 72. 2004 pIyaja kacarAbhAI
Page #816
--------------------------------------------------------------------------
________________ vizeSa vivaraNa krama | sAdhvI nAma | janma saMvat sthAna pitA kA nAma | gotra dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna gurUNI 73. zrI preraNAbAI | 1999 rANapura zAMtilAlabhAI | vIsAosavAla 2029 po.kR. 6 vIramagAma zrI dhIrajabAI zrI dIpikAbAI - kalola ramaNalAlabhAI dazAzrImAlI | 2029 mA. zu. 5 | amadAbAda zrI dIkSitAbAI zrI devikAbAI 2006 - ratilAlabhAI dazAzrImAlI | 2029 mA. zu. 5 amadAbAda | zrI sulocanAbAI pravINAbAI 2002 methI caMdulAlabhAI dazAzrImAlI 2029 mA. zu. 13 var3odarA zrI madhubAI | zrI bhAvanAbAI 2008 vIramagAma caMpakalAlabhAI bhAvasAra 2029 mA. zu. 13 | vaDodarA zrI hIrAbAI (ka)zrI rekhAbAI 2002 vaDhavANa | dhIrUbhAI vIsAzrImAlI | 2031 po.kR. 6 zrI karUNAbAI zrI caMdrikAbAI 2004 lakhatara | zAMtibhAI dazAzrImAlI 2031 mA. zu. 5 zrI hIrAbAI (ga)zrI pUrNimAbAI 2008 muMbaI bRjalAlabhAI |vIsAzrImAlI 2031 vai.zu. 11 [ vaDhavANa | zrI vidulAbAI zrI jAgRtibAI | 2007 vIramagAma | bAbUbhAI dazAzrImAlI 2031 vai.zu. 11 vIramagAma | zrI hIrAbAI (ka) - zrI darzitAbAI 2015 amadAbAda | kAMtibhAI dazAzrImAlI 2032 mA.zu.5 | amadAbAda | zrI damayaMtIbAI zrI bhAvanAbAI 2009 prAMtIja ratilAlabhAI | dazAzrImAlI 2032 mA. zu. 13 | prAMtIja | zrI madhubAI zrI kokilAbAI 2006 amadAbAda | ratilAlabhAI | dazAzrImAlI 2032 mA.kR. 10 | amadAbAda | zrI pravINAbAI 754 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #817
--------------------------------------------------------------------------
________________ 755 krama sAdhvI nAma zrI javerabAI zrI dharmadAsa jI mahArAja kI paramparA 53 (ka) chaH koTI liMbar3I ajarAmara sampradAya kI avaziSTa zramaNiyA~ ( saMvat 1983-2059)554 1. zrI samajubAI 3. zrI maNIbAI 4. O zrI rUkSmaNIbAI 2. 5. zrI caMdanabAI v6 6. zrI bhAnumatIbAI 7. O zrI vimalAbAI 8. zrI prANakuMvarabAI 9. zrI sUrajabAI 10. 4 zrI ujjavala kujI 110 zrI caMdrAvatIjI 12. zrI puSpAbAI 13. zrI haMsAbAI 14. zrI damayaMtIbAI 15. zrI kalAbAI 16. zrI prabhAvatIbAI 17. zrI maMjulAbAI 18. zrI muktAbAI 19. zrI saralAbAI janma saMvat sthAna 1964 khAroI 1959 vichiyA 1978 rAmANiyA 1982 bhuja 1767 devacarAr3I 1958 lAkar3iyA 1976 lAkar3iyA 1975 bidaDA 1989 lAkar3iyA 1985 guMdAlA 1982 kocIna 1984 taratara -chIka 1987 ratAr3IyA 1987 muMbaI 1986 ToDA 1992 jesar3A 1979 lAkar3iyA - morabI pitA nAma gotra karamaNa lakhadhIra malUkacaMda vardhamAna lakhamazI ANaMdajI vardhamAna nAthAbhAI bhudaradAsa gAMdhI thobhaNabhAI gaDA khAkhaNabhAI phariyA narazIbhAI phariyA kArAbhAI vaghANa vIrajIbhAI gaDA zivacaMdabhAI saMghavI mANekacaMda dor3hIvAlA raNachor3abhAI khokhANI mulajIbhAI cher3A dhArazIbhAI cher3A nAgazIbhAI cher3A devazI bhAI sA kAcAbhAI cher3A cunIlAla mehatA dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna 1983 jye. zu. 2 khAroI 1986 .. 2 1995 vai.zu. 3 1997 mR. zu. 6 1998 vai.kR.6 1999 phA. kR. 5 1999 phA.zu. 3 2000 vai.zu. 7 2004 mA. zu. 3 2005 mA.zu. 5 2005 mA. kR. 5 2006 cai. zu. 7 2009 bhA.kR. 11 2009 mR.zu. 11 2009 mR. zu. 11 2009 - 2011 mA.zu. 10 2011 phA. zu. 2 2012 phA. kR. 10 mAMDavI rAmANiyA bhuja thAnagar3ha vaDhavANa lAkar3iyA bidar3A lAkaDIyA guMdAlA mAMDavI sAyalA morabI samAghoghA samAghoghA jetapura jesar3A lAkaDIyA sAyalA dIkSAdAta gurUNI gulAbacaMdrajI ma.sA. moTA kuMvarabAI gulAbacaMdrajI ma.sA. zrI nAthIbAI gulAbacaMdrajI ma.sA. zrI lAr3akuMvarabAI gulAbacaMdrajI ma.sA. zrI mANekabAI zrI nAnacaMdrajI ma. zrI gulAbacaMdrajI ma. zrI zAmajI ma. zrI zAmajI svAmI zrI hIrAcaMdajI zrI zAmajI svAmI zrI zAmajI svAmI zrI nAnacaMdrajI zrI nAnacaMdrajI zrI DuMgarasiMhajI zrI DuMgarasiMhajI zrI zAmajI svAmI moTA maNIbAI zrI rUkSmaNIbAI zrI nAnacaMdrajI 553. ajarAmara virAsata (smRtigrantha) pR. 180-207 554. (ka) vahI pR. 292-95 (kha) zrI ujjavalakumArI mahAsatI, vAtsalya nI vahetI dhArA, pR. 56-68 zrI prabhAkuMvarabAI zrI lakSmIbAI zrI devakuMvarabAI moTA zrI sUrajabAI zrI kuMvarabAI zrI vela- maNikyalAI zrI devakuMvarabAI zrI hemakuMvarabAI zrI hemakuMvarabAI zrI ratanabAI zrI ratanabAI zrI velamaNikyabAI zrI dhanagaurIbAI zrI velamANikyabAI zrI prabhAkuMvarabAI vizeSa vivaraNa saM. 2041 lAkar3iyA meM svargavAsa saM. 2045 samAghoghA meM divaMgata sa. 2050 bhuja meM divaMgata, paMDitaratnA zAMta, sarala tIna varSItapa, 2 siddhitapa, 33 upavAsa parama viduSI, zAsana prabhAvikA, sAhityakartrI viduSI - saMketa cinha 0 pativiyoga 0 suhAgina 4 bAlabrahmacAriNI zvasurapakSa sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~
Page #818
--------------------------------------------------------------------------
________________ www.lainelibrary.org 756 krama 20. 21. 22. 23. 24. 222222223 25. 26. 27. 28. 29. 31. 32. 4 33. sAdhvI nAma 34. 35. 36. 37. 38. 39. 40. zrI kaMcanavAI zrI nirmalAbAI zrI tArAbAI 30. zrI mInAbAI zrI caMdanAbAI zrI vijayAbAI zrI lIlAbAI janma saMvat sthAna pitA nAma gotra dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna 1996 guMdAlA kuMvarajIbhAI satrA 2012 vai.zu. 3 guMdAlA popaTabhAI sAvalA 2012 vai. zu. 2 zrI kalAbAI zrI rAjematIbAI zrI haMsAbAI nAnA zrI indumatIbAI 1996 gudAlA 1995 rApara 1995 muMbaI 1993 rApara 1995 rApara 1992 muMbaI 1994 jetapura 1998melamIna (barmA) 1994 berAjA 1942 gudAlA zrI AzAbAI 1999 muMbaI zrI caMpakalatAjI 1996 ratADIyA zrI hemalatAbAI 1996 ratAr3iyA zrI divyaprabhAjI 1989 ratADIyA zrI vasaMtaprabhAjI 1996 bidaDA zrI sarasvatIbAI 1985 koyalI zrI aMjanAbAI - samAghoghA zrI guNavaMtIbAI 1997 lAkaDIyA zrI niraMjanAbAI 1994 vaDAlA - junAgar3ha zrI pramodinIbAI popaTalAla pUja jeThAbhAI sAvalA bAlajIbhAI pUja vAlajIbhAI pUja cunI bhaI dozI hemaMtabhAI dozI prabhudAsabhAI saMghavI jeThAbhAI sAvalA verazIbhAI saMgoI nAnajIbhAI keniyA gAMgajIbhAI mArU kuMvarajI pAsu neNazIbhAI cher3A khImajIbhAI gogarI jIvarAjabhAI mehatA maganalAla saMgoI bhANajIbhAI satrA sUrajabhAI gAlA phurajIbhAI dozI 2013 mA. kR. 3 2014 .zu. 4 2014. zu. 4 2015 mA. zu. 11 2015 vai. zu. 6 2016 vai. zu. 11 2016 vai.zu. 11 2016 vai.zu. 11 gudAlA 2017 mR. kR. 9 2017 mA. kR. 2 2017 mU. kR. 5 2019 phA.zu. 2 rApara tuMbaDI rApara vaDhavANa 2015 vai.zu. 6 2015 vai.zu. 6 2016 mA. zu. 5 2016 mA. zu. 10 guMdAlA 2016 mA.zu. 10 guMdAlA 2016 mA. kR. 10 ratADIyA 2016 mA. kR. 10 ratADIyA jetapura jetapura jetapura tuMbaDI lIMbar3I lIMbaDI lIMbaDI samAghoghA lAkaDiyA bhorArA sAyalA dIkSAdAtA zrI choTAlAlajI zrI choTAlAlajI A. zrI rUpacaMdrajI zrI zAmajI svAmI 8 mAsI, 72 pakSa zrI navalacaMdrajI ma. zrI ujjavalaku. jI 25 varSItapa, polA aTThama se 3 varSItapa tele va bele kA varSItapa mokSahAra tapa zrI pUnamacaMdajI zrI dhanajI svAmI zrI dhanavI svAmI zrI dhanajI svAmI zrI rUpacaMdrajI zrI rUpacaMdrajI zrI rUcapaMdrajI gurUNI zrI prabhAvatIbAI zrI rUpacaMda jI zrI rUpacaMdra jI vizeSa vivaraNa tapasvinI, 2 varSItapa, chamAsInAnA moTA pakhavAr3A zrI ujjavala jI tapasvinI 13 varSItapa zrI sUrajavAI zrI velabAI zrI sUrajabAI zrI prabhAkuMvarabAI zrI prabhAkuMvarabAI zrI prabhAkuMvarabAI zrI sUrajabAI zrI rUkSmaNIbAI viduSI zrI prabhAvatIbAI zrI prabhAvatIbAI zrI ujjavala kujI zrI damayaMtIbAI zrI damayaMtIbAI zrI bhAnumatIbAI zrI rUkSmaNIbAI zrI dhanagaurIbAI saM. 2052 amadAbAda meM svargastha, do mAsakhamaNa zrI nAnacaMdrajI zrI nAnacaMdrajI zrI nAnacaMdrajI A. zrI rUpacaMdrajI zrI zAmajI svAmI A. zrI rUpacaMdrajI zrI rUkSmaNIbAI zrI nAnacaMdrasvAmI zrI damayaMtIbAI saMvat 2058 lIMbar3I meM divaMgata siddhAntajJAtA mAsakhamaNa vardhamAna Arya tapArAdhikA saMvat 2052 bhuja meM divaMgata tapasvinI 9 varSItapa (vividha rIti se) jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #819
--------------------------------------------------------------------------
________________ 757 krama sAdhvI nAma 41. zrI rUkSmaNIbAI zrI zobhanAbAI 42. 43. zrI vinodaprabhAbAI 44. 45. 46. 47. 48. 49. zrI kumudaprabhAjI 50. zrI zIlaprabhAjI 51. zrI nIlamabAI 52. 4 zrI anilAbAI 53. 54. 55. 56. 57. 58. 59. 60. 61. 62. zrI padmAbAI zrI vasaMta zrIjI zrI kalpanAbAI zrI prajJAbAI zrI choTe zedhanabAI zrI sunaMdAbAI zrI UrmilAbAI janma saMvat sthAna pitA nAma gotra DuMgarazIbhAI velANI nAgaradAsa zAha mekaNabhAI bIvA lakhamazIbhAI gAlA meghajIbhAI sAvalA velajIbhAI gogarI DuMgarazIbhAI cheDA pethAbhAI sA zrI bar3e tarUbAI zrI praviNAbAI 1995 2000 bo 1998ToDA (kaccha) 1997 tuMbaDI (kaccha) 2002DoNa (kaccha) 2001 muMbaI 2006 bI 2002 bhujapura(kaccha) 2006nAnI tuMbaDI 2006 tuMbaDI (kaccha) 2003 muMbaI 2005 muMbaI jetapura zrI rAjezvarIbAI 2006 makarA zrI jyotiprabhAjI 2002 rApara zrI arUNAbAI 2009 rApara 1952 surendranagara 2005 lAkar3IyA 2008 jesaDA zrI punitAbAI zrI razminAbAI 2009 sA zrI amaralatAbAI 2009 muMbaI vasanajIbhAI rAbhiyA devazIbhAI sAvalA kAnajIbhAI cheDA bhANajIbhAI borA dAmajIbhAI zAha bAbulAla gAMdhI bAbubhAI gaDA cunIlAlabhAI morabIyA bhAIcaMdabhAI dozI TapubhAI norA somazIbhAI chADavA devazIbhAI zAha bhAyAbhAI gAlA nAnajIbhAI phariyA dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna 2019 vai.zu. 9 2019 vai.zu. 9 2019 vai.kR. 11 2020 mR.kR. 5 2021 mA.zu. 5 2021 mA.zu. 5 2023 mA.zu. 3 2023 vai. kR. 4 2024 vai.zu. 6 2024 vai.zu. 7 2024 vai.zu. 7 2025 mR.zu. 5 2025 mU. kR. 8 2026 mA. kR. 5 2026 mA. kR. 7 vaDhavANa vaDhavANa bo viramagAma bhuja tuMbaDI (kaccha) zrI pUnacaMdrajI zrI rUpacaMdrajI zrI rUpacaMdrajI tuMbaDI (kaccha) ratADIyA (kaccha) tatvajJA navalacaMdajI lAkaDIyA 2025 pI. kR. 7 dhorAjI 2025 vai.zu. 7 2026 mR. zu. 5 2026 . zu. 5 zrI vimalAbAI bau A. zrI rUpacaMdrajI ramANIyA (kaccha) A. zrI rUpacaMdrajI zrI candrAvatIbAI A. zrI rUpacaMdrajI zrI sUrajabAI nAnI tuMbaDI nAnI tuMbaDI A. zrI rUpacaMdrajI zrI ujjavala ku. ratADIyA kaccha A. zrI rUpacaMdrajI zrI ujjavala ku A. zrI rUpacaMdrajI zrI sUrajabAI manapharA rApara rApara dIkSAdAtA zrI pUnamacaMdrajI zrI pUnamacaMdrajI A. zrI rUpacaMdrajI surendranagara lAkaDIyA 2026 phA. zu. 2 suvaI suvaI 2026 phA. zu. 2 2026 phA. zu. 6 khAroI gurUNI zrI ratanabAI zrI ratanabAI zrI caMdrAvatIbAI tIna varSItapa zrI rAjematIbAI zrI ujjavala ku. zrI rUkSmaNI bAI zrI kalAbAI zrI cunIlAlajI zrI puSpAbAI zrI cunIlAlajI bar3e sUrajabAI zrI cunIlAlajI zrI chanagaurIbAI zrI cunIlAlajI zrI ujjavala ku pU. zrI cunIlAlajI A. zrI rUpacaMdrajI A. zrI rUpacaMdrajI A. zrI rUpacaMdrajI A. zrI rUpacaMdrajI zrI hasumatIbAI ujjavala ku bAI vizeSa vivaraNa zrI vimalabAI zrI dhanagaurIbAI zrI sUrajabAI tIna varSItapa do mAsakhamaNa do varSItapa Agama darzanAlaMkAra 16 varSItapa telA, polA telA kA eka va bele ke 3 varSoMtapa saMvat 2054 amadAbAda meM divaMgata 3 varSItapa 2 siddhitapa 4 varSAtapa, 18 varSa ekAsaNA tele se varSItapa mahAsiddhi tapa, siMhAsanAtapa, 35 upavAsa AgamadarzanAlaMkAra varSItapa sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~
Page #820
--------------------------------------------------------------------------
________________ 758 krama | sAdhvI nAma janma saMvat sthAna pitA nAma gotra dIkSA saMvat tithi| dIkSA sthAna | dIkSAdAtA | gurUNI vizeSa vivaraNa zrI tarUlatAbAI 2009 khAroI vIrajIbhAI vorA | 2026 phA. zu. 6 | khAroI .A.zrI rUpacaMdrajI zrI sUrajabAI varSAMtapa zrI gItAkumArI 2005 bhorArA popaTabhAI der3hiyA 2026 vai. zu. 5 ghATakopara | zrI DUMgarasiMhajI zrI damayaMtIbAI | zrI vaMdanAbAI | - jorAvaranagara nagInadAsa maNiyAra | 2026 vai. zu. 5 | ghATakopara zrI DuMgarasiMhajI | zrI damayaMtIbAI zrI prArthanAbAI | - jorAvaranagara |nagInadAsa maNiyAra | 2026 vai. zu. 5 ghATakopara | zrI DuMgarasiMhajI | zrI damayaMtIbAI 67. zrI anaMtaprabhAjI | - bodAda pAnAcaMdabhAI saMghavI | 2026 - lkhtr| | zrI pUnamacaMdrajI zrI rUkSmaNIbAI varSItapa ArAdhanA zrI chAyAbAI | 2000 lIMbar3I lalubhAI khaMdhAra 2026 cai. zu. 9 | rApara svayaMdIkSitA zrI ujjavala ku. zrI jhaMkhanAbAI 2007 rAmANIyA | ThAkarazIbhAI sAvalA | 2027 mA.zu. 5 | kAMdAvAr3I zrI puSkaramunijI |zrI vinodinIbAI | tIna mAsakhamaNa 70. A zrI haMsAbAI | 1993 bhorArA lAlajIbhAI der3hiyA | 2027 mA.zu. 5 bhArArA zrI bhAvacaMdrajI zrI caMdrAvatIbAI / 71. zrI vidyutaprabhAjI 2004 kakaravA | bhacubhAI naMdu |2027 vai.zu. 12 khAroI zrI dhanagaurIbAI |zrI sUrajabAI |AgamadarzanAlaMkAra zrI urvizAjI 2006 mAMDavI lAlajIbhAI bAbariyA | 2027 mA.zu. 11 | amadAbAda A.zrI rUpacaMdrajI | zrI rUkSmaNIbAI | varSAMtapa zrI pIyUSAjI 2005 dezalapara | maganabhAI khaMDola |2027 mA.zu. 11 | amadAbAda A.zrI rUpacaMdrajI |zrI rUkSmaNIbAI / tIna varSAMtapa zrI kaMkubAI - kakaravA vAlajIbhAI - 2028 - khAroI zrI narasiMhajI zrI sUrajabAI |saM. 2045 surendranagara meM divaMgata zrI pratibhAbAI - lIMbar3I rAyacaMdabhAI vorA | 2028 vai.zu. 11 lIMbar3I AMzrI rUpacaMdrajI | zrI caMdrAvatIbAI | cAra mAsakhamaNa, siddhitapa zrI saritAbAI 2008 traMbau bhUrAbhAI satrA 2029 mA.kR.5 zrI narasiMhajI | zrI vimalAbAI do varSItapa zrI nayanAbAI 2009 traMbau hIrajIbhAI zAha | 2029 vai.kR.5 zrI narasiMhajI zrI dhanagaurIbAI zrI mRgAvatIjI - bharUDIyA jIvarAjabhAI DAghA | 2029 vai.kR. 5 | bharUDIyA zrI DuMgarasiMhajI zrI dhanagaurIbAI zrI darzanAbAI 2011 bhacAU kAnajIbhAI satrA | 2030 mA.zu. 3 bhacAU zrI rUpacaMdrajI | zrI sUrajabAI do varSItapa | zrI darzitAjI 2010 rApara zAMtilAlabhAI pUja | 2030 mA.zu. 3 | bhacAU zrI rUpacaMdrajI zrI sUrajabAI varSItapa, tIna mAsakhamaNa 81. zrI harSitAjI 2010 rApara zAMtilAlabhAI pUja | 2030 mA.zu. 3 | bhacAU zrI rUpacaMdrajI | zrI sUrajabAI | 5 varSItapa, 44,38,37, 30 upavAsa, sarvatobhadratapa zrI milanabAI 2012 khAroI nAnajIbhAI phariyA | 2030 phA. kR. 2 | khAroI zrI navalacaMdrajI zrI sUrajabAI 13 varSItapa, (1 polA aTTama kA) | zrI bhadrAbAI | 2012 khAroI rAjAbhAI naMdU | 2030 kakaravA zrI rUpacaMdajI zrI gItAbAI |saM. 2054 suvaI meM divaMgata zrI jyotsnAbAI | 2009 subaI |rAdhavajIbhAI sAvalA | 2030 phA.kR.5 | suvaI zrI DuMgarasiMhajI zrI ujjavala ku. varSItapa, 11 zAstra kaMThastha zrI sAdhanAbAI | - suvaI |vijayapArabhAI sAvalA | 2030 phA.kR. 5 | suvaI zrI DUMgarasiMhajI zrI vimalAbAI zrI kamalaprabhAjI 2010 makarA mepazIbhAI satrA 2030 phA.kR.5 | manapharA zrI navalacaMdrajI zrI sUrajabAI 14 varSAMtapa, 2 mAsakhamaNa,2 siddhitapa tathA vividha tapa | traMbau jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #821
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama sAdhvI nAma janma saMvat sthAna pitA nAma gotra dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | dIkSAdAtA 87. zrI kIrtiprabhAjI | 2011 manapharA haragaNabhAI gaDA | 2030 phA.kR.5 manapharA zrI navalacaMdrajI 88. zrI rakSAbAI | 1999 bhorArA zAmajIbhAI sAvalA | 2030 vai.zu. 13 |bhorArA zrI kokilAbAI | 2010 lAkaDIyA mAlazIbhAI gAlA | 2030 vai.kR. 2 lAkaDIyA zrI phUllAbAI | 2011 khetavADI | jagazIbhAI gaDA 2030 vai.kR. 2 lAkaDIyA zrI dinamaNIbAI | 2010 lAkaDIyA | premajIbhAI gAlA 2031 kA.kR. 10 lAkaDIyA | zrI pArasamaNIbAI | 1953 lAkaDIyA | rAmajIbhAI zAha 2031 kA.kR. 10 lAkaDIyA zrI arcanAbAI | 2010 rAmaNIyA | ThAkarazIbhAI sAvalA | 2031 kA.kR. 10 | rAmANIyA A. rUpacaMdrajI |zrI narasiMhajI zrI narasiMhajI zrI DuMgarasiMhajI zrI DuMgarasiMhajI zrI navalacaMdrajI sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ zrI priyadarzanAbAI | 2010 khAroI bhacubhAI nisara | 2031 mA.kR.5 khAroI zrI navalacaMdrajI 195. 96. | zrI uSAbAI zrI kavitAbAI zrI varSAbAI | 1955 devaliyA | bAlacaMdabhAI zAha | 2031 mA.kR.5 jorAvananagara | 2010raMguna (barmA) | vIrajIbhAI zeThiyA | 2031 vai.zu. 3 pratApara 2009 bhorArA popaTabhAI deDhiyA 1 2032 mA.zu. 11 | bhorArA zrI cunIlAlajI |zrI navalacaMdrajI zrI navalacaMdrajI 197. | gurUNI vizeSa vivaraNa zrI sUrajabAI 13 varSItapa, 1 mAsakhamaNa, anya vividhatapa |zrI caMdrAvatI bAI| - zrI ujjavala ku. | varSItapa, AgamadarzanAlaMkAra |zrI ujjavala ku. | varSItapa, 13 zAstra kaMThastha zrI ujjavala ku. | do mAsakhamaNa zrI ujjavala ku. 2 varSItapa. vidyAbhAskara zrI jhaMkhanAbAI 2 upavAsa va eka cha? kA varSItapa zrI jhaMkhanAbAI 12 upavAsa va eka cha? kA varSAMtapa |zrI sUrajabAI | do varSItapa |zrI hasumatIbAI |zrI sUrajabAI 4 varSItapa, mAsakhamaNa, zreNItapa, siddhitapa | zrI gItAbAI zrI prabhAvatIbAI | vidyAbhAskara, do mAsakhamaNa zrI sUrajabAI | do varSItapa zrI damayaMtIbAI tIna varSAMtapa, mAsakhamaNa zrI sUrajabAI | do varSItapa, mAsakhamaNa zrI sUrajabAI | do varSItapa zrI sUrajabAI zrI damayaMtIbAI | zrI rUkSmaNIbAI | do varSItapa zrI caMdrAvatIbAI | varSAMtapa, jaina siddhAntAcArya | zrI ujjavala ku. | vidyAbhAskara zrI ujjavala ku. 3 varSAMtapa (eka cha8 kA) 2 siddhitapa, mAsakhamaNa zrI vimalAbAI | vidyAbhAskara |zrI ujjavala ku. vidyAbhAskara 98. 99. 100. 101. 102. zrI devAMginIbAI| - bhuja zrI namratAbAI 2009 bhuja |zrI vibhutibAI 2009 dAdara |zrI atulAbAI 2014 tuMbaDI zrI mehulAbAI 2012 bhacAU |zrI jharaNAbAI 2017 bhacAU zrI taralAbAI | 2016 sarA zrI ArAdhanAbAI| - tuMbaDI zrI razmitAbAI - chasarA zrI amitAbAI 2012 traMbau zrI mRdutAbAI 2007 patrI |zrI cetanAbAI 2012 mATuMgA 103. |104. 1105. 1106. 107. prabhulAlabhAI zeTha | 2032 phA.zu. 3 bhuja zrI navalacaMdrajI | kAtilAlabhAI mehatA | 2032 phA.zu. 3 |bhuja zrI navalacaMdrajI lakhamazIbhAI rAmiyA | 2033 ma.zu. 15 borIvalI A.kAtiRSijI |devazIbhAI sAvalA | 2033 mA.zu. 7 tuMbaDI zrI navalacaMdrajI karasanabhAI gAlA | 2033 vai.zu. 4 zrI rUpacaMdrajI | bhAramalabhAI gAlA | 2033 vai.zu. 4 | bhacAU zrI rUpacaMdrajI aMbArAmabhAI paTela | 2034 mR.zu. 1 / zrI bhAvacaMdrajI | zivajIbhAI sAvalA | 2034 mR.zu. 10 |malADa zrI kAtiRSijI zAmajIbhAI gaMgara | 2034 ma.ka.7 amarAvatI zrI rUkSmaNIbAI gAbhAbhAI bauvA | 2034 mA.zu. 13 thANA | zrI kAtiRSijI umarazIbhAI cher3A | 2034 mA.kR. 2 |malAva zrI zAMtilAjI khImajIbhAI morabIyA | 2034 mA.kR. 2 |rava (kaccha) |zrI navalacaMdrajI sarA 108. 110. zrI tamannAbAI zrI vaMditAbAI | 2017 rakha kaccha |khImajIbhAI cher3A | 2034 mA.kR.2 rava (kaccha) |zrI navalacaMdrajI | 2010 rApara maNIlAlabhAI mehatA 2034 phA.zu. 2 |rApara zrI navalacaMdrajI
Page #822
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama sAdhvI nAma janma saMvat sthAna | pitA nAma gotra dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | dIkSAdAtA | gurUNI vizeSa vivaraNa 112. zrI vipulAbAI -rApara goviMdabhAI mehatA | 2034 phA. zu. 2 | rApara zrI navalacaMdrajI zrI ujjavala ku. |113.4 zrI mitAbAI 2013 rApara maNIlAlabhAI mehatA 2034 phA. zu. 2 | rApara zrI navalacaMdrajI |zrI ujjavala ku. | mAsakhamaNa, 10 zAstra kaMThastha, vidyAbhAskara 114. zrI pUrNimAbAI |svarUpacaMdabhAI zeTha | 2034 phA. zu. 2 | rApara zrI navalacaMdrajI zrI ujjavala ku. | vidyAbhAskara 115. zrI preraNAbAI 2015 citror3a amaracaMdabhAI vorA | 2034 phA. zu. 2 | rApara zrI navalacaMdrajI zrI ujjavala ku. | vidyAbhAskara, do mAsakhamaNa 116. zrI kaumudIbAI 2014 rApara neNazIbhAI mahetA | 2034 phA. zu. 2 | raapr| zrI navalacaMdrajI zrI ujjavala ku. 117. zrI jAgRtibAI |2014 aMjAra jeThAlAlabhAI mahetA | 2034 phA. zu. 2 |rApara zrI navalacaMdrajI zrI ujjavala ku. | vidyAbhAskara, 10 zAstra kaMThastha, mAsakhamaNa tapa 118. | zrI akhilAbAI 2006 bhorArA khImajIbhAI deDhiyA | 2034 vai.zu. 3 | bhorArA rUpacaMdrajI zrI sUrajabAI zrI mallikAbAI 2010 malADa premajIbhAI saMgoI 2034 vai.zu. 11 | samAghoghA A.rUpacaMdrajI zrI hemalatAbAI 120. zrI jijJAsAbAI |2010 -bau khImajIbhAI zAha | 2034 vai. kR. 10 | traMbI zrI DUMgarasiMhajI zrI ujjavala ku. | vidyAbhAskara 121. zrI vaizAlIbAI 2013 kurlA murajIbhAI satrA | 2034 vai. kR. 10/ trNbau| zrI DuMgarasiMhajI zrI vimalAbAI varSItapa, vidyAbhAskara zrI smitAbAI 2016 naMdAsara ratanazIbhAI naMdu | 2034 vai. kR. 10 traMbI zrI DuMgarasiMhajI | zrI vimalAbAI | zrI yoginIbAI nagInadAsa maNIyAra | 2034 phA. kR.5/ mundrA svayaMdIkSitA zrI rUkSmaNIbAI |zrI padminIbAI 2017 dezalapara mAvajIbhAI khaMDola | | 2035 mR. zu. 7 | mAdhApara zrI vimalacaMdrajI zrI rUkSmaNIbAI vidyAbhAskara zrI muktibAI 2011 meghAsamaDI |caMdulAlabhAI kapAsI | 2035 ma. zu. 7 | lAThI zrI vimalacaMdrajI ma. zrI gItAbAI |zrI rasIlAbAI 2007 maDIyAda hIMmatabhAI hakANI | 2035 mA. zu. 6 | jorAvaranagara zrI cunilAlajI ma. zrI haMsAbAI | zrI madhusmitAbAI |2012 lAkaDIyA |bhacubhAI gAlA A.zrIrUpacaMdrajI zrI dhanagaurIbAI | do varSAMtapa zrI hIraNaprabhAbAI |2011 naMdAsara DAyAbhAI boriyA | 2035 phA. zu. 2 | naMdAsara zrI bhAskaramunijI zrI dhanagaurIbAI | tIna varSAMtapa |zrI kiraNaprabhAbAI |2017 naMdAsara bhacubhAI gAlA 2035 phA. zu. 2 | naMdAsara zrI bhAskaramunijI zrI dhanagaurIbAI | tIna varSAMtapa |zrI cAMdanIbAI |2012 guMdAlA kuMvarajIbhAI gaDA | 2035 vai. zu. 3 | guMdAlA zrI bhAskaramunijI zrI damayaMtIbAI 131. zrI zItalabAI 2014 muMbaI gAMgajIbhAI gaDA | 2035 vai. zu. 3 | guMdAlA zrI bhAskaramunijI |zrI ujjavala ku.16 varSItapa, mAsakhamaNa, anya tapa zrI dhRtibAI - sAmakhIyArI mAMcAbhAI gaDA 2035 vai. zu. 7 | sAmakhIyArI A.rUpacaMdrajI ma. zrI dhanagaurIbAI |zrI pragatibAI 2015 sAmakhIyArI bhANajIbhAI gaDA 2035 vai. zu. 7 sAmakhIyArI A.rUpacaMdrajI ma. zrI dhanagaurIbAI | do varSItapa 134. zrI azvinAbAI |2005 jorAvaranagara |jayatibhAI gAMdhI 2035 vai. zu.7 |lIMbar3I |zrI vimalacaMdrajI zrI prabhAvatIbAI 14 varSItapa, 37 upavAsa, 3 mAsakhamaNa, siddhitapa, anupUrvI tapa 127 lAkaDIyA jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #823
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ krama sAdhvI nAma janma saMvat sthAna pitA nAma gotra dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna / dIkSAdAtA / gurUNI vizeSa vivaraNa | zrI sadguNAbAI | 2008 jesar3A bhacubhAI satrA 2035 vai.zu. 13 |suvaI zrI bhAvacaMdrajI |zrI dhanagaurIbAI 4 varSItapa, do mAsakhamaNa | zrI caitanyabAI 2012 lAkaDIyA jeThAbhAI gaDA | 2037 mA.zu. 3 lAkar3IyA |zrI bhAvacaMdrajI |zrI sUrajabAI zrI aMjalibAI 2016 kharIcA zAMtibhAI zAha 2037 mA.zu. 13 thAnagar3ha | zrI cunilAlajI zrI haMsAbAI zrI upAsanAbAI 2018 bhacAU puMjAbhAI gAlA 2037 mA.kR. 5 |bhacAU A.zrIrUpacaMdrajI zrI sUrajabAI zrI unnatibAI 2016 makarA | punazIbhAI satrA | 2037 phA.zu. 7 manapharA zrI bhAvacaMdrajI zrI ratanabAI 140. | zrI viratibAI 2017 makarA bhacubhAI gaDA 2037 phA.zu. 7 | manapharA zrI bhAvacaMdrajI | zrI ratanabAI 14 varSItapa, do mAsakhamaNa, do siddhitapa, zreNItapa zrI mIrAbAI | 2012 suvaI | bhurAlAlabhAI gAlA | 2037 vai.zu. 7 |suvaI zrI bhAvacaMdrajI |zrI candrAvatIbAI | vidyAbhAskara 142. zrI puNyazIlAjI |- suvaI | akherAjabhAI satrA | 2037 vai.za.7 |suvaI zrI bhAvacaMdrajI zrI candrAvatIbAI | vidyAbhAskara 1143.A zrI nirUpamAbAI - savaI | akherAjabhAI satrA 2037 vai.zu. 7 | suvaI zrI bhAvacaMdrajI |zrI candrAvatIbAI | AgamadarzanAlaMkAra, 10 zAstra kaMThastha 144. zrI RjutAbAI 1- suvaI | bhANajIbhAI gAlA 2037 vai.zu. 7 | suvaI | zrI bhAvacaMdrajI zrI candrAvatIbAI | do varSItapa, vidyAbhAskara 5. zrI mahimAbAI | 2019 suvaI verazIbhAI gAlA 2037 vai.zu. 7 suvaI | zrI bhAvacaMdrajI zrI maMjulAbAI zrI anizAbAI - jUnAgar3ha choTAlAla modI | 2038 mR. - lIMbaDI |zrI cunIlAlajI zrI puSpAbAI zrI bhaktibAI | 2017 sarA | ratIlAla dozI | 2038 mR.kR. 3 |sarA A.zrI rUpacaMdrajI zrI sUrajabAI 148. zrI uditAbAI 2015 traMbI | bhurAbAI satrA | 2038 mA.kR. 3 . zrI bhAvacaMdrajI zrI vimalAbAI 8 zAstra kaMThastha 149. zrI viditAbAI 2015 thANA vazanajIbhAI gAlA | 2038 mA.kR. 3 | zrI bhAvacaMdrajI zrI vimalAbAI 10 zAstra kaMThastha, vidyAbhAskara 150. zrI praNitAbAI | 2012 thANA bhurAbhAI satrA 2038 mA.kR.3 |traMbau zrI bhAvacaMdrajI zrI vimalAbAI 3 varSItapa, 18 zAstra kaMThastha . zrI sunitAbAI | 2018 muMbaI ratanazI naMdU 2038 mA.kR. 3 |traMbau zrI bhAvacaMdrajI zrI vimalAbAI | zrI ullAsinIbAI- amadAbAda harIbhAI gopANI | 2038 mA.kR. 6 |amadAbAda | zrI narasiMha jI zrI jhaMkhanAbAI | 2 varSItapa | zrI zreyasIbAI |- amadAbAda amRtabhAI dholakIyA | 2038 mA.kR. 6 amadAbAda zrI narasiMha jI zrI jhaMkhanAbAI 12 varSAMtapa zrI maitrIbAI 12014 coTIlA | ramaNIkabhAI zAha | 2038 phA.zu. 3 |coTIlA A. zrI rUpacaMdrajI zrI rAjemati bAI 155. zrI tRptibAI 1 2012 citror3a lakSmIbhAI dozI 2038 phA.zu. 4 | citror3a zrI bhAvacaMdrajI zrI ujjavala ku.] varSItapa 156. zrI smRtibAI |2018 citror3a cunIbhAI dozI 2038 vai.kR. 4 citror3a zrI bhAvacaMdrajI zrI ujjavala ku. | tIna varSAMtapa, 11 zAstra, AgamadarzanAlaMkAra traMbI 14.
Page #824
--------------------------------------------------------------------------
________________ 762 (www.jainelibrary.om krama sAdhvI nAma 157. zrI rAjematIbAI 158. 4 zrI yazomatIbAI 2015 rApara 159. 160. 4 zrI jyotibAI 161. 4 zrI kalyANIvAI 162. zrI rohiNIbAI zrI prekSAbAI 163. 164. zrI pratikSAbAI 165. zrI darzikAbAI janma saMvat sthAna pitA nAma gotra mAghavajI moravIA 2013 rApara zrI vipazyanAbAI 2015 coTIlA ramaNIkabhAI zAha 166. zrI pratijJAbAI 167. zrI pratimAbAI 168. zrI dhvanibAI 169. zrI hitecchAbAI 170. zrI aniSAbAI 1714 zrI bhAratIbAI 1724 zrI parijJAbAI 2012 vaDhavANa 2017 tehagar3ha 2017 tehagar3ha 2015 aMjAra pAnAcaMdabhAI saMghavI sejapAra dozI zaMbhulAla zeTha 2020 lAkaDI vAghajIbhAI mAlA 2014 kalama 2016 prAgapura | 2016 bau 2018 jesar3A |2018 bhacAU 2020 lAkaDI mAghavajI moravIA 2038 vai.kR. 3 2016 rApara 2017 rAmavAva bhogIbhAI vorA dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna 2038 vai.kR. 3 2039 vai. zu. 6 nAnajIbhAI sAvalA 2039 vai. zu. 11 hIrajI motA hIrajI motA zIvajI kAriyA bAbubhAI gaDA karamaNajI kAriyA maNIbhAI mahetA ravibhAI mahetA 2038 vai. kR. 7 2038 vai. kR. 8 2038 bai. kR. 11 2039 kA. kR. 11 2039 cai. zu. 5 2039 vai. kR. 3 2039 cai. kR. 3 2039 bai. kR. 5 2040 po. kR. 5 2040 po. kR. 6 2040 mA. zu. 3 2040 mA. zu. 3 rApara rApara coTIlA borIvalI rava bhuja lAkaDIA lakhatara prAgapura thANA thANA bhacAU lAkaDIA suvaI rApara rApara dIkSAdAtA zrI narasiMhajI zrI narasiMhajI zrI cunilAlajI zrI subhASacandra jI zrI bhAvacadrajI zrI bhAskarajI zrI bhAvacaMdrajI zrI rAmajImuni zrI vimalacaMdrajI zrI narasiMhajI zrI narasiMhajI zrI bhAskaramuni zrI bhAskaramuni zrI bhAvacaMdrajI zrI bhAvacaMdrajI zrI bhAvacaMdrajI guruNI zrI ujjavala ku. zrI ujjavala ku tapasvinI tIna varSItapa do siddhitapa 22 upavAsa va anya tapa zrI caMdanabAI moTA 13 zAstra kaTastha, Agama darzanAlaMkAra zrI rUkSmaNIbAI zrI rUkSmaNIbAI zrI rUkSmaNIbAI zrI sUrajabAI zrI sUrajabAI zrI hemalatAbAI vizeSa vivaraNa do varSItapa, mAsakhamaNa, 10 zAstra kaThasya, AgamadarzanA laMkAra zrI ujjavala ku. zrI ratanabAI zrI sUrajavAI zrI vimalAbAI zrI ujjavala ku. zrI ujjavala ku tIna varSItapa, do mAsakhamaNa, vidyAbhAskara mAsakhamaNa, bele se varSAMtapa upavAsa se varSI tapa, vidyAbhAskara do varSItapa 4 mAsakhamaNa tathA anya tapa zrI ujjavala ku. do varSItapa 10 zAstra kaMThastha, jaina siddhAntAcArya tIna varSItapa 41 33 do, 31 do, 21 do, zreNItapa siddhitapa laghu sarvatobhadratapa vidyAbhAskara AgamadarzanAlaMkAra AgamadarzanAlaMkAra, 10 zAstra kaMThastha jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #825
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ coTIlA krama sAdhvI nAma janma saMvat sthAna pitA nAma gotra dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | dIkSAdAtA | gurUNI vizeSa vivaraNa 173. zrI cAMdanIbAI 12019 rApara | maNIbhAI mahetA | 2040 mA. zu. 3 rApara zrI bhAvacaMdrajI |zrI ujjavala ku. | AgamadarzanAlaMkAra, 16 zAstra kaMThastha 174. zrI rozanIbAI | 2022 rApara | maNIbhAI mahetA | 2040 mA. zu. 3 rApara zrI bhAvacaMdrajI zrI ujjavala ku. 127 zAstra kaMThastha 175. zrI suvratAbAI 2024 rApara maNIbhAI mahetA | 2040 mA. zu. 3 rApara zrI bhAvacaMdrajI zrI ujjavala ku. | 25 zAstra kaMThastha 176. zrI rUcitAbAI | 2017 malADa | umarazIbhAI cheDA 2040 mA. rApara zrI vimalacaMdrajI | zrI ujjavala ku. | 10 zAstra kaMThastha, vidyAbhAskara zrI nayanAbAI | 2014 coTIlA | amRtabhAI khaMdhAra 12040 mA. zu.7 | coTIlA zrI cunilAlajI zrI haMsAbAI | do varSAMtapa |zrI AratIbAI | 2010sAmakhIyArI | mAMcAbhAI gaDA 2040 mA. zu. 10 sAmakhIyArI | zrI bhAvacaMdrajI zrI maMjulAbAI varSAMtapa, mAsakhamaNa zrI nivRttibAI 2020sAmakhIyArI | cApazIbhAI chADavA | 2040 mA. zu. 10 sAmakhIyArI zrI bhAvacaMdrajI zrI maMjulAbAI |zrI siddhibAI |- lAkaDIyA |bhacubhAI gAlA 2040 mA. kR. 6 lAkaDIyA zrI bhAvacaMdrajI zrI maMjulAbAI zrI tattvajJAbAI | 2018 lAkaDIyA |bhacubhAI cheDA 2040 mA. kR. 6 lAkaDIyA zrI bhAvacaMdrajI zrI maMjulAbAI zrI komalabAI |- sAyalA mugaTalAlabhAI zAha | 2040 phA.zu. 2 / zrI cunilAlajI damayaMtIbAI zrI dharmecchAbAI |- bhacAU |gopAlabhAI naMdU 2040 vai. zu. bhacAU zrI vimalacaMdrajI zrI sUrajabAI varSAMtapa, do mAsakhamaNa zrI dezanAbAI 2020 bhacAU jakhubhAI satrA 2040 vai. zu. bhacAU zrI vimalacaMdrajI zrI sUrajabAI varSItapa, do mAsakhamaNa zrI racanAbAI 12019 manapharA | mAlazIbhAI satrA | 2040 vai. zu.7 | manapharA zrI bhAvacaMdrajI | zrI maMjulAbAI | 4 varSItapa, mAsakhamaNa, 21 upavAsa do varSItapa, siddhitapa zrI khevanAbAI - manapharA mAlazIbhAI satrA | 2040 vai. zu. 7 | manapharA |zrI bhAvacaMdrajI | tIna varSAMtapa, siddhitapa, zreNItapa 187. zrI hitajJAbAI | 2023 naMdAsara |bhurAbhAI borIyA 2042 mR. zu. 3 naMdAsara | zrI bhAvacaMdrajI zrI sUrajabAI zrI arpaNAbAI | 2019 zivalakhA hothIbhAI gaDA 2041 ma. kR. 1 | lAkaDIyA zrI bhAvacaMdrajI zrI sUrajabAI 189. zrI karUNAbAI |- lAkaDIyA rAmajIbhAI gaDA 2041 ma. kR. 1 lAkaDIyA zrI bhAvacaMdrajI zrI sUrajabAI 190. zrI zvetAbAI | 2018 traMbau murajIbhAI satrA 2041 mA. zu. 11 thANA | zrI narasiMhajI | zrI vimalAbAI varSItapa zrI jayazrIbAI | 2018 jasadaNa | bhudarabhAI saMghavI 2041 mA. zu. 13 | ANaMdapura | zrI cunilAlajI zrI caMdanabAI 192. zrI vizuddhibAI | 2022 AghoI jIvarAjabhAI gaDA | 2041 vai.zu. 3 | AghoI | pU. zrI bhAvacaMdrajI | zrI maNIbAI 193. zrI phAlgunIbAI | 2022 pATaDI amRtabhAI ANaMdIA | 2041 vai. kR. 2 | suvaI pU. zrI bhAvacaMdrajI zrI rUkSmaNIbAI pAMca mAsakhamaNa 194. zrI tAriNIbAI | 2015 rApara | maganabhAI morabIyA | 2041 jye. zu. 3 gAMdhIdhAma pU. zrI bhAvacaMdrajI | zrI rUkSmaNIbAI | vidyAbhAskara 195. zrI abhilASIbAI |- dholakA khImacaMdabhAIzAha | 2041 phA. zu. 3 amadAbAda | zrI narasiMhajI zrI jhaMkhanAbAI 188. 191.
Page #826
--------------------------------------------------------------------------
________________ 197. 200. 764 krama sAdhvI nAma / | janma saMvat sthAna pitA nAma gotra dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | dIkSAdAtA gurUNI / vizeSa vivaraNa 196. | zrI matijJAbAI | 2019 naMdAsara | bhacubhAI gAlA 1 2042 - thANA zrI kAtiRSijI | zrI maMjulAbAI | do varSItapa zrI kRpAbAI | 2018 kalyANa | gAbhubhAI bauvA / 2042 vai. zu. 4 |traMbau zrI bhAvacaMdrajI zrI caMdrAvatIbAI | 11 zAstra kaMThastha 198. zrI kSamAbAI | 2021 manapharA | arajaNabhAI gaDA 2042 vai. zu. 13 | manapharA / zrI bhAvacaMdrajI |zrI maNIbAI | 199. zrI parAginIbAI | 2022 thANA ratanazIbhAI bauvA 2043 ma. zu. 11 | thANA zrI kAtiRSijI | zrI ujjavala ku. | varSItapa | zrI pratItibAI 1 2022 sAmakhIyArI | gokalabhAI gaDA 2043 po. kR. 6 borIvalI |zrI kAtiRSijI zrI maMjulAbAI / | varSItapa, 41, 36, 30|| upavAsa, siddhitapa 201. zrI sohinIbAI | 2022 mAdhApara | zAMtibhAI khaMDola 2043 mA. zu. 3 | mAdhApara zrI bhAvacaMdrajI zrI rUkSmaNIbAI | | varSItapa, siddhitapa 202. zrI naMdinIbAI 2023 bhAvanagara | nAnAbhAI boriyA 2043 mA. zu. 3mAdhApara zrI bhAvacaMdrajI | zrI rUkSmaNIbAI vidyAbhAskara 203. zrI avanIbAI | 2018 mAlIyA | amRtabhAI mahetA 2043 mA. zu. 3 | mAdhApara zrI bhAvacaMdrajI zrI rUkSmaNIbAI mAsakhamaNa, siddhitapa 204. zrI bhAvinIbAI | 2024 rAmapara nAnAbhAI dozI 2043 mA. zu. 3 mAdhApara | zrI bhAvacaMdrajI zrI rUkSmaNIbAI 205. | zrI nirjarAbAI | 2018 sAmakhIyArI | gokalabhAI cheDA | 2043 mA. zu. 9 | sAmakhIyArI zrI rAmacaMdrajI zrI sUrajabAI | 2 polA aTTama, 1 bele se, 4 upavAsa se varSAMtapa cAra mAsakhamaNa, 36 do, 21 upavAsa va anya tapa 206. zrI niSThAbAI 2014 muMbaI | gazAmajIbhAI satarA | 2043 mA. kR. 3 | guMdAlA zrI damayaMtIbAI do varSAMtapa 207. |zrI zraddhAbAI 1- nasItapara nAnacaMdabhAI mahetA 2043 mA. kR. 3 | guMdAlA zrI bhAvacaMdrajI zrI damayaMtIbAI 208. |zrI svastIbAI | 2020 cuDA dalIcaMdabhAI vorA 2043 mA. kR. 6 cur3A zrI kamalezamunijI | zrI jhaMkhanAbAI 209. zrI jinAjJAbAI |- mathaDA | bhAIcaMdabhAI gAMdhI | 2043 vai. zu. 5 | samAghoghA |pU. zrI bhAvacaMdrajI | zrI ujjavala ku.| tIna varSAMtapa, do siddhitapa, va anya tapa 210. zrI brAhmIbAI | 2017 guMdAlA | hIrajIbhAI satrA | 2043 vai.zu. 13 | guMdAlA | pU. zrI bhAvacaMdrajI | zrI prabhAvatIbAI vidyAbhAskara 211. | zrI mokSAbAI | 2025 lAkaDIyA lakhadhIrabhAI gAlA | 2043 jye. zu. 2 | lAkaDIyA | pU. zrI bhAvacaMdrajI | zrI sUrajabAI 212. | zrI svAtIbAI |- sAmakhIyArI | DuMgarazIbhAI gaDA 2044 mR. zu. 13 | pU. zrI bhAvacaMdrajI | zrI maMjulAbAI saMvat 2049 prAgapura meM divaMgata 213. zrI hitasvinIbAI| 2020 lAkaDIyA premajIbhAI gAlA | 2044 mA. zu. 5 lAkaDIyA zrI bhAvacaMdrajI | zrI ujjavala ku.| AgamadarzanAlaMkAra | tejasvinIbAI | 2019 khetavAr3I | jagazIbhAI gar3A | 2044 mA. zu.5 lAkaDIyA pR. zrI bhAvacaMdrajI | zrI ujjavala ku. mAsakhamaNa 215. zrI komalabAI | 2022 dAdara ramaNIkabhAI khaMDola 2044 phA.zu. 3 | bhuja / pU. zrI bhAvacaMdrajI zrI maMjulAbAI varSAMtapa 216. | zrI viratAbAI | 2026 vAMkAnera | pravINacaMdra vazA | 2044 phA. kR. 3 |vAMkAnera pU. zrI cunIlAlajI | zrI sUrajabAI | varSItapa, mAsakhamaNa 217. zrI arpitAbAI | 2026 vAMkAnera | pravINacaMdra vazA 2044 phA. kR.3 |vAMkAnera pU. zrI cunIlAlajI | zrI sUrajabAI varSAMtapa, mAsakhamaNa 214. jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #827
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 223. 225. 765 2045 mA. krama | sAdhvI nAma janma saMvat sthAna pitA nAma gotra | dIkSA saMvat tithi| dIkSA sthAna / dIkSAdAtA gurUNI vizeSa vivaraNa | zrI malayAbAI 2016 bhorArA popaTabhAI saMgoI | 2044 vai.zu. 3 | guMdAlA pU.zrI bhAvacaMdrajI | zrI caMdrAvatIbAI 219. |zrI tejasabAI 2021 guMdAlA popaTabhAI saMgoI 2044 vai.zu. 3 guMdAlA | pU.zrI bhAvacaMdrajI zrI sUrajabAI tIna varSAMtapa, mAsakhamaNa, | siddhitapa zrI ojasabAI | - suvaI pAMcAbhAI sAvalA | 2045 mR. zu. 13 | suvaI / pU.zrI bhAvacaMdrajI | zrI maMjulAbAI do varSItapa, mAsakhamaNa, anya tapa 221. | zrI zubhecchAbAI | 2020 suvaI lakhadhIrabhAI sAvalA | 2045 ma. zu. 13 suvaI pU.zrI bhAvacaMdrajI | zrI maMjulAbAI 222. zrI toralabAI | 2024 borIvalI | kizorabhAI zAha 2045 po. kR.50 surendranagara | pU. zrI rAmacaMdrajI | zrI sUrajabAI |zrI kalpalatAbAI| 2021 vaNoI / haraghora bauvA 2045 po. kR. 50 vaNoI | pU. zrI bhAvacaMdrajI | zrI maMjulAbAI | saMvat 2058 muMbaI meM divaMgata 224. zrI viyuktibAI | 2013 vaNoI bhAramalabhAI zAha | 2045 po. kR. 5 pU. zrI bhAvacaMdrajI zrI maMjulAbAI zrI viraktibAI 2019 rApara | zAMtibhAI pUja 2045 mA. zu. 50 rApara zrI bhAvacaMdrajI zrI ujjavala ku. 226. zrI vijJAtibAI 2020 rApara hemacaMdabhAI pUja 2045 mA. zu. 5 rApara zrI bhAvacaMdrajI | zrI ujjavala ku. do varSAMtapa zrI vikrAMtibAI | 2021 aMjAra | jeThAbhAI mahetA 2045 mA. zu. 5 | rApara pU. zrI bhAvacaMdrajI |zrI ujjavala ku.] - zrI vijJaptibAI | - rAmavAva | ravibhAI pUja rApara pU. zrI bhAvacaMdrajI | zrI ujjavala ku.| tIna varSAMtapa, zreNItapa, siddhitapa, laghusarvatobhadra tapa 229. zrI vizrutibAI | 2024 movANA | kAMtibhAI mahetA | 2045 mA. zu. 5 rApara pU. zrI bhAvacaMdrajI | zrI ujjavala ku.| do varSItapa, siddhitapa | zrI vizvAsinIbAI| 2025 suvaI | khImajIbhAI 2045 mA. zu. 5 rApara | pU. zrI bhAvacaMdrajI | zrI ujjavala ku.] 231. zrI vibhAtibAI | 2023 belA | nAgajIbhAI gAMdhI 2045 mA. zu. 5 rApara pU. zrI bhAvacaMdrajI | zrI rUkSmaNIbAI | varSItapa | zrI vibhUSitAbAI| - rApara | ravibhAI pUja | 2045 mA. zu. 50 rApara pU. zrI bhAvacaMdrajI | zrI ujjavala ku.] tIna varSItapa va anya tapa 233. |zrI khyAtibAI | 2021 vIMchIyA | zAMtibhAI jhobAlIyA | 2045 vai. zu. 10 vichiyA pU. zrI bhAskarajI | zrI ujjavala ku. 234. | zrI vasudhAbAI | - thANA avacarabhAI zAha | 2046 vai. zu. thANA pU. zrI bhAvapacaMdrajI zrI maMjulAbAI 235. zrI kamalinIbAI| 2025 rAmaNIyA | lAlajIbhAI nAgaDA | 2046 vai. zu. 7 pAlaghara zrI zrI narasiMhajI | zrI damayaMtIbAI |zrI kAMtibAI | 2018 suvaI raNazIbhAI satrA | 2046 mA. kR. 5 suvaI A. kAtiRSijI |zrI rUkSmaNIbAI 237. zrI kuzalatAbAI | 2024 viMchIyA | kastUrabhAI gosalIyA | 2046 mA. kR. 6 vichiyA | pU. prakAzacaMdrajI | zrI ujjavala ku.| do varSItapa 238. zrI ekatAbAI |- ghATakopara vasanajI gAlA 2046 vai. zu. 13 thANA | pU. bhAvacaMdrajI zrI vimalAbAIjI | zrI saMskRtibAI | - vAMkAnera | - vAMkAnera zAMtibhAI gArar3I | 2046 mR. ka, 5 | samAghoghA pU. prakAzacaMdrajI zrI damayaMtIbAI 240. | zrI jayaNAbAI | - kalamAda zAMtibhAI zAha 2047 mA. zu. 11 surendranagara | zrI rAmacaMdrajI zrI sUrajabAI cAra varSItapa va anyatapa 230. 232. 236. 239.
Page #828
--------------------------------------------------------------------------
________________ 766 krama sAdhvI nAma | 241. zrI prakRtibAI 242. zrI bhavyatAbAI 243. zrI zreSThAtAbAI 244. zrI suparNAbAI 245. zrI suvarNAbAI janma saMvat sthAna 2028 morabI thANA bhorArA 2027 lAkaDIyA bharUDIyA 246. zrI saumyatAbAI 247. zrI khumArIbAI 248. zrI nipuNAbAI 249. zrI prAptibAI 250. zrI pUrNatAbAI 251. zrI guptibAI 252. zrI dharAbAI 253. zrI labdhibAI 254. zrI khuzbUbAI 255. zrI kRSNAbAI 256. zrI prazastivAI 257. zrI nizrAbAI 258. zrI zrutibAI 259. zrI jinazrIbAI 260. zrI AjJAbAI 261. zrI pAtratAbAI 262. zrI cAhanAbAI 263. zrI maryAdAbAI 264. zrI priyadarzanAbAI 2024 mAdhApara 2030 saDalA 2026 ghATakopara 2028 dAdara 2014 kamalApura - lAkaDIyA 2023 jetapura makarA muMbaI 2028 makarA 2025 vaDhavANa 2028 bI 2027 suvaI 2024 lAkaDIyA phatehagar3ha 2025 lAkaDIyA 2027 lAkaDIyA lAkaDIyA - lAkaDIyA pitA nAma gotra dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna dIkSAdAtA morabI zrI bhAskarajI bharUDIyA zrI bhAskarajI jAdavajI mahetA 2047 phA. zu. 3 zAyacaMdabhAI chADavA2047 vai zu. 10 dAmajIbhAI gogarI 2047 pai. zu. 13 bhabhAI cher3A bhorArA pU. zrI rAmacaMdrajI 2049 mR.zu. 10 goregAma (muM.) pU. bhAvacaMdrajI goregAma (muM) pU. bhAvacaMdrajI devazIbhAI sA dhIrajabhAI zAha ratanazIbhAI cher3A bhacubhAI gAlA bhudarabAI saMghavI rAmajIbhAI gaDA jayatibhAI pAnasukhyA mAlazIbhAI satrA mAlazIbhAI sA guNazobhAI gAlA caMpakabhAI lolIpapaNA hemarAja bhAI borIyA jeThAbhAI gurIyA vaNIvIrabhAI gaDA ramaNIkabhAI khaMDola thAvarabhAI gaDA jIvarAjabhAI purIyA janubhAI gAlA vIramabhAI gaDA mAvajIbhAI khaMDola 2049 mR.zu. 10 2049 mR. kR. 3 2049 mA. zu. 6 2049 mA. zu. 10 2049 mA. kR. 5 2049 - 2049 phA. zu 2049 phA. zu. 2 2049 phA. zu. 2 2050 kA. kR. 10 2050 po. zu. 14 2050 mA.zu. 8 2050 mA. zu. 13 2050 mA. kR. 8 2050 phA. zu. 2 2050 vai. zu. 6 2050 vai. zu. 6 2050 vai. zu. 6 2050 vai.zu. 6 2050 bai. zu. 6 vAMkAnera rava thANA AnaMdapura lAkaDIyA jetapura ghATakopara (muM) ghATakopara (muM) pAle (muM.) var3havANa yau suvaI lAkaDIyA bhuja lAkaDIyA lAkaDIyA lAkaDIyA lAkaDIyA mAdhApara pU. rAmacaMdrajI zrI prakAzacaMdrajI pU. bhAvacaMdrajI zrI niraMjanamuni zrI rAmacaMdrajI pU. bhAskarajI pU. bhAvacaMdrajI pU. bhAvacaMdrajI pU. bhAvacaMdrajI zrI narasiMhajI pU. bhAvacaMdrajI pU. bhAvacaMdrajI pU. bhAskarajI pU. bhAvacaMdrajI pU. rAmacaMdrajI pU. rAmacaMdrajI pU. rAmacaMdrajI pU. rAmacaMdrajI pU. vimalacaMdrajI gurUNI zrI caMdrAvatIbAI tIva varSAtapa zrI maMjulAbAI zrI caMdrAvatIbAI zrI maMjulAbAI zrI maMjulAbAI zrI sUrajabAI zrI ujjavalabAI zrI maMjulAbAI zrI caMdanabAI zrI sUrajabAI zrI gItAbAI zrI maNIbAI zrI maNIbAI zrI maNIbAI zrI mIrAMbAI zrI prabhAvatIbAI zrI gItAbAI zrI sUrajabAI zrI maMjulAbAI zrI sUrajabAI zrI sUrajabAI zrI sUrajabAI zrI sUrajabAI zrI rukSmaNIbAI vizeSa vivaraNa do varSItapa 51, 30. 21. upavAsa ataufach, 41-1, 33-2, 32-1, 31-2 bAra tathA anya do varSItapa varSItapa varSItapa siddhitapa mAsakhamaNa, varSAtapa varSItapa varSItapa varSItapa mAsakhamaNa do varSItapa do varSota tIna varSItapa varSItapa varSItapa jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #829
--------------------------------------------------------------------------
________________ (www.jainelibrary.om. 767 krama sAdhvI nAma 265. zrI priyaMkAbAI 266. zrI surUcivAI 267. zrI niyatibAI 268. zrI suhAnIbAI 269. zrI priyAMsIbAI 270. zrI pratiSThAbAI 271. zrI kumakumabAI 272. zrI saMjIvanIbAI janma saMvat sthAna 2028 hAthabaMdhA 2026 rAmavAva - rANapura 2026 rApara 2028 rApara 20244 2027 thANA 2023 dAdara 2028 suvaI 2029 suvaI lAkaDIyA 273. zrI bhadratAbAI 274. zrI dhIratAbAI 275. zrI samIkSAbAI 276. zrI vaibhava bAI 277. zrI karNikabAI 278 zrI pavitrAbAI 279. zrI diptIbAI 280. zrI bodhinIbAI 2027 rApara 281. 2024 vaDAlA zrI zAlinIbAI 2029 rApara 282. zrI hitArthibAI 283. zrI yazasvinIbAI 284. zrI stutibAI 285. zrI jaiminIbAI 286. zrI bhAvitAbAI 287. zrI sUryamukhIbAI 288. zrI jazakumArIbAI 289. zrI haMsa zrIbAI 290. zrI khuzAlIbAI 2030 lAkaDIyA 2033 surendranagara 2030 jogezvarIjI *jesar3hA 2022 viMchIyA 2034 cIMcabaMdara ) 2031 DubalI (kana 2017 amadAbAda 291. zrI nirmohinIbAI 2029 lAkaDIyA 2018 2030 jholavAr3A 2027 suvaI 20324 pitA nAma gotra durlabhabhAI dovAlA kAMtibhAI mahetA navinabhAI zAha maNIbhAI mahetA maNIbhAI mahetA pAMcAbhAI gAlA vIrajIbhAI bauvA hIrajIbhAI sA lakhadhIrabhAI sAvalA lakhadhIrabhAI sAvalA chaganabhAI yA kAMtibhAI gAMdhI amRtabhAI mahetA surajIbhAI sAvalA hemarAja bhAI borIyA vanecaMdabhAI dozI vanecaMdabhAI dozI verazIbhAI maroDa karamaNabhAI turIyA manaharabhAI amadAvAdI vAlajIbhAI kArIyA kAMtibhAI saiyA kezavajIbhAI gaDA kezavajIbhAI gaDA pArasamalajI bhaNasAlI cImanabhAIzAha premajIbhAI gAlA dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna 2050 mA.zu. 2 lIMbaDI 2051 mA. zu. 2 rApara 2051 mA. zu. 13 surendranagara 2051 mA. zu. 13 surendranagara 2051 mA. zu. 13 surendranagara 2051 mA. kR. 5 thANA 2051 mA. kR. 5 2051 vai. zu. 7 2052 mR.zu. 3 2052 . zu. 3 2052 jye. zu. 2 2052 jye. kU. 6 20533 20533 2053 mA. zu. 3. 2053 mA. zu. 13 2053 mA. zu. 13 2053 mA. zu. 13 2054 cai.zu. 13 2054 vai. 7 2054 yU. za. 9 2054 po. kR. 12 2054 po. kR. 15 2054 mA. zu. 10 2054 . zu. 7 2055 mR.zu. 10 2055 mA. kR. 2 thANA dAdara suvaI suvaI surendranagara lIMbar3I muluNDa subaI bau rApara rApara navasArI malADa surendranagara jogezvarI thaNA pArlA (muM.) AghoI borIvalI dAdara (muM.) vIkSAvAtA pU. vimalacaMdrajI pU. prakAzacaMdrajI zrI dharmezacaMdrajI zrI narasiMhajI zrI narasiMhajI pU. niraMjanamuni pU. niraMjanamuni pU. niraMjanamuni pU. bhAskaramuni pU. bhAskaramuni pU. narasiMhajI pU. narasiMhajI pU. niraMjanamuni pU. bhAskaramuni pU. bhAskaramuni pU. bhAskaramuni pU. bhAskaramuni pU. prakAzacaMdrajI prakAzacaMdrajI pU. bhAskaramuni pU. vimalacaMdrajI pU. vimalacaMdrajI pU. vimalacaMdrajI pU. bhAskaramuni phU vimalacaMdrajI pU. niraMjanamuni phU prakAzacaMdrajI guruNI zrI puSpAbAI zrI ujjavala ku. zrI maMjulAbAI zrI ujjavala ku. zrI ujjavala ku. zrI ujjavala ku. zrI ujjavala ku. varSItapa, mAsakhamaNa zrI ujjavala ku. zrI maMjulAbAI zrI maMjulAbAI zrI sUrajabAI vizeSa vivaraNa tele tele varSItapa tIna varSItapa varSItapa siddhitapa zrI hemalatAbAI zrI ujjavala ku. varSItapa zrI vimalAbAI zrI prabhAvatIbAI varSItapa zrI rUkSmaNIbAI zrI rUkSmaNIbAI zrI sUrajabAI zrI vimalAbAI zrI maNIbAI zrI maMjulAbAI zrI ujjavala ku. zrI maNIbAI zrI maMjulAbAI zrI zaMkhanAbAI tIna varSItapa varSItapa varSItapa varSItapa varSAtapa zrI ujjavala ku. do varSItapa zrI sUrajabAI sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~
Page #830
--------------------------------------------------------------------------
________________ 293. 297. 768 krama | sAdhvI nAma |janma saMvat sthAna | pitA nAma gotra |dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna | dIkSAdAtA | gurUNI vizeSa vivaraNa 292. zrI dhanyatAbAI |- bhacAU gopAlabhAI naMdu | 2055 mA. kR. 11 | vAzI (muM.) | pU. rAmacaMdrajI | zrI sUrajabAI zrI prabhUtAbAI |- lAkaDIA |velajIbhAI gAlA | 2055 mA. kR. 11|vAzI (muM.) | pU. rAmacaMdrajI | zrI sUrajabAI 294. zrI dRSTibAI 12032jogezavarI | popaTabhAI saiyA | 2055 phA. zu. 5 | jogezvarI(muM.) | pU. prakAzacaMdrajI zrI ujjavala ku. do varSItapa 295. zrI dhAraNAbAI |2027 gaDhaDA ujamazIbhAI rUperA | 2055 phA. kR. 5 |loMbar3I pU. narasiMhajI | zrI damayaMtIbAI do varSItapa 296. zrI samitibAI | 2027 vAMkAnera | pratApabhAI mahetA | 2055 phA. kR. 5/lIbar3I pU. niraMjanamuni | zrI damayaMtIbAI do varSItapa kRtajJAbAI 12028 bhacAU nAnajIbhAI kArIyA | 2055 vai. kR. 8 |bhacAU pU. bhAskaramuni zrI maNIbAI 298. |zrI samRddhibAI | 2037 sAmakhIyArI | kherAjabhAI chADavA | 2056 kA. kR. 13| borIvalI(muM.) | pU. raamcNdrjii| |zrI sUrajabAI varSItapa 299. zrI prasiddhibAI 12033 lAkaDIyA | vaNIvIrabhAI gaDA 2056 kA. kR. 13| borIvalI(muM.) | pU. rAmacaMdrajI zrI sUrajabAI varSAMtapa 300. zrI titikSAbAI | 2030 coTIlA |vinubhAI vorA 2056 po. kR. 6 amadAbAda(AMpra) pU. prakAzacaMdrajI |zrI sarajabAI 301. zrI namanabAI 12031 jharIyA prItamalAla mahetA 2056 mA. zu. 10| haidarAbAda | pU. vimalacaMdrajI | zrI maMjulAbAI 302. zrI prabhaMjanAbAI | 2032 thANA rasikabhAI cheDA 2056 mA. kR. 5 rakha pU. rAmacaMdrajI |zrI vimalAbAI 303. |zrI virAMganAbAI | 2035 suvaI caMdubhAI cheDA / 2056 mA. kR. 5 rakha pU. rAmacaMdrajI zrI vimalAbAI 304. |zrI prakAkSAbAI | 2030 vaDhavANa | hasamukhabhAIzAha | 2056 jye.zu. 2 vaDodarA pU. rAmacaMdrajI | zrI sUrajabAI | varSAMtapa | zrI nirAgiNIbAI 2021 pATaDI mulajIbhAI rUperA | 2056 jye. zu. 101 guMdAlA pU. bhAskaramuni |zrI rUkSmaNIbAI 306. (nAnA)dhAraNAbAI 1 2030 borIvalI |vADIlAlabhAI vorA | 2057 mA. zu.7 |borIbalI(muM.) | pU. rAjendramuni zrI ujjavala ku.| varSAMtapa |307. zrI vijetAbAI | 2033 bhAvanagara | prANalAlabhAI zeTha | 2057 ma. zu. 15 | sAyalA pU. niraMjanamuni | zrI damayaMtIbAI | varSItapa 2, mAsakhamaNa 3 308. zrI uginIbAI 12029 suvaI narazIbhAI chADavA zrI ujjavala ku.| varSItapa 2, siddhitapa 2, 32 upavAsa, mAsakhamaNa 309. zrI niHsaMginIbAI | 2029lAkaDIyA | popaTabhAI gaDA | 2057 mA. zu0 5 | dAdara (muM.) pU. rAjendramuni zrI ujjavala ku. 3 varSItapa, 2 mAsakhamaNa, | siddhitapa, 21 upavAsa 310. zrI zreyAsibAI |2028 thANA pAMcAlAlabhAI gAlA 2057 phA. zu. 2 thANA (muM.) |pU. rAjendramuni zrI ujjavala ku. do varSItapa |311. |zrIAtmajJAbAI | 2029 pADIyAda nagInabhAI dozI 2057 vai. zu. 6 | kalyANa pU. vimalacaMdrajI zrI maMjulAbAI 312.0 zrI siddhazIlAbAI- bhacAU kuMbhAbhAI gAlA 2058 mA. zu. 5 | aMdherI (muM.) zrI sUryavijayabAI pati zrI paMthaka muni va putrI muktizIlAjI saha dIkSita huii| 313. zrI muktizIlAbAI | 20451 bhacAU devajIbhAI gAlA | 2058 mA. zu. 5 |aMdherI (muM.) pU. rAmacaMdrajI zrI sUryavijayabAI| - 314. zrI dharatIbAI - naMdUrabAra motIlAlabhAI bhaTevarA 2058 mA. zu. 11 | amadAbAda | pU. niraMjanamuni zrI damayaMtIbAI 305. nAbAI - . jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #831
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama | sAdhvI nAma janma saMvat sthAna | pitA nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna / dIkSAdAtA 315. zrI UrjAbAI 2033 muMbaI | khImajIbhAI kuriyA | | 2058 mA. kR.5 borIvalI(muM.)| pU. rAmacaMdrajI 316. zrI jainitAbAI | 2036 muMbaI haMsarAjabhAI kAriyA | 2059 mA. kR.5 thANA (muM.) pU. narasiMhajI 317. zrI anubhUtibAI | 2038 kheMgArapara zAmajIbhAI DAdhA | 2059 mA. kR.5 thANA (muM.) pU. narasiMhajI 318. zrI kIrtanAbAI | 2034 muMbaI / popaTabhAI khImasIyA 2059 mA. kR.5 thANA (muM.) pU. narasiMhajI | zrI paramezvarIbAI 2032 muMbaI | zIvajIbhAI cheDA | 2059 mA. kR.5 thANA (muM.) pU. narasiMhajI |zrI svAnubhUtibAI, 2035 gogAdara | zIvajIbhAI cheDA 2059 mA. kR.5 thANA (muM.) pU. narasiMhajI | zrI yogezvarIbAI| 2033 zIvalakhA |khetazIbhAI gaDA 2059 mA. kR.5 thANA (muM.) pU. narasiMhajI 322.| zrI priyaMvadAbAI | 2034 khAra (muM.) | hIrajIbhAI phurIyA 2059 mA. kR.5 (muM.) | pU. narasiMhajI 323. | zrI dhruvitAbAI | 2038 bhacAU / | haMsarAjabhAI kAriyA | 2059 mA. kR.5 |thANA (muM.) | pU. narasiMhajI 324. zrI hitazrIbAI | - ratanapura navInabhAI gAMdhI / 2058 Aso.kR. 8 / ratanapura pU. bhAskaramuni | gurUNI | vizeSa vivaraNa | zrI sUryavijayabAI | zrI maMjulAbAI zrI maMjulAbAI zrI maMjulAbAI zrI maMjulAbAI | zrI maMjulAbAI | zrI maMjulAbAI zrI maMjulAbAI varSAMtapa | zrI maMjulAbAI zrI caMdanabAI saMvat 2058 amadAbAda meM| divaMgata sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ noTa :- ajarAmara saMpradAya kI prAyaH sAdhviyA~ bAlabrahmacAriNI haiM, kiMtu hameM jinakA likhita ullekha isa rUpa meM prApta huA, unhIM ke nAma ke pUrva bAlabrahmacAriNI kA saMketa cihma banAyA hai|
Page #832
--------------------------------------------------------------------------
________________ (kha) gauMDala sampradAya kI avaziSTa zramaNiyA~ 'zrI jetubAI kA parivAra' (saMvat 1978-2036)555 vizeSa vivaraNa mAtA zrInavalabAI bahana puSpAbAI par3agharI krama | sAdhvI nAma janma saMvat sthAna pitA kA nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | gurUNI | 1. zrI samaratabAI jAmanagara veNIdAsabhAI vAriyA |1978 vai. zu. 9 jAmanagara zrI raliyAtabAI zrI navalabAI par3agharI mUlajIbhAI bhImANI 2014 mR. zu. 10 par3agharI zrI kuMdanabAI par3agharI kAMtibhAI mehatA |2014 mR0 zu. 10 par3agharI zrI puSpAbAI par3agharI kAMtibhAI mehatA 2014 ma. za. 10 par3agharI zrI zAntAbAI rAjakoTa | maganabhAI vAghajIyAMNI | 2018 . kR. 5 rAjakoTa zrI kaMcanabAI kAlAvAr3a | ratIbhAI koThArI |2021 vai. zu. 3 kAlAvAr3a zrI suzIlAbAI verAvala jayaMtIbhAI kAmadAra 2025 jye. zu. 6 jAmanagara zrI jasumatIbAI |goMDala vanamAlIbhAI koThArI |2029 vai. zu. 5 rAjakoTa zrI sarojabAI zAMtibhAI mehatA | 2029 vai. zu. 5 rAjakoTa zrI kiraNabAI rAjakoTa dhIrajabhAI koThArI 2030 mR. zu. 7 | goMDala zrI raMbhAbAI paDagharI mAvajIbhAI 1996 kA. kR. 13 par3agharI zrI mAnakuMvarabAI zrI jekuMvarabAI rAjakoTa lIlAdharabhAI 2000 kA. kR. 6 rAjakoTa zrI lalitAbAI rAjakoTa maNilAlabhAI 2001 mR. zu. 5 rAjakoTa zrI jayAbAI kAlAvAr3a durlabhajIbhAI 2007 kA. kR. 5 rAjakoTa zrI nirmalAbAI jAmanagara narabherAmabhAI 2007 kA. kR. 5 rAjakoTa zrI narmadAbAI kAlAvAr3a bhavAnabhAI 2008 ma. zu. 5 kAlAvADa zrI indubAI rAjakoTa karamacaMdabhAI 2009 mR. zu. 10 rAjakoTa zrI zAMtAbAI rAjakoTa valabhajIbhAI 2010 mA. zu. 13 rAjakoTa zrI anasuyAbAI rAjakoTa odhavajIbhAI 2011 ma. kR. 2 rAjakoTa zrI jyotsnAbAI rAjakoTa jeThAlAlabhAI | 2011 ma. kR. 2 rAjakoTa zrI lAbhubAI rAjakoTa dhIrajalAlabhAI | 2011 mA. zu. 10 rAjakoTa zrI vanitAbAI kAlAvAr3a giradharabhAI 2015 mA. zu. 1 kAlAvAr3a | 23. zrI harSadAbAI par3agharI junAlAlabhAI 2016 vai. zu. 3 | par3agharI 555. goMDala gacchadarzana, pR. 84-100 -saMketa cinhapativiyoga suhAgina bAlabrahmacAriNI| __ zvasurapakSa suputrI jyotsanAbAI jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #833
--------------------------------------------------------------------------
________________ 771 krama 24. 4 25. 26. 27. 28. 29. 4 sAdhvI nAma zrI tArAbAI zrI priyabAlAbAI zrI manoramAbAI zrI phullAbAI zrI vasaMtAbAI zrI guNavaMtIbAI 30. zrI ramAbAI 31. 4 zrI jyotibAI 32. zrI nIlamabAI 33. 4 zrI haMsAbAI 34. 4 zrI bhAnubAI 35. 4 zrI hasumatIbAI 36. 4 zrI tarUlatAbAI 37. zrI caMdrikAbAI 38. 4 zrI amitAbAI 39. zrI uSAbAI 40. zrI vimalAbAI 41. zrI pramilAbAI 42. zrI vakhatabAI 43. zrI prabhAbAI 44. zrI hIrAbAI 45. 46. 47. 48. zrI indubAI zrI haMsAbAI zrI dayAbAI zrI ramAbAI janma saMvat sthAna pitA kA nAma gotra dIkSA saMvat tithi prANalAlabhAI 2016 vai. zu. 3 kAnajIbhAI 2019 mA. zu. 2 mohanabhAI 2019 mA. zu. 2 tribhuvanabhAI 2020 mA. kR. 13 bhAIcaMdabhAI 2024 vai. kR. 13 prANalAlabhAI 2024 bai. kR. 1 par3a rAjakoTa rAjakoTa bhANavar3a nikAvA par3arI par3agharI rAjakoTa dhola goMDala goMDala rAjakoTa lAThI upaleTA upaleTA gaoNDala rAjakoTa rAjakoTa jAmanagara verAvar3a rAjakoTa kAlAvAr3a kAlAvAr3a jetapura berAvar3a zAMtibhAI manasukhabhAI choTAlAlabhAI mUlazaMkarabhAI mUlazaMkarabhAI cImanalAlabhAI anUpacaMdabhAI dalIcaMdabhAI dalIcaMdabhAI mUlazaMkarabhAI maNIlAlabhAI manaharabhAI jesaMgabhAI tArAcaMdabhAI jamanAdAsabhAI prANajIvanabhAI hiMmatabhAI chaganabhAI hemacaMdabhAI 2024 kR. 1 2028 mA. zu. 5 2028 vai.zu. 10 2039. zu. 7 2031 mA. zu. 5 2032 mA. zu. 5 2032 mA. zu. 5 2033 mA. zu. 11 2033 mA. zu. 11 2033 vai. zu. 7 2034 vai zu. 7 2034 vai. zu. 7 1984 vai. kR. 6 1999 phA. zu. 2 2007 poSa zu. 2 2007 mAgha zu. 13 2012 poSa zu. 7 2013 po. kR. 5 2014 po. kR. 1 dIkSA sthAna par3agharI rAjakoTa rAjakoTa bhANavar3a nikAvA par3arI par3agharI rAjakoTa ghola rAjakoTa rAjakoTa rAjakoTa rAjakoTa rAjakoTa rAjakoTa rAjakoTa rAjakoTa jAmanagara verAvar3a rAjakoTa kAlAbAda kAlAvAr3a jetapura jorAvaranagara gurUNI 31 " "1 77 11 91 11 "1 11 " 11 21 11 "1 " "" " " "1 "1 " "1 " " " 11 11 11 11 zrI javerabAI " 11 " " " " 11 vizeSa vivaraNa bahana guNavaMtIbAI bhAnubAI va upAbAI ApakI bahaneM haiN| jakuMvarabAI ApakI mAtuH zrI haiN| sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~
Page #834
--------------------------------------------------------------------------
________________ vizeSa vivaraNa zrI naMdanabAI kI bahana haiN| zrI kRSNAbAI kI bahana zrI zAradAbAI bahaneM + krama / sAdhvI nAma 49. zrI nAnA iMdubAI 50. zrI naMdanabAI 51.0/ zrI jyotibAI 52. zrI nAnA haMsAbAI - zrI madhubAI zrI kRSNAbAI zrI sAvitrIbAI zAradAbAI zrI raMjanAbAI zrI jasavaMtIbAI zrI raMjanAbAI zrI padmAbAI zrI hasmitAbAI zrI bhAnumatibAI zrI maMjulAbAI zrI uSAbAI zrI bhAratIbAI zrI padmAbAI 67. zrI vAsaMtIbAI zrI smitAbAI janma saMvat sthAna| pitA kA nAma gotra dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna | gurUNI rAjakoTa mUlacaMdabhAI 2017 mR. kR. 1 | rAjakoTa rAjakoTa jamanAdAsabhAI 2017 mA. zu. 10 rAjakoTa rAjakoTa jamanAdAsabhAI 2017 mA. zu. 10 rAjakoTa jAmanagara parasottamabhAI 2018 vai. zu. 3 jAmanagara jAmanagara bhagavAnajIbhAI 2019 jye. zu.2 jAmanagara jAmanagara bhagavAnajIbhAI 2019 jye. zu. 2 | jAmanagara jor3IyA zAMtibhAI 2020 mA. kR. 11 | jAmanagara jor3IyA zAMtibhAI 2020 mA. kR. 11 | jAmanagara jAmanagara bhogIlAlabhAI 2023 mA. zu. 3 | jAmanagara jAmanagara tulasIdAsabhAI 2023 phA. zu. 3 jAmanagara kAlAvAr3a kezubhAI 2023 phA. zu. 3 kAlAvADa kAlAvAr3a kezubhAI 2023 phA. zu. 3 kAlAvAr3a rAjakoTa javeracaMdabhAI 2028 mA. zu. 10 rAjakoTa jAmanagara ThAkarasIbhAI 2029 vai. kR. 10 jAmanagara jAmanagara lIlAdharabhAI | 2031 mA. zu. 5 jAmanagara jAmanagara bAbUbhAI 2033 jye. zu7 | mATuMgA (muM.) rAjakoTa prANalAlabhAI 2034 ma. kR. 5 vAlakezvara (muM.) kAlAvAr3a dhIrajalAlabhAI 2034 mA. zu. 5 ghATakopara (muM.) | sAvarakuMDalA ANaMdajIbhAI 2034 vai. kR. 11 jAmanagara goMDala zAmalajIbhAI 2035 mA. zu.5 vAlakezvara zrI padmAbAI bahana + gADala jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #835
--------------------------------------------------------------------------
________________ (ga) zrI devakuMvarabAI mahAsatIjI kA ziSyA-parivAra vizeSa vivaraNa krama | sAdhvI nAma 1. 01 zrI dhanakuMvarabAI zrI maNIbAI zrI prabhAbAI zrI campAbAI zrI vimalAbAI zrI urmilAbAI sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ Apake pitAzrI bhI dIkSita hai| zrI jayAbAI prabhAbAI bahana haiN| |ANaMda |7731 For Fur Personal Use Only FFFFFFFF zrI vimalAbAI zrI haMsAbAI zrI jyotibAI zrI gulAbabAI zrI vijayAbAI zrI prajJAbAI sAdhanAbAI zrI dhIramatIbAI zrI kuMdanabAI zrI saMgItA bAI zrI campAbAI zrI lalitAbAI zrI kaMcanabAI zrI prANakuMvarabAI zrI tarUlatAbAI zrI jasavaMtIbAI zrI vasumatIbAI janma saMvat sthAna pitA kA nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | gurUNI celA parajatasIbhAI 1987 vaizAkha kR. 6 | celA sarasaI (bagasarA) | premacaMdabhAI 1989 phA. kR. 13 | bagasarA zrI hemakuMvarabAI dalakhANiyA jagajIvanabhAI 1994 mA. zu. 6 bagasarA zrI ujamabAI verAvaLa pAnAcaMdabhAI 1989 jye. zu. 2 verAvar3a cItaLa suMdarajIbhAI | 2008 phA. zu. 2 |vaDiyA kaccha sADAU | rAyasIbhAI 2030 vai. zu. 10 | palADa lakhANiyA zrI jagajIvanabhAI 2004 mA. zu. 13 sAvarakuMDalA sAvarakuMDalA | dhIrajalAlabhAI 2012 vai. kR. 5 sAvarakuMDalA sAvarakuMDalA harajIvanabhAI 2012 vai. kR. 5 sAvarakuMDalA rAjakoTa ratilAlabhAI 2026 vai. kR. 5 khIrasarAvar3IyA | bhurAcaMdabhAI 2004 mA. zu. 13 sAvarakuMDalA jUnAgar3ha bhAIcaMdabhAI 2014 phA. zu. 2 | verAvar3a verAvaLa kAkubhAI 2015 ma. kR. 15 | verAvar3a rAjakoTa narottamabhAI 2020 ma. kR. 1 rAjakoTa verAvaLa amRtalAlabhAI 2024 vai.zu. 9 khAMbhA tejapura caMdubhAI 2029 mA. zu. 13 |jatepura jUnAgar3ha nAgaradAsabhAI 2031 vai. zu. 11 jUnAgar3ha rANapura | lakSmIcaMdabhAI 1999 jye. zu. 2 | verAvar3a zrI motIbAI dhorAjI tribhovanabhAI 2008 phA. zu. 2 | vaDIyA visAvadara durlabhajIbhAI 2014 phA. zu. 2 verAvaDa rANapura jayAcaMdabhAI 2014 mA. zu. 13 sAvarakuMDalA vanamAlIbhAI 2014 phA. zu. 2 veravAr3a dhArI durlabhajIbhAI 2014 phA. zu. 2 veravAr3a dhArI makanajIbhAI | 2015 cai. zu. 5 sAvarakuMDalA dhArI 24.
Page #836
--------------------------------------------------------------------------
________________ vizeSa vivaraNa 774 krama | sAdhvI nAma | janma saMvat sthAna | pitA kA nAma gotra | dIkSA saMvat tithi| dIkSA sthAna | gurUNI 25. zrI sumitrAbAI | verAvar3a nAthAlAlabhAI |2018 vai. zu. 11 dhArI zrI arUNAbAI bagasarA amRtalAlabhAI 2022 mR. zu. 13 mATuMgA (muMbaI) zrI yazomatIbAI bagasarA giradharabhAI 2024 vai. zu. 9 | khAMbhA zrI prajJAbAI rANapura gulAbacaMdabhAI 2026 po. zu. 15 | verAvar3a A zrI jayavaMtIbAI | mAMgarola jayatilAlabhAI 2028 ve|. kR. 13 | indaura (ma. pra.) zrI mIrAbAI dhArI bhAIcaMdabhAI 2028 vai. kR. 13 | indaura (ma. pra.) zrI zailAbAI rANapura ratilAlabhAI 2030 vai. zu. 10 | mAlADa (muMbaI) zrI jayeSAbAI govindapura jecaMdabhAI 2033 phA. kR. 10 muluNDa (muMbaI) zrI viralabAI rANapura ratilAlabhAI 2036 vai. zu. 10 | mANekapura vasaI // zrI muktAbAI | dhArI narabherAmabhAI 2008 phA. zu. 2 | vaDIyA zrI aMbAbAI A] zrI lIlamabAI | sAvarakuMDalA jamanAdAsabhAI 2009 phA. kR. 11 | sAvarakuMDalA zrI puSpAbAI sAvarakuMDalA mUlacaMdabhAI 2014 phA. zu. 2 sAvarakuMDalA zrI prabhAbAI sAvarakuMDalA rUganAthabhAI 2015 cai. zu. 5 sAvarakuMDalA zrI uSAbAI sAvarakuMDalA somacaMdabhAI 2015 cai. zu.5 | sAvarakuMDalA 39. zrI mRdulAbAI | dhArI nAnAlAlabhAI 2018 vai. zu. 11 | dhArI zrI bhadrAbAI bIlakhA narabherAmabhAI 2018 vai. zu. 11 dhArI zrI bhAratIbAI rAjakoTa dhIrajalAlabhAI 2020 kR.5 ghATakopara (muM.) " zrI sumanabAI narabherAmabhAI 2020 vai. kR. ghATakopara (muM.) " " zrI vanitAbAI jUnAgar3ha vanarAvanabhAI 2023 vai. zu. jUnAgar3ha zrI aMbAbAI zrI sanmatibAI khAMbhA bhagavAnajIbhAI 2024 khAMbhA zrI rAjamatI bAI khAMbhA amIcaMdabhAI 2024 khAMbhA zrI hasumatIbAI dhArI mohanabhAI 2024 khAMbhA zrI sumatibAI bIlakhA narabherAmabhAI 2024 vai. khAMbhA anumatibAI jAmanagara mohanalAlabhAI 2024 vai. zu. 9 khAMbhA zrI vIramatIbAI kAlAvAr3a dhIrajalAlabhAI 2024 vai. zu.9 khAMbhA na dhArI Th Th Th jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #837
--------------------------------------------------------------------------
________________ 775 krama 50. 51. A 52. 53. 54. 55. sAdhvI nAma zrI jJAnazIlavAI zrI darzanazIlAbAI zrI vinodabAI zrI rAjulabAI zrI sudarzanAbAI 4 zrI priyadarzanAbAI 56. zrI kRpAbAI 57. zrI bhAgyavaMtIbAI 58. zrI mInalabAI 59. zrI manISAbaI 60. zrI kiraNabAI 61. 4 zrI hasmitAbAI 62. 63. 64. zrI smitAbAI 65. 4 zrI urmilAbAI 66. 4 zrI DolaravAI 67. A zrI kalpanAbAI 68. 4 zrI naMdAbAI 73. 74. zrI sudhAbAI zrI urvazIbAI 69. zrI sunaMdAbAI 70. zrI arcitAbAI 71. A zrI arpitAbAI 72. 4 zrI zrI ajiMtAbAI zrI amitAbAI zrI punItAbAI janma saMvat sthAna pitA kA nAma gotra dIkSA saMvat tithi vrajalAlabhAI goviMdabhAI sAvarakuDalA jUnAgar3ha jUnAgar3ha verAvar3a jUnAgar3ha jUnAgar3ha verAvar3a khAkharIyA dIva gaoNDala sarasaI jUnAgar3ha bAlakhA visAvadara amarelI dhArI jUnAgar3ha verAvala rANapura rANapura jetapura jetapura junIcAvaMDa gaoNDala jUnAgar3ha bhagavAnajIbhAI karasanabhAI vanarAvanabhAI goviMdabhAI jayaMtilAla bhAI javeracaMdabhAI ramaNika bhAI bAbU bhAI kAMtilAlabhAI ravajIbhAI zAMtilAlabhAI durlabhajIbhAI amRtalAlabhAI mAmalajIbhAI guNavaMtabhAI kAMtibhAI prANajIvanabhAI prANajIvanabhAI kezubhAI kezubhAI kAMtibhAI bAbU bhAI kAMtibhAI 2025 phA. zu. 9 2025 phA. zu. 9 202646 2026 po. zu. 15 2027 vai. kR. 6 2027 vai. zu. 6 2028 ve. zu. 6 2030 cai.zu. 10 2030 vai.zu. 10 2030 vai.zu. 10 2030 vai zu. 10 2030 vai.zu. 10 2030 vai.zu. 10 2031 mA. zu. 2 2031 mA. zu. 2 2031 mA. zu. 11 2031 vai. zu. 11 2031 vai. zu. 11 vai. 2031 zu. 11 2031 vai. zu. 11 2032 vai. zu. 7 2032 vai. zu. 7 2032 vai. zu. 7 2032 vai zu. 7 2033 vai. kR. 7 dIkSA sthAna goMDala goMDala jUnAgar3ha berAvar3a ghATakopara (muM.) ghATakopara (muM.) muMbaI kAMjura malADa (muM.) malADa (muM.) malADa (muM.) malADa (muM.) malADa (mu) malADa (mu.) zAMtAkrUjha (muM.) zAMtAkrUjha (muM.) jUnAgar3ha jUnAgar3ha jUnAgar3ha jUnAgar3ha jUnAgar3ha goMDala goMDala gaoNDala goMDala jUnAgar3ha gurUNI "1 11 " 11 "1 11 "1 11 " " " 11 " " "1 11 11 11 11 11 11 11 "1 "1 "1 11 11 21 "1 11 "1 11 11 "1 ** 11 "1 " vizeSa vivaraNa sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~
Page #838
--------------------------------------------------------------------------
________________ sAdhvI nAma vizeSa vivaraNa 75. zrI sunItAbAI zrI gItAbAI zrI vINAbAI zrI vInAbAI zrI taralIkA bAI zrI pUrNimAbAI zrI biMdubAI zrI rekhAbAI | zrI rUcitAbAI |zrI rUpalabAI zrI tejalabAI zrI sujAtAbAI janma saMvat sthAna pitA kA nAma gotra dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | gurUNI verAvala kapUracaMdabhAI 2033 vai. kR. 7 jUnAgar3ha vaDiyA vrajalAlabhAI 2033 vai. kR.7 jUnAgar3ha rAjakoTa dhIrajalAlabhAI | 2034 mR. zu. 5 sAvarakuMDalA rAjakoTa dhIrajalAlabhAI 2034 mR. zu. 5 sAvarakuMDalA sAvarakuMDalA bhAIcaMdabhAI | 2034 mR. zu. 5 sAvarakuMDalA dhArI manasukhabhAI 2034 mR. zu.5 sAvarakuMDalA dhArI kAMtibhAI 2034 mR. zu. 5 sAvarakuMDalA verAvala manasukhabhAI 2034 mR. zu. 5 | sAvarakuMDalA zAMtibhAI 2036 vai. zu. 10 | mANekapura vasaI parakhavAvar3I harilAlabhAI | 2036 vai. zu. 10 | mANekapura vasaI bagasarA rAyacaMdabhAI 2036 vai. zu. 10 | mANekapura vasaI vaDiyA vinodarAyabhAI | 2036 vai. zu. 10 | mANekapura vasaI bIlakhA 776 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #839
--------------------------------------------------------------------------
________________ .. (gha) zrI purIbAI kI ziSyA56 zrI saMtokabAI mahAsatIjI kA ziSyA-parivAra 57 vizeSa vivaraNa 777 krama | sAdhvI nAma janma saMvat sthAna | pitA kA nAma gotra | dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna | gurUNI 1. D zrI hIrAbAI kuMDaNI ratIlAlabhAI 2001 mR. kR. 5 rAjakoTa zrIsaMtokabAI zrI dhIrajabAI ghrakA cunIlAlabhAI 2014 phA. zu. 2 bhANavaDa zrI kAMtAbAI raMgUna talakacaMdabhAI 2015 vai. zu. 3 dhorAjI zrI moTA puSpAbAI khIloza ravicaMdabhAI 2017 mA. zu. 5 jAmanagara |zrI moTA vijayAbAI karAcI trIkamajIbhAI | 2019 vai. kR. 5 jor3IyA | zrI bhAnubAI karAcI cunIlAlabhAI 2019 vai. kR. 5 joDIyA zrI nAnA puSpAbAI khAnapara durlabhajIbhAI 2019 po. kR.8 dhrola | zrI indubAI major3a hIrAcaMdabhAI 2019 po. kR. 8 dhrola zrI dIkSitAbAI rAjakoTa lavacaMdabhAI 2024 vai. zu. 8 rAjakoTa zrI nAnA vijayAbAI morabI sukhalAlabhAI 2029 vai. kR. 13 rAjakeTa zrI caMdanAbAI khAnapara durlabhajIbhAI 2031 vai.zu. 11 jUnAgar3ha zrI kusumabAI khAnapara durlabhajIbhAI 2031 vai.zu. 11 jUnAgar3ha zrI uSAbAI rAjakoTa phUlacaMdabhAI 2034 vai. zu. 7 rAjakoTa | zrI vINA bAI rAjakoTa phUlacaMdabhAI 2034 vai. zu. 7 rAjakoTa zrI samujabAI khArIbI jar3IyA | amarazIbhAI 2009 vai. zu. 5 bagasarA zrI amRtabAI zrI latAbAI vIrapura nAgarabhAI 2017 phA. kR. 8 zrI saralAbAI dalAlA maganabhAI 2023 vai. zu. 3 amarApura |zrI prItisudhAbAI prAMsavA valabhabhAI 2030 phA. kR. 2 jUnAgar3ha |zrI zAMtAbAI dalapatabhAI 2002 mR. zu. 6 jUnAgar3ha zrI jayAbAI |zrI kaMcanAbAI bagasarA lallubhAI 2027 ma. zu. 7 bagasarA | 21. - zrI haMsAbAI goMDala amRtalAlabhAI | 2029 vai. kR.3 | goMDala 556. zrI dUdhIbAI kI ziSyA 557. zrI dudhIbAI kI ziSyA zrI mIThIbAI kI ziSyA thiiN| dhArI goMDala
Page #840
--------------------------------------------------------------------------
________________ 778 krama 1. 4 2. 3. 4. 5. 6. 7. 4 8. A (Ga) zrI maNIbAI mahAsatI tathA zrI pAravatIbAI mahAsatI jI kA ziSyA - parivAra janma saMvat sthAna pitA kA nAma gotra dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna vizeSa vivaraNa sAdhvI nAma zrI savitAbAI amarelI mAvajIbhAI zrI vijayAbAI aura Apa donoM bahaneM haiN| zrI vijayAbAI amarelI mAvajIbhAI dhArI mohanabhAI verAva haMsarAjabhAI meMdar3A maNIlAlabhAI dhArI mohanabhAI amarelI ratIlAlabhAI bAbarA dAmodarabhAI rAjakoTa zAMtibhAI zrI bhAnubAI zrI zAMtAbAI 17. A 18. 19. 20. zrI maMjulAbAI zrI latAbAI zrI iMdubAI zrI anilAbAI 9. 4 zrI caMdanabAI 10. A zrI dharmiSThAbAI 11. A zrI haMsAbAI 12. 4 zrI araviMdAbAI 13. 4 zrI jayotibAI 14. zrI nIrUbAI 15. A zrI vinodIbAI 16. zrI jyotsnAbAI zrI tejalabAI zrI prajJAbAI zrI indirAbAI zrI sarojabAI 21. 4 zrI punItAbAI 22. 4 zrI jijJAsAbAI 23. zrI mAlatIbAI jUnAgar3ha amarelI goMDala rAjakoTa rAjakoTa goMDala upaleTA goMDala bagasarA bagasarA bagasarA upaleTA kAlAvAr3a rAjakoTa cunIlAlabhAI ratIlAlabhAI nemacaMdabhAI dalIcaMdabhAI zivalAlabhAI tulazIbAI gulAbacaMdabhAI bhagavAnajIbhAI kezavalAlabhAI dayAlajIbhAI brajalAlabhAI gAMDAlAlabhAI dalIcaMdabhAI mANekacaMdabhAI 2009 mA. zu. 11 2009 mA. zu. 11 2015 vai. zu. 3 2015 vai. zu. 3 2018 phA. zu. 5 2023 po. zu. 15 2023 po. zu. 15 2023 vai. zu. 2 2028 vai. zu. 6 2028 vai. zu. 13 2029 mA. kR. 5 2029 mA. kR. 5 2030 phA. kR. 6 2030 phA. kR. 6 2030 vai. zu. 3 2030 vai. zu. 3 2030 vai. zu. 3 2033 mR. kR. 7 2033 mR. kR. 7 2033 mR. kR. 7 2033 mR. kR. 7 2033 mA. zu. 7 2034 vai. zu. 7 amarelI amarelI jetapura verAvar3a rAjakoTa amarelI amarelI sulatAnapura rAjakoTa rAjakoTa amarelI amarelI rAjakoTa rAjakoTa upaleTA upaleTA upaleTA rAjakoTa rAjakoTa rAjakoTa rAjakoTa rAjakoTa rAjakoTa ApakI laghu bhaginI zrI latAbAI haiN| -saMketa cinhapativiyoga 0 suhAgina bAlabrahmacAriNI zvasurapakSa jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #841
--------------------------------------------------------------------------
________________ (ca) goMDala saMghANI saMpradAya kI zrI maNIbAI mahAsatI jI kA ziSyA-parivAra krama | sAdhvI nAma - zrI divAlIbAI - zrI caMpAbAI zrI jayAbAI sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ vijayAbAI 2007 vai. zu. 11 zrI kAMtAbAI zrI lIlamabAI zrI uSAbAI |zrI jyotsnAbAI zrI vanitAbAI goMDala goMDala # TaMkArA 779 zrI kiraNabAI janma saMvat sthAna pitA kA nAma gotra |dIkSA saMvata tithi | dIkSA sthAna | vizeSa vivaraNa morabI devarakaNabhAI 1971 cai. kR. 2 duvA gurUNI-zrI kar3avIbAI ma. sA. tathA jar3AvabAI amarelI vanamAlIbhAI 1994 vai. zu. 13 goMDala gurUNI zrI kar3avIbAI Apa sevAbhAvinI haiN| TaMkArA kuzalacaMdabhAI 1996 vai. zu. 8 goMDala prakhara pravacanakI , 'jayavANI' aura 'jaya javerAta' pravacana pustaka prakAzita TaMkArA kuzalacaMdabhAI 1996 vai. zu. 8 goMDala TaMkArA jeThAlAla bhAI TaMkArA narottamabhAI 2009 vai. zu. goMDala mahAsukhabhAI kR. 11 goMDala goMDala umedalAlabhAI 2019 mR. zu. 5 | goMDala amIcaMdabhAI 2022 mA. zu.5 / morabI pravacana kI pustakeM (1) jhIle vacana khule nayana (2) samyaka sopAna banAve bhagavAna rAjakoTa zAMtibhAI 2022 vai. zu. 5 | rAjakoTa kaviyitrI va prakhara pravacanakI , 'raMgAI jA ne raMga mAM' pravacana saMgraha prakAzita | TaMkArA kAlIdAsa bhAI 2022 vai. zu. 5 rAjakoTa rAjakoTa jayaMtIlAla bhAI 2024 mA. zu. 5 morabI morabI hIrAcaMda bhAI 2024 mA. zu. 5 morabI morabI kAbAbhAI 2024 mA. zu. 5 morabI rAjakoTa prabhulAla bhAI 2030 vai. zu. 8 rAjakoTa pravacana kI pustaka (1) kalyANa nI keDI rAjakoTa goradhanabhAI 2030 vai. zu. 8 rAjakoTa vAMkAnera camanabhAI 2030 vai. zu. rAjakoTa rAjakoTa zAMtilAla bhAI 2031 cai. kR. goMDala vinodabhAI 2031 cai. kR. 8 | goMDala maNIlAlabhAI 2032 mA. zu.5 | morabI goMDala harakizanabhAI 2034 mA. kR. 11 | goMDala kAlAvAr3a bAbUlAlabhAI 2035 cai. zu.5 | kAlAvAr3a zrI caMdrikAbAI zrI maMjulAbAI |zrI sAdhanAbAI zrI prabhAbAI zrI urmilAbAI zrI rAjulabAI zrI caMdanAbAI | zrI jayazrIbAI | zrI harSAbAI zrI rAjazrIbAI zrI varSAbAI zrI bhAratIbAI thAne 20. DerIvaDAlA
Page #842
--------------------------------------------------------------------------
________________ (cha) boTAda sampradAya kI samakAlIna zramaNiyA~:58 | vizeSa vivaraNa krama sAdhvI nAma 1. zrI savitA bAI janma saMvat sthAna | pitA kA nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | 1948 dIgasara bhogIlAlabhAI jaina 2017 vai. kR.7 | boTAda | gurUNI zrI caMpAbAI boTAda 2002 amadAbAda - keriyA - nAgalapura 1943 boTAda 2004 boTAda 2003 - 1999 pAliyAda | 1999 - | 2002 amadAbAda 1999 lAThI 2001 lAThI vartamAna me Apa boTAda saMpradAya kI agragaNyA haiM madhurakaMThI pravacanapaTu madhura vyavahArI hiMdI kovida, saMskRta bhUSaNa bhUSaNa parIkSA uttIrNa japa-tapa meM lIna prakhara vyAkhyAtrI haiN| sevAbhAvinI madhuravyAkhyAnI, viduSI bI.e. pAsa, purUSArthinI bI.e. pAsa, tapasvinI 780 lAThI lAThI zrI sarojabAI zrI madhubAI zrI rasIlAbAI zrI arUNAbAI zrI iMdirAbAI zrI anIlAbAI zrI guNavaMtIbAI zrI vasumati bAI zrI phullAbAI zrI ilAbAI zrI nIlAbAI zrI raMjanabAI | zrI suzIlAbAI | zrI rakSAbAI zrI smRtibAI zrI haMsAbAI zrI sudhAbAI zrI jyotsnAbAI zrI caMdanAbAI zrI jyotibAI zrI zraddhAbAI zrI rAjulabAI | chabIladAsa zAha 2017 vai. ka.7 | boTAda jIvarAjabhAI khaMdhAra | 2019 phA. zu. 5 rANapura haragoviMdabhAI salota 2022 mA. zu. 5 boTAda lallubhAI vasANI 2022 mA. zu. 5 jayatilAla zAha 1 2022 mA. zu. 5 boTAda prabhudAsa mistrI 2023 mA. kR. 2 gaDhaDA cImanabhAI gopANI | 2023 phA. zu. 2 pAliyAda amRtalAla pArekha 2023 phA. zu. 2 pAliyAda DAhyAlAla kapAsI 2026 phA. zu. 7 amadAbAda durlabhajI turakhiyA 2026 vai. zu. 11 durlabhajI turakhiyA 2026 vai. zu. 11 maNilAla zAha 2031 mA. zu. 5 pAliyAda | popaTabhAI gAMdhI 2031 mA. zu. 5 pAliyAda ratibhAI zAha 2031 mA. zu. 5 pAliyAda jayaMtibhAI zAha 2031 mA. zu. 10 | boTAda ujamazIbhAI 2031 mA. zu. 10 chabIlabhAI 2031 mA. zu. 10 | jagajIvanabhAI 2031 mA. zu. maNilAla bhAI vorA | 2031 mA. zu. boTAda caMpakabhAI turakhiyA | 2031 mA. kR. 5 | dAmanagara zAMtilAlabhAI 2031 mA. kR. 11 | gaDhaDA manasukhabhAI vorA / | 2033 vai. zu. 13 | boTAda zrI caMpAbAI zrI caMpAbAI zrI caMpAbAI zrI caMpAbAI zrI caMpAbAI zrI caMpAbAI zrI caMpAbAI zrI caMpAbAI zrI caMpAbAI zrI caMpAbAI zrI caMpAbAI zrI ilAbAI zrI campAbAI zrI savitAbAI zrI arUNAbAI zrI madhubAI zrI sarojabAI zrI sarojabAI zrI anilAbAI zrI campAbAI zrI campAbAI zrI arUNAbAI viduSI 2007 pAliyAda 2008 pAliyAda 2005 - 2006 boTAda | 2006 boTAda boTAda boTAda boTAda 2010 dAmanagara 2007 gaDhaDA - devadharI jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 23.4 558. patrAcAra dvArA prApta sUcanA ke AdhAra para
Page #843
--------------------------------------------------------------------------
________________ vizeSa vivaraNa sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ khasa | gaDhaDA sarojabhAI 781 krama | sAdhvI nAma 24. zrI sAdhanAbAI zrI vaMdanAbAI | zrI sujAtAbAI zrI reNukAbAI | zrI rozanIbAI | zrI cAMdanIbAI | zrI bhAratIbAI | zrI urmilAbAI zrI avanibAI | zrI viratibAI dIpikAbAI | zrI mInAbAI 1 zrI harSAbAI | zrI surUcibAI | zrI jinAjJAbAI | zrI jAgRtibAI | zrI uditAbAI zrI namratAbAI | zrI darzanAbAI | zrI maitrIbAI zrI riddhibAI zrI nidhibAI |zrI rUpAMzIbAI zrI jigISAbAI zrI bhavyAMzIbAI zrI vINAbAI 50. zrI maulibAI janma saMvat sthAna | pitA kA nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | gurUNI DAhyAbhAI - 2033 vai. zu. 13 | boTAda zrI ilAbAI 2012 - mANekalAla bhAvasAra 2033 vai. zu. 13 | boTAda zrI anilAbAI - boTAda premacaMdabhAI zAha 2034 mA. zu.5 | amadAbAda zrI sarojabAI 2011 amareTha | nagInabhAI 2034 mA. zu. amadAbAda zrI madhubAI caMdubhAI gopANI 2038 mA. zu. pAliyAda guNIbAI - pAliyAda gulAba bhAI pArekha 2038 mA. zu. pAliyAda zrI arUNAbAI - khasa dalasukhabhAI 2038 mA. zu. 10 zrI suzIlAbAI 2016 rANapura cImanabhAI 2038 phA. zu. 4 rANapura zrI savitAbAI 2016 gaDhaDA maNibhAI kAmadAra 2039 vai. zu. 13 zrI zraddhAbAI 2012 paribhaDiyAda | himatabhAI hakANI 2040 maI 27 jorAvaranagara | zrI phullAbAI 2014 rANapura nagInabhAI 2042 maI 1 amadAbAda | zrI madhubAI 2015 dhaMdhukA zivalAla bhAI zeTha | 2043 vai. zu. 10 dhaMdhukA 2012 boTAda kAMtibhAI praphuTavAlA 12045 mA. kR.5 boTAda zrI iMdirAbAI 2012 boTAda amulakhabhAI gopANI 2047 mA. kR.5 boTAda zrI arUNAbAI caMpakabhAI zAha / 2047 mA. kR. boTAda zrI reNukAbAI | - boTAda pravINacandra - 2047 mA. kR. boTAda zrI sujAtAbAI | 2022 ANaMdapura | bhogIlAla saMghavI |2047 mA. kR. boTAda zrI phullAbAI amulakhabhAI - 2047 mA. kR. boTAda zrI caMdanAbAI 2026 - pravINacandrabhAI zAha boTAda zrI ilAbAI 2028 - pravINacandrabhAI zAha 2047 mA. kR. 5 zrI ilAbAI 2022 umarAlA jayatibhAI 2048 phA. zu. 3 zrI zIlAbAI 2026 - ramaNIkabhAI 2048 phA. zu. 3 zrI savitAbAI 2022 - vADIlAlabhAI dozI | 2051 vai. zu. 6 zrI guNavaMtIbAI 2030 rANapura mahendrabhAI gopANI | 2052 mA. zu. 11 zrI phullAbAI 2027 - araviMdabhAI gopANI | 2055 mA. zu. 11 zrI rAjulAbAI zAMtibhAI kapAsI 12055 phA. zu. 2 dAmanagara zrI nIlAbAI bhogIbhAI saMghavI | 2060 phA. kR.5 zrIsavitAbAI 12047 mA. kR.5 bI. e. pAsa bI. e. pAsa | rANapura | bI. kaoNma | bI.e. bI. eDa. ema.e.
Page #844
--------------------------------------------------------------------------
________________ (ja) mAlava paramparA kI paricaya prApta avaziSTa zramaNiyA~ krama sAdhvI nAma janma saMvat sthAna pitA kA nAma gotra | dIkSA saMvat tithi| dIkSA sthAna | gurUNI vizeSa vivaraNa zrI cAMdakaMvarajI 1980 zeMdUrNI | kezarImalajI vedamUthA | 1994 ma. zu. 101 palAsakher3A . 2. zrI zAMtikuMvarajI naMdUrabAra devalI zrI kusumakaMvarajI zrI sumanaprabhAjI zrI kamalaprabhAjI kanhaiyAlAlajI 2018 navaM. 28 | manamAr3a sIsodiyA 2019 mR. zu. | bAr3IvAr3A gulAbacaMdajI challANI| 2028 phara. 26 | dhUliyA chaganamalajI lalavANI | 2031 cai. zu. 2 | kAgaNA |kurahAr3a borabihIra zrI pravINAjI koparagAMva rAmacaMdrajI bAphanA | 2034 vai. zu. 3 | bodavar3a 782 kaI bhASAAgamoM kI jJAtA, saM. 2047 bilAr3A meM svargastha zrI cAMdakaMvarajI vartamAna meM svagacchIya zramaNI-pramukhA zrI cAMdakaMvarajI | svAdhyAyI | viduSI, prabhAvaka pravacanakI zrI cAMdakaMvarajI | jaina siddhAMta zAstrI, kovida, tapasvinI zrI cAMdakaMvarajI | viduSI, vinamra, milanasAra, zAsana prabhAvikA zrI cAMdakaMvarajI | adhyayanazIlA zrI cAMdakaMvarajI sevAbhAvinI zrI cAMdakaMvarajI | jaina siddhAMta zAstrI, mAnasa kI lahareM, mana kA makkhana ye do mukta racanA, sRjanapriyA saadhvii| zrI cAMdakaMvarajI zrI cAMdakaMvarajI | sudIrgha tapasvinI zrI cAMdakaMvarajI | adhyayanazIlA zrI cAMdakaMvarajI | vardhA zrI suvarNaprabhAjI zrI jyotiprabhAjI zrI saMyamaprabhAjI lAsalagAMva cAlIsagAMva | dhUliyA tecaMda khiMvesarA kaMvaralAlajI kocara zubhakaraNajI copar3A 2036 zu.5 2037 maI 10 | cAlIsagAMva 2041 maI 6 ratalAma hiMgaNaghATa ratalAma ratalAma sAgaramala jI cuttara | zrI cAritraprabhAjI | zrI caMdrayazAjI zrI dezanAjI zrI devendraprabhAjI 2041 maI 6 2043 mArca 20 2045 phara. 10 ratalAma amalanera ratalAma ratalAma ratalAma jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 559. cAMdasmRti graMtha, prakAzaka-zrIdharmadAsa jaina mitra maMDala, ratalAma, 1991 I. (pra. saM.)
Page #845
--------------------------------------------------------------------------
________________ 783 krama 1. zrI pempAjI 2. 3. 5. 6. 4. zrI kaMcanakaMvarajI sAdhvI nAma 9. 10. 11. 12. zrI jar3AvAMjI zrI kerakaMvarajI 7. 8. 0 zrI sajjanakuMvarajI 13. 14. 15. zrI rUpakaMvarajI zrI ratanakuMvarajI zrI lAbhavatIjI zrI damayantIjI zrI hemaprabhAjI zrI rAjamatIjI zrI vijayaprabhAjI zrI vijayalatAjI zrI vinayalatAjI zrI vidyAzrIjI 560 (jha) mevAr3a - paramparA kA avaziSTa zramaNI - samudAya so janma saMvat sthAna pitA kA nAma gotra dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna zrI tArAcaMdajI bar3I sAdar3I thAmalA 1940 relamagarA - devariyA cikArar3A TATagar3ha - khAkharamAlA - salodA - gAMva gur3A devagar3ha - semA 2023 udayapura - gAMva guDA 2039 isavAla dhUkalacaMdajI mehatA koThArI gaNezalAlajI daka pUnamacaMdajI badAmA amaracaMdajI pAmecA vacharAjajI pItalyA motIlAlajI koThArI bherUlAlajI daka DAlacaMdajI lor3hA 1983 - 1957 mA. zu. 5 1996 mA. zu. 1 2015 mR.zu. 10 2016 mR.zu. 14 2028 kA. zu. 15 2037 mR.zu. 1 2045 vai. zu. 5 2045 vai. zu. 5 2060 kozIthala kapAsana rAjakarer3A vATI semA lIcar3A lIcar3A kozIthala gurUNI zrI mor3AjI zrI mor3AjI zrI varadUjI zrI kerakuMvarajI zrI kerakuMvarajI zrI kerakuMvarajI zrI kerakuMvarajI vizeSa vivaraNa sAttvika prakRti, abhigrahadhArI, saM. 2026 palAnA meM svargastha zrI kerakuMvarajI bhadra pariNAmI, cAMdajI, saubhAgyajI ziSyAeM vyAkhyAtrI, zAstrajJA zrI premavatIjI zrI premavatIjI zrI premavatIjI zrI premavatIjI eka ziSyA thI - varadUjI miSTabhASI, udAra, saM. 2011 saMthArA saha divaMgata tapasvinI karUNAmayI, jAgarUka, saM. 2024 rAyapura meM svargastha sevAbhAvinI tapasvinI, vinamra, miSTabhASiNI sevAbhAvinI, komala svabhAvI sevAbhAvinI, sarala, sarasa vyAkhyAnI zrI premavatIjI zrI premavatIjI zrI vijayaprabhAjI madhura vyAkhyAnI ema. e. madhura vyAkhyAnI, viduSI sevAbhAvinI 560. saMyama garimA graMtha, SaSTha khaNDa- mevAr3a kI gauravamayI paramparA evaM mahAsAdhvI kA ziSyA parivAra : lekhikA - zrImatI ravindrA siMghavI ; goTUlAla mAMDota, pR. 535-52 sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~
Page #846
--------------------------------------------------------------------------
________________ (www.jainelibrary.om 784 krama 1. 2. 3. 5. 6. 7. zrI harajI RSijI kI paramparA (ka) koTA saMpradAya kI pravartinI zrI mAnakuMvarajI mahArAja kA ziSyA - parivAra 561 gurUNI sAdhvI nAma 4. 0 zrI viradhikuMvarajI 8. 9. zrI dhUlAMjI zrI jar3AvakuMvarajI savAImAdhopura zrI dhanakuMvarajI zrI puSpAkuMvarajI zrI cAMdakuMvarajI zrI kAMtikuMvarajI janma saMvat sthAna pitA kA nAma gotra dIkSA saMvat tithi 1973 1955 phA.zu.11 rAjA ke khajAMcI bArA (koTA) 1958 TauMka deIgAMva bUMdI riyAsata ghoTI (mahA.) gIranArA gAMva 1978 harar3AIgAMva niphAr3a zrI mAyAcaMdajI (jayapura) 1977 jailAlajI poravAla nAthulAlajI baMba zrI hajArImalajI poddAra kAMkariyA tejarAjajI botharA dhoMDIrAmajI corar3iyA 1980 jye. zu. 5 1980 mR. kR. 5 dIkSA sthAna koTA koTA savAImAdhopura koTA koparagAMva zrI hIrAkuvaMrajI zrI sadAkuMvarajI 561. sAbhAra - pravartinI zrI prabhAkuMvarajI ma. dvArA prApta sAmagrI ke AdhAra para, kurDavAr3I (mahA.) vizeSa vivaraNa svarga. savAImAdhopura, Apa tapasvinI thiiN| zrI mAnakuMvarajI svarga. 2023 bhA. zu. 8 DhANakI jilA yavatamAla meM, Apa vyAkhyAna vAcaspati ke rUpa meN| prasiddha thiiN| zrI mAnakuMvarajI svarga. 10 jUna 1996 jAlanA, Apa maunasAdhikA evaM sevAbhAvinI thIM, zrI jar3AvakuMvarajI ma. kI saMsAra me naMnada thiiN| zrI mAnakuMvarajI svarga. saM. 2049, 22 dina ke saMdhAre saha piMpalagAMva basavaMta, Apa 100 varSa kI huiiN| nirmala saMyamI, jATa va mINA logoM ko vyasana mukta banAye | zrI mAnakuMvarajI svarga. saM. 2056 naaNdedd'| Apa sevAbhAvinI thiiN| vAghalI (khAnadeza) zrI vRddhikuMvarajI ApakA svargavAsa ghoTI meM huaa| amalanera (mahA.) meM Apa svargavAsinI huiiN| kinagAMvarAjA meM svargavAsa jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #847
--------------------------------------------------------------------------
________________ 785 krama sAdhvI nAma 10. O zrI elamakuMvarajI zrI dhIrajakuMvarajI zrI rozanakuMvarajI 13. O zrI caMpAkuMvara jI 11. 12. zrI pramodasudhAjI 15. O zrI jagatakuMvarajI 14. 16. O zrI zreyakuMvarajI 17. O zrI premakuMvarajI 18. zrI prakAzakuMvarajI 19. O zrI vinodakuMvarajI janma saMvat sthAna pitA kA nAma gotra haidrAbAda (A.pra.) zrI narasiMhajI reDDI DoMgarasevalI (jAlanA) 1988 pAMlarakavar3A 1969 manamAr3a nAMdurA 1969 bArzI 1958 dhuliyA durga 2002 zelubAjAra mulatAnamalajI bhaTevarA 2000 ASA. zu. 2 cAMdamalajI bogAvata (pAlaka) khuzAlacaMda barar3iyA dIkSA saMvat tithi 1999 kA. zu. 5 2003 mA. zu. 5 -2011 vai.zu. 13 nathamalajI kAvar3iyA 2012 mR. zu. 5 kizanadAsajI solaMkI 2015 cai. zu. 11 abhayarAjajI kuceriyA 2018 cai. zu. 13 geler3A dIkSA sthAna 2027 mAgha zu.5 bulaDhANA pUnA dUrga, chattIsagar3ha nAMder3a DhANakI grAma khuzalacaMdajI sAMkalA 2018 phA. zu. 8 zrI pannAlAlajI borA 2021 vijayAdazamI paratUra (mahA.) hiMgolI gurUNI zrI jar3AvakuMvarajI vizeSa vivaraNa pravartinI zrI mAnakuMvarajI se dIkSA pATha pddh'aa| ApakA svargavAsa saM. 2038 po. zu. 3 ko nijAmAbAda meM huaa| zrI mAnakuMvarajI svarga. 2053 jye. kR. 2 ko jAlanA meM huA / zrI vRddhikuMvarajI Apa saMgaThana premI thIM, iMdaura meM svargavAsinI huiiN| zrI jar3AvakuMvarajI ApakI dIkSA karnATaka kezarI zrI gaNezIlAla jI ma. ke zrImukha se huii| saM. 2060 kA kR. 8 | nAsika devalAlI meM 19 dina ke saMthAre ke sAtha svargavAsinI huii| zrI mAnakuMvarajI Apa jaina siddhAntAcArya, zAstrajJA viduSI sAdhvI haiN| zrI jar3AvakuMvarajI karnATaka kesarI zrI gaNezIlAla jI ma. Apake dIkSA gurU the ApakA svargavAsa bArzI meM huaa| zrI vRddhikuvarajI svargavAsa sukaNe, pravrajyAdAtAkarNATaka kezarI gaNezIlAla jI ma. zrI jar3AvakuMvarajI Apa chAjer3a parivAra meM byAhI gaI thii| zrI prabhAkuMvarajI jaina siddhAMtAcArya, sirasAlA, bAlama TAkalI meM gozAlA Adi kaI prANadiyA ke kArya ApakI preraNA se cala rahe haiN| zrI mAnakuMvarajI svargavAsa ho gayA hai| sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~
Page #848
--------------------------------------------------------------------------
________________ 786 krama 20. 21. 4 22. sAdhvI nAma zrI jyotisudhAjI zrI pratibhAkuMvarajI zrI ujjavalakuMvarajI 23. 4 zrI zAMtisudhAjI 24. zrI suzIlAkuMvarajI 25. zrI kiraNasudhAjI 26. zrI sumanakuMvarajI 27. zrI kIrtisudhAjI 28. zrI kusumakuvaMrajI 29. 4 zrI phullAkuMvarajI 30. O zrI basaMtamAlAjI 31. zrI darzanaprabhAjI 32. O zrI kAMtisudhAjI 33. O zrI prazAMtakuMvarajI janma saMvat sthAna piMpalagAMva rAjA 2012 saMtoSa piparI loNAra 2013 viDula 2012 vAMdalI zrIrAmapura 2020 nAMder3a madrAsa nAMder3a *paratUra 2007 ghanasAvaMgI pitA kA nAma gotra zrI nemIcaMdajI mIThulAlajI bAphanA pukharAja jI vedamUthA 2030 mR. zu. 5 zrI pArasamalajI jhAbar3a 2031 vai. zu 4 kacarUlAlajI botharA 2032 cai. zu. 5 sUrajamalajI khetamalajI botharA popaTalAla kaMkulola mIThulAlajI banA zrI gaNezalAlajI bAphanA dIkSA saMvat tithi 2028 jye. zu. 5 2030 mR. zu. 4 * kanhaiyAlAlajI bhaMsAlI ugamarAjajI surANA 2031 jye. kR. 2 2036 2032 mR. kR. 6 2035 vai. zu. 3 2036 2037 mRgazira dIkSA sthAna piMpalagAMva rAjA nAMder3a jAlanA kir3a manamAr3a saMgaranera ojhara (nAsika) kaMTagI bulaDhANA sikaMdarAbAda gurUNI vizeSa vivaraNa zrI puSpAkuMvarajI alpavaya meM dIkSita huii| zrI prabhAkuMvarajI jaina siddhAMtAcArya, sAhityaratna haiN| bAMdalI (AkolA) zrIprabhAkuMvarajI piMpalagAMva basavaMta zrI viradhikuMvarajI dIkSAdAtA - A. AnaMdaRSijI, sva. saM. 2036 ko saMthAre ke sAtha piMpalagAMva basavaMta meM huaa| zrI hIrAkuMvarajI dIkSAdAtA - zrI hIrAkuMvarajI 2037 AsA. zu. 9 yavatamAla zrI hIrAkuMvarajI (dIkSA pradAtA ) elamakuMvarajI ma. elamakuMvarajI ma. jaina si. AcArya, rASTrabhASA ratna va pravacana prabhAvikA haiN| Apake dIkSA pradAtA A. AnaMdaRSi jI ma. the / jaina si. AcArya, rASTrabhASA ratna haiN| zrI prabhAkuMvarajI dIkSAdAtA - zrI ratanamunijI, jaina si. AcArya, sAhitya sudhAkara haiN| zrI viradhikuMvarajI dIkSAdAtA - zrI mAnakuMvarajI, jaina si. zAstrI haiN| zrI elamakuMvarajI dIkSAdAtA - zrI AnaMdaRSijI, 13 dina ke saMthAre ke sAtha saM. 2041 akSayatRtIyA ke dina auraMgAbAda meM divaMgata huii| Apa zAMta svabhAvI svAdhyAya premI thiiN| dIkSAdAtA - zrIprabhAkuMvarajI jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #849
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama | sAdhvI nAma | 34.| zrI jJAnaprabhAjI janma saMvat sthAna | pitA kA nAma gotra | dIkSA saMvat tithi| dIkSA sthAna | gurUNI kohAlA rUpacaMdajI vedamUthA khAmagAMva 35. | zrI sAdhanAsudhAjI |kinagAMva udairAjajI caMDAliyA kinagAMva jaTTa vizeSa vivaraNa dIkSAdAtA-zrI jIvarAjajI ma.. zrI pramodasudhAjI kI bhAnajI haiN| dIkSAdAtA-zrI mAnakuMvarajI, jalagAMva meM svrgvaas| dIkSAdAtA-zrI prabhAkuMvarajI, saM. 2045 yAdagiri meM svargastha | dIkSAdAtA-zrI prabhAkuMvarajI, jaina si. AcArya va sAhitya sudhAkara haiM|| sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 36. zrI riddhIsudhAjI | 2013 toMDapura caMpAlAlajI lalavANI| 2038 kA. zu. 12 | vaNI / capAe 37. zrI siddhIsudhAjI 2020 rAlegAMva | bhaMvarIlAlajI borA | 2038 mA. zu. 14 | rAlegAMva 38.0| zrI vijayakuMvarajI 39.0 | zrI jayakuMvarajI paralI vagaijanAtha loNAra | gaMbhIramalajI | 2041 cAMdamalajI redAsaNI | 2042 kA. zu. jAlanA / ANi 40. zrI vizAlaprabhAjI | 2024ArNi zAMtilAla bAgamAra 2044 mA. zu. 10 | ArNi 787 41.0/ zrI kamalaprabhAjI | loNAra bAlacaMdajI redAsaNI | 2045 kA. za. 6 |neraparasopata zrI prabhAkuMvarajI dvArA dIkSita svargavAsa vardhA zrI prabhAkuMvarajI | dIkSAdAtA-zrI jIvarAjajI ma., sAhitya-prabhA kI vizAla kiraNeM bhAga 1 se 12 | zrI prabhAkuMvarajI | dIkSAdAtA-zrI prabhAkuMvarajI, nAsika meM svargastha, Apa kiraNa sudhAjI kI mAtA thiiN| zrI dhIrajakuMvarajI | dIkSAdAtA- zrI mizrIlAlajI ma. zrI puSpAkuMvarajI | dIkSAdAtA-zrI mizrIlAlajI ma. | zrI puSpAkuMvarajI| dIkSAdAtA-zrI puSpAkuMvarajI, zrIpuSpAkuMvarajI | dIkSAdAtA-zrI puSpAkuMvarajI, dIkSAdAtA-zrI mizrIlAlajI ma. dIkSAdAtA-zrI mizrIlAlajI ma., adhyayanazIlA, svAdhyAya premI - 2047 vai. zu. 6 | 2047 vai. zu. 6 | jAlanA jAlanA 2022 umarANA baMzIlAlajIdhokA ozrI praguNAjI zrI haMsAjI zrI namitAjI 45. 0 zrI punItAjI 46.0 zrI arUNaprabhAjI zrI jayazrIjI 2015 jAlanA sevalI | auraMgAbAda | auraMgAbAda bhAgacaMdajI pArakha | 2028 auraMgAbAda | manasukhajI bAThiyA 2050 mA. zu. 1 | 2050 mA. zu. 1 devar3A - zrI dakSitAjI 49.0/ zrI vinayakuMvarajI 50. zrI uditAjI | baDanerA AlegAMva | 2030 neraparasoMpata | -siMghI 2050 mA. zu. 1 | auraMgAbAda 2052 mAgha pUrNimA | loNAra 2052 mAgha pUrNimA | loNAra dIkSAdAtA-zrI sahajamunijI zrI prabhAkuMvarajI | dIkSAdAtA-zrI sahajamuni jI
Page #850
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama | gurUNI vizeSa vivaraNa 51. 52. | sAdhvI nAma zrI prajJAjI zrI puNyasmitAjI zrI anuprekSAjI zrI prAcIjI zrI prasannAjI janma saMvat sthAna | pitA kA nAma gotra dIkSA saMvat tithi| dIkSA sthAna 2032 -DAkaliyA | 2053 vai. zu.7 | auraMgAbAda 2030 caMdrapura nemicaMdajI bAnA | 2053 mA. zu. 13 | lAtura 2030 jAmanera | -koThArI 2054 ma. kR. 6 | bIr3a 2039 auraMgAbAda 2054 ma. kR. 6 | bIr3a 2035 akolA | zrI mohanalAlajI | 2055 mA. zu. 1 jAlanA zrImAla pUrNAjaMkzana surANA 2058 disaM. 7 kalama 2036 loNAra | tilokacaMda rUNAvAla | 2058 27. za. 2 | loNAra 2046 baDanerA 2058 vai. zu. 3 ghor3anadI aMbAjogAi baDera 2059 vai. zu. 3 | jAlanA dIkSAdAtA-zrI prabhAkuMvarajI dIkSAdAtA-zrI prabhAkuMvarajI dIkSAdAtA-zrI prabhAkuMvarajI zrI prabhAkuMvarajI | dIkSAdAtA-upA. zrI mUlamunijI| 54. 55. 56. zrI unnatijI zrI divyaprabhAjI zrI caitanyazrIjI zrI AbhAzrIjI zrI zrutiprajJAjI zrI preraNAjI zrI prAptIjI zrI sajagakuMvarajI dIkSAdAtA-zrI ujjavalakuMvarajI dIkSAdAtA-zrI prabhAkuMvarajI zrI prabhAkuMvarajI| dIkSAdAtA-zrI prakAzakuMvarajI zrI prabhAkuMvarajI| zrI prabhAkuMvarajI/ dIkSAdAtA-zrI surezamuni jI dIkSAdAtA-zrI prazAMtakuMvarajI dIkSAdAtA-zrI prabhAkuMvarajI dIkSAdAtA-zrI prabhAkuMvarajI . 788 bIDa 2061 akSayatRtIyA | 2061 akSayatRtIyA auraMgAbAda | auraMgAbAda | . ratanalAlajI saMcetI jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #851
--------------------------------------------------------------------------
________________ (kha) sAdhumArgI saMgha kI avaziSTa zramaNiyA~ (saM. 1964-2058)562 krama sAdhvI nAma |zrI tejakaMvarajI zrI suganakaMvarajI janma saMvat sthAna | pitA kA nAma gotra | dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna -jAvarA bAlacaMdajI chAjer3a | - byAvara gulAbacaMdajI makANA | 1964 ma. kR. 6 sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ zrI jIvanAjI zrI gaTTakaMvarajI -bIkAnera -aranoda hamIramalajI pArakha bhAgIrathajI DAMgI 0 | 1976 ma. zu. 13 1981 mA. zu.5 ratalAma | | curU 789 0000000000 saMpatakaMvarajI zrI sUrajakaMvarajI zrI mohanakaMvarajI zrI choTAMkaMvarajI | zrI suganakaMvarajI zrI sirekavarajI zrI mAnakaMvarajI zrI chaganakaMvarajI zrI vallabhakaMvarajI zrI TIpUkaMvarajI zrI rasAlakaMvarajI zrI pAnakaMvarajI zrI manoharakaMvarajI ratalAma 1958 dAsor3I 1969 dezanoka -bhiNAya -jhar3AU -sojata -alAya -nAgelAva -jAvarA | -DUMgalA - bhiNAya 1980 udayapura 1982 udayapura rikhabacaMdajI zizodiyA | 1982 cai. zu. AjJArAmajI saMcetI | 1984 ma. kR. 7 mohanalAlajI golechA | 1984 mR.kR.7 mUlacaMdajI lor3hA 1984 siddhakaraNajI tAter3a | 1984 phA. kR.9 pUnamacaMdajI zrIzrImAla | 1984 magharAjajI baida rAjamalajI khiMvesarA rUpacaMdajI khimesarA | 1987 pau. zu. 2 dhanarAjajI baMba 1988 mA. zu. 5 mUlacaMdajI lor3hA 1989 cai, kR. 3 geMgarAjajI hIMgar3a | 1991 cai. zu. 13 geMgarAjajI hIMgar3a 1991 cai. zu. 13 | vizeSa vivaraNa saM. 2032 jAvarA meM svargavAsa marUdharA siMhanI thIM, saM. 2034 zrA. zu. 15 byAvara meM svargastha saM. 2034 bIkAnera meM svrg| vIravAla saMgha ke saMsthApaka muni samIramalajI kI mAtAjI saM. 2032 kAnor3a meM svrg.| viduSI, utkRSTa sevAbhAvI anuzAsanapriya, madhura vyAkhyAtrI, bhInAsara meM 2040 svarga mRdubhASI, bhadrika, saM. 2041 bhInAsara meM svarga. saM. 2034 byAvara meM svargastha saM. 2032 bIkAnera meM svargastha bIkAnera meM sthiravAsa bhInAsara meM svargastha udayapura meM saM. 2029 meM svargavAsa sevAbhAvinI, zAsanaprabhAvikA, maMdasaura meM sthiravAsa madhuravyAkhyAnI, tejasvI, : 2038 byAvara meM svarga. byAvara meM svargastha viduSI zAsana prabhAvikA zAstrajJA, ojasvI vaktrI, mahAna zAsana prabhavikA saM. 2039 suvAsarAmaMDI (ma. pra.) meM svargasthA sudUra vihAriNI, zAsanaprabhAvikA, madhurabhASiNI byAvara meM sthirvaas| bola stoka kI jJAtA, kathAoM kI bhaMDAra. marmaspazI, mAravAr3I vyAkhyAna, saM. 2041 bhInAsara meM svrgsthaa| nokhAmaMDI meM sthiravAsA pati cauthamalajI koThArI ke sAtha dIkSA, saralamanA, svAdhyAya priya, zAsana samarpita mahAtapasvinI sAdhvI thIM, bIkAnera meM svargavAsinI huiiN| nisalapura bar3IsAdar3I kisanagar3ha bhINDara bhINDara A 18.0zrI gulAbakaMvarajI -khAcaroda pyAracaMdajI mehatA | 1992 vai. kR. 6 khAcaroda |zrI pyArakaMvarajI | 1967 alAya | kizanalAla sakhalecA | 1995 vai. zu. 3 | gogAlAva 20.0/ zrI kezarakaMvarajI 21.0/ zrI rAjakaMvarajI - surapurA |-bIkAnera zivadAsajI DAgA |1995 jye. zu. 4 | bIkAnera munnIlAlajI dassANI | 1996 AsA. zu. 3 | bIkAnera 562. muni zrI dharmeza, sAdhumArgI kI pAvana saritA,pR. 343-95
Page #852
--------------------------------------------------------------------------
________________ 790 krama sAdhvI nAma 22. zrI gulAbakaMvarajI 23. O 24. O 25. O zrI pepakaMvarajI 26. O zrI nAnUkaMvarajI 27. O zrI pAnakaMvarajI 28. O zrI lADakaMvarajI 29. O zrI dhApUkaMvarajI 30. zrI kaMcanakaMvarajI 31. zrI badAmakaMvarajI 32. O zrI sUrajakaMvarajI 33. O zrI bhaMvarakaMvarajI zrI kUlakaMvarajI 34. zrI dhApUkaMvarajI zrI kaMkUjI O 35. saMpatakaMvarajI 36. O zrI sAyarakaMvarajI 37. zrI nagInAjI 38. O zrI ANaMdakavarajI 39. 0 zrI gulAbakaMvarajI 40. O zrI kastUrakaMvarajI 41. O zrI sAyakaMvarajI 42. O zrI cAMdakavarajI 43. O zrI indrakaMvarajI janma saMvat sthAna pitA kA nAma gotra rikhabacaMdajI mehatA jAvarA - bhInAsara devagar3ha 1976 bIkAnera 1984 dezanoka bhInAsara - bIkAnera -dAMtA alIgar3ha *byAvara 1978 riMganoda 1988 bIkAnera kustalA - vAsanI 1995 dezanoka 1982 udayapura 1965 kukar3ezvara raMgalAlajI paTavA raMgalAlajI pokharanA 1981 byAvara 1981 bIkAnera - bIkAnera sohanalAlajI koThArI kizanalAlajI botharA 1980 jAvarA mizrIlAlajI boharA 1983 kezarI siMha zeSamalajI gAMdhI dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna 1997 poSa zu. 2 daulatarAma gulaguliyA lakSmIcaMdajI dugar3a pannAlAlajI dharmAvata hajArImalajI boharA mizrIlAlajI gulechA DUMgaramalajI DAgA hanumAnamala bacchAvata 1998 bhA. kR. 11 1998 mU. zu. 6 lAbhacaMdajI rAmapuriyA 1999 mAgha zu. 5 lAbhacaMdajI baDera cai. 2000 kR. 10 moDIlAlajI pokharanA 2001 . zu 13 motIlAlajI pokhAla 2001 vai.zu. 2 *mizrImalajI DosI rAjamalajI pagAriyA maMgalacaMdajI sonAvata bajaraMgalAlajI pokhAla 1999 jye. kR. 7 1999 AsA. zu. 3 2001 mR 12 2002 mA. zu. 13 2003 vai. kR. 10 2003 ce. zu. 9 2003 AsA. kR. 10 2004 ce zu. 2 2004 ma. zu. 5 2005 cai. zu 13 2006 mA. zu. 1 2007 po. kR. 9 2007 jye, zu, 5 2008. kR. 8 2009 cai. kR. 5 1 bhInAsara devagar3ha bIkAnera dezanoka dezanoka bIkAnera bhIlavAr3A biramAvala bIkAnera savAImAdhepura byAvara rANAvAsa rANAvAsa dezanoka udayapura khAcaroda byAvara bIkAnera vizeSa vivaraNa atyadhika svAdhyAya premI khar3I rahakara laMbe samaya taka svAdhyAya karatI haiN| maMdasaura meM sthirvaas| Apake pati khIMcana saMpradAya meM dIkSita hue| spaSTabhASiNI tapasvinI haiM, putra mamatva kA tyAga kara dIkSA lI, byAvara meM sthiravAsa karmaTha sevAbhAvinI pramukha salAhakAra, zAsana prabhAvikA mahAna zAsana prabhAvikA thiiN| zAstrajJA, bhInAsara se. 2032 meM svarga saM. 2046 byAvara meM svargastha A. zrI nAnezajI kI sahodarA haiN| RjumanA bIkAnera meM sthirvaas| viduSI vyAkhyAtrI zAsana prabhAvikA haiM, pati bhI dIkSita hai| sevAbhAvinI stoka kI jJAtA thiiN| saralamanA sAdhvI ratnA haiN| viduSI milanasAra vyAkhyAtrI sAdhvI ratnA haiN| madhurakaMThI, rocakazailI meM vyAkhyAna kara dharma kI mahatI prabhAvanA kara rahI hai| zAMta svabhAvI, viduSI vyAkhyAnakatrI sarala svabhAvI milanasAra vyAkhyAtrI zAsana prabhAvikA jI kA gur3A sa. 2042 byAvara meM svargastha saM. 2040 bIkAnera meM svargastha saralasvabhAvinI, sevAbhAvinI, zAsanaprabhAvikA sarala svabhAvinI sAdhanApriya acchI viduSI zAsanaprabhAvikA sAdhvI ratnA zAntapriya tatvajJA mahAsAdhvI hiMdI saMskRta prAkRta kI jJAtA, zAstroM kI talasparzI adhyetA, vyAkhyAtrI jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #853
--------------------------------------------------------------------------
________________ 791 krama 44. O 45. O sAdhvI nAma zrI pAnakaMvarajI zrI sUrajakaMvarajI 46. zrI ugamakaMvarajI 47. O zrI badAmakaMvarajI 48. O zrI sumatikaMvarajI 49. zrI icarajakaMvarajI 50. O zrI vallabhakaMvarajI 51. O zrI candrakaMvarajI 52. O zrI saradArakaMvarajI 53. O zrI zAMtAkaMvarajI 54. O zrI rozanakaMvarajI 55. O zrI rozanakaMvarajI 56. O zrI dhIrajakaMvarajI 57. 4 zrI anokhAjI 58. O zrI naMdakaMvarajI 59. O zrI gulAbakaMvarajI 60. O zrI kamalAjI 61. O zrI jhamakUjI 62. 4 zrI sUryakAntAjI janma saMvat sthAna bIkAnera bagar3I (ma.pra.) 1981 mer3atAsiTI 1992 prat 1994 bIkAnera dezanoka 1972 rAmapurA 1986 ajamera 1997 udayapura 1993 bar3I sAdar3I 1988 udayapura 1993 bhadesara 1997 udayapura 2003 bar3IsAdar3I 1960 ratalAma 2003 kAnor3a 1971 udayapura 2000 udayapura pitA kA nAma gotra rAjamalajI botharA nathamalajI dhAr3IvAla raMgalAlajI DosI sUrajamalajI koThArI guNacaMdajI seThiyA phasarAjajI bAThiyA budhamalajI challANI ratanalAlajI chAkar3a kastUracaMdajI seThiyA khyAlIlAlajI bAphanA goTIlAlajI koThArI manoharasiMhajI hiraNa kajor3ImalajI hiMgar3a dIkSA saMvat tithi 2009 jye. kR. 6 2009 Aso. zu. 4 bhairUlAlajI naMdAvata caMdanamalajI dharmAvata caMdanamalajI dharmAvata 2010 - 2010 jye. kR. 3 2011 vai. zu. 5 2013 Aso. zu. 10 2013 mR zu 11 2014 phA. zu. 3 2015 2015 vai. zu. 6 2016 jye, zu. 11 2018 vai.zu. 8 2017 A. zu. 15 2016 bhA. kR. 8 bakhtAvaramala talesarA bhUrAlAlajI nimAvata motIlAla caMDAliyA 2017 2016 kA. kR. 8 2016 . kR. 10 2016 kA. zu. 13 2019 vai. zu. 7 2019 ve zu. 7 dIkSA sthAna bIkAnera udayapura bIkAnera bhInAsara gogAlAva bhInAsara kukar3ezvara udayapura udayapura bar3IsAdar3I kAnor3a udayapura udayapura choTI sAdar3I udayapura pratApagar3ha udayapura udayapura vizeSa vivaraNa svAdhyAya premI, maMdasaura meM sthiravAsa saMskRta prAkRta va zAstroM kI gahana jJAtA thIM, bhAI bhAbhI bhI dIkSita hue byAvara meM svargastha 2042 byAvara meM svargavAsa milanasAra, zAsana samarpitA viduSI acchI viduSI vyAkhyAtrI mAM. jeThutI, naNadoI bhI dIkSita sevAbhAvI tapasvinI sAdhvIranA bhInAsara meM 72 dina ke saMdhAre ke sAtha saM. 2042 zrI. zu. 10 ko svargasthA saralasvabhAvI sevAbhAvinI viduSI milanasAra zAsana prabhAvikA sevAbhAvinI milanasAra sevAbhAvinI viduSI zAsana prabhAvikA sarala milanasAra sAdhvI thIM, saM. 2041 ratalAma meM svargastha mahAviduSI, gaMbhIra, AtmabalI zAsana pati se AjJA lekara dIkSita huI sevAbhAvinI, vyAkhyAtrI gRhasthAvasthA meM hI aneka bahinoM va sAdhviyoM ko zAstrajJAna karavAyA vRddhAvasthA meM bhI khUba tapasyA va prabhAvanA kara saM. 2031 udayapura meM svargastha milanasAra, zAsana prabhAvikA viduSI vyAkhyAtrI, sudUra dakSiNa meM dharma prabhAvanA kii| tapasvinI aneka mAsakhamaNa, sarala svabhAvinI, vidvadavarya zrI zAMtimuni jI kI cAcIjI / sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~
Page #854
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama sAdhvI nAma | janma saMvat sthAna pitA kA nAma gotra | dIkSA saMvat tithi| dIkSA sthAna | vizeSa vivaraNa 63. zrI suzIlAkaMvarajI | 2003 udayapura motIlAlajI koThArI | 2019 mA. kR. 12 | udayapura 64.0 00 zrI zAMtAkavarajI zrI lIlAvatIjI zrI kastUrakavarajI gaMgAzahara rAvatamalajI surAnA nikumbha motIlAlajI mogarA 1992 suvAsarAmaMDI| pannAlAlajI mehatA 2020 phA. kR. 12 ] gaMgAzahara 2020 phA.zu. 2 | nikumbha 1 2020 vai. zu. 3 | pIpalyAmaMDI 66.0 AcArya zrI nAneza kI prathama dIkSitA sAdhvI, viduSI tarUNa tapasvinI sevAbhAvinI sevAbhAvinI tapotejasvinI haiN| pati, jyeSTha evaM putrI (caMdanabAlA jI) dIkSita haiN| saM. 2048 indaura meM saMthArA saha svargasthA | ojasvI vyAkhyAtrI kaviyitrI nirbhIka sAdhvI ratnA ghoratapasvinI thIM, byAvara 2030 meM svargastha 66.00 zrI hulAsakaMvarajI 67. zrI jJAnakaMvarajI 68.0/ zrI sohanakaMvarajI A. nAgarA - 1988 kapAsana lacaMdajI caMDAliyA | 2020 vai. zu. 10 | cikArar3A 2003 mAladAvAr3I caMpAlAlajI muNota | 2021 AsA. zu. 9/ pIpalyAkalAM nAthUlAlajI A. nAneza ke / indaura indaura ke cAturmAsa 1961 bIkAnera I rAvatamalajI seThiyA | 2023 vai. za.8 | bIkAnera -nimaloM vIrabhANajI 2023 Aso.zu. 4 | rAjanAMdagAMva surendranagara (gu.) | cimanabhAI mehatA 2023 Aso. zu. 4] rAjanAMdagAMva zrI vRddhikaMvarajI 70.0 zrI jJAnakaMvarajI 71.AI zrI premalatAjI 792 72. zrI indubAlAjI 73.0 zrI gaMgAvatIjI zrI pArasakaMvarajI zrI candanabAlAjI | rAjanAMdagAMva bhaMvaralAlajI I 2023 Aso. za. 4] rAjanAMdagAMva zrIzrImAla DoMgara hamIramalajI lor3hA 2023 ma. zu. 3 | DoMgara grAma kalaMgapura hIrAmalajI pArakha 2023 mR. zu. 3 | DoMgara grAma | 2009 pIpalyAmaMDI| amaracaMdajI pAmecA 2023 mA. zu. 10 | pIpalyAmaMDI saM. 2045 gaMgAzAha meM svrgsth| | saM. 2050 byAvara meM svrgsth| | viduSI madhurakhyAkhyAnI tapasvinI, bIkAnera kI ucca parIkSAeM uttIrNa jaina si. ratnAkara parIkSA uttIrNa, madhura vyAkhyAnI, tpsvinii| sevAbhAvinI tapasvinI jaina siddhAntazAstrI, zAsana prabhAvikA | viduSI, madhura vyAkhyAtrI, tapasvinI haiM, parivAra se kaI dIkSAeM huI haiN| sahAgarAta ke dina hI sajor3e brahmacaryavrata liyA, Adarza tyAginI, tapasvinI bahina jJAnakaMvarajI dIkSita haiN| viduSI ghoratapasvinI 75.A 76.0/ zrIjayazrIjI baiMgalora hamIramalajI seThiyA | 2023 phA. kR.9 | rAyapura 77. 78.A zrI suzIlAjI zrI suzIlAjI | 2007 mAladAvAr3I | bIkAnera caMpAlAlajI muNota | 2024 AsA. zu. 2] jAvarA saMtokacaMdajI baida 2025 phA. zu.5 | bIkAnera jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #855
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama | sAdhvI nAma janma saMvat sthAna pitA kA nAma gotra | dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna 79. A] zrI maMgalAkaMvarajI | bar3AvadA saubhAgyamalajI sAMDa | 2024 Aso. zu. 2] dUrga zrI camelIzrIjI 81. O| zrI zakuntalAjI 0/ zrI jatanakaMvarajI 83.0/ zrI chaganakaMvarajI | 1998 bIkAnera 2010 bAlesara 2005 hiMganaghATa 1- dAMtA | kizanalAlajI golachA | 2025 27. zu.5 | saMpatalAlajI sAMkhalA | 2024 mR. kR. 6 | hIrAlAlajI nAhara | moDIlAlajI pokharanA | 2026 vai. zu. 7 photo | bIkAnera | dUrga yevatamAla kAnor3a sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ zrI candrakAntAjI - ratalAma suganacaMdajI roidiyA | 2026 vai. zu.7 | byAvara 793 | zrI kusumalatAjI A zrI premalatAjI o| zrI vimalAkaMvarajI 0 zrI kamalaprabhAjI zrI puSpalatAjI - zrI sumatikaMvarajI zrI vimalAkaMvarajI | 2004 maMdasaura cAMdamalajI kudAla Aso. zu. 4 | maMdasaura 2008 maMdasaura cAMdamalajI kudAla 2026 Aso. zu. 4] maMdasaura 1992 AMtarI cAMdamalajI khiMdAvata 1 2027 kA. kR. 8 | bar3IsAdar3I | 2002 bAMdanavAr3A | nauratamalajI lor3hA | 2027 kA. kR. 8 | bar3IsAdar3I - bar3IsAdar3I ambAlAlajI jArolI | 2027 kA. kR. 8 | bar3IsAdar3I - bar3IsAdar3I khyAlIlAlajI muNota | 2027 kA. kR. 8 | bar3IsAdar3I moDI sUrajamalajI napAvaliyA | 2027 mA. zu. 12 | jAvada | vizeSa vivaraNa viduSI haiM, parivAra se mAtA-pitA, bhAI va do bhneN| dIkSita haiN| madhuravyAkhyAtrI tpsvinii| viduSI, ugravihArI, madhuravyAkhyAtrI, tapasvinI ghoratapasvinI, saM. 2039 udayapura meM svargasthA sevAbhAvinI, bhadramanA thIM, A. nAnezakI sahodarA, saM. 2033 gaMgAzAhara meM svargasthA Adarza sevAbhAvinI, madhurabhASiNI, putrI manoramA bhI dIkSita haiN| viduSI sAdhvI ratnA viduSI evaM tapasvinI | sajor3e dIkSA, viduSI tapasvinI evaM Adarza tyAginI viduSI madhura vyAkhyAtrI, jaina siddhAnta zAstrI viduSI sAdhvI ratlA viduSI, bahina pUrNimAjI bhI dIkSita haiN| tapasvinI haiM, suzIlAjI, maktiprabhAjI, karUNAjI ye tIna bahaneM bhI dIkSita haiN| pati, putra 2 putriyoM sahita dIkSA, tapasvinI, aMjar3a meM saM. 2049 svargastha tapasvinI haiN| madhura vyAkhyAtrI, viduSI 4 bahaneM dIkSita haiN| mAtA-pitA bhAI-bahana bhI dIkSita, viduSI sevAbhAvinI viduSI sevAbhAvinI madhura vyAkhyAnI, bahina somalatAjI dIkSita haiN| viduSI viduSI madhuravyAkhyAnI sevAbhAvinI, stokamarmajJa, madhurabhASiNI 91. 92. 0| zrI sUrajakaMvarajI | 1982 loda cAMdamala ostavAla 2028 Li Li Li Li Li Li Li Li He He kA. zu. 12 byAvara | zrI kalyANakaMvarajI | 2006 bIkAnera A] zrI tArAkaMvarajI - ratalAma zrI kAntAjI 2012 bar3AvadA zrI candanabAlAjI 2016 bar3AvadA zrI kusumalatAjI 2015 rAvaTI zrI tArAkaMvarajI 2014 ratalAma zrI cetanazrIjI 2012 kAnor3a 100.0| zrI tejaprabhAjI 1988 nAgelAva | saMpatalAlajI bAMThiyA | 2028 kA. zu. 12 | byAvara suganacaMdajI roidiyA | 2028 kA. zu. 12 byAvara saubhAgamalajI sAMDa 2028 kA. zu. 12 byAvara saubhAgamalajI sAMDa kA. zu. 12 byAvara nAnAlAlajI kaTAriyA| 2028 kA. zu. 12 | byAvara hIrAlAlajI rAMkA / 2028 cai. kR. 2 | jayapura hanumAnamalajI gAMdhI | 2029 cai. zu. 13 ToMka | ratanalAlajI koThArI | 2029 mA. zu. 13 | bhInAsara
Page #856
--------------------------------------------------------------------------
________________ viduSI 794 krama / sAdhvI nAma | janma saMvat sthAna pitA kA nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa vivaraNa 101.0 zrI bhaMvarakaMvarajI |1985 bIkAnera | hIrAlAlajI botharA 12029 mA. zu. 13 | bhInAsara pati, putra va putrI ke sAtha dIkSita, bhIlavAr3A meM saMthArA saha svargastha 102. zrI kusumakAntAjI |2008 jAvarA zAtilAlajI pagAriyA | 2029 mA. zu. 13 bhInAsara viduSI 103. zrI puSpAvatIjI | 2012 dezanoka ghevaracaMdajI botharA 2029 mA. zu. 13 | bhInAsara tapasvinI madhura vyAkhyAnI, zrI nAnUkaMvarajI kI bhatIjI haiN| | 104. zrI vasumatIjI 2009 bIkAnera indracaMdajI pUgaliyA 12029 mA. zu. 13 bhInAsara viduSI tapasvinI, madhuravyAkhyAnI, bahana preraNAjI va bhAnajI (mukti zrIjI) bhI dIkSita haiN| 105. zrI rAjImatIjI - dalaudA bhaMvaralAlajI bhaMDArI | 2029 mA. zu. 13 | bhInAsara madhurabhASiNI, paM. muni pArasamuni jI Apake bhrAtA haiN| 106. zrI maMjubAlAjI | 2016 bIkAnera | ratanalAlajI seThiyA 2029 mA. za. 13 | bhInAsara | viduSI tapasvinI madhuravyAkhyAtrI 107. zrI prabhAvatIjI 2017 bIkAnera jatanalAlajI sonAvata |2029 mA. zu. 13 | bhInAsara zrI bhaMvarakaMvarajI, zrI vijayamunijI, zrI jitendramunijI Apake mAtA bhAI va pitA haiN| 108.0 zrI lalitaprabhAjI - nokhAmaMDI ghevaracaMdajI golechA |2029 phA. zu. 11 | bIkAnera 109. zrI suzIlAkaMvarajI |- moDI sUrajamalajI napAvaliyA | 2030 vai za.9 | nokhAmaMDI viduSI tapasvinI madhura vyAkhyAtrI 110. zrI samatAkaMvarajI 2017 ajamera pUraNamajI koThArI 1 2030 vai zu. 9 nokhAmaMDI viduSI, sevAbhAvinI, svarNajyoti jI ApakI bhAnajI haiN| 111. zrI niraMjanAzrIjI - bar3IsAdar3I lakSmIlAla pAmecA |2030 Aso.zu 13 | bIkAnera viduSI, tapasvinI 112. zrI sudhAzrIjI 2014 byAvara maMgalacaMdajI koThArI |2030 Aso.zu. 13 | bIkAnera vartamAna meM arhat saMgha meM dharma pracArikA haiN| | 113.0 zrI pArasakaMvarajI | 1996 nikuMbha geharIlAlajI sahalota |2030 mR. zu. 9 | bhInAsara Adarza tyAginI tapasvinI, sumanalatAjI ApakI putrI haiN| | 114. zrI sumanalatAjI | 2013 bAMgeDA bAlacaMdajI jArolI |2030 ma. zu. 9 | bhInAsara mAtuzrI pArasakaMvarajI va mAmA Agama vikhyAtA muni kaMvaracaMdajI haiN| 115.0 zrI snehalatAjI 1 2004 saradArazahara | rAmalAla jI pArakha | 2030 mA. zu. 5 saradArazAhara tapasvinI haiN| 116. zrI vijayalakSmIjI |2010 udayapura bakhtAvaramala talesarA 2030 mA. zu. 5 saradArazAhara viduSI va tapasvinI haiM, baDI bahana zrI anokhA kaMvarajI haiN| 117. zrI aMjanAjI | 2012 maMgalavAr3a | gulAbacaMda capalota 2031 jye. zu. 5 gogolAva | viduSI tapasvinI 118. zrI raMjanAzrIjI | 2010 maMgalavAr3a | gulAbacaMda capalota 2031 jye. zu. 5 | gogolAva | viduSI va tapasvinI 119. zrI lalitAzrIjI |2014 byAvara | mAMgIlAlajI mehatA 2031 jye. za. 5 | gogolAva ladhubhAtA vidvadvarya zrI jJAnamunijI haiM, Apa milanasAra viduSI sAdhvI haiN| jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #857
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 1795 krama | sAdhvI nAma janma saMvat sthAna pitA kA nAma gotra | dIkSA saMvata tithi| dIkSA sthAna | vizeSa vivaraNa 120. zrI vicakSaNAzrIjI | 2009 pIpalyAmaMDI | jamanAlAlajI pAmecA ] 2031 Aso. zu. 2 | saradArazahara viduSI tapasvinI, parivAra meM kaI vyakti dIkSita haiN| 121. zrI sulakSaNAzrIjI | 2013 pIpalyAmaMDI | rAmagopAlajI kachArA | 2031 Aso. zu. 2 | saradArazahara | viduSI, madhurabhASiNI, Agama nyAyaratnAkara, tapa | 7,8 upavAsa 122. zrI priyalakSaNAzrIjI | 2014 pIpalyAmaMDI | bApUlAlajI pAmecA | 2031 Aso. zu. 2 | saradArazahara viduSI, tapasvinI, zrI balabhadramunijI Apake pitAzrI haiN| | 123.0/ zrI prItisudhAjI 2004 AMtarI | dulIcaMdajI khiMdAvata 12031 mAgha zu. 12 | dezanoka viduSI tapasvinI 124. zrI sumanaprabhAjI 2014 devagar3ha | sohanalAla derAsariyA | 2031 mAgha zu. 12 | dezanoka viduSI sevAbhAvinI 125. zrI somaprabhAjI - rAvaTI nAnAlAla kaTAriyA 2031 mAgha zu. 12 | dezanoka tarUNa tapasvinI 126. zrI kiraNaprabhAjI 12013 bIkAnera karaNIdAnajI paTavA | 2031 mAgha zu. 12 dezanoka sevAbhAvinI 127.0 zrI maMjulAjI -dezanoka kuMdanamalajI dugar3a 2032 vai. kR. 13 bhInAsara madhura vyAkhyAtrI, tapasvinI 128. | zrI sulocanAjI | kAnor3a bAbUlAla sahalota | 2032 vai. kR. 13 | bhInAsara viduSI tapasvinI evaM vyAkhyAtrI 129. zrI pratibhAzrIjI 2016 bIkAnera pAnamalajI seThiyA | 2032 vai. kR. 13 | bhInAsara | viduSI tapasvinI 130. zrI vanitAzrIjI 12016 bIkAnera gulAbacaMda gulaguliyA | 2032 vai. kR. 13 | bhInAsara | viduSI tapasvinI, bahineM zrI kanakaprabhajI va satya prabhAjI bhI dIkSita haiN| 131. zrI suprabhAjI 2018 gogolAva caMpAlAlajI kAMkariyA | 2032 vai. kR. 13 | bhInAsara viduSI 132. zrI jayantIzrIjI 2018 bIkAnera | phakIracaMdajI pArakha 2032 Aso. zu. 5 dezanoka tarUNatapasvinI 133.0 zrI haMsakaMvarajI 1987 rAyapura | himmatasiMha chAjer3a 2032 mR. zu. 8 jAvarA RSi saMpradAya se nikalakara yahAM punaH dIkSita huii| 134. zrI sudarzanAzrIjI 1 2017 nokhAmaMDI | mUlacaMdajI pArakha 2033 ASA.zu.5 | nokhAmaMDI madhura vyAkhyAnI 135.0| zrI nirUpamAzrIjI | 1980 hiMgaNaghATa | choTUmalajI koThArI 2033 Aso.zu. 15 nokhAmaMDI mRdubhASiNI, mahilAmaMDala meM vizeSa jAgati paidaa| kI, pati bhI dIkSita 136.0 zrI candraprabhAjI | 2012 gaMgAzahara | padmacaMdajI baida | 2033 ma. zu. 13 | nokhAmaMDI viduSI sevAbhAvinI 137. zrI AdarzaprabhAjI 120 udAsara tilokacaMda seThiyA 2034 vai. kR. bhInAsara viduSI 138. zrI kIrtizrIjI - bhInAsara megharAjajI luNAvata | 2034 vai. kR. bhInAsara tarUNa tapasvinI 139. zrI harSilAzrIjI 2017 gaMgAzahara kizanalAla sonAvata | 2034 vai. kR. 7 bhInAsara adhyayanazIlA 140. zrI sAdhanAzrIjI 2018 gaMgAzahara saMtokacaMdajI bhUrA | 2034 vai. kR.7 | bhInAsara jJAnasAdhanArata 141. zrI arcanAzrIjI | 2017 gaMgAzahara | lUNakaraNajI surANA | 2034 vai.zu.pUrNimA | gaMgAzahara viduSI
Page #858
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama | sAdhvI nAma 142.0 zrI sarojabAlAjI 143. - zrI manoramAjI 144. zrI caMcalakaMvarajI 145. zrI kusumakAMtAjI 146. zrI supratibhAzrIjI 147. zrI zAMtaprabhAjI 148. zrI muktiprabhAjI 149. zrI guNasuMdarIjI 150. - zrI madhubAlAjI zrI rAjazrIjI kanakazrIjI 153. zrI zazikAntAjI viduSI 796|| janma saMvat sthAna pitA kA nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | | dIkSA sthAna | vizeSa vivaraNa 2010 - sUrajamala caurar3iyA | 2034 bhA. kR. 11 | durga madhura vyAkhyAtrI kAMtilAlajI mehatA 12034 bhA. kR. 11 | durga viduSI madhura vyAkhyAtrI, mausI va mAtA bhI dIkSita haiN|| 2018 kAMkera | sUrajamalajI gAMdhI | 2034 bhA. kR. 11 | durga viduSI 2018 nebArIkalA | kevalacaMdajI nAhaTA | 2034 bhA. kR. 11 | durga vidyAbhilASiNI 2016 udayapura kanhaiyAlAlajI bAnA 2032 Aso. zu. 2] bhInAsara viduSI | 2018 bIkAnera pUnamacaMdajI sirohiyA | 2032 Aso. za. 2] bhInAsara tarUNa tapasvinI, viduSI sevAbhAvinI 2017 moDI sUrajamalajI napAvaliyA | 2034 ma. kR.5 | bIkAnera | 2018 udAsara | saMpatalAlajI seThiyA | 2034 ma. kR. 5 | bIkAnera | jaina siddhAntazAstrI 2019 choTIsAdar3I | zAMtilAlajI nAgorI | 2034 ma. kR.5 | bIkAnera jaina siddhAnzAstrI 2010 udayapura jIvanasiMhajI koThArI | 2034 mA. zu. 10 jodhapura ema. e. karake dIkSA lI, viduSI sAdhvI 1 2012 ratalAma gautamacaMdajI pirodiyA | 2034 mA. zu. 10 jodhapura viduSI | 2013 udayapura madanalAlajI gadiyA | 2034 mA. zu. 10 | jodhapura tapasvinI haiM, Apake pitA zrI vivekamunijI ke nAma se dIkSita hue| | 2018 dezanoka gaNezamalajI botharA | 2034 mA. zu. 10 | jodhapura tapasvinI, viduSI, zrI nAnUkaMvarajI kI bhatIjI haiN| 2008 kAnor3a mohanasiMhajI bAbela | 2035 Aso. zu. 2 | jodhapura tapasvinI sevAbhAvinI 1 2004 dezanoka mANakacaMda dhAr3IvAla ] 2035 Aso. zu. 2 | jodhapura madhurabhASiNI tapasvinI |- gaMgAzahara | dhUDacaMdajI botharA 2035 Aso. zu. 2 | jodhapura viduSI tapasvinI, bahina labdhizrIjI dIkSita haiN| | 2010 mahidapura / | saubhAgyamalajI burar3a | 2036 cai. zu. 15 | byAvara ema. e. uttIrNa kara dIkSA lI, viduSI tapasvinI haiN| - indaura sohanalAlajI surANA | 2035 Aso. zu. 2 | jodhapura | bI. e. uttIrNa haiM, vidyAbhilASiNI 12017 dezanoka AnaMdamalajI bhUrA | 2035 Aso. zu. 2 jodhapura viduSI tapasvinI | 2016 pIpalyAmaMDI | pArasamalajI chiMgAvata | 2035 Aso. zu. 2 | jodhapura madhura vyAkhyAtrI viduSI, tapa-aThAI-5, bAraha kA| tapa 1 bAra J2018 dezanoka | jayacaMdajI challANI | 2035 Aso. zu. 2| jodhapura adhyayanazIlA 12020 maMdasaura sAgaramalajI poravAla 2035 Aso. zu. 2 | jodhapura viduSI, tarUNatapasvinI, zramaNIralA | 2019 bIkAnera lUNakaraNajI sukhAnI 2035 Aso. zu. 2 | jodhapura vyavahArika zikSaNa bI.e., viduSI | 2009 udayapura motIsiMhajI koThArI | 2035 Aso. zu. 2| jodhapura tapasvinI 12019 gaMgAzahara rAmalAlajI seThiyA 12035 Aso. zu. 2] jodhapura vidyAdhyayanarata 154..| zrI sulabhAzrIjI 155. zrI celanAzrIjI 156.0 zrI nirmalAzrIjI 157. zrI kumudazrIjI 158. zrI padmazrIjI 159. zrI madhuzrIjI 160. AJzrI kalpanAzrIjI 161.A zrI arUNAzrIjI 162. 163. 164. 165. 166. zrI darzanAzrIjI zrI praviNAzrIjI zrI paMkajazrIjI zrI kamalazrIjI zrI jyotsnAzrIjI jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #859
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ 797 2038 krama sAdhvI nAma janma saMvat sthAna pitA kA nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa vivaraNa 167. ] zrI pUrNimAzrIjI 2020 bar3I sAdar3I | khyAlIlAlajI muNota | 2035 Aso. zu. 2 | jodhapura zrI sumatikavarajI kI Apa laghu bhaginI haiN| 168. zrI vaMdanAzrIjI 2020 gaMgAzahara kizanalAlajI sonAvata | 2035 Aso. za. 2| jodhapura zrI harSilAzrIjI kI laghubhaginI 169. zrI pramodazrIjI 2021 byAvara ratanalAlajI koThArI | 2035 Aso. zu. 2| jodhapura viduSI tArkika zrI urmilAzrIjI | 2019 rAyapura nathamalajI jhAvaka | 2037 jye. zu. 3 | busI tarUNa tapasvinI, laghu bhaginI kalpalatAjI bhI dIkSita haiN| zrI hemaprabhAzrIjI / | 2018 kesiMgA hukmIcaMdajI barar3iyA | 2037 Aso. zu. 3 | rANAvAsa viduSI zrIsubhadrAzrIjI 2014 bIkAnera kizanacaMdajI puMgaliyA| 2037 zrA. zu. / / | rANAvAsa viduSI tapasvinI zrI lalitaprabhAjI 2019 vinotA bhaMvaralAlajI DozI | 2038 ASA. zu. 8 | gaMgApura adhyayanazIlA 174. A] zrI vasumatijI 12021 alAya pUnamacaMdajI sukhalecA | 2038 ASA. zu. 8 | alAya viduSI, sthavirA zrI pyArakaMvarajI ma. bhuA va| lakSyaprabhAjI laghu bhaginI haiN| 175. zrI labdhizrIjI |- gaMgAzahara dhUDacaMdajI botharA | 2038 kA. zu. 12 | udayapura tarUNa tapasvinI zrI iMduprabhAjI 2016 bIkAnera kezarIcaMdajI botharA kA. zu. 12 udayapura madhura saMgAyikA viduSI sAdhvI zrI jyotiprabhAjI 2017 gaMgAzahara sUrajamalajI chAjer3a kA. zu. 12 udayapura tapasvinI zrI citrAzrIjI 1- lohAvaTa saMpatalAla koTar3iyA | 2038 kA. zu. 12 udayapura tapasvinI zrI racanAzrIjI | udayapura madanalAlajI gadiyA | 2038 kA. zu. 12 | udayapura tapasvinI, pitAzrI vivekamunijI evaM. bar3I bahina zazikAMtAjI dIkSita haiN| 180. zrI surekhAzrIjI | jodhapura pArasarAjajI mehatA 2038 kA. zu. 12 | udayapura saralasvabhAvinI, sevAbhAvinI zrI vidyAvatIjI | 2023 savAImAdhopura | bAbUlAlajI poravAla | 2038 ma. zu. 10 | udayapura viduSI vyAkhyAtrI tarUNa tapasvinI 182. zrI viraktAzrIjI | 2028 vinotA nakSatramalajI lor3hA |2038 mA. kR.7 | bamborA tarUNa tapasvinI zrI supratibhAzrIjI 2019 rAjanAMdagAMva | AsakaraNajI osavAla ] 2038 cai. kR. 3 | ahamadAbAda viduSI sAdhvIratnA zrI amitAzrIjI ratalAma hastImalajI zrIzrImAla | 2038 cai. kR0 3 ahamadAbAda viduSI sAdhvIratnA zrI zucitAzrIjI ratalAma hastImalajI zrIzrImAla | 2038 cai. ku0 3 ahamadAbAda viduSI sAdhvIranA 186. A] zrI zvetAzrIjI 12018 kezakAla motIlAlajI burar3a | 2038 cai. kR0 3 ahamadAbAda | tarUNa tapasvinI, viduSI (bastara) 187. zrI namratAzrIjI | 2019 jagadalapura | uttamacaMdajI nAhara 2038 cai. kR0 3 | ahamadAbAda viduSI 188. | zrI muktizrIjI - kapAsana sohanalAla caMDAliyA | 2038 cai. ku0 3 ahamadAbAda tarUNatapasvinI 183. 184.
Page #860
--------------------------------------------------------------------------
________________ 798 krama 189. 190 191 192. 193. 4 194. 195. O 196. A 197. 198. 199. 4 200. 201. 4 202. A 203. 204. A 205. A 206. 207. 208. 209. 210. 211 212. janma saMvat sthAna sAdhvI nAma zrI jinaprabhAjI zrI siddhaprabhAjI 2015 rAjanAMdagAMva 2018 nAgaura zrI maNiprabhAjI 2018 gaMgAzahara zrI vizAlaprabhAjI 2018 gaMgAzahara zrI kanakaprabhAjI 2021 bIkAnera zrI satyaprabhAjI 2022 bIkAnera zrI rakSitAjI 2006 AUvA zrI mahimAzrIjI zrI mRdulA zrIjI zrI vINA zrIjI zrI lakSaprabhAjI zrI preraNAjI zrI guNaraMjanAzrIjI zrI sUryamaNizrIjI zrI saritA zrIjI zrI suvarNA zrIjI zrI nirUpaNA zrIjI zrI zAradA zrIjI zrI vikAsazrIjI zrI tarulatA zrIjI zrI karUNAzrIjI 2017 ahamadAbAda 2018 bhilAI 2020 bhilAI alAya - bIkAnera udayapura maMdasaura bIkAnera ratalAma udayapura DoMDI lohArA bIkAnera cittaur3a moDI zrI prabhAvanA zrIjI zrI suyazamaNijI zrI cittaraMjanAzrIjI ratalAma bar3Akher3A bhInAsara pitA kA nAma gotra rANulAlajI gir3iyA javarImalajI pIMcA bhaMvaralAlajI baida mUlacaMdajI bhaMsAlI gulAbacaMda gulaguliyA gulAbacaMdajI gulaguliyA jasarAjajI cauhAna gumAnamalajI mukIma samarathamalajI paTavA samarathamalajI paTavA pUnamacaMdajI sukhalecA indaracaMda puMgaliyA madanalAlajI nalavAyA samarathamalajI jaina DUMgaramalajI dassANI nAthUlAlajI gAMdhI dayAlAlajI dozI hajArImalajI bhaMsAlI dulatAnamala golachA bhaMvaralAlajI abbAnI sUrajamalajI napAbaliyA mizrIlAlajI mAMDota megharAjajI luNAvata rakhavacaMdajI pirodiyA dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna 2038 cai. kR0 3 2038 cai. kR0 3 2038 ce kR0 3 2038 cai. kR0 3 2038 vai. +60 3 2038 ce. kU. 3 2040 Aso. zu. 2 2040 Aso. zu. 2 2040 Aso zu 2 2040 Aso. zu. 2 2040 po. kR. 10 2041 phA. zu. 2 2041 phA. zu. 2 2041 phA. zu. 2 2041 phA. zu. 2 2041 phA. zu. 2 2041 phA. zu. 2 2041 phA. zu. 2 2041 phA. zu. 2 2041 phA. zu. 2 2041 phA. zu. 2 2041 phA. zu. 2 2041 phA. zu. 2 2041 phA. zu. 2 ahamadAbAda ahamadAbAda ahamadAbAda ahamadAbAda ahamadAbAda ahamadAbAda bhAvanagara bhAvanagara bhAvanagara bhAvanagara bhAvanagara ratalAma ratalAma ratalAma ratalAma ratalAma ratalAma ratalAma ratalAma ratalAma ratalAma ratalAma ratalAma ratalAma vizeSa vivaraNa adhyayanazIlA adhyayanazIlA adhyayanazIlA adhyayanazIlA viduSI sAdhvIratnA vidyAdhyayanarata sevAbhAvinI, pativiyoga ke bAda do saMtAnoM kA moha chor3akara dIkSA, tapa-7 upavAsa adhyayanazIlA adhyayanazIlA adhyayanazIlA tarUNa tapasvinI tapasvinI mRdubhASiNI ema. e. bI. eDa. kI uccastarIya zikSA prApta kara dIkSita huii| tapasvinI bhI haiN| vyAvahArika zikSaNa ema.e. viduSI tarUNa tapasvinI viduSI taruNa tapasvinI tapasvinI tapasvinI, sevAbhAvinI vairAgyAvasthA meM mAsakhamaNa kiyaa| taruNa tapasvinI zrI vimalAkaMvarajI Adi tIna jyeSTha sahodarA dIkSita haiN| sarala svabhAvI tarUNa tapasvinI tarUNa tapasvinI tarUNa tapasvinI jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #861
--------------------------------------------------------------------------
________________ sthAnakavAsI paramparA kI zramaNiyA~ ratalAma 799 krama | sAdhvI nAma janma saMvat sthAna pitA kA nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa vivaraNa 213. zrI muktAzrIjI bIkAnera lUNakaraNajI bAMThiyA | 2041 phA. zu. 2 ratalAma | zrI preraNAzrIjI ApakI mAtAjI haiN| 214. zrI siddhamaNi jI | 2022 begU | zAMtilAlajI pokharaNA | 2041 phA. zu. 2 ratalAma viduSI tapasvinI 215. zrI rajatamaNijI 2022 bagamuMDA nuniyAmalajI garga 2041 phA. zu. 2 | ratalAma adhyayanarata (ur3IsA) 216. zrI arpaNAzrIjI 2024 kAnor3a gulAbacaMdajI bhaNAvata | 2041 phA. zu. 2 tarUNa tapasvinI 217. zrI maMjulAzrIjI bhInAsara tolArAmajI seThiyA | 2041 phA. zu. 2 ratalAma tarUNa tapasvinI 218. zrI garimAzrIjI | 2021 cautha kA | daulatarAmajI poravAla | 2041 phA. zu. 2 ratalAma adhyayanazIlA baravAr3A 219. zrI hemazrIjI nokhAmaMDI rUpalAlajI kAMkariyA | 2041 phA. zu.2 ratalAma adhyayanazIlA 220. zrI kalpamaNizrIjI | pIpalyAmaMDI suMdaralAlajI kachArA | 2041 phA. zu. 2 ratalAma adhyayanazIlA 221. zrI raviprabhAjI jAvarA chaganalAlajI kATher3a | 2041 phA. zu. 2 | ratalAma sevAbhAvinI 222. zrI mayaMkamaNijI pIpalyAmaMDI kanhaiyAlAlajI pitaliyA 2041 7. zu. 2 ratalAma tarUNa tapasvinI 223. zrI caMdanAzrIjI / | bar3I sAdar3I motIlAlajI mArU | 2041 disaM. 6 bar3I sAdar3I | viduSI haiM, ApakI anujA arpaNAzrIjI bhI dIkSita hai| 224. zrI mItAjI 2021 gaMgAzahara motIlAlajI surANA | 2041 mA. zu. 10 sevAbhAvinI 225. zrI pIyUSaprabhAjI 2020 bIkAnera zikharacaMdajI bacchAvata | 2042 navaM. 17 ghATakopAra adhyayanazIlA 226. zrI saMyamaprabhAjI 2020 zAhadA gulAbacaMdajI koTaDiyA | 2042 navaM. 17 ghATakopAra adhyayanazIlA 227. zrI riddhiprabhAjI 2022 zAhadA | nemIcaMdajI caurar3iyA | 2042 ghATakopAra adhyayanazIlA 228. - zrI puNyaprabhAjI 2024 akkalakuAM | jasarAjajI koTar3iyA 1 2042 navaM. 17 ghATakopAra adhyayanazIlA zrI vaibhavaprabhAjI 2023 akkalakuAM | ratanalAlajI boharA | 2042 ghATakopAra adhyayanazIlA 230. zrI subodhaprabhAjI 2027 jAMgalU saMtokacaMdajI bhUrA | 2042 navaM. 17 | ghATakopAra adhyayanazIlA 230. zrI parAgazrIjI - kapAsana kanhaiyAlAlajI duggar3a | 2044 caitra zu. 13 | indaura adhyayanazIlA 232. zrI bhAvanAzrIjI | 2023 bhIma chaganalAlajI gannA | 2044 caitra adhyayanazIlA 233. zrI divyaprabhAjI DoMDIlohArA hajArImalajI bhaMsAlI | 2044 vai. adhyayanazIlA 234. zrI ujjavalaprabhAjI | rAjanAMdagAMva indracandajI surAnA |2044 vai. zu. 2 indaura adhyayanazIlA, mAtAjI zrI garimAzrIjI dIkSita haiN|| 235. zrI kalpalatAjI | rAyapura nathamalajI bhAbaka | 2044 vai. zu. 2 adhyayanazIlA 236. zrI sumitrAzrIjI | 2022 bADamera | mohanalAlajI caupar3A | 2044 vai. zu. bADamera adhyayanazIlA
Page #862
--------------------------------------------------------------------------
________________ ThaM na nimbAher3A krama sAdhvI nAma |janma saMvat sthAna | pitA kA nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa vivaraNa 237. zrI iMgitAzrIjI 12025 bADamera | IzvaradAsa mAMTo tara 2044 vai. zu. bADamera adhyayanazIlA 238. zrI lakSitAzrIjI | 2024 bADamera | bhaMvaralAlajI caupar3A 2044 vai. zu. | bADamera adhyayanazIlA - zrI vikAsazrIjI 2023 laudI ratanalAlajI baida 2045 caitra zu. 10 | glaudI adhyayanazIlA zrI akSayaprabhAjI bar3I sAdar3I ghAsIlAlajI mArU 1 2045 jye. zu. 5 jAvarA adhyayanazIlA - zrI sarojazrIjI udayapura bhaMvarIlAlajI mehatA 2045 jye. zu. 5 | jAvarA saMgha se pRthak vicara rahI haiN| | zrI zraddhAzrIjI udayapura zobhAlAlajI pagAriyA | 2045 jye. zu. 5 jAvarA jJAna sAdhanArata | zrI arpitAjI | bamborA takhtamalajI pItaliyA | 2045 jye. zu. 5 jAvarA vidyAdhyayanarata 244. AIzrI kiraNaprabhAjI | nImaca zaMbhUsiMhajI kAMTher3a 2045 mA. zu. 10 mandasaura tarUNatapasvinI 245. 0|zrI garimAzrIjI | 1996 rAjanAMdagAMva juhAramalajI nAhaTA | 2046 vai. zu. 7 nimbAher3A tapasvinI, putra-putriyoM evaM pati ko choDakara dIkSAlI, putrI zrI ujjavalaprabhAjI haiN| | zrI cAritraprabhAjI | villipurama rAvatamalajI DosI | villipuram vairAgyAvasthA meM 99 upavAsa kara kIrtimAna sthApita kiyaa| | zrI kalpanAzrIjI nAMdagAMva rozanalAlajI chAjer3a saMyama-sAdhanArata zrI zobhAzrIjI bolThANa (mahA.) mAMgIlAlajI tAter3a nimbAher3A saMyama-sAdhanArata zrI rekhAzrIjI nAMdagAMva baMzIlAlajI darar3A | 2046 vai. zu. nimbAher3A saMyama-sAdhanArata zrI viveka zrIjI pATodI daulatarAmajI bAghamAra | 2046 vai. zu. 7 | bAlotarA saMyama-sAdhanArata zrI puNyaprabhAjI |2024 villipuram | rAvatamalajI DozI |2046 vai. zu. 7 villipurama(ta.nA)| 43 dina kA tapa kara saM. 1989 bhA. kR. amAvasa ko uttara merUra (tA. nA.) meM svargastha | zrI punItAzrIjI 12025 bADamera | pukharAjajI caupar3A bAlotarA jJAna-sAdhanArata 253. | zrI pUjitAzrIjI jeThamalajI copar3A 2046 vai. zu.7 | bAlotarA jJAna-sAdhanArata 254. A| zrI manISAjI 2023 bhAluNDI | pRthvIrAjajI nAhara 2048 mA. zu. 13 | bIkAnera Agama ratnAkara, tapa-1 se 5 upavAsa, 7, 8, 15. 21,30 upavAsa 255. zrI dhairyaprabhAjI 2023 erA rAmezvarajI mAMdaliyA | 2048 mA. zu. 13 | bIkAnera sevAbhAvinI, tapasvinI,8,9,9, 16, 31 upavAsa zrI upAsanAjI 12025 ratalAma | basaMtIlAlajI zrIzrImAla| 2054 kA. zu.7 | ratalAma ema. e., AgamaratnAkara, aThAI, mAsakSamaNa zrI vItarAgazrIjI | 2038 kapAsana | nAthUlAlajI tAter3a |2058 mA. zu. 13 | gaMgAzahara | jaina vizArada, tapa-5, 6, 9, 11 800 na vai. zu. 7 bAyatu jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #863
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAya 7 terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~
Page #864
--------------------------------------------------------------------------
________________ 7.1 terApaMtha saMgha kI sthApanA.. 7.2 terApaMtha saMgha kI zramaNiyA~, 7.3 prathama AcArya zrI bhikSukAlIna pramukha zramaNiyAM ( vikrama saMvat 1821 se 1860 ) .. 7.4 dvitIya AcArya zrI bhArImalajI ke zAsanakAla kI pramukha zramaNiyA~ (saM. 1860-78) 7.5 tRtIya AcArya zrI rAyacaMdajI ke zAsanakAla kI pramukha zramaNiyA~ ( saM. 1878-1908) 7.6 caturtha AcArya zrI jayAcArya ke zAsana kAla kI pramukha zramaNiyA~ ( saMvat 1908-38 ). 7.7 paMcama AcArya zrI maghavAgaNI ke zAsanakAla kI pramukha zramaNiyA~ ( saMvat 1938-49 ). 7.8 SaSThama AcArya zrI mANakagaNI ke zAsanakAla kI pramukha zramaNiyA~ (saM. 1948-54 ) 7.9 saptama AcArya zrI DAlagaNI ke zAsana kAla kI pramukha zramaNiyA~ (saM. 1954-66 ) 7.10 aSTamAcArya zrI kAlUgaNI ke zAsanakAla kI pramukha zramaNiyA~ (saM. 1966-93) 7.11 navama AcArya zrI tulasI gaNAdhipati ke kAla kI pramukha zramaNiyA~ (saM. 1993-2054 ) 7.12 dazama AcArya zrI mahAprajJajI ke zAsanakAla kI katipaya zramaNiyA~ (saM. 2052 - vartamAna ) 7.13 terApaMtha samaNI-saMsthA kA vikAsa evaM usakA avadAna (saM. 2037 se vartamAna) 803 803 804 808 811 815 818 821 823 830 845 871 878
Page #865
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAya 7 terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ 7.1 terApaMtha saMgha kI sthApanA terApaMtha dharmasaMgha ke Adya pravartaka AcArya bhikSu the, ye sthAnakavAsI paramparA ke krAntadRSTA mahAmanasvI AcArya zrI jIvarAjajI mahArAja kI paramparA ke AcArya zrI raghunAthajI mahArAja ke ziSya the, kucha vaicArika matabheda ke kAraNa vI. ni. 2287 (vi.saM. 1817 ) caitra zuklA navamI ke dina apane cAra sAthiyoM ke sAtha saMbaMdha viccheda kara saMgha se pRthak ho gae, isI varSa 'kelavA' (mevAr3a) meM AsAr3ha zuklA pUrNamAsI ke dina apane sAthiyoM ke sAtha bhAvadIkSA aMgIkAra kara eka pRthak saMpradAya kI nIMva rkhii| sAdhu aura zrAvakoM kI teraha kI saMkhyA se ye 'terApaMtha' ke nAma se prasiddha hue| teraha sAdhuoM dvArA svIkRta dIkSA ke upakrama meM sabase pramukha the- zrI bhikSujI, ve hI terApaMtha - saMgha ke prathama AcArya ke rUpa meM manonIta hue, unake pazcAt unakI ziSya uttarAdhikArI paramparA meM kramazaH zrI bhAramalajI Adi ATha AcArya aura hue, jinhoMne terApaMtha saMgha ko samucita saMrakSaNa pradAna kiyA, vartamAna meM dazama AcArya zrI mahAprajJajI evaM yuvAcArya zrI mahAzramaNajI ke nirdezana meM terApaMtha dharma zAsana bahumukhI vikAsa kara rahA hai| eka AcArya kA netRtva, maulika AcAra kI ekarUpatA evaM anuzAsita jIvana zailI terApaMtha saMgha kI apanI vizeSatA hai| 7.2 terApaMtha saMgha kI zramaNiyA~ terApaMtha-saMgha kI sthApanA ke pazcAt cAra varSa taka yaha saMgha zramaNI - vihIna thA, kisI vyakti ne kahA- 'bhikSujI ! tumhAre saMgha meM tIna hI tIrtha hai|' bhikSujI bole - " modaka khaMDita hai, para zuddha sAmagrI se banA hai| " saMyoga se usI varSa vi. saM. 1821 meM tIna bahaneM dIkSita hone hetu AcArya bhikSu ke samakSa upasthita huIM, AcArya bhikSu ne unakI yogyatA dekhakara dIkSA pradAna kI, yahIM se terApaMtha zramaNI saMgha kA itihAsa prArambha hotA hai, taba se lekara saMvat 2063 arthAt 242 varSoM kI sudIrgha avadhi meM kula 1719 zramaNiyA~ dIkSita huIM, unheM AcAryoM ke kAlakramAnusAra nimna tAlikA meM dekhA jA sakatA hai :
Page #866
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa aMtima zramaNI krama AcArya AcArya bhikSujI / zrI bhAramalajI zrI rAyacaMdajI zrI jayAcArya zrI madhavAgaNI zrI mANakagaNI 7. | zrI DAlagaNI kAla (vi.saM) |zramaNI saMkhyA | gaNamukta saM. 1817-60 saM. 1860-78 saM. 1878-1908 saM. 1908-38 saM. 1938-49 saM. 1949-54 saM. 1954-66 prathama zramaNI zrI kuzalAMjI zrI AsUjI zrI lacchUjI zrI caMdanAjI zrI jodhAMjI zrI lichamAjI zrI dAkhAMjI zrI nojAMjI zrI cakrUjI zrI mUlAMjI zrI umAMjI zrI chaganAMjI zrI dhannAMjI zrI saMtokAjI zrI kAlUgaNI zrI tulasIgaNI zrI mahAprajJajI saM. 1966-93 saM. 1993-2052 saM. 2052-2063 zrI lichamAMjI zrI jatanakaMvarajI zrI lAvaNyaprabhAjI zrI hulAsAMjI zrI dhavalaprabhAjI zrI zAradAprabhAjI | 7.3 prathama AcArya zrI bhikSukAlIna pramukha zramaNiyA (vikrama saMvat 1821 se 1860) terApaMtha dharmasaMgha kI sthApanA ke pazcAt AcArya bhikSu ne svalpAvadhi meM apane saMgha kA kAphI vistAra kiyA, unake 42 varSa ke zAsanakAla meM 49 sAdhu evaM 56 zramaNiyoM kA eka sudRr3ha va saMgaThita samudAya bnaa| yadyapi saMkramaNa kAla kI isa sthiti meM aneka zramaNiyA~ gaNa se bahirbhUta bhI huIM tathApi AcArya bhikSu ke prabhAvazAlI netRtva, saMghIya niSThA evaM vaicArika ekarUpatA se saMgha meM zramaNiyoM kI abhivRddhi hotI rhii| bhikSukAlIna zramaNiyA~ prAyaH pativiyoga ke pazcAt dIkSita huIM, jIvana ke aMtima samaya taka niraticAra tapa evaM saMyama kA pAlana kara aMta meM saMlekhanA va saMthAre ke sAtha paMDitamaraNa ko prApta huiiN| ukta sabhI zramaNiyoM kA paricaya, vyaktitva, zikSA, sAdhanA, kalA, sevA, tapasyA, saMlekhanA, saMthArA gaNa se pRthakatA Adi terApaMtha saMgha ke AcAryoM ne surakSita rakhA huA hai| sarvaprathama jayAcArya ne bhikSu grantha ratnAkara, AryAdarzana, RSarAya sujaza, bhikkhu jaza rasAyaNa, bhikkhu dRSTAnta, zAsana vilAsa Adi meM apane samaya taka kA pUrA itihAsa lipibaddha kiyA, pazcAt bar3e kAlU jI dvArA likhita 'zAsana khyAta' yati hulAsacaMda jI likhita zAsana prabhAkara, zrI maghavAgaNi kRta jaya suyaza, zrIcanda rAmapuriyA kA AcArya bhikSu dharma parivAra evaM muni zrI navaratnamalajI dvArA likhita zAsana-samudra ke 13 bhAgoM meM terApaMtha zramaNI viSayaka saMpUrNa jAnakArI upalabdha hotI hai| terApaMtha zramaNiyoM ke jIvana-vRtta meM hamane mukhyataH AcArya bhikSu dharma parivAra evaM zAsana samudra ke bhAgoM kA / hI uddharaNa diyA hai| 7.3.1 zrI kuzalAjI (saM. 1821-60) 1/1 terApaMtha saMpradAya meM Apa sarvaprathama sAdhvI ke rUpa meM samAdRta hai| saM. 1821 meM AcArya bhikSu ne mevAr3a yA / 1. zrIcaMda rAmapuriyA, AcArya bhikSu dharma parivAra, bhAga-do, pR. 533-663 804
Page #867
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ mAravAr3a ke kisI grAma meM Apa sahita tIna sAdhviyoM ko eka sAtha dIkSA pradAna kI thI, anya do sAdhviyA~ maTUjI aura ajabojI thii| dIkSA ke bAda Apako jyeSTha rakhA gyaa| kahA jAtA hai ki dIkSA se pUrva ina tInoM ko bhikSu ne pratijJAbaddha kiyA thA, yadi tIna meM se kisI eka kA viyoga ho gayA to anya do saMlekhanA karane ko udyata rheNgii| ApakA svargavAsa sarpa-daMza se guMdoca meM huaa| sarpa ke upasarga ko atyanta samatA bhAva se sahana kiyA, anya koI upacAra na karAte hue samAdhibhAva se Apa saMvat 1854 se 1860 ke madhya svargavAsinI huIM, nizcita tithi jJAta nahIM hai| 7.3.2 zrI sujANAMjI (saMvat 1821-1854) 1/4 ____ ApakI dIkSA saMvat 1821 aura 1833 ke madhya hone kA anumAna hai| Apa atyanta bhadra prakRti kI sAdhvI thI sAtha hI samajhadAra bhii| ApakA dehAvasAna saMvat 1837 se 1854 ke madhya anumAnita kiyA jAtA hai| 7.3.3 zrI deUjI (dIkSA saM.1821-33) 1/5 Apa ati ojasvinI sAdhvI thIM, ApakI dIkSA saMvat 1821 se 1833 ke madhya hone kA anumAna hai| AcArya bhikSu ke kAla meM hI ApakA svargavAsa ho gayA thaa| jayAcArya ne kuzalAMjI maTUjI, sujANAMjI aura Apake viSaya meM 'e cyArU ArajyAM huI caturamati' kahA hai| 7.3.4 zrI gumAnAMjI, zrI kasumbAjI (dIkSA saM. 1821-33) 1/7-8 ____ Apa donoM bhI AcArya bhikSu se 1821 se 1833 ke madhya dIkSita huI thiiN| Apa donoM bar3I guNavAna sAdhvIjI thIM. donoM kA saMthAre ke sAtha svargavAsa huaa| 7.3.5 zrI maiNAMjI (saM. 1833-60) 1/15 ApakI dIkSA AcArya bhikSu ke dvArA saM. 1833 aura 1834 ke madhya huI thii| Apa pura grAma kI (mevAr3a) nivAsinI thI, aura pati ko chor3akara atyaMta vairAgya bhAva se dIkSita huI thiiN| Apa eka viduSI sAdhvI huIM, kaiyoM ko Apase dIkSA kI preraNA milii| bhikSujI ne Apake Upara kitane hI pratibandha lagAe, jo bar3e kaThora the, kiMtu Apane una sabako svIkAra kiyaa| evaM saMgha kI maryAdA ko aTUTa rakhA, isIliye Apako "moTI satI" "samaNI gaNa siNagAra" Adi vizeSaNoM se maMDita kiyA gyaa| Apane saMvat 1860 khairave meM saMthArA grahaNa kara zarIra kA tyAga kiyaa| 7.3.6 zrI raMgUjI (saM. 1838-60) 1/20 ___ Apa nAthadvArA (mevAr3a) ke poravAla vaMza kI sAdhvI thiiN| ApakI dIkSA AcArya bhikSu ke dvArA saM. 1838 meM nAthadvArA meM hI saMpanna huii| dIkSA ke kucha varSoM bAda hI Apa agraNI banakara vicaraNa karane lagI thIM, bagatUMjI, hIrAjI aura nagAMjI sAdhviyA~ ApakI nezrAya meM thii| khyAta meM likhA hai 'bhaNyA guNyAM binaikara sobhA dhaNI lIdhI' ApakA svargavAsa siriyArI meM huA thaa| 805 o nal Use Only For Priv
Page #868
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 7.3.7 pramukha sthAnIyA zrI hIrAMjI (saM. 1844-78) 1/28 zrI hIrAMjI kI dIkSA saM. 1844 meM AcArya bhikSu ke dvArA bagatUjI aura nagAMjI ke sAtha huI thii| inheM 'paMcapadarA kI satI', 'hIre kI kaNI' kahakara sammAna diyA hai| ye atIva guNa sampanna, tejasvI vyaktitva kI dhanI tathA buddhimAna thiiN| sahanazIlatA kA guNa inameM kUTa-kUTakara bharA thaa| muni hemarAjajI ne inhIM se 'sAdhu pratikramaNa' sIkhA, ye apane Tole meM agraNI sAdhvI thiiN| AcArya bhAramalajI kI atyanta kRpApAtra thiiN| kaI sAdhviyoM ko Apane zikSita kara suyogya banAyA thaa| AcArya bhAramalajI ke svargavAsa se kucha dina pUrva saMvat 1878 meM saMthArA kara celAvAsa meM Apane dehatyAga kiyaa| 7.3.8 zrI nagAMjI (saM. 1844-66) 1/29 pati viyoga hone ke bAda AcArya bhikSu dvArA saMvat 1844 meM Apane dIkSA grahaNa kii| Apa muni veNIrAmajI kI bahana thIM, sasurAla 'bagar3I' kA thaa| terApaMtha sAhitya meM Apake saMthAre kI bar3I mahimA gAI gaI hai, Apane AcArya bhAramalajI ke kAla meM devagar3ha meM saM. 1866 kArtika zuklA caturdazI ko saMlekhanA vrata aMgIkAra kiyA, kula 177 dina meM tIna upavAsa, nau bele, unnIsa tele, ATha caule, eka aThAI evaM eka chaha kA tapa kiyA, isa prakAra Apane 177 dina meM 143 dina kA tapa 63 dina kA pAraNA tathA 10 dina kA saMthArA kiyaa| saMvat 1866 vaizAkha zuklA 13 ko saMthAre ke sAtha Apa devalokavAsinI huii| AcArya bhAramalajI ne Apako 'satayugI satI' kahakara sammAnita kiyaa| 7.3.9 zrI ajabUjI (saM. 1844-88) 1/30 Apa royaTa ke zAha AIdAna golachA kI bahina evaM muni sarUpacaMdajI, bhImajI aura jItamalajI (jayAcArya) kI buA thiiN| utkaTa vairAgya se AcArya bhikSu ke zAsana meM saMvat 1844 ko royaTa meM dIkSita huiiN| muni sarUpacaMdajI, bhImajI evaM jItamalajI tInoM bhrAtAoM ko jinazAsana meM dIkSita karane kA zreya Apako hI hai| jayAcArya kI mAtezvarI kallUjI bhI ApakI preraNA se hI dIkSita huI thIM, isa prakAra kaiyoM ko zAsana meM dIkSita kara saMvat 1888 meM saMthArApUrvaka svargagamana kiyaa| 7.3.10 zrI gumAnAMjI (saM. 1857-60 se 68 ke madhya) 1/33 Apa saMvat 1857 meM AcArya bhikSujI dvArA dIkSita huI thIM, saMsAra pakSa meM Apa tAsola gAMva kI tathA sasurAla meM baraDyA boharA thiiN| muni jIvojI kI tAI (bar3I mA~) thiiN| Apane apane jIvana meM utkRSTa tapArAdhanA kI thii| khyAta meM Apake upavAsa se mAsakhamaNa taka karane kA ullekha hai, evaM do mAsa ke saMthAre kA jikra kiyA hai| saMvat 1860 se 1868 ke madhya Apake saMthAre kA ullekha prApta hotA hai| 7.3.11 zrI rUpAjI (saM. 1848.57) 1/37 Apa nAthadvArA (mevAr3a) ke zAha bhopajI solaMkI kI putrI thIM, Apake jyeSTha bhrAtA 'muni khetasI jI' evaM jyeSThA bhaginI sAdhvI khuzAlAjI thiiN| Apa AcArya RSi rAyacandajI kI mausI thiiN| dIkSA ke liye sasurAla pakSa kI ora se Apako ghora kaSTa diye gaye, Apake paira khor3e meM DalavA diye gaye, 21 dina taka isa dArUNa kaSTa ko Apane sahanazIlatA se sahana kiyA, aMta meM khoDA svayaM hI TUTa gyaa| udayapura ke mahArANA bhImasiMhajI ne yaha 806
Page #869
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ bAta sunI to unhoMne eka patra likhaa| unake patra ke prabhAva se Apako dIkSA kI AjJA prApta huii| Apane 15 varSa kI umra meM pati evaM putra kA moha chor3akara AcArya bhikSu ke caraNoM meM dIkSA aMgIkAra kii| dIkSA saMvat 1848 tathA saMthArA saMvat 1857 meM hone kA ullekha prApta hotA hai| 7.3.12 pramukha sthAnIyA zrI barajUjI (saM. 1852-88) 1/39 Apa pAdU (mAravAr3a) kI nivAsinI thI, pati ke svargavAsa ke pazcAt ApakI dIkSA saMvat 1852 meM AcArya bhikSu dvArA hI saMpanna huI thii| Apa dharmaprabhAvikA sAdhvI thIM, zrIrAyacandrajI aura unakI mAtA khuzAlA jI ko Apake upadeza se hI saMyama lene kI bhAvanA jAgRta huii| saMgha ko ApakI yaha mahattvapUrNa upalabdhi rhii| isI prakAra sAdhvI kuzAlAMjI, nAthAMjI, bIjAMjI Adi aneka sAdhviyoM ne Apase zikSA prApta kara saMgha meM yazakIrti arjita kii| ApakI preraNA se hI tapasvinI evaM prabhAvazAlinI sAdhvI kamalajI, mayAjI Adi bhI dIkSita huI thii| Apake prabhAvazAlI vyaktitva evaM guNoM ke kAraNa Apa sAdhviyoM meM pramukha sthAnIyA ke rUpa meM sammAnanIya thiiN| ApakA avasAna kAla 1887 yA 1888 kA mAnA jAtA hai| 7.3.13 zrI bIjAMjI (saM. 1852-87) 1/40 Apa rIyAM (mAravAr3a) nivAsinI thiiN| pativiyoga ke pazcAt saMvat 1852 pAdU (mAravAr3a) meM satI barajU aura banAjI ke sAtha ApakI dIkSA bhikSu svAmI dvArA huI thii| Apa bar3I hI sarala aura bhadra prakRti kI sAdhvI thii| saMgha meM Apane apanA eka viziSTa sthAna banAyA huA thA, aneka loga ApakI vANI se pratibuddha hue| Apa ugra tapasvinI thIM, jIvana ke aMtima tIna varSoM meM Apane 763 dina kI cauvihArI tapasyA kii| pAraNe meM bhI arasa, virasa AhAra kA sevana kiyaa| 25 dina UnodarI karake phira saMthArA liyaa| 9 dina kA saMthArA pUrNa kara saMvat 1887 ko kaMTAliyA grAma meM ApakA svargavAsa huaa| 7.3.14 zrI hastUjI, zrI kastUjI (saM. 1857-76) 1/45, 47 Apake pitA jagu gAMdhI pIpAr3a (mAravAr3a) ke nivAsI the, mAtA kA nAma badUjI thaa| kastUjI choTI bahana thIM, donoM atyaMta rUpavatI thIM, donoM pIpAr3a ke eka hI muMhatA parivAra meM byAhI giiN| hastUjI ne aneka kaSTa sahana kara sasurAla vAloM se dIkSA kI AjJA prApta kI, unhoMne pati, do putra (eka 6 varSa kA, dUsarA 16 mAsa kA) chor3akara saM. 1857 pIpAr3a meM apanI choTI bahana kastUjI ke sAtha dIkSA grahaNa kii| donoM hI bahaneM jJAnavAna, guNavAna evaM cAritraniSTha thii| hastUjI ne zItakAla meM 12 varSoM taka kevala eka cAdara se kAma claayaa| aMta meM 1876 meM Der3ha prahara ke saMthAre ke sAtha unakA svargavAsa huaa| sAdhvI kastUjI kA bhI savA prahara ke lagabhaga saMthArA sahita saMvat 1876 meM hI svargavAsa huA, aisA ullekha hai| ye donoM bhaginiyAM pRthak-pRthak siMghAr3e kI agraNI hone para bhI sAtha hI sAtha rahatI thii| inakI jor3I vivAha, dIkSA evaM svargavAsa taka barakarAra rhii| 'hastUjI kastUjI kA paMcaDhAliyA' meM donoM kA saMpUrNa jIvana-vRtta aMkita hai| 2. vahI, pR. 642, 659. 807
Page #870
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 7.3.15 zrI khuzAlAMjI (saM. 1857-67) 1/46 Apa nAthadvArA ke zAha bhopajI solaMkI kI putrI thiiN| muni khetasI jI kI laghu bhaginI evaM sAdhvI rUpAMjI kI jyeSThA bhaginI thiiN| bar3I rAvaliyA meM sasurAla thii| pati kA nAma zAha caturojI bamba thaa| inake tIna putra the-nAnajI, motIjI, rAyacanda jI evaM mainA nAma kI eka putrI thii| saMvat 1857 caitra zuklA pUrNimA ke dina bar3I rAvaliyA meM AcArya bhikSu ke dvArA ApakI dIkSA huii| rAyacaMda jI ne bhI mAtA ke sAtha 11 varSa kI umra meM dIkSA lI thI, ve terApaMtha ke tRtIya AcArya bne| Apa terApaMtha saMgha meM garimA prApta sAdhvI thIM, sabhI ke hita meM saMlagna rahatI thIM, bar3I vinayavAna thI, Apako "bhaNDArI" upanAma se pukArate the| saMvat 1867 'AuvA' meM 15 dina kI saMlekhanA ke sAtha ApakA svargavAsa huaa| 7.3.16 zrI jotAMjI (saM. 1857-1908) 1/48 ApakI sasurAla 'lAhavA' (mevAr3a) meM bAvaliyAM gotra meM thii| 17 varSa kI suhAgina vaya meM saMvat 1857 meM AcArya bhikSu ke zAsana meM dIkSita huii| Apako dIkSA na dene ke uddezya se gharavAloM ne aneka yAtanAeM dI, tathApi virakti kA raMga phIkA nahIM huaa| ApakI buddhi bar3I prakhara thI, ataH zIghra zAstrajJAtA ho giiN| vANI kI madhuratA evaM vyAkhyAna kuzalatA ke kAraNa kaiyoM kI Apa saMyamaprerikA bniiN| apane jIvana meM mahatI dharma prabhAvanA karake pAlI meM saMvat 1907 kArtika mAsa meM saMthArA sahita Apa svargastha huii| 7.4 dvitIya AcArya zrI bhArImalajI ke zAsanakAla kI pramukha zramaNiyA~ (saM. 1860-78) _AcArya bhikSu kI dharmakrAnti ke sAkSAt dRSTA va ekaniSTha sahayogI ke rUpa meM AcArya bhArImalajI kA nAma terApaMtha saMgha meM Adara ke sAtha liyA jAtA hai| AcArya bhikSu ne apane dvArA aMkurita va saMvarddhita 105 zramaNa-zramaNiyoM ke vizAla parivAra kA uttaradAyitva vahana karane ke liye muni bhArImalajI kA cunAva kiyA, ve isa saMgha ke dvitIya AcArya ke rUpa meM manonIta hue| AcArya bhArImalajI ne saMvat 1860 se 1878 taka terApaMtha saMgha kA kuzalatApUrvaka saMcAlana kiyA, ina 18 varSoM kI svalpAvadhi meM 38 sAdhu evaM 44 sAdhviyoM kI abhivRddhi huii| isa yuga kI ullekhanIya vizeSatA yaha rahI ki jahAM bhikSu yuga meM 17 sAdhviyA~ gaNa se pRthak huI, vahIM isa yuga meM mAtra tIna sAdhviyA~ hI gaNa se bAhara huiiN| dUsarI, isa yuga meM kumArI kanyA kI dIkSA kA zubhArambha bhI huA, tathA Age uttarottara isameM abhivRddhi hotI rhii| AcArya mahAprajJajI ke yuga taka (saMvat 2059) kula 738 kumArI kanyAoM ne dIkSA aMgIkAra kii| AcArya bhArImalajI ke samaya 41 zramaNiyoM ne apane tyAga, tapobala evaM dharmapracAra se dharmazAsana ko gauravAnvita kiyaa| unameM se kucha pramukha zramaNiyoM kA garimAmaya vyaktitva isa prakAra hai| 7.4.1 zrI AsUjI 'pIpAr3a' (saM. 1861 yA 62 se 1874) 2/1 AcArya zrI bhArImalajI kI prathama ziSyA banane kA saubhAgya prApta karane vAlI AsUjI donoM pakSa ke dhanADhya aura suprasiddha parivAra ke saMbaMdhoM ko tor3akara bIsa varSa kI suhAgina avasthA meM sAdhvI zrI hastUjI se dIkSita huii| Apane aneka vyaktiyoM ko sulabhabodhi va zrAvaka banAyA, cAra bahanoM ko bhI dIkSA pradAna kI, ve thIM-zrI 3. muni zrI navaratnamalajI, zAsana-samudra, bhAga-7, pR. 192-360 808
Page #871
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ cannaNAMjI (saM. 1866), zrI cataru jI (saM. 1866), zrI nagAMjI (saM. 1869), zrI dIpAMjI (saM. 1872), Apane 12 varSa ke sAdhanAkAla meM zIta va garmI ke parISaha ko sahana kiyA, upavAsa, bele aura 12 dina taka kI tapasyA bhI kii| Apa 'lAvA' meM svargastha huiiN| 7.4.2 zrI hastUjI 'choTA' pIpAr3a (saM. 1862-96 ) 2/3 Apa prakRti se zAMta, sukhadAyinI va tapasvinI sAdhvI huIM, upavAsa se lekara nau dina kI kramabaddha tapasyA kI, aMta meM apUrva vairAgya ke sAtha saMlekhanA tapa prAraMbha kiyA jo lagabhaga 1 varSa taka calA, usameM 92 cauvihArI bele, 4 tele 25 upavAsa kiye, pAraNe ke dina vigaya kA parihAra kiyA, pazcAt do dina ke anazana ke sAtha 'kaMTAliyA' meM paMDitamaraNa prApta kiyaa| 7.4.3 zrI cannaNAMjI 'bar3I khATU' (saM. 1866-96) 2/8 Apa bAjolI nivAsI jagarUpajI bAphanA kI putrI va 'khATU' ke sUrajamalajI baramecA kI patnI thIM, bAlyAvasthA meM hI pati kA svargavAsa ho jAne para 17 varSa kI umra meM zrI AsUjI se cAritra aMgIkAra kiyaa| Apa jainAgamoM kI gUr3ha adhyetA thIM, hajAroM padya kaMThAgra the, AvAja bulaMda thI, vyAkhyAna kI chaTA nirAlI thI, bar3I nirmala, saumya, buddhimatI aura jinazAsana kI zobhA bar3hAne vAlI thiiN| kaMTAliyA meM poSa kR. 9 ko cAra prahara ke anazana ke sAtha paMDitamaraNa ko prApta huI / zrAvakoM ne 25 khaMDI maMDI banAkara unakA caramotsava mnaayaa| 7.4.4 zrI catrUjI 'bar3A' bAjolI (saM. 1866-1914) 2/9 zrI catrUjI ne pativiyoga ke bAda zrI AzUjI se dIkSA svIkAra kii| Apane tIsa sUtroM kA vAcana aura gahana adhyayana kiyA, tatvacarcA meM kuzala thIM, sva- paramatI logoM meM ApakI vidvattA kA bar3A prabhAva thA Apa sAdhu kriyA jAgRta kuzala, sAhasI aura nirbhIka sAdhvI ke rUpa meM prasiddha huI / prakRti meM kaThoratA aura vANI meM spaSTatA jhalakatI thI, kaI bahaneM Apase pratibuddha hokara dIkSita huIM, ve isa prakAra haiM- zrI jhumAjI (saM. 1881), zrI cAMdUjI (saM. 1881 ), zrI siNagArAMjI (saM. 1887 ), zrI kistUrAMjI (saM. 1888), zrI tulachAMjI (saM. 1888 ), zrI kunnaNAMjI (saM. 1888), zrI varajU jI (saM. 1891 ), zrI lichamAMjI (saM. 1892), zrI gulAbAMjI (saM. 1897), zrI tIjAMjI (saM. 1900), zrI cAMdUjI (saM. 1906), zrI jJAnAMjI (saM. 1910 ) / Apa svayaM kI sAdhanA meM bhI kaThora thIM, upavAsa, beloM ke sAtha tIna bAra 16 kA tapa, prativarSa dasa pratyAkhyAna, bahuta varSoM taka 5 vigaya varjana, 30 varSoM taka sardI meM eka pachevar3I Adi niyamoM kA pAlana pUrNa dRr3hatA ke sAtha kiyA aMta meM ApakA rAjanagara virAjanA huA, vahAM poSa zu. 4 saM. 1914 ke dina saMthAre ke sAtha divaMgata huiiN| 7.4.5 zrI canUjI 'choTA' tosINA (saM. 1868-1913) 2/14 Apa nAhara parivAra se saMbaMdhita thIM, pati se AjJA lekara dIkSA aMgIkAra kii| Apa nirmala cAritra kI dhanI, guru va saMgha ke prati niSThAzIla, bhadraprakRti kI samatAbhAvinI sAdhvI thiiN| Apake dvArA cAra sAdhviyoM ko dIkSA dene kA ullekha prApta hotA hai- zrI siNagArAM (saM. 1879), zrI hastUjI (saM. 1899), zrI jIUjI (saM. 1905), zrI siradArAM jI / 809
Page #872
--------------------------------------------------------------------------
________________ 7.4.6 zrI raMbhAjI 'pIsAMgaNa' (saM. 1868-1915) 2/16 Apa kAlU kuDakI ke motIlAlajI sarAvagI kI putrI aura khIMvarAja jI gaMgavAla kI putravadhU thIM / pativiyoga ke pazcAt 24 varSa kI vaya meM dIkSita huiiN| Apa sAdhucaryA meM sajaga, prakRti se bhadra, vinayavAna sAdhvI thIM, Apa bar3I tapasvinI bhI thIM, lagAtAra sAvana bhAdavA meM ekAMtara tapa, bele, tele aura 11 taka kI tapasyA kaI bAra kI, 12 se 15 taka kA tapa ekabAra kiyA, zItaRtu meM Apa eka hI pachevar3I kA upayoga karatI thiiN| vAhalA grAma meM jyeSTha zu. 1 ko Apa svargastha huiiN| 7.4.7 zrI kallUjI 'royaTa' (saM. 1869-87 2/18 Apa terApaMtha saMgha ke krAMtikArI mahAprabhAvaka zrI jayAcArya jI kI mAtezvarI thIM / pativiyoga ke pazcAt Apane va Apake tInoM suputroM - zrI svarUpacaMdajI, zrI bhImajI aura zrI jItamalajI ne dIkSA aMgIkAra kii| Apa AkRti se saumya, kArya meM kuzala, gaMbhIra, vinayavAna evaM vairAgyazIlA thiiN| Apane 17 varSa ke saMyamI jIvana meM pacolA, aThAI, pandraha, satraha, bIsa, paccIsa kA tapa eka-eka bAra aura 5 mAsakhamaNa kiye| aMtima samaya saMlekhanA kAla meM sAta upavAsa, ATha bele, 50 tele, eka aThAI, eka 11, eka mAsakhamaNa, sAr3he tIna mahIne ekAMtara evaM UnodarI tapa kiyaa| saM. 1887 zrAvaNa zu. 13 ke dina 'kheravA' meM samAdhipUrvaka deha kA tyAga kiyaa| zrI jayAcArya ne unake guNoM kA varNana ATha gItikAoM dvArA kiyA hai| jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 7.4.8 zrI nagAMjI 'borAvar3a' (saM. 1869-1901) 2/20 Apane pativiyoga ke pazcAt 'bAgoTa' meM ASAr3ha zuklA 5 ko dIkSA grahaNa kii| Apa hRdaya se sarala, prakRti se bhadra, , vinaya aura vivekazIla thiiN| Apane 11 taka lar3Ibaddha tapasyA, do bAra teraha, eka bAra 20 dina kA tapa kiyaa| 17 varSoM taka do pachevar3I aura 13 varSoM taka eka pachevar3I grahaNa kii| zrAvaNa zu. 15 ko sabalapura meM sAgArI anazana se samAdhimaraNa ko prApta huiiN| 7.4.9 pramukha sthAnIyA zrI dIpAMjI 'jojAvara' (saM. 1872-1918) 2/34 Apa mevAr3a ke tAla grAma meM mAMDota gotrIya parivAra kI AtmajA va jojAvara nivAsI somAsAha bamba kI patnI thIM / pativiyoga ke pazcAt 16 varSa kI vaya meM dIkSA grahaNa kii| ApakI buddhi bar3I prakhara thI, 32 zAstroM kA gaharAI se adhyayana kiyaa| kaMThakalA, vacana - madhuratA, bulanda AvAja evaM Atmika pauruSa se diye gaye Apake upadezoM kA prabhAva janatA para sthAyI rUpa se par3atA, ApakA vyAkhyAna zravaNa karane ke liye aneka gAMvoM ke ThAkura, musaddI, hAkima Adi Ate gAMva-gAMva meM ApakI bar3I khyAti thii| zArIrika saMsthAna evaM bahumukhI vyaktitva bar3A prabhAvazAlI thA / terApaMtha dharmasaMgha meM Apa eka uccakoTi kI sAdhvI huiiN| AcArya rAyacaMdajI ke samaya Apa vizeSa sammAnita pramukhA sAdhvI thiiN| Apane RSirAya ke tathA jayAcArya ke zAsanakAla meM aneka vyaktiyoM ko sulabhabodhi banAyA, zrAvaka ke vrata dhAraNa karavAye, tathA 10 bahanoM ko saMyama pradAna kiyaa| zrI motAMjI (saM. 1887 ), zrI rAbhUjI (saM. 1902), zrI jJAnAMjI (saM. 1902), zrI sundarajI (saM. 1907), zrI jotAMjI (saM. 1908), zrI nAthAMjI (saM. 1908), zrI jhumAMjI (saM. 1908), zrI vakhatAvarajI (saM. 1916), zrI campAjI (saM. 1917), zrI kistUrAMjI (saM. 1917) | aisA bhI 810
Page #873
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ ullekha hai ki Apake prabhAvazAlI upadeza se 40-50 bhAI bahana dIkSA hetu taiyAra hue| Apane kaI sAdhviyoM ko zikSita kiyA jo Age jAkara agragaNyA bniiN| terApaMtha dharmasaMgha meM ApakA anupama sthAna rahA hai, Apane terApaMtha saMgha kI nIMva ko tyAga- tapasyAdi kI preraNA se jisa prakAra sudRr3ha kiyA, vaha itihAsa meM svarNAkSaroM se aMkita karane yogya hai| Apake sAnnidhya meM kaI sAdhviyoM ne pAnI yA Acha ke AdhAra se sudIrgha tapasyA ke kIrtimAna sthApita kiye| isa prakAra ApakI preraka kSamatA adbhuta thii| 7.4.10 zrI nandUjI 'lAvA' (saM. 1873-1941) 2/36 ApakA janma mevAr3a 'lAvA' grAma nivAsI zrI phatehacaMda jI baMvaliyA ke yahAM huaa| Apa mahAna prabhAvaka sAdhvI huIM, Apake upadeza se evaM zrImukha se pAMca bahinoM ne dIkSA lI-zrI suvaTAMjI (saM. 1993), zrI nAnUjI (saM. 1923), zrI gaMgAjI (saM. 1933), zrI nAnUjI (saM. 1938), zrI kasuMbAjI (saM. 1938) / terApaMtha saMgha kI sthApanA ke pazcAt Apa sarvaprathama kumArI kanyA ke rUpa meM dIkSita huiiN| pacapadarA meM Apa 7 varSa sthiravAsinI rahIM, vahIM ApakA samAdhipUrvaka paMDitamaraNa huaa| 7.4.11 zrI kamalUjI 'caMgerI' (saM. 1874-1902 ) 2/38 Apa mevAr3a ke hIrajI koThArI kI dharmapatnI thii| donoM pati-patnI dIkSita hue the| dIkSA ke pazcAt Apane aneka AgamoM kA vAcana, hajAroM padya kaMThastha evaM vyAkhyAna kalA meM nipuNatA prApta kI, zAsana kI khUba prabhAvanA kii| Apa dvArA kaI bahanoM ko dIkSA dene kA ullekha hai| 'pura' meM bhAdavA vadi 7 ko saMthAre sahita svargavAsa huaa| 7.4.12 zrI cakrUjI 'gaMgApura' (saM. 1877-90) 2/44 Apa mevAr3a prAnta ke 'cahAvata' gotrIya zrI dIpojI kI patnI thii| gaMgApura meM hI pati-patnI donoM ne jye. zu. 13 ko dIkSA aMgIkAra kii| Apa svabhAva se zAMta, madhura vyavahArI va vinayavatI thiiN| tapasvinI bhI thIM, anekoM upavAsa, bele, tele, cole kiye, eka bAra 62 dina kI tapasyA bhI kii| aMtima samaya saMlekhanA meM pAMca tele, cAra caule ke sAtha saMthArA kara samAdhimaraNa ko prApta huiiN| Apa AcArya bhArImalajI kI aMtima ziSyA huiiN| 7.5 tRtIya AcArya zrI rAyacaMdajI ke zAsanakAla kI pramukha zramaNiyA~ (saM. 1878-1908) AcArya rAyacaMdajI terApaMtha-saMgha ke yazasvI AcArya the| AcArya bhAramalajI ke svargavAsa ke pazcAt saM. 1978 taka unhoMne dharmasaMgha kA kuzalatApUrvaka saMcAlana kiyaa| AcArya zrI rAyacaMdajI ke zAsanakAla meM sAdhviyoM kI abhUtapUrva vRddhi huii| AcArya bhikSu evaM bhArImalajI ke yuga meM jahAM 56 aura 44 sAdhviyA~ dIkSita huIM, vahAM AcArya rAyacaMdajI ke samaya168 sAdhviyoM ne dIkSA aMgIkAra kii| inameM se 164 sAdhviyoM ne saMyama kA yathocita pAlana kara aMta meM samAdhipUrvaka paMDitamaraNa prApta kiyA evaM 4 sAdhviyA~ gaNa se pRthak huiiN| inameM 10 kumArI kanyAeM, 4 suhAgina, 4 pati sahita aura 150 pativiyoga ke pazcAta dIkSita huiiN| kucha ugra tapasvinI sAdhviyA~ huIM, jinhoMne chahamAsI Adi tapa 4. zAsana-samudra, bhAga-7
Page #874
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa kiyaa| do sAdhvI pramukhA banIM, do ne chaha AcAryoM kA zAsanakAla dekhaa| ukta vibhUtilasita pramukhA zramaNiyoM kA paricayAtmaka vivaraNa agrima paMktiyoM meM de rahe haiN| 7.5.1 zrI malUkAMjI 'Deha' (saM. 1887-1931 ) 3/22 zrI malUkAMjI jAti se sarAvagI thIM, pIhara seThI gotrIya va sasurAla kAsalIvAla thA / inhoMne mRgazira kRSNA 11 ko lADanUM meM dIkSA svIkAra kii| chahamAsI tapa karane vAlI sAdhviyoM meM malUkAMjI kA nAma sarvaprathama AtA hai| inhoMne 'Acha' ke AdhAra para do bAra chahamAsI evaM do bAra cAramAsI tapa kiyaa| isake atirikta Acha ke AgAra se 132 bele, 30 tele, 19 caule, 14 pacole, 4 aThAI, 4 dasae 1 gyAraha, 1 teraha, do mAsakhamaNa, eka 32, eka 35, eka 41 aura eka 45 upavAsa kiye| pAnI ke AgAra se sAta bAra 30 upavAsa kiye| isa prakAra ye ghora tapasvinI sAdhvI thiiN| 7.5.2 zrI genAMjI 'lADanUM' (saM. 1887-1937 ) 3/24 ApakA sasurAla lADanUM ke koThArI parivAra meM aura pIhara phirojapura ke DUMgaravAla parivAra meM thaa| pati viyoga ke pazcAt ApakI dIkSA mahAvIra jayaMtI ke dina lADanUM meM huii| Apa bhI dIrgha tapasvinI thiiN| Apane tIna bAra chahamAsI eka bAra caumAsI aura aneka bAra mAsakhamaNa kI tapasyA kii| Apa zrI dIpAMjI ke saMghAr3e meM thiiN| 7.5.3 prathama sAdhvI pramukhA zrI saradArAMjI 'phalaudI' (saM. 1897-1927 ) 3/71 Apa cUrU (thalI) nivAsI seTha jaitarUpajI koThArI kI putrI thIM, dasa varSa kI avasthA meM phalaudI nivAsI zrI sulatAnamalajI DhaDDhA ke suputra jorAvaramalajI ke sAtha saM. 1875 meM vivAha huA, pAMca mAsa pazcAt hI pati kA dehAnta ho gayA, ataH Apa bAla brahmacAriNI hI rhiiN| Apane bAlyavaya se hI aneka tyAga-pratyAkhyAna grahaNa kara liye the, gRhasthAvasthA meM dhannA aNagAra ke 80 bele, paradezI rAjA ke 12 bele va eka telA, jJAna, darzana, cAritra ke tIna-tIna tele, cAturmAsa me ekAMtara tapa, 7 tele 5 caule, chaha, sAta, ATha kA tapa eka bAra, eka varSa taka cauvihAra bele- bele aura usameM pratyeka mAsa cauvihAra caulA yA paMcolA karane kA saMkalpa kiyaa| isameM bhI kucha mAsa cauvihArI bele, tIna mAsa cauvihArI tele aura eka mAsa cauvihArI caule tathA Upara 10 dina kA upavAsa kiyaa| Apa rAtri ko zItakAla meM eka or3hanI va grISma Rtu meM dhUpa meM baiThakara cAra-cAra sAmAyika Adi kara kAyakleza tapa karatI thiiN| dIkSA ke liye laMbe samaya taka isa prakAra saMgharSoM se jUjhakara aMtataH svayaM ke hAthoM se kezaluJcana kara Apa yuvAcArya zrI jItamalajI ke dvArA mRgazira kRSNA 5 saM. 1897 ko udayapura meM dIkSita huiiN| dIkSA ke pazcAt bhI Apane ugra tapasyAe~ kIM, anekoM kanyAoM va mahilAoM ko pratibodhita kara saMyamIjIvana kI zikSA-dIkSA dii| Apake samaya meM terApaMtha dharmasaMgha meM aneka navIna krAMtikArI kArya hue (i) zrI majjayAcArya ne saM. 1910 meM Apako sarvaprathama vidhivat rUpa se pramukhA sAdhvI ke pada para niyukta kiyaa| isase pUrva yaha paddhati nahIM thii| (ii) Apake samaya se sAdhviyA~ niraMtara AcAryoM ke sAtha cAturmAsa karane lagIM, usake pUrva yaha niyama nahIM thA / (iii) prativarSa cAturmAsa ke pazcAt AcArya darzana kI praNAlI kA zubhArambha bhI Apase hI huA / 812
Page #875
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ (iv) cAturmAsa ke pazcAt darzanArtha Ane vAlI evaM tapasvinI sAdhviyoM kA tathA navadIkSita evaM divaMgata sAdhviyoM kA saMpUrNa vivaraNa taiyAra kiyA jAne lgaa| (v) hastalikhita grantha, pustaka- pannoM Adi para se ekAdhipatya nirasta kara sAdhvI pramukhA kI nezrAya meM diye jAne lge| sAdhvI pramukhA AcArya ko bheMTa kara detIM haiM, AcArya una sabako AvazyakatAnusAra sAdhu-sAdhviyoM meM vitarita kara dete haiN| (vi) saM. 1926 meM saradArAMjI ne 121 sAdhviyoM ke naye siMghAr3e banAkara sAdhvI saMgha ko vyavasthita kiyaa| taba se lekara Aja taka isa saMgha meM sAdhviyoM ke siMghAr3e suvyavasthita rUpa se pAMca kI saMkhyAmeM vicaraNa karate haiN| isa prakAra sAdhvI pramukhA saradArAMjI atyaMta prabhAvazAlI vyaktitva kI dhanI sAdhvI thiiN| unhoMne sAdhika 30 varSa ke saMyama-paryAya meM Atma-nirmANa ke sAtha bhikSu-zAsana ke vikAsa meM mahAyogadAna dekara apane jIvana ko cira yazasvI bnaayaa| sAdhvI saradArAMjI kA nAma terApaMtha dharmasaMgha ke itihAsa meM yugoM-yugoM taka svarNima pRSThoM para aMkita rhegaa| bIdAsara meM pauSa zuklA 9 ko saMvat 2027 meM ApakA svargavAsa huA, usa samaya zrAvakoM ne 33 khaMDI maMDI banAkara bar3I dhUmadhAma ke sAtha dAha-saMskAra kiyaa| zrImajjayAcArya ne 'saradAra sujaza' meM 15 gItikAoM dvArA ApakA gaurava garimAmaya jIvana aMkita kiyA hai| ' 7.5.4 zrI hastUjI 'cIvarA' (saM. 1900-12 ) 3/109 ApakA sasurAla mevAr3a ke cIvarA grAma meM 'zrImAla' parivAra meM tathA pIhara 'tAla' grAma meM mAMDota parivAra meM thA / pativiyoga ke pazcAt phAlguna zuklA 8 ko tAla meM dIkSA lii| Apa ugra tapasvinI thIM, Apane dIpAMjI ke sAnnidhya meM 130 dina evaM ekabAra 193 dina kA tapa 'Acha' ke AdhAra para kiyA, jo terApaMtha saMgha meM sarvaprathama thaa| isake atirikta Apane 60, 45, 37 upavAsa kI tapasyA bhI kii| mAsakhamaNa to Apane kaI kiye / 'pura' mevAr3a meM ApakA saMthArA sahita svargagamana huaa| 7.5.5 zrI rambhAjI 'padarAr3A' (saM. 1901-43 ) 3/120 ApakA sasurAla padarAr3A (mevAr3a) ke khokhAvata parivAra meM tathA pIhara sAyarA ke solaMkI gotra meM thaa| Apane pativiyoga ke bAda jyeSTha zuklA 12 ko 'padarAr3A' meM dIkSA aMgIkAra kii| Apa ghora tapasvinI sAdhvI thIM, ApakI vizAla tapasyA ke Azcaryajanaka AMkar3e isa prakAra the - 15 bele, 10 tele, 20 caule, 16 bAra chaha, 5 aThAI 7 bAra nau, do bAra 10, eka bAra 11, 15, 16, 21, 28 aura 31 upavAsa sirpha pAnI ke AdhAra para kiye| tathA Acha aura pAnI ke AdhAra se 10, 15 aura 30 kA tapa do bAra, 11, 13, 14, 18, 19, 20, 22, 29, 31, 46, 53, 63, 142 aura 191 kA tapa ekabAra eka chahamAsI eka sAr3he 6 mAsI tapa kiyaa| ApakA svargavAsa saMvat 1943 meM huaa| 7.5.6 zrI kistUrAMjI 'mAMDA' (saM. 1902-75 ) 3/127 sAdhvI kistUrAMjI kA janma mAMDA (mAravAr3a) ke gAMdhI gotra meM saM. 1886 meM huaa| Apa 16 varSa kI avasthA 5. zAsana-samudra bhAga - 7. pR. 169-213 813
Page #876
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa sagAI ko ThukarAkara AcArya rAyacaMdajI ke dvArA 'phUlyAM' grAma meM phAlguna kRSNA 13 ko dIkSita huiiN| Apa sAdhucaryA meM apramatta, vinamra, sAhasI, catura evaM gaNa ke prati aTUTa niSThAvAn thiiN| saM. 1928 se Apa agragaNyA ke rUpa meM vicaraNa karatI thIM, ApakA siMghAr3A bar3A prabhAvazAlI mAnA jAtA thA Apane anekoM ko gurudhAraNA karavAI, kaiyoM ko zrAvaka ke vrata grahaNa karavAye, kaiyoM ko sulabhabodhi banAyA, tathA 10 bahinoM ko dIkSA pradAna kI- zrI geMdakaMvara jI (1928), zrI phUlAMjI (1928), zrI ratanakaMvarajI (1935), zrI nojAMjI (saM. 1936), zrI sonAMjI (1937), zrI gIgAMjI (1937), zrI kunnaNAMjI (1938), zrI gogAMjI (1941), zrI sujAMjI (1945), zrI jotAMjI (1947) / ApakI ullekhanIya vizeSatA - Apa AcArya zrI rAyacaMdajI ke samaya dIkSita huIM, 73 varSa ke saMyama paryAya meM chaha AcAryoM kA zAsanakAla dekhakara AThaveM AcArya zrI kAlUgaNI ke samaya jodhapura meM divaMgata huiiN| 7.5.7 tRtIya sAdhvI pramukhA zrI navalAMjI 'pAlI' (saM. 1904-54 ) 3/140 ApakA janma saM. 1885 mAravAr3a meM 'rAmasiMhajI kA gur3A' ke nivAsI zrI kuzAlacaMda jI golechA ke yahAM evaM vivAha pAlI nivAsI zrI anopacaMdajI bAphanA ke yahAM huaa| pati viyoga ke pazcAt Apane dRr3ha vairAgyapUrvaka saM. 1904 caitra zukla tRtIyA ko 19 varSa kI avasthA meM AcArya rAyacaMdajI se pAlI meM dIkSA grahaNa kii| Apane prathama keza luMcana svayaM ke hAthoM se karake apane sAhasI vyaktitva kA sarvaprathama paricaya diyaa| ApakI kaMThakalA, vacana - madhuratA, suMdara vyAkhyAna zailI, nIti-nipuNatA se AkRSTa hokara saM. 1942 pauSa zuklA ko jodhapura meM madhavAgaNI ne Apako sAdhvI pramukhA pada para niyukta kiyaa| Apa apanI samatA, sahanazIlatA, puruSArtha parAyaNatA evaM svAdhyAya ruci Adi guNoM ke dvArA caturvidha saMgha meM sammAnanIyA huiiN| Apa tapasvinI bhI thIM, saM. 1943 se 48 ke madhya Apane 23, 19, 8, 5 aura 5 kI tapasyA kI, cAturmAsa meM prAyaH pAMca vigaya kA tyAga karatI thiiN| Apane RSirAya ke sAtha 3, jayAcArya ke sAtha 13, maghavAgaNI ke sAtha 7, mANakagaNI ke sAtha 3, isa prakAra kula 26 cAturmAsa AcAryoM kI sevA meM kiye| saM. 1954 AsAr3ha kR. 5 ko nau prahara ke saMthAre ke sAtha bIdAsara meM ApakA svargavAsa huaa| 7.5.8 sAdhvI umAMjI ( rAjaladesara 1907-73)3/157 ApakA sasurAla rAjaladesara (thalI) ke bachAvata gotra meM tathA pIhara vahIM baida gotrIya pitA zrI DUMgarasIdAsajI ke yahAM thA / pativiyoga ke bAda saM. 1907 meM ApakI dIkSA huii| Apa bar3I tapasvinI sAdhvI thIM, Apane upavAsa se lekara bIsa dina taka kramabaddha tapa kiyA tathA caule, 25 pacole, eka bAra 8, 12, 14, 16 upavAsa, dharmacakra Adi tapa kiyaa| ApakA sAdhanAkAla lagabhaga 66 varSa kA rahA isa avadhi meM Apako chaha AcAryoM (AcArya zrI rAyacaMdajI se kAlUgaNI taka) kI sevA kA suavasara prApta huaa| saM. 1973 lADanUM meM ApakA svargavAsa huaa| 7.5.9 zrI suMdarajI 'nAthadvArA' (saM. 1907-43 ) 3/164 ApakI sasurAla nAthadvArA (mevAr3a) ke talesarA parivAra meM tathA pIhara rAjanagara ke mAdarecA parivAra meM thA / Apane pativiyoga ke pazcAt sAdhvI zrI dIpAMjI ASAr3ha zuklA 1 ke dina nAthadvArA meM dIkSA aMgIkAra kii| Apa utkaTa tapasvinI aura vairAgyavAna sAdhvI thiiN| Apane apane saMyamI jIvana meM 423 upavAsa, 26 bele, 35 tele, 33 caule, 8 pacole eka 6, tIna bAra 7, eka aThAI, cAra bAra nau, do bAra 10, eka 12, eka 13, 14, pAMca 15, eka 18, eka 25, eka 28, ATha 30, eka 33, eka 45, eka 120, eka 157, tIna 180 aura eka 184 kA tapa 814
Page #877
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ kiyaa| isake atirikta sAr3he pAMca mAsa ekAntara, aneka bAra ar3hAI sau pratyAkhyAna tathA sau bAra dasa pratyAkhyAna kiye| 39 varSa taka 16 hAtha vastra se adhika vastra zItakAla meM grahaNa nahIM kiyA, tapa ke sAtha hI Apa svAdhyAya, dhyAna evaM jApa bhI niyamita karatI thiiN| ApakI utkaTa tapa sAdhanA vastutaH bhautika yuga meM jIne vAloM ke samakSa eka prabala cunautI hai| 7.6 caturtha AcArya zrI jayAcArya ke zAsana kAla kI pramukha zramaNiyA~ (saMvat 1908-38) terApaMtha saMgha ke caturtha adhinAyaka zrI jayAcArya Agama ke prakANDa vidvAn sAhityakAra evaM pratibhAzAlI kavi the| zrI rAyacaMdajI ke svargavAsa ke pazcAt saMvat 1908 meM unhoMne dharmasaMgha kA dAyitva saMbhAlA, usa samaya terApaMtha saMgha meM 67 sAdhu aura 143 sAdhviyA~ thiiN| unake 30 varSa ke zAsanakAla meM 105 zramaNa aura 224 sAdhviyoM kI vRdi huI, inameM 213 zramaNiyoM ne saMyama kA yathocita pAlana kiyA, 11 zramaNiyA~ gaNa se pRthak huiiN| zrImajjayAcArya ne zramaNiyoM ke vikAsa evaM saMghahita kI dRSTi se sAdhvI-pramukhA kI niyukti Adi kaI naI vyavasthAeM nirmita kI isase sAdhviyoM kA sarvAMgINa vikAsa huA, ve kalA, sAhitya, zikSA Adi kSetroM meM ruci lene lagI yaha isa yuga kI bahuta bar3I upalabdhi thI inameM kaI sAdhviyA~ tapa ke kSetra meM bhI agraNI rahIM, kucha sAdhviyoM ne tIna bAra tathA kisI ne chaha bAra chahamAsI tapa karake zramaNa-saMskRti ko gauravAnvita kiyA, inameM se kucha zramaNiyoM kI jhalaka isa prakAra hai 7.6.1 zrI candanAMjI 'bIMThor3A' (saM. 1908-52) 4/1 ApakA janma dhAmalI ke boharA parivAra meM huA aura sasurAla bIMThor3A (rAja.) ke lor3hA gotra meM thaa| pativiyoga ke bAda saM. 1908 mAgha zuklA 11 ko sAdhvI zrI magadUjI ke dvArA dIkSA grahaNa kii| Apa zrI jayAcArya kI prathama ziSyA thiiN| Apa tapasvinI sAdhvI thiiN| 900 upavAsa, 70 bele, 20 tele, 32 caule 10 pacole, 15, 19, 30 kI tapasyA eka bAra kii| 35 bAra dasa pratyAkhyAna kiye| 7.6.2 sAdhvI pramukhA zrI gulAbAMjI 'bIdAsara' (saM. 1908-42) 4/3 Apa jayAcArya ke zAsana kI prathama bAla brahmacAriNI sAdhvI tathA dvitIya sAdhvI pramukhA thiiN| ApakA janma bIdAsara meM zrI pUraNamalajI begavAnI ke yahAM saM. 1901 meM huaa| paMcama AcArya maghavAgaNI kI Apa laghu bhaginI thiiN| garbha ke 9 mahIne milAkara nauveM varSa meM praveza karane para ApakI dIkSA apanI mAtA zrI vannAjI ke sAtha saM. 1908 phAlguna kRSNA 6 ko jayAcArya ke dvArA bIdAsara meM huii| ApakA vyaktitva atyaMta prabhAvI evaM anukaraNIya thaa| Apane zrImajjayAcArya kI 'bhagavatI sUtra' para padyabaMddha racanA kii| eka bAra sunakara hI Apa lipibaddha kara letI thiiN| akSara motI se the ataH Apane aneka graMthoM ko lipibaddha kiyaa| saM. 1927 ko bIdAsara meM zrImajjayAcArya ne Apako 'sAdhvI pramukhA' ke rUpa meM alaMkRta kiyaa| 15 varSa taka isa garimAmaya pada kA nirvahana kara saM. 1942 meM jodhapura meM ApakA mahAprayANa huaa| zrI maghavAgaNI ne ApakI guNagarimA evaM jIvana prasaMga ke sandarbha meM 'gulAba sujaza' nAmaka AkhyAna kI racanA kii| 6. zAsana-samudra bhAga-7 815
Page #878
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 7.6.3 zrI jetAjI "citAmA' (saM. 1908-52) 4/9 ApakA pIhara tAla (mevAr3a) pIpAr3a parivAra meM tathA sasurAla citAmA ke mAMDota gotra meM thaa| pativiyoga ke pazcAt Apane jyeSTha zu. 3 ko sAdhvI dIpAMjI dvArA dIkSA aMgIkAra kii| Apa dIrgha tapasvinI sAdhvI thiiN| Apake upavAsa se lekara sAr3he chahamAsI taka ke tapa kA vistRta lekhA jokhA bar3A hI romAMcakArI hai| Apake tapa kI tAlikA isa prakAra hai -1106, bele 77, cole 26, pacole 2, sAta va ATha 1-1 bAra, nau 3 bAra, gyAraha va pandraha eka-eka bAra, 30 tIna bAra 31, 32, 45, 60 (do bAra) 63, 75, 170 eka-eka bAra, chahamAsI tapa cAra bAra (Acha ke AgAra se)| isa prakAra sAdhvI jetAjI ne apane jIvana ko viziSTa tapa sAdhanA dvArA svarNa kI taraha camakAkara bhautika yuga meM adhyAtmavAda kA Adarza upasthita kara diyaa| saM. 1952 mRgasira kRSNA 12 ko jayapura meM sAta dina ke cauvihAra anazana ke sAtha ve svarga kI ora prasthita huiiN| 7.6.4 zrI jhUmAM jI "sirevar3I' (saM. 1908-41) 4/11 Apa sirevar3I ke cAhavata parivAra kI putravadhU evaM kuMdavA ke mAMDota parivAra kI kanyA thii| pativiyoga ke pazcAt jyeSTha zuklA 5 ko zrI dIpAM jI dvArA dIkSita huii| Apa bhI uccakoTi kI tapasvinI sAdhvI thiiN| chaha bAra chahamAsI tapa karake Apane terApaMtha dharmasaMgha meM abhUtapUrva kIrtimAna sthApita kara diyaa| isake atirikta Apa dvArA kI gaI anya tapasyA kA vivaraNa isa prakAra hai-bele 62, tele 10, caule 10, pacole 22, chaha, sAta, ATha (chaha bAra), nau, dasa, teraha, satraha, ikkIsa (do) bAvIsa, tevIsa ke tapa eka bAra, 30 chaha, 32 do, 60 eka, savA cAramAsI do baar| isake atirikta ar3hAI sau pratyAkhyAna, cAra mAsa ekAntara va aneka bAra dasa pratyAkhyAna kiye| zrAvaNa zuklA 15 ko mAsakhamaNa tapa ke pAraNe meM Apa divaMgata huii| 7.6.5 zrI kezarajI 'mAMDA' (saM. 1914-49) 4/49 Apa jayAcArya yuga kI chaThI kumArI kanyA thiiN| ApakI dIkSA saM. 1914 bhAdrapada zuklA 10 ko apane pitA zrI chajamalajI, mAtA zrI umedAMjI tathA bhuA zrI kuMdanAMjI ke sAtha jayAcArya ke dvArA bIdAsara meM huii| Apa usa yuga kI pratibhAzAlini sAdhviyoM meM eka thii| ApakA siMghAr3A pramukha mAnA jAtA thA, Apane aneka kSetroM meM vicaraNa kara dharma kA pracAra-prasAra kiyaa| bahana-bhAiyoM meM adhyAtma ke gahare saMskAra bhre| Apake ratanagar3ha cAturmAsa saM. 1931 meM saMvatsarI ke dina 200 pauSadha hone kA ullekha hai| kalA ke kSetra meM bhI Apa siddhahasta thiiN| Apake akSara svaccha va suMdara the, lagabhaga Der3ha kilo vajana ke panne Apane lipibaddha kiye| isa prakAra ApakA jIvana vividha vizeSatAoM kA saMgama thaa| 7.6.6 zrI rAyakaMvarajI 'citAmA' (saM. 1916-72) 4/60 ApakI mAtA sAdhvI jetAjI evaM bhaginI zrI nAthAMjI ke dIkSita hone ke 8 varSa pazcAt ASAr3ha kRSNA 11 ko zrI nAthAMjI se Apane saMyama grahaNa kiyaa| Apane aneka varSoM taka vicaraNa kara jana-jana ke mana meM adhyAtma jyoti jAgRta kii| Apa dvArA chaha bahinoM ko dIkSA pradAna karane kA ullekha milatA hai, ve haiM-sAdhvI pAcAMjI, zrI jamanAjI, zrI vakhatAvara jI, zrI siradArAM jI, zrI bhUrAMjI, zrI hagAmA jI, zrI rAyakaMvara jii| 816
Page #879
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ 7.6.7 sAdhvI pramukhA zrI jeThAMjI 'cUrU' (saM. 1919-81) 4/72 Apa cUrU ke zrI sevArAmajI nAhaTA kI suputrI thiiN| cUrU meM hI zrI chaganamalajI baida ke sAtha laghuvaya meM Apa vaivAhika baMdhana meM bNdhii| pativiyoga ke pazcAt 19 varSa kI vaya meM saM. 1919 ASAr3ha zuklA 3 ko jayAcArya ke dvArA cUrU meM hI saMyamI jIvana meM praveza kiyaa| ApakA zarIra sundara, sugaThita va zaurya sampanna thA, darzana mAtra se janatA kA mana praphphulita ho jAtA thaa| ApakI saMyamaniSThA, saMghIya bhAvanA, guru bhakti, anuzAsanabaddhatA, kalA-kuzalatA, kAryakSamatA va adbhuta netRtva zakti ko dekhakara saM. 1954 meM saptama AcArya zrI DAlagaNI ne tRtIya sAdhvI pramukhA ke rUpa meM cayana kiyaa| Apa mahAna tapasvinI bhI thIM, tapasyA kA vivaraNa isa prakAra hai-upavAsa 600, bele 58, tele 38, cole 2, pacole 10, chaha 2, ATha 1, nau 2, 13, 16, 20, 22 upavAsa eka baar| Apake tapa kI vizeSa ullekhanIya bAta yaha hai, ki ApakI prAyaH sabhI tapasyAe~ cauvihArI hotI thI, arthAt 22 kI tapasyA meM bhI pAnI taka grahaNa nahIM kiyaa| anazana rahita cauvihArI 22 dina ke tapa kA kIrtimAna sthApita karane vAlI terApaMtha dharmasaMgha meM Apa advitIya sAdhvI haiN| zrI jeThAMjI ne lagabhaga sAr3he 61 varSa kI saMyama-paryAya meM pAMca AcAryoM (jayAcArya se kAlUgaNI) kA zAsana dekhA evaM unakI sevA bhakti kii| saM. 1981 kArtika zuklA navamI ko cauvihArI anazana ke sAtha ve svarga kI ora prayANa kara giiN| 7.6.8 zrI bhUrAMjI 'lADanUM' (saM. 1924-97) 4/110 ApakA janma saM. 1910 phAlguna zuklA 10 ko lADanUM kasbe ke nivAsI mulatAnamalajI sarAvagI ke yahAM huaa| vAgdAna ko ThukarAkara 14 varSa kI umra meM phAlguna kR. 6 saM. 1924 ko zrI jayAcArya dvArA Apa dIkSita huiiN| Apane aneka kSetroM meM vicarakara dharma kA khUba pracAra-prasAra kiyA, kaiyoM ko bAraha vratadhArI bnaayaa| saM. 1934 se Apa agraNI hokara vicarane lagIM thiiN| Apa dIrgha Ayu vAlI evaM dIrgha saMyama-paryAya vAlI sAdhvI jI huiiN| apane 73 varSoM ke sAdhanAkAla meM Apane jayAcArya se lekara AcArya zrI tulasI taka chaha AcAryoM ke zAsanakAla dekhA, saMvat 1997 paDihArA meM ApakA svargavAsa huaa| 7.6.9 zrI jar3AvAMjI 'jayapura' (saM. 1928-91) 4/135 ApakA sasurAla jayapura meM 'baida' ke yahA~ tathA pIhara sAmasukhA ke yahAM thaa| pativiyoga ke pazcAt 16 varSa kI vaya meM dvitIya bhAdrapada kR. 7 ko zrI jayAcArya dvArA jayapura meM hI ApakI dIkSA huii| ApakA kaMTha atyaMta madhura va surIlA thaa| Apane apane dIrgha saMyama jIvana ko tapa se sjaayaa| kula 2053 upavAsa, 420 bele, 339 tele, 5 cole, paMcolA va aThAI kI tapasyA kii| ApakA svargavAsa saM. 1991 jeTha vadI 9 ko momAsara meM huaa| 7.6.10 zrI gaMgAjI 'mAMDA' (saM. 1933-93) 4/176 Apa jayAcArya yuga kI 25vIM kumArI kanyA thIM, Apane 60 varSa ke saMyama-paryAya meM jayAcArya se tulasIgaNI taka chaha AcAryoM evaM ATha AcAryoM ke sAdhu-sAdhviyoM ke darzana kiye| ApakA janma saM. 1922 kArtika zuklA 8 mAMDA (mAravADa) grAma meM huaa| 11 varSa kI vaya meM jayAcArya dvArA mAMDA meM hI dIkSita huIM thiiN| Apako chaha Agama kaMThastha the, smaraNazakti itanI acchI ki sAdhu sAdhvI unase vismRta sUtroM ko pUchane ke lie aate| Apa 817 For Privatlersonal Use Only
Page #880
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa tArkika bhI thIM, praznakartA ko aisA uttara detIM, ki vaha samAdhAna pAkara saMtuSTa hotA thaa| Apane tIna sAdhviyoM ko svayaM dIkSita kiyA-zrI cAMdAjI, pephAMjI, zrI caaNdaajii| Apako jyotiSa tathA svara kA bhI acchA jJAna thA, Apa prAyazcit dene meM bhI kuzala thIM, aneka sAdhviyA~ Apase prAyazcit grahaNa karatI thIM saM. 1983 se 93 taka ratanagar3ha meM sthiravAsinI rahIM, vahIM jyeSTha kR. 10 ko samAdhipUrvaka mRtyu huii| 7.6.11 zrI jayakaMvarajI 'mAdhopura' (saM. 1935-95) 4/194 Apa DhUMDhANa ke zrI zobhAlAla jI poravAla kI patnI thiiN| pativiyoga ke bAda 26 varSa kI vaya meM jayAcArya se bIdAsara meM dIkSita huiiN| Apa saMyamaniSTha, sevAbhAvI, tyAgI-vairAgI sAdhvI thiiN| maghavAgaNI se kAlUgaNI taka ke liye udaka-vyavasthA prAyaH Apa hI karatI thiiN| 86 varSa kI Ayu va 60 varSa kI dIkSA paryAya meM unheM AcArya tulasI taka kA zAsanakAla dekhane kA saubhAgya prApta huaa| Apa lADanUM sthiravAsa rahIM, vahIM caitra zuklA 1 saM. 1995 ko divaMgata huiiN| 7.6.12 zrI jar3AvAM jI 'borAvar3a' (saM. 1937-2000) 4/219 ___ ApakA janma zrI cainajI bamba ke yahAM saMvat 1909 meM huA pIhara va sasurAla donoM borAvar3a meM the| pativiyoga ke pazcAt mRgasira kR. 5 ko muni zrI bhagavAnajI dvArA borAvar3a meM hI dIkSA svIkAra kii| usa dina Apa gaNa evaM gaNI ke prati ekaniSTha bhakti rakhatI thIM, apanI caryA meM bhI ati jAgarUka thiiN| Apane 1200 upavAsa, 29 bele, 21 tele, cole va paMcole 7 bAra, 10 se 13 taka ke upavAsa eka bAra kiye| Apa 91 varSa kI avasthA meM sAdhika 63 varSa kA saMyama paryAya pAlakara jyeSTha zu. 9 ko chApara meM divaMgata huiiN| Apane bhI chaha AcAryoM kI sevA-bhakti kii| saM. 1955 se agraNI banakara vicriiN| 7.7 paMcama AcArya zrI maghavAgaNI ke zAsanakAla kI pramukha zramaNiyA~ (saMvat 1938-49) terApaMtha-saMgha ke paMcama AcArya zrI maghavAgaNI hue, 12 varSa kI saMyama paryAya aura 24 varSa kI vaya meM zrI jayAcArya dvArA Apa yuvAcArya pada para niyukta hue| 18 varSa taka yuvAcArya pada para adhiSThita rahakara jayAcArya ke svargavAsa ke pazcAt vi. saM. 1938 ko jayapura meM maghavAgaNI ne terApaMtha dharmasaMgha kA dAyitva sNbhaalaa| unakA zAsanakAla 11 varSa kA thA, isa alpa avadhi meM 36 sAdhu evaM 83 sAdhviyA~ dIkSita huiiN| prathama sAdhvI jodhAMjI aura aMtima zrI chaganAMjI thiiN| inameM kaI sAdhviyA~ utkaTa tapasvinI dharmapracArikA, zAstrajJA evaM saMgha prabhAvikA huiiN| ATha bAla-brahmacAriNI thiiN| gaNa se pRthak 5 sAdhviyoM ke atirikta zeSa 78 sAdhviyoM ne apane saMyama, tapa, svAdhyAya-dhyAna Adi vibhinna upakramoM dvArA AtmotthAna ke sAtha terApaMtha ko bhI gauravAnvita kiyaa| 7.7.1 zrI jodhAMjI, zrI lichamAMjI 'sujAnagar3ha' (saM. 1938-2001) 5/1-2 Apa donoM mA~-putrI thIM, sujAnagar3ha ke zrI koDAmala jI begavAnI kI kramazaH patnI evaM kanyA thiiN| jodhAMjI ne pativiyoga ke pazcAt nau varSIyA putrI lichamAM jI ke sAtha saM. 1938 bhAdavA sudI 13 ko maghavAgaNI ke dvArA 7. zAsana-samudra bhAga-11 818
Page #881
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ jayapura meM dIkSA aMgIkAra kii| ye donoM maghavAgaNI ke AcArya padArohaNa ke pazcAt sarvaprathama ziSyAe~ thiiN| jodhAMjI varSa kI saMyama paryAya meM 108 upavAsa, 10 bele, 3 tele, 4 cole tathA do-do bAra pAMca va chaha kA tapa kiyaa| Apa saM. 1947 meM svargavAsinI huiiN| lichamAMjI viduSI sAdhvI thIM, 18 varSa kI vaya meM hI ve agraNI ke rUpa meM vicaraNa karane lgiiN| svAdhyAya, dhyAna va tapa inake jIvana kA pramukha aMga rhaa| unhoMne 1000 upavAsa, 32 bele, 3 tele, eka bAra 4, 5, 8 aura 58 upavAsa kI tapasyA kI 63 varSa saMyama paryAya kA pAlana kara saM. 2001 meM ve divaMgata huiiN| 7.7.2 zrI jeThAMjI 'ratanagar3ha' (saM. 1938-45 ) 5/6 Apa bIdAsara nivAsI amaracaMdajI corar3iyA kI putrI va ratanagar3ha ke zrI bhairuMdAnajI dUgar3a kI patnI thiiN| bIkAnera meM vaizAkha kRSNA 5 ko dIkSA aMgIkAra kii| Apa prakRti se bhadra, vinayI evaM tapasvinI thiiN| aMtima samaya jAnakara Apane jaba anazana grahaNa kiyA, to aneka sAdhu-sAdhviyoM ne bhI AhAra- pAnI kA tyAga kara diyA / jaise, zrI kistUrAMjI ne anazana pUrNa hone taka cAroM AhAra kA jJAnAMjI ne tIna AhAra kA muni cunnIlAlajI ne usa dina se pAMca dina tIna AhAra kA tyAga tathA anya 14 sAdhu-sAdhviyoM evaM zrAvaka zrAvikAoM ne vividha tyAgapratyAkhyAna kiye| sAr3he 6 dina kA tivihArI anazana kara ASAr3ha kRSNA 11 (dvi.) ko Apa svargavAsinI huiiN| 7.7.3 zrI kunnaNAMjI 'kozIthala' (saM. 1938 se 64 ke pUrva DAlima yuga ) 5/7 kunNAjI kA sasurAla kozIthala koThArI gotra meM va pIhara lAsAnI meM thaa| pativiyoga ke pazcAt vaizAkha zu. 8 ko zrI kistUrAMjI ke dvArA ye dIkSita huiiN| saM. 1944 se 48 ke madhya inhoMne 95 upavAsa cAra bele, sAta tele, do cole, 15, 16, 17, 19, 20 kI tapArAdhanA karake apane jIvana ko pavitra bnaayaa| 7.7.4 zrI sukhAMjI 'caMderA' (saM. 1940-77) 5/21 Apa caMderA ke siMghavI gotrIya moDIrAmajI kI patnI thiiN| pati-patnI donoM ne saM. 1940 jyeSTha kR. 5 ko udayapura meM dIkSA grahaNa kii| sukhAMjI bar3I tapasvinI thIM, unhoMne 100 upavAsa, 13 bele, 10 tele, 5 cole, 2 nau tathA 13, 21, 31, 61 upavAsa Adi kiye| 23 dina kA eka tapa kiyA, jisameM kevala eka dina pAnI piyaa| aMtima samaya 52 dina kA tivihArI tapa pUrNa kara 53veM dina jyeSTha zu. 4 saM. 1977 meM Apa divaMgata huiiN| 7.7.5 zrI AbhAMjI 'saradArazahara' (saM. 1941-96) 5/33 ApakA janma saMvat 1923 ko zrI bIMjarAjajI botharA ke yahAM huA, tathA vivAha barar3iyA parivAra meM huA pIhara va sasurAla donoM saradArazahara meM the| pativiyoga ke pazcAt Apane 18 varSa kI vaya meM jyeSTha zu. 3 ko muni zrI kAlUjI dvArA dIkSA aMgIkAra kii| ApakI sevAbhAvanA prazaMsanIya thIM, saM. 1967 se Apa agraNI sAdhvI rahIM evaM dharma kA khUba pracAra-prasAra kiyaa| saM. 1996 caitra zu. 2 ko saradArazahara meM 55 varSa kA saMyama pAlakara divaMgata huiiN| 7.7.6 zrI gulAbAMjI 'saradArazahara' (saM. 1943-96) 5/46 zrI gulAbAMjI zrI naMdalAlajI nAhaTA kI suputrI thiiN| 16 varSa kI vaya meM muni zrI kAlUjI se saradArazahara meM dIkSA aMgIkAra kii| saM. 1974 meM ye agraNI banakara vicaraNa karane lgiiN| inhoMne mevAr3a, mAravAr3a meM jainadharma kA 819
Page #882
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa khUba pracAra-prasAra kiyaa| Apa ugra tapasvinI thIM, Apane 2419 upavAsa, 221 bele, 41 tele, 17 cole, 9 pAMca, 8 ATha bAra va 6, 7 tIna bAra, 15 kA tapa eka bAra kiyaa| Apane laghusiMhaniSkrIr3ita tapa kI prathama paripATI kI, jisameM tapa ke kula dina 3149 hote haiM, paripATI saMpanna hone ke 20 dina pUrva hI kArtika zu. 12 saM. 1996 ko Apa divaMgata ho giiN| yaha tapa terApaMtha dharmasaMgha meM sarvaprathama Apane kiyA / 7.7.7 zrI chogAMjI 'chApara' (saM. 1944-97) 5/48 Apa aSTama AcArya kAlUgaNI kI mahimAmayI mAtezvarI evaM 'DhaDheru' nivAsI zrI mUlacaMdajI copar3A kI dharmapatnI thiiN| saM. 1934 meM pati kA dehAnta huA, taba putra kAlU sAr3he tIna mAsa kA thA / saM. 1941 meM zrI mRgAjI ke upadeza se chogAMjI kA mana saMsAra se virakta ho gayA, Azvina zu. 3 ko bIdAsara meM mAtA chogAM jI, putra kAlU aura bhaginI - putrI kAnakaMvara ne zrI maghavAgaNI se saMyama grahaNa kiyaa| zrI chogAMjI kI tyAga - vRtti, saMyama ke prati jAgarUkatA uccakoTi kI thii| Apane tapasyA bhI khUba kI / Apane apane saMyama kAla meM 3914 upavAsa 1586 bele, 86 tele, 17 cole, 11 pacole, 6, 11 (do) 14, 16, 17, 19, 29 Adi tapa kiyaa| 20 varSa taka ekAntara kiyaa| anta meM tIna dina kI saMlekhanA aura 5 dina ke anazana ke sAtha caitra kRSNA 11 saM. 1997 ko ye mahAmanasvinI, vairAgyamUrti mAtuH zrI svargaloka kI ora prayANa kara giiN| 7.7.8 sAdhvI pramukhA zrI kAnakaMvarajI 'zrI DUMgaragar3ha' (saM. 1944-93) 5/49 Apa terApaMtha zramaNIsaMgha kI pAMcavIM sAdhvI pramukhA haiN| ApakA janma bhAdrapada zu. 9 saMvat 1930 zrI lacchIrAmajI mAlU ke yahAM huaa| saM. 1944 Azvina zu. 3 ko zrI maghavAgaNI dvArA Apa dIkSita huiiN| apanI prakhara medhA zakti evaM dhAraNA zakti se Apane kaI Agama, stoka, vyAkhyAna Adi kaMThastha kiye| saMvat 1956 se Apake vaiduSya evaM vidvattA se prabhAvita hokara AcArya maghavAgaNI ne agraNI sAdhvI kA sthAna pradAna kiyaa| saMvat 1981 meM Apa 'pramukhA - pada' para pratiSThita huiiN| Apa nirbhIka, sAhasI evaM vAk kuzala thiiN| saMgIta itanA madhura thA ki eka bAra coroM kA hRdaya bhI saMgIta zravaNa kara parivartita ho gyaa| kalA bhI ApakI bejor3a thii| Apane svAdhyAya va tAtvika jijJAsA dvArA anekoM logoM ko jinazAsana rasika bnaayaa| Apake hRdayagrAhI pravacanoM ko sunane ke liye saMta bhI lAlAyita rahate the evaM pUjya dRSTi se Adara dete the| Apa svAdhyAya meM AnandAnubhUti kA anubhava karatI thI, rAta meM ghaMToM svAdhyAya meM lIna rahatIM, dina meM Agama vAcana karatI thIM, varSa bhara meM Apa 32 Agama par3ha thiiN| vi. saM. 1993 bhAdrapada kR. 5 ko atyanta samAdhistha avasthA meM rAjaladesara meM ApakA svargavAsa huaa| 7.7.9 zrI mukhAMjI 'saradArazahara' (saM. 1944-55 ) 5/52 Apa saradArazahara ke zrI juhAramalajI DAgA kI suputrI thiiN| Apa vilakSaNa buddhi saMpanna bAlikA thIM, nau varSa kI umra meM caitra zu. 9 ko maghavAgaNI ne saradArazahara meM inheM dIkSita kiyaa| apanI vinaya bhakti evaM kAryakSamatA se Apa maghavAgaNI va mANakagaNI kI vizeSa kRpApAtra rahIM, Apako dekhakara maghavAgaNI kahate - " mere pAsa mukhAMjI jaisA sAdhu ho to mujhe pichale prabandha ke liye kisI prakAra kI cintA na rhe|" ye udgAra mukhAMjI ke prati gaurava va sammAna ke sUcaka the| 11 varSa saMyama kA ArAdhana kara 20 varSa kI alpAyu meM hI ve saMsAra se vidA ho giiN| 820
Page #883
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ 7.7.10 zrI mIrAMjI "sirasA' (saM. 1945-2004) 5/61 zrI mIrAMjI kA sasarAla sirasA (paMjAba) ke baraDiyA parivAra meM va pIhara punalasara ke seThiyA gotra meM zrI bhojarAjajI ke yahAM thaa| pati ke svargavAsa ke pazcAt 24 varSa kI vaya meM inhoMne kArtika kR. 8 ko saM. 1945 meM maghavAgaNI dvArA dIkSA grahaNa kii| saM. 1967 meM agraNI banakara Apane aneka kSetroM meM dharma kA pracAra kiyaa| saM. 2004 jyeSTha kR. 3 ko 'momAsara' meM ApakA svargavAsa huA Apane apane saMyamI jIvana meM upavAsa 3188, bele 173, tele 6, cole 9, pacole 6 tathA 6 se 13 taka kA tapa eka bAra kiyaa| 7.7.11 zrI jar3AvAMjI 'cAr3avAsa' (saM. 1947-97) 5/70 Apa momAsara nivAsI hajArImalajI paTAvarI kI suputrI evaM cAr3avAsa ke zrI cunnIlAlajI seThiyA kI patnI thiiN| pativiyoga ke bAda ye tIna varSIya suta ko chor3akara bhAdrapada zu. 14 ko maghavAgaNI dvArA bIdAsara meM dIkSita huiiN| dIkSA ke 21 varSa pazcAt ye agraNI ke rUpa meM vicriiN| Apa bar3I tapasvinI thIM, Apane 2425 upavAsa, 295 bele, 115 tele, 41 cole, 21 pacole, 4 chaha, 5 sAta, 3 aThAI, 3 nau evaM laghusiMha niSkrIr3ita tapa kI prathama paripATI kI, kala tapa ke dina 3739. arthAta 10 varSa 4 mAsa 19 dina Apane tapa meM vyatIta kiye| pAMca bAra aDhAI sau pratyAkhyAna, ekAsane Ayambila Adi bhI kiye| nau kI tapasyA ke sAtha Apane anazana kiyA 5 dina ke cauvihAra anazana se bhAdrapada zu. 13 saM. 1997 meM svargastha huiiN| sAdhvIzrI ko aneka varSoM se dikhAI nahIM detA thA, anazana ke daurAna unakI eka AMkha meM jyoti A gii| yaha tapa kA hI prabhAva thaa| unakI smRti meM 'smRti-candrikA' nAmaka eka laghu pustikA prakAzita huI hai| 7.7.12 zrI chaganAMjI 'rAsIsara' (saM. 1949-81) 5/83 zrI chaganAMjI dezanoka ke giradhArIlAlajI nAhaTA kI putrI va rAsIsara ke zrI cataro jI chAjer3a kI putravadhU thiiN| 19 varSa kI umra meM vivAha aura 10 varSa kI umra meM vaidhavya ne unheM saMsAra se virakti dilAdI, ataH 14 varSa kI vaya meM mRgasira kR. 1 ko dezanoka meM zrI hulAsAMjI ke dvArA dIkSita huiiN| Apa maghavAgaNI kI aMtima ziSyA thiiN| inhoMne saM. 1967 se 15 varSa agraNI ke rUpa meM grAmAnugrAma vicaraNa kara jinazAsana kI jyoti bddh'aayii| saM. 1981 Azvina kR. 11 ko dRr3ha nizcaya aura manobala ke sAtha inhoMne AjIvana anazana grahaNa kara liyA, saMthArA karate hI zarIra svastha ho gayA, tathApi ApakI dRr3hatA caTTAna kI taraha sthira rahI, 37 dina kA anazana pUrNa kara devagar3ha meM parama samAdhipUrvaka ye paMDita maraNa ko prApta huiiN| Apake saMthAre ke 16veM dina cAra bahanoM ne bhI tapasyA prAraMbha kI, una sabako 22 dina kA upavAsa huA, eka kI nau dina kI tapasyA huii| 7.8 SaSThama AcArya zrI mANakagaNI ke zAsanakAla kI pramukha zramaNiyA~ (saM. 1948-54) zrI maghavAgaNI ne saM. 1948 ko saradAra zahara meM phAlguna zuklA caturthI ke dina mANakamuni ko yuvAcArya pada para pratiSThita kiyaa| saM. 1949 meM maghavAgaNI kA svargavAsa ho gayA, usa samaya mANakagaNI AcArya pada para adhiSThita hae, Apa AcArya pada para mAtra sADhe cAra varSa taka rahe, saM. 1954 meM sujAnagar3ha meM 42 varSa kI umra 8. zAsana-samudra, bhAga 13. 821
Page #884
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa meM Apa svargavAsI ho gye| sAr3he 4 varSa kI avadhi meM 15 sAdhu tathA 25 sAdhviyA~ dIkSita huiiN| jinameM do sAdhviyA~ gaNa se pRthak ho giiN| zeSa 23 ne nirmala saMyama kA pAlana kiyaa| inake zAsanakAla kI sAdhvI dhannAMjI ne vividha taponuSThAna ke sAtha laghusiMha niSkrIr3ita tapa kI caturtha paripATI kara terApaMtha dharmasaMgha ko gauravAnvita kiyA thaa| aya zramaNiyA~ bhI ugra tapasvinI, saMlekhanA anazana ArAdhikA agragaNyA va sevAbhAvinI ke rUpa meM khyAti prApta huI / 7.8.1. zrI viradhAMjI 'boraja' (saM. 1950-2006 ) 6/2 ApakA janma sisodA (mevAr3a) ke zrI nemIcaMdajI DUMgaravAla ke yahAM saM. 1925 meM huA, evaM vivAha zrI jAlamacaMdajI guMdecA se huaa| pativiyoga ke bAda pauSa kR. 10 ko muni jayacaMdalAlajI dvArA boraja meM dIkSA grahaNa kii| dIkSA ke pazcAt aneka varSa AcAryoM kI sevA meM rahIM, ApakI prakRti sarala thIM, saMvat 1984 se Apane agraNI pada para rahakara zAsana kI viziSTa sevA kii| jahAM bhI jAtIM zAsana kI prabhAvanA krtiiN| saradArazahara cAturmAsa meM Apa lagabhaga 90 gharoM se bhikSA lAtI thiiN| Apa tapasvinI bhI thiiN| saMyamI jIvana meM 3014 upavAsa, 321 bele, 11 tele 10 cole, 3 pacole eka 10 kA tapa kiyaa| saM. 2006 pauSa zu. 3 ko ratanagar3ha meM samAdhipUrvaka mRtyu prApta kI / 7.8.2 zrI suvaTAMjI 'rAjaladesara' (saM. 1951-85 ) 6/9 ApakA janma rAjaladesara meM zrI giradhArIlAlajI baida ke yahAM saM. 1934 meM huaa| zrI hajArImalajI kuMDaliyA ke sAtha vivAha huaa| pativiyoga ke bAda 17 varSa kI umra meM zrI mANakagaNI se rAjaladesara meM dIkSA svIkAra kii| Apa Agama vijJAtA, sulekhikA thIM, lAkhoM padya lipibaddha kiye| Apa nirbhIka evaM sAhasI bhI thiiN| sva-paramatI samAja meM Apake vyaktitva kI dhAka thI, saMvat 1963 se agragaNyA rUpa meM vicarIM / dharma va zAsana para mahAna upakAra kara Apa lADanUM meM svargavAsinI huiiN| 7.8.3 zrI rAmakaMvarajI 'bhakharI' (saM. 1952-98) 6/11 ApakA janma saMvat 1932 ko borAvar3a nivAsI zrI mUlacaMdajI botharA ke yahAM huA, sasurAla bhakharI ke koThArI parivAra meM thaa| pati zrI rAmalAlajI kA viyoga hone para Apane borAvar3a meM mRgasira zuklA 5 ko mANakagaNI se dIkSA grahaNa kii| Apa tapa meM saMlagna rahakara Atma-kalyANa meM pravRtta huiiN| Apane 1660 upavAsa 317 bele, 7 tele, 24 cole aura 4 pacole kiye| cUrU meM jyeSTha kRSNA 12 saMvat 1998 meM Apa divaMgata huiiN| 7.8.4 zrI nAnUMjI 'saradArazahara' (saM. 1952-96) 6/16 Apa saradAra zahara ke zrI tejamalajI chAjer3a kI putrI thIM evaM zrI juhAramalajI dUgar3a kI patnI thIM / pativiyoga ke bAda 26 varSa kI vaya meM saradArazahara meM hI prathama jyeSTha kRSNA 6 ko mANakagaNI dvArA dIkSita huiiN| Apa bar3I tapasvinI huIM, Apake tapa ke AMkar3e romAJcita karane vAle haiM - upavAsa 1386, bele 547, tele 92, cole 124, pacole 66, chaha 13, sAta 10, ATha 9, nau 4, dasa 4, gyAraha 5, caudaha 1, pandraha 3, solaha 1, satraha 1, aThAraha 1, bAvIsa 1, kula 4065 dina tapa meM vyatIta kiyA / vaizAkha kRSNA 7 ko lADanUM meM svargavAsinI huiiN| 822
Page #885
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ 7.8.5 zrI madhujI 'rIDI' (saM. 1953-2012 ) ApakA janma bIdAsara meM zrI udayacaMdajI maroThI ke yahAM saMvat 1934 meM huA evaM vivAha zrI pratApamalajI bhaMsAlI meM huaa| pativiyoga ke pazcAt Apane bhAdrapada kRSNA 11 ko bIdAsara meM mANakagaNI se dIkSA svIkAra kii| Apane tapasvinI sAdhviyoM kI zreNI meM apanA nAmAMkana karavAyA / upavAsa 2208, bele 76, tele 11, cole 8, pacole 5, nau 1 bAra kiyaa| kaI varSoM taka ekAMtara tapa bhI kiyaa| 60 varSa saMyama kA nirvAha kara saM. 2012 cAr3avAsa meM samAdhipUrvaka deha tyAga kiyaa| 7.8.6 zrI vAlhAMjI 'sirasA' (saM. 1953-2009 ) 6/23 sAdhvI vAlhAMjI kA janma 'rINI' gAMva ke zrI durajanadAsajI ke yahAM saM. 1938 meM huaa| unake pati kA nAma khumANacaMdajI navalakhA thaa| pativiyoga ke pazcAt 16 varSa kI vaya meM akSaya tRtIyA ke dina zrI bharAMjI dvArA rAjagar3ha meM dIkSA aMgIkAra kI / Apa bar3I tapasvinI huIM, Apake tapa kI tAlikA meM 1744 upavAsa, 622 bele, 88 tele, 60 cole, 50 pacole, 15 chaha, 6 sAta, 18 aThAI, 3 nau, dasa, gyAraha, bAraha, teraha, caudaha kA tapa do-do bAra 15 tIna bAra, 16, 17 do bAra, mAsakhamaNa ekabAra isa prakAra kula 4306 dina tapa meM vyatIta kiye| Apane karmacUra, dharmacakra, varSItapa va laghusiMhaniSkrIr3ita tapa bhI ( prathama paripATI) kiyaa| aMta meM 30 dina ke tivihAra tapa meM 4 dina ke saMthAre ke sAtha lADanUM meM svargavAsinI huiiN| 7.8.7 zrI dhannAMjI 'jasola' (saM. 1954-93 ) 6/25 Apake pitA zrI moTArAmajI muNota aura pati zrI gulAbacaMdajI copar3A the| pativiyoga ke pazcAt sAdhvI jAMjI ke dvArA bAlotarA meM dIkSA svIkAra kii| usa samaya mANakagaNI kA svargavAsa ho gayA thA aura DAlagaNI kA nirvAcana nahIM huA thaa| Apa dIrgha tapasvinI sAdhvI thIM, Apane 9, 18, 27, 29 dina chor3akara upavAsa se 32 dina taka lar3Ibaddha tapa kiyaa| isameM 1500 upavAsa, 142 bele 103 tele, 57 cole, 54 pacole, 6 chaha, 5 sAta, 6 ATha, 2 dasa kiye zeSa tapa eka bAra kiyaa| dharmacakra, karmacUra evaM laghusiMhaniSkrIr3ita tapa kI cauthI paripATI saMpUrNa kii'| ApakA svargavAsa saMvat 1993 caitra kRSNA 4 ko 'sudharI' meM huaa| 7.9 saptama AcArya zrI DAlagaNI ke zAsana kAla kI pramukha zramaNiyA~ (saM. 1954-66) terApaMtha dharmasaMgha ke sAtaveM AcArya zrI DAlagaNI Agama-marmajJa zAstrArtha nipuNa, tArkika pratibhA ke dhanI, ugra pAda - vihArI tejasvI AcArya the| mANakagaNI ke akasmAt svargavAsa ke pazcAt dharmasaMgha meM unakA nirvirodha nirvAcana huaa| muni jIvana ke 43 varSa ke kAla meM unhoMne 12 varSa taka terApaMtha dharmasaMgha ke dAyitva kA kuzalatA se saMcAlana kiyA / vi. saM. 1966 bhAdrapada zuklA dvAdazI ke dina lADanUM meM unakA svargavAsa huaa| AcArya DAlagaNI ke zAsana meM 36 zramaNa va 125 zramaNiyoM ne adhyAtma mArga kA anusaraNa kiyA, evaM advitIya kIrtimAna sthApita kiyaa| isa yuga kI ullekhanIya vizeSatA yaha rahI ki zata-pratizata 125 hI zramaNiyoM ne sAnada saMyama 9. inakI vidhi dekheM - zAsana - samudra, bhAga 13, pR. 54-57. 10. zAsana-samudra, bhAga 13. 823
Page #886
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bahada itihAsa yAtrA saMpanna kI eka bhI gaccha se bahirbhUta nahIM huI na eka bhI saMyama jIvana se cyuta huii| isa zAsana meM 7 kumArI kanyAeM thIM, adhikAMza sAdhviyoM ne apanI tapaH pradhAna sAdhanA, jJAna ArAdhanA, sevAbhAvanA se bhikSu zAsana ko dIptimAna kiyaa| 7.9.1 zrI dAkhAMjI (saM. 1954-72) zrI dAkhAMjI 'pura' (saM. 1954-2004) 7/1-2 ye donoM sAsa-bahU thIM, donoM eka hI nAma rAzi kii| 'pura' mevAr3a ke baMvaliyA gotra meM byAhI thiiN| dAkhAMjI (sAsa) ne pati nAharasiMhajI kA dehAvasAna hone ke bAda caitra kR. 3 ko putra kanIrAmajI, putravadhU dAkhAMjI aura pautra zaktamalajI ke sAtha saptama AcArya zrI DAlagaNI ke dvArA bIdAsara meM caitra kRSNA 3 ko dIkSA grahaNa kii| zrI DAlagaNI ke yuga kI ye sarvaprathama dIkSAe~ thiiN| inameM zrI dAkhAMjI (putravadhU) bar3I tapasvinI huIM, unakI vividha tapasyA kI tAlikA isa prakAra hai-upavAsa 2700, bele 250, tele 25, cole 35, pacole 35, chaha se ATha kA tapa 2 bAra evaM dasa kA tapa eka bAra kiyaa| inhoMne 4 bAra tIrthaMkaroM kI lar3I (prathama tIrthaMkara kA eka upavAsa, kramazaH caubIsaveM tIrthaMkara ke 24 upavAsa), eka hajAra Ayambila aura sAta mAsa ekAntara tapa kiyaa| saM. 2004 ko sujAnagar3ha meM ApakA svargavAsa huaa| 7.9.2 zrI lADAMjI 'lADanUM' (saM. 1955-2037) 7/10 zrI lADAMjI kA janma mulatAnamalajI borar3a ke yahAM saM. 1944 kArtika kR. 11 ko huaa| saM. 1955 vaizAkha kRSNA 5 ko zrI DAlagaNI ke dvArA rAjagar3ha meM dIkSita huiiN| dIkSA ke pazcAt zikSA prAraMbha huI, sahaja buddhi aura Antarika lagana ke pariNAmasvarUpa saiddhAntika, tAtvika, bhASAyI tathA itihAsa ke saMdarbha meM gahana prApta kiyA, vyAkhyAna kalA, lipikalA, tAttvika carcA meM Apa zIghra hI dakSa bana giiN| sAdhvIzrI ke vaividhya guNa, niyamita-caryA va yogyatA ko parakhakara AcArya zrI DAlagaNI ne saM. 1963 meM inheM agraNI pada para niyukta kiyA inakA siMghAr3A prabhAvazAlI thaa| Apane sthAna-sthAna para jAkara zAsana kI garimA ko bddh'aayaa| zrAvaka-zrAvikAoM meM ye 'mIrAM', 'jUnI jogaNa' Adi nAma se prasiddha thiiN| Apa uccakoTi kI tapasAdhikA bhI thIM, Apake tapa kA vivaraNa isa prakAra hai-upavAsa 7000, bele 140, tele 50, cole 22, pacole 5 tathA 6, 7, 8, 9, 13, 26, 27 kA tapa eka baar| DUMgaragar3ha meM Apane bhAI-bahanoM meM saMyama kI jyoti jAgRta kii| ApakI preraNA se vahAM kI 36 bahanoM aura 5 bhAiyoM ne dIkSA lii| vahIM para saM. 2037 meM 271 dina kI saMlekhanA meM 140 dina kI tapasyA kara isa paudgalika zarIra se sadA ke liye vidAI lii| 7.9.3 zrI hIrAMjI 'nohara' (saM. 1957-2013) 7/20 ApazrI kA janma, sthalI pradeza ke rINI (tArAnagara) grAma meM saM. 1933 meM zrI mAlacaMdajI lUniyA ke yahAM tathA vivAha 'javarAsara' ke zrI kisanalAlajI corar3iyA se huaa| pativiyoga ke pazcAt zrI cauthAMjI dvArA tArAnagara meM dIkSA aMgIkAra kii| Apa sAdhucaryA meM sajaga, suvinIta evaM saralatA kI pratimUrti thIM, zramapUrvaka pAMca zAstra va stoka yAda kiye, aneka bhAI-bahanoM ko tAtvika jJAna sikhAkara unake hRdaya meM dhArmika zraddhA bIja vapana kiyA saM. 1983 se Apa agraNI ke rUpa meM vicarI, Apake preraNAspada upadezoM se jJAna-dhyAna, tyAga-tapasyA kI khUba abhivRddhi huii| Apane saMyamI jIvana meM 2492 upavAsa, 31 bele, 2 tele, 14 cole, 1 pAMca kI tapasyA kii| aMta meM pUrNa jAgRta avasthA meM momAsara meM svargagamana kiyaa|
Page #887
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ 7.9.4 zrI ratanAMjI 'sujAnagar3ha' (saM. 1957-2008) 7/24 Apa zrI rAmalAlajI botharA kI dharmapatnI thI, nokhoM ke zrI jaitarUpajI bAMThiyA ke yahAM saMvat 1938 meM ApakA janma huaa| Apa pativiyoga ke pazcAt zrI DAlagaNI se jyeSTha zuklA 14 ko bIdAsara meM dIkSita huiiN| Apa prabhAvazAlini sAhasI sAdhvIjI thIM, saM. 1966 se agraNI rUpa meM vicaraNa kara zAsana meM acchI khyAti prApta kii| Apake sAtha nAnUMjI nAmakI sAdhvI thI, zarIra se zithila ho jAne ke kAraNa ve ekabAra garmI ke upadrava se niDhAla sI ho gaIM, ratanAjI ne unheM dhairya va sAhasa kA saMbala pradAna kiyA, usI dina zAma ko ratanAMjI svayaM svargavAsinI ho gaIM, tIna ghaMTe ke pazcAt usI dina nAnUMjI kA bhI svargavAsa ho gyaa| donoM sAdhviyoM ne saMyama hI jIvana hai ata: usIko pramukhatA dekara DIDavAnA meM prANotsarga kara diyaa| 7.9.5 zrI lAchUjI 'saradAra zahara' (saM. 1958-2004)7/32 Apa zrI kistUracaMda dUgar3a kI suputrI thIM, 12 varSa kI umra meM sthAnIya zrI tolArAma jI siMghI ke sAtha vivAha huA, eka varSa meM hI Apa zrI vaidhavya ko prApta ho giiN| 13 varSa kI avasthA meM zrI DAlagaNI dvArA sujAnagar3ha meM Apane dIkSA aMgIkAra kii| Apane kaI Agama stotra Adi kaMThastha kiye| Apa agragAminI sAdhvI thIM, sAtha hI bar3I sAhasikA evaM zArIrika sauSThava se yukta thIM, vihAra meM apane kaMdhoM para kAphI vajana uThAkara calatI thiiN| saM. 2004 ko bIdAsara meM divaMgata huiiN| Apane upavAsa se lekara nau taka (pAMca ko chor3akara) lar3Ibaddha tapa kiyaa| 7.9.6 zrI maulAMjI 'cADavAsa' (saM. 1959-2011) 7/43 ApakA janma saMvat 1927 rAjaladesara ke zrI mUlacaMdajI dUdhor3iyA ke yahAM huaa| Apa zrI TIkamacaMdajI botharA kI dharmapatnI thIM, pativiyoga ke bAda goguMdA meM zrI DAlagaNI dvArA mAgha kRSNA 10 ko dIkSA aMgIkAra kii| Apa ghora tapasvinI thIM, saMyamI jIvana meM svIkRta tapa kI tAlikA isa prakAra hai-upavAsa 3039, bele 420, tele 180, cole 80, pacole 37, chaha 1, sAta 3, ATha do, nau 5, dasa 3, gyAraha 2, bAraha 3, teraha 2, caudaha 1, paMdraha 1, solaha 2, satraha 2, aThAraha 1, isa prakAra 52 varSa tapopUta jIvana kI jhAMkI dikhAkara 84 varSa kI umra meM lADanUM meM divaMgata huii| 7.9.7 zrI bakhatAvarajI 'mokhaNuMdA' (saM. 1959-2015) 7/46 Apa mevAr3a devagar3ha ke zrI DAlacaMdajI desarar3A kI putrI thIM, 8 varSa kI komalavaya meM hI AjIvana navakArasI tathA jamIkaMda na khAne kA niyama le liyaa| zAdI ke tIsare hI dina pativiyoga kI sthiti ne jIvana ko pUrNataH saMsAra se virakta kara diyA Apa mokhaNuMdA meM ASAr3ha zuklA navamI ke dina zrI rAyakavarajI dvArA dIkSita hokara zramaNI bniiN| saM. 1992 meM agragaNyA kA prApta pada tyAgakara bhI grAmAnugrAma vicaraNa kara Apane jana-jana ko dhArmika bodha diyaa| Apa bar3I AcAraniSTha, pApabhIru spaSTabhASiNI evaM nirbhIka thiiN| Agama battIsI kA Apane kaI bAra vAcana kiyaa| 825
Page #888
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa AjIvana tIna vigaya va 13 dravya se adhika vastu AhAra meM grahaNa nahIM karatI thiiN| Apane upavAsa se dasa dina taka lar3Ibaddha tapa kiyA, kula 2273 dina tapa meM vyatIta kiye| saradAragar3ha meM ApakA aMtima cAturmAsa huaa| 7.9.8 zrI dAkhAMjI 'kharaNoTA' (saM. 1960-2007) 7/53 ApakA janma zrI daulatarAmajI pItaliyA ke yahAM saMvat 1941 meM huA, Apa zrI tolArAmajI bolA kI sahadharmiNI thIM, pativiyoga ke bAda bIdAsara meM pauSa kRSNA 6 ko AcArya DAlagaNI se dIkSA aMgIkAra kii| Apa saM. 1986 se agragaNyA banIM, grAmAnugrAma dharma kI khUba unnati kii| prakRti se sarala, komala aura madhurabhASiNI thIM, saMyama-caryA meM jAgarUka va tapasvinI thiiN| upavAsa 1500, bele 73 tele 17, cole 18, pacole 13, chaha 3, sAta 7, ATha 8, nau, dasa va gyAraha 1 bAra, 12 se 23 tathA 27 se 32 taka kramabaddha tapa claa| Azvina zu. 15 ko sojataroDa meM ApakA dehAvasAna huaa| 7.9.9 zrI jar3AvAMjI 'DIDavAnA' (saM. 1960-90) 7/55 ApakA janma saMvat 1932 zrI caMdanamalajI surANA kucerA vAloM ke yahAM huaa| Apa AsakaraNajI pArakha kI dharmapatnI thIM, unakA svargavAsa hone ke bAda bIdAsara meM mAgha zuklA 7 ko dIkSA grahaNa kii| Apa bar3I tapasvinI huIM, Apake tapa ke samagra AMkar3e isa prakAra haiM-upavAsa 976, bele 332, tele 22, cole 15, pAMca 7, chaha 3, ATha 2 Age sAta se solaha taka phira ikkIsa dina kI tapasyA eka bAra kii| jasola meM Apa divaMgata huiiN| 7.9.10 zrI pAkhatAMjI 'chApara' (saM. 1961-2029) 7/71 ApakA janma bIkAnera ke malasIsara grAma meM saMvat 1943 ko zrI jAlamacaMdajI mAlU ke yahAM huaa| Apa chApara nivAsI zrI hanUmatamalajI navalakhA kI putravadhU thIM pati zrI hIrAlAlajI kA svargavAsa hone para saM. 1961 vaizAkha kR2 5 ke zubha dina ratanagar3ha meM dIkSA aMgIkAra kii| Apane jIvana ke sabhI kSetroM meM vikAsa kiyaa| samagra jIvana kAla meM karor3oM padyoM kA punarAvartana kiyaa| Apane jJAna-dhyAna, tyAga, vairAgya, sevAbhAvanA evaM tapasyA ke dvArA saMyamI jIvana ko sone kI taraha cmkaayaa| ApakI zraddhA, saMghaniSThA, sevA, vANI-mAdhurya kaSTa-sahiSNutA ke aneka saMsmaraNa zAsana-samudra meM ullikhita haiN| Apane kula 3129 dina tapa meM vyatIta kiye, hajAroM ekAsana bhI kiye, kula 88 varSa meM 68 varSa saMyama paryAya kA pAlana kara cAr3avAsa meM saMthArA sahita svarga kI ora prasthita huiiN| 7.9.11 zrI sonAMjI 'saradArazahara' (saM. 1962-2027) 7/74 zrI sonAMjI kA janma saM. 1932 ko sonapAlasara grAma ke zrI bhairuMdAnajI ke yahAM huA 13 varSa kI umra meM zrI zeramalajI botharA ke putra zrI premacaMdajI ke sAtha byAhI gaI, unase sonAMjI ko do saMtAnoM kI prApti huI, 21 varSa kI avasthA meM pati kA svargavAsa ho gayA, usake pazcAt Apa AcArya zrI DAlagaNI ke dvArA lADanUM meM bhAdrapada kRSNA 13 ko dIkSita ho giiN| ApazrI bar3I tapasvinI huIM, sAdhvI jIvana meM Apane upavAsa 5023, bele 436, tele 229, cole 49, pacole 7. chaha do, 12 upavAsa taka kramabaddha tapa, 18 va 19 upavAsa bhI kiye| gRhasthAvasthA meM bhI 9 ko choDakara / 826
Page #889
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ se 12 taka kI lar3I kI, 17 upavAsa, dharmacakra, tIrthaMkara kI lar3iyAM (300 upavAsa) Adi kiye| ApakI smaraNazakti va dhAraNA zakti teja thI, pratidina eka hajAra gAthAoM kA svAdhyAya krtiiN| par3ihArA grAma meM 15 varSoM taka sthiravAsa rhiiN| 95 varSa kI dIrghatara Ayu meM 65 varSa taka dharmasaMgha kI sevA kii| ApakI smRti meM 'sAdhvI zrI sonAMjI' nAmaka laghu pustaka prakAzita hai| 7.9.12 zrI sundarajI 'rINI' (saM. 1963-2018) 7/83 ___Apa 'nohara' ke zrI kuzalacaMdajI nakhata kI suputrI thIM, rINI nivAsI zrI suganacaMdajI surANA ke sAtha ApakA vivAha huaa| 17 varSa kI vaya meM hI dAmpatya jIvana para ulkApAta huA, to Apa saMyamI jIvana meM praveza karane ke liye zrI DAlagaNI dvArA kArtika zuklA 15 ko saradArazahara meM dIkSita huiiN| saMvat 1981 meM Apa agragaNyA banIM, Apake udbodhana kI zailI se aneka bhAI-bahana aNuvratI bane, 1800 bhAI-bahanoM ne guru-dhAraNA kI, 25 bhAI 9 bahanoM ko anazana karAyA, 300 bAraha vratadhArI bnaaye| Apake preraka prasaMga va saMsmaraNa zAsana-samudra meM haiN| 23 dina ke anazana se bhInAsara meM Apa svargastha huiiN| Apake upavAsa se nau dina ke lar3Ibaddha tapa meM kula 1459 dina hote haiN| 7.9.13 zrI pAravatAMjI "momAsara' (saM. 1963-2012) 7/90 zrI pAravatAMjI zrI cAMdamalajI lUNiyA 'rINI' vAloM kI putrI va chogamalajI kuhAr3a kI patnI thiiN| pativiyoga ke pazcAt ye ASAr3ha zuklA 7 ko bIdAsara meM dIkSita ho giiN| Apane 7 varSa taka ekAntara upavAsa kiye| isake alAvA upavAsa 2024, bele 480, tele 180, cole 97, pAMca 46, chaha 7, sAta 6, ATha 11, nau 2, dasa 3, gyAraha 2, bAraha 1, teraha 3 tathA 14, 15, 17, 19 kA tapa ekabAra isa prakAra kula 12 varSa aura 6 mAsa tapasyA kii| lADanUM meM Apa divaMgata huiiN| 7.9.14 zrI khUmAMjI 'lADanUM' (saM. 1964-2036) 7/100 Apa lADanUM ke harakhacaMdajI dugar3a kI suputrI thIM, 12 varSa kI vaya meM zrI hanUtamalajI begavAnI ke sAtha vivAha huA, kiMtu mana-mAnasa meM chipI vairAgya taraMge jaba ghanIbhUta hone lagI to Apane bar3I sUjha-bUjha se pati se dIkSA-svIkRti patra likhavA liyaa| ASAr3ha zu. 7 ko khUmAMjI ne pati evaM vipula saMpatti kA tyAgakara lADanUM meM dIkSA le lii| Apane 'bhagavatI sUtra' 'bhagavatIsUtra kI jor3a', kaI Agama tathA AkhyAna lipibaddha kiye| bIdAsara meM AcArya tulasI ko Apane hastalikhita teraha Agama bheMTa kiye| apane saMyamI jIvana meM kula 4921 upavAsa, 95 bele, 36 tele, 4 cole 2 pacole, 2 chaha kiye, pAMca vigaya varjana aura pAMca dravya hI bhojana meM grahaNa karatI thiiN| khAdya-saMyama ke sAtha pAnI-saMyama, auSadha-saMyama, upadhi va sthAna-saMyama kA bhI Apa pUrA dhyAna rakhatI thiiN| saM. 1997 se Apa agraNI banakara vicarI, aura apane zAMta svabhAva, komala vyavahAra, madhuravANI se janamAnasa meM sundara saMskAroM kA bIjAropaNa kiyaa| Apa aMta taka rAjaladesara meM sthiravAsinI rhiiN| ApakI adbhuta sUjha-bUjha zraddhA samarpaNa, kSamA, nispRhatA, guNagrAhakatA, vinaya, udAratA Adi ke aneka saMdarbha jAsana-samudra meM aMkita haiN| zrI phUlakumArIjI ne bhI sAdhvI zrI jI kI bahumukhI vijeSThAtAoM ko abhivyakta karane vAlI eka pustaka likhI hai - 'nIMva kI IMTa mahala kI mInAra' 827
Page #890
--------------------------------------------------------------------------
________________ 7.9.15 zrI sukhadevAMjI 'lADanUM' (saM. 1965-2021) 7/102 ApakA janma saMvat 1942 meM zrI tArAcaMdajI corar3iyA ke ghara huaa| Apa zrI maMgalacaMdajI pagAriyA kI dharmapatnI thiiN| unakA svargavAsa hone ke bAda kArtika kR. 1 ko lADanUM meM zrI DAlagaNI se dIkSA svIkAra kii| Apa bar3I tapasvinI, vairAgyavatI aura svAdhyAya rasikA thIM, apane 56 varSIya saMyamI jIvana meM tapa tyAga dvArA jIvana ko nikhArA Apane upavAsa se nau taka kramabaddha tapa kiyA jisake kula tapa dina 2824 hote haiN| aMtima varSoM meM Apa lADanUM meM sthiravAsa rahIM, vahAM 24 dina kI saMlekhanA ke bAda AjIvana anazana kiyA, jo 44 dina se saMpanna huaa| kula 68 dina kA saMthArA kara saM. 2021 kArtika kR. 14 ko paMDita maraNa prApta kiyaa| 7.9.16 sAdhvI pramukhA zrI jhamakUjI 'cUrU' (saM. 1965-2002 ) 7/103 Apa terApaMtha dharmasaMgha meM SaSThama sAdhvI pramukhA ke rUpa meM sammAnanIyA haiN| ApazrI kA janma saM. 1944 kArtika kRSNA 13 ko zrI rAmalAlajI hIrAvata, thailAsara ( ratananagara) nivAsI ke yahAM huA / evaM vivAha cUrU nivAsI zrI pAMcIrAmajI pArakha ke sAtha huaa| niyati kA aTala yoga ki zAdI ke ar3hAI varSa pazcAt hI zrI rAmalAlajI paralokavAsI ho gye| jhamakUjI ne sAhasa baTorakara usa viraha vyathA ko dharmacaryA va dharmakathA meM parivartita kiyA, unheM kaI varSoM saMyama patha ke avarodhoM ko dUra karane meM lage, aMtataH 21 varSa kI avasthA meM saMvat 1965 kArtika zuklA 5 ke zubha dina AcArya zrI DAlagaNI ke kara kamaloM se lADanUM meM dIkSA svIkAra kii| jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa Apako prArambha se hI kalA ke prati sahaja AkarSaNa thA, hastalAdhava, saundarya - suSamA evaM naI sphuraNA se aisI kalAkRtiyAM nirmANa kI, ki Aja bhI ve vastueM jana-jana ke AkarSaNa kA kendra banI huI haiN| sAdhviyoM kI zalya cikitsA kA prasaMga AtA to ve prAyaH apane hAthoM se sampanna kara detiiN| sAdhvI mUlAMjI ke bhujadaNDa para bahuta bar3A phor3A ho gayA thA, DaoNkTara ne oNparezana ke liye kahA, jhamakUjI ne usI samaya kapUra kA tela eka anya vastu ke sAtha lagAyA, aura caMda kSaNoM meM hI usakI zalya cikitsA kara dI / ekabAra Apane svayaM kI aMgulI ke phor3e kI zalya kriyA kI / samaya par3ane para ve sAdhviyoM ko iMjekzana bhI apane hAthoM se lagA detI thiiN| ApazrI ke vinaya-vyavahAra, AcAra-kuzalatA, sevA- parAyaNatA, niyama-niSThA, nirabhimAnatA, sahanazIlatA, kSamatA, nirbhayatA, AtmIyatA Adi ke kaI prasaMga muni navaratnamalajI ne zAsana-samudra bhAga 13 meM tathA sAdhvI rAjImatI ne AcArya bhikSu smRti graMtha" meM saMjoye haiN| ApakI virala vizeSatAoM se ullasita hokara bhAdrapada zuklA 9 saM. 1993 meM caturvidha saMgha ke samakSa AcArya zrI tulasI ne sAdhvI pramukhA pada para niyukta kiyaa| sAdhvI pramukhA zrI jhamakUjI ne 37 varSa taka terApaMtha zAsana ko svAdhyAya, dhyAna, navIna kAryazailI Adi meM bahuta kucha sahayoga pradAna kiyaa| aMta saMvat 2002 ASAr3ha kR. 6 ko zArdUlapura meM Apa amaraloka kI ora prasthita ho giiN| 7.9.17 zrI bhUrAMjI 'pura' (saM. 1965-2020 ) 7/104 ApakA janma saMvat 1935 ko zrI hajArImala jI caudharI ke yahAM 'ArajyA' grAma meM huaa| zrI bhUrAMjI ne pati viyoga ke bAda zrI DAlagaNI se lADanUM meM kArtika zuklA 13 ko dIkSA aMgIkAra kii| Apa lagabhaga 55 varSa saMyama kI ArAdhanA meM lagI rahIM ghora tapasyA karake tapasvinI sAdhviyoM kI kar3I meM apanA viziSTa sthAna bnaayaa| Apake 11. sAdhvI rAjImatI jI, terApaMtha kI agraNI sAdhviyA~, pR. 180. 828
Page #891
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ samagra tapa kI tAlikA isa prakAra - upavAsa 3400, bele 428, tele 125, cole 57, pacole 54, chaha 2, sAta 2, ATha 8, nau se ikkIsa taka upavAsa eka bAra 25 evaM 30 upavAsa eka bAra isa prakAra kula tapa ke dina 5484 haiN| bar3I tapasyA ke atirikta unhoMne AjIvana ekAMtara tapa bhI cAlU rakhe / lADanUM meM ApakA dehAvasAna huaa| 7.9.18 zrI hulAsAMjI 'saradArazahara' (saM. 1965-2024) 7/108 ApakA janma saMvat 1948 ko zrI bhIkhaNacaMdajI pIMcA ke yahAM huaa| Apa zrI udayacaMdajI gadhaiyA kI dharmapatnI tathA dharmaniSTha zrAvaka zrIcaMdajI kI putravadhU thiiN| 16 mAsa meM hI pati kI acAnaka mRtyu ho gaI, taba hulAsajI ne saradArazahara meM zrI DAlagaNI se mRgasira zuklA 5 ko dIkSA aMgIkAra kii| Apane bhagavatI Adi 16 sUtroM ko lipibaddha kiyaa| saMvat 1981 agraNI banakara jina-jina kSetroM meM gaIM, una una kSetroM meM dhArmika pratibodha dekara susaMskArI banAne kA prayAsa kiyaa| Apa pApabhIru, dhairyavAna, mRdubhASiNI thiiN| ApakI preraNA se momAsara meM pAMca bahaneM dIkSA ke liye taiyAra huiiN| Apake tapomaya jIvana ke kula dina 1836 the| sAdhu jIvana ko nirdoSa pAlatI huI 'momAsara' meM samAdhi maraNa ko prApta huiiN| 7.9.19 zrI pratApAMjI 'saradArazahara' (saM. 1965-2033) 7/112 ApakA janma saM. 1947 ASAr3ha zuklA 12 ko zrI zobhAcaMdajI dugar3a ke yahAM huA, eka pratiSThita zraddhAniSTha zrAvaka the| vivAha ke tIna varSa pazcAt pati ke dukhada viyoga ne Apake jIvana ko dharma se jor3a diyaa| AcArya DAlagaNI ke dvArA lADanUM meM, mRgasira zuklA 5 ko ApakI dIkSA huii| ApakI lipi suMdara thI, ataH anumAnataH cAra hajAra patra saMkhyA pratilipikRta haiN| svAdhyAya kI ruci hone se eka mAsa Apa karIba 1 lAkha gAthAoM kA punarAvartana kara letI thiiN| choTe-moTe kaI niyama va pratyAkhyAna bhI kiye tathA yathAzakya tapa kI ArAdhanA bhI kii| lagabhaga 68 varSa kI saMyama yAtrA sampanna kara Apane bhInAsara meM svarga prasthAna kiyaa| 7.8.20 zrI kaMkUjI 'kuMvAthala' (saM. 1965-2025) 7/116 Apake pitA kA nAma zrI cauthamalajI pItaliyA tathA pati kA sUratarAmajI daka thA / pativiyoga ke bAda mAgha zu. 7 ko lADanUM meM Apane dIkSA grahaNa kI, usa samaya zrI nAthAMjI, kunnaNAjI, gaurAMjI, mainAMjI bhI dIkSita huiiN| saMyama kI ArAdhanA ke sAtha-sAtha Apane tapa kI jo ArAdhanA kI use par3hakara romAJca ho uThatA hai - upavAsa 5434, bele 459, tele 43, cole 23, , pacole 12, chaha 2, sAta, ATha eka bAra kula tapa ke dina 6660 the| tIsa varSa taka Apane ekAMtara tapa kiyaa| cauvihAra bele kI tapasyA ke sAtha lADanUM meM samAdhipUrvaka deha tyAga kiyaa| 7.9.21 zrI mainAMjI 'jhAbuA' (saM. 1965-2013) 7/120 zrI mainAMjI mAlavA ke jhAbuA kI nivAsinI thI pitA kA nAma zrI dhanarAjajI copar3A evaM pati kA nathamalajI jasavar3A thaa| pati viyoga ke pazcAt ye bhI lADanUM meM mAgha zuklA 7 ko dIkSita huiiN| mainAjI ghora tapasvinI sAdhvI thIM, inhoMne upavAsa se pandraha taka kI tapasyA kramabaddha kii| usameM 2505 upavAsa, 255 bele, 43 tele, 24 cole, 25 pacole, 3 chaha, zeSa tapasyA eka bAra kii| aMtima samaya meM Apane saMlekhanA vrata grahaNa 829
Page #892
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa kiyA, jaisA ki AgamoM meM ullekha hai, kAli Adi rAniyoM ne sATha bhakta anazana kiyA, usI prakAra nAMjI ne bhI 26 dina ke tivihAra saMlekhanA evaM 4 dina cauvihAra anazana dvArA lADanUM meM paMDitamaraNa prApta kiyaa| 7.9.22 zrI cAMdAjI 'saradArazahara' (saM. 1966-2005) 7/122 cAMdAjI kA janma saMvat 1938 meM zrI dulIcaMdajI caMDAliyA ke yahAM huA, Apa zrI nathamalajI navalakhA kI sahadharmiNI thii| pativiyoga ke bAda nau varSIyA kanyA zrI saMtokAjI ke sAtha lADanUM meM bhAdrapada zuklA 10 ke dina dIkSA aMgIkAra kii| sAdhvIzrI hRdaya se sarala va sAdhucaryA meM jAgarUka thiiN| sevA ke kSetra meM unakA viziSTa sthAna rhaa| tapa ke kSetra meM bhI laDIbaddha sattaraha kA tapa kiyA. phira mAsakhamaNa kiyaa| jisameM upavAsa 3358, bele 203, tele 82, cole 12, pacole 8, chaha 2, sAta 4, nau 3, gyAraha 3, teraha 2 kiye| saM. 1983 se selar3I kI vastu (jisameM gur3a cInI milI huI ho) kA saMpUrNa tyAga kara diyaa| aMta samaya 12 dina ke saMlekhanA saMthAre ke sAtha rAjaladesara meM svargavAsinI ho giiN| 7.10 aSTamAcArya zrI kAlUgaNI ke zAsanakAla kI pramukha zramaNiyA~ 12 (saM. 1966-93) AcArya kAlUgaNI saphala anuzAstA, nispRha karmayogI, zAMtipriya aura zramaniSTha AcArya the, AcArya maghavAgaNI se dIkSita hokara DAlagaNI ke uttarAdhikArI bne| unhoMne 11 varSa kI umra meM saMyamI jIvana meM praveza kiyA, 22 varSa taka sAmAnya muni paryAya meM rahe aura zrI DAlagaNI ke bAda vi. saM. 1966 se 1993 taka 27 varSa AcArya pada kA dAyitva saphalatApUrvaka nibhaayaa| saM. 1993 bhAdrapada zuklA SaSThI ke dina gaMgApura (rAja.) meM svargastha hue| kAlUgaNI ke zAsanakAla meM saMgha kI abhUtapUrva pragati huii| sAdhanA, zikSA, kalA, sAhitya Adi vividha kSetroM meM naye kIrtimAna sthApita hue| zramaNa-zramaNI parivAra kI bhI abhUtapUrva vRddhi huI, jahAM AcArya DAlagaNI ke samaya 68 sAdhu va 231 sAdhviyA~ thI, vahA~ AcArya zrI kAlUgaNI ke zAsanakAla meM 410 dIkSAe~ huIM, jinameM 155 zramaNa va 255 zramaNiyA~ bnii| jahAM anya AcAryoM ke kAla meM prAyaH vidhavA yA vivAhita mahilAe~ dIkSita hotI thIM, vahIM AcArya kAlUgaNI ke samaya bAlavaya meM dIkSA aMgIkAra karane vAlI 85 zramaNiyA~ huii| inameM laghusiMhaniSkrIr3ita tapa kI saMpUrNa ArAdhikA evaM bArahamAsI tapa (Acha ke AgAra se) karane vAlI ugra tapaH sAdhikAe~ bhI haiM, aura 71 dina kA saMlekhanA tapa karane vAlI dRr3ha manobalI sAhasI zramaNiyA~ bhI haiM, sAtha hI sevAbhAvinI, zAstravijJA, saMskRta pAThikAe~, dharmapracArikAe~, agragaNyA zramaNiyA~ bhI haiM, ina zramaNiyoM ne Adhunika jagata ko apanI adhyAtma-UrjA va kAryakSamatA kA paricaya dekara zramaNI-saMgha ko gauravAnvita kiyaa| 7.10.1 zrI chaganAMjI 'borAvar3a' (saM. 1966-2025) 8/10 Apa zrI siremalajI baramecA kI suputrI thiiN| 14 varSa kI vaya meM sagAI sambandha ko tor3akara ASAr3ha zu. 10 ke dina AcArya kAlUgaNI dvArA saradArazahara meM dIkSita huiiN| azikSita hotI huI bhI lagana evaM puruSArtha ke sAtha Apane lagabhaga 15 hajAra padya, cAra Agama, rAmacaritra Adi 11 AkhyAna, 25 stoka Adi kaMThastha kiye| Apa sevAbhAvinI zAsana samarpita evaM tattvajJA sAdhvI thIM, saMvat 1994 se agraNI ke rUpa meM mAravAr3a. mevAr3a, hariyANA 12. zAsana-samudra, bhAga-15-16. 830
Page #893
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ taka vicarakara jJAna sIkhane kI prabala preraNA dii| Apa choTI-choTI tapasyAe~ karatI thIM, tapa ke kula dina 3035 the| ApakA svargavAsa hAMsI (hariyANA) meM ASAr3ha kR. 12 ko huaa| 7.10.2 zrI dAkhAMjI "divera' (saM. 1967-2013) 8/16 dAkhAMjI, divera (rAja.) ke zrI jItamalajI DAgA kI kanyA thiiN| 15 varSa kI umra meM mAgha kRSNA ekama ke dina ratanagar3ha meM dIkSita huiiN| Apa hastakalA va lipikalA meM vizArada thIM, hajAroM padyoM kI pratilipi kii| ApakI saMghaniSThA, RjutA mRdutA, pApabhIrutA kI prazaMsA AcArya tulasI ne bhI kii| saM. 1985 se 2013 taka rAjasthAna ke aneka kSetroM meM dharma kI jyoti jAgrata kii| 61 varSa kI umra meM ApakA svargavAsa 'rAmasiMhajI kA guDA' meM huaa| 7.10.3 zrI mukkhAMjI 'sujAnagar3ha' (saM. 1967-80) 8/19 ApakA janma saMvat 1938 zrI jodharAjajI botharA ke yahAM huA, Apane pati viyoga ke bAda zrI kAlUgaNI dvArA vaizAkha zuklA ekama ko sujAnagar3ha meM dIkSA grahaNa kii| Apa terApaMtha-saMgha meM viziSTa tapasvinI sAdhvI huI hai, Apake tIna varSa ke tapa ke AMkar3e isa prakAra haiM-50 upavAsa, do bele, tIna tele 17, 18, 30, 35, 39, 47, zeSa varSoM ke tapa upalabdha nahIM hue| Apane laghusiMhaniSkrIr3ita tapa kI cauthI paripATI saMpUrNa kara dharma-saMgha meM kIrtimAna sthApita kiyA thA, Acha ke AdhAra para naumAsI tapa karake nayA itihAsa bnaayaa| kula 13 varSa meM inhoMne jo vicitra tapa kiye, ve jaina zramaNa-saMskRti ke svarNima pRSThoM para aMkita karane yogya hai| Apa 43 varSa kI umra meM 'paDihArA' meM svargastha huiiN| 7.10.4 zrI cAMdAjI 'momAsara' (saM. 1968-2029) 8/26 ApakA janma saMvat 1942 dhIradesara ke kuNDaliyA gotra meM zrI tArAcaMdajI ke yahAM huaa| pativiyoga ke bAda Azvina zuklA 14 ko bIdAsara meM AcArya kAlUgaNI se dIkSita hokara Apane bhI tapa sAdhikAoM kI sUcI meM apanA nAma jor3a diyaa| 61 varSa ke sAdhanAkAla meM 3113 upavAsa, 157 bele, 13 tele, 2 cole, 1 paMcolA kiyA, aMta meM 44 dina kA tivihAra saMlekhanA tapa evaM 18 dina kA AjIvana anazana grahaNa kara lADanUM meM divaMgata huiiN| 7.10.5 zrI choTAMjI 'tArAnagara' (saM. 1968-2029) 8/27 Apake pitA zrI pannAlAlajI dUgar3a ratanagar3ha nivAsI the| Apane 18 varSa kI umra meM pati ko chor3akara atyaMta vairAgya bhAva se rAjaladesara meM pauSa kRSNA 14 ko dIkSA lI, isa dina 1 bhAI va 4 bahanoM kI bhI dIkSA huii| choTAMjI ko yoga va dhyAna kI vizeSa ruci thI, padmAsana, halAsana, garbhAsana aneka Asana unheM siddha the| ye ugra tapasvinI bhI thIM, 2874 upavAsa 166 bele, 46 tele, 31 cAra, 28 pAMca, 2 chaha, 3 bAra sAta, ATha va nau do bAra, 10, 11, 12, 14, 22, 30 dina kA tapa eka bAra kiyA thaa| chApara meM aMtima samaya saMlekhanA tapa kiyA jo 35 dina claa| Apake Atmabala va vardhamAna pariNAmoM ko dekhakara jinazAsana kI mahatI garimA bddh'ii| anazanakAla meM bhI Apa 3 ghaMTe padmAsana se baiThatI thiiN| 831
Page #894
--------------------------------------------------------------------------
________________ 7.10.6 zrI hulAsAMjI 'sirasA' (saM. 1968-2037 ) 8/34 Apane sAr3he 13 varSa kI vaya meM sagAI ko chor3akara vairAgya bhAva se apane bar3e pitA gaNapatarAmajI pugaliyA va bar3I mAtA maulAMjI ke sAtha bIdAsara meM dIkSA aMgIkAra kI, usa dina chaha dIkSAe~ huii| ApakI vANI madhura AvAja bulanda aura vyAkhyAna zailI AkarSaka thI, Apako 'hulAsI rUpa kI DalI bakhANa kI kalI' kahakara sAdhvI pramukhA sammAna detI thiiN| Apake agraNI rUpa meM 50 cAturmAsa hue| sAdhanA jIvana ko Apane tapa ke dvArA nikhaaraa| Apane 3007 upavAsa, 649 bele, 82 tele, 21 caule, 19 pAMca, chaha, ATha, dasa pratyAkhyAna (15 bAra ) ar3hAI sau pratyAkhyAna, sAr3he tIna varSa bele- bele tapa usameM cAturmAsa meM tele-tele Adi vividha tapasyAe~ kIM / kula 69 varSa nirmala saMyama pAlakara bIdAsara meM svargastha huiiN| 7.10.7 zrI cAMdAjI 'goguMdA' (saM. 1968-96 ) 8/35 Apa ghora tapasvI muni 'sukhalAlajI kI mAtA thIM tArAbalIgar3ha ke zrI pannAlAlajI seThiyA kI suputrI va naMdalAlajI sisodiyA kI patnI thiiN| lADanUM meM kezarajI, jar3AvAMjI ke sAtha ApakI dIkSA huI, Apane svayaM ko sevA va tapa meM niyojita kiyaa| apane jIvana meM 1601 upavAsa, 224 bele, 126 tele, 30 cole, 25 pacole, 7 chaha, 3 sAta, 4 ATha, 9, 10, 14, 16, 21, 30 aura 34 kA tapa do-do bAra tathA 11, 12, 13, 15, 18, 19, 22, 24, 27, 29, 31, 32, 33 kA tapa eka bAra kiyaa| laghusiMhaniSkrIr3ita tapa kI do paripATI pUrNa kI, tIsarI paripATI meM mAtra 12 dina zeSa the, tabhI ApakA bIdAsara meM svargavAsa ho gyaa| ApakA saMyama paryAya 28 varSa kA thA, itane svalpa samaya meM ghora tapasyA tathA sAtha meM cAra vigaya kA tyAga evaM zItakAla meM eka pachevar3I or3hakara Apane utkRSTa tapomaya jIvana kA Adarza prastuta kiyaa| jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 7.10.8 zrI jJAnAMjI 'pItAsa' (saM. 1968- 2018 ) 8 / 40 zrI jJAnAMjI ne garbha ke nau mahIne milAkara sAr3he 8 varSa kI umra meM mAtA nojAMjI ke sAtha phAlguna kRSNA 6 ko lADanUM meM dIkSA lI, Apake pitA kA nAma zrI dIpacaMdajI dhAr3IvAla thA / alpavaya evaM prakharabuddhi se Apane kaI Agama, stotra, svAdhyAya va 25 hajAra padya pramANa AkhyAnAdi kaMThastha kiye, ApakI lipi atyaMta suMdara thI, 400 se adhika patroM ke lagabhaga 11 pustakeM lipibaddha kI, saMpUrNa sthAnAMgasUtra kI lipi kI / Apane upavAsa se pAMca taka kI tapasyA kaI bAra kI, tapa ke kula dina 2154 the / saM. 1981 se Apa agraNI pada para niyukta huI, aura rAjasthAna se hariyANA taka vicarIM / ApakI nirabhimAnatA, svAvalambIpana, sahanazIlatA va saralatA ke ghaTanA prasaMga jAAsana-samudra meM aMkita haiN| 50 varSa kA saMyama pAlakara ye kelavA meM svargastha huiiN| 7.10.9 zrI sohanAMjI 'rAjanagara' (saM. 1969-99) 8/44 Apake pitA zrI pUnamacaMdajI poravAla the| mAtra nau varSa kI umra meM Apa apanI mAtA viradhAMjI ke sAtha kArtika kRSNA 7 ko cUrU meM dIkSita huiiN| ApakI kaMThakalA va vyAkhyAna - zailI AkarSaka thii| logoM para inakA acchA prabhAva thaa| 18 varSoM taka agraNI pada para vicaraNa kiyA, 30 varSa nirmala saMyama kA ArAdhana kara ratanagar3ha cAturmAsa meM svargavAsinI huiiN| 832
Page #895
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ 7.10.10 zrI aNacAMjI 'zrI DUMgaragar3ha' (saM. 1970-2031) 8/45 ApakA janma saMvat 1951 ko rAjapurA ke zrI sUrajamalajI hIrAvata ke yahAM huaa| pati viyoga ke pazcAt zrAvaNa zuklA 8 ko aNacAMjI 19 varSa kI vaya meM lADanUM meM dIkSita huIM, inake sAtha muni AzArAmajI kI bhI dIkSA huii| donoM dIrgha tapasvI hue| inhoMne kaI stoka, sajjhAya Adi kaMThastha kiye| ye atyaMta sevAbhAvinI, sAmaJjasya pUrNa vyavahAra kI dhAriNI, sahiSNu prakRti kI thIM, pratyeka kArya svayaM saMyama se evaM jAgarUka rahakara karatI thIM, aura sahavartinI sAdhviyoM ko bhI yahI zikSA detI thiiN| inake sAtha kabhI 20 kabhI 25 kabhI 30-35 sAdhviyoM kA dala calatA thA, ye sabhI ko saMtuSTa rakhane meM pravINa thiiN| ye tapa meM bhI viziSTa thIM, saMyamI jIvana meM inhoMne 4684 upavAsa, 741 bele, 194 tele, 55 cole, 25 pacole, 8 chaha, 6 sAta, 6 aThAI, 5 nau, 10, 11, 12, 14, 16 kA tapa do-do bAra, 13, 15 tathA 17 se 32 taka kA tapa ekabAra kiyaa| Acha ke AdhAra se 183 dina kA utkRSTa tapa kiyaa| Apake phuTakara tapa evaM anya pratyAkhyAnoM kI bhI laMbI sUcI hai| laghusiMhaniSkrIr3ita tapa kI atyaMta duSkara caturtha paripATI bhI Apane saMpanna kii| isa prakAra caturtha Are ke dRr3ha saMhanana vAle sAdhakoM dvArA saMpanna hone vAle ugra tapa ko dhairya va manobala se sAdhvI aNacAMjI ne paMcama Are meM pUrNa kiyA, isake liye AcArya zrI tulasI ne ApakI bhUri-bhUri anumodanA va sarAhanA kii| tathA 'dIrgha tapasvinI' saMbodhana se sammAnita kiyaa| inheM sAdhvI pramukhA jeThAjI se zrI kanakaprabhAjI taka pAMca sAdhvI pramukhAoM kA bhI anugraha prApta huaa| aMta samaya 7 dina ke anazana ke sAtha mRgasira zuklA 7 ko 'AsIMda' meM yaha mahAna tapomUrti svargaloka kI ora prasthita huii| zrI hulAsAMjI ne 'dIrgha tapasvinI sAdhvI zrI aNacAMjI' pustaka unake tapomaya jIvana saMbaMdhita likhI hai| 7.10.11 zrI jar3AvAMjI 'saradArazahara' (saM. 1970-90) 8/46 ApakA janma saMvat 1938 ko zrI harakhacaMdajI daphatarI ke yahAM huaa| Apane pativiyoga ke pazcAt lADanUM meM Azvina zuklA 13 ko dIkSA grahaNa kii| bIsa varSa yathAsAdhya tapa-japa kI ArAdhanA kara aMta meM tapa ke 41veM dina utkRSTa bhAvoM ke sAtha tivihArI saMthArA kiyA, 31 dina kA anazana, isa prakAra kula 71 dina pUrNa kara lADanUM meM Apane svargagamana kiyaa| 7.10.12 zrI pyArAMjI "pura' (saM. 1971-2011) 8/53 ApakA janma bAgora nivAsI zrI pRthvIrAja capalota ke yahAM saMvat 1946 meM huaa| pati viyoga ke pazcAt Apane dasavarSIya putra kAnamalajI ke sAtha pura meM dIkSA grahaNa kii| zarIra se kRza hone para bhI Apane tapasyA meM jo Atmabala dikhAyA, vaha romAMcita karane vAlA hai| Apane upavAsa se 19 dina lar3Ibaddha tapa kiyA, do bAra 21 va ekabAra mAsakhamaNa kiyA, isake atirikta do pacaraMgI, eka dharmacakra, laghusiMhaniSThakrIr3ita tapa kI dUsarI paripATI pUrNa kii| isa prakAra 40 varSa kI saMyama-paryAya meM 18 varSa tapasyA meM (6497 dina) vyatIta kara Apane jo tapa kA Adarza upasthita kiyA, vaha avarNanIya hai| cUru meM Apane paMDitamaraNa prApta kiyaa| 7.10.13 zrI bhUrAMjI 'maMdAriyA' (saM. 1971-2018) 8/55 ApakA janma savat 1943 ko devariyA grAma meM zrI beNIrAmajI pitaliyA ke yahAM tathA vivAha zrI hIrAlAlajI 833
Page #896
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa koThArI ke sAtha huaa| Apane pativiyoga ke pazcAt goguMdA meM ASAr3ha zuklA ekama ko dIkSA grahaNa kI, ApakI tapasyA kA vicitra itihAsa isa prakAra hai-4 varSa ekAMtara upavAsa, 6 varSa bele-bele pAraNA, 5 pacaraMgI, eka sataraMgI, upavAsa se 16 dina taka lar3Ibaddha tapa, jisameM upavAsa 2129, bele 265, tele 128, cole 51, pacole 46, cha 10, sAta 11, aThAI do kii| Apane tapa ke itihAsa meM Acha ke AdhAra para bArahamAsI tapa, tathA 'sarvatobhadra tapa' (mahAbhadrottara) karake terApaMtha meM do naye kIrtimAna sthApita kiye| AmeTa meM unakA mahAprayANa huaa| 7.10.14 zrI najarakaMvarajI 'vAsa' (saM. 1971-svarga. saM. 2042-60 ke madhya) 8/56 zrI najarakavarajI 'vAsa' (mevAr3a) nivAsI zrI kistUracaMdajI poravAla kI suputrI thIM, 13 varSa kI vaya meM ASAr3ha zuklA ekama ko goguMdA meM zrI kAlUgaNI dvArA dIkSA aMgIkAra kii| Apane sAta sUtra evaM kaI vyAkhyAna kaMThastha kiye| lekhana kalA meM vikAsa kara pAMca sUtroM ko lipibaddha kiyaa| prativarSa dasa pratyAkhyAna, prahara, khAdya-saMyama anAsakta bhAvanA evaM sahaja vairAgya vRtti se apane saMyamI jIvana ko suzobhita kiyaa| samatA, RjutA, mRdutA ke sAtha tapa ke kSetra meM Apane 2709 upavAsa, 232 bele, 55 tele, 21 cole, 6 pAMca, chaha va ATha upavAsa eka bAra kiye| saM. 1998 se agraNI ke rUpa meM vicaraNa kara zAsana kI mahatI prabhAvanA kii| ApakA svargavAsa saMvat 2042 se 60 ke madhya meM huaa| 7.10.15 zrI sukhadavAMjI 'rAjaladesara' (saM. 1972-2026) 8/59 __ Apa ratanagar3ha nivAsI zrI likhamIcaMda jI kocara kI putrI va zrI tanasukhadAsajI kI patnI thiiN| pati-patnI donoM ne vaizAkha zuklA 10 ko bAlotarA meM dIkSA-grahaNa kii| Apa apane amita Atma bala se tapa ke mArga para Age bar3hI tathA upavAsa se 15 dina taka kramabaddha tapa kiyaa| tapa kI tAlikA isa prakAra hai-upavAsa 1950, bele 211, tele 42, cole 27, pacole 32, chaha 14, sAta 14, ATha 14, nau 4, 11 aura 13 do bAra, 10, 14, 15 kA tapa eka baar| tapa ke sAtha jApa, mauna, svAdhyAya kA niyamita krama cltaa| Apa 5 varSa taka saMyama kA nirmala pAlana kara caitra zu. 13 ko rAjaladesara meM svargavAsinI huiiN| 7.10.16 zrI lichamAMjI 'kAlU' (saM. 1973-2033) 8/60 ApakA janma dezanoka ke zrI hemarAjajI bhUrA ke yahAM evaM vivAha kAlU nivAsI siradAramalajI nAhaTA ke sAtha huaa| zAdI ke tIna sAla pazcAt pati kA dehAnta hone para 17 varSa kI vaya meM phAlguna zu. 5 ko sujAnagar3ha meM dIkSA svIkAra kii| Apane kaI Agama, stotra, vyAkhyAna Adi kaMThastha kiye| vyAkhyAna kI zailI prabhAvazAlI thI, purAne rAgoM kI jJAtA hone se dopahara ke samaya bahaneM vizeSa lAbha letii| Apane 5 bAra dharmacakra, 7 bAra karmacUra, 16 bAra dasa pratyAkhyAna ke atirikta 2816 upavAsa, 185 bele, 11 tele, 15 cole, 2 pacole Adi tapa bhI kiyaa| apane jIvana se tapa-tyAga kA saMdeza dekara lADanUM meM ApakI deha kA vilaya huaa| 13. ubAlI huI chAcha kA nitharA huA paanii| 14. zAsana-samudra, bhAga-15, pR. 195. 834
Page #897
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ 7.10.17 zrI lichamAMjI 'saradArazahara' (saM. 1974-2033 ) 8/62 ApakA janma saMvat 1942 'pUrNiyA' (asama) meM zrI gulAbacaMdajI paTAvarI ke yahAM tathA vivAha zrI magharAjajI nAhaTA 'saradArazahara' meM huaa| pativiyoga ke pazcAt 10 varSIya putra sohanalAlajI ke sAtha saradArazahara meM AcArya zrI kAlUgaNI ke dvArA bhAdrapada zuklA 12 ko dIkSA grahaNa kii| Apako aneka thokar3e, pacAsoM AkhyAna, saiMkar3oM gItikAeM dohe, chaMda Adi kaMThastha the| pratidina 15 ghaMTA mauna va svAdhyAya kA krama calatA thA, 52 varSoM meM lagabhaga 8 karor3a thAoM kA svAdhyAya kiyaa| tapa ke kSetra meM Apane upavAsa 6060. bele 185.tele 24,cole 24. pacole 58. chaha 3.4 do bAra tathA 7.9.10.11 kA tapa eka bAra kiyA. 27 varSa ekAntara tapa kiyaa| saikar3oM bhAI-bahanoM ko tyAga-pratyAkhyAna kraaye| aMtasamaya meM tapa aura anazana ke 66veM dina lADanUM meM svargavAsinI huiiN| 7.10.18 zrI mUlAMjI (saM. 1974-2022 ) zrI cAMdakaMvarajI (saM. 1974-2029 ) 8/64-65 zrI mUlAMjI bIkAnera nivAsI zrI sAlamacaMda jI khaTeDa kI putrI thIM inakA vivAha bhInAsara ke manasukhadAsajI bAMThiyA se huaa| zrI cAMdakaMvarajI inake pati kI prathama patnI lakSmIdevI kI putrI thii| bAMThiyAMjI kA svargavAsa hone para mUlAMjI ne 25 varSa kI umra meM tathA cAMdAjI ne 10 varSa kI umra meM Azvina zuklA 7 ko bhInAsara meM dIkSA svIkAra kii| mUlAMjI ne tapasyA kI saurabha se apane saMyamI jIvana ko mhkaayaa| unhoMne 2059 upavAsa 81 bele, 15 tele, 26 cole, 16 pacole, 3 chaha, 48 varSa kI umra meM "rAmasiMhajI kA guDA" meM saMthAre ke sAtha divaMgata huiiN| cAMdAjI ne Agama, stoka, vyAkhyAna Adi kA acchA adhyayana kiyA aneka vyAkhyAna lipibaddha kiye| vinaya, viveka, saMghaniSThA Adi dekhakara AcAryazrI ne inheM saMvat 1985 meM agraNI pada para niyukta kiyaa| vividha kSetroM meM dharma-prabhAvanA karatI huI ye nokhAmaMDI meM svargastha huii| zrI ramAvatIjI ne inakI saMkSipta jIvanI likhI hai| 7.10.19 zrI nojAMjI 'saradArazahara' (saM. 1974-2039) 8/66 Apa 'bIjAsara' ke zrI rughalAlajI kI putrI thIM, toliyAsara nivAsI bhIkhaNacaMdajI bAphanA ke sAtha alpAyu meM vivAha huaa| putra evaM pati ke viyoga se udAsIna nojAMjI ko sAdhu-sAdhviyA~ kI satsaMgati se dIkSA kI bhAvanA jAgRta huii| 24 varSa kI avasthA meM kArtika zuklA 5 ko saradAra zahara meM ApakI dIkSA huii| Apa vinamra sarala, samatAvAna, sahanazIla aura sevAbhAvinI sAdhvI thiiN| bahuta se stoka AkhyAna bhI yAda kiye| Apa mahAtapasvinI thIM gRhasthAvasthA meM hI upavAsa se 11 taka kramabaddha evaM Age 13, 15, 21 kI tapasyA kii| dIkSA ke pazcAt ApakI tapa tAlikA Azcaryacakita kara dene vAlI hai, vaha isa prakAra hai-5039 upavAsa, 261 bele, 95 tele, 52 cole, 54 pacole, cAra 6, tIna 7, chaha aThAI, cAra 9, 10 se 26 kA tapa eka bAra, 27, 29 aura 32 kA tapa do bAra, 28, 30, 31, 33, 34, 36, 37 kA tapa eka bAra kiyaa| ApakI tapasyA ke kula dina 7199 haiN| AcArya zrI tulasI ne ApakI ugra tapa sAdhanA dekhakara Apako 'dIrghatapasvinI' ke rUpa meM sammAnita kiyaa| mAgha kR. 3 ko 90 varSa kI avasthA meM Apa sujAnagar3ha meM svargastha huii| 7.10.20 zrI indrUjI 'bIdAsara' (saM. 1975-2017) 8/72 Apa 'cUrU' ke zrI nehamalajI baida kI suputrI evaM bIdAsara ke zrI mahAlacaMdajI baiMgAnI kI dharmapatnI thiiN| Apane pati ko chor3akara mAgha zu. 14 ko sujAnagar3ha meM dIkSA aMgIkAra kI, Apa tapasvinI thIM, kula 2728 upavAsa, 175 bele, 19 tele aura eka mAsakhamaNa ke atirikta Apane laghusiMhaniSkrIr3ita tapa kI prathama paripATI tathA 835
Page #898
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa caumAsI tapa kiyaa| tapa ke kula dina 3165 the| saMvat 2017 mRgasira zuklA 1 ko rAjanagara meM svargavAsa huaa| 7.10.21 zrI indrajI 'phatehapura' (saM. 1975-99) 8/73 Apa boharA gotrIya zrI sohanalAlajI se byAhI gaI thiiN| pativiyoga ke pazcAt 20 varSa kI vaya meM zrI indrajI 'bIdAsara' vAloM ke sAtha hI ApakI bhI dIkSA huii| Apa bhI bar3I tapasvinI thiiN| Apane upavAsa se 15 dina taka lar3Ibaddha tapa kiyA, usameM 1621 upavAsa 250 bele, 35 tele, 21 cole, 25 pacole, 5 bAra chaha aura sAta, 8 aThAI, zeSa tapasyA eka bAra kii| saM. 1999 meM sujAnagar3ha meM ApakA svargavAsa huaa| 7.10.22 zrI sundarajI 'lADanUM' (saM. 1976-2036 ) 8/82 saMvat 1964 zrAvaNa kRSNA 3 ko ApakA janma zrI vRddhicaMdajI phUlaphagara ke yahAM huaa| 12 varSa kI laghuvaya meM hI vaizAkha zuklA 1 ko AcArya kAlUgaNI dvArA rAjagar3ha meM dIkSA grahaNa kii| ApakI eka sagI bahana aura cAra buA kI beTI bahaneM bhI bAda meM dIkSita huiiN| Apa Agama stoka, vyAkhyAna, vyAkaraNa Adi meM niSNAta tathA lipikalA meM bhI pAraMgata thIM, Apane lagabhaga 100 choTI-bar3I pratiyAM likhiiN| Apa sAhasI, nirbhIka, pApabhIru Adi aneka guNoM se alaMkRta thiiN| saM. 1986 se Apane agragaNyA ke rUpa meM logoM meM tAttvika va AdhyAtmika prazikSaNa dvArA naI jAgRti paidA kii| Apa prativarSa tIna- sAr3he tIna lAkha gAthAoM kA svAdhyAya karatI thiiN| mRgazira zuklA 3 ko pIpAr3a meM samAdhipUrvaka kAladharma ko prApta huiiN| 7.10.23 zrI saMtokAMjI 'cUrU' (saM. 1976-2010 ) 8/83 ApakA sasurAla cUrU meM tathA pIhara thailAsara ke hIrAvata gotra meM thaa| pativiyoga ke pazcAt putrI manorAMjI ko lekara AcArya zrI kAlUgaNI se hisAra meM vaizAkha zuklA 11 ko dIkSA grahaNa kii| dIkSA ke samaya ApakI umra 34 varSa kI thii| lagabhaga 34 varSa hI Apane saMyama paryAya kA pAlana kiyaa| isa kAlAvadhi meM Apake tapa kI sUcI isa prakAra hai- upavAsa 2760, bele 592, tele 96, cole 35, pacole 27, 6, 7 aura 8 ekabAra kiyaa| kaI tapasyAe~ Apane cauvihAra se kii| tapa ke sAtha abhigraha bhI karatI thiiN| caitra kR. 13 ko zArdUlapura meM ApakA paMDitamaraNa huaa| 7.10.24 zrI saMtokajI 'lADanU' (saM. 1977 svargavAsa - saM. 2042-60 ke madhya) 8/93 ApakA janma cUrU meM zrI jaMvarImalajI baida ke yahAM huaa| 11 varSa kI laghuvaya meM lADanUM meM zrI hIrAlAla jI bhUtor3iyA se vivAha huaa| vairAgya ke aMkura prasphuTita hone para 19 varSa kI avasthA meM bIdAsara meM caitra zuklA navamI ke dina dIkSA grahaNa kii| Apa kalApremI thIM, kaI rajoharaNa, puTThe, paTariyAM, lakar3I ke upakaraNa Adi bnaaye| Apa silAI bhI bar3I bArIka aura suMdara karatI thiiN| Apane hI sarvaprathama pairoM kI rakSA ke liye moTe kapar3e kI mocar3I banAkara nIce TAyara lagAyA, evaM padatrANa hetu AcAryazrI ko arpita kiyA, AcArya zrI tulasI ne tabase apane saMgha ko isa prakAra ke padatrANa upayoga karane kI AjJA dii| lipikalA va citrakalA kA vikAsa karate hue karIba 500 pRSTha likhe va 30-35 citra banAye / zalya cikitsA meM bhI Apa nipuNa thIM, Apane sAdhvI pramukhA kAnakaMvarajI kI AMkha ke motiyAbiMda kA oNparezana kiyA, unheM AMkha se dikhAI dene lgaa| sAdhvI bhIkhAMjI ko lADanUM 836
Page #899
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ meM gAya ne bhayaMkara coTa lagAI, unake sira kA mAMsa bAhara nikala aayaa| Apa usI samaya DaoNkTara ke yahAM se aujAra lAIM aura sAdhvIjI ko 13 TAMke lgaaye| tapa ke kSetra meM bhI Apa agraNI rahIM, Apane upavAsa se 10 taka kramabaddha tapa kiyaa| usameM saM. 2041 taka 2328 upavAsa, 119 bele, 2 tele, 10 cAra, 11 pAMca, 2 chaha, eka sAta, tIna 8, do 9, eka 10 va eka 16 kA tapa kiyaa| Apake jIvana kA adhikAMza bhAga sevA aura tapa meM vyatIta huaa| 7.10.25 zrI najarakaMvarajI 'lADanUM' (saM. 1977-2022 ) 8/95 _Apa dhanarAjajI baida kI putrI thiiN| 13 varSa kI avasthA meM jyeSTha zuklA pUrNamAsI ko lADanUM meM dIkSA grahaNa kii| dIkSA ke pazcAt Apane 8 sUtra va 27 stoka, AkhyAna Adi siikhe| lagabhaga 23 hajAra zloka Apako kaMThAgra the| vyAkhyAna dene meM bhI Apa dakSa thiiN| saM. 1997 se agragaNyA ke rUpa meM vicaraNa kara Apane dharma kI mahatI prabhAvanA kii| kramabaddha tapasyA 11 taka kI, usameM 2610 upavAsa, 72 bele, 26 tele, 12 cole, 10 pacole evaM 2 bAra chaha kA tapa kiyaa| Apa atyaMta sahanazIla evaM samatAvAna thIM, aMtima samaya bhayaMkara bImArI ko prasannatApUrvaka sahana karatI huI sujAnagar3ha meM svargavAsinI huiiN| 7.10.26 zrI surajAMjI 'bhAdarA' (saM. 1978-2031) 8/97 Apa nohara ke koThArI parivAra kI kanyA evaM bhAdarA ke bIMjarAjajI corar3iyA kI putravadhU thiiN| pati ke dehAnta ke pazcAt Apa mRgazira zuklA 9 ko rAjaladesara meM dIkSita ho giiN| Apa bar3I AtmArthinI thIM, apane jIvana meM Apane tapa ke vividha prayoga kiye| upavAsa se 12 taka kramabaddha tapa, do paMcaraMgI, eka dharmacakra, prataratapa, caubIsa tIrthaMkara tapa, paradezI rAjA ke 12 bele, ar3hAI sau pratyAkhyAna kiye, isa prakAra 3766 upavAsa, 469 bele, 53 tele, 51 cole, 48 pAMca, 4 chaha, 3 sAta, cAra 8, do bAra 9 kI tapasyA kii| pauSa kR. 1 ko ADasara meM saMthArA sahita svargagAminI bniiN| 7.1.27 zrI sonAMjI 'sAjanavAsI' (saM. 1978-2036) 8/100 ApakA janma zrI dulIcaMdajI lor3hA ke yahAM saM. 1969 meM huaa| nau varSa kI umra meM pitA ke sAtha caitra kRSNA 6 ko sujAnagar3ha meM dIkSA grahaNa kii| Apa atyaMta sarala svabhAvI, lajjAzIla thIM, pratidina prahara, mauna, svAdhyAya Adi karatIM, 8 varSa agragaNyA ke rUpa meM vicrii| AcArya zrI tulasI ke sAtha bhI 50 hajAra mIla kA pAda-vihAra kara terApaMtha meM kIrtimAna sthApita kiyaa| aMtima samaya sujAnagar3ha meM divaMgata huiiN| sAdhvIzrI kI smRti meM 'svarNahAra' nAmaka laghu pustikA prakAzita huii| 7.10.28 zrI tanasukhAMjI 'lADanUM' (saM. 1979-svargavAsa saM. 2042 se 60 ke madhya) 8/102 ApakA janma saMvat 1960 meM lADanUM ke zrI rAmalAlajI guMdecA ke yahAM tathA vivAha vahIM sUrajamalajI copar3A ke sAtha huaa| saM. 1979 meM suhAgina vaya meM bhAdrapada zuklA 10 ko bIkAnera meM dIkSA grahaNa kii| Apa ugra tapasvinI thIM, ApakI tapa sUcI isa prakAra hai-laghusiMhaniSkrIr3ita tapa kI do paripATI, do dharmacakra, prataratapa, pacaraMgI tapa, paradezI rAjA ke 12 bele, rasoM ke 5 tele, upavAsa se nau taka kI lar3I, isa prakAra kula tapa saMkhyA 4486 huii| Apa lADanUM meM sthiravAsa kara rahI thIM, vahIM ApakA svargavAsa huA pratIta hotA hai, kyoMki terApaMtha paricAyikA meM ApakA nAmollekha nahIM hai| 837
Page #900
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 7.10.29 zrI jatanakaMvarajI 'rAjagar3ha' (saM. 1979-svarga. saM. 2043.60 ke madhya) 8/103 __ Apa zrI bAlacaMdajI pugaliyA kI suputrI thIM, 14 varSa kI avivAhita vaya meM bhAdrapada zuklA 10 ko bIkAnera meM dIkSA aMgIkAra kii| Apane 4 Agama, kaI stoka, vyAkhyAna Adi kaMThastha kiye| saMvat 1995 se agraNI ke rUpa meM vicaraNa kara khUba dharma kI prabhAvanA kI, svayaM pratidina eka hajAra gAthAoM kA svAdhyAya karatI tathA tIna vigaya se adhika grahaNa nahIM karatI thIM, ApakI tapa saMkhyA 2072 thI, Apa zalya cikitsaka bhI thIM, zrI halAsAMjI ke pITha kI gAMTha kA oNparezana kiyA thaa| Apake svargavAsa kI nizcita tithi jJAta nahIM ho skii| 7.10.31 zrI dIpAMjI 'sirasA' (saM. 1979-2029) 8/105 Apa paMjAba ke sirasA zahara meM saM. 1969 ko zrI kevalacaMdajI navalakhA ke yahAM avatarita huiiN| Apane dasa varSa kI laghuvaya meM bhAI dhanarAjajI aura caMdanamalajI ke sAtha saM. 1979 prathama jyeSTha zuklA pUrNimA ke dina sujAnagar3ha meM dIkSA lI, Apake pitA zrI kevalacaMdajI bAda meM dIkSita hue the| Apane apanI tIkSNa medhA zakti se Agama, vyAkaraNa, kAvya, graMtha, koSa, stoka, kaI vyAkhyAna Adi kaMThastha kiye| saM. 1998 se agraNI ke rUpa meM vicaraNa karate hue Apane jana-jana meM dharma ke maulika tattva va saMskAra bharane ke acche prayatna kiye| Apa sAhasI, dhairyavAna, vAk kuzala tathA niSThAvAna sAdhvI thIM apane saMyamI jIvana meM upavAsa se ATha taka lar3Ibaddha tapasyA tathA 25 bAra dasa pratyAkhyAna kiyaa| saM. 2029 ko abohara meM ApakA svargavAsa huaa| Apake preraka saMsmaraNa sAdhvI zrI sumaMgalAjI ne 'ye dIpa sadA jalate raheMge' pustaka meM diye haiN| 7.10.32 zrI manasukhAMjI 'momAsara' (saM. 1980-svarga saM. 2042-60 ke madhya) 8/107 ___ ApakA janma saMvat 1962 sujAnagar3ha meM zrI sUrajamalajI bhUtor3iyA ke yahAM huA, tathA vivAha zrI pAMcIrAmajI paTAvarI ke sAtha kiyA gyaa| Apane 18 varSa kI vaya meM apane pati ke sAtha jayapura meM kArtika kRSNA 7 ko dIkSA aMgIkAra kii| Apane sUtra, stoka, vyAkhyAna Adi kI lagabhaga 15 hajAra gAthAe~ kaMThastha kii| saM. 2042 taka Apane 1792 upavAsa, 110 bele aura 7 cole, 110 AyaMbila kiye| saM. 2039 se ADasara meM sthiravAsinI thIM, vahIM ApakA saM. 2042 se 60 ke madhya svargavAsa huaa| 7.10.33 zrI saMtokAMjI 'cUrU' (saM. 1981-2014) 8/114 ApakA sasurAla pArakha gotra meM aura pIhara rAjagar3ha ke nAhaTA gotra meM thaa| saM. 1960 meM ApakA janma zrI hIrAlAlajI ke yahAM huaa| pativiyoga ke pazcAt saM. 1981 kArtika zuklA 5 ko cUrU meM dIkSA svIkAra kii| Apa tapasvinI thIM, selar3I kI vastu, auSadha sevana tathA pAMca vigaya kA kramazaH AjIvana tyAga kara diyA thA, tIsa varSa taka do mahIne ke ekAMtara, chabbIsa varSoM taka dasa pratyAkhyAna tathA tIna varSa bele-bele tapa kiyaa| Apake tapa ke kula dina 4237 hote haiM isameM ATha, gyAraha aura bAraha kI bar3I tapasyA bhI sammilita hai| saMvat 2014 ko sujAnagar3ha meM 20 dina ke cauvihArI anazana ke sAtha divaMgata huii| 15. dR. terApaMtha paricAyikA, pR. 17. 838
Page #901
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ 7.10.34 zrI kamalUjI 'rAjaladesara' (saM. 1981-2018) 8/115 ApakA janma saM. 1962 ko kalakattA meM cUrU nivAsI motIlAlajI surANA ke yahAM huA, tathA vivAha surANA parivAra meM huaa| pativiyoga ke pazcAt saMvat 1981 kArtika kRSNA 5 ke dina cUrU meM dIkSA grahaNa kii| Apa sAhasI, phakkar3a spaSTavAdI aura sahanazIla thIM, saMvat 1990 se agraNI rahakara Apane kAphI dharma pracAra kiyA, saM. 2019 sujAnagar3ha meM Apane svarga-gamana kiyaa| muni chatramalajI ne sAdhvIzrI kI saMkSipta jIvana jhAMkI 88 padyoM meM tathA zrI bhIkhAMjI ne 'kamalU bana gaI kamalA' pustaka meM dI hai| 7.10.35 zrI jar3AvAMjI 'gaMgAzahara' (saM. 1981-2030) 8/119 ApakA janma saM. 1949 ko udAsara nivAsI bhaiMrudAnajI coraDiyA ke yahAM huaa| pativiyoga ke pazcAt saM. 1981 mAgha zuklA 14 ko saradArazahara meM saMyama grahaNa kiyaa| Apa ugratapasvinI sAdhvI huIM, upavAsa 5003, bele 588, tele 59, cole 39, pacole 12, cha, sAta aura nau kA tapa 4 bAra, aThAI 5, 10, 11 aura 15 kA tapa ekabAra kiyaa| aMta meM 21 dina ke saMlekhanA va anazana ke sAtha saMvat 2030 ko lADanUM meM paMDita maraNaprApta kiyaa| 7.10.36 zrI suMdarajI 'momAsara' (saM. 1981-2041) 8/120 Apa baMgAla prAnta ke nalaphAmArI grAma ke zrI harakhacaMdajI dUgar3a kI suputrI thiiN| 20 varSa kI avasthA meM pativiyoga ke pazcAt saradArazahara meM ApakI dIkSA mAgha zuklA caturdazI ko huii| Apane apanI prakhara prajJA evaM prabala puruSArtha se lagabhaga 21 hajAra gAthAe~ kaMThastha kI thiiN| saMvat 2009 se Apane agraNI ke rUpa meM aneka kSetroM meM dharma kA pracAra-prasAra kiyaa| sAtha meM ugra tapasyAe~ bhI kI, usakA vivaraNa isa prakAra hai-upavAsa 6111, bele 1161, tele 159, cole 44, pacole 36, chaha, ATha, gyAraha 3 bAra, sAta, nau kA tapa 2 bAra, zeSa 17 taka kI lar3I ekabAra kii| Apa pratidina eka hajAra gAthAoM kA svAdhyAya karatI thIM, tathA anya aneka niyama dhAraNa kiye hue the| aMta meM saMvat 2041 ko cAr3avAsa meM do dina kI tapasyA ke sAtha samAdhimaraNa ko prApta huiiN| 7.10.37 zrI kisturAMjI 'gaMgAzahara' (saM. 1981-2031) 8/122 ApakA janma saMvat 1961 meM gaMgAzahara ke bhaiMrudAnajI chAjer3a ke yahAM huA, vahIM dUgar3a parivAra meM ApakA sasurAla bhI thA, kiMtu tIna varSa meM hI pativiyoga ho jAne para mAgha zuklA 14 ko saradArazahara meM Apane dIkSA grahaNa kii| Apake pacAsa varSa kI saMyama-paryAya meM prAyaH eka bhAga tapa se paripUrNa rahA, Apake tapa kA vivaraNa isa prakAra hai-upavAsa 4963, bele 201, tele 22, cole 11, pacole 16, chaha 2, aThAI 4, pandraha 2 zeSa sAta se 31 taka kramabaddha tapasyA (20, 24-26 ko chor3akara) eka bAra / aMta meM ASAr3ha zuklA pUrNimA ko tapasyA prAraMbha kI, saMvatsarI ke dUsare dina 50 dina kI dIrgha tapasyA ke sAtha 'toSAma' meM svargavAsinI huiiN| 7.10.38 zrI jhamakUjI 'rAjaladesara' (saM. 1982-svarga. saM. 2042-60 ke madhya) 8/133 ApakA janma cUrU ke sujAnamalajI surANA ke yahA~ saMvat 1964 meM huA, nAhara parivAra meM ApakA saMbaMdha kiyA gayA, vairAgya kA prabala udaya hone para suhAgina vaya meM saMvat 1982 kArtika zuklA 5 ko Apane bIdAsara meM dIkSA grahaNa
Page #902
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa kii| kaI Agama, stoka, saMskRta, vyAkhyAna, adhyAtma kAvya evaM graMthoM kA Apane adhyayana kiyaa| saMvat 2001 se agraNI pada para varSAvAsa karate hue anekoM logoM ko dharma ke prati AkRSTa kiyaa| zalya-cikitsA karane meM bhI Apa nipuNa thIM, AMkhoM ke oNparezana, phor3e-phusiyoM ke oNparezana, iMjekzana Adi lagAne meM kuzala thiiN| kalA ke vividha aura navIna AyAma Apa dvArA prakAza meM lAye gye| Apake tejasvI vyaktitva aura hRdayasparzI vANI se 15 bhAI-bahana saMgha meM dIkSita hue| aMtima samaya taka dharmazAsana kI mahatI prabhAvanA karatI huIM Apa saMvat 2034 se dezanoka meM sthiravAsinI huIM, saMvat 2042 se 60 ke madhya Apa kaba svargavAsinI huIM, isakI nizcita tithi jJAta nahIM ho skii| 7.10.39 zrI sirekaMvarajI 'zrIDUMgaragar3ha' (saM. 1982-svarga saM. 1942-60 ke madhya) 8/137 Apa mAlU gotrIya jIvarAjajI kI putrI thIM, 11 varSa kI vaya meM kArtika zuklA paMcamI bIdAsara meM dIkSA grahaNa kI, jJAna va tapa kI ArAdhanA ke sAtha-sAtha Apane lagabhaga 1 hajAra vyaktiyoM ko samyaktva dIkSA pradAna kii| paMjAba meM vicaraNa karane vAlI terApaMtha saMgha kI Apa sarvaprathama sAdhvI thiiN| Apane upavAsa se ATha dina taka prAyaH lar3Ibaddha tapa kiyaa| ApakA svargavAsa saM. 1942 se 60 ke madhya huaa| 7.10.40 zrI pAnakaMvarajI 'pacapadarA' (saM. 1982-svarga. saM. 1942-60 ke madhya) 8/139 Apake pitAzrI cauthamalajI saMkalecA the| mAtA jamanAMjI ke sAtha 10 varSa kI vaya meM kArtika zuklA paMcamI bIdAsara meM Apa dIkSita huiiN| ApakI lipi svaccha, suMdara thI, Apane lagabhaga 5 pustakeM (eka 400-500 patra kI) lipibaddha kii| saMvat 2000 se Apane agraNI ke rUpa meM viharaNa kiyA, Apake madhura upadezoM ko zravaNa kara kaI vyaktiyoM ne samyaktva dIkSA (guru dhAraNA) grahaNa kii| Apake svargavAsa kI nizcit tithi jJAta nahIM hai| 7.10.41 sAdhvI-pramukhA zrI lADAMjI 'lADanUM' (saM. 1982-2026) 8/140 ApazrI kA janma lADanUM meM saMvat 1960 zrAvaNa zuklA tRtIyA ko pitA zrI jhUmaralAlajI aura mAtuzrI vadanAMjI ke yahAM huaa| laghuvaya meM hI ApakA vivAha sthAnIya zrI hIrAlAlajI baida ke sAtha huA, chaha varSa bAda hI pativiyoga se lADAMjI kA mana saMsAra se ucaTa gayA, saMvat 1982 pauSa kRSNA paMcamI ke dina lADAMjI ne apane laghu bhrAtA tulasIjI ke sAtha dIkSA aMgIkAra kii| ApakI dhairyatA, gaMbhIratA, vinaya, sahanazIlatA Adi virala vizeSatAoM se prabhAvita hokara saMvat 2002 meM AcArya zrI tulasI ne Apako 'pramukhA' pada para pratiSThApita kiyaa| Apane AcArya zrI tulasI ke sAdhvI-samAja meM zikSA ke naye-naye AyAmoM ko saphala banAne kA satata prayAsa kiyaa| ApakI prabala preraNA se sAdhvI-samAja meM hindI, saMskRta, prAkRta kA acchA vikAsa huaa| gadya-padya, kavitA, nibaMdha, saMskRta, zloka Adi kI racanA karane meM sAdhviyA~ nipuNa bnii| nArI-jAgaraNa kI dizA meM bhI Apane acche kArya kiye, Apake udbodhana se sAmAjika rUr3hiyAM samAptaprAyaH huiiN| Apane apane jIvana meM svAdhyAya aura khAdya-saMyama ko vizeSa mahattva diyA, eka varSa meM tIna lAkha zlokoM kA svAdhyAya Apane niyamita rUpa se kiyaa| Apako prabala vedanIya karma kA udaya rahA, tathApi apanA dhairya aura manobala kSINa nahIM hone diyA, ApakI kaSTa sahiSNutA ko dekhakara AcAryazrI ne Apako 'sahiSNutA kI pratimUrti' kI upAdhi se sammAnita kiyaa| saMvat 2026 ko bIdAsara meM ApakA mahAprayANa huaa| sAdhvI saMghamitrAjI ne ApakI bahumukhI jIvana-jhAMkI ko 'bUMda bana gaI gaMgA' meM saMjone kA prayAsa kiyA hai| 840
Page #903
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ 7.10.42 zrI rUpAMjI 'saradArazahara' (saM. 1982-svarga. saM. 2042-60 ke madhya) 8/143 ApakA janma zrI pratApamalajI chAjer3a ke yahAM saM. 1972 meM huA, 11 varSa kI vaya meM bIkAnera meM ASAr3ha kRSNA dazamI ke dina Apa dIkSita huiiN| ApakA kaMThastha jJAna evaM lipikalA acchI thii| saMvat 1996 se agraNI ke rUpa meM lagabhaga 44 hajAra ki.mI. kI dara-dara kI padayAtrA kara dharma kA pracAra-prasAra kiyaa| ApakA kaMTha madhara, AvAja thaa| sAhitya ke kSetra meM ApakI pustaka 'unakI kahAnI merI jabAnI' meM sAdhvI pramukhA jhamakUjI kA jIvana saMgrahita hai| Apake svargavAsa kI nizcit tithi jJAta nahIM ho skii| bulanda au 7.10.43 zrI pistAMjI 'UmarA' (saM. 1983-svarga. saM. 2042-60 ke madhya) 8/147 Apa hariyANA prAnta ke UmarA grAma nivAsI zrI suganacaMdajI agravAla kI suputrI thiiN| zrI saMtokAjI se prerita hokara 16 varSa kI vaya meM lADanUM meM mAgha zuklA 7 ko dIkSA aMgIkAra kii| Apa jJAna, kalA, vidvattA meM agraNI banakara rahIM, lagabhaga 51 hajAra ki. mI. kI padayAtrA kara Apane aneka jamIMdAroM ko sulabhabodhi banAyA, saikar3oM ko gurudhAraNA krvaaii| tapasyA ke mArga para bhI Apa zUravIratA se cliiN| saMyamI jIvana meM Apane upavAsa 2557, bele 207, tele 93, pacole 7. aThAI 5, chaha, sAta aura nau kA tapa do bAra tathA 10 aura 11 kA tapa eka bAra kiyaa| 7.10.44 zrI mohanAMjI 'rAjagar3ha' (saM. 1983-vartamAna) 8/148 nAhaTA tanasukhadAsajI ke ghara janmI mohanAMjI ne sAr3he 10 varSa kI umra meM lADanUM meM mAgha zuklA saptamI ko dIkSA aMgIkAra kii| ApakI yogyatA aura vaiduSya kA isase bar3hakara aura kyA pramANa ho sakatA hai ki AcAryazrI ne 16 varSa kI alpavaya meM hI Apako 'agraNI sAdhvI' ke rUpa meM pratiSThita kara diyaa| Apane lAhaura, amRtasara, AsAma, nepAla, bhUTAna, sikkima Adi dUravartI kSetroM meM sarvaprathama pahuMcakara na kevala apane saMgha ke liye pAda-vihAra sulabha karane meM yogadAna diyA, varan dharma ke pracAra-prasAra meM bhI mahattvapUrNa bhUmikA nibhaaii| Apane AsAma kI rAjadhAnI silAMga kI cAlU vidhAnasabhA meM pahuMcakara aNuvrata kA saMdeza diyA, gohATI ke vyApArI sammelana meM 100 vyApAriyoM ko eka sAtha vyApArIvargIya aNuvrata niyama grahaNa kraaye| eka varSa meM AsAma kSetra meM 50 vidyArthI sammelana aura 35 mahilA sammelana krvaaye| AsAma ke mukhyamaMtrI ne Apake kiye gaye sAmAjika sudhAra ke kAryoM kI bhUri-bhUri prazaMsA kii| 7.10.45 zrI kamalUjI 'jayapura' (saM. 1983-svarga. saM. 2042-60 ke madhya) 8/149 __ zrI motIlAlajI bAMThiyA kI susaMskArI kanyA kamalUjI ne 10 varSa kI umra meM lADanUM meM mAgha zuklA saptamI ko dIkSA aMgIkAra kii| pratyeka kArya meM Apa nipuNa thI, raMga-rogana, vividha citrakArI, mahIna akSara, lipi Adi anyAnya kalAoM meM bhI Apa siddhahasta thiiN| iMjekzana lagAnA, oNparezana karanA, dAr3ha Adi nikAlanA Adi meM ApakA hAtha sadhA huA thaa| Apake vividha guNa va yogyatA ke kAraNa saMghastha sabhI sAdhu-sAdhvI Apako sammAna kI dRSTi se dekhate the| Apa prativarSa zrAvaNa meM ekAntara tapa, lagabhaga 40 upavAsa, eka-do bele-tele kiyA karatI thiiN| ApakI svargavAsa tithi nizcita jJAta nahIM ho skii| 841 For Private a Personal Use Only
Page #904
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 7.10.46 zrI pannAMjI 'derAsara' (saM. 1984-svarga. saM. 2042-60 ke madhya) 8/154 ApakA janma saM. 1964 madhepura (bihAra) grAma meM zrI jeThamalajI ke yahA~ huaa| Apane bIsa varSa kI suhAgina avasthA meM zrIDUMgaragar3ha' meM kArtika kRSNA aSTamI ko dIkSA aMgIkAra kii| ApakA jIvana viziSTa tyAga-tapasyA kA romAMcakArI eka dastAveja hai| gRhasthAvasthA meM hI Apane upavAsa se ATha taka lar3Ibaddha tapa kiye, sAdhvI jIvana meM upavAsa se 16 taka kI tapasyA meM kula 2543 dina tivihAra evaM 6814 dina cauvihAra tapa meM bitaaye| Acha ke AgAra se chahamAsI, do bAra caumAsI, tInamAsI, do bAra ar3hAI mAsI, paune do mAsI, Der3ha mAsI, 41, 14, 32, 30, 31, 29, 29, 28, 28, 13, 18, 51 Adi tapa kiyaa| inake atirikta 31 bAra dasa pratyAkhyAna, 1 bAra DhAIsau pratyAkhyAna, paMcaraMgI cauvihAra (4 bAra) kaMThItapa, prataratapa, dharmacakra tapa, karmacUra tapa, paradezI rAjA ke 12 bele (4 bAra) Adi samagra jIvana kI kula tapasyA 31 varSa aura 4 dina kI kii| pAraNe meM gur3a zakkara kA tyAga, do vigaya uparAMta tyAga, eka vastra se adhika or3hane kA tyAga, pAraNe meM vicitra abhigraha, do hajAra gAthAoM kA svAdhyAya, savAlakSa japa Adi vividha tapasyAe~ dekhakara AcArya zrI tulasI ne Apako 'dIrghatapasvinI' vizeSaNa pradAna kiyaa| sAdhvI zrI pannAjI kI tapaHpUta sAdhanA unake dRr3hatama saMkalpa evaM sAhasa kI pratIka evaM zramaNa-saMskRti ke mastaka ko gauravAnvita karane vAlI adbhuta sAdhanA thI, Apake svargavAsa kI nizcit tithi jJAta nahIM huii| 7.10.47 zrI bhattUjI 'saradArazahara' (saM. 1985-2037) 8/174 ApakA janma zrI zobhacaMdajI dUgar3a ke yahAM saM. 1972 meM huaa| Apane apane pati zrI mannAlAlajI ke sAtha saradArazahara meM jyeSTha zuklA 4 ko dIkSA aMgIkAra kI, usa samaya ApakI avasthA 14 sAla kI thii| Apane apane saMyamI jIvana ko vinaya, viveka, anubhavajJAna, hasta-kauzala, cAturya, sphUrti, RjutA, mRdutA, samatA, sahanazIlatA Adi viziSTa guNoM se maMDita kiyA huA thaa| tyAga aura vairAgya Apake jIvana meM sAkAra thaa| Apake jIvana saMsmaraNa itane hRdayagrAhI aura preraka haiM ki lagatA hai, sAdhvI jIvana ho to aisA honA caahiye| zrI nagInAjI ne 'svargIyA sAdhvI zrI bhattUjI' nAmaka pustaka likhI hai, zAsana samudra meM bhI kaI preraka prasaMga Apake jIvana se saMbaMdhita aMkita hai| Apake tapomaya jIvana kI sUcI isa prakAra hai-upavAsa se 11 taka kI lar3I meM pacole taka kaI bAra, cha se nau taka tathA 20, 22, 23, 27 upavAsa do-do bAra eka mAsakhamaNa, 51 bAra dasa pratyAkhyAna, varSa meM dasa mAsa AjIvana pAMca vigaya varjana, do mAsa chaha vigaya varjana, dravyoM kA parimANa anya bhI anekoM tyAga apane jIvana meM kiye hue the| lADanUM meM saMvat 2037 ko Apa mahAprayANa kara gii| 7.10.48 zrI bAlUjI 'Tamakora' (saM. 1987-2028) 8/182 Apa khIMyAsara grAmavAsI zrI hIrAlAlajI bacchAvata kI suputrI thIM, DhUMDhANa ke tolArAmajI coraDiyA ke sAtha ApakA vivAha huaa| Apa AcArya mahAprajJajI kI mahimAvaMta mAtezvarI thiiN| apane honahAra putraratna meM Apane vo susaMskAra bhare ki kabhI nathamalajI ke nAma se prasiddha vaha bAlaka terApaMtha dharmasaMgha kA dasama AcArya evaM mahAvIra kI dhyAna sAdhanA praNAlI ko prekSAdhyAna ke mAdhyama se vizva meM vistAra karane vAlA prajJApuruSa bnaa| zrI bAlUjI svayaM bhI saMyama meM jAgarUka paMDitA sAdhvI thIM, deha aura AtmA kI bhinnatA ko kAphI gaharAI se jIvana meM utArA huA thA, 842
Page #905
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ unakI dIkSA saradArazahara meM mAgha zuklA 10 ko huii| unake jIvana-prasaMgoM para likhI gaI "videha kI sAdhikA sAdhvI zrI bAlUjI' pustaka prakAzita huI hai| 7.10.49 zrI pistAMjI 'jamAlapura' (saM. 1987-2037) 8/187 hariyANA ke agravAla kula meM utpanna huI bAlA pistAM 15 varSa kI vaya meM saradArazahara meM mAgha zuklA dasamI ko dIkSita hokara sAdhvI bniiN| saralabhAva se tapa svAdhyAya se 50 varSa taka saMyama kA rasAsvAdana kara aMta meM 22 dina ke cauvihArI saMthAre ke sAtha mRtyu kA varaNa kara apanA saMyamI jIvana to saphala kiyA hI sAtha hI terApaMtha saMgha meM bhI apUrva kIrtimAna kAyama kara zAsana kI garimA ko abhivRddhiMgata karane kA bhI yazasvI kArya kiyaa| 7.10.50 zrI rAyakaMvarajI 'rAjaladesara' (saM. 1988-svarga. saM. 2042-60 ke madhya ) 8/203 ApakA janma zrI koDAmalajI DAgA ke yahA~ saM. 1976 meM huaa| Apane 13 varSa kI vaya meM rAjagar3ha meM jyeSTha kRSNA tRtIyA ko dIkSA aMgIkAra kii| niraMtara abhyAsa karate hue Apane 20-25 hajAra padya, 5 zAstra, kaI stoka yAda kiye| Apane apanI madhuravANI aura preraka upadezoM dvArA hajAroM vyaktiyoM ko samajhAkara vyasanamukta kiyA, aNuvratI taiyAra kiye, hajAroM ko sulabha bodhi aura samyaktva dIkSA dI, kaI sthAnoM para sAmAjika matabheda dUra kiye| ur3IsA ke mahArAja evaM mahArAva taka aNuvrata ke saMdeza ko pahuMcAyA, sArvajanika pravacana bhI kiye, isa prakAra Apane zAsana kI bar3I prabhAvanA kii| 7.10.51 zrI pAravatAMjI 'lADanUM' (saM. 1989-2033) 8/204 ApakA pIhara nAgaura jile ke 'alAya' nAmaka kasbe meM thaa| pitA kA nAma zrI megharAjajI coraDiyA tathA pati kA nAma AsakaraNajI botharA thaa| pati ke svargavAsa ke pazcAt Apane 5 varSIya putra kA moha chor3akara dasa varSIya kanyA kistUrAMjI ke sAtha kArtika kRSNA navamI ko saradArazahara meM dIkSA lii| svAdhyAya, mauna, japa, tapa, samatA va samAdhi kI sAdhanA se dharmasaMgha ke prabhAva ko bar3hAtI huI Apa 44 varSoM taka zAsana kI sevA karatI rahIM, 73 varSa kI umra meM 25 dina kI saMlekhanA aura 29 dina kA tivihArI anazana karake zAhapura meM Apa svargastha huiiN| Apane saMyamI jIvana meM 1665 upavAsa evaM 1 se 9 taka lar3I kI, prativarSa dasa pratyAkhyAna kiye, Apake kula upavAsa ke 1948 dina the| 7.10.52 zrI lichamAMjI 'sirasA' (saM. 1989-svarga. 2042-60 ke madhya) 8/207 ApakA janma alI mohammada gAMva meM saM. 1967 meM zrI hanUtamalajI ke yahAM huA tathA vivAha zrI DeDarAjajI pArakha se huaa| pativiyoga ke bAda Apane saradArazahara meM kArtika kRSNA navamI ko dIkSA aMgIkAra kii| aura kAli Adi rAniyoM ke tapa kA smaraNa karAtI huI tapa meM lIna bana giiN| Apane upavAsa se 23 taka lar3Ibaddha tapa tathA 28 se 31 taka kA tapa bhI kiyA, Apake tapopUta jIvana ke kula divasa 4814 haiN| ___7.10.53 zrI kistUrAMjI 'lADanUM' (saM. 1989-svarga. 2042-60 ke madhya) 8/211 Apake pitA zrI AsakaraNajI botharA the, Apane apanI mAtA pAravatAMjI ke sAtha saradArazahara meM kArtika | 843||
Page #906
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa kRSNA navamI ko dIkSA grahaNa kii| 21 varSa taka gurukulavAsa meM rahakara Apane vizeSa rUpa se hiMdI, saMskRta, prAkRta Adi adhyayana kiyA, tathA apanI lekhanI se unheM sRjanAtmaka svarUpa bhI pradAna kiyaa| Apane caMdacaritra, jinasena-rAmasena caritra, RSidatta caritra, bhImasena caritra, harisena caritra, vidyA vikAsa caritra Adi padyamaya kAvya kRtiyAM nirmita kii| saMskRta meM bhaktAmara kI samasyApUrti, dharma SoDaza, karttavya-aSTaka Adi bnaaye| hiMdI meM bhI kaI kavitAeM, muktaka, gItikAeM Adi taiyAra kii| vizeSa rUpa se sAdhvI samAja meM 'zatAvadhAna' kA dvAra udghATita karane vAlI Apa sarvaprathama viduSI sAdhvI thiiN| dakSiNa prAnta kI ora padayAtrA karane aura kAThamAMDU (nepAla) meM sarvaprathama gamana karane kA zreya bhI Apako hI prApta huA, AcArya zrI dvArA Apa zikSA kendra kI vyavasthApikA tathA vyavasthA vibhAga kI vyavasthApikA ke rUpa meM bhI niyukta huI thiiN| 7.10.54 zrI sujANAMjI 'momAsara' (saM. 1990-2042) 8/218 zrI sujANAMjI kA janma rAjaladesara ke baida parivAra meM saM. 1966 ko huA, tathA vivAha momAsara ke nAhaTA parivAra meM huaa| bacapana se hI tyAga-vRtti ke mArga para ArUr3ha sujANAMjI vaidhavya ke pazcAt apanI putrI indrU ko lekara zramaNI-saMgha meM praviSTa huii| sAdhanA ke vividha upakramoM kA rasAsvAdana karatI huI sAdhvIzrI ne tapa kI lar3iyAM prAraMbha kii| upavAsa se 15 taka lar3Ibaddha tapa unhoMne ekAdhika bAra kiyaa| unake samagra jIvana ke 19 varSa 4 mAsa aura 11 dina tapa meM vyatIta hue, aMta meM 11 dina kI saMlekhanA saMthArA ke sAtha saM. 2042 meM gaMgApura meM svargastha huiiN| 7.10.55 zrI mIrAMjI 'saradArazahara' (saM. 1991-2036) 8/224 zrI mIrAMjI kA janma saMvat 1957 saradArazahara ke zrI kuMbhakaraNajI pugaliyA ke yahA~ tathA vivAha vahIM para gA se huaa| vivAha ke do mAsa pazcAt hI suhAga kA cinha samApta ho jAne para mIrAMjI ne padArtha kI Asakti ko hI mana se nikAla phaiMkA aura apane jIvana ko satsaMga, darzana, svAdhyAya va tapa se saMlagna kara diyaa| Apane eka se 16 taka lar3Ibaddha tapa bhI kiyaa| antarhadaya meM chalachalAte vairAgya ke pariNAmoM se 34 varSa kI vaya meM jodhapura meM kArtika kRSNA aSTamI ko dIkSA lekara Apa zramaNI bniiN| tapa kI dhArA yahA~ bhI avizrAnta gati se pravAhita hotI rahI, 1 se 8 taka kI tapasyA ekAdhika bAra kara kula 1292 dina upavAsa meM tathA AyaMbila se karmacUra, mAsakhamaNa, do mAsa, cAra mAsa, chaha mAsa va teraha mAsa tapa kara 1207 dina ke AyaMbila kA kIrtimAna sthApita kiyaa| tapa ke sAtha anavarata svAdhyAya, dhyAna, jApa evaM mauna bhI cAlU rkhaa| saM. 2036 meM apanA aMtima samaya nikaTa jAnakara Apane 22 dina kA tapa aura 31 dina kA tivihArI anazana, kula 53 dina kI saMlekhanA saMthAre ke sAtha 'lADanUM' meM apanA kArya siddha kiyaa| 7.10.56 zrI bhattUjI 'saradArazahara' (saM. 1992-svarga. saM. 2042-60 ke madhya) 8/243 zrI bhattUjI kA janma saradArazahara ke zrI nAnUrAmajI daphtarI ke yahA~ saMvat 1969 meM huA tathA vivAha zrI jayacaMdalAlajI gadhaiyA ke sAtha huaa| 23 varSa kI suhAgina avasthA meM Apane pati tathA navavarSIya putra ko chor3akara udayapura meM kArtika kRSNA paMcamI ke dina dIkSA lii| dIkSA ke pazcAt Apa svAdhyAya aura tapa meM uttarottara vRddhi karatI rhii| eka se nau taka ke upavAsa ekAdhika bAra kiye, Acha ke AdhAra para chahamAsI, sAr3he cAramAsI, tInamAsI, Der3hamAsI Adi tapa tathA AyaMbila se laghusiMhaniSkrIr3ita tapa kI prathama paripATI, tIna bAra mAsakhamaNa Adi kiyA, 844
Page #907
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ isake alAvA kaMThItapa, dharmacakra, dharmacakravAla, ar3hAI sau pratyAkhyAna kiye| tapa ke prabhAva se apanI 18 varSoM se calI AtI hisTIriyA kI bImArI bhI Apane dUra kii| 7.11 navama AcArya zrI tulasI gaNAdhipati ke kAla kI pramukha zramaNiyA~ 0 (saM. 1993-2054) aNuvrata pravartaka, yugapradhAna navamAdhizAstA ke rUpa meM lokapriya AcArya zrI tulasI terApaMtha dharmasaMgha ke zikhara puruSa the| saMvat 1993 bhAdrapada zuklA SaSThI ko 22 varSa kI alpavaya meM ve AcArya pada para AsIna hue aura sarvaprathama zramaNI-samudAya kI caturmukhI pragati hetu zikSAkendra, kalAkendra, parIkSAkendra khole, phalasvarUpa sAdhviyoM ne zikSA ke kSetra meM kaI kIrtimAna sthApita kiye| Aja isa saMgha meM aneka viduSI sAdhviyA~ haiM, unameM prabhAvaka pravacanakAra, saMgItakAra, sAhityakAra, tattvajJA, vividha darzanoM kI marmajJA, saMskRta-prAkRta Adi bhASAoM kI vizeSajJA sAdhviyA~ haiN| tulasI yuga meM sAdhvI samAja ne zikSA ke kSetra meM abhUtapUrva upalabdhiyAM arjita kI haiN| vartamAna meM terApaMtha kA sAdhvI samAja uccastarIya zikSA ke adhyayana-adhyApana meM, sAhitya sRjana meM, Agama-zodha ke mahattvapUrNa kAryoM meM pravRtta haiN| tapa-sAdhanA meM bhI pUrvAcAryoM kI apekSA AcArya tulasI ke yuga kI sAdhviyA~ Age rahI haiM, bhadrotara tapa, laghusiMhaniSkrIr3ita tapa, 180 dina kA nirjala tapa, Acha prayoga para chahamAsI, navamAsI, bArahamAsI tapa, chAcha ke AgAra para 462 dina kA tapa, mahAbhadrotara tapa Adi vividha evaM vistRta tapa kI kar3I isa yuga kI advitIya dena rahI hai| __AcArya tulasI ke yuga meM sAdhu-sAdhviyoM kI pada-yAtrA kA bhI kIrtimAna banA hai| rAjasthAna, uttarapradeza, bihAra, baMgAla, AsAma, sikkima, meghAlaya, nAgAlaiMDa, mijorama, tamilanADu, kanyAkumArI, kerala, karnATaka, Andhrapradeza, mahArASTra, govA, madhyapradeza, ur3IsA, gujarAta, hariyANA, paMjAba, himAcala pradeza, kazmIra Adi prAyaH sabhI prAntoM meM tathA bhArata se bAhara bhUTAna, nepAla meM bhI sAdhviyA~ pahuMca kara dharma pracAra kA mahAna kArya karatI haiN| samaNa-zreNI kI sthApanA karake AcArya tulasI ne dharma prabhAvanA ko jo vyApaka rUpa pradAna kiyA, vaha vastutaH stutya hai, jahAM sAdhu-sAdhvI nahIM pahuMca pAte vahAM samaNe-samaNI varga pahuMcakara mahAvIra ke saMdezoM ko videzoM taka pahuMcAne kA abhUtapUrva kArya kara rahe haiN| AcArya zrI tulasI kA zAsanakAla anya AcAryoM kI apekSA dIrghajIvI bhI rahA, saM. 1993 se 2054 taka dharmasaMgha ko apanA sukhada va svastha saMrakSaNa dekara, 83 varSa kI Ayu meM gaMgAzahara meM cirasamAdhistha hue| AcArya zrI tulasI ne 61 varSa kI sudIrgha avadhi meM 268 zramaNa 643 zramaNiyA~, 11 sabhaNa tathA 117 samaNiyoM ko dIkSA pradAna kii| inameM 7 samaNa va 34 samaNiyoM kI muni dIkSA ho gaI hai| dIkSita zramaNiyoM kA jIvana-vRtta evaM vizeSa saMdarbha muni zrI navaratnamalajI ne zAsana-samudra bhAga 20 se 25 meM vistRta rupa se saMjoye haiM, hama saMkSepa meM una zramaNiyoM kI viziSTa arhatAoM evaM usameM ullikhita saM. 2057 taka ke viziSTa avadAnoM kI ora hI dRSTikSepa kreNge| 7.11.1 zrI gaurAMjI 'rAjagar3ha' (saM. 1993-vartamAna") 9/9 Apa zrI sampatarAmajI nAhaTA kI kanyA haiN| Apane 15 varSa kI vaya meM dIkSA lii| dIkSA ke pazcAt dazavaikAlika sUtra evaM hajAroM padya kaMThastha kiye| pravacana zailI bhI suMdara hai| vizeSa rUpa se Apane 100 se adhika udbodhaka citra banAye, 20-25 hajAra pramANa padyoM kI pratilipi kii| rajoharaNa, TopasiyAM Adi aneka vastuoM kA 16. zAsana-samudra, bhAga-20-25. 17. yaha samaya 'terApaMtha paricAyikA' prakAzana vi. saM. 2060 ke AdhAra para hai| 845
Page #908
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa kalAtmaka nirmANa kara saMyama patha para agrasara hone vAle mumukSuoM ke liye preraNA-srota bniiN| upavAsa, bele, tele, cAra, pAMca, ATha, nau Adi tapa bhI kiyaa| 18 varSa taka pratidina 5-5 ghaMTe Apa jApa meM nirata rhiiN| 5 varSoM se prAyaH eka pachevar3I kA upayoga karatI haiN| sevA, gurvAjJA meM Apa sadA jAgarUka rahatI haiN| Apane apane jIvana meM bhArata ke pratyeka prAnta meM tathA lAhaura (pAkistAna), nepAla taka lagabhaga 80 hajAra ki.mI. evaM eka dina meM 52 ki.mI. pada yAtrA karake kIrtimAna sthApita kiyA hai| Apa atyaMta nirbhIka haiM, nAgAlaiMDa taka pahuMcakara jainadharma kI jyoti jalAne vAlI prathama sAdhvI haiN| samaya-samaya para zAstAoM dvArA Apa 100 se adhika saMdeza-patra prApta kara cakI haiM. niDaratA, sUjhabUjha evaM samarpaNa bhAva hetu prApta hue the| Apa saM. 2004 se agragaNya rUpa meM dharma kI mahatI prabhAvanA kara rahI haiN| 7.11.2 zrI bhIkhAMjI 'nohara' (saM. 1993-vartamAna) 9/11 Apa 14 varSa kI vaya meM byAvara meM dIkSita huiiN| rajoharaNa banAne meM Apa prathama kramAMka para haiM, mukhavastrikA, silAI Adi kI suMdaratA meM kaI bAra puraskRta huiiN| Apa pratidina tIna vigaya va 15 dravyoM se adhika AhAra nahIM letI, upavAsa se aThAI taka kI tapasyA va 35 AyaMbila kiye haiN| sAdhvI khUmAMjI kI bahina saMtokAjI ko 71 ki.mI. taka kaMdhoM para uThAkara lAne meM bhI Apa sahayoginI bniiN| saM. 2018 se 60 taka Apake agragaNya hokara cAturmAsa karane ke ullekha haiN| 7.11.3 zrI sirekaMvarajI 'saradArazahara' (saM. 1993-vartamAna) 9/13 Apane 13 varSa kI umra meM jyeSTha bhrAtA zrI hanumAnamalajI aura jyeSTha bhaginI sundarajI ke sAtha byAvara meM dIkSA grahaNa kii| sAdhvI pramukhA lADAMjI kI preraNA se Apane muni hanumAnamalajI ke pAsa saMskRta kA gahana adhyayana kiyaa| saM. 2005 se agragaNyA ke rUpa meM vicaraNa kara rahI haiM, Apane hariyANA, paMjAba ke hajAroM bhAI-bahanoM ko terApaMthI, sulabhabodhi va vyasanamukta banAne meM yogadAna diyaa| 7.11.4 mAtuzrI sAdhvI vadanAMjI 'lADanUM' (1994-2033 ) 9/15 zrI vadanAMjI aise yugapradhAna, yugadRSTA AcArya kI mAtezvarI haiM jisane terApaMtha hI nahIM saMpUrNa jainadharma kI chavi ko vizva dharmoM meM nikhArane kA mahanIya kArya kiyaa| AcArya tulasI jo AcArya bhikSu ke zAsana meM navama AcArya ke rUpa meM pratiSThita hue, unake vyaktitva kA bIja mAM vadanAM meM antarhita hai| vadanAMjI lADanUM ke koThArI 'rAkhecA' parivAra meM pitA pUnamacaMdajI va mAtA maghIdevI kI kanyA thIM, saMvat 1936 meM unakA janma huA, 14 varSa kI vaya meM khaTer3avaMzIya zrI jhUmaralAlajI se vivAha huA, jinase Apako nau saMtAnoM kI prApti huii| saM. 1993 meM jaba muni tulasI AcArya pada para adhiSThita hue to vadanAMjI kI bhAvadhArA zramaNI banane ko Atura ho uThI, AcAryazrI ne mAtR RNa se uRNa hone kA avasara dekha 58 varSa kI umra meM unheM dIkSA pradAna kii| isase pUrva unhoMne apanI tIna saMtAna muni zrI campAlAlajI, muni zrI tulasIjI, sAdhvI lADAMjI ko saMgha meM samarpita kiyA huA thaa| ApakI dIkSA bhI terApaMtha ke itihAsa meM puNyodaya kA svarNima pRSTha hai Apake pIche 30 mumukSu AtmAe~ aura bhI dIkSA ke liye taiyAra huIM, kula 31 dIkSAe~ eka sAtha bIkAnera zahara meM huiiN| inameM 23 sAdhviyA~ evaM 8 zramaNa the| vaMdanAjI ke parivAra meM saM. 2034 taka 19 dIkSAe~ huiiN| yahAM yaha vizeSa ullekhanIya hai ki terApaMtha saMgha ke dasa AcAryoM meM sAta 846
Page #909
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ AcAryoM kI mAtAe~ zramaNI banIM (i) mAtuzrI sAdhvI kuzAlAMjI (saM. 1857-67) AcArya rAyacaMdajI kI mAtA (ii) mAtuzrI sAdhvI kallUjI (saM. 1866-87) jayAcArya kI mAtA (iii) mAtuzrI sAdhvI vannAMjI (saM. 1908-25) AcArya maghavAgaNI kI mAtA (iv) mAtuzrI sAdhvI jar3AvAMjI (saM. 1920-48) AcArya DAlagaNI kI mAtA (v) mAtuzrI sAdhvI chogAMjI (saM. 1944-97) AcArya kAlUgaNI kI mAtA (vi) mAtuzrI sAdhvI vadanAMjI (saM. 1994-2033) AcArya tulasIgaNI kI mAtA (vii) mAtuzrI sAdhvI bAlUjI (saM. 1987-2078) AcArya mahAprajJajI kI mAtA vadanAMjI ne apane samagra jIvana ko tapa, saMyama va sAdhanA kA paryAyavAcI banA liyA thA, tapa ke kSetra meM Apane kula upavAsa 7735, bele 325, tele 32, caule 17, paMcole 7, cha 2, sAta 2, ATha 3, nau 3, dasa 3, 11, 12, 13, 14, 15 va 16 kA tapa eka-eka bAra kiyaa| ApakA dina meM tIna prahara bhojana tyAga evaM 15 dravyoM se adhika kA tyAga rahatA thaa| Apa ghaMToM jApa meM lIna rahatI thiiN| ApakI nirabhimAnatA, saralatA avasarajJatA para sabhI mohita the| bIdAsara meM saM. 2033 mAgha kR. 14 ko ApakA svargavAsa huA, usa samaya ApakI umra 97 varSa 4 mAsa kI thI, jo terApaMtha dharmasaMgha meM kIrtimAna ke rUpa meM varNita hai| AcArya zrI tulasI ne apanI mAtA kI smRti meM 'mAM vadanAM' nAmaka kRti rAjasthAnI bhASA meM racI hai| 7.11.5 zrI mAnakaMvarajI 'sujAnagar3ha' (saM. 1994-2055) 9/32 Apane 14 varSa kI vaya meM bIkAnera meM dIkSA grahaNa kii| ApameM sevA kA viziSTa guNa thA, kahIM bhI sevA kA kArya ho, Apa sadA taiyAra rahatI thIM, sAtha hI pratidina 7 ghaMTe mauna, 700 gAthAoM kA svAdhyAya, tIna vigaya ke atirikta kA tyAga rahatA thA, aMtima samaya 15 dina kI saMlekhanA 15 dina tivihArI anazana aura 15 dina kA cauvihArI anazana kara bIdAsara se svarga kI ora prayANa kiyaa| 7.11.6 zrI bhIkhAMjI "chApara' (saM. 1994-vartamAna) 9/36 12 varSa kI vaya meM 31 dIkSAoM ke sAtha ApakI dIkSA huii| Agama, stoka va anya jJAnArjana ke sAtha Apane kucha vyAkhyAna va gItikAoM kA bhI sarjana kiyaa| kaI vyAkhyAna sUkSmAkSaroM meM likhe| bArIka silAI aura pAtra raMgAI meM Apa nipuNa thIM, plAsTika kI kaI kalAtmaka cIjeM cAkU, katiyA, kharar3a, TikaTI, kAnakucaranI, dAMtakucaranI, nAriyala va beligarI ke pyAle, jAlI kI mAlA, rajoharaNa Adi nirmita kara svAvalambana kI zikSA dii| saM. 2004 se Apane eka pachevar3I ke atirikta tyAga, tIna vigaya kA tyAga, cAya Adi kaI cIjoM kA tyAga kiyA huA hai, ApakI sevA evaM tapasyA bhI prazaMsanIya rhii| 847
Page #910
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 7.11.7 zrI kezarajI 'zrIDUMgaragar3ha' (saM. 1995-2046) 9/39 ApakA janma saMvat 1963 sAhibagaMja (pAkistAna) nivAsI zrI likhamIcaMdajI zrImAla ke yahA~ huA thaa| pativiyoga ke pazcAt apanI putrI mAlUjI ke sAtha Apa saradArazahara meM dIkSita huI thiiN| ApakA tapa va khAdya saMyama sarAhanIya thA, kaI phuTakara tapasyAe~ evaM bhojana meM 11 dravya tathA aMta meM 6 dravya se adhika na lene kA tyAga kiyA huA thaa| Apane tIna hajAra pAMcasau padya kaMThastha kiye hue the| sAr3he pAMca mAsa meM lagabhaga 26 lAkha 10 hajAra gAthAoM kA ekabAra svAdhyAya saMpanna kiyaa| 24 varSa kI avasthA meM lADanUM meM 13 dina kI saMlekhanA, evaM 40 dina kA anazana kara cintanapUrvaka mRtyu-mahotsava kA varaNa kiyaa| saMthAre ke samaya uparASTrapati DaoN. zaMkaradayAla zarmA Apake tapomaya jIvana ko pratyakSa dekhakara vismita hue the| 7.11.8 zrI kezarajI 'saradArazahara' (saM. 1995-2057) 9/43 ApakA janma saMvat 1978 meM bhUrAmalajI baida ke yahAM tathA vivAha pIMcA parivAra meM zrIcaMdajI se huA thaa| 12 varSa kI laghuvaya meM ekadA bera khAne kI zaukIna kezarajI ne 'matI khAo re bera janama bigar3e' gItikA par3hI, aura bera meM laTeM bhI dekha AjIvana bera va jamIkaMda kA tyAga kara diyaa| 17 varSa kI umra meM pati, sAsa-sasura sabako manAkara saradArazahara meM dIkSita ho giiN| inake sAtha 21 dIkSAe~ aura huIM thiiN| dIkSA ke pazcAt Agama, stoka va hajAroM padya kaMThastha kiye| rAmacaritra, harivaMza, munipata, candrasena-caMdrAvatI Adi vyAkhyAna bhI likhe| Apa vizeSa taura se mukhavastrikA kalAtmaka DhaMga se banAtI thIM, tapa va svAdhyAya kI sAdhanA bhI calatI thii| saM. 2009 se 2056 taka Apa agraNI hokara vicriiN| saM. 2057 par3ihArA meM Apane samAdhimaraNa kiyaa| Apake samarpaNa, AtmasAhasa, kaSTa-sahiSNutA, AjJAkAritA evaM AsthA ke prasaMga zAsana-samudra bhAga 20 meM ullikhita haiN| 7.11.9 zrI sUrajakaMvarajI 'saradArazahara' (saM. 1995-vartamAna) 9/51 Apane 11 varSa kI umra meM mAtA dhannAjI ke sAtha 21 dIkSAoM meM apanA sthAna bnaayaa| dIkSA ke pazcAt sUkSmAkSaroM ke kaI panne pyAloM para mahIna akSaroM kA jAla, nAriyala kI TopasiyAM Adi banAkara Apane apane kalA-kauzalya kA paricaya diyaa| sAhitya ke kSetra meM 'sAdhvI dhannAMjI kA jIvana caritra', 'apanA ceharA apanA darpaNa' pustaka likhii| saMvat 2020 se Apa agragaNyA rahakara dharma kA pracAra-prasAra kara rahI haiN| 7.11.10 zrI mAlUjI 'zrIDUMgaragar3ha' (saM. 1995-2060) 9/52 ApakA janma saMvat 1985 meM zrI jesarAjajI chAjer3a ke yahAM huA, saMvat 1995 kArtika zuklA 3 ko saradArazahara meM ApakI dIkSA huii| Apane Agama jJAna, prAkRta, saMskRta ke sAtha saMghIya saptavarSIya parIkSA uttIrNa kii| ekAnhika zloka zataka, samasyApUrti paMcaka aSTaka, SoDaza Adi likhakara viduSI sAdhviyoM meM apanA nAma aMkita kiyaa| saM. 2014 se Apane agragaNyA ke rUpa meM vicaraNa kara dharmaprabhAvanA kI, aMta meM 2060 par3ihArA meM 13 dina ke tapa va cauvihAra ke sAtha svarga kI ora prasthAna kiyaa| 18. anuzruti ke AdhAra pr| 848
Page #911
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ 7.11.11 zrI ratanakaMvarajI 'saradArazahara' (saM. 1996-vartamAna) 9/79 ApakA janma saMvat 1982 meM zrI sohanalAlajI chAjer3a ke yahAM huaa| saradArazahara meM 13 dIkSAoM ke sAtha Apa dIkSita huiiN| dIkSA lekara anumAnata: dasa bAraha hajAra padya pramANa kAvya yAda kiye| saMghIya parIkSA meM sAta varSa kA korsa tathA yogyatama parIkSA bhI uttIrNa kii| Apake saMskRta bhASA meM nibaMdha, kahAnI tathA aSTaka, SoDaza Adi padya upalabdha haiN| zodha meM pAMca AgamoM kA zabdakoza va anukramaNikA taiyAra kii| mukhavastrikA nirmita karane, rajoharaNa banAne va saMgIta pratiyogitA meM Apane prathama sthAna prApta kiyA hai| saMvat 2014 se ApakA sthAyI saMghAr3A bana gayA hai| apanI sahavartinI sAdhviyoM ke sAtha Apa dharma kA pracAra-prasAra kara rahI haiN| 7.11.12 zrI caMpAjI 'zArdUlapura' (saM. 1997-2056 ) 9/99 zrI sajanAMjI 'dezanoka' (saM. 1998-2056) 9/115 zrI campAjI kA janma rAjagar3ha ke sAmasukhA gotrIya zrI tilokacaMdajI ke yahAM saM. 1974 meM huA, tathA dIkSA pativiyoga ke pazcAt lADanUM meM huii| zrI sajanAMjI ghamaMDIrAmajI copar3A gaMgAzahara nivAsI kI suputrI tathA dezanoka ke zrI saradAramalajI bhUrA kI dharmapatnI thIM, rAjaladesara meM saM. 1998 kArtika kRSNA 9 ko Apa dIkSita huiiN| Apa donoM kA aMtima saMlekhanA va anazanavrata vizeSa rUpa se carcita rhaa| mRtyu kA vIratApUrvaka varaNa karane ke liye zrI campAjI ne ASAr3ha kR. 13 se tapasyA prAraMbha kI, ASAr3ha zu. 10 ko unake vizeSa Agraha para sAdhvI pramukhA kanakaprabhAjI ne tivihArI anazana yAvajjIvana ke liye pacakhA diyaa| Apake anazana evaM vardhamAna pariNAmoM ko dekha sAdhvI sajanAMjI ne bhI ASAr3ha zu. 13 ko saMlekhanA tapa prAraMbha kara diyaa| 32 dinoM taka donoM mahAna sAdhviyoM kA darzana karane dUra-dUra se loga umar3a kara aaye| kula 47 dina ke anazana dvArA campAjI kA svargavAsa huaa| saMthAre meM unakI sahanazIlatA va samatA tathA uttarottara car3hate pariNAma dekhakara jaina-ajaina janatA meM bhagavAna mahAvIra ke dharma ke prati niSThA bddh'ii| zrI sajanAMjI ne apane tapa anazana ke 49veM dina saMvatsarI mahAparva se eka dina pUrva apanA keza-luMcana bhI karavAyA, isa kaSTAnubhUti ko AtmAnubhUti ke rUpa meM pariNata kara dRr3hatA kA paricaya diyaa| yaha saMthArA 77veM dina saMpUrNa huaa| terApaMtha ke itihAsa meM saMvat 2056 taka itanA dIrgha saMthArA karane vAlI zrI sajanAMjI sarvaprathama sAdhvI ziromaNi huI haiN| zrI campAjI ne apanI saMyama paryAya meM upavAsa se dasa taka lar3Ibaddha tapasyA kI, unake upavAsoM kI kula saMkhyA 3338 hai| zrI sajanAMjI bhI mahAna taposAdhikA thIM, unhoMne eka se ATha taka ke upavAsa lar3Ibaddha kiye, eka 11 kA tapa kiyA, sajanAMjI ke tapa kA AMkar3A 2441 dina kA hai, inhoMne karmacUra Adi anya tapasyAe~ bhI kI thIM, ina donoM mahAsatiyoM ne apane tapopUta jIvana se zramaNa-saMskRti ko mahatI garimA pradAna kii| 7.11.13 zrI kAnakaMvarajI 'lADanUM' (saM. 1997-svargavAsa 1957 se 60 ke madhya) 9/105 ApakA janma lADanUM nivAsI nemIcaMdajI baida ke yahAM saM. 1983 meM huaa| Apane 14 varSa kI vaya meM lADanUM meM 18 dIkSAoM ke madhya saM. 1997 kArtika kRSNA aSTamI ko dIkSA aMgIkAra kii| Apake parivAra se 1 saMta-muni jatanamalajI (saM. 2001) evaM tIna sAdhviyA~ dIkSita huIM-zrI aMjanAjI (saM. 2013) zrI raviprabhAjI (saM. 2019) 19. dekheM zAsana-samudra, bhAga-21, pR. 38 aura 96. 849
Page #912
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa zrI zIlavatIjI (saM. 2020 ) ye cAroM Apake bhatIje-bhatIjiyAM haiN| apane parivAra ko saMyama mArga para prerita karane meM ApakA anudAna spRhaNIya hai| Apa mahAna tapasvinI sAdhikA bhI thiiN| pAMcasau upavAsa aura 108 beloM ke sAtha-sAtha 15 taka lar3Ibaddha tapa karake Apane Atma kI anaMta zakti kA paricaya diyaa| zAsana-samudra meM Apake svargavAsa kA ullekha nahIM hone se tathA terApaMtha-paricAyikA meM ApakA nAmollekha na hone se Apake svargavAsa kA samaya saM. 1957 se 60 ke madhya kabhI huA pratIta hotA hai| 7.11.14 zrI mAlUjI 'cUrU' (saM. 1998-2052 ) 9/114 Apa AcArya pravara zrI mahAprajJajI kI jyeSThA bhaginI thiiN| ApakA janma Tamakora ( rAjasthAna) meM pitA tolArAmajI ke yahAM evaM vivAha cUrU ke 'baida' parivAra meM huaa| pati viyoga ke pazcAt 30 varSa kI umra meM rAjaladesara meM saM. 1998 kArtika kRSNA 9 ko dIkSA grahaNa kI, usa samaya 4 bhAI aura 23 bahanoM kI dIkSAe~ huIM, unameM Apa agraNI thiiN| Apa zAMta, sarala aura sahiSNu vRtti vAlI thiiN| 20 varSa taka zItaRtu meM bhI eka pachevar3I se adhika grahaNa nahIM kiyaa| saM. 2013 se 2052 taka Apa agraNyA banakara jainadharma kA prabhAva phailAtI rhiiN| Apake saMpUrNa guNa vANI se nahIM jIvana se abhivyakta hote the| apane jIvana meM Apane kula 1313 upavAsa 31 bele aura 5 tele kiye| saM. 2052 lADanUM meM Apa svargastha huiiN| 7.11.15 zrI kamalUjI 'ujjaina' (saM. 1998-2046 ) 9/124 ApakA janma ujjaina ke baida muMhatA gotrIya zrI munnAlAlajI ke yahAM saM. 1983 meM huA / pUrvokta 27 dIkSAoM meM Apa bhI sammilita thiiN| 16 varSa kI vaya meM dIkSita hokara Apane jJAna - dhyAna meM khUba unnati kI / Apane rAmacaritra, agniparIkSA, aMjanAsatI, dhanajI caritra, harizcandra Adi racanAe~ kara sAhitya kI sevA kI, tathA aneka AkhyAna lipibaddha kiye| saMvat 2025 se 45 taka Apa agragaNyA banakara vicriiN| saM. 2046 bIkAnera ApakA svargavAsa huaa| 7.11.16 zrI kAnakaMvarajI 'saradArazahara' (saM. 1998 - vartamAna) 9 / 133 ApakA janma saradArazahara nivAsI zrI bIjarAjajI botharA ke yahAM saM. 1985 meM huaa| tathA rAjaladesara kI 27 dIkSAoM meM Apane saMyamI jIvana aMgIkAra kiyaa| Agama, stoka evaM anya jJAna ke sAtha-sAtha Apane AcArya tulasIjI ke pravacanoM kA tIna varSa taka saMpAdana, paMcasUtra kA anuvAdakucha zodha nibaMdha va gItikAe~ bhI likhiiN| Apa zikSAkendra meM adhyApana kArya bhI karAtI rhiiN| saMvat 2018 se Apa agraNI banakara vicaraNa kara rahI haiN| 7.11.17 zrI jJAnAMjI 'zArdUlapura' (saM. 1998-2055) 9/134 Apa zArdUlapura ke zrI netamalajI botharA ke yahA~ saMvat 1984 meM janmIM, 14 varSa kI vaya meM saM. 1998 kArtika kRSNA navamI ko rAjaladesara meM ApakI dIkSA huii| Apa terApaMtha saMgha meM viduSI sAdhvI ke rUpa meM prakhyAta haiN| Apane 'kalpanA ke svara' evaM 51 lekha likhe / sUkSmAkSaroM ke patra rajoharaNa, mukhavastrikA, plAsTika ke cazmeM Adi bhI bnaaye| sAta varSoM taka do-do mahIne maunavRtti 3 ghaMTA jApa dhyAna Adi karanA ApakI dainika jIvana kriyAe~ thiiN| saMvat 2055 bIkAnera meM tIna dina ke anazana ke sAtha samAdhipUrvaka svarga prasthAna kiyA / 850
Page #913
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ 7.11.18 zrI sohanAMjI 'chApara' (saM. 1998 - vartamAna) 9 / 135 ApakA janma saM. 1985 meM tAlachAra ke zrI jhUmaramalajI baida ke yahAM huA, rAjaladesara meM kArtika kRSNA navamI ko dIkSA aMgIkAra kii| dIkSA ke pazcAt saptavarSIya parIkSAeM dekara apanA Atmika vikAsa to kiyA hI, sAtha hI saMskRta meM zloka zataka, nibaMdhamAlA (51 nibaMdha) kaI vyAkhyAna evaM ahiMsA Adi para zodha nibaMdha likhakara jana-samAja ko sahI dizAbodha bhI diyaa| lagabhaga 51 graMthoM kI pratilipi bhI kii| Apake akSara motI jaise suMdara the, isake liye AcArya zrI dvArA Apa puraskRta huiiN| agraNI banakara dUra-dUra yAtrA kI, eka sAtha 102 vyaktiyoM ko gurudhAraNA karavAkara AcArya ke darzanArtha bhijavAyA, kaiyoM ko aNuvratI aura vyasanamukta bnaayaa| Apa sRjanazIlA sAdhvI haiN| Apane jainatattva darpaNa, smRti ke jharokhe se (saMsmaraNa) AkhyAna evaM gItikAeM likhiiN| Apane agraNI banakara saM. 2010 se tamilanADU, kerala, govA, bhUTAna, sikkama, nepAla, baMgAla, bihAra, asama, meghAlaya, mahArASTra, gujarAta, paMjAba, karnATaka, AMdhrA Adi dUra-dUra kI padayAtrA kara jana-jIvana ko dharma ke sAtha jor3ane kA kArya kiyaa| ApakI preraNA se saMgha meM sAta-ATha bahinoM kI vRddhi huI / 7.11.19 zrI kAnakaMvarajI 'cUrU' (saM. 1999 - vartamAna) 9/146 ApakA janma cUrU ke surANA gotra meM pitA mANakaMcadajI ke yahAM saM. 1985 meM huaa| Apane apanI choTI bahana mAnakaMvara ke sAtha cUrU meM saM. 1999 kArtika kRSNA navamI ko dIkSA grahaNa kIM / Apa Agama, stotra, saMskRta bhASA Adi kI jAnakAra haiN| aneka graMthoM kI Apane pratilipiyAM kIM / pratidina 1000 gAthAoM kA svAdhyAya karanA ApakA niyama hai| Apane nepAla taka kI pada yAtrA kI hai| saM. 2057 taka Apane upavAsa se aThAI taka (7 chor3akara) lar3Ibaddha tapa kiyA, upavAsa 1542 bele 21 aura tele 13 kiye, kaI varSoM taka lagAtAra dasa pratyAkhyAna kiye, isa prakAra ApakA jIvana jJAna evaM tapa kA divya saMgama hai| 7.11.20 zrI sUrajakaMvarajI 'ratananagara' (saM. 1999 - vartamAna) 9 / 150 Apa hIrAvata gotrIya zrI campAlAlajI kI suputrI haiN| Apane 12 varSa kI vaya meM cUrU meM kArtika kRSNA navamI ko dIkSA grahaNa kii| Apako 5 Agama, saMskRta nAmamAlA, kAlUkaumudI Adi kaMThastha hai| do pustaka pramANa graMthoM kI pratilipi, sUkSmAkSaroM meM aMgrejI bhASA ke 80,000 akSaroM kA nibaMdha eka patra para jAla banAkara likhA, anya bhI pyAle, glAsa Adi para sUkSmAkSaroM ke jAla bnaaye| 13 dina meM 6 pAtroM kI raMgAI tathA do dina meM nayA rajoharaNa bAMdhane kA kArya kara kalA ke kSetra meM agraNI rahIM / 7.11.21 zrI sohanAMjI 'rAjaladesara' (saM. 2000 - vartamAna) 9/157 ApakA janma saM. 1985 meM zrI udayacaMdajI kuMDaliyA ke yahAM huA, evaM dIkSA saM. 2000 bhAdrapada zuklA 13 ko gaMgAzahara meM huii| Apane AcArAMga bhagavatI, dazavaikAlika Adi 9 Agama kaMThastha kiye saMskRta meM saikar3oM padyoM kI racanA kI, eka dina meM 108 zloka banAkara Apane apanI asAdhAraNa pratibhA kA paricaya diyaa| hiMdI meM bhI aneka muktaka, kavitAeM, gItikAeM bnaaii| tapa meM bhI Apa pIche nahIM rhiiN| upavAsa se 21 taka kI tapasyAe~, ar3hAI sau pratyAkhyAna tIna bAra 10 pratyAkhyAna 100 bAra, Ayambila tapa bhI caumAsI, do mAsI, ar3hAI 851
Page #914
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa mAsI va 1 se 25 taka lar3I, karmacUra Adi tapa kara cukI haiN| Apake upavAsa 3000, bele 151, tele 50 va cole 51 kI saMkhyA meM hue| Apa kaSTasahiSNu itanI ki 54 varSoM se eka pachevar3I ke alAvA grahaNa nahIM krtiiN| aisI mahAna tapasvinI sAdhviyoM se bhAratIya-saMskRti kA mukha ujjavala bana rahA hai| 7.11.22 zrI bhattUjI 'bhInAsara' (saM. 2000-2032) 9/158 ApakA janma bIkAnera nivAsI zobhAcaMdajI bhaMsAlI ke yahAM saM. 1976 meM huA, pativiyoga ke pazcAt saM. 2000 kArtika zuklA 9 ko gaMgAzahara meM ApakI dIkSA huii| ApakA tyAga-vairAgya uccakoTi kA thaa| pratidina porasI, 15 dravya ke alAvA tyAga, yAvajjIvana auSadhi tyAga, tIna vigaya uparAMta tyAga, prativarSa do mahIne ekAMtara, upavAsa se 11 taka lar3Ibaddha tapa Adi karake jinazAsana ko cmkaayaa| Apane 2210 upavAsa, 56 bele, 20 tele, 4 cole, 25 pacole, 27 bAra dasa pratyAkhyAna Adi tapa kiyaa| saM. 2032 DImApura (nAgAlaiNDa) meM ApakA svargavAsa huaa| 7.11.23 zrI kAnakaMvarajI 'rAjaladesara' (saM. 2000-vartamAna) 9/163 ApakA janma saM. 1985 kor3AmalajI DAgA ke ghara huA, 15 varSa kI umra meM saM. 2000 kArtika zuklA navamI ko dIkSA lii| Apa atyaMta puruSArthI haiN| 60 varSa kI vaya meM sUtrakRtAMga tathA avadhAna vidyA ke prayoga karanA ApakI apramatta vRtti kA sUcaka hai| Apane sUrapAla, zIlavatI ke vyAkhyAna va kaI muktaka bnaaye| Apake dvArA nirmita citroM ke panne, suMdara kaTiMga ke patra, pyAloM para nAmAMkana Adi darzanIya haiN| eka panne meM sUkSmalipi se bRhatkalpa sUtra likhakara AcAryazrI ko bheMTa kiyaa| Apa pratidina 1000 gAthAoM kA svAdhyAya bhI karatI haiN| Apa AtmabalI, sevAbhAvI viduSI zramaNI haiN| 7.11.24 zrI phUlakaMvarajI 'lADanUM' (saM. 2000-vartamAna) 9/164 Apa lADanUM ke baiMgAnI zrI bhUrAmalajI kI suputrI haiM, 14 varSa kI avivAhita vaya meM 2000 kArtika zuklA navamI ko ApakI dIkSA huii| Apa tattvavettA viduSI agragaNyA sAdhvI haiN| yogakSema varSa meM prekSA prazikSikA ke rUpa meM apanA yogadAna diyaa| sAhitya ke kSetra meM mahAvIra zataka, saMkalpa sudhA, saMskRta zloka va gItikAeM likhii| tatvajJAna se saMbaMdhita 21 zodha-nibaMdha likhe, 25 vyAkhyAna bnaaye| mAtuzrI chogAMjI kA jIvana, ratlarazmi, nIMva kI IMTa, mahala kI mInAra, abhyudaya kI pagaDaMDiyAM ApakI aitihAsika kRtiyAM haiN| kaI varSoM se nirjarA ke 12 prakAroM kI salakSya sAdhanA meM tallIna haiN| saMvat 2038 se Apa agraNI hokara vicaraNa kara rahI haiN| 7.11.25 zrI pAnakaMvarajI 'zrIDUMgaragar3ha' (saM. 2001-vartamAna) 9/169 Apa zrI saMtokacaMdajI dUgar3a kI suputrI haiM, 15 varSa kI avivAhita vaya meM Apa lADanUM meM saMvat 2001 ASAr3ha zuklA 2 ko dIkSita huiiN| Apa Agama, stotra, hiMdI, saMskRta Adi kI jJAtA haiM, lagabhaga 15 hajAra gAthAeM Apake kaMThastha haiN| 'saMgha sevikA sAdhvI zrI chaganAMjI' kA jIvana likhakara, tathA saMvat 2026 se agraNI ke rUpa meM vicaraNa kara Apa dharma evaM zAsana prabhAvanA kara rahI haiN| 852
Page #915
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ 7.11.26 zrI lichamAMjI 'zArdUlapura' (saM. 2001 - vartamAna) 9/177 Apa zrI netamalajI botharA ke yahAM saMvat 1986 meM janmI / 15 varSa kI vaya meM saMvat 2001 kArtika kRSNA dazamI ko sujAnagar3ha meM dIkSA lii| Apake saMsArapakSa se do bahaneM, mausI, mAmA, mausI ke beTe Adi chaH dIkSAe~ ho cukI haiN| Apane Agama va sAhitya kA gahana adhyayana kara nimnalikhita kRtiyAM likhI haiM- saMgIta saritA, vicAra nIr3a (muktaka), mahakate phUla, vIrasena kusuma zrI Adi 6 vyAkhyAna, pragati kI kiraNa ( 57 hiMdI lekha), saMskRta - prAkRta meM chaha nibaMdha / kalA ke kSetra meM sAta sUkSmAkSara patra, jinameM gItA, dazavaikAlika, bhaktAmara, vIratthuI Adi mukhya haiM, likhe / kalpa tathA cammaca para sUkSma akSaroM meM jAla kiyA rAmacaritra, caMdarAjA Adi bIsa vyAkhyAna va kaI anya graMthoM kI pratilipi kI / hastakalA pradarzanI meM Apake dvArA sUkSmalipi meM aMkita pyAle kA eka lakSa rupaye mUlya AMkA gyaa| isa prakAra Apane jaina kalA ke gaurava meM abhivRddhi kii| saMvat 2022 se Apa agraNI banakara vicaraNa kara rahI hai| 7.11.27 zrI cAMdakaMvarajI 'sujAnagar3ha' (saM. 2001-38) 9 / 178 ApakA janma saM. 1987 zrI gaNezamalajI siMdhI ke yahA~ huA, saMvat 2001 kArtika kRSNA 10 ko sujAnagar3ha meM hI dIkSA grahaNa kii| ApakI bahaneM zrI mAnakaMvarajI va kalAzrIjI bhI zAsana meM dIkSita haiN| Apa sevA, samarpaNa, nirbhayatA kI pratimUrti thIM / Agama gAthAoM ke atirikta saMskRta ke saikar3oM zloka Apako kaMThastha the| ApakA pratyeka kArya kalAtmaka DhaMga se hotA thA, silAI, raMgAI, mukhavastrikA, rajoharaNa pratyeka kArya meM dakSa thiiN| sevA va tapa meM sadA Age rhiiN| Apane upavAsa se 11 taka lar3Ibaddha tapasyA kii| 1072 upavAsa va 54 bele kiye| saMvat 2038 meM brena hemareja se DUMgaragar3ha meM svarga prasthAna kara giiN| 7.11.28 zrI jhamakUjI 'gaMgAzahara' (saM. 2001-10) 9/183 ApakA janma gaMgAzahara ke dUgar3a gotra meM saMvat 1982 ko zrI mannAlAlajI ke yahAM huaa| Apane pati viyoga ke pazcAt 19 varSa kI avasthA meM saMvat 2001 mAgha zuklA 8 ko AcArya tulasI dvArA sujAnagar3ha meM dIkSA grahaNa kii| Apane nau varSIya sAdhanAkAla meM eka se nau taka kI tapasyAe~ kIM usameM 495 upavAsa aura 22 bele Adi bhI kiye| 14 ghaMToM ke anazana ke sAtha bhusAvala meM saM. 2010 ko Apa svarga kI ora prasthita huiiN| kahA jAtA hai, dAha saMskAra ke samaya Apake sabhI upakaraNa jalakara bhasma ho gaye, kiMtu sAdhanA avasthA kI mukhya pratIka mukhavastrikA prayatna karane para bhI nahIM jalI | 7.11.29 sAdhvI zrI saMghamitrAjI 'zrIDUMgaragar3ha' (saM. 2002 - vartamAna) 9 / 190 Apa DUMgaragar3ha ke bhaMsAlI zrI jeThamalajI kI kanyA haiM, 15 varSa kI vaya meM saMvat 2002 kArtika kRSNA 9 ko DUMgaragar3ha meM hI Apane dIkSA aMgIkAra kii| Apa atyaMta suyogya evaM viduSI sAdhvI haiM, sAdhvI- samudAya ke 'pravartana vibhAga' kI agraNI evaM prabaMdhanikAya kI vyavasthApikA bhI raha cukI haiN| ApakA sAhitya jaina samAja meM atyanta Adara kI dRSTi se dekhA jAtA hai| jainadharma ke prabhAvaka AcArya, sAkSI hai zabdoM kI (padya) mahAna jainAcArya, vIratA kI nizAniyAM, bUMda bana gaI gaMgA, dIrgha tapasvinI sAdhvI zrI aNacAMjI, nispRha 853 For Priersonal Use Only
Page #916
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa karmayogI, saMskRta nibaMdha saMgraha, gIta saMdoha, saMskRta gItimAlA, gItiguccha (saMskRta-kAvya ) / tathA zodha nibaMdha meM jaina yoga mImAMsA, samyak darzana eka tulanAtmaka adhyayana, jaina darzana meM dhvani vijJAna, bhAratIya jAtiyoM kA daivIkaraNa, jaina manISI saMtoM kA TIkA sAhitya, zve. terApaMthI sabhA kI sthApanA kA AdikAla, AcArAMga bhASya para eka anuzIlana, vibhinna sthitiyoM se gujaratA jaina bhAratI patra, rAjasthAnI bhASA ko AcArya tulasI kA sAhityika avadAna, ahiMsA aura vizvazAMti, jaina darzana meM loka niyAmaka tatva, jaina itihAsa kA saMkSipta siMhAvalokana, jaina zAsana ke prabhAvaka rAjavaMza Adi ApakI maulika racanAe~ haiN| saMvat 2027 se Apa agraNI ke pada para niyukta hokara dharma kA viziSTa pracAra prasAra kara rahI haiN| 7.11.30 zrI jayazrIjI 'nohara' (saM. 2003 - vartamAna) 9 /203 Apa zrI juhAramalajI corar3iyA kI suputrI haiM, Apane 16 varSa kI umra meM 'rAjagar3ha' meM AcAryazrI tulasI se kArtika kRSNA 1 ko dIkSA aMgIkAra kii| ApakI tIna bahaneM zrI bhIkhAMjI (1993), zrI rAjakaMvarajI (2003), zrI raMbhAkaMvarajI (2009) bhI dIkSita haiN| Apane Agama jJAna ke sAtha citra va saMgIta kalA meM bhI dakSatA prApta kI / ApakI kRtiyAM -nirAmayA, (AyurvedIya graMtha) zakuna - sAdhanA mukhya haiN| 7.11.31 zrI rAjakaMvarajI 'nohara' (saM. 2003 - vartamAna) 9/205 Apa jayazrIjI kI bahana haiM, unhIM ke sAtha dIkSita huiiN| Apane lar3Ibaddha 1 se 21 taka upavAsa kiye aura eka 31 kiyaa| aThAI taka kI tapasyA to Apa kaI bAra kara cukI haiN| AyaMbila bhI 55, 54, 45 evaM eka se pandraha taka lar3Ibaddha kiye| anya bhI tapasyA kii| isake alAvA 21 mahIne dUdha va pAnI para 8 mAsa kevala dUdha, 5 varSa mAtra dUdha-pAnI-roTI 25 varSa mAtra 5 dravya Adi karake khAdya-saMyama kA paricaya diyaa| Apane 6 mAsa pUrNa mauna kI sAdhanA, phira 22 varSa taka pUrNa mauna, 10 varSa do ghaMTe rakhakara mauna Adi dIrghakAlIna dhyAna va mauna sAdhanA kii| 7.11.32 zrI mohanAMjI 'zrIDUMgaragar3ha' (saM. 2003 - vartamAna) 9/212 ApakA janma zrI motIlAlajI mAlU ke yahAM huaa| 13 varSa kI umra meM saM. 2003 mAgha zuklA ko Apane cUrU meM dIkSA lii| Apane AgamajJAna ke sAtha zrI premalatAjI ke sahayoga se cAra kRtiyAM likhIM- (1) vyavasAya prabaMdhana ke sUtra aura AcArya bhikSu kI maryAdAeM (2) aMka samrAT AcAryazrI tulasI (zodha graMtha) (3) praNAma (laghu kAvya ) (4) arahante zaraNaM pavajjAmi (laghu kAvya) saMvat 2026 se Apa saMghAr3e kI pramukhA banakara vicaraNa kara rahI haiN| 7.11.33 zrI rAmakaMvarajI 'lADanUM' (saM. 2005 - vartamAna) 9 / 223 ApakA janma saMvat 1989 baida gotrIya zrI amIcaMdajI ke yahA~ huaa| apanI bhuAjI kI zAdI meM vidAI gIta sunakara Apa vairAgya ko prApta huIM, tathA apanI bahana jatanakaMvara ke sAtha saMvat 2005 caitra zuklA 11 ko lADanUM meM dIkSA grahaNa kii| sAdhvI pramukhA kanakaprabhAjI ApakI bhuA lagatI haiN| Apane Agama evaM prAyaH sabhI saMghIya sAhitya kA adhyayana kiyA, tathA pyAle, gilAsa, pleTa Adi aneka choTI-bar3I vastueM bnaaiiN| saM. 2024 854
Page #917
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ se agragAmI hokara Apa dharma kA acchA pracAra-prasAra kara rahI haiN| Apane lagAtAra 12 cAturmAsa ahamadAbAda meM kiye| AcArya mahAprajJajI ne Apako kalA ke kSetra meM zreSTha kArya karane ke kAraNa 'zAsana zrI' kA saMbodhana pradAna kiyaa| 7.11.34 zrI kaMcanakaMvarajI 'lADanUM' (saM. 2005-vartamAna) 9/225 ___ApakA janma zrI mahAlacaMdajI khaTeDa ke yahAM saM. 1990 meM huA, Apa bhI caitra zu. 11 ko zrI rAmakuMvarajI ke sAtha dIkSita huiiN| Agama-battIsI ke jJAna ke sAtha Apane prAkRta meM 'pAiya kahAo' likhI tathA prAkRta bhASA eka vizleSaNa, AcArya zrI tulasI evaM AcArya zrI mahAprajJa para zodha-nibaMdha likhaa| Apane sUkSmAkSaroM ke kaI panne likhe, sAtha hI iMjekzana denA evaM AMkhoM kA oNparezana jaise kArya bhI kara letI haiN| eka jaina sAdhvI apane hAthoM se sarjarI taka karane kI kSamatA rakhatI hai, yaha jaina sAdhvI itihAsa kA eka advitIya pRSThaTha hai| 7.11.35 zrI lichamAMjI 'gaMgAzahara' (saM. 2006-svargastha 2057-60 ke madhya) 9/230 saMvat 1982 ko zrI bhairudAnajI DAgA ke yahAM ApakA janma huaa| Apane bhare-pUre parivAra va saptavarSIya putra ko chor3akara 24 varSa kI vaya meM apane pati zrI phatehacaMdajI ke sAtha kArtika kR. 8 ko jayapura meM dIkSA grahaNa kii| Apake samaya meM lADanUM meM 'pAramArthika zikSaNa saMsthA' prAraMbha huii| Apa evaM Apake pati isa saMsthA meM 6 mAsa rahakara sAdhanA va zikSA meM Age bar3he, evaM saMsthA ke prathama zikSArthI va prathama dIkSArthI kahalAne kA saubhAgya prApta kiyaa| 7.11.36 zrI pramodazrIjI 'par3ihArA' (saM. 2006-56) 9/232 bIdAsara meM ApakA janma saM. 1986 liMgA gotra ke zrI jeThamalajI ke yahAM huA, pati ke svargavAsa ke pazcAt Apa bhI zrI lichamAjI ke sAtha jayapura meM dIkSita huiiN| Apa kalA kuzala thiiN| ApakI kalAtmaka kRtiyoM kI eka laMbI sUcI prApta hotI hai, jisameM 51 rajoharaNa, 41 pramArjanI, citrAma kI 7 pratiyAM (eka-do prati meM 30-40 panne), 6 cazmoM ke phrema, daMtakuredanI Adi ke 25 jhUmake 5 kharala, 15 pyAle, sUta kI aneka mAlAeM, pradarzanI kI tIna peTiyAM 500 lipibaddha panne Adi pramukha haiN| silAI kI parIkSA meM Apane prathama sthAna liyaa| Apa AcAraniSTha tapasvinI va sahiSNu thiiN| upavAsa se nau dina taka lar3Ibaddha tapa kiyA, aMta meM cAra dina ke cauvihArI anazana ke sAtha svarga kI ora prasthita huiiN| 7.11.37 zrI nagInAzrIjI 'TAr3agar3ha' (saM. 2006-vartamAna) 9/234 Apa jagarupamalajI pItaliyAM kI suputrI haiM, Apa bhI jayapura meM dIkSita huiiN| Apa AgamajJAtA evaM aneka bhASAoM meM pravINa haiN| ApakI prakAzita pustakeM-(1) patha aura pathika, (2) jindagI kI talAza, (3) vinayamUrti sAdhvI bhattU jI, (4) jalatI cIrAga Adi haiN| ApakI pustaka 'patha va pathika' saM. 2016 meM prakAzita huI jo sAdhvI samAja meM sarvaprathama thii| Apa agraNI hokara saMvat 2020 se dUravartI kSetroM meM dharma jAgRti ke suMdara kAryakrama kara jinazAsana ko camakA rahI haiN| 7.11.38 zrI jatanakaMvarajI 'saradAra zahara' (saM. 2006-vartamAna) 9/235 ApakA janma indracandrajI dUgar3a ke yahAM saMvat 1991 meM huaa| Apa bhI 15 varSa kI umra meM jayapura meM AcArya tulasIjI ke dvArA dIkSita huiiN| Apane Agama, TIkA, bhASya sahita kaI. bAra AgamoM kA pArAyaNa kiyaa| hiMdI, sss
Page #918
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa saMskRta, prAkRta, pAlI, gujarAtI va kannar3a bhASAoM kI jJAtA haiN| Apane kaI pustakeM likhIM, jinameM (1) sAkSAtkAra, (2) haMsatI- rotI philme, (3) eka aura do, (4) ummIda bharI sAMse ( kannar3a meM bhI anUdita), (5) zrutayAtrA, (6) AyuSmAna, (7) amRtabiMdu Adi padyAtmaka pustakeM haiN| gadya meM vIra mRtyu kA nayA nuskhA, tathA vibhinna AgamoM para lagabhaga 21 zodha - nibaMdha, prazna vyAkaraNa sUtra kI saMskRta chAyA Adi kRtiyAM mukhya haiN| 21 varSoM taka pratidina 1000 gAthAoM kA svAdhyAya evaM 5 varSa zItakAla meM eka pachevar3I meM rahakara Atma kalyANa kI sAdhanA kA saM. 2035 se agraNI banakara paMjAba, asama, nepAla taka kI pada yAtrAeM bhI kIM / 7.11.39 sAdhvI zrI rAjImatIjI 'ratanagar3ha' (saM. 2007 - vartamAna) 9 / 242 saMvat 1990 meM zrI hulAsamalajI AMcaliyA ke yahAM Apane janma liyaa| Apa terApaMtha kI atyaMta viduSI sAdhvI haiN| Apane AcArya tulasI se hAMsI (hariyANA) meM saM. 2007 kArtika kRSNA 7 ko dIkSA grahaNa kii| zikSA evaM sAhitya ke kSetra meM ApakA anUThA yogadAna rahA hai| ApakI sRjanazIla medhA ne kaI graMtha ratnoM ko janma diyA padyamaya kRtiyAM - ( 1 ) vaMzAlA caritra (2) caMda caritra, (3) rAmAyaNa, (4) cArUdatta, R priyaMkara cAritra, (6) kumArapAla, (7) ciMtA caritra, (8) bodhi prApti Adi / gadya kRtiyAM - ddha1 R yoga kI prathama kiraNa, (2) jJAna kiraNa, (3) jyoti kiraNa, (4) amRta yoga, (5) prAcIna jaina sAdhanA paddhati, (6) yoga se zAnti kI khoja, (7) namaskAra mahAmaMtra, ( 8 ) sAdhanA ke Aloka meM, (9) kaise jIeM, (10) patha aura pathika, ( 11 ) vande arham, (12) dainika yoga sAdhanA, (13) paryuSaNa sAdhanA, ( 14 ) mukti kA dvAra, ( 15 ) saMskAra - prabodha (aNgrejii)| isake atirikta lezyA, yoga, IryApatha Adi kaI zodha nibaMdha bhI likhe haiN| Apa zikSA-sAdhanA nikAya kI vyavasthApikA bhI raha cukI haiN| AcArya tulasI jI ne ApakI zAsananiSThA, adhyAtmaniSThA aura guru bhakti kA vizeSa ullekha karate hue "zAsana gaurava alaMkaraNa" se alaMkRta kiyaa| saMvat 2032 se siMghAr3Abaddha rUpa meM Apane bihAra, baMgAla, asama Adi sudUra kSetroM kI pada yAtrA kI aba taka lagabhaga eka lAkha kilomITara kI yAtrA kara cukI haiN| " 7.11.40 zrI ratanavatIjI 'zrIDUMgaragar3ha' (saM. 2008-21)9/256 ApakA janma saMvat 1991 zrIDUMgaragar3ha ke chAjer3a gotra meM zrI caMdanamalajI ke yahAM huaa| Apa bhare-pUre parivAra aura vaibhava ko chor3akara 17 varSa kI suhAgina avasthA meM mAgha zu. 8 saMvat 2008 ko saradArazahara meM AcArya tulasI jI dvArA dIkSita huiiN| Apako asAtAvedanIya kA prabala udaya rhaa| saMvat 2021 byAvara cAturmAsa meM Apane anazana kI bhAvanA 7 dina kA upavAsa kiyA usake pazcAt cauvihArI saMthArA prAraMbha kiyA jo 22 dina claa| terApaMtha dharmasaMgha meM 22 dina kA yaha cauvihArI anazana advitIya kIrtimAna ke rUpa meM ullikhita hai| Apake jIvana se saMbaMdhita 'ratnarazmi' nAmaka pustaka zrIDUMgaragar3ha se prakAzita huI hai| 7.11.41 zrI guNasuMdarIjI 'zrIDUMgaragar3ha' (saM. 2009-2057-60 ke madhya ) 9/257 Apane DUMgaragar3ha nivAsI zrI bhairudAnajI pugaliyA ke yahAM saMvat 1982 ko janma grahaNa kiyA evaM dIkSA saradArazahara meM kArtika kR. 9 ko AcArya tulasI jI ke dvArA huii| ApakI do bahaneM - zrI vidyAvatI jI va 856
Page #919
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ mahAkavarajI bhI dIkSita haiN| dIkSA ke pazcAt Apane vividha viSayoM para kaI muktaka, gIta va lekha likhe| sau-savA sau taka avadhAna ke 51 bAra prayoga karake Apane apanI adbhuta dhAraNA zakti kA paricaya diyaa| 7.11.42 zrI kamalazrIjI 'Tamakora' (saM. 2009-vartamAna) 9/263 Apa zrI pannAlAlajI corar3iyA Tamakora vAloM kI suputrI haiM, saMvat 1991 meM ApakA janma huaa| Apa AcArya mahAprajJajI kI cacerI bahana haiM, kaI varSa taka Apane gurukulavAsa kiyA, vahAM Agama, darzana, bhASA kA gahana adhyayana kara saradArazahara meM kArtika kRSNA 9 ko dIkSita huiiN| Apane rAjasthAnI va hiMdI bhASA meM 50 ke lagabhaga vyAkhyAna rce| saMvat 2028 se Apa agraNI banakara dharma prabhAvanA kara rahI haiN| Apa atyaMta milanasAra, gambhIra evaM zramazIla sAdhikA haiN| mahAsatI kesaradevI gaurava-graMtha meM ApakA saMskRta bhASA meM racita kAvya ApakI vidvattA kA pramANa hai| pratyeka varSa 35 upavAsa, eka belA eka telA karatI haiM, colA, pacolA va aThAI bhI kI hai| 7.11.43 zrI jayazrIjI 'rAjaladesara' (saM. 2009-vartamAna) 9/266 Apake pitAzrI DAlamacaMdajI bAMThiyA haiN| Apa bhI kamalazrIjI ke sAtha 16 varSa kI avivAhita vaya meM saradArazahara meM dIkSita huIM, apanI sahaja janmajAta pratibhA ke bala para Apane zikSA ke kSetra meM acchI pragati kI abhI taka Apa dasa-bAraha zodha nibaMdha likha cukI haiM, sAtha hI Azu kaviyitrI bhI haiM, Apane eka dina meM 700 se Der3ha hajAra padya taka navIna rAga rAganiyoM meM bnaayeN| Apa kalA-kuzala, tapasvI evaM kaThora saMyamI haiN| AcArya tulasI ne kaI bAra ApakI vidvattA kA sammAna kiyaa| (1) prakRti ke prAMgaNa meM, (2) phasala gItoM kI, (3) pyAsA panaghaTa (kavitA-saMgraha) ye tIna kRtiyAM Apa dvArA racita haiN| sUkSmalipikRta pyAle evaM pradarzanI meM rakhane yogya vastueM bhI Apane banAI haiN| tapasyA ke kSetra meM eka se 15 upavAsa taka lar3I kara cukI haiN| mAsakhamaNa, dasa pratyAkhyAna 21 bAra va kaMThItapa bhI kiyaa| Apake upavAsoM kI kula saMkhyA 1926 hai| saMvat 2036 se Apa siMghAr3e kI pramukhA banakara dUravartI prAntoM meM dharma kA prasAra kara rahI haiN| 7.11.44 zrI dAkhAMjI 'nohara' (saM. 2009-9) 9/269 anazana meM dIkSA lene vAlI aura dIkSA meM anazana dhAraNa kara sAmAyika cAritra meM divaMgata hone vAlI terApaMtha dharmasaMgha kI yaha mahAna tapasvinI sAdhikA huiiN| cauvihArI anazana ke 10veM dina mAgha kR. 7 ko saradArazahara meM Apane AcArya tulasI se dIkSA aMgIkAra kI, evaM 5 dina zramaNI jIvana meM-aise 15 dina ke saMthAre ke sAtha svargavAsinI huiiN| sAdhvIzrIjI ke pitA zrI cunnIlAlajI sipANI the, saMvat 1939 meM ApakA janma huaa| rAjagar3ha nivAsI zrI kundanamalajI surANA kI Apa dharmapatnI thiiN| 7.11.45 zrI vidyAvatIjI 'zrI DUMgaragar3ha' (saM. 2009-vartamAna) 9/272 ApakA janma DUMgaragar3ha nivAsI zrI bhaiMrudAnajI pugaliyA ke yahAM huaa| Apa 16 varSa kI vaya meM AcArya tulasI se 'kAlU' meM phAlguna zuklA 6 ko dIkSita huiiN| inakI do bar3I bahaneM-zrIguNasuMdarIjI aura mahAkaMvarajI bhI dIkSita haiN| Apa zatAvadhAnI sAdhvI haiM, kalA-pravINa haiM, sUkSmAkSara lipi-sauMdarya, rajoharaNa bAMdhanA Adi kaI kalAoM meM prathama sthAna prApta kiyaa| Apane choTe-bar3e 50 vyAkhyAna, saikar3oM gItikAeM, muktaka Adi rce| tapa For Private a personal Use Only
Page #920
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa ke kSetra meM sAta varSa sAvana bhAdrapada meM ekAMtara tapa, aThAI evaM kula 878 upavAsa kiye| saMvat 2028 se Apa agraNI hokara vicaraNa kara rahI haiN| 7.11.46 zrI raMbhAkumArIjI 'nohara' (saM. 2010-vartamAna) 9/276 __ApakA janma corar3iyA zrI juhAramalajI ke yahA~ saMvat 1993 meM huaa| Apane 18 varSa kI umra meM prathama vaizAkha zu. 13 ko gaMgAzahara meM dIkSA grahaNa kii| ApakA sAhitya- (1) zrI mahAvIra dvizatI, (2) svara-sAdhanA aura prekSAdhyAna, (3) nirAmayA Adi hai| Apa 35 va 21 dina kI mauna sAdhanA bhI kara cukI haiN| tapa ke kSetra meM upavAsa se nau dina taka kI kula tapasyA ke dina 2052 haiN| 7.11.47 zrI kaMcanakaMvarajI 'udayapura' (saM. 2010-svargavAsa saM. 2057-60 ke madhya) 9/283 udayapura ke zrI cunnIlAlajI DAgA inake pitAzrI haiM, Apane 25 varSa kI umra meM pati ko chor3akara mAgha kR. 7 ko AcArya tulasI se devagar3ha meM dIkSA lii| Apa tapasvinI sAdhvI haiM, kaI upavAsa, bele tele caule pacole ke sAtha 21 upavAsa taka kI lar3I, sAta mAsa Adi pustakeM tathA "vyavahAra bhASya eka samIkSAtmaka adhyayana" Adi kaI zodha-nibaMdha likhe haiN| sAdhanAnikAya kI vyavasthApikA tathA sAdhvI pramukhA ke kArya bhAra ko halkA karane ke liye 'niyojikA' vyavasthA meM bhI ApakA cayana kiyA gayA, Apa atyanta pratibhAsaMpanna viduSI sAdhvI haiN| tapasyA ke kSetra meM bar3A tapa aThAI, 21, 25 taka kara cukI haiM, kula tapa dina 1050 haiN| saMvat 2032 se Apa siMghAr3e kI pramukhA banakara vicaraNa kara rahI haiN| 7.11.51 zrI sumanazrIjI 'bIdAsara' (saM. 2014-vartamAna) 91 305 ___ ApakA janma saMvat 1996 meM zrI thAnamalajI baida ke yahAM huaa| 17 varSa kI vaya meM AcArya zrI tulasI dvArA kArtika kRSNA navamI ko sujAnagar3ha meM dIkSita huiiN| Apane Agama, TIkA, bhASya, cUrNiyAM Adi kA adhyayana kiyaa| 'sAMsoM kA anuvAda va saMzaya kA caurAhA' mUlataH ApakI sAhityika kRtiyAM haiN| isake atirikta aneka vyAkhyAna, saikar3oM kavitA, gIta Adi kA bhI sRjana kiyaa| saMvat 2037 se Apa agraNI ke rUpa meM vicaraNa kara jinazAsana kI mahattA ko bar3hA rahI haiN| 7.11.52 zrI AnaMdazrIjI 'gaMgAzahara' (saM. 2015-vartamAna) 9/310 Apake pitAzrI dAnamalajI baida haiN| 5 varSa pAramArthika zikSaNa saMsthA meM zikSA evaM sAdhanA kA abhyAsa kara 19 varSa kI vaya meM saMvat 2015 Azvina zuklA 15 ko AcArya zrI tulasI dvArA kAnapura meM dIkSita huiiN| Apane "chipI saurabha', evaM 'vicAroM kA camana' do pustakeM sAhityika jagata ko pradAna kii| saMvat 2040 se Apa agraNI haiN| 7.11.53 zrI candanabAlAjI "dillI' (saM. 2016-vartamAna) 9/314 ___ Apa agravAla goyala gotrIya zrI ugrasenajI kI suputrI haiN| bhArata ke prathama rASTrapati zrI rAjendra prasAdajI se AzIrvAda va maMgala bhAvanA prApta kara AcArya zrI tulasI ke kalakattA cAturmAsa meM saMvat 2016 kArtika zuklA 858
Page #921
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ aSTamI ko dIkSA aMgIkAra kii| gIta va kavitA likhane kI ruci se Apane 3 pustakeM sAhityika koSa meM arpita kI(1) vaMdanA ke svara, (2) svaroM kA melA, (3) saMbhAvanA zabdoM kii| kucha lekha bhI Apane likhe haiN| svAsthyanikAya kI vyavasthApikA ke rUpa meM bhI Apane kArya kiyA hai| 7.11.54 zrI azokazrIjI 'saradArazahara' (saM. 2017-vartamAna) 9/320 Apake pitA dasAnI zrI mANakacaMdajI haiN| Apane 21 varSa kI avasthA meM AcArya zrI tulasI se 'kelavA' meM cAturmAsa ke prArambha dina ASAr3ha pUrNimA ko dIkSA grahaNa kii| Apane Agama va Agametara kaI graMthoM kA adhyayana kiyaa| ApakI sAhityika kRtiyAM-(1) bhagavAna mahAvIra aura ahiMsA darzana (2) mUlyoM kA caurAhA, (3) anubhUti ke svara, (4) dezI zabdakoza (prAkRta) hai| isake atirikta kaI zodha nibaMdha bhI likhe| saMvat 2044 se Apa agraNI sAdhvI haiN| upavAsa se aThAI taka lar3Ibaddha tapa evaM sau avadhAna taka kA abhyAsa kara tapa evaM jJAna donoM kA samanvaya apane jIvana meM kiyaa| 7.11.55 zrI sAdhanAzrIjI 'saradArazahara' (saM. 2017-vartamAna) 9/321 ApakA janma saMvat 1997 meM zrI pUnamacaMdajI caMDAliyA ke yahAM huA, zrI azokazrIjI ke sAtha hI Apa bhI dIkSita huiiN| nAma ke anurUpa hI Apa sAdhanAzIla haiN| upavAsa se lekara 16 upavAsa taka kI lar3Ibaddha tapasyA to kara hI cukI haiM, sAtha hI 18 varSoM se Apane dhAraNa kiye vastroM ke atirikta vastra grahaNa nahIM kiyaa| pariSahoM ko svecchA se sahana karanA zramaNa-saMskRti kI apanI anUThI vizeSatA hai| 7.11.56 AThavIM sAdhvI pramukhA kanakaprabhAjI 'kalakattA' (saM. 2027 se vartamAna) 9/323 ApakA mUla nivAsa sthAna lADanUM thA, saM. 1998 meM zrI sUrajamalajI baida ke yahAM kalakattA meM janma huA, aura saM. 2017 kI ASAr3hI pUrNimA ko kelavA meM AcArya tulasI se dIkSA grahaNa kii| Apa prajJAvibhUti sAdhvI haiN| terApatha dharma saMgha meM pracalita zikSA ke pAThyakramoM meM Apa sadA sarvocca sthAna para rhiiN| Apane bhASAyI jJAna ke sAtha Agama, darzana, koza, vyAkaraNa evaM sAhitya Adi vividha viSayoM kA talasparzI adhyayana kiyA, zaikSaNika vikAsa evaM vyaktitva kI anUThI viziSTatAoM ke kAraNa hI Apane saM. 2027 meM "sAdhvI pramukhA" pada prApta kiyaa| isa pada ke liye AcArya tulasI evaM ratnAdhika 400 sAdhviyoM kA AzIrvAda Apako prApta huaa| AcArya zrI ne ApakI vinamratA, jJAnagarimA, satyaniSThA, nirabhimAnatA evaM anuzAsanapriyatA Adi guNoM se abhibhUta hokara "mahAzramaNI" evaM "saMghamahAnidezikA" vizeSaNa se bhI Apako alaMkRta kiyaa| sAhitya sRjana va saMpAdana ke kSetra meM terApaMtha kI Apa prathama sAdhvI pramukhA haiN| ApakI ratnagarbhiNI medhA nitya nUtana sAhitya ke sRjana va sampAdana meM lagI rahatI haiM, usakI kucha jhalaka isa prakAra hai (ka) kavitA sAhitya-1) sAMsoM kA ikatArA, 2) saragama, 3) tulasI prabodha, 4) sAdhvI pramukhA lADAMjI 5) zraddhA svr| (kha) yAtrA sAhitya (AcArya tulasI kI pada-yAtrAoM ke saMsmaraNa) 1) jA ghara Ae saMta pAhune, 2) saMta caraNa gaMgA kI dhArA, 3) ghara kUcA ghara majalA, 4) pAMva-pAMva calane vAlA sUraja, 5) jaba mahaka uThI marudhara mATI, 6) bahatA pAnI niramalA, 7) amarita barasA arAvalI meM, 8) parasa pAMva muskAI ghaattii| (ga) nibaMdha sAhitya-1) dastaka zabdoM kI, 2) itastataH, 3) karata-karata abhyAsa ke, 4) satya kA paMchI vicAroM kA piMjarA, 859
Page #922
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 5) AcArya bhikSu kI anuzAsana zailI / (gha) jIvanI sAhitya - 1) AcArya tulasI jIvana yAtrA, 2) smRti ke darpaNa meM, 3) vikAsa puruSa RSi hema / inake alAvA aba taka 89 pustakoM kA Apane saMpAdana kiyA hai| ApakI pravacana zailI aura kAryazailI bhI nirAlI hai, jahAM bhI Apa padhAratI haiM vahAM aNuvrata, prekSAdhyAna, jIvana vijJAna ke mahatvapUrNa Ayojana hote haiN| sAdhvI jinaprabhAjI " lADanUM" ne sAdhvI pramukhAjI saMdarbha meM aneka saMsmaraNa likhe haiN| 7.11.56 zrI svayaMprabhAjI 'saradArazahara' (saM. 2017 - vartamAna) 9/325 Apake pitAzrI mahAlacaMdajI goThI haiN| Apane 19 varSa kI avasthA meM ASAr3ha pUrNimA ko kelavA meM dIkSA grahaNa kii| anekoM Agama, TIkA, cUrNi, saMskRta, prAkRta Adi kA adhyayana kiyA tathA avadhAna vidyA kA sau taka abhyAsa kiyaa| ApakA sAhitya - ( 1 ) artha khojate Akhara, (2) mukta - vicAra, (3) pIyUSa - parAga, (4) saptarSi, (5) khilatA gulazana (6) vyAkhyAna guladastA Adi pramukha hai| Apa tapasvinI bhI haiM, 8 mAsakhamaNa va eka bAra 121 dina Acha va pAnI ke AdhAra se tapa kiyaa| saMvat 2037 se Apa agraNI sAdhvI haiN| 7.11.57 zrI kaMcanaprabhAjI 'sujAnagar3ha' (saM. 2019 - vartamAna) 9 / 338 zrImAla gotrIya zrI hAthImalajI Apake pitAzrI haiM, Apane 20 varSa kI vaya meM kArtika kR. 9 (prathama) ko AcArya tulasI dvArA udayapura meM dIkSA grahaNa kii| inake sAtha 1 zramaNa va 5 zramaNiyA~ (kula 7) dIkSita huiiN| Apane saptavarSIya korsa meM prathama sthAna prApta kiyaa| 'kaccha meM terApaMtha', 'cintanacaryA', 'aMjanA mahAsatI', 'dhanadakumAra', 'rukmiNI maMgala', 'lIlAvatI' Adi ApakI maulika kRtiyAM haiN| saMvat 2038 se Apa agraNI sAdhvI haiN| 7.11.58 zrI satyaprabhAjI 'devagar3ha' (saM. 2020 - vartamAna) 9 / 351 chAjer3a gotra ke zrI gaNezamalajI ke yahAM ApakA janma huaa| Apane 19 varSa kI vaya meM AcArya tulasI dvArA sujAnagar3ha meM phAlguna kRSNA 5 ko dIkSA grahaNa kii| Apane 'sAdhanA kI saurabha jisameM zrI hulAsAjI kI (sirasA) jIvanI haiM, tathA 'hariSeNa bhImaSeNa' Adi 6 vyAkhyAna banAye / tapasyA meM bhI Apa agraNI haiM, upavAsa se 15 taka kI lar3Ibaddha tapasyA karake rasanA indriya para vijaya prApta kI, kula tapa dina 1545 haiN| isake alAvA Apa 36 bAra dasa pratyAkhyAna, ar3hAI sau pratyAkhyAna, 13 varSoM se zrAvaNa-bhAdrapada meM ekAMtara bhI karatI haiN| 7.11.59 zrI amitaprabhAjI 'bIdAsara' (saM. 2021 - vartamAna) 9 / 360 Apa zrI indracaMdajI baiMgAnI kI AtmajA haiM, saMvat 2004 akSaya tRtIyA ke dina ApakA janma huaa| Apane 17 varSa kI umra meM AcArya zrI tulasI se mRgasira zuklA 7 ko bIdAsara meM dIkSA grahaNa kii| Apa sahanazIla evaM jJAna pipAsu haiM, sau avadhAnoM ke saphala prayoga kaI jagaha kara cukI haiN| Apane upavAsa se 11 dina taka kI lar3I 15, 25 va mAsakhamaNa kI tapasyA bhI kI hai, bIsa varSoM se zrAvaNa mAsa meM ekAMtara tapa karatI haiN| 7.11.60 zrI jinaprabhAjI 'lADanUM' (saM. 2022 - vartamAna ) 9 / 362 Apa cimanIrAmajI kuceriyA kI suputrI haiM, Apane 20 varSa kI umra meM kArtika zu. 13 ko AcArya tulasIjI dvArA 'dillI' meM dIkSA grahaNa kii| Apake sAtha 1 zramaNa va 2 zramaNiyA~ dIkSita huiiN| sthAnakavAsI zramaNasaMgha ke 860
Page #923
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ dvitIya AcArya samrAT zrI AnandaRSijI mahArAja ne isa Ayojana meM padhArakara mumukSuoM ko AzIrvAda pradAna kiyA thaa| jinaprabhAjI yogya va viduSI sAdhvI haiM inhoMne jaina sAhitya bhAratI ko 'ujAloM kI khoja', 'mAnavatA kA dIpa' 'cAdara caritra kI' ye tIna kRtiyAM arpita kii| amRtakalaza bhAga 1-3 uttarAdhyayana kI jor3a kA saMpAdana kArya bhI kiyaa| vartamAna meM bhI Apa saMpAdana kArya meM saMlagna hai| 7.11.61 zrI zIlaprabhAjI 'saradArazahara' (saM. 2022-vartamAna) 9/364 ApakA janma saMvaj 2003 ko zrI sUrajamalajI dUgar3a ke yahAM huaa| ApakI dIkSA bhI dillI meM kArtika zu. 13 ko huii| saptavarSIya saMsthAna kI parIkSAeM uttIrNa kara avadhAna prayoga se bhI zAsana kI prabhAvanA kara rahI haiN| Apane kaI gIta, muktaka, dohe bhI banAye haiN| 7.11.62 zrI kalpalatAjI 'lADanUM' (saM. 2023-vartamAna) 9/373 saMvat 2005 meM khaTeDa gotrIya zrI nagarAjajI ke yahAM Apane janma grahaNa kiyA, tathA kArtika kRSNA 7 ko bIdAsara meM 7 anya bahanoM ke sAtha zramaNI dIkSA grahaNa kii| Apa yogya evaM viduSI sAdhvI haiN| 'AsthA ke camatkAra' bhAga 1-3, 'itihAsa ke nUpura' ApakI maulika kRtiyAM haiN| kaI pustakoM - 'zAsana kalpataru', 'kIrtigAthA', 'jayakIrtigAthA', 'saMsmaraNoM kA vAtAyana' kA sala saMpAdana kiyA hai| vartamAna meM bhI AcArya tulasI ke sAhitya-saMpAdana meM zramaNI pramukhA zrI jI ke sAtha saMlagna haiN| 15 varSoM taka saMghIya sAptAhika vijJapti lekhana kA kArya kiyA, lagabhaga 35 varSoM se akhila bhAratIya terApaMthI mahilA maMDala kI gati-pragati meM sujhAva dene kA kArya karatI haiN| saMvat 2038 meM Apa sevAnikAya kI vyavasthApikA thiiN| 7.11.63 zrI premalatAjI 'zrI DUMgaragar3ha' (saM. 2023-vartamAna) 9/374 zrI motIlAlajI mAlU kI Apa suputrI haiM, 18 varSa kI vaya meM zrI kalpalatA jI ke sAtha bIdAsara meM dIkSita huiiN| Apane apanI medhA zakti kA paricaya 101 avadhAna vidyA kA prayoga karake diyaa| ApakA sAhitya isa prakAra hai-vyavasAya prabaMdhana ke sUtra aura AcArya bhikSu kI maryAdAeM, aMka samrAT AcArya zrI tulasI (zodha-graMtha), praNAma (laghu kAvya), arahante zaraNaM pavajjAmi (laghu kAvya) ye cAroM kRtiyAM zrI mohanAMjI ke sAtha saMyukta hokara likhiiN| 7.11.64 zrI sarasvatIjI 'hAMsI' (saM. 2023-vartamAna) 9/378 Apa agravAla goyala gotrIya zrI dilIpasiMhajI kI kanyA haiM, ApakI dIkSA bhI 17 varSa kI umra meM bIdAsara meM kArtika kRSNA ko huii| Apane zramaNI jIvana meM zAsana zrI sAdhvI rUpAjI kI jIvanI, saMgama-zAlibhadra, candanabAlA, harizcandra, subhadrA Adi parisaMvAda va aneka gItikAeM rcii| saM. 2053 se Apa agraNI sAdhvI haiN| 7.11.65 zrI lAbhavatIjI 'bAva' (saM. 2024-vartamAna) 9/382 ___ ApakA janma gujarAta prAMta ke 'bAva' grAma meM zrI cunnIlAla bhAI mehatA ke yahAM saM. 2004 ko huaa| ahamadAbAda meM kArtika kR. 8 ko AcArya tulasI jI dvArA Apa dIkSita huii| Apako prakRti se hI gAyanakalA 861
Page #924
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa upalabdha hai, saMgIta kSetra meM kaI bAra saMghIya stara para puraskAra prApta kiyA hai| kalA ke kArya bhI Apa tanmayatA se kuzalatApUrvaka karatI haiN| 7.11.66 zrI somalatAjI 'gaMgAzahara' (saM. 2025 - vartamAna) 9 / 390 zrI ratanalAlajI baida kI Apa suputrI haiM, 17 varSa kI vaya meM kArtika kR. 8 ko mAtuH zrI vaMdanAjI ke sAnnidhya meM sAdhvI pramukhA lADAMjI ke dvArA bIdAsara meM Apa dIkSita huIM ApakI gItoM kI do pustakeM prakAzita haiM- svara nikuMja va svara laharI / saMvat 2038 se Apa agraNI sAdhvI haiN| 7.11.67 zrI saMvegaprabhAjI 'gaMgAzahara (saM. 2027 - vartamAna) 9/401 ApakA janma gaMgAzahara ke zrI rAmalAlajI DAgA ke yahAM huA, tathA vivAha lUNakaraNasara ke chAjer3a parivAra meM huaa| pativiyoga ke pazcAt 20 varSa kI umra meM Apane AcArya zrI tulasI se lADanUM meM caitra kRSNA 5 ke dina dIkSA grahaNa kii| Apane hAr3ArAnI Adi pAMca sAta vyAkhyAna va gItikAeM nirmita kara sAhitya - sevA meM yogadAna diyaa| Apa kAryakuzala viduSI sevAbhAvinI sAdhvI haiN| 7.11.68 zrI kanakarekhAjI 'zrI DUMgaragar3ha' (saM. 2027 - vartamAna) 9/403 Apa ghIyA gotrIya zrI mahAlacaMdajI kI kanyA haiN| Apa saMvegaprabhAjI ke sAtha dIkSita huiiN| Apane avadhAna vidyA ke prayoga kaI bar3e-bar3e kSetroM meM kara zAsana - prabhAvanA meM yogadAna diyaa| saM. 2054 se Apa agraNI sAdhviyoM meM ginI jAtI haiN| 7.11.69 zrI dhyAnavatIjI 'sujAnagar3ha' (saM. 2027-29 ) 9 / 404 Apake pitA zrI likhamIcaMdajI phUlaphagara evaM pati 'sAMDavA' nivAsI zrI jeThamalajI chAjer3a the| Apa gRhastha jIvana meM eka Adarza zrAvikA thIM, evaM viziSTa tapasvinI tathA aNuvratI ke rUpa meM prasiddha thiiN| Apane gRhastha meM hI vividha tapa kA anuSThAna kiyA, jisameM do-cAra lar3I bIca meM chor3akara Apa eka se 43 taka kI lar3I kara cukI thiiN| Apane kula 10 hajAra 911 dina tapa meM vyatIta kiye, ApakI yaha tapasyA saMgha meM eka nayA kIrtimAna prastuta karane vAlI banI / Apane saMvat 2010 meM apanI 70 varSa kI Ayu ke bAda AjIvana tivihAra anazana svIkAra karane kA kaThora saMkalpa liyA thaa| ThIka umra ke 70 varSa pUrNa hote hI bIdAsara meM AcArya tulasI jI ne unheM dIkSA pradAna kI, dIkSA pazcAt saMthAre kA saMkalpa lAgU nahIM hotaa| 15 mAsa AtmasAdhanA kara Apa saM. 2029 meM lADanUM sevA kendra meM samAdhipUrvaka svargavAsinI huiiN| 7.11.70 zrI sumanakumArIjI 'chApara' (saM. 2029 - vartamAna) 9/410 Apa zrI zubhakaraNajI dudhor3iyA kI suputrI haiN| 24 varSa kI umra meM AcArya zrI tulasI dvArA caitra zuklA terasa ko saradArazahara meM dIkSita huIM, inake sAtha 5 kumArI kanyAoM ne bhI dIkSA grahaNa kii| Apane yogakSema varSa meM 211 upakaraNoM kI silAI jisameM 111 upakaraNoM kI bArIka silAI kara zAsana-sevA kA mahanIya kArya kiyaa| 20 varSoM se zItakAla meM mAtra eka pachevar3I lekara zIta pariSaha ko sahana kiyaa| Apane vividha tapasyAe~ kI haiM -1735 862
Page #925
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ upavAsa, 1 se 11 taka upavAsa, tIrthaMkaroM kI lar3I, choTA aura bar3A pakhavAsA, kaMThItapa, do varSItapa tIna vigaya kA AjIvana tyAga, bIsa varSa se zItakAla meM eka pachevar3I Adi lekara apane jIvana ko tapomArga para agrasara kara rahI haiN| 7.11.71 zrI pramilAkumArI jI 'sujAnagar3ha' (saM. 2029 - vartamAna) 9/411 Apake pitA zrI sAgaramalajI mAlU haiN| Apane bhI 21 varSa kI vaya meM mahAvIra jayaMtI ke dina saradArazahara meM dIkSA grahaNa kii| Apane candrakAnta - sUryakAnta siMhalarAjA kA vyAkhyAna gItikA, kavitA Adi kI racanA kii| sUkSmAkSaroM meM jAla ke pAMca pyAle banAye / tapa ke kSetra meM upavAsoM se adhika AyaMbila kI sAdhanA kii| AyaMbila kA varSItapa 297 AyaMbila, bele, tele, aThAI, 21, 27 AyaMbila kiye| 7.11.72 zrI aNimAzrI jI 'momAsara' (saM. 2029 - vartamAna) 9/419 Apa zrI zubhakaraNajI seThiyA kI suputrI haiN| Apane 18 varSa kI umra meM mAgha zu. 5 ko AcArya zrI dvArA 'momAsara' meM dIkSA grahaNa kii| Apake sAtha zrI prabhAvanA zrI bhI dIkSita huiiN| Apane kaI Agama, stoka va lagabhaga bIsa hajAra padya pramANa jJAna kaMThastha kiyaa| sAhitya ke kSetra meM tejasAra, ratnapAla caritra Adi 10 vyAkhyAna, gItikAeM, kavitA muktaka Adi bnaaye| saM. 2054 se Apa agraNI sAdhvI haiN| 7.11.73 zrI ilAkumArIjI 'gaMgAzahara' (saM. 2030 - vartamAna) 9/422 Apake pitA zrI bizanacaMdajI bhUrA haiN| Apa 18 varSa kI vaya meM AcArya tulasI dvArA kArtika zuklA 3 ko hisAra meM dIkSita huiiN| Apa tapasvinI sAdhvI haiM 26 varSoM meM 1973 upavAsa, 338 bele, 242 tele, 47 cole, 15 pAMca, 4 chaha, 2 sAta, 2 aThAI, 3 nau evaM 10 se 16 taka kramabaddha tapa, 21 va mAsakhamaNa, karmacUra, siddhitapa, dharmacakra, tIrthaMkaroM kI lar3I, paradezI rAjA ke 12 bele, paMcaraMgI, 13 varSItapa upavAsa se, phira bele - bele varSItapa 2 varSa se gaNAdhipati AcArya tulasI ke 83 varSotsava ke upalakSya meM 83 cauvihAra tele Adi ugra tapasyAe~ kI / Apa tapasyA ke sAtha pravacana, gocarI Adi sevA karake Atmazuddhi ke mArga para agrasara haiN| 7.11.74 zrI vimalaprajJAjI 'bIdAsara' (saM. 2031 - vartamAna) 9/424 ApakA janma zrI jIvanamalajI botharA ke yahAM huaa| Apane 24 varSa kI umra meM saM. 2031 kArtika zu. 6 ko bhagavAna mahAvIra nirvANa zatAbdI ke avasara para dillI lAla kile ke sAmane jaina dharma ke cAroM sampradAya ke AcAryoM ke sAnnidhya meM AcArya tulasI ke dvArA dIkSA aMgIkAra kii| zrI vimalaprajJAjI dIkSA ke pazcAt zodhakArya meM apanA yogadAna de rahI haiN| Apane 'dezI zabdakoza', 'zrI bhikSu Agama viSaya koza', 'saMjamaM zaraNaM gacchAmi', 'bAlatatvabodha' pustakeM likhiiN| kucha varSoM taka aNuvrata kA sthAyI stambha 'saMyama hI jIvana' likhA / 7.11.75 zrI priyaMvadAjI 'madrAsa' (saM. 2031 - vartamAna) 9/427 zrI vijayarAjajI vaidamUthA Apake pitAzrI haiM, saMvat 2011 meM ApakA janma huaa| Apa bhagavAna mahAvIra ke 2500 veM nirvANa mahotsava para kArtika zuklA 6 ko dillI meM dIkSita hone vAlI zramaNiyoM meM se eka haiN| Apa 863
Page #926
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa silAI, raMgAI evaM sUkSmalipi meM dakSa haiN| saikar3oM gItikA, muktaka, parisaMvAda bnaaye| tathA aneka bAra sau avadhAnoM kA saphala prayoga kiyaa| 7.11.76 zrI nirvANazrIjI 'zrI DUMgaragar3ha' (saM. 2031-vartamAna) 9/429 ApakA janma saMvat 2013 ko zrI nemIcaMdajI zyAmasukhA ke yahAM huaa| Apa bhI dillI nirvANotsava para dIkSita huiiN| dIkSA ke pazcAt zikSA kendra meM ema. e. kiyaa| 19 varSa guru sannidhi meM Apane adhyayana-adhyApana kA kArya kiyaa| 'rozanI kI mInAreM' (20 mahAsatiyoM kA jIvanavRtta), 'gaMgA utarI dhAra meM', 'balidAna kA itihAsa' Adi pustakeM prakAzita haiN| nArI se saMbaMdhita evaM anya viSayoM para anekoM lekha va zodha-nibaMdha likhe| do varSa vijJapti lekhana kA kArya kiyaa| saMvat 2050 se Apa agraNI sAdhviyoM meM ginI jAtI haiN| 7.11.77 zrI vardhamAnazrIjI 'dillI' (saM. 2031-vartamAna) 9/431 Apa zrI caMdanabAlAjI (saMvat 2016) kI laghu bhaginI haiN| Apa 22 varSa gurukulavAsa meM rahIM, dillI nirvANotsava para Apako dIkSA dI gii| Apane sAdhujIvana meM jainavidyA evaM tulanAtmaka dharma-darzana meM ema. e. kiyaa| jaina evaM bauddha dharma kA tulanAtmaka adhyayana para zodha-nibaMdha likhe| choTe-bar3e aneka citra bhI Apane taiyAra kiye| 7.11.78 zrI svarNarekhAjI 'zrI DUMgaragar3ha' (saM. 2031-vartamAna) 9/434 Apane zrI haMsarAjajI ghIyA ke yahAM saM. 2013 meM janma grahaNa kiyaa| mAgha zu. 12 ko DUMgaragar3ha meM anya do mumukSu bahanoM ke sAtha Apa AcArya tulasI se dIkSita huiiN| Apa pAtriyoM para nAma dene meM vizeSa dakSa haiM, lagabhaga 200 pAtriyoM para nAma aMkita kiye haiN| kucha kRtiyoM ko likhane, pratilipi karane kA bhI kArya kiyaa| upavAsa se ATha dina taka kramabaddha tapasyA kI, Apa niSThAvAna viduSI sAdhvI haiN| 7.11.79 zrI kuMdanarekhAjI "hisAra' (saM. 2032-vartamAna) 9/447 agravAla parivAra ke siMgala gotrIya lAlA bAlacaMdajI jaina kI Apa suputrI haiN| pauSa kR. 3 ko AcArya tulasI se lADanUM meM dIkSita huiiN| dIkSA ke pazcAt saMsthAna se ema. e. jaina darzana evaM vidyA meM kiyaa| 'vartamAna meM cetanA kA svarUpa-bhAvoM ke saMdarbha meM' pI.eca.DI. kA adhyayana kiyaa| 'rekI' meM mAsTara DigrI prApta kii| Apa tapasvinI bhI haiM, saikar3oM upavAsa 30 bele, 5 teloM ke sAtha nau dina taka kramabaddha tapa tathA 11, 16 upavAsa kiye, prativarSa dasa pratyAkhyAna karatI haiN| 7.11.80 zrI madhusmitAjI 'saradArazahara' (saM. 2033-vartamAna) 9/455 ApakA janma saMvat 2010 meM zrI sumeramalajI tAter3a ke yahAM huA, Apane kArtika kR. 9 ko AcArya tulasI dvArA saradArazahara meM dIkSA grahaNa kii| dIkSA ke pazcAt Apane mahAvIra jIvana caritra para saMskRta meM zatAdhika zloka banAye, uttarAdhyayana ke 29veM adhyayana ke AdhAra para 100 zloka va samasyApUrti para 21 zloka bnaaye| hiMdI, gujarAtI, rAjasthAnI bhASA meM 8 AkhyAna va lagabhaga 300 gIta Apake racita haiN| prativarSa dasa pratyAkhyAna, kula 839 upavAsa kara tapa meM bhI apanI ruci pradarzita kI hai| 864
Page #927
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ 7.11.81 zrI citralekhAjI 'sujAnagar3ha' (saM. 2034 - vartamAna) 9/463 Apa zrI vRddhicaMdajI golachA kI suputrI haiN| Apane 19 varSa kI vaya meM AcArya zrI tulasI se kArtika kR. 7 ko lADanUM meM dIkSA grahaNa kii| zrI citralekhAjI ne saptavarSIya pAThyakrama kI parIkSA prathama zreNI meM uttIrNa kii| saMsthAna se jainadarzana para ema. ema. bhI prathama zreNI meM uttIrNa kiyaa| 7.11.82 zrI svarNalatAjI 'karNapura' (saM. 2036-49) 9/478 agravAla parivAra ke mittala gotrIya lAlA rAmasvarUpadAsajI Apake pitAzrI the| Apane 24 varSa kI avivAhita avasthA meM jyeSTha zu. 2 ko AcArya tulasI se 'nAbhA' meM dIkSA grahaNa kii| aMtima varSoM meM ye kaiMsara roga se grasta ho gaIM, isake liye Apane tapa japa kI adhyAtma cikitsA prAraMbha kii| 47 dina kI tapasyA se kaiMsara ThIka ho gyaa| punaH ho jAne para rohataka meM saMlekhanA tapa svIkAra kiyA, tapa ke 69veM dina AjIvana anazana kiyA, vardhamAna pariNAmoM anazana calatA rahA, saMvat 2049 ASAr3ha kR. 9 ko unakA svargavAsa huaa| terApaMtha dharmasaMgha meM 75 dina ke anazana kA yaha prathama kIrttimAna thA / 7.11.83 zrI zAradAzrIjI 'bhInAsara' (saM. 2037 - vartamAna) 9/497 ApakA janma saMvat 2014 ko zrI gulAbacaMdajI baida ke yahAM huA, cUrU meM phAlguna kRSNA 9 ko Apa dIkSita huii| Apane saMghIya saptavarSIya yogyatama parIkSAoM ke sAtha jaina vizva bhAratI lADanUM se jaina darzana meM ema. e. prathama zreNI meM uttIrNa kiyaa| sAhitya saMpAdana meM ApakA sahayoga rahatA hai| ApakA kaMTha surIlA hai| 7.11.84 zrI nayazrI jI 'cAr3avAsa' (saM. 2037 - vartamAna) 9/499 zrI mAnamalajI baida ke yahAM saMvat 2015 ko ApakA janma va phAlguna kRSNA 9 ko cUrU meM dIkSA huii| ApakI kalA meM vizeSa ruci hai, yogakSema varSa meM nAriyala kI jaTA ke tAroM se gaNAdhipatitulasI kI kalAtmaka tasvIra nirmita kii| kapar3e ke kalAtmaka pyAle va TopasI bnaaii| Apa 8, 15 taka tapasyA kara cukI haiN| cAra bAra eka - eka mahIne ke ekAMtara va dasa pratyAkhyAna bhI 6 bAra kiye| 7.11.85 zrI sulekhAjI 'hisAra' (saM. 2038- vartamAna) 9/506 Apa goyala gotrIya lAlA omaprakAzajI kI kanyA haiN| jagatprabhAzrIjI ApakI jyeSTha bhaginI haiM, kArtika zuklA 2 ko naI dillI meM ApakI dIkSA huii| Apa lekhana, silAI, raMgAI meM kuzala haiN| 7.11.86 zrI sUrajaprabhAjI 'Tamakora' (saM. 2038 - vartamAna) 9 / 507 ApakA janma saMvat 2015 zrI zrIcandajI koThArI ke yahAM huA, tathA dIkSA saradArazahara meM pauSa zuklA 5 ko huii| Apa kalApriya haiN| eka panne para dazavaikAlika sUtra kI 205 gAthAeM evaM pIpala ke sUkhe pattoM para apanI kalA kA pradarzana kiyaa| 865
Page #928
--------------------------------------------------------------------------
________________ 7.11.87 zrI anuzAsanAzrI jI 'gaMgAzahara' (saM. 2038 - vartamAna) 9 / 513 ApakA janma saMvat 2022 baMgAI gAMva (asama) meM gaMgAzahara nivAsI zrI mUlacaMdajI sAmasukhA ke yahAM huA, tathA dIkSA mAgha zuklA 7 ko gaMgAzahara meM huii| Apa viduSI sAdhvI haiM, saMghIya yogyatara parIkSAeM evaM jaina vizva bhAratI saMsthAna dvArA darzana meM ema. e. prathama zreNI se uttIrNa kiyaa| 7.11.88 zrI hemarekhAzrI jI 'lADanUM' (saM. 2039 ) 9/516 Apa saMvat 2015 ko lADanUM ke zrI udayacaMdajI siMghI ke yahAM janmI tathA dIkSA saMvat 2039 caitra zuklA 2 ko lADanUM meM huii| Apa prativarSa 60 se 65 upavAsa karatI haiM, 16 varSoM se zrAvaNa-bhAdrapada meM ekAntara tapa calatA hai| Apa pariSaha jayiSNu bhI haiM, lagabhaga 18 varSoM se sardI meM mAtra eka cAdara kA hI upayoga karatI haiN| jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 7.11.89 zrI kAvyalatAjI 'gAdANA' (saM. 2039 - vartamAna) 9/521 zrI nAharamalajI bANagotA kI suputrI haiM, saMvat 2019 meM ApakA janma huA, aura kArtika zuklA 11 ko rANAvAsa meM dIkSA huii| vizeSa rUpa se Apa tapasvinI haiM, lagabhaga 800 upavAsa, 150 bele itane hI tele, pAMca bAra 5, do aThAI, eka 21, dharmacakra, kaMThItapa, do mahIne ekAMtara Adi tapa karatI rahatI haiN| dIkSA se pUrva bhI Apane 1 se 13 upavAsoM kI lar3I kI hai| Apake tapa ke kula dina 2758 haiN| tapa ke sAtha ApakI muktaka kI pustaka 'adhyAtma ke puSpa' bhI prakAzita hai| eka sAtha tIna rajoharaNa taiyAra kara apanI kAryakuzalatA kA paricaya bhI diyaa| * 7.11.90 zrI paramayazAjI 'bIdAsara' (saM. 2040 - vartamAna) 9 / 534 golechA gotrIya zrI zobhAcaMdajI ke yahAM saMvat 2015 meM ApakA janma huA, mAgha zuklA 13 ko bIdAsara meM dIkSA aMgIkAra kii| Apane Agama, darzana, bhASA sAhitya ke sAtha 'AcArya mahAprajJajI kA naitika darzana' para pI. eca. DI. kI DigrI prApta kii| samasAmayika viSayoM para kaI zodha nibaMdha likhe / 'saMgIta sumeru' pustaka kA nirmANa bhI kiyA, sAtha hI 1 se 9 taka tapasyA kI hai| 7.11.91 zrI amitarekhAjI 'jasola' (saM. 2041 - vartamAna) 9 / 542 Apa zrI caMdanamalajI chAjer3a ke yahAM saMvat 2023 ko janmIM, mAgha zuklA 6 ko jasola meM ApakI dIkSA huii| Agama, stoka, saMskRta Adi jJAna ke sAtha Apa sevAbhAvinI sAdhvI haiM, isake liye ve AcArya evaM sAdhvI pramukhA dvArA puraskRta bhI huiiN| Apane 815 upavAsa, 71 bele, 46 tele, 2 cole va 1 aThAI tathA 8 bAra dasa pratyAkhyAna kiye| pratidina eka hajAra gAthAoM kA svAdhyAya bhI niyamita rUpa se karatI haiN| 7.11.92 zrI malayaprabhAjI 'goguMdA' (saM. 2042 - vartamAna) 9 / 550 ApakA janma saM. 2017 meM zrI rozanalAlajI poravAla ke yahAM huA, phAlguna zuklA 2 ko goguMdA meM dIkSA grahaNa kii| Apa tapasvinI sAdhikA haiN| upavAsa, bele, tele, aThAI ke sAtha 35 bAra dasa pratyAkhyAna kara cukI 866
Page #929
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ haiM, pratidina 5 yA 6 vigaya kA tyAga tathA 12 varSoM se dUdha, cAya kA tyAga hai| pratidina 500 gAthAoM kA svAdhyAya, jApa va dhyAna bhI karatI haiN| 7.11.93 zrI rUpamAlAjI 'gaMgAzahara' (saM. 2043-vartamAna) 9/552 ___Apa zrI DUMgaragar3ha nivAsI zrI megharAjajI pugaliyA kI suputrI haiM, pati zrI mUlacaMdajI sAmasukhA the, unake svargavAsa ke pazcAt jyeSTha zuklA 4 ko lADanUM meM dIkSA aMgIkAra kii| Apane dIkSA se pUrva va dIkSA ke pazcAt kula cAra varSItapa, ar3hAI sau pratyAkhyAna, 1 se 8 taka upavAsa kI lar3I, 16 upavAsa va 40 varSoM se sAvana mAsa meM ekAMtara, 7 ghaMTe dina meM cauvihAra, 'tahat' vacana ke sivA varSItapa meM mauna Adi sAdhanA kI, tathA kaI lAkha jApa kiye| 7.11.94 zrI zrutayazAjI 'lADanUM' (saM. 2043-vartamAna) 9/561 vizeSa rUpa se adhyayana ke kSetra meM terApaMtha dharmasaMgha kI Apa prathama sAdhvI haiM, jinhoMne ema. e. ke pazcAt 'naMdI meM jJAna mImAMsA' viSaya para pI. eca. DI. hone kA saubhAgya prApta kiyaa| Apa zrI jugarAjajI seThiyA kI suputrI haiM, saMvat 2043 kArtika zuklA 9 ko lADanUM meM dIkSA aMgIkAra kii| taba se Apa satata adhyayana-adhyApana meM saMlagna haiN| 7.11.95 zrI muditayazAjI 'lADanUM' (saM. 2043-vartamAna) 9/563 ApakA janma bhUtoDiyA gotrIya zrI vijayasiMhajI ke yahAM huA, 23 varSa kI vaya meM saM. 2043 kArtika zuklA 3 ko lADanUM meM dIkSA lI, Apa zikSA ke kSetra meM agraNI rhiiN| bI. e. meM rAjyastara para (rAjasthAna) 13vAM sthAna prApta kiyaa| jainadarzana meM ema.e. kara lADanUM se 'sanmati tarka evaM samIkSAtmaka anuzIlana' para pI.eca. DI. kii| 'Agama adhyayana' yojanA meM tathA 'Agama-saMpAdanA' ke kArya meM bhI Apa saMlagna haiN| samaya-samaya para hone vAle seminAroM meM zodha-nibaMdha likhe| sAptAhika vijJapti meM dainika pravacana kA bhI Apa lekhana karatI haiN| 7.11.96 zrI zubhrayazAjI 'bIdAsara' (saM. 2043-vartamAna) 9/565 ___ Apa zrI hanumAnamalajI nAhaTA kI suputrI haiM, 25 varSa kI vaya meM, mRgazira zuklA 12 ko bIdAsara meM dIkSA grahaNa kii| Apa jIvana vijJAna kI prathama chAtrA rahI, isI meM ema.e. kiyA va 'AcArAMgasUtra' para pI.eca.DI. kii| 'AcArAMga aura mahAvIra' nAma se zodha prabaMdha graMtha prakAzita hai| samaya-samaya para seminAroM meM zodha nibaMdha likhakara tathA Agama-saMpAdana meM sahabhAgI banakara jaina zAsana ke gaurava kI abhivRddhi kara rahI haiN| 7.11.97 zrI kiraNayazAjI 'udAsara' (saM. 2044-44) 9/570 ____ Apa zrI rUpacaMdajI muNota kI suputrI haiN| dIkSA ke pUrva hI Apa para daivika upasarga prAraMbha huA, praNa se DigAne hetu usane inheM aMdhA banA diyA, kaI bAra DarAvane rUpa dikhAye, dharatI para paTakA, kiMtu inhoMne utanI hI tapa kI ArAdhanA kii| sAr3he tIna varSa meM kaI bele, tele, cAra, pAMca, chaha, sAta, ATha kiye, nau, dasa, gyAraha, bAraha, teraha, paMdraha, ikkIsa va ikyAvana kI tapasyA kii| aMtataH anazana ke 50veM dina dIkSA grahaNa kara mAtra cAra dina kA saMyama pAlakara 53 dina 867
Page #930
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa ke anazana se mRtyu prApta kii| mumukSu zAMtA bahana ne inake jIvana kA saMpUrNa vRttAnta 'satayuga kI yAdeM' pustaka meM prakAzita kiyA hai| 7.11.98 zrI saMvaraprabhAjI 'nokhAmaMDI' (saM. 2044-vartamAna) 9/571 mAlU gotrIya zrI dhanarAjajI kI Apa suputrI haiM, 22 varSa kI vaya meM caitra kRSNA 3 ko 'nakhaNA' (hariyANA) meM dIkSA grahaNa kii| Apa dRr3ha saMkalpI va ananya niSThAvAn sAdhvI haiN| Apa pratyAkhyAna, 25 bAra dasa pratyAkhyAna, upavAsa AyaMbila se 1 se 16 taka lar3I, mAsakhamaNa Adi tapa kiyaa| 11 dina khAnA khAkara bhI pAnI nahIM piyA, kucha dina 5 pyAle pAnI jisameM pInA, zauca Adi saba kArya kiye| yaha ApakI anUThI tyAgavRtti kA paricAyaka hai| eka bAra to ApakI AMkha-jyoti samApta ho gaI, kiMtu 'om bhikSu' jApa evaM AyaMbila tapa ke prabhAva se kucha hI dinoM meM AMkhoM kI jyoti punaH A gii| isa prakAra Apane tapa evaM japa kI mizAla jana-jana ke hRdaya meM jlaaii| 7.11.99 zrI AsthAjI 'baiMgalora' (saM. 2045-vartamAna) 9/577 ApakA janma saMvat 2022 rAmasiMhajI kA guDA meM pArasamalajI DosI ke yahAM huaa| ASADha zuklA 10 ko DUMgaragar3ha meM Apane dIkSA grahaNa kii| Apane gRhasthAvasthA meM hI jIvana vijJAna viSaya lekara ema.e. kiyA tathA 'brahmacarya paryavekSaNa' viSaya para zodha-nibaMdha likhaa| 7.11.100 zrI yogakSemaprabhAjI 'bAva' (saM. 2045-vartamAna) 9/578 Apane bhI gRhastha paryAya meM rAjasthAna yUnivarsiTI se ema.e. taka kI parIkSAeM prathama zreNI meM uttIrNa kii| 'balidAna kA itihAsa' isa maulika kRti kI Apa evaM nirvANazrIjI lekhikA haiM, aneka zodha-nibaMdha bhI patra-patrikAoM meM prakAzita hote rahate haiN| Apane zatAdhika kavitAeM, gIta Adi bhI banAye citrakalA meM bhI ApakI abhiruci hai, bhikSu svAmI ke sAta dRSTAntoM para kalAtmaka citra bnaaye| ApakA janma 'bAva' (gujarAta) ke mehatA parivAra meM zrI motIbhAI ke yahAM huA, saM. 2045 kArtika kRSNA 8 ko 25 varSa kI vaya meM Apane zrI DUMgaragar3ha meM dIkSA aMgIkAra kI thii| 7.11.101 zrI kAntayazAjI 'tArAnagara' (saM. 2046-vartamAna) 9/583 Apane zrI haMsarAjajI lUNiyA ke yahAM saMvat 2020 meM janma liyaa| lADanUM meM kArtika kRSNA 8 ko ApakI dIkSA huii| Agama, stoka ke jJAna ke sAtha Apane jaina vizva bhAratI se saMskRta va prAkRta meM ema.e. kiyaa| tathA 'gurudeva tulasI ke sAhitya meM ahiMsA darzana' viSaya para pI.eca.DI. kii| sUkSmAkSaroM meM pyAle para kalAtmaka jAla banAkara AcArya tulasI se puraskRta bhI huiiN| Apane eka se 16 taka lar3I va 21, 31 upavAsa bhI kiye haiN| prativarSa dasa pratyAkhyAna, pratidina 1000 gAthAoM kA svAdhyAya, dhyAna Adi Apake dainika jIvana kA aMga hai! 7.11.102 zrI saMcitayazAzrIjI 'saradArazahara' (saM. 2046-vartamAna) 9/584 _Apa caMDAliyA gotrIya zrI DAlacaMdajI kI suputrI haiM, 25 varSa kI vaya meM kArtika kRSNA 8 ko lADanUM meM Apa dIkSita huiiN| Apane darzanazAstra tathA prAkRta meM ema.e. kiyA aura 'terApaMthI sAdhvI samAja meM zikSA' viSaya |868
Page #931
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ para pI.eca.DI. kii| siddhAnta evaM darzana se saMbaMdhita 20 zodha-nibaMdha likhakara jaina-sAhitya bhaMDAra kI vRddhi kii| Apane tapa ke kSetra meM 800 upavAsa 110 bele 21 tele sahita 8 upavAsa taka kramabaddha tapa kiyA, ekAsana kI 1 se 33 taka lar3I tathA AyaMbila kI 1 se 9 taka kI lar3I kii| 7.11.103 zrI sahajaprabhAjI 'TAparA' (saM. 2046-vartamAna) 9/587 ApakA janma saMvat 2019 TAparA ke pAlagotA gotra ke zrI chaganalAlajI ke yahAM huA, saMvat 2040 ko ahamadAbAda meM samaNI dIkSA aMgIkAra kI, chaha varSa samaNI avasthA meM rahakara mAgha zuklA 5 ko lADanUM meM zramaNI dIkSA aMgIkAra kii| Apane jIvana vijJAna meM ema.e. kara 'svapna vijJAna' para zodha-nibaMdha likhaa| 7.11.104 zrI savitAzrIjI 'lADanUM' (saM. 2046-vartamAna) 9/590 Apake pitA zrI ratanalAlajI begavAnI haiM, 24 varSa kI vaya meM saMvat 2046 mAgha zuklA 5 ko lADanUM meM dIkSA grahaNa kii| Apane bhI saMsthAna se jaina darzana para ema.e. kiyaa| 'jaina siddhAnta dIpikA eka samIkSAtmaka adhyayana' para pI.eca.DI. kii| Apako hajAroM gAthAeM kaMThastha haiN| 7.11.105 zrI svastikAzrIjI 'zrI DUMgaragar3ha' (saM. 2046-vartamAna) 9/591 ApakA janma ghIyA gotra meM saM. 2022 ko haMsarAjajI ke yahAM huA, ema.e. kI zikSA prApta kara mAgha zuklA ko Apa lADanUM meM dIkSita huiiN| Apako karIba 4 hajAra padya kaMThastha haiM, 40 ke lagabhaga lekha evaM gIta likhakara jaina bhAratI ko anudAna diyaa| 7.11.106 zrI zubhaprabhAjI 'rAjagar3ha' (saM. 2048-vartamAna) 9/598 Apa musarapha gotra ke zrI pRthvIrAjajI kI kanyA haiM, 28 varSa kI avivAhita vaya meM saM. 2038 caitra zuklA 15 ko jayapura meM samaNa dIkSA grahaNa karane ke pazcAt saMvat 2048 kArtika zuklA10 ko lADanUM meM zramaNI dIkSA svIkAra kii| Apane jaina darzana meM ema.e. kiyA tathA lagabhaga cAra varSa vijJapti lekhana kA kArya kara saMgha ko yogadAna diyaa| 7.11.107 zrI samaprabhAjI 'momAsara' (saM. 2048-vartamAna) 9/599 Apane saMvat 2043 meM samaNI dIkSA ke bAda kArtika zuklA 10 ko lADanUM meM zramaNI dIkSA lI, Apa bAla tapasvinI haiN| 6 varSa kI vaya meM aThAI kara sabako camatkRta kara diyaa| dIkSA ke pazcAt bhI varSItapa bele-bele tapa, cAra aThAI, eka se 15 taka upavAsa kI lar3I, ATha varSoM se 5 vigaya varjana Adi karake zramaNa-saMskRti kI garimA ko bar3hA rahI haiN| Apa momAsara ke mAMgIlAlajI seThiyA kI suputrI haiM, ApakA janma saMvat 2023 hai| 7.11.108 zrI lakSmIvatIjI 'rAjagar3ha' (saM. 2048-48) 9/601 ApakI adbhuta evaM lambI tapasyA Aja ke yuga meM eka cunautI hai| Apane upavAsa 1057, bele 70, tele 62, cAra 51, pAMca 50, chaha 9, sAta 7, ATha 8, nau 5, dasa 3, 11 cAra bAra, 13 cAra bAra, 17 se 29 upavAsa 869]
Page #932
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bahada itihAsa eka-eka bAra, pAMca bAra 30 upavAsa eka bAra 31, eka bAra 34 kI tapasyA kii| ina tapasyAoM ke alAvA do bAra paMcaraMgI, bele-bele se do varSItapa cauvihArI, sAvana mAsa meM pAMca bAra bele-tele tapa, pAMca bAra tele-tele cAra bAra cole-cole, chaha bAra paMcole-paMcole bar3A pakhavAsA eka karmacUra, eka se ATha AyaMbila kI lar3I kii| saMvat 2048 meM 70 varSa kI umra meM laghusiMhaniSkrIr3ita kI prathama paripATI pUrNa kI, pAraNe ke dUsare dina se hI cauvihArI anazana tathA usameM dIkSA aMgIkAra kI, vaha dina thA saMvat 2048 pauSa kRSNA 14, inakA cauvihArI anazana 21 dina claa| Apa tArAnagara nivAsI bhairudAnajI botharA kI suputrI evaM rAjagar3ha nivAsI madanacaMdajI zyAmasukhA kI dharmapatnI thiiN| ApakA svargavAsa saMvat 2048 pauSa zuklA 4 ko lADanUM meM huaa| 7.11.109 zrI vizrutavibhAjI 'lADanUM' (saM. 2046-vartamAna) 97602 ApakA janma, saMvat 2014 ko zrI jaMvarIlAlajI barar3iyA modI ke yahAM huA, saMvat 2037 meM lADanUM meM samaNI dIkSA aMgIkAra kI, samaNI smitaprajJA ke rUpa meM 12 varSa deza-videza meM dharmapracArArtha yAtrAeM kii| Apa prathama samaNI niyojikA ke rUpa meM paune chaha varSoM taka rhiiN| 35 varSa kI avasthA meM saMvat 2049 kArtika kRSNA 7 ko lADanUM meM zramaNI dIkSA aMgIkAra kii| Apa viduSI sAdhvI hai, saMsthAna se ema.e. karane ke pazcAt vartamAna meM AcArya mahAprajJajI kI sannidhi meM Agama-sampAdana ke kArya meM saMlagna haiN| saMgha prazAsana meM AcArya zrI dvArA 'mukhya niyojikA' pada bhI Apako prApta huA hai| 7.11.110 zrI kamalavibhAjI 'zrIDUMgaragar3ha' (saM. 2049-vartamAna) 9/606 Apa zrI hukamacaMdajI dUgar3a kI suputrI haiN| 22 varSa kI umra meM saMvat 2046 ko lADanUM meM kamalaprajJAjI ke rUpa meM samaNI dIkSA aMgIkAra kI tathA saMvat 2049 kArtika kRSNA 7 ko lADanUM meM zramaNI bniiN| Apane saMsthAna se ema.e. kI parIkSA dI, vartamAna meM zAsanasevA, jJAna, zikSaNa-pratizikSaNa meM saMlagna haiN| Apa prativarSa dasa pratyAkhyAna, zrAvaNa-bhAdrapada meM ekAMtara tapa tathA do mahIne pAMcoM vigaya kA tyAga rakhatI haiN| 7.11.111 zrI darzanavibhAjI 'madrAsa' (saM. 2049-vartamAna) 9/607 Apa muni zrI dulaharAjajI kI dohitrI haiN| saMvat 2020 ko zrI sohanalAla jI kAMkariyA ke ghara Apane janma liyaa| 27 varSa kI avasthA meM saMvat 2047 ko pAlI meM 'samaNI-dIkSA' aMgIkAra kI, saMvat 2049 kArtika kRSNA saptamI ke dina lADanUM meM ApakI 'zramaNI dIkSA' huii| dIkSA ke pazcAt Apane jainadarzana meM ema.e. kiyaa| Apa prativarSa 30-35 upavAsa va eka telA karatI haiM, eka bAra ATha aura nau kA tapa bhI kiyaa| 7.11.112 zrI yogaprabhAjI 'gaMgAzahara' (saM. 2051-vartamAna) 9/618 Apake pitAzrI lUnakaraNajI bhaMsAlI haiN| 24 varSa kI vaya meM zrI DUMgaragar3ha meM saMvat 2045 meM samaNI dIkSA aMgIkAra kI, usa samaya ApakA nAma yogakSema prajJAjI rakhA, chaha varSa samaNa-zreNI meM rahane ke pazcAt kArtika kRSNA 7 ko naI dillI meM Apane 'zramaNI-dIkSA' lii| Apane jIvana-vijJAna meM ema.e. kiyA tathA AcArAMga sUtra para 200 pRSThoM kA zodha-nibaMdha bhI likhaa| 870
Page #933
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ 7.12 dazama AcArya zrI mahAprajJajI ke zAsanakAla kI katipaya zramaNiyA~ (saM. 2052-vartamAna ) AcArya zrI tulasI ke uttarAdhikArI AcArya mahAprajJajI vartamAna meM terApaMtha saMgha ke dazama AcArya pada para pratiSThita haiN| AcArya mahAprajJajI ke vyaktitva meM prajJA aura yoga kA apUrva samanvaya hai, ve dArzanika haiM, kavi haiM, sAhityakAra haiM tathA prekSAdhyAna paddhati ke viziSTa prayoktA haiN| Apake zAsanakAla meM saMvat 2052 se 63 taka kula 120 zramaNiyA~ dIkSita huIM, vartamAna saMvat 2063 kI gaNanAnusAra 554 zramaNiyA~ evaM 116 samaNiyA~ kula 670 zramaNI-samaNiyA~ ApakI AjJA meM vicaraNa kara rahI haiN| Apake yuga kI prAyaH sabhI zramaNiyA~ zikSita evaM bAlabrahmacAriNI haiM, kaI ema.e., pI.eca.DI. haiM, kaI zramaNiyoM ne apanI sRjanazIla medhA kA upayoga kara sAhityika kSetra meM kAphI pragati kI hai| hameM kucha hI zramaNiyoM kI avadAna-viSayaka jAnakArI upalabdha huI hai, zeSa kA paricaya tAlikA meM diyA hai| 7.12.1 zrI lAvaNyaprabhAjI (saM. 2052-vartamAna) 10/1 Apa AcArya mahAprajJajI dvArA dIkSita sarvaprathama zramaNI haiM isase pUrva 619 dIkSAe~ AcArya zrI tulasIjI ke / mukhAraviMda se huIM, usake pazcAt unakI sannidhi meM AcArya zrI mahAprajJajI ne dIkSAe~ pradAna kii| lAvaNyaprabhAjI kA janma cA ra bhajA roDa ke rAThauDa gotra meM pitA zrI rAjamalajI ke yahA~ haa| Apa ATha varSoM taka pAramArthika zikSaNa saMsthA meM sAdhanAbhyAsa evaM ema.e. taka kI zikSA prApta kara saM. 2052 ASAr3ha zuklA 10 ko lADanUM meM dIkSita huiiN| Apake sAtha 4 zramaNa evaM do zramaNiyoM ne bhI dIkSA aMgIkAra kii| dIkSA ke pazcAt Apa satata sAdhanA mArga para agrasara haiN| 7.12.2 zrI ujjavalaprabhAjI (saM. 2052-vartamAna) 10/2 ApakA janma loNAra ke jogar3a gotra meM pitA zrI suvAlAlajI ke yahA~ saMvat 2025 meM huaa| saM. 2052 ASAr3ha zuklA 10 ko gaNAdhipati tulasI kI sannidhi meM AcArya mahAprajJa jI dvArA lADanUM meM Apane dIkSA grahaNa kii| Agama, stoka evaM bhASA jJAna meM vidvattA arjita kara ema.e. kI parIkSA uttIrNa kii| Apane ema.e. (prAkRta) pAThyakrama se jur3e viSayoM kA tulanAtmaka adhyayana para zodha-nibaMdha bhI likhA, tathA kucha lekha, kavitA evaM gItikAe~ bhI likhiiN| zramaNI jIvana ke pA~ca varSa kI svalpAvadhi meM 103 upavAsa va chaha bAra 10 pratyAkhyAna kara jJAna ke sAtha tapa kA Adarza bhI upasthita kiyaa| Apa cAra varSoM se zItakAla meM kevala eka pachevar3I hI grahaNa karatI haiN| 7.12.3 zrI anuprekSAzrIjI (saM. 2052-vartamAna) 10/3 Apa zrI ujjavalaprabhAjI kI anujA haiM, unhIM ke sAtha dIkSita huiiN| Apane tIna sUtra va kucha stoka kaMThastha kiye| tapa meM 18 upavAsa aura do bAra dasa pratyAkhyAna kiye| 20. (ka) zAsana-samudra bhAga-25, pR. 293-347. (kha) teraapNth-pricaayikaa| (ga) patrAcAra dvArA praapt| 21. samagra jaina cAturmAsa sUcI, sitaMbara 2004, bhAga-2, pR. 1-23. 871
Page #934
--------------------------------------------------------------------------
________________ 7.12.4 zrI sAdhanAzrIjI (saM. 2052-53 ) 10/4 ApakA janma ratanagar3ha nivAsI zrI rAmalAlajI golachA ke yahAM huA, ApakI sAdhanAcaryA vilakSaNa hai, pativiyoga ke pazcAt san 79 meM inhoMne sAdhikA dIkSA (samaNI - dIkSA kA pUrva rUpa) lI, san 81 meM zrAvaka kI 11 pratimA aMgIkAra kI, san 82 meM svayameva ekala sAdhvI dIkSA lekara samasta vratoM ke pAlana kA anUThA udAharaNa prastuta kiyaa| kevala chene ke pAnI ke alAvA kucha bhI grahaNa na karanA yaha saMkalpa 6 varSa 21 dina taka calA, terApaMtha dharmasaMgha meM 76 varSa kI avasthA meM dIkSA kA eka nayA rikArDa kAyama kiyA, aMta meM channe ke pAnI kA bhI tyAga kara 24 dina ke anazana ke sAtha ApakA deha vilaya huaa| tapasyA meM pratidina 9 se 16 ghaMTA dhyAna bhI ApakI viziSTa sAdhanA thii| eka se ATha upavAsa kI lar3I, AyaMbila, upavAsa bele tele Adi phuTakara tapasyA bhI bahuta kii| Apa upazAnta kaSAyI, bhadra pariNAmI evaM dRr3ha manobalI thiiN| 7.12.5 zrI saralayazAjI (saM. 2052 ) 10/5 Apane samaNa-dIkSA ke zubhArambha meM samaNI banakara apanA mahanIya yogadAna diyA 15 varSa samaNI - paryAya meM dharma pracAra kara zramaNI ke rUpa meM dIkSita huiiN| Apa 'ahiMsA va zAMti zodha' meM ema.e. kara cukI haiN| Apa momAsara ke jaMvarImalajI seThiyA kI suputrI haiN| jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 7.12.6 zrI saubhAgyayazAjI (saM. 2052 - vartamAna) 10/6 ApakA janma saradArazahara nivAsI zrI zubhakaraNajI barar3iyA ke yahAM saMvat 2016 ko huA / saMvat 2038 se 2052 taka samaNI zrutaprajJA ke rUpa meM videza yAtrA, dharma pracAra karane ke pazcAt AcArya mahAprajJajI dvArA lADanUM meM Apane zramaNI dIkSA aMgIkAra kii| Apane saMsthA meM rahakara 'ahiMsA va zAMti zodha' viSaya para ema.e. kiyA, tathA prekSAdhyAna eka tulanAtmaka adhyayana, AcArya zrI tulasI kA ahiMsA darzana tathA ahiMsA darzana phIlDavarka ina tIna viSayoM para zodha nibaMdha bhI likhe| Apa sumadhura gAyikA evaM kaviyitrI bhI haiN| sAtha hI tapa ke mArga para calatI huI Apa upavAsa se nau taka lar3Ibaddha tapa bhI kara cukI haiN| 5 bele, 20 tele, 4 cole aura dasa pratyAkhyAna 5 bAra, 51, 31 ekAsana Adi tapa kiyA hai| 7.12.7 zrI manuyazAjI (saM. 2052 - vartamAna) 10/7 Apa lAchUr3A ke bhalAvata gotrIya zrI madanalAlajI kI suputrI haiN| 25 varSa kI avivAhita vaya meM Apane samaNI dIkSA aMgIkAra kI, tIna varSa samaNa zreNI meM rahakara saMvat 2052 mAgha zuklA 5 ko lADanUM meM AcArya mahAprajJajI dvArA zramaNI dIkSA aMgIkAra kii| Apane sAdhvocita adhyayana ke sAtha tapomaya jIvana ko apanA lakSya bnaayaa| abhI taka Apa upavAsa 315 bele 20, tele 27, cAra, pAMca va aThAI kI tapasyA kara cukI haiN| 7.12.8 zrI kiraNayazAjI (saM. 2052 - vartamAna) 10/8 Apane kAMTAbhAMjI (ur3IsA) ke agravAla parivAra meM saMvat 2020 ko zrI jJAnasAgarajI garga ke yahAM janma grahaNa kiyaa| chaha varSa taka saMsthA meM sAdhanAbhyAsa kara saMvat 2050 ko rAjaladesara meM 'kAMtaprajJA' nAma se samaNI 872
Page #935
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ dIkSA svIkAra kI, tatpazcAt mAgha zuklA 5 saMvat 2052 ko lADanUM meM AcArya mahAprajJajI se zramaNI dIkSA grahaNa kii| Apane yathocita jJAnArjana ke sAtha saikar3oM upavAsa, 15 tele, 1 aThAI aura 4 dasa pratyAkhyAna tapa kiyaa| pratidina saikar3oM gAthAoM kA svAdhyAya bhI karatI haiN| 7.12.9 zrI bhAvayazAjI (saM. 2052-vartamAna) 10/9 ApakA janma kAlU (bIkAnera) nivAsI hIrAlAlajI ke yahAM saMvat 2028 meM huaa| chaha varSa saMsthA meM zikSA prApta kara saMvat 2052 ko bIdAsara meM samaNI dIkSA aMgIkAra kii| nau mAsa pazcAt mAgha zuklA 5 saMvat 2052 meM bhAvaprajJA jI 'bhAvayazAjI' nAmAntara se zramaNI banIM, adyatana jJAna evaM tapa meM saMlagna haiN| 7.12.10 zrI sunaMdAzrIjI (saM. 2053-vartamAna) 10/10 Apa lADanUM ke dUgar3a gotrIya kamalasiMhajI kI suputrI haiN| 22 varSa kI vaya meM saMvat 2053 dvitIya ASAr3ha zuklA 6 ko lADanUM meM dIkSA grahaNa kii| Apa mahAzramaNI sAdhvI pramukhAjI ke sAnnidhya meM tapa-saMyama mArga para agrasara haiN| 7.12.11 zrI vaMdanAzrIjI (saM. 2053-vartamAna) 10/11 Apa DUMgaragar3ha nivAsI vijayasiMhajI chAjer3a kI kanyA haiM, 15 varSa kI laghuvaya meM saMvat 2053 dvitIya ASAr3ha zuklA 6 ko lADanUM meM ApakI dIkSA huI Apa mahAzramaNIjI ke sAnnidhya meM sevArthinI banakara vicaraNa kara rahI haiM, aMgrejI meM vizeSa ruci rakhatI haiM, prativarSa prAyaH 30 upavAsa va eka aThAI tapa karatI haiN| 7.12.12 zrI smitaprabhAjI (saM. 2053-vartamAna) 10/12 ApakA janma saM. 2024 jasola grAma meM devacaMdajI Dhelar3iyA ke yahAM huaa| sAta varSa saMsthA meM rahane ke pazcAt saM. 2050 ko samaNa dIkSA evaM saMvat 2053 mAgha zuklA 13 ko bIdAsara meM zramaNI dIkSA aMgIkAra kii| samaNI smitaprajJA se zramaNI smitaprabhA banakara Apane jJAna va kalA ke kSetra meM acchI pragati kii| sAtha hI upavAsa se 11 dina taka lar3Ibaddha tapa kiyA, pratyeka zrAvaNa-bhAdrava meM Apa ekAMtara karatI haiM, AyaMbila dasa pratyAkhyAna bhI kaI bAra kiye| 7.12.13 zrI sarasaprabhAjI (saM. 2053-vartamAna) 10/13 ApakA janma bAlotarA ke zivalAlajI Dhelar3iyA ke yahAM saMvat 2025 meM huaa| sAta varSa sAdhanAbhyAsa karake saMvat 2050 meM samaNI sarasaprajJA evaM tIna varSa pazcAt zramaNI sarasaprabhA ke rUpa meM dIkSA aMgIkAra kii| taba se jJAna ke sAtha aba taka 300 upavAsa, 10 bele va 1 colA kiyA hai| svAdhyAya, mauna, dhyAna, japa Adi kA krama bhI calatA hai| 7.12.14 zrI gauravaprabhAjI (saM. 2053-vartamAna) 10/14 Apa jasola nivAsI caMdanamala jI Dhelar3iyA kI putrI haiN| sAta varSa saMsthA meM rahakara snAtaka parIkSA uttIrNa kI, pazcAt 24 varSa kI vaya meM samaNI dIkSA evaM saMvat 2053 mAgha zuklA 13 ko zramaNI dIkSA grahaNa kI, samaNI ke rUpa meM Apa guptiprajJAjI ke nAma se prasiddha thiiN| 873
Page #936
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 7.12.15 zrI lalitayazAjI (saM. 2053-vartamAna) 10/15 ApakA janma saMvat 2026 ko madrAsa ke pagAriyA gotrIya zrI bhaMvaralAlajI ke yahAM huA tathA vivAha muthA parivAra meM huaa| pati parityaktA hone para tIna varSa saMsthA meM rahIM, saMvat 2052 lADanUM meM lAbhaprajJA samaNI ke rUpa meM dIkSA lI, aura eka varSa pazcAt hI zramaNI dIkSA lekara Atma sAdhanA ke mArga meM saMlagna haiN| 7.12.16 zrI saurabhaprabhA jI (saM. 2053 ) 10/16 ApakA janma saMvat 2023 dhUliyA ke maMdANa gotrIya rAmacaMdrajI ke yahAM huaa| Apane vairAgya avasthA meM saMsthAna se ema.e. kiyaa| AcArya mahAprajJajI se saMvat 2053 mAgha zuklA 13 ko bIdAsara meM zramaNI dIkSA lii| 7.12.17 zrI caityaprabhAjI (saM. 2053 ) 10/17 Apane bhI AcArya mahAprajJajI se mAgha zuklA 13 ko bIdAsara meM sAdhvI dIkSA aMgIkAra kii| saMsthAna meM ema. e. parIkSA uttIrNa kii| Apa saikar3oM upavAsa, 4 bele, eka telA aura do bAra dasa pratyAkhyAna kara cukI haiN| Apa mAlUgotrIya zrI indracaMda DUMgaragar3ha vAloM kI kanyA haiN| 7.12.18 zrI mRduyazAjI (saM. 2053-vartamAna) 10/18 Apa bAlotarA ke baidamUthA zrI ghevaracaMdajI kI suputrI haiN| 19 varSa kI vaya meM mAgha zuklA 13 bIdAsara meM ApakI dIkSA huii| dIkSA ke pazcAt eka hajAra gAthAeM kaMThastha kI evaM pratidina 500 gAthAoM kA svAdhyAya yathAzakya tapa, dhyAna, mauna Adi bhI karatI haiN| 7.12.19 zrI uditayazAjI (saM. 2053-vartamAna) 10/19 Apa jasola nivAsI mIThAlAlajI sAlecA kI suputrI haiN| 21 varSa kI vaya meM mAgha zuklA 13 ko bIdAsara meM dIkSita huiiN| Apa yathAzakya jJAna, svAdhyAya, tapa, sevA va sAdhanA meM saMlagna haiN| 7.12.20 zrI malayazrIjI (saM. 2053-vartamAna) 10/20 __ Apa uditayazAjI kI bhaginI haiM, 18 varSa kI umra meM bahina ke sAtha hI bIdAsara meM ApakI dIkSA huii| Apa prativarSa 30 upavAsa va savA lAkha kA jApa karatI huI guru-caraNoM meM sAdhanArata haiN| 7.12.21 zrI cAruprabhAjI (saM. 2053-vartamAna) 10/21 ApakA janma ratanagar3ha ke motIlAlajI hIMgar3a ke yahAM saMvat 2024 meM huaa| 30 varSa kI vaya meM saMvat 2053 phAlguna zuklA 6 ko DUMgaragar3ha meM ApakI dIkSA huii| Apa Agama, stoka va saMskRta Adi kI jJAtA haiM anekoM upavAsa, do, tIna, cAra, sAta aura ATha kI tapasyA bhI kI hai| 7.12.22 zrI malayayazAjI (saM. 2053-vartamAna) 10/22 Apane saMvat 2026 ko udhanA-sUrata meM zrI kAMtilAlabhAI gAMdhI ke yahAM janma liyA, prAk snAtaka dvitIya varSa taka adhyayana kara phAlguna zuklA 6 ke dina DUMgaragar3ha meM dIkSA aMgIkAra kii| sAmAnya jJAna sIkhakara tapa ke 874
Page #937
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ kSetra meM Apane apanI ruci dikhaaii| saikar3oM upavAsa, 7 bele, 5 tele, 3 pacole, 4 aThAI, nau, dasa, gyAraha, solaha tathA eka varSItapa kiyaa| 7.12.23 zrI mallikAzrIjI (saM. 2053-vartamAna) 10/23 ___ Apa phatehagar3ha (bhuja-kaccha) nivAsI bAbUlAlajI siMghavI kI sukanyA haiN| 24 varSa kI vaya meM phAlguna zuklA 6 ko zrI DUMgaragar3ha meM Apane dIkSA lii| Agama evaM saMghIya sAhitya ke adhyayana ke sAtha Apane jainadarzana meM ema.e. kiyaa| pratidina 1000 gAthAoM kA svAdhyAya japa, mauna, dhyAna Adi ke sAtha Apane tapasyA bhI khUba kii| 500 ke lagabhaga upavAsa, 30 bele, 40 tele, 3 cole, 4 pacole, 2 aThAI, 6, 9, 11, 30 kI tapasyA kii| AyaMbila kI 9 olI, varSItapa evaM 11 bAra dasa pratyAkhyAna bhI Apane kiye haiN| seThiyA 7.12.24 zrI rAjazrIjI (saM. 2053-vartamAna) 10/24 Apa sUrata nivAsI sohanalAlajI jIrAvalA kI suputrI haiM 19 varSa kI vaya meM zrI DUMgaragaDha meM Apa phAlguna zuklA 6 ko dIkSita huii| Apane dazavaikAlika kaMThastha kiyA, pratimAsa 3 upavAsa kA krama calatA hai 4 bele, 1 telA va ! aThAI bhI kii| do varSoM se sardI meM kambala na or3hane kA bhI saMkalpa hai| AcArya zrI mahAprajJajI ke zAsanakAla meM dIkSita sAdhviyA~ (saM. 2052-59) krama saMkhyA dIkSA krama | sAdhvI-nAma jAti / janma-saMvat | janma-sthAna | dIkSA-saMvat * zrI saMyamaprabhAjI surANA 2023 saradAra zahara 2050 * zrI prabodhayazAjI 2026 udAsara 2054 *zrI punItayazAjI nAhara 2026 bIdAsara 2054 * zrI iMduyazAjI surANA 2026 saradAra zahara 2054 * zrI kuMdanayazAjI lUniyA 2027 zrIDUMgaragar3ha 2054 * zrI jayaMtayazAjI buccA 2027 gaMgA hara 2054 *zrI vinItayazAjI coraDiyA sujAnagar3ha 2054 * zrI madhuyazAjI lor3hA 2032 gaMgAzahara 2054 *zrIcAritraprabhAjI sAlecA 2022 jasola 2055 * zrI anekAntaprabhAjI pArekha 2025 ahamadAbAda 2055 * zrI saMpUrNayazAjI dUgar3a 2029 saradArazara 2055 zrI kiraNaprabhAjI surANA rAjagar3ha 2055 zrI vinItaprabhAjI 2012 ADasara 2055 * zrI kulavibhAjI giDiyA 2027 bIdAsara 2055 2027 2000 chAjer3a 875
Page #938
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa krama saMkhyA dIkSA krama | sAdhvI-nAma jAti janma-saMvat | janma-sthAna / dIkSA-saMvat 2019 2017 2019 2021 TAMTiyA koThArI dUgar3a agravAla agravAla vAvariyA chAjer3a begavAnI 2026 bhuja 2028 2029 I 2032 2033 2026 sAlecA sAlecA baraDiyA dUgar3a seThiyA zrIzrImAla 2032 *zrI zaziprajJAjI *zrI lAvaNyayazAjI *zrI sahajayazAjI * zrI prazamayazAjI * zrI rakSitayazAjI *zrI kAvyayazAjI *zrI saMvarayazAjI zrI caMdrayazAjI zrI vinamrayazAjI * zrI nirmalaprabhAjI *zrI mArdavazrIjI * zrI sudarzanaprabhAjI *zrI sumatiprabhAjI * zrI sudhAprabhAjI zrI prasannaprabhAjI * zrI atulaprabhAjI * zrI zreSThaprabhAjI * zrI suyazaprabhAjI *zrI jyotiyazAjI * zrI kalyANayazAjI * zrI malliprabhAjI * zrIvikAsaprabhAjI * zrI RSiprabhAjI * zrI sumaMgalAzrIjI * zrI muditaprabhAjI * zrI atulayazAjI * zrI samanvayaprabhAjI *zrIlakSitaprabhAjI * zrI suvidhiprabhAjI * zrI sulasAzrIjI * zrI kAruNyaprabhAjI pIpAr3A 2029 2022 2030 2027 2021 Tamakora 2055 Tamakora 2055 lADanUM 2055 jaitomaMDI 2055 jIMda 2055 2055 kavAsa 2055 lADanUM 2056 gaMgAzaharaM 2056 bAr3amera 2056 bAr3amera 2056 momAsara 2057 saradArazahara 2057 momAsara 2057 bAlotarA (jasola) 2057 dAhoda 2057 baiMgalora 2057 dhUliyA 2057 2057 bhivAnI 2057 kAlU 2057 gaMgAzahara 2057 gaMgAzagara 2057 sisAya 2057 gaMgAzahara 2057 AsIMda 2058 zrI DUMgaragar3ha 2058 zrI DUMgaragar3ha 2058 zrI DUMgaragar3ha 2058 momAsara 2058 zrI DUMgaragar3ha 2058 dUgar3a sIMdhI baramecA agravAla(baMsala) botharA kAlU 2028 2030 2037 2036 zyAmasukhA sIdhI sihAga (caudharI) 2037 2037 copar3A 2040 dUgar3a dUgar3a dUgar3a mAlU bAphanA kuMDaliyA 2033 2033 2034 2036 2037
Page #939
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ krama saMkhyA dIkSA krama| sAdhvI-nAma | jAti janma-saMvat / dIkSA-saMvat 71 2037 2058 2031 2058 2035 2058 baida 2036 2058 2036 2058 2036 2058 pIpAr3A 2024 2058 2035 2058 2020 zrI DUMgaragar3ha udhanA-surata sindhIkelA rAjaladesara koppala samadar3I kalyANapurA gaMgAzahara bAlotarA jasola AsotarA jasola jasola asAr3hA jasola jasola phatehagar3ha 2058 2031 2058 2034 2058 2034 2058 2034 2058 2034 *zrI sudhAMzuprabhAjI | chAjer3a *zrI varSA zrIjI bhalAvata * zrI jAgRtaprabhAjI agravAla (jaina) *zrI saubhAgyazrIjI *zrI meruprabhAjI jIrAvalA * zrI maitrIprabhAjI Dhelar3iyA * zrI zrutaprabhAjI *zrI komalaprabhAjI / rAMkA zrI saMkalpaprabhAjI koThArI | zrI saMgItaprabhAjI bhaMsAlI * zrI manIzaprabhAjI bAphaNA | zrI saMbhavazrIjI gAMdhI mehatA * zrI akhilayazAjI bokar3iyA *zrIsalilayazAjI bhaMsAlI * zrI taruNayazAjI saMkalecA * zrI mRduprabhAjI bokar3iyA *zrI gauravayazAjI saMdhavI * zrI mananayazAjI caurar3iyA * zrI mRdulayazAjI gelar3A * zrI jAgRtayazAjI lUNAvata | .zrI celanAzrIjI mehatA *zrI ArAdhanAzrIjI modI * zrI siddhAntazrIjI pArakha zrI somazrIjI coraDiyA *zrI kevalaprabhAjI guMdecA zrI nItiprabhAjI kAMkariyA (sajor3e) * zrI arcanAzrIjI mehatA *zrI tanmayaprabhAjI kAMkariyA 2058 2035 2058 2038 2058 2022 2058 2025 2058 2023 lAchur3A borAvar3a nokhA 2058 2031 2058 2033 bAva 2059 2059 2036 ahamadAbAda 2038 2059 2019 2059 mAr3akA loNAra cembUra pIpAr3asiTI 2033 2059 2029 2060 2040 sUrata 2060 2049 pIpAr3asiTI 2060 877
Page #940
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama saMkhyA dIkSA krama 74. 75. O O A 2 2 2 2 2 2 2 2 76. 77. 78. 79. 80. 81. 82. 83. 84. 85. 87. 88. 89. 90. 91. 92. 93. 94. 95. 96. 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 sAdhvI nAma zrI sumitra zrIjI zrI kusumaprabhAjI zrI maryAdAprabhAjI zrI AsthA prabhAjI zrI muditAzrIjI zrI muktA prabhAjI zrI kalpayazAjI zrI AtmayazAjI zrI mayaMkaprabhAjI zrI arhaM prabhAjI zrI sumedhAzrIjI zrI mahimA zrIjI zrI maMjulA zrIjI zrI bhIravAMjI zrI mahanIya prabhAjI zrI surabhi prabhAjI zrI svastika prabhAjI zrI kauzala prabhAjI zrI jItayazA jI zrI kAntAzrIjI zrI lakSmIkumArIjI zrI zAradAprabhAjI jAti agravAla siMdhavI mehatA koThArI mAdarecA sIMcI mAlU lar3A gelar3A sAlecA agravAla jaina zaMkA sAlecA khoTer3a corar3iyA dUgar3a dUgar3a caupar3A mAlU baida saMghavI agravAla jaina janma- saMvat 878 26.6.1976 24.9.1990 2021 2025 2031 2032 2030 2033 11.12.1968 8.10.1976 3.12.1979 18.04.1980 1970 2032 2036 2038 2040 2039 2005 2005 2035 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa dIkSA-saMvat janma-sthAna hAMsI cArabhujA (gADabora) koyala rAmasiMhajI kA gur3A cArabhujA zrI DuMgaragar3ha zrI Dugaragar3ha zAhadA zAhadA kAnAvA TiTilAgar3ha bAlotarA bAlotarA pAlI lokahI (lAr3anU) lADanU lADanU gaMgAzahara zrI DUMgaragar3ha ratnagar3ha 7.13 terApaMtha samaNI saMsthA kA vikAsa evaM usakA avadAna (saM. 2037 se vartamAna ) AcArya zrI tulasI ne terApaMtha dharmasaMgha meM 'samaNa - samaNI dIkSA' kA eka sarAhanIya kArya kiyaa| isakA zubhArambha 9 navambara 1980 ko jaina vizva bhAratI lADanUM meM huA, usameM sarvaprathama chaha mumukSu bahanoM ne samaNI dIkSA aMgIkAra kI - 1) samaNI sthitaprajJAjI, 2) samaNI smitaprajJAjI, 3) samaNI madhuprajJAjI, 4) samaNI kusumaprajJAjI, 5) samaNI saralaprajJAjI, 6) samaNI vizuddha prjnyaajii| taba se lekara Aja taka (saMvat 2063) 178 kanyAe~ samaNa zreNI meM praviSTa ho cukI haiM, inameM 62 samaNiyoM kI muni dIkSA ho gaI hai| samaNa zreNI sAdhu aura zrAvaka kI madhyavartI kar3I hai, isa 22. (ka) terApaMtha paricAyikA / (kha) patrAcAra dvArA prApta / bAva/ahamadAbAda vaMdanI kalAM 2060 2061 2061 2061 2061 2061 2061 2061 2061 2061 2061 2061 2061 2061 2061 2061 2061 2061 2061 2062 2062 2063 -
Page #941
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ rUpa meM ina samaNI-sAdhikAoM kA yogadAna bhI kama nhiiN| zramaNI-varga apanI maryAdA ke kAraNa jahAM nahIM pahuMca pAtIM vahAM pahuMcakara ye samaNiyAM dharma aura adhyAtma kA pAtheya pradAna karatI haiN| apane sthApatya kAla se hI samaNIvarga ne kaI bAra sudUravartI kSetroM meM tathA videzoM meM jAkara jainadharma aNuvrata, yoga, prekSAdhyAna, sAdhanA zivira Adi ke mAdhyama se dharmasaMgha kI acchI prabhAvanA kI hai| inameM aneka samaNiyAM atyaMta viduSI, prakharavaktA evaM lekhikAeM haiN| kaI samaNiyoM ne uccakoTi ke zodha-prabandha likhakara lADanUM vizvavidyAlaya se pI.eca.DI. kI upAdhi bhI prApta kI haiN| kucha pramukha samaNiyoM kA paricaya isa prakAra hai| 7.13.1 samaNI sthitaprajJAjI (saM. 2037) Apa lADanUM ke ghIyA parivAra kI kanyA haiM, Apane saMvat 2037 kArtika zu. 2 ko lADanUM meM samaNI dIkSA aMgIkAra kI, zikSA ke kSetra meM Apane ema.ema. ke bAda 'saMbodhi kA samIkSAtmaka adhyayana' viSaya para pI.eca. DI. kI upAdhi prApta kii| Apa dvArA saMpAdita graMtha-prANa-cikitsA, amUrta cintana, citta aura mana, saMbhava hai samAdhAna' Adi mukhya haiN| ema.e. jIvana vijJAna ke 40 pATha tathA jainadharma darzana evaM tulanAtmaka dharmadarzana ke 10 pAThoM kA lekhana bhI kiyA hai| 7.13.2 samaNI kusumaprajJAjI (saM. 2037) ApakA janma iMdaura ke modI parivAra meM saM. 2016 ko huaa| saM. 2037 kArtika zu. 2 ko lADanUM meM ApakI samaNI dIkSA huI, Apane 'Avazyaka niyukti' para zodha prabaMdha likhakara pI.eca.DI. kI upAdhi prApta kii| Apa dvArA racita sAhitya-eka bUMda : eka sAgara (pAMca bhAga), AcArya tulasI sAhitya : eka paryavekSaNa, sAdhanA ke zalAkA puruSa : gurudeva tulasI, gRhastha yogI nemIcaMda modI, AcArya tulasI kI sAhitya saMpadA, pauruSa ke pratimAna prakAzita haiM-vyavahAra bhASya, niyukti paJcaka, Avazyaka niyukti, vyavahAra niyukti, ekArthaka koza, dezI zabdakoSa, piMDa-ogha-nizItha niyukti, paJcakalpa bhASya, Avazyaka niyukti kI kathAeM (do bhAga) Adi pustakoM kA saphala saMpAdana kiyA hai| aprakAzita sAhitya-AcArya tulasI kI kAvya sAdhanA, AcArya tulasI netRtva kI kasauTI para, AcArya tulasI kA adhyApana kauzala, arhat prajJapti, ArohaNa Adi haiN| Apa lagabhaga 25 varSoM se Agama saMpAdana kArya meM saMlagna haiN| 7.13.3 samaNI ujjavalaprajJAjI (saM. 2038-vartamAna) ApakA janma saMvat 2013 zrAvaNa zuklA 1 ko hariyANA prAnta ke hAMsI zahara meM huA, Apa agravAla siMgala parivAra kI kanyA haiN| saMvat 2038 kArtika zuklA dvitIyA ko dillI meM dIkSA grahaNa kii| Apane saMsthAna se ema.e. karane ke pazcAt yoga-zAstra evaM manonuzAsanamH eka tulanAtmaka adhyayana zodhakArya kara rahI hai| 7.13.4 samaNI-niyojikA zrI akSayaprajJAjI (saM. 2040-vartamAna) ApakA janma rAjasthAna ke 'TAparA' grAma meM saMvat 2017 pauSa kRSNA paMcamI ko huaa| Apane AcArya mahAprajJajI dvArA ahamadAbAda meM saMvat 2040 vaizAkha zuklA 3 ko 'samaNI-dIkSA aMgIkAra kii| Apa atyaMta viduSI, dharmaprabhAvikA 23. patrAcAra dvArA prApta suucnaa| 879
Page #942
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa samaNI haiM, apane AkarSaka vyaktitva evaM sadguNoM ke kAraNa Apa vartamAna meM vizAla samaNI - saMgha kI niyojikA ke rUpa meM sammAnanIya haiN| Apane 15 bAra holeNDa, beljiyama, jarmanI, sviTjaralaiNDa, phinalaiNDa, iTalI, laMdana, amerikA, kanADA, jApAna, rasiyA aura phrAMsa Adi dezoM meM jAkara prekSAdhyAna, zivira, aNuvrata evaM jIvana vijJAna ke mAdhyama se dharma kA pracAra-prasAra kiyA hai| 7.13.5 samaNI bhAvitaprajJAjI (saM. 2040 ) Apa samadar3I ke Dhelar3iyA parivAra kI kanyA haiN| ahamadAbAda meM vaizAkha zu. 3 saM. 2040 meM Apa samaNI jIvana meM praviSTa huiiN| Apane vizva bhAratI se ema.e. kI zikSA prApta kI / zrapada TapamU va sapami ApakI sAhitya kRti hai| dharmapracAra kI dRSTi se Apa dasa bAra videza yAtrA kara cukI haiM, videzoM meM amerikA, laMdana, jApAna, hAMgakAMga, holeNDa, ijarAila, beljiyama, tAivAna, thAilaiNDa, iNDoneziyA, siMgApura, iTalI, jarmanI, kanADA, romAniyA aura perisa deza Apake pracAra ke pramukha kSetra rhe| 7.13.6 samaNI maMgalaprajJAjI (saM. 2041 ) Apa momAsara ke seThiyA parivAra kI kanyA haiM, saMvat 2041 vaizAkha kR. 9 ko momAsara meM Apane samaNI dIkSA aMgIkAra kii| zikSA ke kSetra meM ema.e. ke pazcAt 'jaina AgamoM kA dArzanika cintana' viSaya para zodhaparaka prabandha likhakara pI.eca.DI. kI upAdhi prApta kI / 'ArhatI dRSTi', 'vrAtyadarzana' ApakI sAhityika kRtiyA~ haiN| 17 julAI 2006 I. meM Apako jaina vizva bhAratI saMsthAna mAnya vi.vi. lADanUM meM prathama pro. vAisa cAMsalara (sahAyaka kulapati) niyukta kiyA hai| isa prakAra kA mahattvapUrNa pada kisI samaNI ko prathama bAra prApta huA hai| 24 7.13.7 samaNI nirvANaprajJAjI (saM. 2043 ) Apa bhI jhAbuA ke koTar3iyA parivAra kI kanyA haiN| rAjasamanda meM hI caitra zu. 9 ko dIkSita huI / 'ahiMsA kA zikSaNa-prazikSaNa : eka samIkSAtmaka adhyayana' viSaya para zodha-prabandha likhakara Apane pI. eca. DI. kI upAdhi arjita kii| 7.13.8 samaNI caitanyaprajJAjI (saM. 2043 ) ApakA janma jhAbuA (ma. pra. ) ke koTar3iyA parivAra meM huaa| saMvat 2043 caitra zuklA 15 rAjasamanda meM dIkSA aMgIkAra kI, Apa ema. e. pI. eca. DI. haiN| 'bhagavatI kA dArzanika vaijJAnika adhyayana' viSaya para zodha prabaMdha likhaa| ApakI eka kRti Scientific vision of Lord Mahavira prakAzita hai| Apa ekabAra iNDoneziyA jAkara dharmapracAra bhI kara cukI haiN| 7.13.9 samaNI jyotiprajJAjI (saM. 2043 ) Apa rAjasthAna meM nohara grAma kI haiM, bhAdrapada zuklA 15 ko lADanUM meM dIkSita hokara Apane ema.e. kI zikSA prApta kii| eka bAra mAsko, nepAla kI yAtrA bhI kara cukI haiN| ApakI sAhitya kRtiyAM - 'sAhasa bharI kahAnI' aura 'paramArtha' ye do pustakeM haiN| 24. a.bhA. terApaMtha TAimsa 24-30 julAI 2006, pR. 1. 880
Page #943
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ 7.13.10 samaNI sanmatiprajJAjI (saM. 2046 ) Apa gaMgAzahara ke copar3A gotra kI kanyA haiM, mAgha zuklA paMcamI ko lADanUM meM dIkSA lekara ema.e. kI zikSA prApta kii| ApakI 'samaNadIkSA : eka paricaya' pustaka prakAzita hai| 7.13.11 samaNI zubhaprajJAjI (saM. 2046 ) Apa lADanUM ke phUlaphagara parivAra kI kanyA haiM, lADanUM meM mAgha zuklA paMcamI ko dIkSita hokara ema. e. pI. eca.DI. taka kI zikSA prApta kii| Apane 'upAsakadazA eka samIkSAtmaka adhyayana' para zodha-prabaMdha likhA / 7.13.12 samaNI himaprajJAjI (saM. 2048 ) Apa phatehagar3ha ke mehatA parivAra kI kanyA haiM, lADanUM meM kArtika zuklA 10 ko Apa dIkSita huiiN| 'AcArya tulasI kA samAja darzana' viSaya para Apane zodha prabaMdha likhakara pI.eca.DI. kI upAdhi prApta kii| 7.13.13 zrI satyaprajJAjI (saM. 2048 ) zrIDUMgaragar3ha ke seThiyA kula meM samutpanna hokara 25 varSa kI kaumArya avasthA meM kArtika zuklA dazamI ko lADanUM meM Apa samaNI jIvana meM praviSTa huiiN| Apane 'jJAtAdharmakathA eka samIkSAtmaka adhyayana' para zodha prabandha prastuta kara pI.eca.DI. kI DigrI prApta kii| 7.13.14 samaNI malayaprajJAjI (saM. 2049 - vartamAna ) ApakA janma ur3IsA prAnta ke TiTilAgar3ha meM saMvat 2027 vaizAkha kRSNA 7 ko agravAla parivAra meM huA, saMvat 2049 kArtika kRSNA 7 ke dina lADanUM meM Apane dIkSA grahaNa kii| saMsthAna se ema. e. karane ke pazcAt Apane 'dazavaikAlika kA dArzanika anuzIlana' viSaya para pI. eca. DI. kI DigrI prApta kI / 7.13.15 samaNI amitaprajJAjI (saM. 2052 ) Apa gujarAta prAnta ke 'bAva' grAma kI kanyA haiM, mehatA kula meM utpanna huiiN| saMvat 2052 ASAr3ha zuklA 11 ko lADanUM meM 'samaNI dIkSA aMgIkAra kI Apane 'uttarAdhyayana: zailI kA vaijJAnika adhyayana' viSaya para pI.eca. DI. kI hai| 7.13.16 samaNI saMbodhaprajJAjI (saM. 2054 ) Apa hariyANA prAnta ke 'hAMsI zahara kI agravAla jaina kanyA haiN| saMvat 2054 kArtika zuklA paMcamI ko 'gaMgAzahara' meM Apane samaNI dIkSA aMgIkAra kI Apane 'ardhamAgadhI AgamoM meM Atmatatva kI avadhAraNA' viSaya para pI.eca.DI. kI hai| 7.13.17 samaNI prazamaprajJAjI Apane 'praznavyAkaraNa meM saMvara kA svarUpa' viSaya para pI.eca.DI. kI DigrI prApta kii| ApakA vizeSa jJAtavya upalabdha nahIM huaa| 881
Page #944
--------------------------------------------------------------------------
________________ 2014 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa terApaMtha saMpradAya kI avaziSTa samaNiyA~ (saMvat. 2037-59 )24 | dIkSA samaNI-nAma jAti janma saMvata janma-sthAna dIkSA-saMvat tithi dIkSA sthAna vizeSa krama vivaraNa 1. | 2 | zrI madhuraprajJAjI M.A | DAgA 2015 | bhInAsara / 2037 kA.zu. 2 | lADanUM 16 bAra videza yAtrA 4 | zrI muditaprajJAjI M.A | bAphanA 2015 saradArazahara 2038 cai.zu. 15 | jayapura zrI paramaprajJAjI MA(D) | baiMgAnI bIdAsara 2038 cai.zu. 15 | jayapura 13 bAra videza yAtrA zrI cinmayaprajJAjI MA| siMgalA 2015 hAMsI 2038 kA.zu.2 | dillI zrI maMjuprajJAjI MA | chAjer3a saradArazahara 2041 kA.kR.8 jodhapura zrI malliprajJAjI MA | rAMkA sUratagar3ha 2041 kA.kR.8 jodhapura 3 bAra videza yAtrA zrI nirmalaprajJAjI M.A | mehatA 2020 bAva (gu.) 2041 kA.kR.8 | jodhapura 1 bAra videza yAtrA zrI pratibhAprajJAjI M.A| nAhaTA Tamakora 2045 kA.kR.8 | zrI DUMgaragar3ha zrI jayantaprajJAMjI M.A) pArakha 2020 gaMgAzahara 2045 kA.kR. 8 | zrI DUMgaragaDha | - zrI vinItaprajJAjI M.A bAphanA 2022 saradArazahara | 2045 kA.kR.8 | zrI DUMgaragar3ha | 7 bAra videza yAtrA zrI krAntaprajJAjI MA sIMdhI 2019 zrI DUMgaragar3ha 2046 kA.kR.8 lADanUM zrI prasannaprajJAjI M.A nAhaTA 2022 kAlU (rA.) 2046 kA.kR.8 | lADanUM zrI zIlaprajJAjI M.A lADanUM 2046 mA.zu.5 lADanUM zrI RjuprajJAjI M.A lADanUM 6 bAra videza yAtrA zrI zraddhAprajJAjI B.A jANUMdA 2047 kA.kR.8 pAlI zrI cAritraprajJAjI MAJ madrAsa 2047 kA.kR.8 | pAlI 10 bAra videzayAtrA | 28 | zrI AsthAprajJAjI M.A| koThArI 2021 rAmasiMhajI 2047 kA.kR.8 pAlI kAguDA 18. | 29 |zrI jJAnaprajJAjI MA | nAhaTA 2021 | bAyatU 2047 kA.kR.8 | pAlI 2019 | 18 2046 mA.zu.5 | lADanUM 24. terApaMtha paricAyikA pR. saMkhyA 47. jai. zve. terApaMthI mahAsabhA, kolakatA (pa.baMgAla) I. 2003 882
Page #945
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ krama dIkSA samaNI nAma krama 22222 19. 20. 21. 23. 25. 24. 37 38 40 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32 33. 34. 35. 36. 37. 38. 39. 40. 30 33 41. 34 35 36 41 42 43 44 45 46 47 48 49 5 X 8 $8 51 52 53 54 55 56 zrI maMjulaprajJAjI MA zrI gauravaprajJAjI M.A zrI haMsaprajJAjI M.A zrI kamalaprajJAjI MA zrI saMghaprajJAjI M. A zrI acalaprajJAjI M.A zrI puNyaprajJAjI MA zrI jinaprajJAjI MA jAti paramAra copar3A surANA agravAla surANA zrI kaMcanaprajJAjI M.A jIvAlA 2024 zrI ruciprajJAjI saMdhavI 2025 zrI parimalaprajJAjI M.A chAjeDa jIrAvAlA bhaMsAlI dUgar3a zrI prazAMtaprajJAjI M.A gir3iyA zrI jagataprajJAjI MA mahanota zrI lAvaNyaprajJAjI M.A Dhelar3iyA zrI zAradAprajJAjI M.A gotANI zrI muktiprajJAjI MA mAdarecA zrI karuNAprajJAjI M.A zAha zrI prekSAprajJAjI MA mehatA janma saMvata janma sthAna dIkSA-saMvat tithi dIkSA sthAna zrI vipulaprajJAjI MA Dhelar3iyA zrI RtuprajJAjI MA bAphanA zrI ArogyaprajJAjI M.A sakalecA 2027 2025 2019 2023 2024 2027 2028 2027 2019 boraja gaMgAzahara 2024 2023 jodhapura TiTilAgar3ha cADavAsa zrI saMcitaprajJAjI MA baida (mUthA) 2021 bAlItarA zrI lokaprajJAjI M.A boharA 2024 samadar3I phatehagar3ha samadar3I 2025 samadar3I asADhA saradArazahara 2027 2029 udAsara sUjAnagar3ha mAravAr3a jaMkzana jasola virATanagara (nepAla) cArabhujA 2027 bhuja (kaccha) 2029 rAjasamanda 2025 taloda 2027 madrAsa 2027 pacapadarA 883 2047 kA. kR. 8 2048 kA. zu. 10 2049 17 2049 kA. kR. 7 2049 kA. kR. 7 2049 kA. kR. 7 2049 kA. kR. 7 2049 kA. kR. 7 2049 kA. kR. 7 2049 mA.zu. 7 2050 cai. kR. 9 2050 zrI.zu. 10 2050 kA. kR. 7 2050 kA. kR. 9 2050 kA. kR. 7 2050 mAgha zu. 3 2051 kA. kR. 7 2052 A.zu. 11 2052 A.zu. 11 2052 A.zu. 11 2052 mA.zu. 5 2052 mA.zu. 5 2052 mA.zu. 5 pAlI lADanUM lADanUM lADanUM lADanUM lADanUM lADanUM lADanUM bIdAsara jodhapura saradAra zahara rAjaladesara rAjaladesara rAjaladesara rAjaladesara sujAnagaDha naI dillI videza yAtrA jai. vi. bhA. jai. vi. bhA. jai. vi. bhA. jai. vi. bhA. jai. vi. bhA. jai. vi. bhA. vizeSa vivaraNa / / 3 bAra videza yAtrA 2 bAra videza yAtrA 1 3 bAra videza yAtrA 2 bAra videza yAtrA 1 bAra videza yAtrA 1 5 bAra ||||| - -
Page #946
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa | sIdhI kAlU krama | dIkSA samaNI-nAma jAti janma saMvata janma-sthAna dIkSA-saMvata tithi | dIkSA sthAna vizeSa krama vivaraNa | zrI saMgItaprajJAjI M.A | agravAla 2030 |TiTilAgar3ha 2053 A.zu.6 | jai.vi:bhA. (jaina) zrI pAvanaprajJAjI | DosI 2023 jasola 2053 bhA.zu. 13 bIdAsara zrI suyazaprajJAjI MA | siMghavI 2026 nAMdezamA 2053 mA.zu. 13 bIdAsara zrI saumyaprajJAjI MA | botharA 2028 saradAzahara 2053 phA.zu. 6 zrI DUMgaragar3ha zrI maitrIprajJAjI M.A | 2039 zrI DUMgaragar3ha 2053 phA.zu.6 | zrI DUMgaragar3ha zrI kumudaprajJAjI M.A | mAlU 2032 zrIDUMgaragar3ha 2053 phA.zu.6 zrI DUMgaragar3ha zrI mAnasaprajJAjI B.A | chAjer3a 2026 kavAsa 2054 kA.zu. 5 gaMgAzahara zrI vinamraprajJAjI M.A | pUnamiyA 2028 muDIgere 2054 kA.zu.5 gaMgAzahara zrI vikAsaprajJAjI M.A | baramecA 2039 2054 kA.zu. 5 gaMgAzahara zrI madhuprajJAjI M.A | botharA / 2029 tArAnagara 2056 kA.zu. 10 naI dillI zrI zaziprajJAjI M.A | samadaDiyA 2029 madrAsa 2056 kA.zu. 10 dillI zrI zuklaprajJAjI M.A | bAphaNA 2030 madrAsa 2056 kA.zu. 101 dillI 1 bAra videza yAtrA zrI amRtaprajJAjI B.A | aror3A 2030 dhule (mahA.) 2057 kA.zu. 5 | jai.vi.bhA. zrI AtmaprajJAjI B.A gelar3A 2030 zAhadA 2057 kA.zu.5 jai.vi.bhA. | zrI mayaMkaprajJAjI M.A 2033 zAhadA 2057 kA.zu.5 jai.vi.bhA. zrI zreyasaprajJAjI B.A | pugaliyA 2033 gaMgAzahara 2057 mA.zu..10 gaMgAzahara zrI mArdavaprajJAjI BA | pugaliyA 2034 gaMgAzahara 2057 mA.zu. 10 gaMgAzahara zrI sumaMgalaprajJAjI B.AJ copar3A 2036 gaMgAzahara 2057 mA.zu. 10 gaMgAzahara zrI madhyasthaprajJAjI B.A| pArakha 2036 gaMgAzahara 2057 mA.zu. 10 gaMgAzahara zrI vizadaprajJAnI BA | pugaliyA gaMgAzahara 2057 mA.zu. 10 gaMgAzahara zrI AdarzaprajJAjI MA | agravAla 2034 sindhIkelA 2057 A.(dvi). bIdAsara (ur3IsA) zu.10 zrI vidhiprajJAjI B.A. | agravAla 2034 tusarA 2058 A.(dvi). bIdAsara (ur3IsA) zu.10 80 zrI prAMjalaprajJAjI B.A | agravAla 2034 kesiMgA 2058 A.(dvi). | bIdAsara (rAja.) zu.10 65. | 81 | zrI kalyANaprajJAjI M.A| bhansAlI | 2036 lADanUM 2058 A.(dvi). | bIdAsara zu.10 gelar3A 2037 884
Page #947
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ samaNI-nAma | jAti krama | dIkSA krama janma saMvata janma-sthAna |dIkSA-saMvat tithi | dIkSA sthAna vizeSa vivaraNa gAMdhI zrI sampratiprajJAjI BAJ jIrAvalA | 2031 samadar3I 2058 mA.kR. 6 samadar3I zrI razmiprajJAjI M.A | chAjer3a 2032 samadar3I 2058 mA.kR.6 | samadar3I zrI rohiNIprajJAjI MA | jIrAvalA 2033 ahamadAbAda 2058 mA.kR.6 | samadar3I zrI AgamaprajJAjI MA | chAjer3a 2036 ahamadAbAda 2058 mAkR.6 samadar3I zrI gotamaprajJAjI B.A | chAjer3a 2036 samadar3I 2058 mAkR. 6 samadar3I zrI RSiprajJAjI 2034 jasola 2058 phA.kR.5 | jasola mahatA (rAja.) zrI svarNaprajJAjI BA | bAphanA 2035 | asAr3A 2058 phA.kR.5 |jasola (rAja.) zrI rohitaprajJAjI M.A || | bhansAlI 2035 asAr3A 2058 phA.kR.5 |jasola zrI samatAprajJAjI BAJ sAlecA 2037 jasola 2058 phA.kR.5 | jasola zrI naMdIprajJAjI B.A | mAMDotara 2039 jasola 2058 phA.kR.5 | jasola zrI taruNaprajJAjI BA | mAMDotara 2041 jasola 2058 phA.kR.5 | jasola zrI maulikaprajJAjI BAJ bAgarecA 2034 TAparA 2058 phA.zu.3 TAparA zrI mahimAprajJAjI BA chAjer3a 2034 TAparA 2058 phA.zu.3 TAparA zrI vinayaprajJAjI MA ciDAliyA 2039 | vIrapura 2059 kA.zu.6 | ahamadAbAda (bihAra) zrI raviprajJAjI B.A | agravAla 2036 | ucAnA maMDI | 2059 mA.zu. 13 | ahamadAbAda (jaina) zrI unnataprajJAjI M.A bhansAlI 2029 beMgalaura 2059 mA.zu. 13 | | kAMdIvalI | zrI nUtanaprajJAjI MA borA 2029 maMDiyA 2059 mA.zu. 13 | muMbaI (karNATaka) zrI ramaNIyaprajJAjI MA | koThArI 2031 | maMDiyA 2059 mA.zu. 13 | muMbaI zrI caityaprajJAjI MA | koThArI 2035 maMDiyA 2059 mA.zu. 13 | muMbaI zrI ratnaprajJAjI M.A agravAla 2036 | TiTilAgar3ha 2059 mA.zu. 13 muMbaI (jaina) (ur3IsA) samaNI caMdana prajJAjI | 22.8.1978| lUNakaraNasara | 2061 phA.kR.7 sirikArI | samaNI mukula prajJAjI | sAlecA | 20.5.1980| bADamera 2061 phA.kR.7 |sirikArI pA 885
Page #948
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa krama 106 samaNImA dIkSA | samaNI-nAma | jAti | janma saMvata janma-sthAna | dIkSA-saMvat tithi | dIkSA sthAna vizeSa vivaraNa | samaNI mamana prajJAjI | bAgarecA 28.10.1980 | AsotarA / 2061 phA.kR.7 sirikArI samaNI samIkSA prajJAjI | botharA 2.9.1981 | lUNakaraNasara | 2061 phA.kR.7 sirikArI |samaNI sumana prajJA jI | chAjer3a 3.7.1982 | pacapadarA 2061 phA.kR.7 sirikArI samaNI zvetaprajJAjI copar3A | 21.5.1986 | pacapadarA 2061 phA.kR.7 sirikArI samaNI praNava prajJAjI | bhaMDArI | 20.6.1986 | pacapadarA 2061 phA.kR.7 sirikArI samaNI vardhamAna prajJAjI bhaTevarA 6.12.1986 |byAvara 7.12.2004 byAvara samaNI gurUprajJAjI | agravAla 2035 hAMsI 2061 mA.zu. 2 byAvara samaNI jijJAsAprajJAjI mehatA 2036 | bhuja kaccha 2061 mA.zu. 2 byAvara 112 samaNI maitrIprajJAjI DAgA zrIDUMgaragar3ha 2061 mA.zu. 2 byAvara samaNI sumedhA prajJAjI | dUgar3a saradAra zahara 2061 mA.zu. 2 byAvara samaNI mayaMkaprajJA jI | dUgar3a sAradAra zahara 2061 mA.zu.2 byAvara samaNI vizAlaprajJAjI| ciMDAliyA| 2034 | saradArazahara 2063 vai.zu. 6 ludhiyAnA 116 samaNI pUrNaprajJAjI baida 2038 baMgA 2063 vai.zu. 6 ludhiyAnA upasaMhAra terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ apane astitva ke uSAkAla meM tapasteja kI mUrtimaMta deviyA~ dikhAI detI haiM, tapa hI inake jIvana kA pramukha aMga hai| saMgha evaM saMghanAyaka ke prati sarvAtmanA samarpita rahakara inhoMne dharmazAsana ke prati aTUTa AsthA kI eka sudRr3ha nIMva bhI nirmita kI hai, jisa para Aja terApaMtha saMgha bhISaNatama jhaMjhAvAtoM ke madhya bhI aDola akampa khar3A hai| Aja bhI terApaMtha zramaNiyA~ tapa, saMlekhanA saMthArA Adi ke kIrtimAna sthApita to dUsarI ora inakI prakhara sAhitya-sAdhanA uccakoTi kI viziSTatA evaM vividhatA liye hue haiN| anekAneka sAdhviyA~ apanI vidvattA se vAgdevI kA varadAna banI haiM, kaI zatAvadhAnI haiM, kaI saphala vyAkhyAtrI haiN| vartamAna yuga meM kaI zramaNiyA~ zalya-cikitsA meM niSNAta haiN| kalA ke kSetra meM bhI inakA avadAna apUrva aura anUThA hai| ina zramaNiyoM ne deza ke eka chora se dUsare chora taka pahu~cakara janatA ko dharma kA saMdeza diyA hai| yahA~ taka ki nepAla taka vihAra aura varSAvAsa karane vAlI ye jaina samAja kI eka mAtra zramaNiyA~ haiN| terApaMtha samaNI-saMgha vizva ke kone-kone meM dharma kA pracAra kara rahA hai, videzoM meM bhI inakI preraNA se dhyAna yoga, jIvana-vijJAna Adi ke prazikSaNa aura prayoga zivira lagate haiN| isa prakAra Adhunikatama vijJAna kI abhinava upalabdhiyoM se paripuSTa, AtmavikAsa kI sabalatama mArgadarzikA yaha atyaMta pragatizIla zramaNI-samudAya hai| terApaMtha kI avaziSTa zramaNiyoM kA paricaya tAlikA meM diyA jA rahA hai| 886
Page #949
--------------------------------------------------------------------------
________________ 887 krama saM dIkSA krama 1. 2. 3. 4. vi 67 od od 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. prathama AcArya zrI bhikSugaNI ke zAsanakAla kI avaziSTa zramaNiyA~ (vi. saM. 1821-59)26 sAdhvI - nAma janmasaMvat sthAna pitA- nAma gotra dIkSA saMvat sthAna vizeSa- vivaraNa zrI maTTujI 1821 - O zrI ajabUjI 1821 - zrI netujI 1821-33 ke madhya 1821-33 ke madhya 17. 18. 2 3 6 a 9 17 10 zrI phattUjI 11 zrI akhUjI 12 zrI ajabUjI 13 zrI candUjI 14 zrI cainAMjI 16 zrI dhannUjI kelIjI 18 122 00000 19 D 23 O 24 25 O zrI jIUjI DO zrI rattUjI zrI naMdUjI zrI sadAMjI zrI phUlAMjI zrI amarAMjI zrI rattUjI zrI tejUjI I 9 11! | / / *rIyAM * nAthadvArA *kaMTAliyA * Dhola - kambola 1833 mR.kR. 2 pAlI 1833 mR.kR.2 pAlI 1833 mR.kR.2 pAlI vijayacaMda lUnAvata 1833 mR. kR. 2 pAlI 1833-34 ke madhya 1833-34 ke madhya 1833-34 ke madhya 1833-34 ke madhya 1833-34 ke madhya 1860 ke pUrva 1838-44 ke madhya * talesarA * poravAla 1838-44 ke madhya 1838-44 ke madhya 1838-44 ke madhya 26. muni navaratnamalajI, zAsana-samudra bhAga-5, pR. 5-188, jaina vi. vi. bhAratI lADanUM IsavI san 2003 (dvi.saM.) svargavAsa 1834-52 1834-52 1837-52ke madhya pIpAr3a 1855-60 ke madhya lATotI 1860-68 ke madhya 1860-68 saMvat 1834-37 ke madhya gaNa se pRthak saMvat 1834 ke lagabhaga gaNa ke pRthak putra, pautrAdika parivAra chor3akara dIkSita huii| 1837 meM gaNa se pRthak 1837 meM gaNa se pRthak 1837 meM gaNa se pRthak 1854 meM gaNa se pRthak 1837 meM gaNa se pRthak saMvat 1858 yA 59 meM gaNa se pRthak saMvat 1858 yA 59 meM gaNa se pRthak saMvat 1858 yA 59 meM gaNa se pRthak saMvat 1858 yA 59 meM gaNa se pRthak agraNI, sarala, aMta meM paMDita maraNa putra, pautrAdi ko chor3akara dIkSita huI / aMta meM anazana kiyA 1852-60 ke madhya gaNa se pRthak 42 dina kA anazana kara 'kelavA' meM paMDitamaraNa ke madhya terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~
Page #950
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama saM dIkSA krama sAdhvI-nAma 26 - zrI vannAjI 27 zrI bagatUjI 29 zrI nagAMjI janmasaMvat sthAna pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat sthAna| svargavAsa vizeSa-vivaraNa | 1838-44 ke madhya | 1858-60 ke madhya gaNa se pRthak - *bagar3I 1844 1879 ke bAda sarala zAMta prakRti kI. agragAminI hokara vicarI RSThiArAya yuga meM * bagar3I muni vaiNIrAmajI | 1844 - 1866 devagar3ha svabhAva sesarala,komala, satayugI' upAdhi kI bahana se alaMkRta,saMvat 1866 meM saMlekhanA kI, usameM 1se 8 taka (5,7 chor3akara) upavAsa |kiye, 10 dina ke saMthAre saha divNgt| siriyArI 1844-48 ke madhya | 1860-68 madhya | aMta meM anazana *kAMkarolI 1844-48 ke madhya 1852 ke bAda gaNa se pRthak * bUMdI (hAr3otI) | -*sarAvagI 1844-48 ke madhya 1860-68 / 7 zrI pannAjI / / zrI lAlAMjI zrI khemAMjI kheravA 888 000 - zrI jasUjI / zrI cokhAMjI - zrI sarupAMjI kAMkarolI +kAMkarolI * mAdhopura |-*agravAla - zrI vannAMjI | zrI vIrAMjI zrI UdAMjI * bar3I pAdU - * dar3IbA(pacapadarA) *kumhAra | *sunAra 1844-48 ke madhya | saMvat 1852 ke pUrva gaNa se pRthak 1844-48 ke madhya saMvat 1852 ke pUrva gaNa se pRthak 1848-52 ke madhya | 1860-68 | kaMTAliyA meM anazana kara paMDitamaraNa ke madhya 1852 bar3I pAdU | 1867 kuzalapurA| vinayavAna, nirmala cAritrI,aMta meM anaz2ana 1852 - | - 1854 meM gaNa se pRthak |1852-56 ke madhya | 1860-68 ke namra udyogazIla, aMta meM anaz2ana madhya AmeTa meM 1856 1896-97 bagar3I | agraNI hokara vicarI, aMta meM anaz2ana 1857 1872 khejar3alA || | paMDitamaraNa 1859 pAlI | 1870 mAdhopura |saMlekhanA tapa meM 112 dina tapa va 13 dina AhAra kiyA, paMDitamaraNa 1859 pAlI 1897 jasola prakRti se saumya.sarala aura vinayavatI *poravAla zrI jhUmAMjI nAthadvArA 0 zrI norAMjI siriyArI / zrI kuzAlAMjI * pAlI jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa zrI nAthAMjI * pAlI
Page #951
--------------------------------------------------------------------------
________________ 889 krama saM dIkSA krama 35. 36. 37. 38. 39. 52 53 34 55 56 sAdhvI nAma zrI bIjAjI O [D] zrI gomAjI D zrI jasodAjI [D] zrI DAhIjI D zrI nojAMjI janmasaMvat sthAna pitA- nAma gotra dIkSA saMvat sthAna svargavAsa pAlI 1859 pAlI 1886 lATotI royaTa kheravA mAravAr3a mAravAr3a *golechA 1859 1859 1859 zeSakAla meM 1859 1890 1868-70 ke madhya 1868-70 ke madhya 1868-70 ke madhya vizeSa- vivaraNa saMlekhanA saMthAre ke 135 dina meM 18 dina kA tapa va 17 dina AhAra kiyaa| prakRti se bhadra, nIti se nirmala, vinayI thiiN| anazana pUrvaka divaMgata pIsAMgaNa meM anazana kiyaa| -saMketa cinha vidhavA suhAgina 4 bAlabrahmacAriNI zvasurapakSa terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~
Page #952
--------------------------------------------------------------------------
________________ 890 krama saM dIkSA krama 1. 2. 3. 4. 245 6 5. 6. 7. & 12 12. 13. 7 2 = 2 3 5 2 10 11 9. 13 10. 11. 21 2 2 2 2 2 14. 15. 16. 17. 18. 26 22 zrI kuzAlAMjI 15 17 zrI phattUjI zrI pannAMjI 19 0 zrI vAlhAjI zrI umedAMjI 23 dvitIya AcArya zrI bhArImalajI ke zAsanakAla kI avazeSa zramaNiyA~ (saM. 1860-78)27 pitA - nAma gotra dIkSA saMvat sthAna svargavAsa vizeSa- vivaraNa 1862 - 1882 1862-66 ke madhya 1862-66 ke madhya 1862-66 ke madhya 24 25 sAdhvI- nAma zrI jhumAjI zrI rAhIjI zrI kuzalAMjI zrI kunnaNAMjI zrI dolAMjI zrI jasujI zrI kuzalAMjI zrI gIgAMjI zrI ratanAMjI zrI candanAjI [ zrI kezarajI 0 zrI genAMjI zrI gaMgAjI janmasaMvat sthAna *pAlI *jIlavAr3A *kelavA nAthadvArA *visalapura * borAvar3a *bAjolI *devagar3ha * borAvar3a * khor3a * AuvA *pAlI * DIDavANA *mAdhopura * mAdhopura * gopAlapurA corar3iyA / / hemarAjajI solaMkI 1862-66 ke madhya 1868 - 1868 - 1868 - 1868 - 1968 - 1868 1869 - 1878 vairAgyavatI, aMta meM paMDitamaraNa 1870 ( anumAnataH) 1878 bIdAsara 17 varSa lagabhaga kA saMyama paryAya 1 I osavAla 1870 1870 - 1870 1870 I agraNI gaNa se pRthak 1868-70 madhya | anazanapUrvaka paMDitamaraNa 1868-70 madhya pati ( muni jogIdAsajI) dIkSita anazana pUrvaka paMDitamaraNa 27. muni navaralamalajI zAsana-samudra bhAga-5, pR. 192-360. jaina vizva bhAratI lADanUM IsavI san 2003 (dvi.saM.) 1978 1878 celAvAsa 1893 nAthadvArA hue 1867 1880 lADanUM tapasvinI, do dina ke saMthAre se ArAdhaka pada aMta meM anazana kiyA aMta meM anazana kiyA aMta meM anazana sAhasI, agraNI, prabhAvikA 1978 1878 ke lagabhaga anazanapUrvaka svargastha 1887 1887 1885 1894 1870 the, 17 varSa lagabhaga kA saMyama paryAya anazana pUrvaka svarga gamana anazana pUrvaka svarga gamana tapasvinI thIM - 1879 siriyArI paMDita maraNa jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #953
--------------------------------------------------------------------------
________________ 891 krama saM dIkSA krama 19. 20. 222223 21. 27 28 23. 31 24. 32 29 30 25. 33 26. 35 29. 27. 37 28. 39 30. 31. 32. 40 41 42 43 sAdhvI-nAma zrI nojAMjI n 00 DO D DO 00 zrI vannAMjI zrI amiyAMjI * zrI pemAMjI zrI jatanAMjI zrI mayAMjI 0000 zrI madhUjI zrI bIjAMjI zrI navalAMjI zrI navalAMjI D zrI dolAMjI zrI umedAMjI zrI nojAMjI zrI magadUjI janmasaMvat sthAna bIdAsara * bAjolI gagApura * saNadarI *saNadarI *pazcima thalI *lAvA kAMkarolI kelavA *khor3a * borAvar3a * borAvar3a *nAnasamA pitA - nAma gotra dIkSA saMvat sthAna 1870 1870 yA 71 sekhANI hIrajI cAvata | baMvaliyA *muMhatA vaida *siMghI 1871 1872 A 1873-74 pIthalajI caMDAliyA 1874-75 - 1872 1872 1872 1873 lAvA 1875 1876 1877 1877 svargavAsa 1879 siriyArI 1887-1907 ke madhya 1878 ke bAda 1903 lADanUM 1916 ke pazcAt | 1887 vizeSa- vivaraNa 1911 1899 1910 pura 1917 paMDita maraNa kAMkarolI meM svargagamana 1908 1916 ke pazcAta tapa prabhAvikA thiiN| pApabhIru evaM sphUrtaprajJa thiiN| (jayayuga meM) saiddhAntika jJAna, vyAkhyAna meM dakSa, kaI kSetroM meM vicaraNa 1872-78 ke madhya gaNa se pRthak saMvat 1878 ke pUrva gaNa se pRthaka, pati zrI ratnajI ke sAtha dIkSita huii| pitA zrI pIthalajI ne pahile hI dIkSA grahaNa kara lI thii| samAdhimaraNa samAdhimaraNa samAdhi maraNa svabhAva se sarala, komala, parISahajayI sarala, dhairyavatI, aMta meM 7 dina kA saMvArA terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~
Page #954
--------------------------------------------------------------------------
________________ tRtIya AcArya zrI rAyacandajI ke zAsanakAla kI avazeSa zramaNiyA~ (vi. saM. 1878-1908 )28 vizeSa-vivaraNa krama saM dIkSA krama| sAdhvI-nAma 1. | 1 0 zrI lacchUjI janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat sthAna | svargavAsa | bar3I rIyAM candrabhANajI 1878 phA.kR.4 nAthadvArA raNadhIrota RSabhadAsa jI 2. | 2 zrI magadUjI / AmeTa 1879 ce. kR. 1 lAvA hIMgar3a 3 - zrI jhUmAMjI mAlavA 1881 zivagaDha (mAlavA) thAMdalA zrI caMdUjI *thAMdalA - 'dUdhoDiyA 1881 zrI caMpAjI 0 00 0 | *kaMTAliyA 1881 - 7 zrI mayAMjI kheravA koThArI 1879 jye.zu. 2 kheravA / upavAsa se 10 taka kramabaddha tapa, 13, 15,17 dina kA tapa, 1 pachecar3I ke atirikta prtyaakhyaan| saM. 1916 bIdAsara meM svargastha upavAsa se 15 taka kramabaddha 22, 30, 34, 44,54 dina kA tapa, do pachevaDI uparAMta tyAga,saM 1915 sajAnagaDha meMsvargastha | saMvat 1916 ke pazcAt ratanagar3ha meM svarga gamana hIMgolA meM RSirAya yuga meM divaMgata -9, 11, 17,30,31 upavAsoM kA | ullekha, saMvat 1917 meM divaMgata | upavAsa se 13,30, 32, 33 kA tapa, pAraNe abhigraha sahita, saM. 1918 | sujAnagar3ha meM svargastha saMvat 1896 yA 97 meM divaMgata aMtima 5 mAsa upavAsa bele Adi Upara 20 dina taka tapa, eka pachevaDI uparAMta tyA saMvat 1898 jayapura meM svargastha saMvat 1943-64 ke madhya divaMgata mAsakhamaNa,, 6, 9 kA tapa, saMvat 1913 AmeTa meM paMDita maraNa 15,32,30, 15, 17, 13 dina kA tapa, saMvat 1932 meM divaMgata 7 1881 yA 82 | zrI sarUpAMjI | *catarAjI kA guDA | - 0 zrI dolAMjI *pAlI poravAla 1882 1882 mA.zu. 8 zrI amRtAMjI / / zrI roDAMjI | goguMdA | macInda poravAla siMghI 1884 - zrI jetAjI | *rAvaliyAM jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 1882 yA 83 28. muni navaratnamalajI-zAsana-samudra bhAga-7. Adarza sAhitya saMgha, curu (rAja.) IsavI san 1984 (pra.saM.)
Page #955
--------------------------------------------------------------------------
________________ 893 krama saM dIkSA krama 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 2 2 2 2 2 2 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 12 13 456 14 15 16 17 18 2 2 2 2 2 2 19 20 21 23 25 26 27 28 29 30 31 sAdhvI - nAma D zrI caMdUjI O O zrI kaMkUjI zrI savAMjI zrI cannaNAMjI zrI cannaNAMjI zrI naMdUjI 1 zrI rAyakaMvarajI // zrI rukamAMjI zrI gegAMjI zrI siNagArAMjI zrI jIvajI zrI motAMjI zrI pannAMjI zrI padmAMjI zrI choTAMjI O zrI serAjI zrI RddhajI zrI kistUrAMjI janmasaMvat sthAna *padarAr3A Aher3a * khAcaroda mohI nAthadvArA * gaMgApura 1870 mAMDhA * bIdAsara *bAjolI DIDavANA lADanUM bIdAsara bIdAsara * cUrU * cUrU * sujAnagar3ha sujAnagar3ha bhagU pitA - nAma gotra naMdAvata capalota saMkalecA bhopAzAha osavAla surANA khar3a baiMganI corar3iyA osavAla osavAla osavAla kaThotiyA surANA dIkSA saMvat sthAna 1882 yA 83 1883 cai.. 10 1884 1884 phA. kR. 5 1884 phA. kR. 5 1884-86 ke madhya 1886 1886 1887 mR.kR. 1 1887 mR.zu. 3 1887 vai.zu.11 (dvi). 1887 svargavAsa udayapura pura koThAriyA 1886 lADanUM bIdAsara bIdAsara 1887 1887 1888 1888 1888 mR.kR. 5 lADanUM vizeSa- vivaraNa RSirAya yuga meM divaMgata agraNI, sarala, namra, vyavahAra kuz2ala, saMvat 1934 cAMdAruNa meM svargavAsa 1887 DIDavAnA meM svargastha savat 1909 meM gaNa se pRthak tapasvinI, vinayavAna, saMvat 1922-25 ke madhya divaMgata RSirAya - saMyama meM jAgarUka, vyAkhyAnI, saMvat 1902 carapaTiyA meM divaMgata saMvat 1900 bAjolI meM svargastha saMvat 1908 meM divaMgata saMvat 1930 meM paMDita maraNa dharmaprabhAvikA, saMvat 1930 meM divaMgata saMvat 1920 'sujAnagar3ha' meM paMDita maraNa agraNI, svahasta se 5 dIkSAeM dI, 1 se 13 taka kI lar3Ibaddha tapasyA, savat 1959 meM divaMgata saMvat 1923 'rAjanagara' meM svargastha saMvat 1903 meM divaMgata saMvat 1891 'rIcher3a' meM svargastha sarala, sevArthinI, saM 1909 pAlI meM divaMgata saMvat 1927 meM paMDita maraNa yuga meM divaMgata terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~
Page #956
--------------------------------------------------------------------------
________________ dIkSA saMvat sthAna | svargavAsa vizeSa-vivaraNa krama saMdIkSA krama, sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra 30. | 320 zrI tulachAMjI | *lADanUM 1888 mR.kR. 5 lADanU zrI kunnaNAMjI Taka | vaida muhatA | 1888 mR.kR. 5 lADanUM | ghIyA - 000 0 pannAMjI zrI sukhAMjI zrI motAMjI besalapura *kAMkarolI goguMdA | 1888 mR.kR. 14 1889 - 1890 mR.kR.10 khokhAvata mUlAMjI *pAlI khokhAvata | 1890 mR.kR.10 894 / zrI chaganAMjI | vaner3A boharA | 1891 - tapasvinI, saMlekhanA ke 162 dina meM| 128 dina kA tapa, 18 dina pAraNA, 16 dina cauvihArI anazana ke sAtha | saMvat 1892 bIdAsara meM svargastha / agraNI, svahasta se chaha dIkSAeM dI, saMvat 1921 meM svagartha saMvat 1928-34 ke madhya divaMgata saMvat 1906 meM divaMgata agraNI, svahasta se tIna dIkSAeM dI, saMvat 1935 meM divaMgata saMvat 1906 meM svargastha, zrI dolAMjI mAtA thiiN| | saMvat 1930 meM svargastha, zrI dolAMjI mAtA thiiN| agraNI, saMvat 1936 meM divaMgata 9 varSa kI vaya meM dIkSA, nau varSa kA saMyama paryAya pAlakara saMvat 1899 meM divaMgata RSirAya yuga meM divaMgata saMvat 1907 meM paMDita maraNa tapa-6, 17, 30, 30, 34, 40 dina kA, svargavAsa saMvat 1920 tapa-7, 16, 21, 30, 30, 35 dina| kA, svargavAsa saMvat 1942 upavAsa bele tele bahata, cole se 211 kI tapasyA ke dina kula 271, saMvat 1936 meM divaMgata varajUjI 0 ratanagar3ha 1982 nAthadvArA bhaTerA 1891 naMdalAlajI talesarA 1891 caMpAjI 7 zrI caMpAjI *bAlotarA zrI jemAMjI zrI lichamAMjI bIdAsara *pacapadarA 1892 | 1892 1892 mR.kR.9 - - baiMgAnI 000 0 0 - zrI mahezAMjI | sevANagar3ha AchA | 1892 po.zu.6 kANANA jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa kizanagar3ha muNota 1892 po.kR.6 kizanagar3ha zrI mahatAba kaMvarajI
Page #957
--------------------------------------------------------------------------
________________ vizeSa-vivaraNa 44 krama saM dIkSA krama | sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat sthAna zrI choTAM jI | *bAjolI 1892 | 47 zrI amRtAMjI | *mallinAthajI 1892 - kA sthAna 46. zrI pannAMjI | kozIvAr3A rAThaura | 1892 jye.zu.5 svargavAsa saMvat 1936 pAdU meN| svargavAsa usI varSa saMvat 1892 AmeTa meM terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ sisodA 47. 49 botharA 1892 jye.zu.5 pAdU zrI siradArAMjI | bAjolI zrI sadAMjI | *borAvar3a 48. 50 1893 - borAvar3a In zrI caMpAjI cANoda *cavANa 1893 mA. kR. 2 | pAlI 895 52 10 zrI hastUjI | ratnagar3ha lo zrI lichamAMjI | savAI AMcaliyA caMDAliyA | 1893 cai. zu. 8 1894 mA. kR. 11 | cUrU ratanagar3ha | tapa-13, 15, 15, 30 upavAsa, saMvat 1920 meM svargagamana RSirAya yuga meM divaMgata tapasvinI, aMtima saMlekhanA meM kula 140 dina kA tapa va 25 dina pAraNe ke, aMta meM 11 upavAsa meM saMvat 1895 borAvar3a meM paMDita maraNa tapa-4,4,8, 13, 15, 16,6,30 dina, saMvat 1918, bIdAsara meM samAdhimaraNa agraNI, saMvat 1936 meM svargastha saMyama kriyA meM sAvadhAna, namra prakRti kI, madhurakaMThI thIM, saMvat 1909 ratanagar3ha meM svargastha saMvat 1926 meM svargastha agraNI, dharmaprabhAvikA, saMvat 1943 ke bAda maghavAyuga meM divaMgata tapasvinI, saMvat 1912 gaMgApura meM svargastha saMvat 1899 siriyArI meM svargavAsa saMvat 1904 meM divaMgata 5 mAsakhamaNa, upavAsa bele, tele anaginata, saMvat 1902 nAthadvArA meM paMDitamaraNa koThArI 1895 - 5 zrI raMgUjI | goguMdA zrI RbhrUjI | lAchar3asara 1895 ma. zu. 11 ratanagar3ha 000000 | megharAjajI poravAla | 1895 jye. kR. 8 1895 / zrI jetAMjI zrI jeThAMjI - zrI gaMgA jI zrI gaMgAjI | goguMdA | *dUdhor3a *kUTavA *cittaur3agar3ha 1895 / mAhezvarI 1895
Page #958
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama saM| dIkSA krama sAdhvI-nAma / janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat sthAna svargavAsa vizeSa-vivaraNa e 58. | 60 | zrI gomAMjI koThArI | 1895 jye. kR. 9 devagar3ha zrI caMpAjI | siriyArI zrI bIjAMjI pAlI zrI umedAMjI | kAlU AchA copar3A kAlachIvAla 1895 jye. kR. 5 1896 kA. kR. 2 1896 mA. zu. 9 siriyArI pAlI pIsAMgaNa candanAjI | 1889 bAjolI | botharA 1896 mA. kR. 12 baDU 000000000000 gadhaiyA raNadhIrota mehatA *bAphanA 1896 phA. zu. 11 | 1896 cai. kR. 4 1896 vai. kR.5 sekhAvAsa jojAvara AMjaNe zrI cannaNAMjI | bagar3I zrI caMpAjI | jojAvara zrI naMdUjI AMjaNai zrI kezarajI | *bAjolI zrI iMdUjI | *bAjolI / zrI aNadAMjI zrI gulAbAMjI | bIdAsara 1896 896 bAphanA 1896 prabhAvazalIni, svahasta se 5 dIkSAeM dI, saMvat 1941 meM svargastha saMvat 1926 meM divaMgata saMvat 1928 sujAnagar3ha meM divaMgata tapa ke kula dina 3673, saMvat 1946 meM svargastha tapasyA 21, 15,30, 15, 10 upavAsa, saMvat 1942 meM divaMgata saMvat 1937 meM divaMgata RSirAya yuga meM divaMgata saMvat 1937 meM svargastha RSirAya yuga meM divaMgata RSirAya yuga meM divaMgata RSirAya yuga meM gaNa se pRthak tapa-9, 11, 12, 12, 13, saMvat 1916 ke bAda jayayuga meM divaMgata tapasvinI thIM, 14, 11, 15, 30,37, 40 dina kA tapa, saMvat 1917 ke bAda jayayuga meM divaMgata RSirAya yuga meM gaNa se pRthak tapa-6, 9, 11, 8, 13 dina, svargavAsa saMvat 1916 tapa-17, 15, 14, 10, do mAsakhamaNa, svargavAsa-saMvat 1918 khATU meM tapa-17, 15, 17, 20, 13, svargavAsa saMvat 1926 pacapadarA meM | 1896 - 1897 ma. kR.5 surANA | bIdAsara / / zrI phattUjI | bIdAsara raMvAla 1897 ma. kR.5 | bIdAsara -zrI harakhujI paDihArA veda muMhatA dUgar3a zrI UmAMjI 1897 - 1897 mA. kR. 2 ratanagar3ha ratanagar3ha 00 0 zrI UmAMjI pAlI sAlecA boharA | 1897 mA. zu.5 | pAlI jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa - zrI serAMjI | lADanU golachA 1897 cai. zu. 4 | bIdAsara
Page #959
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ 0000000000000 897 krama saM| dIkSA krama| sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat sthAna | svargavAsa vizeSa-vivaraNa 0 zrI rupakaMvarajI nAgaura surANA 1897 vai. zu. 12 nAgaura tapa-9, 14, 29, 6, svargavAsa saMvata 1918 kheravA meM zrI siNagArAMjI mevADyA rAMkA 1897 jye. kR.5 | mevADyA tapa-10, 11, svargavAsa saMvat 1928 borAvar3a meM zrI bhUrAMjI DIDavANA surANA 1897 ASA. zu. 3 DIDavANA svargavAsa saMvat 1937 - zrI maganAMjI | lADanUM khaTer3a 1898 mR. kR. 1 | lADanUM tapa-15, 30 19, 19 dina kA, svargavAsa saMvat 1917 gaMgApura zrI navalAMjI lUMkar3a 1898 mR. zu. 4 | jayapura agraNI vicarI, svahasta se 7 dIkSAeM kI,saMvat 1949 saradArazahara meM divaMgata zrI oTAMjI kaMTAliyA sakalecA 1898 mR. zu. 4 | kaTAliyA tapa-17, 19, 18, mAsakhamaNa, svargavAsa 1916 ke bAda jayayuga meM / zrI harakhUjI 1898 AcArya rAyacaMda yaga meM divaMgata zrI lichamAMjI | bagar3I khATher3a 1898 cai.zu. 7(dvi | bagar3I | 17 dina kA tapa, saMvat 1920 bIdAsara meM divaMgata zrI nandUjI | ghar3asIsara baraDiyA 1898 vai. zu. 4 saradArazahara | do bAra 60-60 dina kA tapa kiyA, saMvat 1918 borAvar3a meM divaMgata nAthAMjI | jhUperA poravAla 1898 vai. zu. 15 tapa-15, 15, 13 dina kA, svargavAsa-saMvat 1916 ke bAda jayayuga meM zrI caMdanAjI kaMTAliyA poravAla 1898 vai. zu. 15 zrI nAthAM jI kI putrI thIM, saMvat 1942| meM divaMgata zrI ratnAMjI | nAthUsara seThiyA 1899 ma. kR. 6 saradAra zahara | tapa-10 dina kA va 3 mAsakhamaNa, saMvat 1920 meM svargavAsa zrI siNagArAMjI| sujAnagar3ha bhaMsAlI 1899 mR. zu. 3 | lADanUM Acha ke AgAra se mAsakhamaNa va 40 dina kA tapa, garma pAnI ke AgAra se mAsakhamaNa, saMvat 1903 ghoiMdA meM| paMDitamaraNa
Page #960
--------------------------------------------------------------------------
________________ vizeSa-vivaraNa krama saM| dIkSA krama sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat sthAna | svargavAsa 88. | 91 - zrI hastUjI | borAvar3a koTecA 1899 pau. kR. 10 sabalapura agravAla zrI cannaNAMjI | ratanagar3ha / zrI madhUjI lADanUM 1899 pau. zu. 3 1899 pau. zu. 15 | lADanUM DAgA - zrI harakhUjI | sujAnagar3ha harisiMha jI bothara 1899 Aso. zu. 71 bIdAsara zrI mAnakaMvarajI borAvar3a botharA 1899 - zrI nAthAMjI sujAnagar3ha kocara 1899 caitra kR. sujAnagar3ha tapa-4,4,8,8, 15, 16, 12 dina kA tapa, saMvat 1931 vai. kR. 11 ko lADanUM meM svargastha RSirAya yuga meM divaMgata tapa-4 nau, 5 pAMca, 8 tIna bAra tathA 9, 10 dina kA tapa, varSItapa, saMvat | 1958 AmeTa meM svargastha mAtA siNagArAM jI bhI dIkSita, 1 se 81 taka tapa, saMvat 1920 cUrU meM svargastha 21 dina ke saMthAre ke sAtha jayapura meM saMvat 1904 ko svargastha tapa-8, 10, 11, 14, 36 dina kA, saMvat 1932 meM svargastha tapa-18, 30, 60, 14, 16, 30 tathA 130 dina kA tapa, saMvat 1928 meM svargastha tapa-8, 10 dina kA, saMvat 1920 meM divaMgata hariyANA meM jAne vAlI prathama sAdhvI, svahasta se 8 dIkSAeM dI,saMvat 1948 meM svargastha | svahasta se 5 dIkSAeM dI, svargavAsa saMvat 1944 sajor3e dIkSA upavAsa se 13 dina taka | lar3Ibaddha tapa, prakRti se bhadra, vinIta, sevArthinI, saMvat 1911 bAmaniyA meM svargastha do varSa saMyama pAlakara saMvat 1902 mAMDA meM divaMgata huiiN| lo zrI gaMgAjI surAyatA poravAla 1899 caitra zu. 7 | auraM kizanagar3ha kizanagar3ha zrI navalAMjI zrI serAMjI muNota *saMcetI 1899 jye. kR. 1899 - | *momAsara cAr3avAsa borar3a 1899 ASA. pUrNimA, kizanagar3ha In zrI sujAna kaMvarajI 0 zrI jetAjI olakhANa | poravAla 1900 Aso. zu. 9 jayapura jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 99. | 102 zrI bagatUjI | *rINI osavAla 1900 ma. kR. 6
Page #961
--------------------------------------------------------------------------
________________ vizeSa-vivaraNa krama saM| dIkSA krama sAdhvI-nAma |janmasaMvata sthAna | pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat sthAna | svargavAsa 103 In zrI tIjAMjI | bIdAsara 1899 phA. zu. 1 bIdAsara 100. | muNota 101 baiMgAnI bIdAsara 104 105 zrI makatUlAMjI| bIdAsara zrI anAM jI | lADanUM 1900 - 1900 terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ | dUgar3a 103 106 00000 saradArazahara 104. 107 108 In zrI bannAMjI o zrI roDAMjI - zrI sonAMjI nIMveDA *gelar3A DeralyA coraDiyA 1900 mA. kR. 7 lADanUM 1900 mA. zu. 14 ArajyA 1900 phA. zu. 4 | hIMgolA 105. hIMgolA 106. - zrI cUnAMjI savAI gelar3A 1900 mA. kR.7 | lADanUM 107. - zrI amarujI | kizanagar3ha muNota 1900 jye. kR. 12 | haramAlA 1668 tapa-8, 11, 21, saMvat 1923 cADavAsa meM divaMgata saMvat 1919 meM divaMgata tapa-14, 16, 31, 34, 34, saMvat 1927 meM svargastha saMvat 1906 bIdAsara meM paMDitamaraNa sajor3e dIkSA saMvat 1918 meM svarga-prasthAna tapa-7, 9, 15, 16 dina kA tapa, svargavAsa saMvat 1937 kula tapasaMkhyA-268, saMvat 1964 ke pUrva DAlimayuga meM divaMgata tapa-8, 12, 15, 21 dina kA, saMvat 1949 mANakayuga meM divaMgata tapa ke kula 2505 dina, dasa pratyAkhyAna 41, do vigaya se adhika kA tyAga, saMvat 1943-64 ke madhya divaMgata tapa-5 mAsakhamaNa, 20, 21 dina kA tapa, saMvat 1946-64 ke madhya divaMgata saMvat 1930 meMsvarga-prasthAna, tapa-saMkhyA 1376 cAra sUtra kaMThastha, 31 sUtroM kA vAcana, pravacanadakSa, 3 bahanoM ko dIkSA dI, 50 varSa zItakAla meM eka pachevar3I va 7 varSa rAtri meM eka sAr3I meM rhiiN| kula tapa dina-494 saMvat 1955 meM divaMgata sevAparAyaNA, saMvat 1925 sujAnagar3ha meM samAdhimaraNa 108. | 1120 zrI kunnaNAMjI | lUNasara bAgamAra 1900 phA. kR. 11 | cAraNAvAsa - zrI mUlAMjI | bAjolI 1901 - - zrI seUjI talesarA aTATyA goguMdA 1901 mR. zu. 1 1901 mR. zu. 1 goguMdA | goguMdA . zrI raMgUjI kuNAvata | 112. | 116 | zrI umedAMjI | phalaudI | 1901 pau. zu. 3 phalaudI
Page #962
--------------------------------------------------------------------------
________________ vizeSa-vivaraNa krama saM| dIkSA krama| sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra dIkSA saMvat sthAna | svargavAsa | 113. | 1170 zrI siNagArAMjI| bAjolI dhAr3IvAla 1901 mA. zu. 11 | kizanagar3ha | 118 | zrI rukamAMjI | rAjaladesara | gir3iyA 1901 vai. kR. 10 | nAthadvArA zrI caMdanAjI | thoriyA ghATA zrI lichamAMjI borAvaDa coraDiyA botharA | 1901 jye. kR. 2 | rAjanagara 1901 ASA. zu. 6 lADanUM DIDavANA ghor3Avata 1902 mR. zu. 4 | lADanUM sarasAMjI zrI DAhIjI - zrI rAmAjI | sUravAla poravAla 1902 pau. zu. 2 | sUravAla 900 000 000 | muni bIMjarAjajI kI mAtA, tapa-8, 10, 11, 14,34 upavAsa, saMvat 1924 meM paMDitamaraNa muni caturbhujajI va chogajI AryA kI mAtA, nirmala saMyama ke sAtha saM. 1916| borAvar3a meM divaMgata saMvat 1918 sujAnagar3ha meM divaMgata tapa-16, 22, 30 upavAsa, saMvat 1918 bIdAsara meM svargastha saMvat 1911 kisanagar3ha meM paMDitamaraNa saMvat 1909 meM gaNa se pRthak upavAsa se 21 dina taka lar3I, 30, 31, 44 kA tapa, saMvat 1942 meM divaMgata RSirAya yuga meM choTI rAvaliyA meM divaMgata saMvat 1916 ke bAda jayayuga meM divaMgata tapa-7, 13, mAsakhamaNa, saMvat 1915 meM divaMgata tapa-4 mAsakhamaNa, 35, 13,9 kA tapa, saMvat 1921 meM divaMgata sajor3e dIkSA, saMvat 1919 meM divaMgata | tapa-30, 21, 35, 35, 30, 22, 25 upavAsa kA tapa,svargavAsa saMvat 1930 tapa-8, 9, 15, 15 upavAsa, saMvat 1934 yA 36 meM divaMgata tapa-10, 8, 11, 6 upavAsa, saMvat 1940 meM svargastha zrI jJAnAMjI | sonArI saradArAMjI sujAnagar3ha 7 zrI sarupAMjI musAliyA poravAla bhaMsAlI chAjer3a 1902 pau. zu. 10 | bhagavatagar3ha 1902 mA. zu. 1 | sujAnagar3ha 1902 vai. zu. 5 pAlI zrI sItAjI | kheravA | vaida muMhatA 1902 ASA. zu. 8| pAlI OM zrI vagatUjI - zrI mUlAMjI mAdhopura AsotarA poravAla | copar3A 1903 bhA. zu. 15 | 1903 ma. kR. 2 jayapura pacapadarA | zrI hastUjI | devagar3ha sahalota 1903 ma. kR. 13 ratalAma jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa zrI suratAMjI | pura siMdhI 1903 pau. kR. 1 | daMtorI
Page #963
--------------------------------------------------------------------------
________________ vizeSa-vivaraNa krama saM| dIkSA krama. sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat sthAna | svargavAsa | 134 10 zrI kunnaNAMjI | jUvAlA poravAla 1903 cai. zu. 10 mAdhopura 1128. 129. In zrI mainAM jI | sUravAla terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ 1903 cai. zu. 10 poravAla mAdhopura 1130. 136 pItaliyA 131. 137 - zrI nojAMjI | mokhuNaMdA 0 zrI AzAMjI zrI maganAMjI | pAlI / zrI rukamAMjI | benAthA 1903 phA. zu. 5 | gaMgApura 1904 - 1904 mR. zu. 8 pAlI 1904 mA. zu. 2 bIdAsara 1132. 138 sakalecA ArI 133. 139 0000000 134. 141 candUjI | sujAnagar3ha kunnaNAMjI| pAlI nzrI jIUjI | goThAsara zrI amarujI | rAjaladesara * coraDiyA luMkar3a | 1904 cai. zu. 8 1905 Aso.zu. 10 1905 mR. zu. 3 1905 vai. kR. 8 nAhaTA cUrU bIdAsara tapa-29, 30, 30. saMvat 1912 kaMTAliyA meM svargastha tapa bele se Upara kI saMkhyA-404, aneka varSa dasa pratyAkhyAna, saMvata 1946-64 ke madhya divaMgata saMvat 1911 meM divaMgata saMvat 1906 meM divaMgata |tapa-13,30 upavAsa,saMvat 1937 meM divaMgata | do mAsakhamaNa kiye, saMvat 1916 ke bAda jayayuga meM divaMgata | saMvat 1913 meM samAdhimaraNa sajor3e dIkSA, saMvat 1912 rAyapura meM svargastha | saMvat 1909 pAdU meM divaMgata tapa-10, 11 upavAsa, saMvat 1946-64 ke madhya divaMgata tapa-15, 17, 22, 45, 13 upavAsa, saMvat 1924 meM svargastha | saMvat 1956 meM svargastha tapa-12, 15 upavAsa, svahasta se do dIkSAeM dIM, saMvat 1943 meM divaMgata RSirAya yuga meM divaMgata tapa-5 se 13 taka tapa ke dina 261 tathA 14, 15, 19, 20, 22, 23 kA tapa, saMvat 1939 ke bAda maghavAyuga meM divaMgata 144 bachAvata amRtAMjI | pAlI poravAla 1905 jye. zu. 1 | pAlI 139. 146 sujAnagar3ha | zrI siradArAMjI | sujAnagar3ha zrI siradArAMjI borAvar3a botharA pagAriyA 1906 mR. kR. 1 1906 ma. kR.4 140. 147 borAvar3a 141. 148 nAhara zrI cAMdUjI 10 zrI dolAMjI bAjolI | siriyArI 1906 mR. kR. 12 | bAjolI 1906 mR. zu. 9 | hIMgolA 142. 149 kaTAriyA
Page #964
--------------------------------------------------------------------------
________________ vizeSa-vivaraNa krama saM| dIkSA krama| sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat sthAna | svargavAsa 143. 1500 zrI maghUjI bIdAsara baiMgAnI 1906 mA. kR. 3 khAnapura 144. zrI siradArAMjI | pAlar3I vaida muMhatA 1906 145. - zrI motAMjI lADanUM sarAvagI 1906 phA. zu. 5 lADanUM 146. zrI rUpAMjI | lakkhAsara svarUpacaMda nAhaTA | 1906 cai. kR. 1 ratanagar3ha zrI naMdUjI bIdAsara baiMgAnI 1906 vai. - lADanUM 148. mUlAMjI | bIdAsara kocara 1906 jye. zu. 13 kunnaNAMjI | bIdAsara *baiMgAnI | 1907 mR. zu. 4 147. bIdAsara 000000 0 0 I zrI hukamAMjI | bIdAsara baiMgAnI 1907 pau. zu. 1 | bIdAsara 151. - zrI bakhatAvarajI| sujAnagar3ha 1907 sujAnagar3ha pratApamalajI begavAnI sAMkhalA zrI roDAMjI 902 lAMborI | 1907 cai. kR. 1 | dIver3a 0 saMvat 1921 meM divaMgata saMvat 1909 pAlI meM svargastha |saMvat 1936 meM divaMgata saMvat 1923 bIdAsara meM divaMgata tapa-10,31 upavAsa, saMvat 1910 meM svargastha | tapa-9,9,16,29, saMvat 1922 meM svargagamana tapa-upavAsa se paMcole taka, svargavAsa1916 se 64 ke madhya tapa-16, 12,21,30,30, 23 dina kA, svargavAsa-saMvat 1936 tapa saMkhyA bele se 17 taka ke 802 dina, do mAsakhamaNa, saMvat 1952 momAsara meM svargastha tapa-15, 16, 21, 21, 30, 37 dina ke | upavAsa, saMvat 1918 bIdAsara meM svarga prasthAna |tapa-5, 10, 16 upavAsa, saMvat 1925 meM divAMta tapa-11, 11, 13, 14 upavAsa, saMvat 1918 bIdAsara meM divaMgata tapa-10, 10, 11, 16,21, 25 upavAsa, saMvat 1942 meM svargastha tapa-5, 8, 6, 8 upavAsa, saMvat 1925 jye. kR. 6 ko paMDitamaraNa putra kAlUjI ke sAtha dIkSA, saMvat 1909 meM svargagamana |tapa-11, 8, 5, 21 upavAsa, saMvat 1920 meM svargavAsa RSirAya kI aMtima ziSyA, saMvat 1921 meM svargavAsa bIdAsara zrI lacchUjI In zrI gaMgAjI | cAr3avAsa | kozIthala *botharA mAhezvarI 1907 jye. kR. 9 1907 jye. zu. 12 zrI bhAnAMjI bAghAvAsa | guNadhara copar3A 1907 jye. zu. 13 bAghAvAsa 0 156. In zrI cimanAMjI | bIdAsara baiMgAnI | 1907 ASA. zu. 7 | bIdAsara 157. | zrI bagatUjI | *relamagarA sarAvagI | 1908 mR. kR. 6 relamagarA 0 158. - zrI sAkarajI | nAthadvArA poravAla | 1908 pau. kR. 3 goguMdA jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 168 DAgA zrI mUlAMjI | bIdAsara lADanUM | 1908 pau. zu. 13 0
Page #965
--------------------------------------------------------------------------
________________ caturtha AcArya zrI jItamalajI mahArAja ke zAsanakAla kI avazeSa zramaNiyA~ (vi. saM. 1908-1938)9 / vizeSa-vivaraNa krama saM dIkSA krama| sAdhvI-nAma 1. | 1 0 zrI candanAMjI janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna dhAmalI pacANacyA boharA | 1908 mA.zu. 11 |bIMThor3A terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ | 20 zrI vannAMjI cUrU budhamalajI botharA | 1908 phA. kR.6 | bIdAsara 1908 phA. kR.6 3. 4 4. | 5 0 0 zrI hastUjI | bIdAsara zrI varajUjI | bIkAnera | DAgA seThiyA | bIdAsara | bIdAsara 606 0 zrI cAMdakaMvarajI | bIkAnera zrI harakhUjI | bIkAnera hastImalajI golechA 1908 vai. zu.7 | hastImalajI golechA | 1908 vai. zu. 7 bIdAsara bIdAsara jayAcArya kI prathama ziSyA, kula tapa saMkhyA 1342, dasa pratyAkhyAna 35, saMvat 1952 lADanUM meM svargastha maghavAgaNI evaM gulAbAMjI kI mAtA,tapa-6, 8,11,16,17,19,20 chor3akara 1 se 21 upavAsa taka kI lar3I,mAsakhamaNa, zIta meM eka pachevar3I kA upayoga, saMvat 1925 lADanUM meM svargastha saMvat 1933 meM svargavAsa - do putriyAM-cAMdakavara jI, harakhU jI bhI sAtha meM dIkSita, svargavAsa,saMvat 1916 ke bAda jayayuga meM divaMgata saMvat 1933 bIdAsara meM paMDitamaraNa saMvat 1936 meM gaNa se pRthak hokara 9 sAdhu-sAdhviyoM ne "prabhu-paMthasaMgha"sthApita kiyaa| kiMtu vaha calA nhiiN| tapa-10, 11, 16, 18-21,30,31,33, 43 upavAsa, saMvat 1939 meM divaMgata mAtA jetAMjI va bahina rAyakaMvarajI bhI dIkSita huiiN| saMvat 1920 meM divaMgata agraNI, svahasta se 5 dIkSAeM dIM, saMvat 1943 meM svargastha tapa ke kula dina 1621, dasa pratyAkhyAna 30,saMvat 1952 meM divaMgata | 7. 80 zrI motAMjI | *bIkAnera *bAMThiyA | 1908 vai. zu.7 | bIdAsara zrI nAthAMjI | citAmA mAMDota 1908 jye. zu. 3 citAmA 120 zrI siNagArAMjI rAjaladesara dugar3a 1909 kA. zu.3 lADanUM 13 zrI madhUjI / lADanU sahajAvata 1909 ma. kR. 5 jayapura 29. muni navaratnamalajI-zAsana-samudra bhAga-9. Adarza sAhitya saMgha, curu (rAja.) IsavI san 1984 (pra.saM.)
Page #966
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama saM | dIkSA krama sAdhvI-nAma / 10 zrI kaMkUjI lo zrI jasodAMjI 13. 16. zrI zrIkhemAMjI 2 zrI navalAMjI 10 zrI serAjI 10 zrI gulAbAMjI 904 2 zrI cakrUjI 10 zrI jJAnAMjI 10 zrI chaganAMjI 2 zrI kunnaNAMjI . zrI amRtAMjI - zrI vRddhAMjI zrI haravagasAMjI zrI vRddhAMjI janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa kaDolI khAvyA 1909 mA. kR.8 | sisodA tapa-10,12,20 upavAsa,saMvat1931 meMdivaMgata dezanoka nAhaTA 1909 mA. kR. 10 |kisanagar3ha upavAsa se 16 taka kramabaddha tapa, saMvat 1947 meM svargastha mokhaNaMdA koThArI 1909 phA. kR.7 mokhaNuMdA agraNI, svahasta se 4 dIkSAeM kI, saMvat 1953 meM divaMgata bemAlI bhairajI boharA 1909 phA. kR.3 | bemAlI saMvat 1912 koThAriyA meM svarga-prasthAna lADanUM baida muMhatA 1909 - DIDavAnA | saMvat 1948 meM svargavAsa savAI caMDAliyA 1909 jye. kR. 8 kelavA saMlekhanA-saMthArA saha 1910 nAthadvArA meM divaMgata rAyapura ostavAla 1909 ASA. zu. 11 | rAyapura svargavAsa saMvat prApta nahIM 1910 ma. kR.3 IDavA saMvat 1916 ke bAda jayayuga meM divaMgata DIDavAnA siMdhI 1910 mR. kR. 11 DIDavAnA | saMvat 1923 sujAnagar3ha meM svargastha bhAvI seThiyA | 1910 mR. bhA. 12 pAlI saMvat 1920 meM svargagamana nAnasamA sIyAla 1910 ASA. zu. 7 nAnasamA tapa-10, 12, 12, saMvat 1941 meM divaMgata sUravAla cainajI poravAla | 1911 Aso. kR. 6 | ratalAma saMvat 1936 meM gaNa se pRthak sUravAla cimanajI poravAla | 1911 Aso. kR. 6 | ratalAma | saMvat 1920 meM divaMgata AmeTa caMDAliyA 1911 ma. kR. 2 kelavA varSItapa va aDhAI sau pratyAkhyAna ke sAtha 1 se 18 taka kI lar3I (4,6, 7, 16, 17 chor3akara) saMvat 1947 meM svargastha baurANA bAbela 1911 vai.zu. 13 bAgaura tapa ke dina 698,svargavAsa saMvat 1953 chAjer3a 1911 mA. kR. 12 | devagar3ha tapa-9, 11, 15,30 upavAsa, | saMvat 1929 meM samAdhimaraNa *devagar3ha *bAphaNA 1912 - svargavAsa saMvat 1948 zrI lAlAjI 290zrI serAMjI jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa devagar3ha zrI choTAMjI
Page #967
--------------------------------------------------------------------------
________________ dIkSA krama sAdhvI-nAma 0 zrI sAkarajI | zrI nojAMjI 330 zrI magadUjI terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ tAla zrI nAnUjI zrI cUnAMjI 350 golechA D zrI jaDAvAMjI zrI sarUpAMjI 10 zrI serAMjI 905 | janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa tAla pIthojI meDa 1912 jye. kR. 10 tAla tapa-caulA, svargavAsa saMvat 1930 tAla khIMvasIjI cAvata | 1912 jye. kR. 10 tAla tapa-4,5,7 svargavAsa saMvat 1932 dalAla 1912 jye. kR. 10 tAla Apa dvArA nirmita eka citra saMvat 1916 kA jisameM svastika va aSTamaMgala hai| saMvat 1918 bIdAsara meM divaMgata phalaudI nAhara 1912 ASA. zu.9 | phalaudI svargavAsa saMvat prApta nhiiN| phalaudI 1913 kA. zu. 11 pAlI tapa-7,8,16,21 saMvat 1917 jayapura meM paMDitamaraNa phalaudI |golechA 1913 kA. zu. 11 |pAlI svargavAsa saMvat jJAta nahIM siriyArI baida muMhatA 1913 mR. - | rANAvAsa tapa-5,10 upavAsa ,saMvat 1926 meM svargastha | harasora kaMTAliyA 1913 mR. zu.9 kheravA upavAsa se aThAI taka tapa, saMvat 1916 bIdAsara meM ArAdhaka pada ratanagar3ha |kizoracaMdajI siMghI| 1913 mA. kR.6 |carapaTiyA | saMvat 1939 meM divaMgata lAvA ratnajI cIMpar3a | 1913 vai. - tapa-15,15, 18, saMvat 1923 meM 25 dina kI saMlekhanA saha paMDitamaraNa pacapadarA mAMDota 1913 ASA. zu.3 upavAsa se 17 dina kA lar3Ibaddha tapa, svargavAsa saMvat upalabdha nhiiN| AmeTa surANA 1913 mR. kR.1 AmeTa saMvat 1942 meM divaMgata jayapura vaida 1913 mA. zu. 2 jayapura saiMkar3oM upavAsa bele tele tathA nau taka tapa kaI bAra, 15 kA tapa,saMvat 1944 meM svargastha mAMDA zivajI bhaMDArI 1914 bhA. zu. 10 bIdAsara muni chajamalajI kI bahana, saMvat 1931 bIdAsara meM svargastha mAMDA gAMdhI 1914 bhA. zu. 10 bIdAsara bahuta tapasyA kI, saMvat 1946 meM svargastha bAlotarA puMvAra | 1914 ma. kR.7 - saMvat 1936 meM svargastha jasarAsara sarAvagI 1914 ma. kR. 12 lADanUM svargavAsa saMvat 1947 zrI bhAmAMjI 10 zrI rAjAMjI 2 zrI suvaTAMjI | zrI jIvUjI zrI lichamAMjI a zrI kunnaNAMjI 000000 0 zrI umedAMjI 10 zrI jetAMjI 10 zrI mRgAMjI
Page #968
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama saM khaTeDa dUgar3a lADanU | karer3A sujA 906 dIkSA krama sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa zrI mAnAMjI bIkAnera 1914 mA. kR.| svargavAsa saMvat 1952 rAjaladesara zrI kunnaNAMjI | ratanagar3ha 1914 zeSakAla tapa-eka pacolA, svargavAsa saMvat 1941 I zrI sirekaMvarajI | bIkAnera koThArI | 1914 zeSakAla | lADanUM zrI kunnaNAM jI kI putrI thIM, savat 1922 sujAnagar3ha meM divaMgata JozrI serAMjI dezanoka kAtelA 1915 zrA. zu. 12 lADanU samAdhipUrvaka svargastha zrI cUnAMjI cUrU hur3amalajI DAgA | 1915 bhA. kR.5 lADana saMvat 1967 lADanUM meM paMDitamaraNa zrI bakhatAvarajI | lADanUM rAmalAlajI dUgar3a | 1915 ma. kR. 5 lADanUM saMvat 1921 pAlI meM divaMgata zrI sAkarajI *derADyA 1915 gaNa se pRthak DzrI tIjAMjI sujAnagar3ha gir3iyA 1916 bhA. zu. 13 sujAnagar3ha tapa-23 upavAsa 2 bele,1 paMcolA, saMvat 1948 ke bAda divaMgata |zrI ratanakaMvarajI | pIpAr3a caudharI 1916 phA. - sAnaMda sAdhanA saMpanna kI zrI bakhatAvarajI | lAchUDA (mevAr3a)| dulIcaMdajI 1916 ASA. zu. 9 agraNI,tapa-2 cole,svahasta se 3 dIkSAeM coraDiyA kI,saMvat 1963 cAr3avAsa meM divaMgata zrI ratnAMjI mer3atA koThArI 1916 ASA. bhA.10 | pIpAr3a saMvat 1917 jobanera meM svarga-prasthAna | zrI rAyakaMvarajI | citAmA mAMDota | 1916 ASA. kR.11 prabhAvasaMpannA,6 bahanoM ko dIkSA dI,upavAsa se 13 taka kI lar3I (dasa ke sivA) saMvat 1972 cAr3avAsa meM svargastha zrI sirekaMvarajI | phalaudI 1917 ma. kR. 12 saMvat 1937 meM divaMgata InzrI motAMjI bIdAsara sekhAnI | 1917 ma. kR. 4 bIdAsara saMvat 1922 pAlI meM divaMgata lozrI campAjI poTalA DAkaliyA | 1917 cai. zu. 8 tapa-mAsakhamaNa, 11 upavAsa, svargavAsa saMvat 1952 'pura' meM zrI kistUrAMjI | poTalA bAbela 1917 cai. zu. 8 agraNI, tIna bahanoM ko dIkSA dI, saMvat 1962'sisodA' meM svargastha 650zrI bhUrAMjI sonArI poravAla 1917 ASA. kR.4 sajor3e dIkSA,saMvat 1969'rAjaladesara' meM svarga-prasthAna jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #969
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ cUrU devagar3ha 907 krama saM| dIkSA krama sAdhvI-nAma | janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa 10zrI nauMhadAjI sUravAla zrI cainajI poravAla 1918 bhA. zu.4 lADanU svargavAsa saMvat 1942 |zrI pAravatAMjI | mAdhopura nAthUrAmajI poravAla | 1918 bhA. zu.4 lADanUM zrI nauhadAMjI kI putrI,agraNI,saMvat 1961 rAjaladesara meM divaMgata zrI gulAbAMjI gulAbacaMdajI koThArI | 1918 mA. kR. 7 tapa ke kula dina 933,svargavAsa saMvat 1948 | 10zrI jetA jI * nAthadvArA *jaz2arAjajI mAru 1918 - svargavAsa saMvat 1952 jayapura zrI jotAMjI phalaudI bhImarAjajI nimANI | 1919 kA. zu. 13 saMvat 1943 bIdAsara meM svargavAsa zrI pannAMjI *rANAvAsa pItaliyA 1919 ma. kR.2 | devagar3ha saMvat 1927 meM divaMgata zrI nojAMjI tAla cAvata 1919 jye. kR. 10 | tAla saMvat 1945 lADanUM meM divaMgata zrI pannAMjI bAphanA 1919 ma. kR.1 tapa ke kula dina 1127, dasa pratyAkhyAna 33, aDhAI sau pratyAkhyAna,svargagamana saMvat 1964 zrI cAMdAjI devagar3ha gAMdhI 1919 ASA. zu. 8 | devagar3ha agragaNyA, saMvat 1933 lADanUM meM svargastha zrI padmAMjI | peTalAvada bhaMDArI 1919 cai. zu. 10 | peTalAvada saMvat 1922 DIDavAnA meM svargavAsa zrI choTAMjI TIkamacaMda hIrAvata | 1920 zrA. zu. 6 cUrU bele se 13 taka tapa ke kula dina 228, saMvat 1960 chApara meM divaMgata zrI jotAMjI kAMkarolI bAMvaliyA | 1920 mR. kR.1 saMvat 1936 meM divaMgata 0zrI jar3AvAMjI | AmeTa oTAzAha | 1920 mR. kR.1 agraNI,nau dina ke anazana se saMvata 1942 caMDAliyA meM divaMgata zrI mulatAnAMjI rINI lUniyA 1920 mR. kR. 2 cUrU saMvat 1937 meM svargavAsa zrI harakuMvarajI jayapura bhAMDAvata 1920 vai. zu. 6 pIpAr3a saMvat 1945 lADanUM meM divaMgata zrI navalAMjI dharAra *bar3odyA 1920 - bar3odiyA saMvat 1936 meM divaMgata zrI camanAMjI dharAra paTavA 1920 vai. zu. 3 badanAvara zrI jar3AvAMjI ujjaina lUniyA 1920 ASA. zu. 13 | peTalAvada zrI DAlagaNI kI mAtA, saMvat 1948 meM| paMDitamaraNa 85 zrI navalAMjI rAjanagara capalota | 1921 - jayapura
Page #970
--------------------------------------------------------------------------
________________ | - pAlI Pos) krama saM| dIkSA krama| sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa 81. | 860zrI suratAMjI pahunA AMcaliyA 1921 cai. kR.5 saMvat 1943 meM svarga-gamana 87 zrI cUnAMjI ratalAma boharA 1922 bhA. zu. 13 tapa-3 mAsakhamaNa, 37 kA tapa, saMvat 1931 gaMgApura meM paMDitamaraNa zrI udayakaMvarajI | ratalAma mehara 1922 bhA. zu. 13 | pAlI kula tapa saMkhyA 869, saMvat 1966 pacapadarA meM divaMgata zrI tIjAMjI ratanagar3ha jeThamalajI dUgar3a | 1922 Aso. kR.11 pAlI tapa-9, 12, 13, 17,31,45 upavAsa, saMvat 1975 jodhapura meM svargavAsa zrI gaurAMjI | phalaudI nimANI 1922 Aso. kR.11 | pAlI gorakhAMjI jeThAMjI donoM putriyoM ke sAtha dIkSA lI, saMvat 1952 chApara meM divaMgata zrI gorakhAMjI phalaudI lUMkar3a 1922 Aso. kR.11 | pAlI agraNI, saMvat 1948 meM divaMgata zrI jeThAMjI phalaudI lUMkar3a 1922 Aso. kR.11 | pAlI agraNI, saMvat 1944 meM divaMgata zrI varajUjI udayapura vIrANI 1922 kA. zu. 14 | pAlI tapa ke dina 397,svargavAsa saMvat 1956 zrI hastUjI 1909 mokhaNuMdA | jogiidaasjii| 1922 kA. zu. 14 | pAlI agraNI, pitA bhI dIkSita hue, saMvat 1985 koThArI chApara meM saMvatsarI ke dina divaMgata zrI RbhrUjI cADavAsa chogamalajI nAhaTA | 1922 jye. zu.2 lADanUM tapa-4,22 dina kA,saMvat 1946 meM divaMgata zrI chogAMjI borAvar3a RddhakaraNajI botharA 1922 ma. kR. 1 borAvar3a saMvat 1928 meM gaNa se pRthak lozrI raMbhAjI goguMdA koThArI 35 dinakAtapa,saMvat1956AmeTameMdivaMgata zrI siNagArAMjI | lasANI copar3A | 1922 - tapa ke dina 695 zrI lacchUjI mokhaNuMdA 1922 phA. zu. 12 agraNI, saMvat 1974 IDavA meM svargavAsa zrI cUnAMjI bIkAnera DAgA 1922 - tapa-3 cole,2 bele,21 upavAsa,svargavAsa saMvat 1946 saradArazahara zrI nAnUMjI bAlotarA banecaMdajI siMghI | 1923 - pacapadarA saMvat 1963 meM divaMgata zrI amRtAMjI padarAr3A 1923 vai. kR.| agraNI,saMvat 1968 gaMgAzahara meM svargastha zrI choTAMjI IDavA | coraDiyA | 1923 vai. kR. 4 zrI mahatAbAMjI DIDavAnA koThArI 1924 kA. zu. 8 sujAnagar3ha tapa saMkhyA 170, svargavAsa 1949 meM 1922 - udayapura mAru lADanU jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #971
--------------------------------------------------------------------------
________________ cUrU 101. krama saM | dIkSA krama sAdhvI-nAma 100. zrI siradArAMjI zrI hIrAMjI zrI jhUmarAMjI zrI siNagArAMjI zrI siNagArAMjI zrI motAMjI terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ 107 bhaMsAlI 106. 107. zrI mAnakaMvarajI zrI dAkhAMjI zrI jar3AvAMjI 108. 909 janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa daulatarAmajI vaida | 1924 kA. zu. 13 / | sujAnagar3ha | saMvat 1924jye. kR.2 jodhapura meM svargagamana corar3iyA | 1924 kA. zu. 13 | sujAnagar3ha saMvat 1934 meM svargastha daulatarAmajI surANA 1924 mR. zu. 1 / lADanUM saMvat 1941 meM svargavAsa Tamakora pIMcA | 1924 po. zu. 15 benAtha saradArazahara botharA 1924 mA. zu. 12 sujAnagar3ha 15 upavAsa kA tapa, saMvat 1957 meM divaMgata | par3ihArA | 1924 vai. kR. 13 kAlU upavAsa se 21 taka kramabaddha tapa, 31, 32, 33 tapa, 5 mAsakhamaNa, saMvat 1943 goguMdA meM paMDitamaraNa / phalaudI luMkar3a 1925 mR. kR.5 phalaudI agraNI,saMvat 1957-64 ke madhya divaMgata AsIMda ekaliMgadAsajI rAMkA 1925 phA.zu. 11 - pitAzrI bhI dIkSita hue| peTalAvada gugaliyA 1926 zrA. zu. 12 | bIdAsara sajor3e dIkSA, 1 se 13 taka kramabaddha tapa, saMvat 1979 lADanUM meM svargastha rAjaladesara dUgar3a 1926 zrA. zu. 12 bIdAsara svargavAsa saMvat 1934 lADanUM motIcaMdajI gir3iyA 1926 bhA. zu. 13 | bIdAsara pautrI makhatUlAMjI ke sAtha dIkSA, saMvat 1942 meM svargagamana lADanUM maganIrAma ghoDAvata | 1926 bhA. zu. 13 | bIdAsara agraNI, svahasta se do dIkSAeM dii| saMvat 1969 'pura' meM paMDitamaraNa gUlara jogar3a 1926 Aso.kR.13 | bIdAsara bIdAsara coraDiyA 1926 kA. kR. 1 agraNI, tapasvinI 1 se 16 taka tapa ke kula dina 2929 the, saMvat 1974 momAsara meM svargagamana rAjaladesara | khetasIdAsa dUgar3a | 1926 kA. zu. 13 | bIdAsara tapa-11,19 dina kA, saMvat1939 meMdivaMgata rAjaladesara botharA | 1926 kA. zu. 13 | bIdAsara saMvat 1930 meM paMDitamaraNa rINI zrIcaMdajI lUniyA | 1926 ma. kR. 1 | rINI tapa-26 upavAsa, belA, sAta, gyAraha upavAsa,saMvat 1945 meM divaMgata 100 10zrI bidAmAMjI zrI rAjAMjI 110. zrI makhatUlAMjI 112. 10zrI sadAMjI zrI cAMdAjI 113. 114. 15. zrI UmAMjI zrI jetAjI zrI chogAMjI
Page #972
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama saM | dIkSA krama, sAdhvI-nAma zrI kistUrAMjI 1240zrI hulAsAMjI pAdU zrI nAnUMjI zrI cAMdAjI zrI magadUjI lADanUM sujAnagar3ha zrI varajUjI zrI kistUrAMjI zrI jamanAMjI zrI vIrAMjI zrI jIUjI zrI lichamAMjI *pAdU 910 janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa daulatagar3ha zrImAla 1926 ma. kR.1 | | nayA zahara upavAsa se 18 dina taka lar3Ibaddha tapa, saMvat 1945 meM svargagamana khIMvesarA | 1926 ma. kR.5 pAdU agraNI, svahasta se 2 dIkSAeM dI, saMvat 1957 dezanoka meM divaMgata lADanUM kaThotiyA 1926 mR. bhA. 4 lADanUM tapa-7,19 dina kA,saMvat 1943 meM divaMgata lADanUM dhIratacaMda phUlaphagara 1926 mR. zu.4 saMvat 1954 meM divaMgata relamagarA |- mAdarecA 1926 mA. zu.5 kula tapa ke dina 632, saMvat 1957 daulatagar3ha meM divaMgata saradArazahara ratanasiMha barar3iyA | 1926 vai. zu. 3 saMvat 1936 meM gaNa se pRthak bIdAsara - gir3iyA / 1926 jye. kR. 12 saMvat 1926 lADanUM meM divaMgata | *borar3a 1927 - saMvat 1945 meM divaMgata saradArazahara | bhaiMrudAnajI DAgA | 1928 bhA. kR. 1 jayapura saMvat 1972 rAjaladesara meM divaMgata saradArazahara arjunadAsa botharA | 1928 bhA. kR.1 | jayapura saMvat 1937 meM divaMgata sujAnagar3ha | tejapAla DUMgaravAla | 1928 bhA. zu. 6 jayapura tapa-10, 12, 18, 1 se 27 taka ke thoka (22-25 chor3akara),saMvat 1984 lADanUM meM paMDitamaraNa pAlI - samadar3iyA 1928 Aso. zu.9 | pAlI saMvat 1946 meM svargastha saradArazahara | ghAsIrAma sirohiyA | 1928 mR. kR. 4 | jayapura 168 upavAsa, 1 belA, 16 cole tapa, saMvat 1949 ke bAda divaMgata udayapura |- kaTAriyA 1928 mR. kR.1 | udayapura saMvat 1928 jye. zu. 7 ko svargastha | 1928 ma. kR. 1 rAjagar3ha dIkSA ke tIna dina bAda hI gaNa se pRthak | __ mAMDA sujAnamalajI gAMdhI | 1928 ma. zu. 12 nIMbalI agraNI, eka dIkSA dii| tapa 1003 upavAsa, 9bele,2 tele,3 cole,eka 5,saMvat 1984 saradArazahara meM divaMgata cittaur3a - koThArI 1928 - saMvat 1944 meM svargastha zrI pannAMjI zrI hIrAMjI zrI geMdakaMvarajI zrI kezarajI zrI phUlakaMvarajI 139 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa zrI juhArAMjI
Page #973
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama saM | dIkSA krama sAdhvI-nAma 131. | 141 zrI dolAMjI | janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa carapaTiyA moTajI navalakhA | 1928 mA. zu. 10 |jayapura upavAsa se dasa dina taka lar3Ibaddha tapa, saMvat 1966 mAgha zu. 14 lADanUM meM terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ baravAr3A gusAIMsara sIkANA saMvat 1965 meM divaMgata | sajor3e dIkSA, saMvat 1975 meM divaMgata bIdAsara zrI vadanAMjI zrI canaNAMjI zrI mAnakaMvarajI zrI amRtAMjI zrI cimanAMjI zrI bagatUMjI UdojI poravAla | 1928 - 1929 - - agravAla 1929 kA. zu. 10 1929 - - lor3hA 1929 ma. kR. 12 agravAla 1929 po. zu.4 phalaudI lADanUM lADanUM jayapura bIkAnera zrI gulAMjI zrI cauthAMjI 1929 - 1929 vai. kR. 11 bIdAsara | bIdAsara saMvat 1975 AmeTa meM svargastha upavAsa se 17 taka kramabaddha tapa, saMvat 1956 meM divaMgata saMvat 1937 meM svargastha agraNI,svahasta se do dIkSAeM dI, saMvat 1975 cAr3avAsa meM svargastha 17 upavAsa, 12 bele,4 tele, eka 16 kA tapa, svargavAsa saMvat 1941 meM rINI - chAjer3a |zrI chaganAMjI kucAmaNa |-sarAvagI 1929 ASA. kR.3 | bIdAsara lozrI gorakhAMjI zrI caMpAjI zrI jJAnAMjI phalaudI peTalAvada kuMvAthala -nimANI 1929 ASA. zu.9 | hukmIcaMda copar3A | 1930 po. kR. - | 1930 vai. zu.3 | cittaur3a -khAbyA pitA bhI dIkSita,saMvat 1945 ke bAda divaMgata tapa-4,9,15,16,18,21,23,27,30, 32 dina kA,saMvat 1974 momAsara meM divaMgata | agraNI, tapa ke kula dina 2274,DIDavAnA meM saMvat 1984 meM 3 dina ke anazana saha divaMgata 1540zrI nApU~jI khIMcana - botharA 1931 bhA. zu. 15 khIMcana 1931 Aso. kR.9 JozrI rUpAMjI 146. 1560 zrI harakhUjI UtaloNa phalaudI -lor3hA - luMkar3a 1931 ma. kR.1 khIMcana/phalaudI] 15 upavAsa,svargavAsasaMvat 1967 DUMgaragar3ha
Page #974
--------------------------------------------------------------------------
________________ 9-4 150. *barAra 152. krama saM dIkSA krama, sAdhvI-nAma |janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa | 147. | 157 zrI motAMjI thAmalA - talesarA 1931 mR. kR.- nAthadvArA tapa-upavAsa 25, bele 3, colA 1 aura | eka 27 dina kA tapa,saMvat 1963 pacapadarA meM divaMgata 148. 1580 zrI kunnaNAMjI kezarIcaMdajI 1931 mR.zu. 10 lADanU agraNI,do sAdhviyoM ko dIkSA dI, bAMThiyA saMvat 1968 borAvar3a borAvar3a meM divaMgata 149. 10 zrI siradArAMjI *cUrU -bAMThiyA 1931 mR.zu. 10 saMvat 1947 meM divaMgata 10 zrI sAkarajI - mehatA 1931 po. kR.1 28 upavAsa, 1 telA aura 1 sAta dina kA | tapa, saMvat 1975 phatehapura meM divaMgata | zrI kunnaNAjI | bAghAvAsa |- golechA 1931 po. kR. 13 svargavAsa saMvat 1943 0 zrI tIjAMjI borAvar3a | caMdanamalajI koThArI 1931 cai. zu. 10 agraNI, upavAsa 98, bele 6, colA 1 pcolaa|,sNvt 1986 khATU meM svargavAsa 10 zrI udayakaMvarajI *jodhapura osavAla 1931 vai. kR. 3 J0 zrI suMdarajI bIkAnera bhIvarAjajI sipANI 1931 ASA. zu.6 | lADanUM agraNI,Apane7,11,12,14 ko chor3akara 1 se 15 upavAsa taka kA thoka kiyA, saMvat 1985 sujAnagar3ha meM divaMgata 155. zrI mahAkaMvarajI ___ *IDavA 1931 IDavA saMvat 1936 meM gaNa se pRthak | zrI kasumbAjI pacapadarA | sUrajamala jI | 1932 kA. kR.8 | lADanUM muni bIMjarAjajI jyeSTha bhrAtA, tapa-mAsachAjer3a khamaNa, paMcolA, svargavAsa 1991 lADanaM meM divaMgata 157. | zrI vurajakaMvarajI sisAya molUjI agravAla | 1932 mR. kR.5 27 upvaas| colAkiyAsvargavAsasaMvat 1943 | 10 zrI pAtAMjI / *luhArI |-agravAla 1932 ma. kR.5 | kumArI saMvat 1942 meM svargastha 159. 10 zrI mAnakaMvarajI kotha - agravAla 1932 kA. zu.7 sisAya tapa-15, 16, 18,20,20,23,28 va mAsakhamaNa taka tapa, svargavAsa saMvat 1975 lADanUM | 1700 zrI kistUrAMjI | lazkara | - gAMdhI 1932 phA. zu. 3 | sujAnagar3ha tapa-prativarSa eka mAsa belA-belA tapa,8, 9, 12-14, 16-20, 25-30 taka tapa, saMvat 1970 udAsara meM divaMgata kumArI 158. jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #975
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ 1913|| krama saMdIkSA krama sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa 161. 171 zrI RddhajI sAlagarAmajI 1932 cai. zu. 3 upavAsase 32 taka kI kula tapasyA ke dina koThArI 3109, aMta meM 49 dina kI saMlekhanA ke sAtha saMvat 1988 lADanUM meM divaMgata D zrI gorAMjI chApara - koThArI 1933 kA. kR. 13 par3ihArA 30 upavAsa 3 bele 1 telA, saMvat 1964 ke pUrvasvargastha 0 zrI sujAMjI par3ihArA - rAMkA 1933 kA. kR. 13 | par3ihArA 0 zrI cAMdAjI | phalaudI - golechA 1933 phA. zu. 4 160 upavAsa, 19 bele,4 cole,1 aThAI, saMvat 1966 rINI meM svargastha | zrI pAnakaMvarajI phalaudI haMsarAjajI borar3a | 1933 mA. kR.1 saMvat 1944 bIdAsara meM divaMgata zrI samarathakaMvarajI mer3atA -siMdhI 1934 bhA. - pAdU 0 zrI mathurAMjI *bhivAnI |*bhagatU agravAla 1934 mR.zu.7 tuSAma 10 zrI phUlAMjI | AgolAI - pArakha 1934 ma. kR.5 khIMcana tapa-upavAsa 17, bele-2,tele 3, colA va aThAI1-1,saMvat 1969 DUMgaragar3ha meM divaMgata zrI rAyakaMvarajI khIMcana bagatamalajI luMkar3a | 1934 mR. kR.5 khIMcana zrI phUlAMjI mAtA thiiN| upavAsa 27, eka telA,agraNI,saMvat 1965 DUMgaragar3hameM divaMgata ozrI mahAdevAMjI | bhivAnI agravAla 1934 mR.kR.4 pati kanhaiyAlAlajI prAgdIkSita, kula tapa saMkhyA 174dina,saMvat 1972 kheravAmeMsvargastha lozrI bakhatAvarajI | lADanUM pratApamalajI 1934 phA. kR.5 saMvat 1955 pacapadarA meM divaMgata bAphaNA zrI kunaNAMjI *rAjaladesara | osavAla | 1934 mA. kR. 1 gaNa se pRthak zrI pannAMjI jhAlAvAsa poravAla 1934 pau. kR.3 goguMdA pati dhanajI bhI dIkSita,saMvat 1943 meM divaMgata zrI UdAMjI rAjaladesara | AIdAnajI gir3iyA | 1934 mA. kR. 1 zrI kistUrAMjI | *indaura | *dharmacaMdajI chAjer3a 1934 pau. zu. 7 upavAsa se16 takalar3Ibaddha evaM mAsakhamaNa tapa, saMvat 1970 lADanUM meM svargastha zrI jayakaMvarajI | *cAMdAruNa - osavAla | 1934 phA. zu. 10 saMvat 1948 meM svargagamana
Page #976
--------------------------------------------------------------------------
________________ www.lainelibrary.org 914 krama saM dIkSA krama sAdhvI - nAma 177. 188 zrI sirekaMvarajI 178. 179. 180. 181. 182. 183. 184. 185. 186. 187. 188. 189. 190. 191. 192. 193. 189 190 191 192 193 195 196 197 198 199 200 201 202 203 204 205 zrI pemAMjI zrI rAmUMjI zrI kezarajI zrI rukamAMjI zrI zubhAMjI zrI ratanakaMvarajI zrI maMgalAMjI zrI tIjAMjI zrI sarajAMjI D zrI jIbUjI zrI mojAMjI zrI naMdUjI D zrI varajUjI zrI chogAMjI zrI choTAMjI zrI prANAMjI janmasaMvat sthAna cAMdAruNa * jojAvara bhivAnI pIpAr3a ratalAma dezanoka bIkAnera bakhatagar3ha bAjolI bhivAnI goguMdA goguMdA gAMgudA ratanagar3ha rINI 1912 DIDavAnA udayapura pitA-nAma gotra - osavAla rAmajarAjI agravAla - caudharI - seThiyA - kocara caMDAliyA lor3hA agravAla sIsodiyA sIsodiyA *selAvata dIkSA saMvat tithi 1934 phA. zu. 10 - pagAriyA 1934 vai. kR. - 1934 ASA. kR. 11 1935 - 1935 zrI. zu. 10 1935 bhA. kR. 5 1935 kA. kR. 8 1935 mU. kR. 5 1935.4 1935 pau. kR. 4 1935 mR.zu. 15 1935 mR.zu. 15 1935 mR.zu. 15 TIkamacaMdajI sAmasukhA 1935 phA. kR. 9 1935 jye. kR. 6 DAgA jorAvaramalajI surANA 1936 zrI. kR. 1 1936 kR. 13 dIkSA sthAna bIdAsara ratalAma bIdAsara bIkAnera bakhatagar3ha bAjolI bIdAsara goguMdA goguMdA goguMdA ratanagar3ha sujAnagar3ha bIdAsara udayapura vizeSa- vivaraNa zrI jayakuMvarajI mAtA ke sAtha dIkSA agraNI, saMvat 1974 cAr3avAsa meM divaMgata gaNa se pRthak saMvat 1943 meM paMDitamaraNa saMvat 1944 meM divaMgata 22 upavAsa, 1 telA va 17 dina kA tapa, saMvat 1946 ke bAda divaMgata saMvat 1947 meM svargastha tapa-152 upavAsa, 3 pacole, 6, 7, tIna aThAI, do dasa dina kA tapa saMvat 1952 meM svargastha saMvat 1957 AmeTa meM svargastha upavAsa se 8 taka lar3Ibaddha tapa, svargavAsa saMvat 1969 lADanUM tapa upavAsa se 5, 8, 11, 13, 15 taka kA tapa, svahasta se do dIkSAeM, saMvat 1974 mosAliyA meM divaMgata saMvat 1967 bar3I pAdU meM svargastha saMvat 1940 jayapura meM divaMgata upavAsa se 12 taka lar3Ibaddha, 17, 18, 19 kA tapa, saMvat 1979 DUMgaragar3ha meM svargastha tapa upavAsa 17, bele 6, telA va 12 kA tapa svargavAsa saMvat 1969 lADanUM jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #977
--------------------------------------------------------------------------
________________ 194. khATU 195. terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ 96. 197. 198. lADanU 200 201. 202. 1915 krama saMdIkSA krama sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa zrI nojAMjI naMdarAmajI DUMgaravAla | 1936 - jodhapura zrI bakhatAvarajI poTalA ghAsIrAma mAhezvarI | 1936 saMvat 1958'AmeTa' meM svargastha JozrI siradArAMjI AkolA - osavAla 1936 mA. zu. 15 saMvat 1975 'lADanU' meM svargastha zrI magadUjI devariyA |- mAhezvarI 1936 cai. zu. 8 jayapura saMvat 1957'benAthA' meM svargastha zrI campAjI | 1903 borAvar3a | gADamalajI dUgar3a | 1936 jye. kR. 3 | borAvar3a sAta varSa cauvihAra ekAMtara, bele se sAta taka kI ldd'ii| saMvat 1982 par3ihArA meM divaMgata JozrI hIrAMjI coraDiyA 1937 mAsakhamaNa tp| saMvat 1970 meM divaMgata zrI rAjakaMvarajI | DIDavAnA osavAla 1937 mA. kR. 1 upavAsa 28 va eka colA, saMvat 1943 meM svargastha zrI RbhrUjI momAsara gulAbacaMdajI seThiyA | 1937zrI umedAMjI | *celAvAsa 1937 saMvat 1942 meM gaNa se pRthak 203. zrI kistUrAMjI kuMvAthala rUpacaMdajI DUMgaravAla | 1937 kA. kR. 13 | jayapura saMvat 1994 lADanUMmeMsvargastha, mahAsthavirA chaha AcAryoM kA zAsanakAla dekhaa| 204. zrI sonAMjI samadasara | botharA 1937 mR.kR.1 sirasA upavAsasesAta taka lar3Ibaddha tapa, 10,14, 18 kA tapa,svargavAsa saMvat 1944 ke bAda 205. zrI gIgAMjI kisanacaMdajI copdd'aa| 1937 ma. kR.5 sirasA tapa-upavAsa, se pAMca taka, ATha, gyAraha kA tapa, saMvat 1984 lADanUM meM paMDitamaraNa 206. zrI hastUjI - bhaMDArI 1937 mR. kR.5 | borAvaDa sAta dina ke anazana ke sAtha saMvat 1944 AmeTa meM svargastha zrI jar3AvAMjI | 1909 borAvar3a | cainajI bamba 1937 ma. kR.5 borAvaDa sevAbhAvinI, vinamra,nirjarArthI, tapasvinI 1200 upavAsa,bele kaI,5,10-13 taka kA tapa ozrI jeThAMjI -borAvar3a - pagAriyA | 1937 ma. kR. 5 borAvar3a tapa-1 se 5, 8,9 upavAsa, saMvat 1945 meM divaMgata | 221 zrI indrUjI | - borAvar3a caMDAliyA 1937 ma. kR.5 borAvar3a zrI zivakuMvarajI putrI thIM, ATha upavAsa, 1 belA1 colaa| saMvat 1939 ke bAda divaMgata | kAlU borAvar3a
Page #978
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama saM dIkSA krama sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa 222 zrI zivakaMvarajI | - borAvar3a vadUjI kuceriyA | 1937 ma. kR. 5 borAvar3a tapa-20 upavAsa va 12 dina kA tp| saMvat 1964 ke bAda divaMgata zrI gaurAMjI pacapadarA -khIMvasarA 1937 - saMvat 1942 meM 'gaNa' se pRthak 10zrI UmAMjI | 1923 rAjaladesara sojIrAmajI bachAvata| 1938 bhA. kR.2 | rAjaladesara | tapa-29 upavAsa, colA va atthaaii| svargavAsa saMvat 1985 lADanUM jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #979
--------------------------------------------------------------------------
________________ paMcama AcArya zrI magharAjajI ke zAsanakAla kI avazeSa zramaNiyA~ (vi. saMvat 1938.49 )3deg | janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa krama saM| dIkSA krama sAdhvI-nAma zrI jodhAMjI - sujAnagar3ha bhairuMdAnajI coraDiyA 1938 bhA.zu. 13 jayapura terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ zrI tIjAMjI -bakkANI 1938 phA. kR.5 | jayapura ozrI nAnUMjI |- pacapadarA umedamalajI copar3A 1938 phA. zu. 12 | pacapadarA zrI kasUMbAjI | 1913 pacapadarA | caturbhujajI mAMDota | 1938 phA. za. 12 | pacapadarA 7 zrI kunnaNAMjI - lasAnI |-*koThArI 1938 vai. za.8 - 'khATU 1938 zrI cAMdUjI | zrI sirekavarajI - osavAla - jogar3a - baranola 1938 maghavAgaNI kI prathama ziSyA,kula tapa dina (bele se) 51, saMvat 1947 meM svargastha upavAsa 35, bele2, eka telA, 1 colA, | saMvat 1966 momAsara meM svargastha tapa-7 bele,2 tele,5 cole 2 pcolaa| saMvat 1984 pacapadarA meM divaMgata upavAsa 29, belA telA colA kA tapa, saMvat 1990 lADanUM meM paMDitamaraNa tapa-1 se 5,9, 11, 15-17, 19, 20 upavAsa, saMvat 1964 se pUrva divaMgata upavAsa14,ekacolA,svargavAsasaMvat1948 14 upavAsa eka pacolA tapa, saMgha ke prati | niSThAvAna,saMvat 1957 AmeTa meM svargastha 105 upavAsa,5 cole,13,18 kA tapa, saMvat 1964 ke pUrva divaMgata pati navalajI bhI dIkSitA tapa-24 upavAsa, eka telA eka colaa| saMvat 1993 lADanUM| meM divaMgata 35 upavAsa, 3 bele, 1 colA, saMvat 1964 ke pUrva divaMgata mAtA phUlAMjI ke sAtha dIkSA huii| tapa-16 upavAsa,4 bele,2 tele,2 pacole, saMvat 1975 lADanUM meM divaMgata 8. | 10 zrI pannAMjI -sAyarA - sisodiyA | 1939 pau. zu. 3 udayapura 110zrI navalAMjI - goguMdA | TekacaMdajI poravAla | 1939 ma. kR.5 goguMdA 12 zrI phUlAMjI 1927 devagar3ha | naMdarAmajI osavAla 1939 ma. kR. 8 | 13 zrI kistUrAMjI | - jojAvara - osavAla 1939 ma. kR. 8 30. muni navaratnamalajI-zAsana-samudra bhAga-11. Adarza sAhitya saMgha, cura (rAja.) IsavI san 1984 (pra.saM.)
Page #980
--------------------------------------------------------------------------
________________ 816 krama saM| dIkSA krama sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa 12. 140zrI pannAMjI | - 'pAMcor3I - 'zrI zrImAla | 1939 pau. zu.1 | saradArazahara sajor3e dIkSA, putrI zrI sirekavarajI, saMvat 1946 meM svargastha zrI sirekavarajI |- pAMcor3I | mUlacaMdajI zrI zrImAla | 1939 pau. zu. 1 | saradArazahara mAtA-pitA ke sAtha dIkSita, saMvat 1943 udayapura meM divaMgata zrI rAjAMjI 1920 cobAriyAM | haMsarAjajI saMcetI | 1939 ASA. zu. 13/ 34 dinakAtapa, saMvat 1981 lADanUM divaMgata zrI gulAbAMjI - zivapura - - 1940 kA. zu. 13 | cUrU 1-5 va 10 dina kA tapa, gaNa se pRthak zrI cAMdUjI - devagar3ha -khAbarA 1940 - saMvat 1943 meM gaNa se pRthak 10zrI nojAMjI -devagar3ha -khAbarA 1940 mA. kR. 11 | lADanUM pati va putra bhI diikssit| tapa-1 se 3,21, 22 kAthoka,saMvat 1958 bAjolI meM svargastha zrI gaurAMjI - rAjaladesara | ghamaMDI rAmajI ghosala | 1940 mR. zu. - | rAjaladesara 24 upavAsa, eka telA va aThAI, saMvat 1966 rAjaladesara meM divaMgata zrI siNagArAMjI | 1905 DUMgaragar3ha sUrajamala jI mAlU, 1941 bhA. zu. 12 | saradArazahara | sarala prakRtikI,saMvat1985 lADanUM divaMgata | zrI pemAMjI 1- DUMgaragar3ha rAmasiMhajI mAlU | 1941 bhA. zu. 12 | saradArazahara saMvat 1942 jodhapura meM divaMgata zrI nojAMjI | - rAjaladesara | chogamala jI vaida | 1941 Aso,ka.3 | rAjaladesara | saMvat 1964 meM divaMgata |zrI maghAMjI | 1923 saradArazahara siremalajI setthiyaa| 1941 Aso. zu.10| saradArazahara | 1 se 7,9,13 kI tapasyA, saMvat 1999 'lADanUM' meM svargastha zrI juhArAMjI - phalaudI | - baida | 1941 kA. zu.8 | saradArazahara | 111 upavAsa,6bele,3,4,5,10,12 kA tapa, saMvat 1976 'lAvA' meM svargastha zrI sujAMjI - saradArazahara | vIrabhANa navalakhA | 1941 mR.kR.1 / saradArazahara 78 upavAsa, 6 bele, 2 tele,4,7,8 kA tapa, saMvat 1949 ratanagar3ha meM divaMgata ozrI siNagArAMjI | 1914 AmeTa hukamacaMda bar3olA / 1941 mR.zu.3 AmeTa 131 upavAsa, 7 bele, 6 tele, 4 cole / aatth| svargavAsa saMvat 1994'lADanUM' 30 zrI raMgUjI goguMdA RSabhadAsa jI - | 1941 pauSa - karaNapurA | mAsakhamaNa tapa,saMvat 1957 meM divaMgata 31 zrI juhArAMjI | goguMdA tArAcaMdajI kolAvata 1941 vai. zu. 13 | choTI rAvaliyAM| tapa-772 upavAsa, colA, paMcolA, saMvat 1957'benAthA' meM divaMgata jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #981
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama saM| dIkSA krama sAdhvI-nAma zrI catarujI zrI gogAMjI terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ zrI rukamAMjI zrI phUlAMjI zrI kAlAMjI zrI makhatUlAMjI 34. 40 zrI jItAMjI 919 zrI pephAMjI zrI devakaMvarajI zrI rupAM jI zrI dhannAMjI janmasaMvat sthAna| pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa - sujAnagar3ha 1941 ASA. kR.5 | lADanUM cAra dina bAda hI gaNa se pRthak - ratanagar3ha | lichamaNadAsajI | 1941 ASA. kR. 5 lADanUM upavAsa 2,3,8 kA tapa, svargavAsa saMvat 1996 lADanUM sAmasukhA - pAMcolI | mUlacaMdajI zrI zrImAla 1942 Aso.zu. 14 | jodhapura 1967 pIpADa' meM svrg-prsthaan| | 1914 bhIlavAr3A | gopAlacaMdajI chAjer3a, 1942 kA. kR. 13 saMvat 1996 'par3ihArA' meM paMDita maraNa - ratanagar3ha jJAnacaMdajI AMcaliyA 1942 mA. za.7 |jojAvara upavAsa 115, bele 3, telA, colA tapa, saMvat 1969 lADanUM meM svargastha - ratanagar3ha - begavANI 1942 Aso.zu. 14 | jodhapura upavAsa 117, bele 8, tele 6,4,5,6,8, 9 kA tapa, saMvat 1948 ko divaMgata - ratanagar3ha cetanadAsajI kocara | 1942 mA. zu.7 | jojAvara upavAsa 52, eka belA va eka colA, saMvat 1973 'lADanUM' meM divaMgata 1914 rAjanagara | DAlacaMdajI bAphaNA | 1942 phA. kR. 12 kelavA saMvat 1997 'ratanagar3ha' meM svargastha -koThArI 1942 cai. zu. 3 kAMkarolI svargavAsa saMvat 1952 lADanU' - dezanoka jesarAjajI nAhaTA 1943 mR. kR.2 udayapura | saMvat 1974 'chApara' meM divaMgata - *goguMdA - poravAla 1943 mR.zu. 14 | goguMdA putra maganalAla ke sAtha diikssit| upavAsa 43, bele 4, colA 1, paMcolA 2, saMvat 1975 lADanUM meM svargastha -saradArazahara | lUnakaraNajAra | lUnakaraNajI seThiyA 1943 pau. kR.3 | saradArazahara upavAsa 25, telA 1, sAta 1; saMvat 1975 dadarevA meM divaMgata - *ratanagar3ha | sulatAnamala bhaMsAlI 1944 ma. kR. 11 sujAnagar3ha saMvat 1964 ke pUrva divaMgata - khATU gaMbhIramalajI baida | 1944 phA. kR. 4 khATU saMvat 1964 ke pUrva DAlimayuga meM divaMgata - saradArazahara | gulAbacaMdajI paTAvarI| 1944 cai.zu. 9 (pra) saradArazahara upavAsa 64, bele 13, tele 6, cole 2,7, 12,22 kAtapa,saMvat1974'IDavA meMsvargastha 1919 saradArazahara rAyacaMdajI paTAvarI | 1944 cai. zu9 (pra) | saradArazahara upavAsa 75, bele 4, tele 4, pAMca 2; sAta va dasa kA tapa, svargavAsa saMvat 2002 'lADanUM' meM zrI cAMdAjI zrI kAlAMjI zrI kezarajI zrI chogAMjI JozrI serAMjI
Page #982
--------------------------------------------------------------------------
________________ 1920 krama saM| dIkSA krama sAdhvI-nAma | janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa 550zrI gaurAMjI - rAjaladesara | hIrAlAlajI baida | 1944 cai. zu.3(dvi)| rAjaladesara | upavAsa 103, bele 2, tele 4, cole 3, eka 6; 8 kA tapa, svargavAsa saMvat 1964 ke pUrva 56 zrI gaMgAjI -- *kelavA | *veda muMhatA | 1944 cai. zu. 15 | kelvaa| putra va putravadhU bhI dIkSita, saMvat 1975 'lADanUM' meM svarga prasthAna zrI juhArAMjI 1915 ratalAma | rUpacaMdajI koTakAnI | 1944 cai. zu. 15 | peTalAvada upavAsa 23,tele 2,paMcolA 1 saMvat 1991 lUnakaraNasara meM svargastha zrI jar3AvAMjI | - *sisodA |- *dhAkar3a 1944 cai. zu. 15 | kelavA saMvat 1957 benAthA meM svargastha zrI rAyakaMvarajI - lAchUDA | jhUmajI AMcaliyA | 1944 jye. kR. 5 | lAchUr3A saMvat 1979 lADanUM meM divaMgata zrI bhIkhAM jI - saradAra zahara tejapAlajI dUgar3a 1945 Aso. zu.13 | saradArazahara tapa ke kula dina 162, sevAbhAvinI, svargavAsa saMvat 1968 chApara zrI siNagArAMjI -- UmarI - osavAla 1945 kA. zu.7 | saradArazahara svargavAsa saMvat 1975 kirAr3A meM zrI kezara jI 1909 udayapura | nAthUjI amarAvata | 1945 mR. zu. 3 cUrU tapa ke kula dina 208, svargavAsa saMvat 1983 lADanUM' 10zrI siNagArAMjI | *kelavA - *vedamUthA 1945 mR. zu. 3 sajor3e dIkSA, saMvat 1945 meM gaNa se pRthak zrI chogAMjI -bIdAsara |-dUgar3a 1945 cai. zu. 2 bIdAsara prakRti se bhadra, vinayI, kula tapa ke dina 187,sabhI cauvihArI tapa, saMvat 1965 meM svargavAsa |zrI jar3AvAMjI | -bIdAsara - coraDiyA 1945 ASA. - bIdAsara | 15 dina bAda hI gaNa se pRthak zrI sujAMjI 1928 jayapura | bhairudAnajI bAMThiyA | 1945 - saMvat 1995 lADanUM' meM svargastha zrI tIjAMjI -DUMgaragar3ha bakhatAvaramalajI DAgA 1945 rAjaladesara | saMvat 1964 se pUrva divaMgata zrI mUlAMjI - rAjaladesara | vIMjarAjajIdUdhor3iyA | 1946 vai. - svargavAsa saMvat 1953,kula tapa saMkhyA 71 zrI cauthAMjI - bIdAsara jIvanadAsajI DAgA || 1947 mR. zu. 10 svargavAsa saMvat 1964 ke pUrvaDAlimayuga meM | |zrI tIjAMjI 1922 hIrAlAlajI baida / 1947 mR. zu. 11 kula tapa dina 36,tivihArI anazana 7 dina | rAjaladesara cauvihArI4 dina kula 11 dina ke anazana ke sAtha saMvat 1997'lADanUM' meM svargastha jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #983
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama saM | dIkSA krama| sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna| pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa zrI nAthAMjI -rINo hIrAlAlajI lUniyA | 1948 Aso. zu. 3 | jayapura tapa ke dina 37, saMvat 1960 meM divaMgata JozrI AsAMjI --bIdAsara jeThamalajI baiMgAnI | 1948 Aso. zu. 3 jayapura svargavAsa saMvat 1974 'DIDavAnA' zrI pephAMjI -sanavAr3a - cIMpar3a 1948 ma. kR.3 jayapura saMvat 1973 cAr3avAsa meM svargastha zrI jIvaNAMjI - par3ihArA - osavAla 1948 - saMvat 1957 meM divaMgata zrI cAvAMjI - phatehapura hindumalajI boharA 1948 phA. zu.5 saMvat 1972 'lADanUM' meM divaMgata zrI siNagArAMjI | 1914 devagar3ha rAmalAlajI pItilayA 1948 vai. zu. 13 ratanagar3ha putra bhImarAjajI ke sAtha dIkSita, saMvat 1987 lADanUM' meM svargastha zrI gaMgAjI |- rAjaladesara | motIlAlajI ghosala | 1948 jye. kR. 11 | ratanagar3ha | putrI cAMdakaMvarajI ke sAtha dIkSita, saMvat 1956 meM divaMgata zrI cAMdakaMvarajI | - ratanagar3ha sarajamalajI baida 1948 jye. kR. 11 | ratanagar3ha saMvat 1963 meM divaMgata |zrI pephAMjI |- *gar3abora - osavAla 1949 mAravAr3a saMvat 1973 'lADanUM' meM divaMgata terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~
Page #984
--------------------------------------------------------------------------
________________ 922 krama saM dIkSA krama 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. &. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. SaSThama AcArya zrI mANakalAlajI ke zAsanakAla kI avazeSa zramaNiyA~ ( saMvat 1949-1954)31 pitA - nAma gotra dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna vizeSa- vivaraNa - bokar3iyA 1949 ASA.kR. 3 (dvi) lADanUM mANakagaNI kI prathama ziSyA, saMvat 1974 khATU meM svargastha saMvat 1952 meM divaMgata saMvat 1960 'DIDavAnA' meM svargagamana saMvat 1956 'rINI' (tArAnagara) meM divaMgata saMvat 1953 meM svargastha pravacana dakSa, saMvat 1985 ' lADanUM' meM paMDitamaraNa saMvat 1975 'hisAra' meM svargastha saMvat 1957 ' AmeTa' meM svargavAsa 16. 17. 18. 1 3 4 5 6 7 8 10 12 13 14 15 17 19 20 22 23 21 24 sAdhvI - nAma zrI lichamAMjI zrI kesarajI zrI catrUjI zrI gaurAMjI zrI lichamAMjI zrI jar3AvAMjI zrI hastUjI zrI jar3AvAMjI zrI varajUjI zrI kuMvarAMjI 0 zrI sonAMjI 0 zrI padmAMjI zrI najarakaMvarajI zrI cUnAMjI zrI sonAMjI zrI aNacAMjI zrI pAravatAMjI zrI cAMdAjI janmasaMvat sthAna dugolI ratalAma bIkAnera dezanoka sINayAla 1940 rINI nohara lAvA 1923 mAdhopura * mokhaNuMdA 1926 saradArazahara - saradArazahara 1938 gaMgApura - zrI DUMgaragar3ha rAjaladesara 1939 cAr3avAsa - hariyANA dezanoka bhAgIrathajI agravAla 1950 pauSa - osavAla 1950 osavAla 1950 osavAla 1950 jorAvaramalajI botharA 1951 mR. kR. 11 1951 bhA. kR. 3 1951 pau.zu. 2 1952 phA. kR. 5 1952 jye. kR. 6 (pra.) 1952 jye. kR. 6 (pra.) - zrI zrImAla - osavAla kuMjalAlajI poravAla devIcaMdajI boradiyA giradhArIlAla daphatarI hIrAlAlajI jammar3a zobhAcaMdajI bhaMDArI likhamIcaMda pugaliyA koDAmalajI nAhara bIjarAjajI dUgar3a - agravAla - sAMDa 1952 jye. kR. 6 (pra.) 1952 jye. kR. 6 (dvi.) 1953 kA. kR. 8 1953 kA. zu. 14 1953 mR. kR. 3 1953 mR. kR. - 1953 ASA.zu. 10 31. muni navaratnamalajI - zAsana - samudra bhAga-13. jaina vizva bhAratI, lADanUM IsavI san 1985 (pra.saM.) bhAdarA bhivAnI bhivAnI lADanUM rINI nohara rAjaladesara lADanUM - saradArazahara saradArazahara rAjaladesara bIdAsara bIdAsara cAr3avAsa goThyA - saMvat 1999 'lADanUM' meM svargastha saMvat 1989 'lADanUM' meM svargastha saMvat 1981 'lADanUM' meM svargagamana mANakagaNI ke samaya gaNa se pRthak bhAI natharAjajI bhI dIkSita, saMvat 2008 'lADanUM' meM svargastha saMvat 1976 'ujjaina ' meM divaMgata saMvat 1978 ' thAmalA' meM divaMgata saMvat 1987 'DIDavAnA' meM divaMgata saMvat 1954 meM gaNa se pRthak saMvat 1968 'bIkAnera' meM divaMgata jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #985
--------------------------------------------------------------------------
________________ saptama AcArya zrI DAlacaMdajI ke zAsanakAla kI avazeSa zramaNiyA~ (saMvat 1954-66) terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ krama saM| dIkSA krama| sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa | 1 zrI dAkhAMjI - bacher3I - bhaMDArI 1954 cai.kR.3 putra, putravadhUva pautra ke sAtha dIkSita, saM. 1972 IDavA meM divaMgata zrI nAthAMjI |- goguMdA tArAcaMdajI khokhAvata | 1954 vai.zu. 5 goguMdA saM. 1966'pacapadarA' meM svargastha zrI AsAMjI |- bIkAnera pIradAnajI mAlU | 1954 ASA.kR. 6 | rAjaladesara | saM. 1964 ke pUrva divaMgata zrI khetUjI - rAjaladesara kistUracaMdajI dhAr3evA | 1954 ASA.kR.6 | rAjaladesara | saM. 1973 kheravA meM divaMgata zrI campAjI * goguMdA dIpacaMdajI lor3hA | 1955 mR.kR. 10 | choTI rAvaliyAM| tapa kI kula saMkhyA 1256, | saMvat. 1993 sugharI meM divaMgata zrI indrajI choTI rAvaliyAM - boharA 1955 mR.kR. 10 | choTI rAvaliyAM| saMvat. 1975 sisAya meM divaMgata 80zrI raMbhAjI - 'goguMdA 1- 'surANA | 1955 cai.kR.5 bIdAsara sajor3e putrI sahita dIkSA, saMvat. 1972; zivavAr3I meM paMDitamaraNa 9 zrI khumANAMjI |- goguMdA zrIpAlajI surANA | 1955 cai. kR. 5 | bIdAsara | zrI raMbhAjI kI putrI, upavAsa se 11 taka lar3Ibaddha tapa, saMvat. 1993 daulatagar3ha meM divaMgata 11 zrI amRtAMjI - mahAjana grAma | tejamalajI chAjer3a | 1956 kA. kR.8 | saradAra zahara | saMvat. 1964 meM divaMgata 12 zrI sundarIjI 1920 zrI DUMgaragar3ha udayacaMdajI goThI | 1956 kA. kR.8 saradArajahara tapa-upavAsa se 5 taka kI lar3I va 11 upavAsa taka tapa kI saMkhyA 3782, saMvat 1997 lADanUM meM svargavAsa DzrI bhUrAMjI |- jhakhaNAvada bhAgacaMdajI pAralecA | 1956 vai.zu. 3 peTalAvada | saMvat 1993 khejar3alA meM divaMgata zrI motAMjI 1-jhakhaNAvada |- pAlarecA 1956 vai.zu. 3 | peTalAvada | saMvat 1993 meM divaMgata 15 zrI suganAMjI 11919 udAsara megharAjajI botharA | 1956jye.zu. 13 | bIkAnera | saMvat 2003 lADanUM meM divaMgata zrI cUnAMjI - AmeTa - osavAla 1957 zrA.kR.1 pura saMvat 1964 meM divaMgata zrI imaratAMjI - dezanoka - botharA 1957 bhA.kR.5 bIdAsara saMvat 1965 mosAliyA meM svargavAsa 32. muni navaratnamalajI-zAsana-samudra bhAga-13. jaina vizva bhAratI, lADanUM IsavI san 1985 (pra.saM.)
Page #986
--------------------------------------------------------------------------
________________ janmasaMvat sthAna pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna - vizeSa-vivaraNa bIdAsara krama saM| dIkSA krama sAdhvI-nAma zrI choTAMjI zrI sukhAMjI zrI sukhAMjI |zrI hetUjI bIdAsara * samadar3I - osavAla 1957 bhA.kR.5 |- ahIpurA - osavAla / 1957 bhA.kR.5 |1916 makarola lekhajI hariyA 1957 mR.kR. 12 1930 jhakhaNAvada | lUNakaraNajI bAlesarA| 1957 phA.kR.5 | samadar3I | jhakhaNAvada |zrI takhatAMjI 1929 sujAnagar3ha | vidAmalajI corar3iyA | 1957 jye.kR. 14 | lADanUM zrI pephAMjI 1927 rAjanagara | udayarAmajI muMhatA | 1957 ASA. pu. 12| gaMgApura 924 zrI sonAMjI 1918 Ar3asara 10 zrI sukhadevAMjI - tArAnagara 10 zrI serAjI |1933 DUMgaragar3ha | sAlamacaMdajI bhUtor3iyA | 1958 zrA.zu.7(dvi) | rAjaladesara | haMsarAjajI surANA | 1958 bhA.zu. 13 rAjaladesara |koDAmalajI setthiyaa| 1958 bhA.zu. 13 rAjaladesara saMvat 1964 ke pUrva divaMgata | saMvat 1964 ke pUrva divaMgata | saMvat 1981 meM divaMgata kula tapa ke dina 1743, svargavAsa saMvat 1994 jodhapura agraNI, kula tapa ke dina 1972, saMvat 2003 'lADanUM' meM svargavAsa aneka varSa agraNI, kula tapa dina 447, ATha dina anazana saha saMvat 1997 koliyA meM divaMgata | saMvat. 2002 meM divaMgata | saMvat. 1979 meM divaMgata upavAsa se dasa dina taka kramabaddha tapa, saM. 1989'kaMTAliyA' meM divaMgata | agraNI, 1 upavAsa se sAta dina taka kI lar3I va 10 dina kA tapa,saMvat 1996 choTI khATU' meM divaMgata | saMvat 1978 'bagar3I' meM svargavAsa saMvat 1971 'DIDavAnA' meM svargastha saMvat 1997 lADanUM' meM divaMgata saMvat 2003 lADanUM' meM divaMgata tapa.1 se 5,10,11,15 upavAsava dharmacakra, saM. 2001 'nimbI' ke mArga meM divaMgata saMvat 1975'paDihArA' meM divaMgata 2 zrI kezarajI hemarAjajI surANA | 1958 bhA.zu. 13 | rAjaladesara 0 0 zrI cAMdAjI D zrI bhattUjI zrI pAMcAMjI zrI jamanAMjI | zrI cAMdAjI 0 - varaNI caturbhujajI zrImAla | 1958 mR.zu. 2 |- saradArazahara | koDAmalajI nAhaTA | 1958 mR.zu. 5 [1923 lUnakaraNasara pemarAjajI seThiyA 1958 vai.zu. 8 |1931 lUnakaraNasara| devacaMdajI baramecA 1958 vai.zu.8 -- AmeTa | bhagatarAmajI picholiyA | 1958 vai.zu. 8 gaMgApura bIdAsara kAlU 0 0 | kAlU jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 0 zrI hagAmAMjI |- AmeTa DAlacaMdajI mAdarecA] 1958 ASA.kR.8 | AmeTa
Page #987
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama saM| dIkSA krama sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna, pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa 32 | 37 0 zrI lichAmAMjI |1936 sujAnagar3ha | dhanarAjajI cor3iyA | 1958 ASThA.ju 9 | jodhapura terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ 38 zrI umedAMjI -sAdar3I pannAlAlajI poravAla, 1959 kA.kR.8 | yathocita jJAna,svAdhyAya,japa Adi;tapa-1 se 5 taka kI saMkhyA 515,saMvat 1965 se agraNa,savat 1990 bhInAsara' meMsvargavAsa pati prAgdIkSita hue, saMvat. 1966 'bUcAvAsa' meM divaMgata tapa ke kula dina 2202, svargavAsa saMvat. 2005 lADanUM' saMvat 1992 'DUMgaragar3ha' meM divaMgata saMvat 1975 'rAjaladesara' meM divaMgata | jodhapura zrI hemAMjI 1930 AsotarA | vasatIrAmajI kuhAr3a | 1959 kA.kR.8 | jodhapura 1959 kA.zu. 15 1959 mA.kR. 10 jodhapura | goguMdA | zrI pannAMjI - rAjanagara mAnamalajI bAphaNA | zrI maghUjI - lUnakaraNasara | kuzalacaMdajI | naulakhAM zrI jIvUjI - saradArazahara moDasIjI ghIyA ozrI ejaNAMjI |1931 pur| savAIrAmajI siMghI 1959 mA.kR. 10 1959 mA.kR. 10 | goguMdA | goguMdA | zrI cAMdAjI | 1928 AmeTa | maganIrAmajI picholiyA | 1959 jye.zu. 11 zrI siradArAMjI |1937 mokhaNuMdA | lacchIrAmajI pItaliyA | | 1959 AzA. bhA.9 | mokhaNuMdA |zrI bhUrAjI 1936 lasANI naMdarAmajI baraDiyA 1960 mR.kR.8 gaMgApura saMvat 1967 'rAjaladesara' meM divaMgata kula tapa dina 1393, 1 se 15 taka lar3Ibaddha tapa, saMvat. 2000 'lADanUM' meM svargastha saMvat 1964 ke pUrva divaMgata tapa-upavAsa se nau taka lar3abaddha, kula dina 4977,saMvat 2027 lADanUM' meM divaMgata kula tapa saMkhyA-458, saMvat. 1982 'chApara' meM svarga-prasthAna saMvat. 1983 selAgur3A' meM divaMgata upavAsa se 5,7,8,10,13,19 taka kA tapa,saMvat. 1985 'luhArI' meM svargastha upavAsa se 15 taka lar3I, Upara 22, 30, 31 kA tapa, kula dina 4027,14 dina ke saMthAre saha saMvat 1997 'DUMgaragar3ha' meM svargavAsa zrI hagAmAMjI zrI jJAnAMjI gaMgApura 11934 bemAlI |hajArImalajI maMgAvata 1960 ma.kR. 8 11925 devariyA bhAramalajI pItaliyA 1960 mR.zu. 10 44. | 51 zrI chogAMjI |1925 lADanUM | maganIrAmajI bhaMsAlI| 1960 mR. bhA. 14 | lADanUM
Page #988
--------------------------------------------------------------------------
________________ (www.jainelibrary.om 926 krama saM dIkSA krama sAdhvI nAma 45. 46. 47. 48. 49. 50. 51. 52. 53. 54. 55. 56. 57. 58. 59. 52 54 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 zrI paratAvAMjI 1926 sisodA zrI sUvaTAMcI zrI phUlAMjI zrI jar3AvAMjI zrI jar3AvAMjI zrI nojAMjI janmasaMvat sthAna zrI maganAMjI zrI hulAsAMjI zrI maganAMjI zrI bhUrAMjI Tamakora 1942 goguMdA 1932 chApara zrI lAbhUjI zrI dariyAvAMjI 1942 iMdaura zrI indUjI zrI gogAMjI zrI vapUjI ratanagar3ha 1922 cUru 1924 tAla 1932 mokhaNuMdA 1937 pacapadarA gaMgApura 1931 mokhaNuMdA bAgaura 1937 palANA pitA-nAma gotra sUrajamalajI koThArI jAlamacaMdajI corar3iyA 1960 pau. kR. 6 RSabhadAsajI capalota 1960 ma7 kistUracaMdajI nAhaTA 1960 phA. zu. 5 tanasukhalAlajI golecA 1960 jye. kR. 5 gulAbacaMdajI koThArI 1960 jye. kR 13 giradhArImalajI baida 1960 jye. kR. 13 gaMgArAmajI modI dIkSA saMvat tithi 1960 mR.zu. 15 likhamIcaMdajI nAhara bAlacaMdajI gaMga hajArImalajI loDhA hajArImalajI hiraNa sItArAmajI gulaguliyA bhavAnIrAmajI boharA navalacaMdajI rAThaur3a 1961 bhA.zu. 13 1961 bhA. zu. 13 1961 bhA. zu. 13 1961 kA. kR. 13 1961 pau.zu. 11 1961 pau.zu. 11 1961 pau.zu. 11 1961 mA.su. 14 dIkSA sthAna bIdAsara bIdAsara saradArazahara cUrU cUru He He He saradArazahara saradArazahara saradArazahara ratanagar3ha vizeSa vivaraNa upavAsa se 7 taka lar3Ibaddha tapa ke kula dina 1772, saMvat. 1997 ' lADanUM' meM divaMgata saMvat 1975 ko divaMgata huii| tapa ke kula dina 304, saMvat 1993 'rAmagar3ha' meM divaMgata upavAsa se 6 taka kI lar3I ke kula dina 870, agraNI, saMvat 1995' AsIMda 'maeNsvargastha saMvat 1965 meM divaMgata 16 vaSThA taka pratimAsa 10 upavAsa, 16, 17.22 dina kA tapa bhI kiyA, pratidina lagabhaga tIna haz2Ara gAthAoM kA svAdhyAya, saMvat 2000 ko 'rAjaladesara' meM svargavAsa saMvat 1974 ' saradArazahara meM divaMgata saMvat 1996 'choTI khATU' agragaNyA, 6 dina kI saMlekhanA saha saMvata 2016' DIDavAnA' meM dibaMgata saMvat 1997 ' chApara' meM divaMgata saMvat 2012 ' lADanUM' meM svargastha agraNI, tapa ke kula dina 1211 saMvat 1996' ADasara' meM divaMgata saMvat 1974 'choTI khATU' meM svarga prasthAna tapa ke dina 1375, svargavAsa saMvat 1997' bIdAsara' saMvat 1991 'lADanUM' meM divaMgata saMvat 1980 'chApara' meM svargastha jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #989
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama saM dIkSA krama, sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna pitA-nAma gotra dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna zrI gIgAMjI zrI bhUrAMjI |- saradArazahara |1936 barAra AsakaraNajI baida | phUsojI daka | 1961 mA.zu. 14 ratanagar3ha 1961 mA. bhA. 14 | ratanagar3ha terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ 72 zrI jatanakaMvarajI - kizanagar3ha | revatasiMhajI muNota | 1961 vai.zu.7 10zrI cAMdAjI 1939 saradArazahara | bhaiMrudAnajI pIMcA 1962 bhA.kR.12 | lADanUM lADanUM |zrI jar3AvAMjI |sadamalajI botharA | 1962 mR.zu. 14 | sujAnagar3ha zrI manorAMjI |bIdAsara - bhivAnI harabhajanalAlajI jaina | 1962 mA.zu. 10 agravAla |1937 saradArazahara | panacaMdajI caMDAliyA 1969 bhA. kR. 11 zrI bhUrAjI saradArajahara | vizeSa-vivaraNa svargavAsa saMvat. 1971 'siriyArI' meM vinayI, sarala, aneka stoka vyAkhyA kaMThastha, tapa-1 se 9 taka lar3I, 18 kA tapa, 41 dina kI saMlekhanA, kula dina 3298,saMvat 2029 DUMgaragar3ha' meM svargavAsa svargavAsa saMvat. 1974 IDavA' meM agraNI, tapasAdhikA, tapa ke kula dina 1405,saMvat 2013 'cAr3avAsa' meM divaMgata tapake dina 1568, saMvat. 2017 khiMvAr3A' | meM divaMgata | do bhrAtA dIkSita,agraNI,tapa ke dina 621, saMvat 1993 'AsapAlasara' meM divaMgata tapa- upavAsa se 5 taka, aThAI do, kula dina 3990, nau dina saMlekhanA saMthArA sh| saMvat 2024 'lADanUM' meM divaMgata tapa ke kula dina 579, saMvat 1990 'sAdAsara' meM divaMgata tapake dina 522,saMvat. 1983 'samadar3I' meM paDita maraNa 36 varSa agraNI, saMvat. 2004 'cUrU' meM svargavAsinI mAtA zrI hulAsAMjI thiiN| saMvat. 2039 lADanUM' meM svargavAsa saMvat. 1979 meM divaMgata vyAkhyAna kalA meM pravANa, sAhasikA, agraNI,saMvat 1987'rAmasiMha kA guDA' meM svargastha coraDiyA zrI cUnAMjI 1963 bhA.kR.11 | saradArazahara |1944 saradArazahara| mirajAmalajI corar3iyA 1944 saradArazahara| siremalajI dUgar3a zrI nAnUMjI | 1963 bhA.kR.11 saradArazahara zrI hulAsAMjI |1938 cUrU | bhIvarAjajI pArakha | 1963 Aso.zu. 10 | saradArazahara | zrI kezarajI |1955 rAjaladesara | harakhacaMdajI baida | 1963 Aso.zu. 10 | saradArazahara JozrI jar3AvAMjI 840zrI bhattUjI |- saradArazahara | hanUtamalajI pIMcA | 1963 kA.zu.8 |1937 chApara | kistUracaMdajI nAhaTA | 1963 pau. kR. 2 | saradArazahara | cUru
Page #990
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama saM | dIkSA krama sAdhvI-nAma zrI mukhAMjI zrI sarasAMjI 86 zrI dAkhAMjI zrI jJAnAMjI zrI nAnUMjI 910zrI ajabUjI zrI campAjI 928 |janmasaMvat sthAna| pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa - bIdAsara | pUnamacaMdajI baiMgAnI | 1963 pau. kR. 2 | cUrU saMvat 1973 'bagar3I' meM divaMgata |1942 kar3adA jItamalajI poravAla| 1963 mA. kR. 3 ratanagar3ha kula tapa dina 1376, saMvat 2003 'pIlIbaMgA' meM divagata 1938 AmeTa sAhibarAmajI bhaMDArI| 1963 mA. kR.3 | ratanagar3ha kula tapa ke dina 664, saMvat 1985'sAMDavA' meM divaMgata |1927 AsIMda | devacaMdajI bAphaNA | 1963 mA. zu.7 | saradArazahara 11 varSa ekAMtara tapa, saMvat 2011 'lADanUM meM divaMgata 1936 jasola | devojI sAlecA 1963 ASA. zu.7 | bIdAsara saMvat 2008 'DIDavAnAM' zrI ratanAMjI ke sAtha-sAtha divaMgata 1942 pura gaurIlAlajI caudharI| 1964 bhA. zu.2 |bIdAsara saMvat 2002 'lADanUM' meM svargagamana / 1939 AsotarA siradAramalajIDosI| 1964 bhA. bhA. 2 | bIdAsara ugra tapasvinI-1 se 16 taka tapa,19,20, 30 kula tapa dina 3749; 44 dina ke saMlekhana saMthArA saha 'lADanUM' meM saMvat 2012 ko divaMgata 1943 jasola premacaMdajI koThArI | 1964 Aso.kR. 14 | bIdAsara kula tapa saMkhyA 1570 saMvat 2005 lADanUM' meM divaMgata 1928 rAjAjI kA| juhAramalajI rAMkA | 1964 mR.zu. 13 |sujAnagar3ha saMvat 1984'saradArazahara' meM svargavAsa karer3A 1931 rAjAjI kA| juhAramalIjI rAMkA | 1964 mR. zu. 13 |sujAnagar3ha zrI hariyAM jI kI bahana thIM, karer3A saMvat 2011 lADanUM meM svargastha 1993 rAjAjI kA gulAbacaMdajI mera | 1964 mA. bhA. 7 | lADanU tapasvinI-1 se 5 taka kI tapasyA, kula dina3339,saMvat 2020'lADanUM'paMDitamaraNa 1943 pacapadarA | banaicaMdajI sAlecA | 1964 vai. zu.7 lADanUM saMvat 1965 meM svargagamana lADanUM gulAbacaMdajI paTAvarI 1964 ASA. zu.7 | lADanUM saMvat 1967 lAchar3asara' meM divaMgata 1939 lADanaM | harakhacaMdajI bAMThiyA| 1964 ASA. za.7 | lADanaM saMvat 2022 lADanUM' meM svargavAsa 80. | 93 zrI pyArAMjI zrI hariyAMjI zrI dAkhAMjI |zrI jar3AvAjI zrI pyArAMjI | zrI hulAsAMjI nzrI chaganAMjI jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #991
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ lADanUM 66 krama saM | dIkSA krama| sAdhvI-nAma | janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa |zrI kaMkUjI |- palANA | gegarAjajI poravAla | 1965 Aso.zu. 15 | lADanUM tapake dina 794.svargavAsasaMvat1992'dhoiMdA' zrI mAnAMjI 1940 ratanagar3ha |koDAmalajI dhADevA| 1965 ma. kR.1 lADanUM saMvat 1992 kaMTAliyA' meM divaMgata zrI mAnAMjI - chApara motIcaMdajI baida 1965 mR. kR.1 lADanUM saMvat 1976 'rAjaladesara' meM divaMgata 0 zrI viradhAMjI |1944sujAnagar3ha |cUnIlAlajI seThiyA 1965 mR kR. 13 nau varSa agraNI, kula tapa ke dina 339, | saMvat 1988'bagar3I' meM svargastha 0 zrI mAlUjI 1947 saradArazahara | naulacaMdajI dUgar3a 1965 mR zu5 lADanUM 31 varSa agraNI,kula tapa saMkhyA 1394, saMvata 2004 dasa dina ke cauvihArI tapa ke sAtha chApara' meM svargastha 110 0 zrI tIjAMjI |1943 khIMyAsara | DUMgarasIjI bachAvata | 1965 mR. zu. 5 lADanUM tapa-1629 upavAsa, 17 bele, saMvat 2012 'lADanUM' meM divaMgata | 111 zrI bAlUjI 1939 saradArajahara | cAMdamalajI DAgA 1965 mU5 lADanUM tapasvinI-1 se 8 taka lar3I,16,43 kula dina 1908,saMvat 2001 'IDavA' meM 23 dina ke anazana sesvargavAsa - zrI bakhatAvarajI 1957 saradArazahara megharAjajI seThiyA / 1965 mR. zu. 5 mAtA bAlUjI ke sAtha dIkSA,saMvat 2022 'rAjaladesara' meM divaMgata 2 zrI sUvaTAMjI 1944 chApara tejamalajI baida | 1965 pau. kR. 13 lADanUM tapake dina 1914,svargavAsa saMvat 2007 'lADanUM' meM 2 zrI cimanAMjI 1950 rAjaladesara | harakhacaMdajI gir3iyA | 1965 pau. kR. 13 lADanUM vairAgyavAna,42 dina ke saMlekhanAvaanazana saha saMvat 2012 bIdAsara' meM divaMgata zrI kaMkUjI 1937 pIpalI cauthamalajI pItaliyA| 1965 mA. zu.7 lADanUM tapa ke dina kula 6660, cauvihAra bele ke sAtha saMvat 2025 'lADanUM' meM divaMgata zrI nAthAMjI - jasola | vanecaMdajI sAlecA | 1965 mA. zu. 7 lADanUM tapa ke kula dina 756,saMvat 1982 chApara' meM divaMgata 0 zrI kunnANAMjI |1963 AsotarA siradAramalajI DosI| 1965 mA.nA.7 lADanUM tapasvinI-1 se 9 dina taka lar3Ibaddha tapa ke kula dina 2464;saMvat 2012'cAr3avAsa' meM svargastha lADanUM
Page #992
--------------------------------------------------------------------------
________________ 930 krama saM dIkSA krama 100. 101. 102. 103. 104. 119 121 123 124 125 sAdhvI-nAma 0 zrI gaurAMjI zrI pAravatAMjI janmasaMvat sthAna - samadar3I 1938 jasola zrI saMtokAMjI pitA - nAma gotra sAgaramalajI bhaMsAlI jaitarupajI gAMdhI zrI motAMjI ratanagar3ha hemarAjajI siMghI zrI kunnANAMjI 1949 saradArajahara indracaMdajI corar3iyA 1957 saradArazahara nathamalajI naulakhA dIkSA saMvat tithi 1965 mA. zu. 7 1965 phA. zu. 1 1965 bhA. zu. 10 1965 bhA. zu. 10 1965 bhA. zu. 10 dIkSA sthAna lADanUM lADanUM lADanUM lADanUM lADanUM vizeSa- vivaraNa saMvat 1975 'pacapadarA meM svargastha tapa ke kula dina 1673 saMvat 2006 'malasIsara' meM divaMgata saMvat 1967 meM svarga-prasthAna ekaniSTha, agraNI prabhAvikA, tapa-1 se 5 aura aThAI, saMvat 2015 'pIpAr3a' meM paMDitamaraNa pAMca Agama kaMThastha, eka dina meM 100 padya kaMThastha kiye, Der3ha hajAra gAthAoM kA roja svAdhyAya tapa saMkhyA 386, saMvat 1983 'cUrU' meM divaMgata / jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #993
--------------------------------------------------------------------------
________________ aSTamAcArya zrI kAlUgaNIjI ke zAsanakAla kI avazeSa zramaNiyA~ (saMvat 1966-92)33 terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ 931 krama saMdIkSA krama sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna |pitA-nAma gotra / dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa JozrI lichamAMjI | 1945 goguMdA | pannAlAlajI 1966 dIpAvalI lADanU 1 se 12 taka kI tapasyA ke kula dina | amarAvata 1583,saMvat 1995 AsapAlasara meM divaMgata | zrI mAlUjI | - koraNA buddhamalajI koThArI| 1966 dIpAvalI lADanUM saMvat 1966 cai kR. 12 komomAsara meMsvargastha | zrI rUpAMjI - bAlotarA 1966 kA. zu. 11 lADanUM saMvat 1967 kAlU meM svargastha zrI dhanakaMvarajI 1937 sirasA TIkamacaMda jI / 1966 mR.zu. 14 lADanUM | saMvat 1978 meM cAr3avAsa meM svargastha pArakha 5. | 5 InzrI jamanAMjI 1939 goguMdA maganamalajI 1966 mR.zu. 14 lADanUM sarala, AtmArthinI, tapa ke dina 4469, kuNAvata saMvat 2025 lADanUM meM 29 dina kI saMlekhanA saha divaMgata 6 zrI ramakUjI 1926 mAdhopura | baladevajI DaMgaDA | 1966 pau. zu. 15 | rAjaladesara | saMvat 1986 lADanUM meM divaMgata 7 zrI phUlAMjI 1942 nohara cunnIlAlajI 1966 phA. kR.5 bIdAsara agraNyA, tapa ke dina 1128, saMvat 1991 sipANI rAjagar3ha meM divaMgata 8 zrI pannAMjI 1946 saradArazahara chogamala jI 1966 phA. zu. 11 | saradArazahara |tapake dina 598,nau dina kI saMlekhanA saha koThArI saMvat 2025 lADanUM meM svargastha | 9 zrI suvaTAMjI 1939 saradAraz2ahara ugamacaMdajI DAgA | 1966 cai.zu. 8 saradArazahara | tapasvinI-upavAsa se 12 taka laDIbaddha aura 15 se 18 taka ke pAMca thokar3e, laghu siMha-niSkrIr3ita tapa kI prathama paripATI, kula tapa dina 2912,saMvat 2009 meM 14 dina kI cauvihArI saMlekhanA va anaz2ana saha saradAraz2ahara meM divaMgata JozrI amarUjI | - AMgadU - osavAla | 1967 Aso. kR.11 | saradArazahara | saMvat 1974 par3ihArA meM divaMgata 11. | 12 0zrI jhamakUjI | 1950 sujAnagar3ha | tolArAmajI 1967 kA. zu.5 | saradArazahara | tapa ke kula dina 921, coraDiyA svargavAsa saMvat 2005 sujAnagar3ha 33. muni navaratnamalajI-zAsana-samudra bhAga-15-16. jaina vizva bhAratI, lADanUM IsavI san 1986 (pra.saM.) * noTa : zrI kAlUgaNIjI kI zramaNiyoM kA saMvat 2042 ke bAda kA vivaraNa anupalabdha hai|
Page #994
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama saM| dIkSA krama sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa 13 zrI rukamAMjI 1953 DUMgaragar3ha | harakhacaMdajI DAgA | 1967 kA. zu. 13 | saradArazahara | tapa ke dina 1270, saMvat 2026 lADanUM meM nau dina kI saMlekhanA va cauvihArI anazana se divaMgata |zrI hIrAMjI 1943 DUMgaragar3ha rAmalAlajI lor3hA / 1967 kA. zu. 13 | saradArazahara | tapa ke dina 1836.dasa dina kI saMlekhanA saMthAre saha saMvat 2004 bIdAsara meM svargastha zrI mUlAMjI 6:944 AmeTa |rikhabadAsajI boharA | 1967 mA. kR.1 | ratanagar3ha | agraNI, tapa ke dina 805, saMvat 2002 jobanera meM svargastha | zrI sonAMjI 11957 AsotarA | sadAsakhajI koThArI 1967 mA. zu. 14 rAjaladesara |saMvat 1979 rAjaladesara meM divaMgata zrI saMtokAMjI |1936 saradAra zahara cunnIlAlajI dUgar3a | 1967 vai. zu. 1 / sujAnagar3ha | putrI gaNezAMjI bhI dIkSita huIM, saMvat 1999 DUMgaragar3ha meM divaMgata zrI chaganAMjI 11948 bIdAsara |tanasukhadAsa zekhAnI| 1968 zrA. zu. 1 | bIdAsara | saMvat 2019 chApara meM divaMgata 10zrI cAMdAjI 11940 DUMgaragar3ha | jesarAjajI navalakhA| 1968 bhA. kR.3 | bIdAsara saMvat 1981 bIdAsara meM svargastha |zrI pemAMjI 11942 rAjaladesara | nolarAmajI koThArI | 1968 bhA. kR.3 | bIdAsara tapa ke dina 1329, svargavAsa saMvat 1997 sujAnagar3ha zrI pyArAMjI 1945 pacapadarA | pannAlAlajI sukalecA 1968 bhA. shu.| | bIdAsara | saMvat 2017 lADanUM meM divaMgata |zrI sirekavarajI |1940 phatehapura | tolArAmajI rAyajAdA 1968 Aso. zu.14 | bIdAsara | tapa ke kula dina 605, saMvat 1983 DUMgaragar3ha meM divaMgata | zrI pUnAMjI 1934 bIdAsara | DAyamalajI nAhaTA | 1968 Aso. zu.14 | bIdAsara | 1se15 taka kI tapasyA ke kula dina 1614, saMvat 2004 bIdAsara meM 11 dina ke anazana tapa se divaMgata 10 zrI phUlAMjI |1940 bhunANa | juhAramalajI corar3iyA 1968 pau. kR. 4 rAjaladesara | tapasvinI saMvat 2012 lADanUM meM divaMgata 10 zrI mukkhAMjI | 1950 sujAnagar3ha | hasatamalajI baiMgAnI | 1968 pau. kR. 4 rAjaladesara | tapake dina 1918,saMvat 2014 lADameMdivaMgata zrI mAlUjI | 1955 rAjaladesara | tanasukhadAsajI baida | 1968 pau. kR. 4 rAjaladesara | saMvat 1985 ratanagar3ha meM divaMgata | zrI cAMdAjI 11941 bIdAsara | hajArImalajI baiMgAnI| 1968 pau. kR. 13 chApara tapake kula dina466,saMvat 1978 meMsvargavAsa zrI maulAMjI |1927 dholIpAla | tArAcaMdajI kuNDaliyA 1968 mA. kR. 2 | sujAnagar3ha | sajor3e dIkSA, tapa ke dina 1129, saMvata 1998 Tamakora meM 24 dina kI saMlekhanA, anazana saha divaMgata jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #995
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ krama saM| dIkSA krama sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa | zrI chaganAMjI 1952 sujAnagar3ha | jesarAjajI bhUtor3iyA 1968 pau. zu. / / sujAnagar3ha sajor3e dIkSA, saMvat 2028 lADanUM svargavAsa | zrI kezarajI 1925 UMcA nolarAma kAchalIvAla 1968 phA. kR.3 lADanUM saMvat 2003 lADanUM meM divaMgata zrI jar3AvAMjI |1928 devagar3ha banecaMdajI chAjer3a | 1968 phA. kR. 3 lADanUM tapa ke kula dina 1006, svargavAsa saMvat 1994 rAjiyAvAsa 10 zrI maganAMjI - sAMgavA ummedamala dUnIvAla | 1968 phA. kR.6 lADanUM saMvat 1969 saradAra zahara meM paMDita maraNa 10 zrI nojAMjI | 1930 lAchUr3A | banecaMdajI zrImAla | 1968 phA. kR. 6 lADanUM | putrI jJAnAMjI ke sAtha dIkSita,tapa ke dina 1523,svargavAsa saMvat 2007 rAjaladesara 0 zrI rUpAMjI 1928 saradArazahara vIrabhANa jI dUgar3a | 1969 bhA. zu. 15 tapa saMkhyA 2154 dina,saMvat 2008 lADanUM| meM 25 dina kI saMlekhanA va 6 dina anazana | saha divaMgata | zrI pyArAMjI 11933 ArajyA | arjunalAlajI caudharI1969 bhA. za. 15 | curU | saMvat 2000 lADanUM meM divaMgata 0 zrI viradhAMjI |1941 goguMdA | hamIramalajI poravAla 1969 kA. kR. 7 | 24 varSa agraNI vicarI,saMvat 2023 khIMvAr3A meM svargastha 10 zrI harakhUjI 1946 cAr3avAsa | ratanacaMdajI bhaTerA | 1970 pau. zu. 10 | bIkAnera | tapa ke kula dina 1767, svargavAsa saMvat 2025 lADanUM | zrI bhUrAMjI 11946 udAsara AsakaraNajI seThiyA 1970 pau. zu. 10 | bIkAnera | saMvat 1995 bIdAsara meM svargavAsa | zrI candrUjI 1933 jADANA | bajaraMgalAla pitaliyA 1970 phA. kR.9 | bIdAsara | saMlekhanA23 dina, saMthArA35 dina kula 58 dina ke anazana saha lADanUM meM saMvat 2022 ko svargastha zrI mAlUjI 1949 lADanUM ratanacaMdajI golachA 1970 phA. zu. 11 lADanUM sajor3e dIkSA,saMvat 1972 bIdAsara meM divaMgata | zrI phUlAMjI 1925 baDU / phaujamalajI lor3hA 1971 mR.zu. 12 lADanUM putrakesAthadIkSA,saMvat 1998 lADanUMmaMdivaMgata 10 zrI hulAsAMjI |- karaker3I lUnakaraNajI rAMkA 1971 pau. zu. 15 byAvara sajor3edIkSA, saMvat 1975 pIpAr3ameM svargagamana | zrI ratnAMjI 1955 lADanUM pannAlAlajI ghIyA | 1971 jye. kR.14 nAthadvArA | tapakuladina 889,saMvat 1994lUnakaraNasara meM svargavAsa zrI pannAMjI 1944 bIdAsara | choTralAlajI koThArI | 1972 mA. zu. 14 | | putrI zrI bhIkhAMjIthIM, tapa ke kula dina 2286,saMvat 2012 lADanUM meM divaMgata
Page #996
--------------------------------------------------------------------------
________________ (www.jainelibrary.om 934 krama saM dIkSA krama 44. 58 45. 46. 47. 48. 49. 50. 51. 52. 53. 54. 55. 56. 57. 61 63 64 67 68 69 70 71 73 74 75 76 77 sAdhvI nAma zrI bhIkhAMjI zrI pratApAM jI 1951 bIdAsara 7 zrI nAnUM jI 0 zrI mUlAM jI zrI mAlUjI zrI lichamAMjI @ zrI pannAMjI zrI indrajI zrI serAMjI 4 zrI indrajI zrI manorAMjI zrI rAjAMjI janmasaMvat sthAna 1963 bIdAsara zrI lichamAMjI zrI kistUrAMjI 1950 rAjanagara 1949 bIkAnera 1954 saradArazahara 1956 saradArazahara 1957 gairasara 1957 gaDabora 1949 DUMgaragar3ha 1955 phatehapura 1952 lADanUM 1956 momAsara 1957 momAsara 1942 DUMgaragar3ha pitA - nAma gotra samarathamalajI baiMgAnI dIkSA saMvat tithi 1972 mA. zu. 14 jIvanamalajI munota 1973 cai. kR. 8 tejapAlajI poravAla 1974 pra.bhA.zu. 12 sAlamacaMdajI khaTer3a 1974 Aso. zu. 8 hajArImalajI dhIyA nemIcaMdajI dUgar3a ghamaNDIrAmajI koThArI 1974 jye. zu. 3 megharAjajI corar3iyA 1975 zrI. zu. 12 sojIrAmajI seThiyA 1975 mA. zu. 14 1974 kA. zu. 5 1974 kA. zu. 5 gulAbacaMdajI nAhaTA lAbhUrAmajI mAlU tolArAmajI pArakha 1975 mA. zu. 14 hIrAlAlajI bhUtor3iyA 1976 bhA. zu. 8 rikhavacaMdajI seThiyA 1976 Aso. zu. 7 1976 Aso. zu. 7 1976 kA. kR. 9 dIkSA sthAna pAlI bIdAsara saradArazahara tapa ke dina 2177, saMvat 2009 lADanUM meM svargastha bhInAsara tapa ke dina 2491, putrI cAMdakaMvara saha dIkSita, saMvat 2022 rAmasiMhajI kA gur3A meM divaMgata saMvat 1996 meM gaNa se pRthak kula 2400 upavAsa, agraNI, 11 hajAra mIla kI padayAtrA, saMvat 2016 meM svargavAsa saradArazahara sajor3e dIkSA, tapa ke kula dina 1986, saMvat 2032 lADanUM meM paMDitamaraNa rAjaladesara stoka, vyAkhyAna kaMThastha, 31 sUtra kA vAcana, tapa saMkhyA 4804, kalAdakSa saradArazahara saradArazahara sujAnagar3ha vizeSa- vivaraNa tapa ke dina 1253, kaI Agama graMthoM kI lipi kI, saMvat 2009 dezanoka meM divaMgata agraNI, tapa saMkhyA - 1139 karmacUra va dharmacakra tapa, saMvat 2026 jasola meM svargastha sujAnagar3ha bIdAsara bIdAsara bIdAsara bIdAsara kupa dina 2471, saMvat 2019 lADanUM meM svargastha upavAsa se 15 taka lar3Ibaddha tapa, kula saMkhyA 2648, saMvat 1999 sujAnagar3ha meM divaMgata saMvat 2019 lADanUM meM svargastha saMvat 2014 nokhAmaMDI meM svargastha agragaNyA, saMvat 2013 sujAnagar3ha meM divaMgata tapa kI kula saMkhyA 4414, saMvat 2020 rAmasiMhajI kA gur3A meM svargavAsa jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #997
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama saM| dIkSA krama| sAdhvI-nAma zrI AzAMjI | zrI sonAMjI zrI manorAMjI zrI udAMjI zrI manorAMjI zrI saMtokAjI cUrU janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa 1966 rAjaladesara | indracaMdajI baida 1976 kA. kR.9 bIdAsara |mAtA kistUrAMjI ke sAtha dIkSA, agraNI, |kaI graMtha lipibaddha kiye,svargavAsa ho gayA - udayapura | aMbAlAlajI kAvar3iyA 1976 phA. zu. 13 | saMvat 1978 lADanUM meM divaMgata |- udayapura zrIlAlajI dhUpiyA | 1976 phA. zu. 13 cUrU | saMvat 1977 saradArazahara meM svarga-prasthAna |- udayapura jabarajI poravAla | 1976 cai. zu. 1 Tamakora | tapasaMkhyA 1097 saMvat2003 lADanUM meMsvargastha |1966 cUrU | sadAsukhajI siMdhI | 1976 vai. zu. 11 agraNI, lADanUM meM saMvat 2026 ko divaMgata 1946 lADanUM | harakhacaMdajI dUgar3a | 1976 ASA. kR. 4 | hAMsI tapa ke kula dina 2346, saMvat 2018 chApara meM svargavAsa 1941 gaMgAzahara | seramalajI nAhaTA |1976 ASA. kR.4 | hAMsI tapa ke dina 1265,saMvat 2001 bIdAsara meM svargastha 1957 lADanUM gokulacaMda phUlaphagara | 1977 kA. kR.8 | bhivAnI 25 varSa agraNI, saMvat 2017 bar3Akher3A meM terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ hisAra 64. | 86 zrI nojAMjI zrI kezarajI 935 svargastha 0 zrI gIgAMjI |1932 saradArazahara| dhanarAjajI botharA |1977 kA. kR.8 bhivAnI saMvat 2000 DIDavAnA meM divaMgata, putrI manorAMjI ke sAtha dIkSita zrI manorAMjI |1965 saradArazahara | mohanalAlajI koThArI 1977 kA. kR.8 | bhivAnI agraNI rUpa meM 25 varSa vicarI,saMvat 2041 | lADanUM meM svargastha zrI dolAMjI 1959 saradArazahara | kistUracaMda bacchAvata | 1977 mA. zu. 4 saradArazahara tapa saMkhyA 2102 zrI ramakUjI - AmeTa | gulAbacaMdajI bamba | 1977 mA. zu. 10 | saradArazahara |saMvat 1980 momAsara meM svargavAsa zrI campAjI 1936 nohara cunnIlAlajI sipANI | 1977 cai. zu.9 | bIdAsara | tapa saMkhyA 717, 12 dina kI saMlekhanA, 8 dina anazana, saMvat 1998 zArdUlapura meM svargastha 71. | 940zrI cUnAMjI 1957 lADanUM | jIvanalAlajI khaTeDa | 1977 cai. bhA.9 | bIdAsara yathocita jJAnArjana,agraNI-kaiyoM meM dhArmika saMskAra bhare, pArasparika vigraha miTAye tapa kedina-1182,saMvat 2031 bIdAsarameMsvargastha 72. zrI phUlakaMvarajI |1942 - cunnIlAlajI - 1978 mR. zu.9 rAjaladesara | saMvat 1994 lADanUM meM divaMgata
Page #998
--------------------------------------------------------------------------
________________ cUrU 936 cUrU dIkSA krama sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa zrI dhanakaMvarajI 1967 lADanUM vRddhicaMdrajI phUlaphagara | 1978 mA. kR. 8 | lADanUM sUtra,stokAdi kaMThastha,kAryadakSa,tapa-saMkhyA 3097,pratidina 5 hajAragAthAoMkAsvAdhyAya zrI maganAMjI | 1967 chApara hajArImalajI baida |1978 cai. kR.6 | sujAnagar3ha |11 varSa kI suhAgina vaya meM dIkSitA sAdhvI, tapa-saMkhyA681,saMvat1995 sUrapUrAmesvargastha zrI manorAMjI 11958 sujAnagar3ha | motIlAlajI koThArI|1979 bhA. zu. 10 bIkAnera sajoDe dIkSA, 38 varSa meM kala 2277 dina | tapa ke, aMta meM anazana dvArA rAjanagara meM paMDitamaraNa zrI bAlUjI 1968 rAjagar3ha | hIrAlAlajI pugaliyA| 1979 bhA. zu. 10 bIkAnera | sarala, niSThAzIla zrI mAnAMjI |1949 rAjaladesara | navalacaMdajI koThArI | 1980 kA.kR.7 jayapura | saMvat 2011 pahunA meM svargastha zrI rAyakaMvarajI |1971 cAr3avAsa | pUrakhacaMdajI chAjer3a |1980 kA. kR.7 jayapura | agraNI ke rUpa meM vicarI zrI lichamAMjI | 1969 lADanUM | bhUrAmalajI khaTeDa | 1981 bhA. kR. 13 saMvat 2041 taka 402 upavAsa va pacole taka tapa zrI jaDAvAMjI | 1949 chApara | amIMcadajI seThiyA |1981 kA. zu. 5 | tapa 1 se 9 taka lar3I,14,15 upavAsa, tapa ke kula dina 2661, paMDitamaraNa 2024 meM zrI sirekaMvarajI | 1949 phatehapura | jesarAja dUgar3a | 1981 kA. zu. 5 saMvat 1985 bIdAsara meM paMDita maraNa, cAra varSa meM 222 dina tapa kiyaa| 10zrI manorAMjI | 1954 chApara | nAnakarAmajI siMdhI | 1981 kA. zu. 5 saMvat 2019 rAjanagara meM divaMgata, tapa 1838 upavAsa,83 bele,4 tele,9 cole,4 paMcole |zrI mAlUjI 1957 rAjaladesara | bhaumarAjajI baida 1981 kA. zu. 5 | cUrU agraNI, zAsanaprabhAvikA, saMvat 2036 DIDavAnA meM svargastha zrI cAMdakaMvarajI | 1970 momAsara | dIpaMcadajI saMcetI | 1981 kA. zu.5 Agama battIsI kA tIna bAra vAcana, sAta | sUtra va kaI graMthoM ko lipibaddha kiyaa| ozrI harakaMvarajI |1964 bIdAsara | khUbacaMdajI nAhaTA 11981 mR.zu.2 / | phatehapura | milanasAra, saMvat 2038 pAralU meM anazana ke sAtha svargavAsa 86. |118 10zrI jar3AvAMjI 1946 saradArazahara | cUnIlAlajI gIyA | 1981 mA. zu. 14 | | pati muni likhamIcaMdajI ke sAtha dIkSA huI, saMvat 2021 lADanUM meM svargastha cUrU pala jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #999
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ - 937 krama saM| dIkSA krama| sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa | 121 zrI jasujI 1959 gaMgAzahara | hIrAlAlajI seThiyA | 1981 mA. zu. 14 | saradArazahara upavAsa se nau taka lar3Ibaddha tapa, saMvat | | 2008 daulatagar3ha meM divaMgata 88. | 123 0 zrI sirekaMvarajI | 1962 nohara lAbhUrAmajI nakhata |1981 mA. zu. 14 | saradArazahara | saMvat 1997 lADanUM meM svargastha 124 zrI nAthAMjI 1959 cAr3avAsa | tilokacaMdajI bhaTerA | 1981 cai. za.9 cAr3avAsa | upavAsa se 10 taka kramabaddha tapa, tapa ke kula dina 2200,saMvat 2040 rAjaladesara meM svargastha zrI gaNezAMjI | 1970 cAr3avAsa | tilokacaMda bhaTerA | 1981 cai. zu.9 | cAr3avAsa | 15 sUtra lipibaddha kiye, saMvat 2042 rAjaladesara meM svargastha zrI hIrAMjI 11960 sujAnagaDha | amIcaMdajI rAkhecA |1981 jye. kR. 11 | sujAnagar3ha saMvat 2012 lADanUM meM divaMgata zrI saMtokAjI | 1962 sujAnagar3ha | jetarUpajI mAlU 1981 jye. kR. 11 sujAnagar3ha | saMvat 2005 lADanUM meM divaMgata zrI kezarajI 1946 lADanUM | TIkamacaMdajI dUdhor3iyA 1981 ASA. kR.11 lADanUM saMvat 2019 meM gaNa se pRthaka zrI lichamAMjI 1960 zrIDUMgaragar3ha | zobhAcaMdajI caurar3iyA 1981 ASA. kR.11 lADanUM saMvat 2002 horaNAbAda (paMjAba) meM divaMgata zrI sirekaMvarajI | 1963 lADanUM | DAlamacaMdajI borar3a | 1981 ASA. kR.11 lADanUM saMvat 2040 bIdAsara meM svargastha | 0 zrI TamakUjI |1965 lADanUM | mohanalAlajI guMdecA | 1981 ASA. kR.11 | lADanUM saMvat 2004 se chaha vigaya kA tyAga, saMvat 2042 taka vartamAna |zrI jamanA jI |1939 pacapadarA | purakhajI golechA |1982 kA. zu. 5 | bIdAsara saMvat 2016'ASAr3hA meM6 dina ke cauvihArI anazana sepaDitamaraNa,kulatapa 1156 dina kA zrI sohanAM jI | 1962 rAjaladesara | saMciyAlAlajI baida | 1982 kA. zu. 5 bIdAsara | yathAzakya svAdhyAya, tapa, mauna zrI juhArAMjI 11966 bIdAsara | saMtoSacaMdajI baiMgANI | 1982 kA. zu. 5 saralahRdayA,komala,japI-tapI,saMvat 2038 sAMDavA meM paMDitamaraNa zrI hulAsAMjI |1969 kirAr3A | bhUrAmalajI nAhaTA |1982 kA. zu.5 | bIdAsara kula tapa saMkhyA 3429 dina kI, bIdAsara meM sthiravAsa | zrI jhamakUjI 11971 bIdAsara ghamaMDIrAmajI siMdhI | 1982 kA. zu.5 | bIdAsara | 2369 upavAsa, 41 bAra dasa pratyAkhyAna Adi kiye| zrI kezarajI | 1970 lADanUM | jeThamalajI phUlaphagara 1982 ASA.kR.10 | bIkAnera saMvat 2001 gaMgAzahara meM samAdhimaraNa bIdAsara
Page #1000
--------------------------------------------------------------------------
________________ 146 938 krama saM| dIkSA krama| sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa | zrI pUnAMjI 1971 DUMgaragar3ha | tolArAmajI mAlU | 1982 ASA.kR.10 | bIkAnera | sarala, vinamra, saMvat 2037 lADanUM meM svargastha 144 zrI gulAbAMjI 1973 bhAdarA | suganacaMdajI nAhaTA 1982 ASA.kR.10 | bIkAnera | kaccha deza meM bhuja mAMDavI taka vihAra karane vAlI prathama sAdhvI, tapasvinI zrI suganAMjI 11948 rAjaladesara | chogajI baida 1983 mA. zu.7 lADanUM saMvat 1983 bIdAsara meM divaMgata zrI manorAMjI 1967 sujAnagar3ha | gaNezamalajI corar3iyA 1983 mA. zu. 7 lADanUM sarala zAMta, agraNI, yathAzakya tapa 1500zrI mAlUjI |1967 kirAr3A | tanasukhadAsajI nAhaTA| 1984 zrA.zu. 13 / | zrIDUMgaragar3ha | tapasvinI 2351 upavAsa, 97 bele, 202 | tele, 11 cole,14 pacole,6-11,15,21, | 31,32 upavAsa, saiMkar3oM AyaMbila | 151 zrI kezarajI |1971 DUMgaragar3ha | IzvaracaMdajI pugaliyA 1984 zrA. zu. 13 zrIDUMgaragar3ha | yathAzakya zAstra,stoka,vyAkhyAna kaMThastha, 1700 panne pratilipi, tapa 2600 upavAsa, 105 bele zrI sonAMjI | 1972 DIDavAnA | phatehamalajI lor3hA | 1984 zrA. zu. 13 | zrIDUMgaragar3ha | 23 zAstra par3he, Agama vyAkhyAna lipibaddha kiye, kula tapa dina 3293 |zrI sajanAMjI |1959 dezanoka | saubhAgyamalajI surANa 1984 kA. kR. 8 zrIDUMgaragar3ha | Agama battIsI par3hI,adhyAtma pratibodhikA, agraNI, kula tapa 3 varSa 10 mAsa 3 dina zrI amatAMjI |1971 dezanoka | halAsamalajI aaNcliyaa| 1984 kA. kR.8 zrIDUMgaragar3ha tapasyA-mAsakhamaNa,8,5,4,3,2 va kaI upavAsa,saMvat 1996 rAjaladesara meM divaMgata zrI sundarajI 1971 DUMgaragar3ha | rAmalAlajI botharA | 1984 kA. kR.8 | zrIDUMgaragar3ha |lagabhaga 5 hajAra padya pramANa kaMThastha. 21 sUtra par3he,pratidina 1 hajAragAthAoMkAsvAdhyAya zrI cUnAMjI |1971 lADanUM | chavAnamalajI dUgar3a 1984 kA. kR. 8 zrIDUMgaragar3ha | saMvat 2007 rAjanagara meM svargastha / zrI lAdhUjI 1965 DUMgaragar3ha tArAcaMdajI mAlU 1985 kA. kR.7 | chApara kaMThastha-do zAstra, kucha vyAkhyAna, tapa 1500 upavAsa, 10 bele, 3 tele,2 nau / | zrI indrUjI 1969 rAjaladesara | cunnIlAlajI dUgar3a | 1985 kA. kR. 7 kaMThastha-kucha thokdd'e| tapa ke kula dina | 2494,kar3AI vigayake atiriktavigaya-tyAga |zrI kistUrAMjI 1973 rAjaladesara | cunnIlAlajI DAgA | 1985 kA. kR. 7 chApara kaMThastha-kucha stoka vyAkhyAna, lipi-13 | sUtra ta kaI vyAkhyAna kula tapa dina 1763 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #1001
--------------------------------------------------------------------------
________________ 117. 118 terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ 120. 121. 165 122. saradArazahara 66/ krama saM| dIkSA krama sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa zrI sUvaTAMjI |1974 lADanUM jIvanamala jI khaTeDa | 1985 kA. kR.7 | chApara saMvat 2036 lADanUM meM divaMgata zrI cauthAMjI |1966 ratanagar3ha sUrajamalajI golachA 1985 kA. zu. 13 chApara sajor3e dIkSA, kucha bola vyAkhyAna kaMThastha zrI phUlAMjI | 1959 goguMdAdIpacaMdajI kuNAvata |1985 cai. kR.7 par3ihArA saMvat 1986 meM gaNa se pRthak / |ozrI rAjakaMvarajI 1977 goguMdA caMpAlAlajI caurar3iyA 1985 cai. kR. 7 par3ihArA kaMThastha 5 zAstra, kaI thokar3e stotra vyAkaraNa Adi, tapa dina 1053 0zrI nAnUMjI 1957 saradArazahara budhamalajI goThI |1985 jye. zu. 4 saradArazahara | tapa ke kula dina 2581,saMvat 2025 jasola meM samAdhimaraNa zrI jhamakUjI - sujAnagar3ha |- dUdhor3iyA 1985 jye. zu.4 saradArazahara | saMvat 1997 lADanUM meM divaMgata 123. |zrI kezarajI | 1960 ratanagar3ha bAlacaMdajI botharA | 1985 jye. zu. 4 saradArazahara | agraNI, tapa ke dina 1384, saMvat 2028 gaMgAzahara meM divaMgata 124. 0zrI vRddhAMjI | 1965 DUMgaragar3ha govindarAmajI seThiyA 1985 jye. zu. 4 | sajor3e dIkSA saMvat 1994 cAr3avAsa meM divaMgata 125. |zrI suMdarajI |1964 saradArazahara | indracaMdrajI botharA |1985 jye. zu.4 saradArazahara 19 dina kA saMyama, saMvat 1985 bIdAsara meM svargastha |zrI manorAMjI 1964 par3ihArA nemIcaMdajI surANA |1985 jye. zu. 4 | saradArazahara kaMThastha 10 vyAkhyAna, 40 stoka, tapa ke | dina 4934, eka hajAra gAthA kA svAdhyAya |zrI lichamAMjI 1964 saradArazahara | lAlacaMdajI caMDAliyA 1985 jye. zu. 4 saradArazahara | saMvat 2020 lADanUM meM divaMgata |zrI sundarajI |1966 saradArazahara |agaracaMdajI dUgar3a |1985 jye. zu.4 | hastakalA meM dakSa, sAhasI sahiSNu, tapa dina 988,sarpadaMzase saMvat 2009 bar3I rAvaliyA meM svargastha 10 zrI lAdhUjI |1969 saradArazahara | nathamalajI bAMThiyA |1985 jye. zu.4 | saradArazahara sajor3e dIkSA, hajAroM padya kaMThastha, tapa dina 3244,svAdhyAyI,sevAbhAvinI zrI chaganAMjI 1971 saradArazahara | saMpatarAmajI lUniyA |1985 jye. zu. 4 saradArazahara yathAzakya jJAnArjana,tapa ke kula dina 1347 zrI sohanAMjI 11972 saradArazahara | bhaiMrudAnajI AMcaliyA| 1985 jye. za.4 | saradArazahara | 14 dina ke cauvihAra anazana ke sAtha saMvat | 2012 daulatagar3ha meM kAryasiddha |zrI pAnakaMvarajI |1974 saradArazahara | saMpatarAmajI lUniyA | 1985 jye. zu. 4 | saradArazahara | kaMThastha-4 sUtra, stotra, Agama battIsI kA vAcana, 1200 gAthAoM kA svAdhyAya, tapa dina 1523 126. saradArazahara
Page #1002
--------------------------------------------------------------------------
________________ 134. 38. UDA krama saM| dIkSA krama sAdhvI-nAma | janmasaMvat sthAna| pitA-nAma gotra dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa 133. |178 zrI rAyakaMvarajI 1967 rAjaladesara | haMsarAjajI baida 1986 zrA. zu.7 | lADanUM kaI stoka vyAkhyAna kaMThastha, upavAsa se | | 11 taka lar3I, kula tapa dina 2702 179 zrI kaMcanakaMvarajI 1971 rAjanagara | maganalAlajI poravAla 1986 mA. zu. 10 | sujAnagar3ha sphUrtacettA, sevAbhAvI, sAhasI, agraNI 135. |zrI caMpAjI 1968 DUMgaragar3ha | saMtoSacaMdajI dUgar3a |1986 jye. zu.5 | bIkAnera | prAya: Agama battIsI kA vAcana, kula tapa dina 2739 136. 181 zrI gaNezAMjI 1973 lADanUM khIMvakaraNajI kuceriyA 1986 jye. zu.5 | bIkAnera kavayitrI, gaNa se pRthak , punaH sammilita, 340 dina meM 219 dina tapa, saMvat 2000 lADanUM meM svargastha |zrI AsAMjI |1954 lADanUM | rAmalAlajI botharA | 1987 mA. zu. 10 saradArazahara | saMvat2027 ADa meMsvargastha,tapake dina 823 zrI lichamAjI |1961 saradAra zahara nathamalajI dUgar3a 1987 mA. zu. 10 | saradArazahara | saMvat 2026 samadar3I-sIlora meM divaMgata, tapa ke dina 1717 139. zrI chaganAMjI |1961 aboharamaMDI nArAyaNadAsajI | 1987 mA. zu. 10 | saradArazahara | saMvat 2031 se lADanUM meM sthiravAsa 140. JozrI manorAMjI |1968 nohara banecaMdajI barar3iyA |1987 mA. zu. 10 | saradArazahara | kaIstoka,padya kaMThastha,saMvat 2041 lADanUM| | meM svargastha, tapa ke dina 821 141. zrI sirekaMvarajI |1968 DUMgaragar3ha | bIMjarAjajI pugaliyA | 1987jye. zu. 13 | rAjaladesara | sajor3e dIkSA,saMvat 1993 seruNA meM divaMgata 1142. JozrI jar3AvAMjI 1956 morakA jItamalajI gIyA 1988 kA. zu.2 bIdAsara |putra buddhamalajI va bhAI dulIcaMdajI ke sAtha dIkSA,saMvat 2001 IDavA meM svargastha,,tapa dina 892 143. 190 zrI sundarajI 1959 bhInAsara manasukhadAsa bAMThiyA | 1988 kA. zu.2 | bIdAsara tapa ke dina 2048, saMvat 2025 nAla grAma | meM divaMgata 144. zrI lichamAMjI |1963 lUnakaraNasara bAlacaMdajI dUgar3a |1988 kA. zu. 2 bIdAsara | tapa ke dina 1609, saMvat 2039 lADanUM meM | | divaMgata 145. 0zrI mukhAMjI 11963 rAmagar3ha hajArImalajI chAjeDa/1988 kA. za.2 bIdAsara | saMvat 2004 gaNa se pRthak 146. zrI cauthAMjI 11966 gajarupadesara jIvanamalajI mAlU |1988 kA. zu.2 bIdAsara saMvat 2025 phatehanagara meM divaMgata zrI nojAMjI 1965 punarAsara | kunnaNamalajI botharA 1988 kA. zu.2 bIdAsavara AgamabattIsIvAcana,tapake kula dina 1604 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 147.
Page #1003
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ 198 199 krama saM| dIkSA krama sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa 148. |195 zrI saMtokAMjI |1977 saradArazahara | nathamalajI bAMThiyA |1988 kA. zu. 2 bIdAsara cAra bAra Agama battIsI par3hI,hajAra gAthAoM kA roja svAdhyAya, tapa ke dina 1123 zrI ratanakaMvarajI |1976 rAjagar3ha tanasukhadAsajI nAhaTA | 1988 kA. zu. 2 bIdAsara 150. zrI gaNezAMjI 1953 sujAnagar3ha | haNUtamalajI seThiyA |1988 mA. kR. 10 lADanUM | agraNI, hajAroM gAthAoM kA punarAvartana, tapa ke kula dina 2528, saMvat 2034 ratanagar3ha meM divaMgata zrI ratanakaMvarajI 1977 lADanUM RddhakaraNajI borar3a |1988 mA. kR. 10 lADanUM agraNI,viduSI 152. zrI mohanAMjI | 1975 saradArazahara | bhaiMrudAnajI AMcaliyA |1988 mA. zu. 5 chApara saMvat 2005 saptadivasIya cauvihArI anazana ke sAtha rAjaladesara meM divaMgata 153. | zrI suvaTAMjI 1964 bIdAsara | bhIvarAjajI sekhANI |1988 phA. zu. 2 | bIdAsara kaMThastha-15 stoka, 100 gItikAeM, tapa dina kula 2075, saMvat 2039 se lADanUM meM sthAyI zrI bhattUjI |1975 bhAdarA lUnakaraNajI nAhaTA |1988 jye. kR.3 rAjagar3ha |zrI pAnakaMvarajI |1975 rAjagar3ha | rAmalAlajI pugaliyA |1988 jye. kR. 3 rAjagar3ha saMvat 1997 lADanUM meM divaMgata 205 zrI suganAMjI 1964 DUMgaragar3ha | dulIcaMdajI kuMDaliyA |1989 kA. kR.9 saradArazahara | kaMThastha-200 gIta, stoka, saMvat 2027 se acakSu, tapa dina 1180 157. 1206 zrI nAthAMjI 1967 saradArazahara| kisanacaMdajI sAmasukhA| 1989 kA. kR.9 | saradArazahara | kula tapa dina 2437,roja 500 gAthAoM kA svAdhyAya | zrI lichamAMjI |1967 alI | hanUtamalajI 1989 kA. kR.9 | saradArazahara |1 se 23 taka lar3Ibaddha tapa,28,29,30,31 mohammada kA tapa, kula tapa ke dina 4814 159. | 208 zrI rAmajI 1968 sirasA | hukamacaMdajI DAgA | 1989 kA. kR.9 saradArazahara | kucha stoka,32 sUtroM kA vAcana, tapa ke dina 4399, AyaMbila 200 dina zrI manorAMjI | 1973 momAsara | pUraNacaMdajI seThiyA | 1989 kA. kR.9 saradArazahara 25 stoka, 25 vyAkhyAna, 150 gIta, tapa ke dina 2063 161. |zrI kezarajI |1977 DUMgaragar3ha | jIvarAmajI mAlU 1989 kA. kR. 9 162. zrI mUlAMjI |1961 udAsara | govindarAmajI muNota | 1989 kA. zu. 13 saradArazahara sevAbhAvinI, tapa ke kula dina 1916 158. | 207 160. 1209 210
Page #1004
--------------------------------------------------------------------------
________________ 942 krama saM dIkSA krama sAdhvI- nAma zrI manoharAMjI 4 zrI phUlakaMvarajI zrI cUnAMjI 163. 213 164. 214 165. 215 166. 167. 168. 169. 170. 171. 172. 173. 174. 175. 176. 177. 216 217 219 220 221 222 223 225 226 227 228 229 zrI mohanAjI 4 zrI sUrajakaMvarajI (c) zrI dhanakaMvarajI * zrI rAyakaMvarajI janmasaMvat sthAna |1964 cAr3avAsa 1977 gaMgAzahara 1959 lADanUM 1977 daulatapurA 1977 jayapura 1969 rAjaladesara 1972 ratananagara 4 zrI rAjakaMvarajI 1976 nohara zrI vijayazrIjI 1978 ratanagar3ha 4 zrIAnaMdakumArIjI 1979 momAsara zrI gogAMjI zrI gaurAMjI zrI pUnAMjI pitA-nAma gotra dIkSA saMvat tithi - caurar3iyA 1989 mA. zu. 14 1989 mA. zu. 14 seramalajI corar3iyA | siremalajI kuceriyA 1989 ASA. zu. mAMgIlAlajI DUMgaravAla motIlAlajI bAMThiyA kAlUrAmajI baida dhanarAjajI hIrAvata banecaMdajI tAter3a saMtoSacaMda jI baida khUbacaMdajI nAhaTA 1967 momAsara hIrAlAlajI kuhAr3a phatehacaMdajI botharA 1967 saradArazahara 1970 saradArazahara sujAnamalajI DAgA 1989 ASA. zu. 1 1989 ASA. zu. 1 1990 kA. kR. 9 1990 kA. kR. 9 1990 kA. kR. 9 1990 kA. kR. 9 1990 kA. kR. 9 1991 kA. kR. 8 1991 kA. kR. 8 1991 kA. kR. 8 0 zrI pAnakaMvarajI 1973 saradArazahara tanasukhadAsajI botharA 1991 kA. kR. 8 (c) zrI madhUjI 1972 saradArazahara zobhAcaMdajI lUniyA 1991 kA. kR. 8 dIkSA sthAna zrI DUMgaragar3ha zrI DUMgaragar3ha lADanU lADanUM lADanUM sujAnagar3ha sujAnagar3ha sujAnagar3ha sujAnagar3ha sujAnagar3ha jodhapura jodhapura jodhapura jodhapura jodhapura vizeSa- vivaraNa saMvat 1999 bIdAsara meM divaMgata 16 varSa kI vaya meM saMvat 1993 pahunA meM divaMgata hajAroM gAthAeM kaMThastha, ATha dina taka lar3Ibaddha tapa, saMvat 2036 udAsara meM paMDitamaraNa kalA ke kSetra meM dakSa, dharmaprabhAvikA, agraNI lagabhaga 30 stoka saiMkar3oM padya kaMThAgra, tapa dina 1059 sajor3e dIkSA, saMvat 2029 sAyarA meM divaMgata agraNI, tapa ke kula dina 2388 agraNI saMskRtajJa 1 varSa zikSA vyavasthApikA, 2 hajAra pRSTha lipivaddha, agraNI, dharmaprabhAvikA, tapa dina 529 hajAroM padya kaMThastha, pravacana dakSa, tapa ke kula dina 885 saMvat 2040 se lADanUM meM sthiravAsa tapa ke dina 3333, dasa pratyAkhyAna 45 bAra, saMvat 2038 se lADanUM meM sthiravAsa tapa ke dina 2795, ar3hAI sau pratyAkhyAna zIta parISahajayI, saMvat 2037 se rAjaladesara meM sthAI himmatavAlI, tapa ke dina 1038, saMvat 2019 rAmasiMhajI kA guDA meM divaMgata kalAdakSa, tapa ke dina 3162 vividha tapa sAdhanAeM, sevAbhAvI, svAdhyAyI jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #1005
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ jodhapura krama saM | dIkSA krama sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna 178. 230 zrI lichamAMjI 1975 udayapura kanhaiyAlAlajI poravAla 1991 kA. kR.8 | jodhapura sarala vinamra, tapa ke kula dina 1043, sevAbhAvinI |zrI saMtokAjI 1975 hAMsI phatehacaMdajI garga | 1991 kA. kR.8 | jodhapura hajAroMpadya kaMThastha,500 gAthAoMkA svAdhyAya, tapa ke dina 1672 zrI ratanakaMvarajI 1976 rAjagar3ha | phUlacaMdajI surANA |1991 kA. kR. 8 jodhapura | kaiyoM kI AMkhoM ke oNparezana kiye, saMvat 2025 ratanagar3ha meM divaMgata zrI bakhatAvarajI |1977 gaMgAzahara | sohanalAlajI challANI | 1991 kA. kR. 8 jodhapura |saMvat 2001 khiMvAr3A meM svargastha zrI mAnakaMvarajI |1977 bIdAsara | tilokacaMdajI baiMgAnI | 1991 kA. kR. 8 jodhapura kaI Agama vAcana, kula tapa dina 1949 zrI saMtokAjI |1978 rAjagar3ha | saradAramalajI surANA | 1991 kA. kR. 8 jodhapura | 10 hajAra gAthAeM kaMThastha, tapa ke dina 3726 zrI maMjuzrIjI |1978 saradAra zahara| vRddhicaMdajI dasANI |1991 kA. ka.8 jodhapura agraNI, saMvat 2038 senavaterApaMtha kI sAdhvI zrI mohanAMjI 1978 Tamakakora | bAlacaMdajI corar3iyA | 1991 kA. kR. 8 agraNI saMvat2037 senavaterApaMtha meMsammilita / zrI rAyakaMvarajI 1979 saradArazahara | campAlAlajI DAgA |1991 kA. kR. 8 jodhapura pravacanadakSa, agraNI, tapa ke dina 1142, saMvat 2037 tilolI meM paMDitamaraNa / | zrI sUrajakaMvarajI 1979 rAjagar3ha | rAmalAlajI pugaliyA | 1991 kA. kR. 8 | yathocita jJAna,saMvat 1993 byAvara meM divaMgata 10zrI maganAMjI 1972 sujAnagar3ha | AsakaraNajI surANA | 1991 mA. zu.5 bagar3I upavAsa se 17 taka kI lar3I, kula tapa dina 1619,saMvat 2009 meM 13 dina kA saMlekhanA saMthArA kara DUMgaragar3ha meM svargastha zrI gaurAMjI 1978 Tamakora | gaNapatarAmajI bhaMsAlI | 1991 mA. zu.5 | bagar3I sAta dinakI saMlekhanA meM viziSTa jJAna utpanna | hone kA ullekha hai, saMvat 2006 sUravAla meM| svargastha | 190. 242 zrI sUvaTAMjI 1964 lADanUM | caMdanamalajI borar3a |1992 kA. kR.5 | udayapura 5 hajAra padya va 200 gAthAoM kA jApa, svAdhyAya, khAdya saMyama, tapa dina 1043, saMvat 2035 bhIkhI meM 26 dina ke saMthAre se paMDitamaraNa 191. | 244 zrI lichamAMjI 1970 AmeTa raMgalAlajI lor3hA |1992 kA. kR.5 | udayapura saMvat 2024 lADanUM meM svargastha 192. 245 0 zrI manoharAMjI 1973 saradArazahara juhAramalajI lUniyA |1992 kA. kR.5 | udayapura saMvat 1997 se gaNa se pRthak | jodhapura
Page #1006
--------------------------------------------------------------------------
________________ 944 krama saM dIkSA krama sAdhvI - nAma 193. 194. 195. 196. 197. 198. 199. 200. 201. 202. 246 247 248 249 250 251 252 253 254 255 4 zrI ratanakaMvarajI 4 zrI gulAbAMjI 4 zrI caMpAjI 4 zrI pAnakaMvarajI 4 zrI kamalUjI 4 zrI kezarajI 4 zrI sohanAMjI 4 zrI cAMdakaMvarajI (c) zrI lAlAjI 4 zrI hulAsAMjI janmasaMvat sthAna 1977 zArdUlapura 1978 udayapura 1979 rAjaladesara 1979 zArdUlapura 1980 nohara 1980 par3ihArA 1981 lADanUM 1981 saradArazahara 1971 kesUra (ma.pra.) 1978 lADanUM pitA - nAma gotra kunnaNamalajI koThArI phUlacaMdajI poravAla bhIMvarAjajI baida kundanamalajI koThArI kundanamalajI koThArI banecaMdajI barar3iyA mahAlacaMdajI dUgar3a manasukhadAsajI baida vRddhicaMdajI dasAnI kezarImalajI baMbolI dhanarAjajI baida dIkSA saMvat tithi 1992 kA. kR. 5 1992 kA. kR. 5 1992 kA. kR. 5 1992 kA. kR. 5 1992 kA. kR. 5 1992 kA. kR. 5 1992 kA. kR. 5 1992 kA. kR. 5 1992 mA. zu. 14 1992 cai. zu. 10 dIkSA sthAna udayapura udayapura udayapura udayapura udayapura udayapura udayapura udayapura baDanagara lADanUM vizeSa- vivaraNa saMvat 2018 meM gaNa se pRthak gRhastha meM saMvat 2031 taka agraNI bAda maMgaNa se bahiSkRta saMvat 2026 meM relamagarA meM divaMgata saMvat 2028 TADagar3ha meM divaMgata Agama battIsI kAvAcana, tapa ke kula dina 1513 agraNI, dharmaprabhAvikA navaterApaMtha meM sammilita sajor3e dIkSA 7 zAstra, 15 stoka kucha padya kaMThastha, tapa ke dina 869 noTa: zrI kAlUgaNI ke zAsana kI dIkSita zrapaNiyoM meM vartamAna meM zrI gulAbAMjI (144) zrI mohanakumArI (148) zrI sonAMjI (152) zrI rAjakaMvarajI (164) zrI lAdhUjI (173) zrI chaganAMjI (175) zrI pAnakumArI jI (177) zrI kaMcanakumArIjI (179) zrI sUrajakaMvarajI (217) zrI rAjakaMvarajI (221) zrI mAnakumArI jI (234) ye 11 sAdhviyAM vidyamAna haiM, zeSa sabhI divaMgata ho cukI haiN| terApaMtha-paricAyikA prakAzana- jaina zvetAMbara terApaMthI sabhA, kolakatA (pa.baMgAla) IsvI san 2003, pR. 17 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #1007
--------------------------------------------------------------------------
________________ 945 krama saM dIkSA krama sAdhvI- nAma 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 1 2 3. 4 5 6 7 8 10 12 14 AcArya zrI tulasIgaNIjI ke zAsanakAla kI zramaNiyA~ (saMvat 1993.2052 ) 34 vizeSa vivaraNa pitA nAma gotra dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna phUlacaMdajI poravAla 1993 kA. kR. 7 gaMgApura kaMThakalA madhura, rasIlI lipi kuzala, saMvat 2031 se gaNa se pRthak lichamIlAla naulakhA 1993 mA. zu. 6 gaNapatarAmajI sipANI mAlacaMdajI botharA 16 4 zrI jatanakaMvarajI zrI dAkhAMjI zrI lichamAMjI 0 zrI suMdarajI zrI gulAbAMjI 4 zrI cAMdakaMvarajI 4 zrI manoharAMjI zrI mohanAMjI 4 zrI kezarajI 4 zrI choTA jI 4 zrI rUpAMjI janmasaMvat sthAna 1981 udayapura 1964 gaMgApura 1966 nohara 1967 saradArazahara 1968 bhAdarA 1976 hAMsI 1976 bhAdarA 1976 nohara 1980 kirAr3A harakhacaMdajI baida sohanalAlajI jindala suganacaMdajI nAhaTA 1983 lADanUM zrI sirekaMvarajI 1962 rAjagar3ha 1993 mA. zu. 6 1993 mA. zu. 6 1976 sujAnagar3ha likhamIcaMdajI jaina 1993 mA. zu. 6 gaNapatarAma sIpAnI 1993 mA. zu. 6 mokhacaMdajI nAhaTA 1993 mA. zu. 6 nemIcaMdajI paTAvarI 1993 mA. zu. 6 tanasukhadAsajI nAhaTA 1994 kA. kR. 8 1993 mA. zu.6 1993 mA. zu. 6 1993 mA. zu. 6 byAvara byAvara byAvara byAvara byAvara byAvara byAvara byAvara byAvara byAvara bIkAnera 34. muni navaratnamalajI zAsana-samudra bhAga-20-25. Adarza sAhitya saMgha, naI dillI IsavI san 2001 (pra.saM.) * noTa : zrI tulasIgaNIjI kI zramaNiyoM kA saMvat 2057 taka kA vivaraNa hI upalabdha huA hai| tapa saMkhyA 2975, Acha se 66 dina tapa, saMvat 2044 rAjaladesara meM svargastha saMvat 2016 mokhaNuMdA meM svargastha kula tapa saMkhyA 1750, tele ke sAtha saMvat | 2031 lADanUM meM svargavAsa saMvat 2031 lADanUM meM svargastha 22 Agama 11 vyAkhyAna kI pratilipi, tapa saMkhyA 115, svAdhyAya do hajAra gAthA pratidina upavAsa 1980 eka se 15 taka kramabaddha upavAsa, prativarSa mauna kA karmacUra rasatyAginI upavAsa 1381, eka se 15 taka kramabaddha upavAsa, saMvat 2025 pIlIbaMgA meM svargavAsa dazavaikAlika, uttarAdhyayana, bRhatkalpa tathA caritra Adi kaMThastha, DUMgaragar3ha meM sthiravAsa yathocita jJAna, 24 zAstra vAcana, pratidina 500 gAthAoM kA svAdhyAya, tapa dina 522 yathAzakya jJAna, kaI Agama, graMtha lipibaddha, kula tapa dina 2127, agraNI, zramazIlA yathAzakya jJAna, upavAsa 5652 kramabaddha tapa 11 taka, saMvat 2043 DUMgaragar3ha meM divaMgata terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~
Page #1008
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama saM dIkSA krama| sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra |dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa zrI rukamAMjI | 1966 ratanagar3ha |sUrajamalajI golachA 1994 kA. ka.8 | bIkAnera saMvat 2018 meM gaNa se pRthak 14. | 18 |zrI ratanAMjI | 1966 lADanUM | pRthvIrAjajI baida 1994 kA. kR.8 bIkAnera 17 dina ke tapa va 33 ghaMTe ke cauvihArI anazana se saMvat 2029 AmeTa meM divaMgata zrI lichamAMjI | 1968 kAlU suganacaMda pugaliyA | 1994 kA. kR.8 | bIkAnera stoka vahajAroM padya kaMThastha, tapa 3007 dina, anya vividha tapa, saMvat 2042 lADanUM meM svargastha 16. | 20 zrI suMdarajI |1971 saradArazahara| dhanarAjajI chAjer3a | 1994 kA. kR.8 | bIkAnera agraNI, vidUzI, pratidina 1000 gAthA kA svAdhyAya, sevAbhAvinI, bar3A tapa9,10 dina| kA upavAsa | 21 0 zrI pAnakaMvarajI | 1974 saradArazahara pratApamalajI chAjer3a 1994 kA kR. 8 yathAzakya jJAna, madhuragAyikA,saMvat 2049 bIdAsara meM divaMgata, 'zAsanazrI' pada se| | alaMkRta 10 zrI sukhadevAMjI | 1974 saradArazahara| juhAramalajI borar3a | 1994 kA. kR.8 | bIkAnera yathocita jJAna, eka hajAra gAthA kA svAdhyAya, agraNI sudUra vihArI 0 zrI lichamAMjI | 1976 saradArazahara | dilasukharAya pIMcA | 1994 kA. kR.8 | bIkAnera saMvat 1995 saradArazahara meM svargastha zrI bhattUjI |1977 saradArazahara| mahAlacaMdajI dUgar3a | 1994 kA. kR.8 | bIkAnera | yathocita jJAna, tapa saMkhyA 3351, kaMThItapa, dharmacakra, karmacUra, 10 pacakhANa 63 tathA paMcaraMgI tapa | zrI jatanakaMvarajI| 1979 rAjaladesara | jorAvaramalajI dUgar3a 1994 kA. kR.8 | bIkAnera Agama battIsI vAcana,kalAdakSA, tapa dina 2347, agraNI saMvat 2030 se / zrI imaratajI 1979 rAjagar3ha dhanarAjajI gadhaiyA / 1994 kA. kR.8 | bIkAnera kula tapa saMkhyA 131,saMvat 1999 bhaiMsANA| meM divaMgata 23. | 27 IzrI harakaMvarajI | 1979 saradArazahara| cAMdamalajI pIMcA | 30 Agama vAcana, saMvat 2003 se agraNI vartamAna zrI dhanakaMvarajI | 1979 saradArazahara jhUmaralAlajI pIMcA | 1994 kA. kR.8 | bIkAnera AgamabattIsIvAcana,sAhityasRjana-saMskAra sarovara,gIta,vyAkhyAna,saMvat 2016 se agraNI jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #1009
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ kamadhya saM dIkSA krama | sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra |dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa zrI ratanakaMvarajI 1980 cUrU rAvatamalajI pArakha | 1994 kA. kR. 8 bIkAnera yathAzakya jJAna, svAdhyAya, jApa, mauna, tapa-upavAsa se nau dina taka 30 zrI kamalU jI | 1980 saradArazahara | sumeramalajI dUgar3a | 1994 kA. kR. 8 | bIkAnera | tattvavettA, vidUSI,tapa saMkhyA 775,saMvat 2016 se agraNI,svargavAsa saMvat 2042-60 ke madhya shriimaankNvrjii| 1980 rAjagaDha phatehacaMda kocara |1994 kA. ka.8 | bIkAnera saMvat 1999 DUMgaragar3ha meM svargavAsa zrI cAMdakaMvarajI 1980 rAjagar3ha nemIcaMdajI sAmasukhA 1994 kA. kR.8 bIkAnera kula tapa saMkhyA 912,, saMvat 2032 lADanUM meM svargavAsa zrI sUrajakaMvarajI| 1981 Tamakora | caMpAlAlajI corar3iyA 1994 kA. kR. 8 bIkAnera yathAzakya jJAna, kalAdakSa, tapasaMkhyA 537 zrI lichamAMjI 1981 saradArazahara | cAMdamalajI pIMcA | 1994 kA. kR. 8 bIkAnera yathAzakya adhyayana, vAcana, japa, mauna krama zrI sirekaMvarajI | 1982 saradArazahara caMpAlAlajI koThArI 1994 kA. kR.8 | bIkAnera saMvat 2046 choTI savAI meM divaMgata zrI dhannAMjI 1960 saradArazahara | gaNapatarAma caMDAliyA| 1995 kA. zu. 3 saradArazahara yathAz2akya jJAna,tapa saMkhyA 2337,svargavAsa saradArazahara saMvat2033 meM16 dinasaMlekhanA saMthArA se 33. |40 10zrI tIjAMjI | 1977 saradArazahara | RddhakaraNajI nAhaTA| 1995 kA. zu.3 / saradArazahara | tapa saMkhyA 665, saMvat 2025 IyArA kaiMpa (bIdAsara) meM svargastha zrI chaganAMjI | 1977 nohara |saMtokacaMdajI siMghI | 1995 kA. zu.3 / saradArazahara 1 se 15 taka lar3I, mAsakhamaNa, kula tapa | saMkhyA 2280, karmacUra 2, dharmacakra 2, saMvata 2036 viramasara meM svargastha / 10zrI gulAbAMjI | 1978 cUrU phUsarAjajI bAMThiyA | 1995 kA. zu.3 | saradArazahara sajor3e dIkSA, svargavAsa 13 dina ke saMthAre saha saMvat 2040 saradArapurA meM zrI gulAbAMjI | 1980 saradArazahara tolArAma barar3iyA | 1995 kA. zu.3 | saradArazahara | tapa saMkhyA 1805,saMvat 2047 meM 28 dina ke cauvihArI saMlekhanA saMthArA saha thAmalA meM svargastha 34. In
Page #1010
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama saM dIkSA krama | sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa / 948 zrI dIpAMjI 1980 saradArazahara | devacaMda jI pIMcA | 1995 kA. zu.3 | saradArazahara | saMvat 2032 se agraNI, saMvat 2052 rAjaladesara meM svargastha zrI sirekaMvarajI | 1980 sujAnagar3ha | jayacaMdajI dUgar3a | 1995 kA. zu. 3 | saradArazahara | saMvat 2054 meM gaNa se pRthak zrI pAnakaMvarajI | 1980 saradArazahara | nathamalajI botharA | 1995 kA. zu. 3 saradArazahara | 32 Agama vAcana,tapa saMkhyA 1179,saMvat | 2056 lADanUM meM svargastha zrI jatanakaMvarajI, 1981 saradArazahara | nathamalajI DAgA | 19895 kA. zu. 3 | saradArazahara | saMvat 2038 se 52 taka agraNI, bIdAsara meM saMvat 2054 ko divaMgata zrI ratanakaMvarajI | 1982 saradArazahara phatehacaMdajI paTAvarI 1995 kA. zu. 3 saradArazahara | saMvat 2054 rAjaladesara meM divaMgata zrI bhIkhAMjI | 1983 saradAra zahara nathamalajI botharA | 1995 kA. zu.3 saradArazahara 32 Agama vAcana, sUkSmalipiva kalAdakSa, tapa saMkhyA 1407,saMvat 2018 se agraNI, saMvat 2053 DIDavAnA meM divaMgata |zrI RdbhUjI |1984 sujAnagar3ha | jayacaMdajI dUgar3a saradArazahara | saMvat 1998 chApara meM divaMgata zrI phUlakaMvarajI | 1981 cUrU sumeramalajI surANA | 1995 pau. kR. 5 cUrU saMvat 1999 rAjaladesara meM svargavAsa zrI kistUrAMjI | 1982 cUrU | phatehacaMdajI surANA | 1995 pau. kR. 5 | cUrU saMvat 1996 kesUra meM divaMgata 10 zrI chaganAMjI | 1979 phatehapurA | zrIcaMdajI boharA | 1995 mA. zu. 7 ratanagar3ha sajor3e dIkSA 19 stoka, kaI vyAkhyAna, gIta kaMThastha, tapa saMkhyA 729 57 zrI jasUjI 1981 kalakattA | kanhaiyAlAla sipANI | 1995 mA. zu.7 ratanagar3ha 10 hajAra gAthAeM yAda, tapa saMkhyA 3311, dasa pratyAkhyAna 36,saMvat 2056 lADanUM meM 28 dina anazana ke sAtha divaMgata zrI mAlUjI 1982 nohara lAbhUrAmajI nakhata | 1995 mA. zu.7 | ratanagar3ha | saMvat 2018 meM gaNa se pRthaka zrI sajanAMjI | 1983 udayapura |natharAjajI baidamuMhatA| 1995 mA. zu.7 | ratanagar3ha prativarSa 30 upavAsa, bele se tapa saMkhyA 79, svAdhyAya, dhyAna, japa, mauna kA krama 600 zrI pUnAMjI | 1975 bIdAsara | mUlacaMdajI naulakhA | 1996 cai. zu. 10 | bIdAsara sajor3e dIkSA, yathAzakya jJAnArjana, upakaraNa nirmAtR, tapa saMkhyA 1474, dasa pratyAkhyAna jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 24
Page #1011
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ lADanUM 949 krama saMdIkSA krama sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa zrI dhanakaMvarajI | 1981 bIdAsara | tilokacaMdajI baiMgAnI | 1996 cai. zu. 10 | bIdAsara 30 stoka 10 hajAra gAthAeM kaMThastha, sUkSmalipi dakSa, tapa saMkhyA 1762 zrI sUrajakaMvarajI 1982 bIdAsara | sohanalAlajI dUgar3a | 1996 cai. zu. 10 | bIdAsara kalAdakSa,nambarasahitaplAsTikake cazmoMkI sarvaprathamanirmAta,sUkSmalipidakSa,tapa 1007 dina zrI kistUrAMjI | 1982 bIdAsara | devacaMdajI baiMgANI 1996 cai. zu. 10 | bIdAsara sUtra, vyAkhyAna, zatAdhika gIta kaMThastha, silAI raMgAI pratilipi meM kuzala, jApa, mauna kA krama 10zrI kezarajI | 1978 lADanUM | jhUmaramalajI pagAriyA | 1996 vai.zu.7 lADanUM stoka Agama gIta Adi kaMThastha, tapa saMkhyA 1073,ghaMToMjApa,svAdhyAya,sevArthinI 0zrI indrUjI | 1978 sujAnagar3ha | sohanalAlajI nAhaTA | 1996 vai. zu. 7 sajor3e dIkSA, yathAzakya jJAna,dhyAna, mauna, upavAsa, saMvat 2005-46 taka agraNI, bIdAsara meM sthiravAsa 66 | zrI mohanAMjI | 1984 lADanUM | devacaMdajI sAMkhalA | 1996 vai. zu.7 | lADanUM AcArya tulasIjI kI bhAnajI, 20 varSa agraNI,saMvat 2040 kAMkarolI meM svargastha zrI cAMdakaMvarajI | 1980 jodhapura | kevalarAjajI muMhatA| 1996 kA. kR.8 | bIdAsara Agama, stoka, vyAkaraNajJAtA, kalAdakSa, tapa saMkhyA 1598,saMvat 2050 sujAnagar3ha meM svargastha zrI surjkNvrjii| 1982 baDI pAda | bAlacaMdajI AMcaliyA | 1996 kA. kR.8 bIdAsara kalAkRti hetu 6 bAra puraskRta, tapa saMkhyA 1469,saMvat 2040 saradArazahara meM divaMgata zrI sohanAMjI 1980 vAsa gerIlAlajI poravAla 1996 mR.zu. 10 chApara saMvat 1997 cUrU meM svargastha zrI ratanAMjI 1975 rAjaladesara | mahAlacaMdajI baida | 1996 po. zu. 8 rAjaladesara | hajAroM gAthAeM kaMThastha,tapa saMkhyA 1790, saMvat 2056 rAjaladesara meM 50 dina kI saMlekhanA va anazana saha divaMgata zrI pannAMjI | 1977 DUMgaragar3ha | zobhAcaMda pugaliyA | 1996 pau. zu. 8 | rAjaladesara / tapa saMkhyA 803,Acha se cAturmAsika tapa ke 120 veM dina divaMgata saMvat 2017 kelavA meM zrI kezarajI | 1983 rAjaladesara | jeThamalajI naulakhA | 1996 pau. zu. 8 | rAjaladesara | 22 Agama vAcana, mAlA, silAI raMgAI meM dakSa, tapa saMkhyA 525
Page #1012
--------------------------------------------------------------------------
________________ www.lainelibrary.org 950 krama saM dIkSA krama sAdhvI - nAma 63. 64. 65. 66. 67. 68. 69. 70. 71. 72. 73. 74. 75. 76. 74 75 76 77 78 80 4141416 12244 81 82 83 84 85 86 87 88 zrI sukhadevAMjI [D] zrI indrajI 0 zrI pannAMjI * zrI mahatAbAMjI zrI mohanAMjI 4 zrI tIjAMjI 4 zrI suMdarajI zrI chaganAMjI 4 zrI tIjAMjI zrI lichamAMjI zrI jar3AvAMjI janmasaMvat sthAna 1969 nokhAmaMDI 1969 nokhAmaMDI zrI manoharAMjI 1968 rAjaladesara mahAlacaMdajI barar3iyA 1976 ADavA sAgaramalajI borANA pitA nAma gotra madanacaMdajI seThiyA madanacaMdajI seThiyA 1981 tArAnagara 1978 saradAra zahara likhamIcaMdajI botharA 1996 mA. zu. 6 4 zrI varajUjI 1983 saradArazahara jhUmaramalajI pIMcA zrI kAnakaMvarajI 1984 saradArazahara buddhamalajI botharA 1996 mA. zu. 6 revatamalajI surANA 1996 mA. zu. 6 1983 saradArazahara choTUlAlajI barar3iyA 1996 mA. zu. 6 1996 mA. zu. 6 1983 saradArazahara jhUmaralAlajI botharA 1983 saradArazahara nemIcaMdajI seThiyA 1996 mA. zu. 6 1984 momAsara 1968 DUMgaragar3ha 1969 DUMgaragar3ha dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna 1996 mA. zu. 6 1973 ratanagar3ha 1996 mA. zu. 6 1996 mA. zu. 6 AsakaraNajI nAhaTA tAjamalajI botharA hetarAmajI botharA 1996 mA. zu. 6 1996 mA. zu. 6 1997 vai. kR. 10 1997 vai. kR. 10 jayaMcadajI golachA 1997 bai. kR. 10 saradArazahara saradArazahara saradArazahara saradArazahara saradArazahara saradArazahara saradArazahara saradArazahara saradArazahara saradArazahara saradArazahara zrIDUMgaragar3ha zrIDUMgaragar3ha zrIDUMgaragar3ha vizeSa vivaraNa 21 stoka yAda, tapa saMkhyA 2352, saMvat 2049 rAjaladesara meM divaMgata saMvat 2040 bhInAsara meM svargastha sajor3e dIkSA kaI Agama, graMthoM kA vAcana, tapa saMkhyA 2552, AyaMbila saMkhyA 269, saMvat 2056 lADanUM meM svargastha sajor3e dIkSA, tapa saMkhyA 2089, prataratapa, kaMThItapa, ar3hAI sau pratyAkhyAna aadi| 4 sUtra, stoka kaMThastha, tapa saMkhyA 2174, agraNI, saMvat 2054 palANA meM divaMgata Agama battIsI vAcana, tapa saMkhyA 1286, agraNI, 50 hajAra ki. mI. kI padayAtrA tapa saMkhyA 1068 yathAzakya jJAnArjana, tapa saMkhyA 1537, saMvat 2043 zArdUlapura meM divaMgata yathAzakya jJAnArjana, tapa saMkhyA 2720, hajAra gAthAoM kA pratidina svAdhyAya 15 stoka kaMThastha, 30 Agama vAcana, kalAdakSa, tapa saMkhyA 528 saMvat 1997 bIdAsara meM svargastha saMvat 2003 haraNUvAda (paMjAba) meM svargastha 51 upavAsa belA tapa, svargavAsa 1999 cUrU meM saMvat 2026 sujAnagar3ha meM divaMgata jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #1013
--------------------------------------------------------------------------
________________ 951 krama saM dIkSA krama sAdhvI nAma 77. 89 zrI hulAsAMjI 78. 79. 80. 81. 82. 83. 84. 85. 86. 87. 88. 90 91 92 93 94 95 96 97 98 100 101 4 zrI pAnakaMvarajI 1980 DUMgaragar3ha zrI phUlakaMvarajI 1982 nohara zrI rAyakaMvarajI 1983 DUMgaragar3ha zrI pUnAMjI 1974 sujAnagar3ha zrI ratanAMjI 1977 sujAnagar3ha zrI gaNezAMjI zrI choTAMnI janmasaMvat sthAna 1976 rAjaladesara * zrI tIjAMjI 0 zrI tIjAMjI pitA-nAma gotra tolArAma kuMDaliyA lAlacaMdajI pugaliyA DAlacaMdajI dUgar3a jaisarAjajI seThiyA gaNezamalajI mAlU dIkSA saMvat tithi 1997 pai. kR. 10 kesaracaMdajI tAter3a 1997 ve. kR. 10 zrI manoharAMjI 1972 saradAra zahara jasakaraNa bachAvata zrI lichamAMjI 1975 rAjagar3ha mAnamalajI musarapha 1997 vai. kR. 10 1997 va. kR. 10 1997 ASA. kR. 7 1997 ASA. kR. 7 1978 sujAnagar3ha pannAlAlajI borar3a 1997 ASA. kR. 7 1982 lADanUM kuMdanamalajI golachA 1997 ASA. kR. 7 1965 sujAnagar3ha nathamalajI phUlaphagara 1997 ASA. kR. 7 1997 kA. kR. 8 1997 kA. kR. 8 1976 saradArazahara udayacaMdajI jammar3a 1997 kA. kR. 8 dIkSA sthAna zrIDUMgaragar3ha zrIDUMgaragar3ha zrIDUMgaragar3ha zrIDUMgaragar3ha sujAnagar3ha sujAnagar3ha sujAnagar3ha sujAnagar3ha sujAnagar3ha lADanUM lADanUM lADanUM vizeSa- vivaraNa yathocita jJAna, 1 se 10 taka upavAsa kI saMkhyA 1684, khAdya saMyamI, saMvat 2056 DUMgaragar3ha meM divaMgata yathAzakya jJAna, 30 Agama vAcana, tapa saMkhyA 2560, tIna dIrghasaMthAroM kI prabhAvikA, agraNI jJAnakalA meM nipuNa, 1 se 10 upavAsa, 13, 15, do mAsa ekAMtara, svAdhyAya, mauna Adi krama 40 stoka, Agama jJAtA, prativarSa 90 upavAsa, 1 se 9 taka lar3Ibaddha tapa, sevAbhAvinI saMvat 2055 lADanUM meM svargastha tapa saMkhyA 436, saMvat 2009 meM 15 dina kI saMlekhanA + anazana ke sAtha saradAra zahara meM svargastha 15 hajAra gAthAeM kaMThastha, tapa saMkhyA 1790, saMvat 2045 Aisara meM divaMgata yathAzakya jJAna darzana cAritra kI ArAdhanA, saMvat 2013 gaMgApura meM divaMgata saMyama-caryA meM 26 varSa vyatIta kara saMvat 2023 lADanUM meM svargastha saMvat 2050 bIdAsara meM svargastha jJAnadhyAna ke sAtha saiMkar3oM upavAsa, 1 se 15, 21 kA tapa, kula saMkhyA. saMvat 2055 TohAnA meM svargastha kula tapa saMkhyA 1327, saMvat 2029 lADanUM meM svargastha terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~
Page #1014
--------------------------------------------------------------------------
________________ 952 krama saM dIkSA krama sAdhvI nAma 89. 102 90. 91. 92. 93. 94. 95. 96. 97. 98. 99. 100. 103 104 106 107 108 109 110 111 112 113 115 janmasaMvat sthAna (c) zrI mAnakaMvarajI 1979 lADanUM 0 zrI bhIkhAMjI 4 zrI jhamakUjI zrI kamalUjI zrI dhanakaMvarajI zrI kezarajI 1981 lADanUM 1982 jodhapura 1983 lADanUM 1983 lADanUM 1984 lADanUM 4 zrI gaNezAMjI 1984 lADanUM 4 zrI pAnakaMvarajI 1984 lADanUM 4 zrI bhattUjI 1984 lADanUM zrI jJAnAMjI zrI sohanAMjI * zrI sajanAMjI 1973 borAvar3a 1983 borAvar3a 1971 gaMgAzahara pitA nAma gotra dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna pRthvIrAja baramecA 1997 kA. kR. 8 lADanUM bhIvarAja seThiyA jasarAjajI zrIzrImala jAlamacaMda dUgar3a cAMdamalajI baida maujIrAmajI dUgar3a jasakaraNajI baida mahAlacaMdajI baida rUpacaMdajI botharA 1997 kA. kR. 8 1997 kA. kR. 8 1997 kA. kR. 8 1997 kA. kR. 8 1997 kA. kR. 8 1997 kA. kR. 8 1997 kA. kR. 8 1997 kA. kR. 8 hastImalajI gelar3A 1998 ASA. zu. 7 hastImalajI gelar3A 1998 ASA. zu. 7 ghamaMDIrAmajI copar3A 1998 kA. kR. 9 lADanUM lADanUM lADanUM lADanUM lADanU lADana lADanUM lADanUM par3ihArA par3ihArA rAjaladesara vizeSa vivaraNa Agama battIsI kA vAcana, saMghIya saptavarSIya parIkSA, tapa saMkhyA 1143, saMvat 2047 ukalAnA meM svargastha yathocita jJAnArjana, saMvat 2029 se agraNI tapa saMkhyA 536, saMvat 2028 bIdAsara meM svargastha cAra Agama kucha stoka kaMThastha, 1-10 taka upavAsa, japa, mauna svAdhyAya meM lIna yathocita jJAna, tapa saMkhyA 1010 sAdhyocita jJAna, saMvat 2042 AmeTa meM svargastha kalAtmaka upakaraNa kI nirmiti, tapa saMkhyA 647, saMvat 2034 rIMcher3a meM divaMgata Agama battIsI kA vAcana, pratilipikartrI, prativarSa 44 upavAsa, zeSa tapa saMkhyA 106 sAdhvocita adhyayana, Agama battIsI kA vAcana, tapa saMkhyA 1814, kucha vyAkhyAna bhI race sAdhvocita zikSA, tapa saMkhyA 1752, eka pachevar3I sivA tyAga, saMvat 2057 IMDavA meM svargastha sAdhvocita upakaraNa nirmANa meM dakSa, tapa saMkhyA 2174 tapasaMkhyA 2441, saMvat 2056 lADanUM meM 7 dina saMlekhanA 70 dina ke anazana saha divaMgata jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #1015
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ 953 krama saM dIkSA krama sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa 101. 116 zrI rAjAMjI 1971 gaMgAzahara | tanasukhadAsajI surANA | 1998 kA. kR.9 | rAjaladesara | sevAbhAvinI, kAryadakSa, nirbhaya, saMvat 2038 ko udAsara meM 11 dina ke anazanasaha divaMgata 102. zrI raMbhAjI 1972 bhInAsara | motIcaMdajI kocara | 1998 kA. kR.9 | rAjaladesara saMvat 2002 meM gaNa se pRthak 103. zrI nojAMjI | 1974 rAjaladesara | jaisarAjajI baida 1998 kA. kR.9 rAjaladesara yathAsAdhya tapa japa svAdhyAya, saMvat 2036] lADanUM meM svargastha 104. zrI indrUjI 1976 ratanagar3ha | DUMgaramalajI tAter3a | 1998 kA. kR.9 rAjaladesara yathAsAdhya jJAnArjana, upakaraNa nirmANa meM kuzala, tapa saMkhyA 3263, sAhasI "zrI vidAmAMjI | 1975 sirevar3I |1998 kA. kR.9 | rAjaladesara yathAmati jJAnArjana,tapasaMkhyA 2859,ar3hAI sau pratyAkhyAna, pratidina do prahara tapa zrI suganAMjI 1977 gaMgAzahara | juhAramala sirohiyA | 1998 kA. kR.9 rAjaladesara saMvat 2046 bIdAsara meM svargastha 107. zrI mohanAMjI | 1978 lADanUM | nemIcaMdajI koThArI | 1998 kA. kR.9 rAjaladesara | samatAvAna, yathAzakya jJAna, dhyAna, svAdhyAya, tapa saMkhyA 1736, ar3hAI sau pratyAkhyAna 108. | 123 zrI bhattUjI 1982 kelavA naMdalAlajI corar3iyA | 1998 kA. kR.9 | rAjaladesara | prativarSa40-50 upavAsa,dovarSItapa, aThAI 10zrI lichamAMjI | 1982 tAlachApara | mahAlacaMdajI koThArI| 1998 kA. kR.9 | rAjaladesara kaIstoka,vyAkhyAna kaMThastha,tapa-saMkhyA 1994, ar3hAI sau pratyAkhyAna, saMvat 2049 bIdAsara meM svargastha 126 zrI bhIkhAMjI | 1982 rAjaladesara | rUpacaMdajI baida 1998 kA. kR.9 | rAjaladesara | yathocita jJAnArjana, tapa-saMkhyA 2025 zrI mohanAMjI 1983 chApara jhUmaramalajI nAhaTA | 1998 kA. kR.9 rAjaladesara | yathAzakya jJAnArjana,tapa saMkhyA 809,saMvat 2045 saradAra zahara meM divaMgata | zrI gaNezAMjI | 1983 chApara jhUmaramalajI baida 1998 kA. kR.9 | rAjaladesara yathAzakya adhyayana, 17 varSoM se ekAMtara, zeSa tapa-saMkhyA 1811 zrI lichamAMjI | 1983 rAjaladesara | sUrajamalajI baida | 1998 kA. kR.9 | rAjaladesara yathAzakya zAstrajJAna 114. | zrI rAyakaMvarajI | 1983 rAjaladesara | tolArAmajI kuMDaliyA | 1998 kA. kR. 9 rAjaladesara yathAzakya adhyayana,vAcana,svAdhyAya,mauna, tapa-saMkhyA 1133,DUMgaragar3ha meM sthiravAsa 109. 10 12 113.
Page #1016
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama saM dIkSA krama| sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa | 131 zrI bhIkhAMjI | 1983 pIpalI | caMdanamalajI daka | 1998 kA. kR.9 | rAjaladesara | yathAzakya jJAnArjana, upakaraNa nirmANa meM| dakSa,tapa saMkhyA 1307.saMvat 2047 khAtyAM kI DhANI meM svargavAsa zrI mAnakaMvarajI | 1984 rAjaladesara | tolArAmajI baida | 1998 kA. kR.9 | rAjaladesara | 32 sUtroM kA adhyayana, kalAdakSa, tapa | saMkhyA 1430 zrI pAnakaMvarajI | 1984 saradArazahara | nathamalajI DAgA | 1998 mA. zu.7 saradArazahara | saMvat 2054 bIdAsara meM svargastha zrI cauthAMjI |1984 saradArazahara| dhanarAjajI paTAvarI | 1998 mA. za.7 saradArazahara | upakaraNa nirmANa meM dakSa, 1 se 9 dina taka lar3Ibaddha tapa zrI bhIkhAMjI 1984 sujAnagar3ha |chaganalAlajI DosI | 1998 mA. za.7 | saradArazahara | sUkSmAkSara lipikalA meM dakSa, 13 varSa do mAsa ekAntara, 1 se 9 taka kI ldd'ii| zrI rAjAMjI | 1974 gaMgAzahara | bhIkhaNacaMdajI baida 1999 kA. kR. 8 tapasaMkhyA1118,saMvat2022 hisArameMdivaMgata zrI mUlAMjI | 1977 cUrU hajArImalajI surANA | 1999 kA. kR. 8 AgamajJAtA, kalAdakSa, saMvat 2045 mAMDA meM svargavAsa zrI sirekavarajI | 1977 cUrU | kezarIcaMdajIkoThArI | 1999 kA. kR. 8 saMyamaniSTha,tapa-japa meM lIna,tapa-saMkhyA 1194,saMvat 2050 lUNakaraNasara meM svargastha zrI dhanakaMvarajI | 1980 cUrU | kanhaiyAlAla bAMThiyA 1999 kA. kR. 8 tapa saMkhyA 1897,yathAzakya jJAna, dhyAna, japa, tapa, saMvat 2035 ratanagar3ha meM svargastha zrI bidAmAMjI | 1983 devagar3ha | gaNezamalajI chAjer3a1999 kA. kR. 8 yathAzakya jJAnArjana, tapa saMkhyA 1437, saMvat 2048 bIdAsara meM svargagamana zrI manoharAMjI | 1985 jayapura bAdaramalajI copar3A 1999 kA. kR. 8 sAdhvocita upakaraNa nirmANa meM kuzala, upavAsa se ATha taka kA tapa, svAdhyAya, dhyAna mauna kA krama zrI pAnakaMvarajI | 1985 jayapura motIlAlajI bAMThiyA 1999 kA. kR. 8 Agama battIsI kI jJAtA, kalAdakSa zrI cAMdakaMvarajI | 1985 ratananagara | zrIMcadajI hIrAvata | 1999 kA. kR. 8 | cUrU yathAsAdhya jJAnArjana zrI jhamakUjI 1986 bhAdarA | vRddhicaMdajI nAhaTA | 1999 kA. kR.8 cUrU cAra zAstra kaMThastha, kucha vyAkhyAna saiMkar3oM | gItikAeM racI, tapa saMkhyA 1060 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #1017
--------------------------------------------------------------------------
________________ 129. terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ cUrU 955 krama saM dIkSA krama| sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa zrI rAyakaMvarajI | 1987 jayapara motIlAlajI bAMThiyA 1999 kA. ka.8 cUrU AgamajJAtA, tapa-55 varSoM se eka mAsa ekAntara, 25 bele | 152 zrI sukhadevAMjI | 1987 cUrU sUrajamalajI bAMThiyA 1999 kA. kR. 8 Agama vyAkaraNAdi kA jJAna, tapa saMkhyA 861,saMvat 2051 bIdAsara meM svargastha 153 zrI mAnakaMvarajI | 1987 cUrU mANakacaMdajI surANA 1999 kA. kR.8 cUrU Agama,stoka,vyAkaraNa kA jJAna,saMghIya cAra varSa kI parIkSA,kalAdakSa.tapasaMkhyA 1042 zrI jJAnAMjI | 1975 kAlU likhamIcaMda nAhaTA | 2000 bhA. zu. 13 | gaMgAzahara | yathAzakya jJAna, tapa saMkhyA 2844 |155 zrI kezarajI | 1983 rAjaladesara | zrI tanasukhadAsajI | 2000 bhA. zu. 13 | gaMgAzahara pAMca varSa kI vayasehI upavAsa,dharmaruci, ghor3Avata kaI stoka, zloka Adi kaMThastha, kula tapa-saMkhyA 1335 kaI kalAtmaka upakaraNoM kA nirmANa, lADanUM meM sthiravAsinI zrI lichamAMjI | 1983 rAjaladesara | mirajAmalajI baida | 2000 bhA. zu. 13 gaMgAzahara tapa saMkhyA 1440, ar3hAI sau pratyAkhyAna zrI umAMjI 1983 lAvA | jodharAjajI cIMpar3a | 2000 bhA. zu. 13 gaMgAzahara kucha stoka va zAstrajJAna, kalAdakSa, tapa saMkhyA 252,agraNI saMvat 2040 se zrI chaganAMjI 1984 saradArazahara mahAlacaMdajI koThArI 1000 kA. zu.9 | gaMgAzahara zikSAkalA kA yathAzakya abhyAsa, tapa saMkhyA 1629, agraNI saMvat 2038 se, dharmaprabhAvikA 137. 161 | 161 -nAnUMjI 1984lAvA | kanhaiyAlAlajI mehatA 2000 kA. zu.1 / gaMgAzahara sevAbhAvinI,saMskRta meM bI.e.,do dina ke anazana saha saMvat 2057 sunAma meM samAdhimaraNa 138. 162 zrI tIjAMjI 1985 udayapura | phUlacaMdajI poravAla | 2000 kA. zu.9 | gaMgAzahara saMvat 2031 meM gaNa se pRthak 139. 165 zrI varajUjI 1986 saradArazahara| sohanalAla bacchAvata | 2000 kA. za.9 | gaMgAzahara sevAbhAvinI, sAdhvocita upakaraNa, udbodhaka citra nirmANa meM kuzala, tapa 1 se 8 lar3Ibaddha
Page #1018
--------------------------------------------------------------------------
________________ 956 krama saM dIkSA krama sAdhvI - nAma 140. 166 141. 142. 145. 146. 147. 143. 170 144. 171 148. 149. 150. 151. 152. 153. 167 154. 168 172 173 174 175 176 179 180 181 182 184 zrI ratanakaMvarajI zrI canaNAMjI 4 zrI vidAmAMjI 4 zrI dhanakaMvarajI zrI harakaMvarajI 4 zrI rAjakaMvarajI zrI rAyakaMvarajI (c) zrI dhanakaMvarajI janmasaMvat sthAna 1987 saradArazahara 1977 jan 1982 khIMvAr3A 1986 lADanUM 1987 jodhapura 1987 DUMgaragar3ha 1982 sujAnagar3ha 1982 saradArazahara pitA nAma gotra dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna buddhamalajI botharA 2000 kA. zu. 9 gaMgAzahara bhIkhaNacaMdajI seThiyA 2001 vai. zu. 3 gulAbacaMdajI gadhaiyA 2001 vai. zu. 3 AsakaraNa khaTer3a mANakacaMdajI 1989 sujAnagar3ha 1980 saradArazahara 1980 sujAnagar3ha sAMkhalA bIMjarAjajI vaida pUnamacaMdajI nAhaTA sohanalAla tAter3a 2001 ASA. zu. 2 2001 ASA. zu. 2 2001 ASA. zu. 2 2001 kA. kR. 10 2001 kA. kR. 10 1985 saradArazahara lAlacaMdajI kuMDaliyA 2001 kA. kR. 10 zivarAmajI bAphaNA 2001 kA. kR. 10 4 zrI rAmakumArIjI 4 zrI jatanakaMvarajI 1985 bhaiMsANA zrI rAyakaMvarajI zrI lichamAMjI jayacaMdajI dUgar3a dIpacaMdajI seThiyA mohanalAla seThiyA * zrI kAnakaMvarajI * zrI gulAbAMjI 1981 saradArazahara dulIcaMdajI pArakha 2001 mA. zu. 8 4 zrI kAnakaMvarajI 1986 rAjaladesara tolArAmajI kuMDaliyA 2001 mA. zu. 8 2001 kA. kR. 10 2001 mA. su. 4 2001 mA. zu. 8 nokhAmaMDI nokhAmaMDI lADanUM lADanUM lADanUM sujAnagar3ha sujAnagar3ha sujAnagar3ha sujAnagar3ha sujAnagar3ha sujAnagar3ha sujAnagar3ha sujAnagar3ha sujAnagar3ha vizeSa- vivaraNa kaI stoka vyAkhyAna va Agama jJAna sIkhA, 1 se 9 lar3Ibaddha tapa, Ayabala semAsakhamaNa, 101 tele stoka 9 vyAkhyAna 150 DhAleM kaMThastha tapa 1 se 9 taka lar3I, kula tapa-saMkhyA 2814 stoka, vyAkhyAna, jJAnArAdhanA ke sAtha tapa saMkhyA 1613 bhadra, milanasAra, saMvat 2015 amInAbAda meM pipAsA parISaha ke kAraNa divaMgata saMvat 2009 Tamakora meM svargastha saMvat 2049 lADanUM meM divaMgata, tapa saMkhyA 791 saMvat 2007 chaha dina ke tapa va 25 ghaMTe ke saMthAre saha divaMgata Agama, TIkA, bhASya kA adhyayana, agraNI, sevAbhAvinI yathAzakya adhyayana, upavAsa se ATha dina taka lar3Ibaddha tapa saMvat 2054 meM gaNa se pRthak stoka jJAna, UnI vastra tyAga, tapa saMkhyA 3255 15 dina ke anazana saha saMvat 2052 lADanUM meM svargastha sarala, sevAbhAvinI tapa saMkhyA 516, svargavAsa saMvat 2049 goguMdA meM stoka, 13 vyAkhyAna kaMThastha, tapa saMkhyA 507, saMvat 2051 DUMgaragar3ha meM divaMgata jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #1019
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ 957 krama saM dIkSA krama | sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa zrI kAnakaMvarajI | 1987 bhAdarA | pannAlAlajI nAhaTA | 2001 mA. zu. 8 | sujAnagar3ha | zAMta prakRti, jJAna-dhyAna tapa pradhAna jIvana, tapa saMkhyA 1520 saMvat 2029 lADanUM meM divaMgata zrI phUlakaMvarajI | 1988 lADanUM | mohanalAlajI baida | 2001 mA. zu. 8 sujAnagar3ha saMvat 2041 meM gaNa se pRthaka | zrI imaratAMjI | 1986 saradArazahara | mahAlacaMdajI borar3a | 2002 kA. kR. 8 | DUMgaragar3ha saMvat 2017 meM gaNa se pRthak | zrI jhamakUjI | 1987 bIdAsara | tilokacaMdajI baiMgAnI | 2002 kA. kR. 8 | DUMgaragar3ha kucha Agama, vyAkaraNa sUkSmAkSara lekhana kA jJAna, tapa saMkhyA 1838 | zrI ratanakaMvarajI | 1987 saradArazahara | buddhamalajI bacchAvata 2002 kA. kR. 8 DUMgaragar3ha kucha Agama, stoka, vyAkhyAna jJAna, tapa saMkhyA 1083 zrI bhIkhAMjI 1989 DUMgaragar3ha harakhacaMdajI botharA 2002 kA.kR.8 | DUMgaragar3ha stoka Agama jJAna, sAdhvocita kArya meM dakSa,tapa 1 se 9 taka lar3Ibaddha kula saMkhyA 1604 | 192 zrI hulAsAMjI | 1989 gaMgAzahara | UmacaMdajI bhugar3I | 2002 kA. kR. 8 | DUMgaragar3ha saptavarSIyaparIkSA,1000 gAthAoMkA pratidina svAdhyAya,8 dravya 2 vigaya kA upabhoga,tapa saMkhyA 2772 | zrI jatanakaMvarajI 1989 cUrU bhaMvaralAla surANA 2002 kA. kR.8 | DUMgaragar3ha | saMvat 2037 meM gaNa se pRthak | zrI dhanakaMvarajI | 1989 saradArazahara | lAbhUrAmajI nakhata | 2002 mA. zu. 7 saradArazahara | yathAzakya jJAna, iMjekzana lagAne meM dakSa, tapasaMkhyA 1969 195 zrI jhamakUjI | 1989 saradArazahara vRddhicaMdajI baida | 2002 mA. zu.7 saradArazahara | yathAsaMbhava jJAnArjana, Agama battIsI kA vAcana,tapa saMkhyA, upavAsa saikar3oM,2 se 9 taka tapa saMkhyA 421 zrI kAnakaMvarajI 1989 saradArazahara gaNezamalajI koThArI | 2002 mA. zu.7 | saradArazahara | saMvat 2017 rAyapura meM svarga prasthAna | zrI mAnakaMvarajI | 1990 saradArazahara | khetasIdAsajI dUgar3a | 2002 mA. zu. 7 saradArazahara | viduSI,kalA-cAturya meM puraskRta,tapasaMkhyA 323,agraNI, 5 varSa 5 vigaya tyAga zrI jeThAMjI | 1977 zArdUlapura | pUraNamalajI chAjer3a | 2003 kA. kR. 1 | rAjagar3ha katipaya vyAkhyAnAdi kaMThastha, kula tapa saMkhyA 2957 lADanUM meM sthiravAsa
Page #1020
--------------------------------------------------------------------------
________________ 169 73. krama saM dIkSA krama | sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa 199 zrI mAnakaMvarajI| 1979 bIdAsara | kAlUrAmajI buccA | 2003 kA. kR.1 | | rAjagar3ha | yathAzakya jJAna dhyAna, sevA, tapa1 se 11| taka lar3I, kula saMkhyA 1777 zrI ratanAMjI 1981 cUrU hulAsAmalajI koThArI | 2003 kA. kR.1 | rAjagar3ha yathAzakya jJAna-dhyAna, tapa saMkhyA 1486, saMvat 2057 bIdAsara maMsaMthArA saha svargavAsa 10zrI sonAMjI | 1982 DUMgaragar3ha | viradhIcaMdajI bAphaNA| 2003 kA. kR. 1 rAjagar3ha bola, stoka kaMThastha, 1 se 15 taka kA lar3Ibaddha tapa, kula tapa saMkhyA 951 zrI gaNezAMjI | 1987 borAvar3a hastImalajI gelar3A| 2003 kA. kR.1 | rAjagar3ha tIna varSa kI vaya meM upavAsa kA kIrtimAna saMskRta, vyAkaraNa, Agama jJAna, kavitA muktaka kI racanA,kalAdakSa,lagabhaga 131 upavAsa,1300 ekAzana,83 AyaMbila |204 zrI kaMcanakaMvarajI | 1988 udayapura | jodhasiMhajI siMghavI 2003 kA. kR.1 | rAjagar3ha chaha Agama kaMThastha,saMvat 2015 se agraNI | 206 0 zrI dIpAMjI | 1981 DUMgaragar3ha | IzvaracaMdajI pugaliyA | 2003 mA. zu. 5 | cUrU pAMca hajAra gAthAeM kaMThastha, tapa saMkhyA 1279, anazana tapa 46 dina saMvat 1990 thAmalA meM divAta 174. 207 |"zrI cAMdAjI | 1982 DUMgaragar3ha | motIlAlajI mAlU | 2003 mA. zu. 5 tapa saMkhyA 1032 saMvat 2057 taka 1208 zrI manorAMjI | 1986 lAvA | kanakamalajI | 2003 mA. zu. 5 yathAzakya jJAna, tapa saikar3oM upavAsa, bele, tele, cAra va ATha kA tapa bhI kiyaa| 176. 209 zrI mAnakaMvarajI | 1987 Tamakora dIpacaMdajI koThArI | 2003 mA. zu. 5 katipaya stoka Adi jJAna, tapa saMkhyA 1106,AyaMbila 165 177. 1210 | zrI sUrajakaMvarajI| 1988 zArdUlapura | gaNapatarAya sIdhI | 2003 mA. zu. 5 stoka jJAna, tapa saMkhyA 528,do vigaya va 15 dravya ke atirikta kA tyAga 178. 211 zrI varajU jI |1989 lAvA kanakamalajI cIMpar3a 2003 mA. zu. 5 cUrU kaMThastha jJAna acchA hai| saikar3oM upavAsa, aThAI,21 kAtapa, kula saMkhyA beleke Age kI 150 179. 1213 zrI phUlakaMvarajI 1984 sujAnagar3ha premacaMdajI siMdhI 2004 kA. kR.7 | ratanagar3ha stoka 13,vAcana 30 Agama,8AgoMkIsUcI taiyArakI,tapasaMkhyA 304,saMvat 2027 seagraNI 175. jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #1021
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ 181. 1215 182. 1216 185. krama saM dIkSA krama sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa 180. 214 zrI sirekaMvarajI 1986 sujAnagar3ha mANakacaMdajI DosI | 2004 kA. kR.7 ratanagar3ha yathocita jJAnArjana, tapa saMkhyA 982, svAdhyAya, mauna, jApa kA krama zrI manorAMjI |1980 rAjagar3ha | harakhacaMdajI siMdhI | 2004 mA. zu. 5 bIdAsara yathocita jJAnArjana, upavAsa se 10 taka laDI.do mAsa prAyaH ekAntara, kalAdakSa zrI cAMdAMjI | 1988 TAr3agar3ha | mIThAlAlajI koThArI | 2004 mA. zu. 5 bIdAsara kaMThastha jJAna va Agama jJAna zreSTha, graMthoM kI pratilipiyAM bhI kI, tapa saMkhyA 980 183. 217 zrI pUnAMjI | 1982 lADanUM jayaMcadajI khaTeDa | 2005 cai. zu. 11 lADanUM Avazyaka jJAna kaMThastha, upavAsa se 15 dina taka lar3Ibaddha tapa 184. 218 zrI kezarajI | 1985 rAjagar3ha | rAyacaMdajI surANA | 2005 cai. zu. 11 lADanUM sAdhvocita jJAna, kalA meM pravINa, tapa saMkhyA 1077,prAya:prativarSadasa pratyAkhyAna | zrI pAnakaMvarajI | 1987 lADanUM DAlamacaMdajI baramecA | 2005 cai. zu. 11 lADanUM saMvat 2052 bIdAsara meM svargastha zrI gulAbAMjI | 1987 cUrU gopAlacaMdajI surANA | 2005 cai. zu. 1 / lADanUM katipaya stoka Agama jJAna, tapa saMkhyA 816, kaI harijanoM ko vyasana mukta kiyaa| | zrI kAnakaMvarajI | 1988 lADanUM indracandrajI ghIyA | 2005 cai. zu. 11 sAdhvocita jJAnArjana, tapa 1 se 8 taka kula saMkhyA 825 | 222 zrI cAMdakaMvarajI | 1989 lADanUM dulIcaMdajI golachA | 2005 cai. zu. 11 TIkA, bhASya, nyAya, darzana yoga viSayaka graMthoM kA viziSTa adhyayana, vyAkhyAna, muktaka, gIta kI racanA, tapa saMkhyA 538, dasa pratyAkhyAna 15 bAra, viduSI sAdhvI, saMvat 2032 se agraNI |224 zrI jatanakaMvarajI 1990 lADanUM | mohanalAlajI baida | 2005 cai. zu. 11 | lADanUM pAMca varSa kI parIkSA uttIrNa, sevAbhAvinI, tapa 100 upavAsa, 1 belA | zrI pAnakaMvarajI | 1977 sirasA DUMgarasIdAsa golachA | 2005 kA. kR. 8 | chApara saMvat 2022 meM gaNa se pRthak zrI mUlAMjI 1989 phatehagar3ha nihAlacaMda siMghavI | 2005 kA. kR. 8 chApara kaccha gujarAta kI terApaMthI prathama sAdhvI, 13 varSa kI vaya meM varSItapa, kula tapa 1899,svAdhyAyI haiM 1187. 226 2.
Page #1022
--------------------------------------------------------------------------
________________ dIkSA krama sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa zrI sUrajakaMvarajI 1988 choTI khATU ugamacaMdajI bhaMDArI | 2005 kA. kR. 8 chApara saMvat 2055 bIdAsara meM svargastha | zrI kistUrAMjI | 1990 saradAra zahara hajArImalajI surANA 2005 kA. kR. 8 chApara saMvat 2042 sujAnagar3ha meM svargastha zrI manoharAMjI | 1982 ADasara chogamala sAmasukhA | 2006 kA. kR. 8 | jayapura saMvat 2053 cUrU meM svargastha IN zrI madanakaMvarajI| 1989 ujjaina nemIcaMdajI boradiyA | 2006 kA. kR. 8 jayapura yathAzakya jJAnAbhyAsa sakSmAkSara lekhana kalA, tapa saMkhyA 782, dasa pratyAkhyAna 15,sevAbhAvinI 10zrI dIpAMjI | 1986 DUMgaragar3ha vRddhicaMdajI bAphaNA | 2006 pau. zu. 8 | savAI mAdhopura saMvat 2038 meM gaNa se pRthak zrI kAnakaMvarajI 1982 bIdAsara |goradhanadAsa baramecA 2007 kA kR.7 | hAMsI 40 dina kA tapa 10 dina kA anazana kula 50 dina tapa anazana saha saMvat 2046 rAjaladesara meM svargastha 10zrI kalAvatIjI| 1985 sujAnagar3ha | nemIcaMdajI nAhaTA 2007 kA. kR.7 | hAMsI saMvat 2041 lADanUM meM svargastha 10zrI lIlAvatIjI| 1987 kesUra, ma.pra.rUpacaMdajI daka 2007 kA kR.7 hAMsI sajor3e dIkSA, 1 se 10 upavAsa lar3Ibaddha, Acha ke AdhAra se 50 dina kA tapa zrI kamalAvatIjI 1987 lADanUM mahAlacaMdajI siMdhI | 2007 kA.kR.7 | hAMsI yathAzakya jJAnArjana, upavAsasaMkhyA 1409, dasa pratyAkhyAna 13,Abila tele 7,31 kA thoka | 241 zrI padmAvatIjI 1988 zAhadA devakaraNajI gelar3A | 2007 kA. kR.7 | dhUliyA dIkSA sAdhvI bhattUjI dvArA huI,pratidina 300 gAthAoM kA svAdhyAya, prativarSa 40-50 upavAsa, bele se nau taka tapa saMkhyA 82 zrI indirAjI | 1985 ADasara tolArAmajI ArI | 2007 pau. kR. 2 | ukalAnA maMDI | kalAdakSa, tapa saMkhyA 1020, jJAna-Agama, stoka, vyAkaraNa zrI guNazrIjI | mANakacaMda corar3iyA 2007 pau. zu. 7 hisAra jJAna-Agama, saMghIya sAhitya, kalAdakSa, lagabhaga 700 upavAsa zrI maMjulAjI | 1992 lADanUM | sUrajamalajI baida | 2007 pau. zu.7 | hisAra sAdhvI pramukhAkanakaprabhAjIkIjyeSThAbhaginI. viduSI sAdhvI,saMvat 2038 meM saMgha mukta jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #1023
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ 961 krama saM dIkSA krama sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna vizeSa-vivaraNa | 246 zrI ratanazrIjI | 1990 lADanUM motIlAla bokar3iyA 2008 cai. zu. 5 | saMgarUra Agama, nyAya, saMskRta jJAna, saptavarSIya | parIkSA, bahubhASAvid,bhajana kavitA muktaka kI racanA kii| tapa 750 upavAsa, aThAI, ekAzana ke 4 mAsakhamaNa, pacaraMgI Adi 500 ekAzana | 206. | 247 zrI guNavatIjI | 1991 Tamakora caMpAlAla corar3iyA | 2008 cai. zu. 5 | saMgarUra | jJAna-Agama,stoka,saMskRta,nyAya Adi, kalAdakSa, gIta muktaka racanA, tapa saMkhyA 1112 upavAsa 1248 zrI gaNezAMjI | 1984 ratanagar3ha |sohanalAla AMcaliyA | 2008 kA. zu. 13 | dillI saMvat 2053 rAjaladesara meM svarga gamana 1249 10zrI kusumazrIjI 1985 koliyA |kistUracaMdajI siMdhI | 2008 kA. zu. 13 dillI saMvat 2044 lADanUM meM 29 dina tapa va anazana ke sAtha divaMgata JzrI ratanazrIjI | 1991 DUMgaragar3ha | hulAsamala coraDiyA 2008 kA. zu. 13 | dillI jJAna-Agama,saMskRta Adi,agraNI saMvat 2028 se 251 zrI vidyAvatIjI | 1993 DUMgaragar3ha hanUtamalajI dUgar3a 2008 pau. kR.5 | bhAdarA jJAna-Agama 5, stoka, saMskRta Adi, narsa ke kArya meM sakSama, tapa saMkhyA 394 upavAsa 252 0 zrI bhAnumatIjI | 1986 gaMgAzahara AnaMdamalajI seThiyA 2008 pau. zu. 8 | sirasA jJAna-AgamoM kA, kalAdakSa,upavAsasaMkhyA, 1637 253 zrI sajjanazrIjI | 1990 zArdUlapura | naitamalajI botharA | 2008 mA. kR.5 | nohara / jJAna-stoka, Agama, saMskRta, racanA ekAnhika zloka zataka, zodha nibaMdha kaI viziSTa kalAdakSa, upavAsa saMkhyA 1589, dasa pratyAkhyAna 15, AyaMbila tele 15 | 213. 254 zrI likhamAvatIjI 1972 DUMgaragar3ha | dhanarAjajI botharA | 2008 mA. zu. 13 saradArazahara | upavAsa saMkhyA 3009 eka se 16 taka kI lar3I, varSItapa, suvrata tapa, akaSAya tapa, dharmacakra Adi, bhAdarA meM sthiravAsa
Page #1024
--------------------------------------------------------------------------
________________ 962 krama saM dIkSA krama sAdhvI nAma 214. 255 258 215. 216. 217. 218. 219. 220. 221. 222. 223. 224. 225. 226. 259 260 261 262 264 265 267 268 270 271 273 zrI vijayakaMvarajI 0 zrI akala kaMvarajI 4 zrI rAjavatIjI 4 zrI sumati kumArIjI O zrI bhAnukaMvarajI 1987 saradAra zahara sumeramalajI pIcA 4 zrI puNyazrIjI zrI madanazrIjI janmasaMvat sthAna 1991 chApara 1985 sAMcora zrI vimala zrIjI zrI bhAgavatIjI 1990 DUMgaragar3ha 1990 lADanUM 1991 lADanUM 1991 bIdAsara zrI maiNarayAjI 1992 kesUra 1993 gaMgAzahara 1993 DUMgaragar3ha pitA - nAma gotra jhUmaramalajI nAhaTA jugarAjajI bhaMDArI megharAjajI sAmasukhA tilokacaMdajI bora zrI caMdrakalAjI 1990 hisAra dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna 2008 mA. zu. 13 2009 kA. kR. 9 2009 kA. kR. 9 zrI vasumatIjI 1988 saradArazahara phatehacaMdajI dUgar3a 2009 kA. kR. 9 2009 kA. kR. 9 harakhacaMdajI pagAriyA 2009 kA. kR. 9 indracaMdajI baida 2009 kA. kR. 9 jJAnamalajI bamborI 2009 kA. kR. 9 2009 kA. kR. 9 bhaiMrudAnajI DAgA lUnakaraNajI siMghI 2009 pau. zu. 13 2009 mA. zu. 9 zrI jasavatIjI 1990 saradArazahara mahAlacaMdajI nAhaTA 2009 mA. zu. 9 gopIrAmajI mittala 2009 phA. zu. 13 saradArazahara saradArazahara saradArazahara saradArazahara saradArazahara saradArazahara saradArazahara saradArazahara saradArazahara DUMgaragar3ha saradArazahara saradArazahara lUnakaraNasara vizeSa vivaraNa jJAna-Agama, stoka, saMskRta, sAhityika graMtha Agama, stoka, saMskRta, saMghIya sAhitya kA jJAna, upavAsa hajAroM, bele 200, 11 taka kramabaddha tapa eka 15 jJAna- Agama, stoka Adi, 21 taka avadhAna prayoga Agama, stoka jJAna Agama, stoka jJAna 10 varSa se do mAsa ekAMtara upavAsa saMvat 2018 se gaNa mukta katipaya stoka, vyAkhyAna kaMThastha, kula upavAsa saMkhyA 381, dasa pratyAkhyAna 4 bAra jJAna-Agama, stoka, saMskRta Adi, kalAdakSa, upavAsa saMkhyA 1159 saMvat 2027 gaNa se pRthak jJAna- Agama, stoka, saMskRta Adi, sRjanavyAkhyAna, parisaMvAda, saikar3oM gIta, saMvat 2029 se agraNI, upavAsa saMkhyA 596 jJAna-Agama, stoka, saMskRta Adi, viziSTa kalAdakSa, tapa saMkhyA 1082 jJAnastoka, Agama, lipi kuzala, tapa saMkhyA 1701 Agama sAhitya kA jJAna, 'anAmikA' pustaka prakAzita, sAvana-bhAdavA ekAMtara, ar3hAI sau pratyAkhyAna 3 bAra jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #1025
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ krama saM dIkSA krama| sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna vizeSa-vivaraNa 227. | 274 0 zrI sudarzanAjI | 1991 gaMgAzahara tanasukhadAsa lAlAnI | 2010 vai. zu. 13 gaMgAzahara | sajor3e dIkSA, jJAna-Agama,stoka,saMskRta, tapa 1 se 15 taka kula saMkhyA 1129 upavAsa,saMvat 2042 dezanoka meM svargastha zrI subodha | 1992 bIdAsara mUlacaMda jI botharA | 2010 vai. zu. 13 | gaMgAzahara | jJAna-Agama,stoka Adi,upavAsa saMkhyA kumArIjI 1193,saMvat 2039 se agraNI | 277 zrI dharmavatIjI | 1985 gaMgAzahara | devacaMda gulaguliyA | 2010 kA. kR. 10 | jodhapura kalAdakSa, tapa saMkhyA 2085 kula,prati varSa dasa pratyAkhyAna 10 zrI mahAkumArIjI | 1989 DUMgaragar3ha bhairudAnajI pugaliyA | 2010 kA. kR. 10 | jodhapura viziSTa kalA kauzala.tapa saMkhyA 1603, dasa pratyAkhyAna 7 bAra zrI prakAzavatIjI | 1992 sisAya narasiMhadAsa siMgala | 2010 kA. kR. 10 | jodhapura jJAna-Agama, stoka, saMskRta va anya, lipi kalAdakSa, tapa saMkhyA 1122 zrI kailAzavatIjI 1992 sisAya tArAcaMdajI siMgala | 2010 kA. kR. 10 jodhapura stoka Agama jJAna, tapa saMkhyA 1631, dasa pratyAkhyAna 5 bAra | zrI jayakumArIjI | 1992 choTI khATU rUpacaMdajI chAr3evA | 2010 kA. kR. 10 | jodhapura Agama battIsI vAcana, saikar3oM upavAsa, 5 cole, 4 paMcole, 1 aThAI | zrI kaMcanakaMvarajI | 1993 choTI khATU | milApacaMdajI bhaMDArI 2010 mA. kR.| | TAr3agar3ha Agama kucha saMghIya sAhitya vAcana,1 se 10 taka tapa saMkhyA 1323,dasa pratyAkhyAna 10 zrI lakSmIvatIjI | 1987 saradArazahara kuMdanamalajI jammar3a 2010 phA. kR. 10 | kaMTAliyA | upavAsa se 10 dina taka lar3Ibaddha tapa zrI zubhavatIjI | 1991 sisAya lAlacaMdajI sIMgala | 2010 phA. kR. 14 sudharI jJAna-kaI Agama, tapa 1 se 9 upavAsa taka saMkhyA 880, aDhAI sau pratyAkhyAna 2 bAra | 286 zrI dhanazrIjI 1996 saradArazahara sujAnamala caMDAliyA 2011 vai. kR. 6 | bAva stoka, sUtra jJAna, sRjana-200 lagabhaga gIta, upavAsa 2000, eka mAsakhamaNa, kula tapa dina 2075 238. 287 zrI gulAbakumArI 1988 lADanUM nathamalajI kaThotiyA 2011 kA. kR.8 | bambaI sUtrajJAna, prativarSalagabhaga 90-95 upavAsa, 8 taka lar3Ibaddha tapa, varSa meM do bAra dasa pratyAkhyAna
Page #1026
--------------------------------------------------------------------------
________________ 242 1291 1964 krama saM dIkSA krama | sAdhvI-nAma | janmasaMvat sthAna| pitA-nAma gotra dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa 239. 288 zrI vidyAkumArI | 1994 sisAya | tArAcaMdajI |2011 kA. kR. 8 bambaI saMvat 2052 lADanUM meM svargastha 240. 289 0 zrI anopakumArI 1994 DUMgaragar3ha / pRthvIrAjajI pugaliyA | 2011 kA. kR. 8 | bambaI jJAna-aMga, chedasUtra, racanA-laghu AkhyAna | kaI,tapa-upavAsa 1500,ATha taka kula dina 1602 241. 1290 10zrI jeThAMjI |1989 ADasara |cunnIlAlajI chAjer3a | 2011 mA. kR.9 | muluNDa Agama, stoka jJAna, 17 varSa se ekAMtara tapa, prativarSa dasa pratyAkhyAna, lipi meM dakSa zrI hemakaMvarajI 1980 devariyA |sukhalAlajI kUkar3A| 2012 jye. kR.8 jalagAMva tapa-upavAsase aThAI taka kramabaddha tapa ke kula dina 1792, saMvat 2055 saradArazahara meM svargastha 243. |2920 zrI rAkeza 1982 rAjaladesara zobhAcaMdajI 2012 kA. zu. 10 | ujjaina lagabhaga 7 hajAra gAthAkaMThastha,kalAdakSa,tapa kumArIjI vinAyakiyA 1 se9 upavAsa ke kulatapadina 1547,anya bhI tapa 244. 293 zrI maMjukumArIjI | 1995 DUMgaragar3ha |lUnakaraNajI siMdhI | 2012 kA. zu. 10 | ujjaina zikSA-Agama, saMskRta, stoka Adi, kalAdakSa, tapa-mAsakhamaNa, 1 se 8 taka tapa ke dina 1655 245. 294 zrI aMjanAjI | 1986 lADanUM | nagarAjajI baida 2013 kA. kR.8 | saradArazahara | bhadra vinIta thIM,4 varSa kI tapasaMkhyA 149, saMvat 2017 rAmasiMhajI kA guDA meM pNdditmrnn| 246. 295 zrI indumatIjI | 1990 saradArazahara | bAlacaMdajI baida | 2013 kA. kR. 8 saradArazahara jJAna-Agama,stoka,upavAsa saikar3oM,2 se 8 taka tapa ke dina 128,aDhAI sau pratyAkhyAna Adi 247. 296 zrI sarojakumArIjI 1990 sUrata | galAbacaMda bhAI javerI | 2013 kA. kR.8 | saradArazahara saptavarSIya parIkSA, kalA ke prati sahaja ruci, eka vyAkhyAna racA, agraNI saMvat 2030 se zrI sumaMgalAjI | 1994 cUrU bhaMvaralAlajI surANA | 2013 kA. kR. 8 saradArazahara | saMvat 2038 meM gaNa se pRthak zrI suvratAMjI 1996 DUMgaragar3ha hulAsacaMda coraDiyA 2013 kA. kR.8 | saradArazahara | jJAna-sUtra, saMghIya graMtha, lipikalA meM dakSa, tapa-upavAsa kaI,2se9 taka tapa ke dina 78 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 248. 297 249.
Page #1027
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ 251. / 19651 krama saMdIkSA krama| sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna pitA-nAma gotra dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa 250. |302 zrI suprabhAjI 1995 DUMgaragar3ha RSabhacaMdajI chAjer3a 2014 kA. kR.9 | sujAnagar3ha sUtravAcana, 300 gAthAoM kA pratidina svAdhyAya,sevAbhAvinI 303 zrI ujjavala 1995 sisAya candrabhANajI sIMgala | 2014 kA. kR.9 | sujAnagar3ha | jJAna-sUtra, stoka, saMskRta, tapa ke dina | kumArIjI 532,sphuTakara tapa,saMvat 2054 se agraNI 252. | 304 zrI kumudazrIjI |1995 rAjagar3ha | bAlamukunda surANA | 2014 kA. kR.1 | sujAnagar3ha | jJAna-sUtra,stoka, saMskRta, vividha bhASAoM meM saikar3oM gIta race, tapa ke dina 798, aDhAI sau pratyAkhyAna 253. 306 | zrI vidyAvatIjI |1996 DUMgaragar3ha | arjunalAla pugaliyA | 2014 pau. kR. 5 | DUMgaragar3ha | AgamabattIsI vAcana, tapa saikar3oM upavAsa, 5 tele, saMvat 2048 se agraNI 254. 307 zrI jJAnavatIjI 1993 lADanUM gulAbacaMdajI koThArI | 2014 mA. zu. 14 | lADanUM sAdhanAbhyAsa 255. | 308 zrI jayamAlAjI |1996 nohara caMpAlAlajI lUniyA | 2014 mA. zu. 14 | lADanUM AgamavAcana,racanA-gadyameM aneka ekAMkI, padya meM laghu vyAkhyAna, gIta, muktaka, tapa 1 se 8 lar3Ibaddha, hajAroM upavAsa, prativarSa dasa pratyAkhyAna 256. 309 zrI madhumatIjI |1995 Tamakora dIpacaMdajI koThArI | 2015 Aso. zu. 15| kAnapura jJAna-kaI sUtra, vyAkaraNa, kAryadakSa, tapa dina 517, ar3hAI sau pratyAkhyAna eka bAra 257. 311 zrI guNamAlAjI |1996 udayapura pUnamacaMdajI talesarA 2015 Aso. zu. 15| kAnapura dhArmika 5 varSa kI parIkSA, saikar3oM gIta va saMvAda banAye, 1500 upavAsa,2 mAsakhamaNa, 11 taka lar3I, 13, 15 upavAsa 258. | 3120 zrI bhAgavatIjI 1996 bAva mohanalAlajI pArakha 2015 Aso.zu.15 | kAnapura kaI Agama vAcana, dhanada caritra Adi kaI vyAkhyAna bnaaye| tapa-upavAsa hajAroM,2 se 8 taka tapa dina 149,agraNI saMvat 2040 se 10zrI subhadrAjI ghasIena ur3IsA kAlUrAmajI agravAla | 2016 kA. zu.8 kalakattA saMvat 2019 goguMdA meM svarga-prasthAna zrI kuzala zrIjI 1996 saradArazahara lAlacaMdajI caMDAliyA 2016 kA. zu.8 kalakattA 1 se 8 taka lar3Ibaddha upavAsa, saMvat 2052/ meM svargavAsa 313 260. 315
Page #1028
--------------------------------------------------------------------------
________________ 966 krama saM dIkSA krama sAdhvI nAma 261. 316 4 zrI guNaprabhAjI 262. 263. 265. 264. 319 266. 267. 268. 269. 270. 271. 272. 317 273. 318 322 324 326 327 328 329 330 331 332 janmasaMvat sthAna pitA-nAma gotra dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna 1996 bAva cimanabhAI mehatA 2016 kA. zu. 8 kalakattA zrI mRgAvatIjI 1985 nohara kAzIrAma rAmapuriyA (c) zrI AzAvatIjI 1993 nokhAmaMDI bAghamalajI vaida 4 zrI sumatizrIjI 1995 saradArazahara dulIcaMdajI vaida 4 zrI sudhA zrIjI 1997 saradArazahara dulIcaMdajI baida 4 zrI lajjAvatIjI 1999 saradArazahara seohanalAlajI seThiyA 4 zrI jJAnaprabhAjI 1989 bIkAnera 1997 phatehagar3ha zrI prabhAvatIjI AsakaraNajI seThiyA mUlacaMdajI khaMDola mUlacaMdajI khaMDola 4 zrI puSpAvatIjI 1998 bAva 4 zrI zraddhAzrIjI 1997 udayapura zrI lAghava zrIjI 1998 Tamakora zAMtibhAI siMghavI 2017 ApA 15 - koThArI 2017 ASA zu. 15 2017 Apa zu 15 2017 ASA 15 2017 ASA. zu. 15 2017 ASA zu. 15 2017 kA. zu. 13 2017 kA. zu. 13 takhatamalajI dharmAvata 2018 vai. zu. 1 2018 pratyekR. 13 nAgajI bhAI khaMDola 2018 prajyekR. 13 zrI viveka zrIjI 2001 phatehagar3ha zrI kalyANazrIjI 1997 ahamadagar3ha chAjUrAmajI agravAla 2018 kA. kR. 8 kelavA kelavA kelavA kelavA kalavA kelavA rAjanagara rAjanagara bADamera bAlotarA phatehagar3ha (kaccha) bIdAsara vizeSa- vivaraNa yathocita jJAna, kalAkuzala, 700 upavAsa, 1 se 15 taka upavAsa kula dina 907 svalpAvadhi meM tapa dina 133, saMvat 2024 sujAnagar3ha meM svargastha | Agama vAcana, katipaya dohe gIta banAye, 1 se 8 upavAsa kI lar3I, tapa dina 1586 tapasvinI se lar3Ibaddhatapa, mAsakhamaNa, kula tapa dina 2402, Acha ke AgAra se 28 dina tapa Agama vAcana, lipikalA kuzala, tapa dina 1583, ar3hAI sau pratyAkhyAna, saMvat 2051 se agraNI kaI Agama vAcana, lipikalA dakSa, tapa dina 440 kucha stoka, Agama vAcana, sAmAnya tapa jJAna-sAmAnya, tapa 250 upavAsa, 10 bele, 10 tele, aThAI 1 stoka, Agama jJAna, tapa 3 mAsakhamaNa, varSItapa 1 se 13 taka lar3I, kula tapa dina 1551 kaI Agama vAcana, tapa upavAsa saikar3oM, bele 3, tele 2 cole 2 Agama jJAna, sUkSmalipi kalA kuzala, tapa dina 598, sevAbhAvinI dIkSAdAtA zrI manasukhAMjI, Agama sAhitya, kucha stoka jJAna, tapa dina 869 saMvat 2028 meM gaNa se pRthak jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #1029
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ 275. 33 2/x. 279. 296 krama saM dIkSA krama | sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna pitA-nAma gotra dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa zrI jyotizrIjI | 1999 DUMgaragar3ha |jasakaraNajI chAr3evA | 2018 kA.kR.8 bIdAsara jJAna sUtra, stotra, stoka, vyAkaraNa aadi| tapadina 1898,pratidina 1000 gAthAsvAdhyAya zrI jayaprabhAjI | 1999 DUMgaragar3ha | hulAsamala corar3iyA| 2018 pau.zu. 7 DUMgaragar3ha Agama, kAvya Adi tAtvika graMtha, lipi kuzala, saMvat 2050 se agraNI 276. zrI saMyamazrIjI 1998 ratanagar3ha tolArAmajI botharA | 2018 cai.kR.5 dezanoka saMsthA kI chaha parIkSAeM dI, tapa-1 se 9| taka lar3I, tapa dina 808, saMvat 2047 se agraNI 336 zrI RjumatIjI | 1993 rAjaladesara | caMpAlAlajI baida | 2018 cai. kR.9 | nokhAmaMDI stokavasaMskRta jJAna,tapAse9 kIlaDI,tapa dina1609,Ayabila 51,137 ekAzana Adi tapa 337 zrI malliprabhAjI | 1997 saradArazahara | mUlacaMdajI dUgar3a | 2019 kA.kR.9 pra. udayapura saMvat 2030 gaNa se pRthak - zrI raviprabhAjI | 2000 lADanUM |gulAbacaMdajI baida | 2019 kA.kR.9 pra. udayapura kaI Agama graMthoM kA vAcana, lipi kuzala, tapa, sAdhanA yathAzakti, saMvat 2052 se agraNI 280. IzrI lalitaprabhAjI | 2000 saradArazahara pUnamacaMdajI dUgar3a | 2019 kA kR.9pra. udayapura saptavarSIya parIkSA dI, lekhana ruci,saikar3o | upavAsa, 2 se 8 taka tapa dina 154 281. 1341 zrI kamalaprabhAjI | 2000 lADanUM kuzalacaMdajI baida |2019 kA.kR.9pra. udayapura Agama, stoka,saMskRta jJAna, vyAkhyAna gIta dohe banAye,tapasaMkhyA 1171,saMvat 2040 se agraNI zrI kusumaprabhAjI | 2000 rAjaladesara | hulAsamala kuMDaliyA 2019 pau. zu. 15 saMvat 2043 meM gaNa se pRthak 10zrI kIrtizrIjI | 1995 tArAnagara vaMzIlAlajI surANA | 2020 kA. zu. 7 sAmAnya adhyayana zrI nItizrIjI | 2002 devagar3ha ghIsulAlajI DAgA | 2020 kA. zu. 7 lADanUM saMsthA kI paMcavarSIya parIkSA,tapa dina 605 zrI RjuzrIjI | 1996 DUMgaragar3ha | megharAjajI sAmasukhA 2020 pau. zu. 14 sujAnagar3ha Agama, stoka, saMskRta jJAna, tapa dina 1155,AyaMbila 100 zrI karuNAzrIjI | 1999 sujAnagar3ha | campAlAlajI botharA | 2020 pau. zu. 14 sujAnagar3ha sAmAnya adhyayana, tapa saMkhyA 746 287. zrI tilakazrIjI | 2000 sujAnagar3ha ghevaracaMdajI DosI | 2020 pau. zu. 14 sujAnagar3ha sAmAnya adhyayana 282 rIcher3a lADanUM 286.
Page #1030
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama saM dIkSA krama sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna pitA-nAma gotra dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna vizeSa-vivaraNa 1348 349 1350 1968 I zrI cAritrazrIjI | 2000 sujAnagar3ha |sAgaramalajI bAphaNA 2020 pau. zu. 14 sujAnagar3ha | yathocita jJAna, agraNI saMvat 2035 se | zrI kalAzrIjI | 2001 sujAnagar3ha | gaNezamalajI siMghI | 2020 pau. zu. 14 | sujAnagar3ha / Agama battIsI jJAna, viziSTa kalA | kauzalya, 1 se 9 taka lar3Ibaddha tapa zrI zIlavatIjI | 2000 lADanUM nagarAjajI baida / 2020 phA. kR.3 | lADanUM | sAdhanA zikSA yathAzakya zrI maMjuprabhAjI 2001 momAsara | sahanalAlajIseThiyA | 2020 phA. kR. 5 sujAnagar3ha kaI Agama vAcana, stoka jJAna, tapa saMkhyA 576 AyaMbila 45 | zrI kamalaprabhAjI | 2002 boraja ghIsulAlajI guMdecA | 2020 phA. kR. 5 | sujAnagar3ha | kaI sUtra, stoka, saMskRta graMthoM kA jJAna, saptavarSIya parIkSottIrNa, tapa 1 se 11 taka saMkhyA 874 zrI basaMtaprabhAjI | 2004 rAjaladesara tolArAmajI baida / 2020 phA. kR.5 | sujAnagar3ha kaI sUtra, stoka va anya adhyayana, tapa saMkhyA 1334 zrI dharmaprabhAjI | 2000 bIkAnera bhaiMrudAnajI sAmasukhA 2020 phA. zu.5 | cUrU kucha stoka aneka sUtroM kA adhyayana, kucha laghu vyAkhyAna gIta banAye, mahIne meM do upavAsa tapa zrI prazamaratijI | 2002 tArAnagara sAgaramala coraDiyA | 2020 phA. zu.5 | kucha sUtra, stoka jJAna, kalAdakSa, tapa-1 se 6,8,11 upavAsa kula dina 759 | zrI kusumalatAjI | 2002 tArAnagara | jayacaMdajI surANA | 2020 phA. zu. 5 saMsthAkIcaturthaparIkSAuttIrNa,gItaracanA,tapa saMkhyA 1037 varSItapa,prativarSa 10 pratyAkhyAna 0 zrI maNiprabhAjI | 2002 rAjaladesara | tolArAmajI dUgar3a | 2021 kA kR. 8 bIkAnera | sajor3edIkSA,tapa 1 se9 takakula saMkhyA407 zrI kulaprabhAjI | 2003 bIdAsara | bhaMvaralAlajI bAThiyA | 2021 mR. zu. 7 | bIdAsara yathAzakya jJAna, tapa-upavAsa dina 1084 zrI kanakalatAjI 2003 saradArazahara kAlUrAmajI baraDiyA 2021 mA. zu. 5 | bAlotarA saMvat 2038 meM gaNa se pRthak / zrI samatAzrIjI | 2002 rAjaladesara sohanalAlajI baida | 2022 kA. zu. 13 | dillI Agama,stoka,saMskRta Adi jJAna, tapa mAsakhamaNa, aThAI, kula tapa dina 764, AyaMbila 1 mAsa |zrI padmazrIjI | 2004 borAvar3a dhanarAjajI koTecA | 2022 phA. zu.9 | sirasA saMvat 2041 rAjagar3ha meM divaMgata 96. 1357 1358 359 1363 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 301. 1365
Page #1031
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ 1368 305. 696 krama saM dIkSA krama| sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna| pitA-nAma gotra |dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa 302. 1366 10 zrI ajitaprabhAjI 1993 khIMvAr3A | tArAcaMdajI khaTeDa | 2022 cai. kR. 13 | hanumAnagar3ha | katipaya sUtra stotra, tapa-upavAsa se nau taka kula saMkhyA 1653, pratidina jApa, mauna kA krama 303. 367 zrI madhubAlAjI | 2004 momAsara sohanalAlajI saMcetI | 2023 cai. zu. 13 | gaMgAnagara sUtra stoka Adi kA jJAna 304. | zrI maMjubAlAjI |2004 momAsara | koDAmalajI seThiyA | 2023 cai. zu. 13 gaMgAnagara tIna sUtra va aneka stoka kaMThastha,viduSI, sUkSmAkSara lekhana meM dakSa, tapa dina 351 369 zrI kiraNamAlAjI | 2003 nepAla | pannAlAlajI chAjer3a 2023 vai. kR. 5 abohara sAmAnya jJAna 306. 370 zrI kalyANa 2007 Tamakora nemIcaMdajI koThArI | 2023 vai. zu. 11 | rAjasiMhanagara | jJAna-kucha stoka Agama Adi, lipikalA sumAlAjI dakSa,tapasaMkhyA 1031,ar3hAI saupratyAkhyAna 307. 1371 | zrI vinayavatIjI |2004 hAMsI |prasannalAla goyala | 2023 kA. kR.7 | bIdAsara | Agama, vyAkhyAna kaMThastha, kucha gIta race, tapasaMkhyA 1027,Abila,ekAsana 500 308. 1372 zrI satyavatIjI |2004 hAMsI khuzIrAmajI goyala 2023 kA. kR.7 | bIdAsara jJAna-sUtra, stoka va anya, sAhitya parisaMvAda,zabdacitra,gIta,tapa1 se 8 taka saMkhyA 727 309. 375 zrI kaMcanamAlAjI |2005 saradArazahara kanhaiyAlAlajIgAMdhI 2023 kA. kR.7 | bIdAsara 11 aMga vAcana,tapa 1 se 8 upavAsa saMkhyA 1305,5 vigaya tyAga 310. 1376 zrI ramAvatIjI |2005 bIdAsara bhaMvaralAlajI bAThiyA | 2023 kA. kR.7 | bIdAsara kaMThastha2 sUtra,kucha stoka,saMskRtazloka, tapa saMkhyA 418 311. 377 zrI candrAvatIjI |2006 gaMgAzahara seramalajI chAjer3a | 2023 kA. kR.7 | bIdAsara kaMThastha-1 sUtra, kucha stotra, stoka, tapa saMkhyA 1 se 15 taka 1751 aDhAI sau pratyAkhyAna 2 bAra, padya racanA | 312. 379 zrI prabhAzrIjI |2004 bAva (gu.) | narapatabhAI mehatA | 2024 vai. kR.4 jJAna kucha stoka,stotra, zAstra kaMThastha, tapa ar3hAI sau pratyAkhyAna 3 bAra, kula upavAsa 723 | 313. 380 zrI zazIrekhAjI |2006 bAva harakhacaMdajI mehatA | 2024 jye. zu.8 | rAjakoTa kaMThastha 2 Agama,stoka,stotra,tapasaMkhyA 337
Page #1032
--------------------------------------------------------------------------
________________ 385 319. 387 krama saM dIkSA krama | sAdhvI-nAma- janmasaMvat sthAna| pitA-nAma gotra dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa 314. 381 1381 | zrI maMjurekhAjI | 2007 bAva | bhogIbhAI mehatA | 2024 jye. zu. 8 | rAjakoTa | kaMThastha 2 Agama, stoka, stotra Adi, tapa upavAsa saikar3oM, tele 23, pAMca 2, atthaaii| 315. | zrI vimalaprabhAjI | 2005 bIdAsara | ratanalAlajI dUgar3a | 2024 kA. kR. 8 ahamadAbAda | sAdhvocita adhyayana, tIna parIkSA uttIrNa, tapa saMkhyA 701 384 zrI kulabAlAjI | 2005 DUMgaragar3ha | hulAsamala corar3iyA 2024 kA. kR. 8 ahamadAbAda yathocita adhyayana 317. zrI sumanaprabhAjI | 2009 DUMgaragar3ha | kanhaiyAlAla corar3iyA | 2024 kA. kR. 8 ahamadAbAda | yathocita adhyayana, dhyAna, japa,svAdhyAya 318. 386 zrI kuMthuzrIjI | 2004 UmarA pyArelAlajI garga | 2024 mR. zu. 9 sUrata Agama battIsI kA vAcana,dozAstra kaMThastha | zrI madhurekhAjI | 2008 gaMgAzahara | gopIcaMdajI lor3hA | 2024 cai. kR. 3 jayasiMhapura | kaI Agama sAhitya graMtha par3he,itihAsa kI vizeSa ruci, tapa 15 taka, kula upavAsa 1033 320. 388 zrI jinarekhAjI | 2008 gaMgAzahara | koDAmalajI bhaMsAlI | 2025 cai. zu. 13 | hubalI kucha Agama, stoka, saMskRta Adi jJAna, mauna, japa Adi |321. 389 | zrI uSAkumArIjI | 2006 sAMDavA | premacandajI chAjer3a | 2025 kA. kR. 8 madrAsa saMvat 2038 meM gaNa se pRthak, navaterApaMtha kI sAdhvI haiN| 322. 391 | zrI zatikamArIjI |2009 gaMgAzahara |zeramalajI chAjeDa |2025 kA. kR.8 madrAsa prakharabuddhi,100 zloka eka dina meM kaMThastha, racanA-parisaMvAda, ekAMgI va gIta, tapa dina 521 392 | zrI candraprabhAjI | 2007 saradArazahara | kanhaiyAlAla gAMdhI | 2025 mA. pUrNimA | kuMbhakoNam | yathocita jJAna, tapa saMkhyA 425 | zrI pramodazrIjI | 2005 pacapadarA |bANamalajI copar3A | 2026 jye. kR. 3 maisUra AgamavAcanakI ruci,sAhitya-15vyAkhyAna, kaIlekha likhe, tapa-upavAsa saikar3oM,aThAI zrI vijayamAlAjI | 2007 kAlU bIjarAjajI pugaliyA 2026 kA. zu. 5 baiMgalora saMvat 2056 tArAnagara meM svargastha | zrI lAvaNyazrIjI | 2010 ke.jI.epha. | jIvarAjajI saMcetI | 2026 kA. zu. 5 baiMgalora kaI Agama vAcana, pratilipi do-tIna graMthoM kI I zrI prajJAvatIjI | 2008 ahamadAbAda cimanabhAI DosI |2026 mA. zu. 11 haidarAbAda | yathocita jJAnArjana, kula tapa saMkhyA 529 328. 1397 | zrI kRSNAkumArIjI | 2005 padmapura nAnUrAmajI agravAla | 2027 jye. kR. 4 kAMTAbhAMjI | yathAzakya jJAnArjana, kula tapa saMkhyA 1012 393 25. |394 326. 395 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 327. 396
Page #1033
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ krama saM dIkSA krama| sAdhvI-nAma | janmasaMvat sthAna, pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa zrI saMyamaprabhAjI | 2004 hAMsI kizorIlAla siMgala 2027 cai. kR.5 | lADanUM kaMThastha 3 sUtra, stokAdi, upavAsa tapa saMkhyA 1315, AyaMbila 41,51 kula saMkhyA 168 zrI kaMcanarekhAjI| 2005 bAva bhogIbhAI mehatA | 2027 cai. kR. 5 lADanUM jJAna-adhikAMza Agama, tapa-1 se 8 lar3Ibaddha upavAsa zrI candralekhAjI 2005 lADanUM mAMgIlAla kuceriyA 2027 cai. kR.5 lADanUM saMsthA kI cAra parIkSA, tapa-1 se 11 upavAsa lar3Ibaddha, kula saMkhyA 1087 zrI vijJAnazrIjI | 2007 sujAnagar3ha | kumakhyAlAla koThArI 2027 cai. kR.5 lADanUM yathAzakya sAdhanA ArAdhanA 10 zrI kalpanAzrIjI 2007 momAsara | bAlacaMdajI paTAvarI | 2028 kA kR. 10 lADanUM kaMThastha 3 sUtra, 40 stoka,saikar3oM ghaTanA prasaMga,tapa-1 se 11 upavAsa kI lar3I zrI darzanAzrIjI | 2007lUNakaraNasara | mANakacaMdajI botharA 2028 mA. zu. 15 gaMgAzahara saMvat 2037 meM gaNa se pRthaka zrI rAkeza | 2009 bAyatU rANulAlajI burar3a | 2028 mA. zu. 15 gaMgAzahara | yathocita jJAna,kalAdakSa,dasavarSoM se prativarSa kumArIjI lagabhaga 170 upavAsa,saMvat2053 se agraNI zrI suSamAzrIjI | 2011 gaMgAzahara | kezarIcaMdajI golachA | 2028 mA. zu. 15 gaMgAzahara jJAna-aneka stoka, lagabhaga 10 hajAra gAthAeM kaMThastha kI, tapa saMkhyA 374 ozrI mahimAzrIjI 2011 dhUliyA lakSmaNajI caudharI | 2028 mA. zu. 15 gaMgAzahara | saMvat 2040 meM gaNa se pRthak zrI vINAkumArIjI | 2007 saradArazahara sohanalAlajI botharA | 2029 cai. zu. 13 saradArazahara adhyayana tIna varSa kI parIkSA, Agama vAcana zrI mRdulAkumArIjI | 2009 gAdANA | bastImalajI mUMthA | 2029 cai. zu. 13 saradAra zahara | yathocita jJAnArjana, kArya kuzala, saMvatsarI kA upavAsa zrI suSamAkumArIjI | 2010 saradArazahara caMdanamalajI nolakhA | 2029 cai. zu. 13 saradAra zahara saMghIya tIna varSa kI parIkSA, kArya kuzala, upavAsa saikar3oM zrI lachimAzrIjI 2005 saradArazahara dulIcaMdajI baida | 2029 mA. kR. 10 saradAra zahara | saikar3oM upavAsa zrI garimAzrIjI | 2005 lADanUM | 2029 mA. kR. 10 saradAra zahara yathocita jJAnAbhyAsa, 1 se 8 lar3Ibaddha tapa, kula saMkhyA 369 zrI titikSAzrIjI | 2010 madrAsa kisanalAlajI baida | 2029 mA. kR. 10 yathAzakya adhyayana, kaMThakalA madhura, tapa upavAsa kula 1009
Page #1034
--------------------------------------------------------------------------
________________ (www.jainelibrary.om 972 krama saM dIkSA krama sAdhvI nAma 344. 345. 346. 347. 348. 349. 350. 351. 353. 354. 418 420 357. 421 352. 432 358. 423 425 426 428 430 433 355. 436 356. 437 435 438 439 zrI prabhAvanA zrIjI zrI muktiprabhAjI zrI urmilAzrIjI zrI vizadaprajJAjI zrI siddhaprajJAjI 2007 lADanUM zrI aruNaprajJAjI zrI kIrtilatAjI 2007 jodhapura 2012 baiMgalaura 2013 baiMgalaura zrI zAMtilatAjI zrI saMgIta zrIjI janmasaMvat sthAna 2011 Tamakora 2002 cUrU 2011 gaMgAzahara sohanalAlajI buccA 2030 kA. zu. 3 2006 bIdAsara jhUmaramalajI siMdhI pitA nAma gotra buddhamalajI bhaMsAlI DeDarAjajI koThArI 2031 kA. zu. 6 caMdanamalajI golachA 2031 kA. zu. 6. bhaMvaralAlajI surANA rAjamalajI sakalecA rAjamalajI sakalecA hukamacaMdajI dUgar3a 4 zrI saMvegazrIjI 2012 DUMgaragar3ha RddhakaraNajI bAphaNA 2031 mA. zu. 12 0 zrI dharmalatAjI 2007 saradArazahara bhaMvaralAlajI botharA 2031 cai. kR. 4 zrI rajatarekhAjI 2007 lADanUM 4 zrI dIpamAlAjI 2010 UmarA 2010 DUMgaragar3ha dIkSA saMvat tithi 2029 mA. zu. 5 2030 kA. zu. 3 zrI lalitAzrIjI 2012 Tamakora zrI kavitA zrIjI 2018 cUrU 2031 kA. zu. 6 2031 kA. zu. 6. 2031 kA. zu. 6 2031 mA. zu. 12 2031. kR. 4 zrIcaMdajI vaida jagadIzarAya mittala 2031 cai. kR. 4 dIpacaMdajI corar3iyA 2031 cai. kR. 4 lAlacaMdajI surANA 2031 cai. kR. 4 dIkSA sthAna momAsara hisAra hisAra dillI dillI dillI dillI dillI lADanUM vizeSa- vivaraNa yathocita adhyayana, tapa saMkhyA 403 yathocita jJAnArjana, tapa se 9 taka lar3Ibaddha, kula saMkhyA 753 yathocita adhyayana, parIkSAoM meM prathama zreNI, svAdhyAya pratidina 1000 gAthA, tapa saMkhyA 337 dIkSA meM cAroM saMpradAya ke AcArya va sAdhu sAdhvI the| adhyayana yathocita lADanUM lADanUM zikSA kendra meM zodhakArya meM nirata, kaI sAdhviyava zrAvikAoM ke saMvAre meM sahayoginI saMvat 2037 meM gaNa se bahirbhUta adhyayana yathocita, 1 se 9 taka lar3Ibaddha tapa yathocita jJAnAbhyAsa, tapa-saikar3oM upavAsa, aThAI / zrI dUgaragar3ha zrI DUMgaragar3ha yathocita jJAnAbhyAsa, tapa upavAsa saikar3oM, tapa kI saMkhyA 1089 lADanUM lADanUM lADanUM yathocita jJAnArjana, kAryakuzala, 1 se8 lar3Ibaddha upavAsa saMkhyA 1158 varSItapa anya tapa yathocita jJAnAbhyAsa, tapa kI saMkhyA bele se ATha taka 88, upavasa saiMkar3oM saMvat 2057 mAnasAmaMDI meM svarga prasthAna yathocita zikSaNa, kAryakuzala, tapa saMkhyA 1130 yathocita adhyAsa, kAryadakSa, upavAsa saikar3oM, 2 se 9 taka tapa saMkhyA 139, Ayabala 108 saMvat 2035 meM gaNa se mukta jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #1035
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ 443 364. krama saM dIkSA krama sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna pitA-nAma gotra dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna vizeSa-vivaraNa 359. 1440 zrI surekhAjI |2008 cAr3avAsa zubhakaraNajI coraDiyA | 2032 vai. kR.8 | jayapura yathocita zikSaNa, saikar3oM upavAsa, 2 se 8 taka tapa saMkhyA 56, viduSI, prekSAdhyAna meM ruci 360. 1441 zrI ujjavalarekhAjI | 2010 saradArazahara maMgalacaMdajI seThiyA | 2032 vai. kR. 8 jayapura yathAzakya jJAnArjana, tapa saMkhyA 226 442 | zrI kamalarekhAjI | 2011 lADanUM sohanalAlajI baramecA 2032 vai. kR. 8 jayapura yathAzakya jJAnArAdhanA zrI kusumarekhAjI | 2012 saradArazahara | pUnamacaMdajI chAjer3a | 2032 vai. kR. 8 | jayapura saMvat 2038 meM gaNa se pRthak ,navaterApaMtha meM sammilita 363. 444 zrI rAjaprabhAjI | 2007 phArabisagaMja | amaracaMdajI seThiyA | 2032 kA. zu. 13 naugAMva | zrI gaurAMjI dvArA dIkSita, yathocita prazikSaNa (AsAma) 1445 10zrI kuzalarekhAjI 2002 saradArazahara phUlacaMdajI corar3iyA 2032 pau. kR.3 | lADanUM yathocita jJAna,tapa 1 se8 laDIbaddha upavAsa 365. 1446 zrI arcanAzrIjI | 2012 saradArazahara bhaiMrudAnajI caMDAliyA 2032 pau. kR.3 | lADanUM saMvat 2035 AgolAI meM svarga-prasthAna. DhAI varSa meM tapa saMkhyA 26, ekAzana 13 366. 1448 zrI AnaMdaprabhAjI | 2013 hisAra premakumArajI mittala 2032 pau. kR. 3 | lADanUM yathocita prazikSaNa, tapa saMkhyA 1321,I ekAzana 475 367. 449 zrI savitAzrIjI | 2010 saradArazahara lUnakaraNa corar3iyA | 2032 phA. zu. 10 | lADanUM yathocita jJAnArAdhanA, sAdhanA 368. zrI jyotsnAjI 2014 gaMgAzahara | rAjakaraNa jI 2033 vai. zu. 13 | sujAnagar3ha adhyayana yathocita, tapa 1 se 8 upavAsa lar3Ibaddha, tapa saMkhyA 569 369. 1451 |zrI zakuMtalAjI | 2010 bAlotarA lAlacaMdajI bhaMDArI | 2033 jye. kR. 10 | par3ihArA adhyayana yathAzakya, tapa upavAsa saikar3oM, 5 bele, tele, pAMca kA tapa 370. | zrI divyaprabhAjI | 2006 goguMdA phatehalAla poravAla | 2033 jye. zu. 9 | rAjaladesara | jJAnAbhyAsa acchA, 1 se 8 upavAsa, tapa saMkhyA 292 371. 1453 zrI saMghaprabhAjI | 2021 rAjaladesara | zrIcaMdajI DAgA 2033 jye. zu.9 | rAjaladesara viziSTa jJAnAbhyAsa, sAhitya jaina va vaidika saMskRti para tulanAtmaka zodhanibaMdha 150 pRSTha kA, kaI vyAkhyAna, gIta muktaka bhI rce| 372. 454 zrI guptiprabhAjI | 2010 rAjagar3ha jayacaMdajI surANA 2033 kA. kR.9 | viduSI, gIta, muktaka racanA, tapa-1 se 8 lar3Ibaddha upavAsa saMkhyA 1059 450 1452
Page #1036
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama saMdIkSA krama sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa 373. 1456 zrI dhruvarekhAjI 2011 saradArazahara | kanhaiyAlAlajI gAMdhI | 2033 kA. kR.1 | saradArazahara | yathocita jJAnAbhyAsa,sUkSma lipikalA dakSa, tapa saMkhyA 1052 / saradArazahara lagabhaga4hajAragAthApramANakaMThastha,sUkSmalipi dakSa,tapasaMkhyAupavAsadina472,Abiladina 374. 1457 zrI labdhizrIjI |2011 ahamadAbAda haribhAI modI 2033 kA. kR.9 375. chApara zrI kIrtisudhAjI |2014 gaMgAzahara zrI jagavatsalAjI | 2015 bIdAsara mAMgIlAlajI baida | 2033 phA. zu. 3 | pannAlAlajI baiMgAnI | 2033 phA. zu. 3 376. | chApara 377. 1460 zrI puNyaprabhAjI |2012 bADamera bhaMvaralAlajIsAlecA 2034 kA. kR.7 lADanUM 378. 1461 zrI maMgalaprabhAjI | 2012 lADanUM amaracaMdajI kuceriyA 2034 kA. kR.7 | lADanUM 974 379. 1462 zrI somaprabhAjI |2013 lADanUM | sohanalAlajI kaThotiyA |2034 kA. kR.7 | lADanUM yathocita vidyAbhyAsa tapa saMkhyA 510 yathocita jJAnAbhyAsa, 15 varSa zIta pariSaha sahana yathAzakya jJAnArjana, tapa1 se 15 upavAsa kI saMkhyA 1100, ar3hAI sau pratyAkhyAna yathAzakya jJAnArjana, muktaka, parisaMvAda, zabdacitra Adi kA sRjana , kalAdakSa, tapa saMkhyA718 | yathocita jJAna, sRjana-nibaMdha, lekha, parisaMvAda,gItikA, tapa saMkhyA upavAsa kI 640, Abila kI 120 yathAzakya jJAnAbhyAsa, tapa saMkhyA 304 | jJAna yathocita, kalAdakSa,tapa saMkhyA 774 jJAna yathocita,kalA puraskRta, tapa prativarSa | 21 upavAsa jJAna yathocita, tapa-prativarSa 30 upavAsa zikSA, tapa, sAdhanA yathAzakya zikSA, sAdhanA yathAzakya, upavAsa saikar3oM zikSA, sAdhanA yathocita, upavAsa saikar3oM Abila kaI,aDhAIsaupratyAkhyAna eka bAra 380. 464 | zrI kuMdanaprabhAjI | 2012 udAsara kezarIcaMdajI munota | 2034 mA. zu.5 zrI kuzalaprajJAjI | 2012 sujAnagar3ha phUsarAjajI baida | 2034 mA. zu. 5 zrI kalyANamitrA | 2015 gaMgAzahara nemIcaMdajI surANA | 2034 mA. zu. 5 | sujAnagar3ha | sujAnagar3ha | sujAnagar3ha 382. 383. 384. zrI pratibhAzrIjI | 2011 gaMgAzahara maMgalacaMdajI lUnAvata 2035 Asozu 15 zrI RjuprabhAjI |2012 bAva narapatabhAI mehatA | 2035 Asozu 15 zrI bhAvanAzrIjI | 2013 udarAmasara daulatarAmajI sipAnI | 2035 Asozu 15 zrI maMgalamAlAjI | 2013 saradArazahara | dharmacaMdajI naulakhAM | 2035 Asozu. 15 | gaMgAzahara gaMgAzahara gaMgAzahara jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 385. 386. gaMgAzahara
Page #1037
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ 475 392 975 krama saMdIkSA krama | sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna pitA-nAma gotra dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa 387. 1471 zrIlalitakalAjI | 2014 gaMgAzahara lUnakaraNajI bhaMsAlI | 2035 Asozu 15 | gaMgAzahara zikSA, sAdhanA yathocita, tapa dina 532, dasa pratyAkhyAna 13 bAra | 472 zrI jinabAlAjI | 2015 gaMgAzahara | kizanalAlajI rAMkA 2035 Asozu 15 | gaMgAzahara zikSA, sAdhanA yathocita, kalAkuzala, sUkSmalipikalA dakSa 389. 1473 | zrI madhulatAjI | 2016 gaMgAzahara | sUrajamalajI copar3A 2035 Asozu 15 gaMgAzahara | kaI Agama,saMskRta sAhitya saMghIya sAhitya kA adhyayana 390. 474 zrI vibhAzrIjI | 2017 gaMgAzahara | hukamacaMdajI botharA | 2035 Asozu 15 | gaMgAzahara | jena darzana para prathama zreNI se ema.e., tapa 1 se 9 dina lar3Ibaddha upavAsa zrI trizalAkumArI | 2014 sujAnagar3ha |sAgaramalajI mAlU | 2035 kA. zu. 13 | gaMgAzahara | yathocita jJAnAbhyAsa, tapa dina 324,varSItapa2 476 zrI priyadarzanAjI | 2010 sUratagar3ha | ratanalAla rAmapuriyA 2036 vai. zu. 10 caMDIgar3ha | yathocita jJAnArjana, tapa saMkhyA 837, AyaMbila 21 393. zrI puNyadarzanAjI | 2011 sUratagar3ha | tolArAmajI rAMkA | 2036 vai. zu. 10 caMDIgar3ha yathocita jJAnArjana,tapAse lar3Ibaddha upavAsa 394. zrI saMkalpazrIjI | 2011 bhAdarA sAlamacaMdajI siMdhI | 2036 kA. kR. 9 | ludhiyAnA | yathocita jJAnAbhyAsa, tapa 1 se 8 taka lar3Ibaddha upavAsa saMkhyA 753 395. 480 I zrI guNarekhAjI | 2012 bIdAsara mAlacaMdajI baida / 2036 kA. kR.9 | ludhiyAnA | yathocita jJAna sAdhanA, tapa saMkhyA 140, saMvat 2055 bIdAsara meM svargastha | zrI saumyaprabhAjI | 2013 saradArazahara | pUnamacaMdajI botharA | 2036 kA. kR. 9 | ludhiyAnA | yathAzakya jJAnArjana, tapa saMkhyA 502 zrI kIrtirakhAjI| 2016 UmarA |gulAbasiMhajI siMgala 12036 kA. kR.9 ludhiyAnA | yathocita jJAnArjana,tapa 1 se 11 taka lar3Ibaddha tapa,15 upavAsa,kaMThItapa,kalyANakatapaAdi | 398. 1483 | zrI guNaprekSAjI | 2015 udAsara | rAmalAlajI corar3iyA | 2036 pau. zu. 14 bhaTiNDA yathocita jJAnakalA meM pragati.tapa saikar3oM upavAsa, aThAI,10 bAra dasa pratyAkhyAna 399. 484 zrI uditaprabhAjI | 2014 ukalAnAmaMDI| dhanarAjajI agravAla | 2036 phA. kR.7 | sunAma | yathocita jJAnArjana,tapa1 se9 taka upavAsa kI saMkhyA 1019 400. 1485 zrI muditaprabhAjI | 2017ukalAnAmaMDI | kizorIlAla agravAla | 2036 phA. kR.7 | sunAma pAMca Agama kaMThastha, tapa 1 se 15 taka lar3Ibaddha tapa, mAsakhamaNa, varSItapa, saMvat 2056 dillI meM divaMgata 1479 391. 482
Page #1038
--------------------------------------------------------------------------
________________ 976 (www.jainelibrary.om krama saM dIkSA krama sAdhvI nAma 401. 402. 403. 404. 405. 406. 407. 408. 409. 410. 411. 412. 413. 486 487 488 489 490 491 492 493 494 495 496 498 janmasaMvat sthAna O zrI zItalaprabhAjI 1985 khetAsara 500 zrI vinayaprabhAjI zrI RSabhaprabhAjI 2012 saradArazahara 4 zrI arhatprabhAjI 2013 saradArazahara 4 zrI zAMtiprabhAjI 2017 lADanUM 2011 saradArazahara| mANakacaMdajI tAter3a 2037 vai. zu. 8 2037 vai. zu. 8 mANakacaMdajI barar3iyA kanhaiyAlAlajI 2037 vai. zu. 8 seThiyA pitA-nAma gotra hIrAlAlajI saMcetI zrI manISAzrIjI 2015 cAr3avAsa zrI himazrIjI dIkSA saMvat tithi 2037 vai. zu. 8 4 zrI lokaprabhAjI 2017 lADanUM 4 zrI zaraprabhAjI 2015 lADanUM zrI zuklaprabhAjI 2016 saradArazahara hulAsamalajI kuhAr3a 2037 mA. kR. 6 4 zrI vidyutprabhAjI 2017 momAsara zrI pAvanaprabhAjI | 2018 DUMgaragar3ha zrI sanmatizrIjI 2013 saradArazahara bAlacaMdajI seThiyA 2037 vai. zu. 8 mAMgIlAlajI dUgar3a 2037 vai. zu. 8 AsakaraNajI bharuMTa 2037 mA. kR. 6 mAMgIlAla paTAvarI 2037 mA. kR. 6 kastUracaMdajI dUgar3a haMsarAjajI caMDAliyA 2037 mA. kR. 6 2037 phA. kR. 9 jIvaNamalajI dUgar3a 2037 phA. kR. 9 2017 saradArazahara pUnamacaMdajI dUgar3a 2037 phA. kR. 9 dIkSA sthAna lADanUM lADanUM lADanUM lADanUM lADanUM lADanUM momAsara momAsara momAsara momAsara cUrU cUrU Duo vizeSa vivaraNa saMvat 2053 hiriyUra ke pAsa Traka durghaTanA se svargavAsa, gRhasthAvasthA meM mAsakhamaNa taka tapasyA yathAzakya jJAnArjana, tapa-10 varSa kI umra meM aThAI, 81 upavAsa 2 bele jJAna caritra kI samArAdhanA meM saMlagna yathocita jJAnArjana, katipaya vyAkhyAna, gIta nibaMdha kA sRjana, tapa dina se 9 taka lar3I meM saikar3oM upavAsa saMsthAna se bI. e., vividha kalA kauzalya, sRjana- gIta, muktaka lekhAdi, tapa saMkhyA 1 se 8 taka lar3Ibaddha kula dina 899 yathocita jJAnArjana, upavAsa anekoM telA 1 aThAI 1 yathocita jJAnArjana, tapa upavAsa 643, bele 11, ekAsana 1100 ke lagabhaga yathAzakya jJAna, tapa saMkhyA 936 dina, do varSItapa Ayabala Adi, zIta pariSahajayI yathAzakya jJAnArjana, saikar3oM upavAsa yathocita jJAnakalA meM pragati, tapa saMkhyA 564 yathocita jJAnAbhyAsa, 1 se 9 taka lar3Ibaddha tapa, 11, 13, 15 kA tapa sAdhvocita jJAnArjana kAryakalAkuzala, saMgIta meM nipuNa, tapa 564 upavAsa yathocita adhyayana, tapa 1 se 8 taka lar3Ibaddha kula saMkhyA 550 jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #1039
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ 977 saradArazahara krama saM dIkSA krama| sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna| pitA-nAma gotra dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna vizeSa-vivaraNa 414. 1501 zrI viveka zrIjI |2017 cAr3avAsa mANakacaMdajI seThiyA | 2037 phA. kR.9 cUrU yathocita jJAnAbhyAsa, tapa saMkhyA 312, kaMThamadhura, hajAroM padyoM kA pratidina svAdhyAya va japa zrI zazikalAjI | 2011 hAMsI kizorIlAla siMgala| 2038 kA. zu. 2 / | naI dillI | yathocita jJAnArjana, tapa saMkhyA 639,pAMca bAra dasa pratyAkhyAna zrI kamalayazAjI |2012 momAsara mAMgIlAlajI saMcetI 2038 kA. zu. 2 | naI dillI | yathAyogya jJAna vikAsa, lipikalA dakSa, kula tapa saMkhyA 530, dasa pratyAkhyAna 15 zrI jagatprabhAjI |2012 hisAra omaprakAzajI goyala | 2038 kA. zu. 2 | naI dillI | sAhitya-Avazyaka niyukti para zodhakArya, zrI chaganAMjI 'borAvaDa' kI jIvanI, tapa-saikar3oM upavAsa, dasa pratyAkhyAna 13 zrI amitazrIjI | 2014 saradArazahara zubhakaraNajI dUgar3a | 2038 kA. zu. 2 | naI dillI | yathAzakya jJAna, 1 se 9 taka lar3Ibaddha tapasyA kula saMkhyA 842 zrI racanAzrIjI |2016 Tamakora maMgalacaMdajI gir3iyA | 2038 pau. zu.5 Agama stoka, saMskRta Adi adhyayana, vividhakalAtmaka vastuoMkA nirmANa lekha, gIta kavitA Adi kA sRjana zrI samyakprabhAjI | 2017 saradArazahara | sUrajamalajI botharA | 2038 pau. zu. 5 saradArazahara kaI stoka kaMThastha, AgamavAcana, tapa saMkhyA 461 zrI pUrNimAzrIjI | 2017 saradArazahara | mANakacaMda dUgar3a | 2038 pau. zu. 5 saradArazahara yathAyogya jJAna, tapa,sAdhanA zrI candanaprabhAjI | 2019 nokhAmaMDI | kanhaiyAlAlajI mAlU 2038 pau. zu. 5 saradArazahara | saMvat 2054 meM gaNa se pRthak zrI sudarzanAzrIjI | 2019 saradArazahara | bhairudAnajI caMDAliyA | 2038 pau. zu. 5 saradArazahara | zikSA Agama, bhASya saMghIya sAhitya, tapa 1 se 8 taka lar3Ibaddha kula saMkhyA 904 zrI sudhAkumArIjI |2016 bIdAsara bhIkhamacaMdajI baida | 2038 cai. kR. 2 bIdAsara sAmAnya sAdhuyogya zikSaNa, kAryakuzala zrI nirmalAzrIjI | 2014 udAsara | campAlAlajI muNota | 2039 cai. zu. 2 lADanUM gaNa se pRthak saMvat 2049 meM zrI maryAdAzrIjI |2015 goguMdA / | bhaMvaralAla goravAr3A | 2039 cai. zu. 2 lADanUM kaI stoka, saMskRta va anya graMthoM kA zikSaNa,tapa saMkhyA 1307,tIrthaMkaroM kI lar3I, saikar3oM ekAsana
Page #1040
--------------------------------------------------------------------------
________________ / krama saM dIkSA krama| sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna| pitA-nAma gotra dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa | zrI paMkajazrIjI | 2015 lADanUM mAMgIlAlajI dUgar3a |2039 cai. zu. 2 | lADanUM yathAzakya jJAnArjana,kAryakuzala,tapa saMkhyA 485 zrI muktizrIjI | 2017 phatehagar3ha, | mahAdevabhAI siMghavI | 2039 cai. zu. 2 | lADanUM yathAzakya jJAnArjana,tapa1 se 8 takalaDIbaddha kaccha upavAsa, kula saMkhyA 808 zrI maMjulatAjI | 2017 lADanUM | bAlacaMdajI baida 2039 cai. zu.2 lADanUM yathAzakya jJAna, tapa, sAdhanA zrI hemalatAjI | 2017 belA tejapAlabhAI mehatA | 2039 kA. zu. 11 rANAvAsa yathocita jJAnArjana, sUkSmalipi,lekhanadakSa, (kaccha) tapasaMkhyA 445, aDhAI sau pratyAkhyAna 5 bAra | zrI madhuralatAjI | 2020 rAmasiMha jevaMtarAjajI seThiyA | 2039 kA. zu. 11 rANAvAsa yathAzakya jJAnArjana, prativarSa 40 upavAsa kAgur3A kula 40 bele 30 tele, aThAI, kaMThItapa, aDhAI sau pratyAkhyAna |zrI prajJAzrIjI |2014 tAsola |raMgalAlajI boharA | 2039 pra.phA.zu. 15 | udayapura yathAsaMbhava jJAna sAdhanA zrI prekSAzrIjI | 2018 TiTalAgar3ha | hemarAjajI mittala | 2039 pra.phA.zu. 15 udayapura tapa1 se 8 taka upavAsasaMkhyA 1090,ar3hAI sau pratyAkhyAna, dasa pratyAkhyAna 15 bAra zrI preraNAzrIjI |2018 madrAsa vijayarAjajI mUthA 2039 pra.phA.zu. 15 | udayapura lagabhaga 9 hajAra gAthAeM kaMThastha,tapa saMkhyA 256 I zrI gaveSaNAzrIjI | 2018 samadar3I sukharAjajI jIrAbalA 2040 ASA.zu.1 | samadar3I zrI karNikAzrIjI 2021 samadar3I |pukharAjajI Dhelar3iyA | 2040 ASA.zu.1 | samadar3I | zrI kalAprabhAjI | 2016 bAlotarA | bhagavAnacaMdajI bAphanA | 2040 Aso.zu. 2 | bAlotarA jainadarzana meM ema.e., "kriyAkA dArzanika evaM vaijJAnika adhyayana' para pI.eca.DI., tapa dina 279 yathocita jJAnArjana,tapasaMkhyA 849,ar3hAI sau pratyAkhyAna 1 bAra jJAna-Agama,nyAya,stoka va anya,prativarSa 35 lagabhaga upavAsa yathAsAdhya jJAna-sAdhanA yathAsAdhya adhyayana, tapa saMkhyA 792, varSItapa, kalyANakatapa, tIrthaMkaroM kI lar3I Adi tapa | zrI divyalatAjI | 2018 bAr3amera bhaMvaralAlajI sAlecA 2040 Aso.zu. 2 zrI vijayaprabhAjI | 2018 bAlotarA RSabhacaMdajI baDerA | 2040 Aso.zu. 2 | bAlotarA bAlotarA jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #1041
--------------------------------------------------------------------------
________________ 979 krama se dIkSA krama sAdhvI nAma 532 439. 440. 441. 442. 446. 447. 443. 537 444. 538 445. 539 448. 449. 533 450. 451. 452. 535 536. 540 541 543 544 545 546 547 4 zrI saMyamalatAjI 4 zrI ratiprabhAjI zrI dharmayazAjI janmasaMvat sthAna 2018 bAr3amera 2018 bAlotarA 2018 bIdAsara 4 zrI puNyazAjI zrI somayazAjI 2016 gaMgAzahara 2019 DUMgaragar3ha 4 zrI sUryayazAjI 4 zrI vizuddhaprabhAjI 2018 lADanUM zrI dIpayazAjI zrI lokayazAjI zrI maMgalayazAjI 2020 bIdAsara pitA-nAma gotra dIkSA saMvat tithi dhanarAjajI sAlecA 2040 Aso. zu. 2 bhagavAnacaMdajI bAphaNA 2040 Aso. zu. 2 hanumAnamalajI golachA 2040 mA.zu. 13 jIvanamalajI DAgA hanumAnamalajI copar3A sohanalAlajI dUgar3a haMsarAjajI dUgar3a 4 zrI premaprabhAjI 2019 lADanUM 4 zrI labdhiprabhAjI 2017 TiTalAgar3ha kapUracaMdajI garga 4 zrI pIyUSaprabhAjI 2012 saradArazahara pUnamacaMdajI seThiyA haMsarAjajI siMdhI 4 zrI amRtaprabhAjI 2016 saradArazahara - naulakhA 2040mA. 13 2041 vai. zu. 3 2041 vai. zu. 3 2041 jye. zu. 4 2041 jye. zu. 4 2041 mA. zu. 6 2042 jye, zu. 13 2042 jye. zu. 13 amRtalAla covaTiyA 2042 kA. zu. 10 nAhaTA 2005 dhUliyA 2008 ratananagara 2042 kA. zu. 10 2020 phatehagar3ha kAnajIbhAI siMghavI 2042 kA. zu. 10 dIkSA sthAna bAlotarA bAlotarA bIdAsara bIdAsara zrIDUMgaragar3ha zrIDUMgaragar3ha lADanUM lADanUM jasola bhIlavAr3A bhIlavAr3A AmeTa AmeTa AmeTa vizeSa- vivaraNa yathocita jJAnArjana, tapa upavAsa, bele, tele aura 9 dina kA tapa yathAzakya jJAnArjana, sRjana-13 vyAkhyAna kaI gota, kalAdakSa, prativarSa 35 upavAsa, varSItapa jainadarzana meM ema. e. prathama zreNI meM tapa saMkhyA 250 Agama, niyukti bhASya Adi aneka graMthoM kA adhyayana, kalAdakSa, tapa dina 294 yathocita jJAnArjana, tapa 1 se 8 dina lar3Ibaddha yathocita jJAnAbhyAsa, kAryakuzala saMvat 2037 meM samaNI dIkSA lI thI, vathocita jJAna, kalArjana, tapa saikaDoM upavAsa, do mAsa ekAMtara tapasvinI 1 se 8 upavAsa ke kula dina 1112, ar3hAI sau pratyAkhyAna, kAryakuzala saMsthAna se bI. e. uttIrNa, tapa 260 dina, AyaMbila ke kaI tele jaina darzana meM ema. e. meM prathama sthAna, 'AcAracUlA va nizIthacUrNi para pI. eca. DI. Agama zodhakArya meM saMlagna, kAryakalA kuzala, tapa- prativarSa 30-40 upavAsa, sAvana meM ekAMtara jJAna-tapa ArAdhanA meM saMlagna yathAzakya jJAnArAdhanA, pratimAsa do upavAsa yathAzakya saMyama, jJAna kalA meM vikAsa terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~
Page #1042
--------------------------------------------------------------------------
________________ 980 krama saM dIkSA krama sAdhvI- nAma 453. 548 454. 549 455. 551 456. 457. 458. 459. 460. 461. 462. 463. 464. 465. 466. 553 554 555 556 557 558 559 560 562 564 566 janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra 2021 gaMgAzahara kezarIcaMdajI botharA zrI madhurayazAjI zrI saumyayazAjI 2022 dhUliyA 4 zrI cinmayaprabhAjI 2021 nAthadvArA dayAcaMda maMdhANa (siMdhI) gokulacaMdajI bAphaNA zrI lalitarekhA 2022 choTI khATU gaNapatamala DUMgaravAla 2043 jye, zu. 4 zrI amRtayazAjI 2024 lADanUM sampatamalajI golachA 2043 bhA. zu. 15 zrI prabalayazAjI 2018 chApara zrI kumudayazAjI 2018 lADanUM 2019 gaMgAzahara zrI kIrtiyazAjI zrI hemayazAjI 4 zrI RjuvazAjI 2020 par3ihArA zrI namrayazAjI zrI nirmalayazAjI 2019 ahamadAbAda haribhAI modI zrI maMjuyazAjI 2019 sisAya 2019 saradArazahara zrI nUtanayazAjI 2022 par3ihArA jugarAjajI bhaMsAlI udayacaMdajI siMdhI DAgA 2022 bIdAsara dhanarAjajI surANA jayavIrasiMha siMgala nagarAjajI sAmasukhA dhanarAjajI surANA dIkSA saMvat tithi 2042 kA. zu. 10 2042 kA. zu. 10 2042 phA. zu. 2 baccharAjajI liMgA 2043 kA. zu. 9 2043 kA. zu. 9 2043 kA. zu. 9 2043kA. zu. 9 2043 kA. zu. 9 2043 kA. zu. 9 2043 kA. zu. 9 2043kA. zu. 9 2043 mR.zu. 12 dIkSA sthAna AmeTa AmeTa goguMdA lADanUM lADanUM lADanUM lADanU lADanU lADanUM lADanUM lADanUM lADanU lADanU bIdAsara vizeSa vivaraNa yathocita jJAna ArAdhanA bI. e. prathama zreNI se uttIrNa yathocita jJAnArjana, tapa saikar3oM upavAsa Upara paMcole taka saMsthAna se ema. e. prathama zreNI meM zIta parISahajayI, kAryakuzala dasa Agama vAcana, saikar3oM upavAsa eka aThAI yathAzakya svAdhyAya, japa, dhyAna Adi yathAzakya jJAna tapa ArAdhanA meM saMlagna Agama, stoka, stotra, zlokAdi kaMThastha, tapa 307 upavAsa, dasa pratyAkhyAna 4 bAra Agama battIsI kA vAcana, tapa saMkhyA 807, do mAsa ekAMtara prativarSa jaina darzana meM ema. e. tapa- saikar3oM upavAsa, bar3A tapa 8, 9, 11 gaNa se pRthak saMvat 2051 meM jainadarzana meM ema. e. prathama zreNI se uttIrNa, kalAkuzala, sRjana-lekha, gIta, kavitA, muktaka Adi jJAna-sAdhanA meM pragati, tapa-sAta varSoM se sAvaNa-bhAdavA meM ekAMtara tapa, 3, 5, 7 upavAsa yathocita jJAnArjana, kAryadakSa, tapa se 9 taka lar3Ibaddha upavAsa, dhyAna va japa para niSThA jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #1043
--------------------------------------------------------------------------
________________ terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ 981 krama saM dIkSA krama | sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa 467. 1567 zrI muktiyazAjI 2021 ratanagar3ha | jayacaMdajI kocara | 2043 mA. zu. 13 | ratanagar3ha yathAzakya jJAnArjana,tapa ekAzana 8,21, 31 va khule ekAzana 200, upavAsa 15 468. | 568 zrI zIlayazAjI | 2022 sAMDavA 2043 mA. zu. 13 ratanagar3ha saMsthAna se bI.e..vividha vastu kalAdakSa, tapa-aneka upavAsa, belA, telA, colA va aThAI 1569 zrI zItalayazAjI| 2022 ratanagar3ha | zrIcandajI baida | 2043 mA. zu. 13 ratanagar3ha yathAzakya jJAna, tapa Adi sAdhanA zrI kiraNayazAjI | 2024 udAsara rUpacaMdajI muNota | 2044 jye.zu.3 lADanUM anazana ke 50veM dina dIkSA.4 dina kA saMyama paryAya pAlakara saMvat 2044 lADanUM meM divNgt| zrI saralaprabhAjI | 2008 saradArazahara mANakacaMdajI dUgar3a | 2045 vai. kR. 12 saradArazahara | tapasvinI, 1 se 9 upavAsa lar3Ibaddha, 15 aura 31 kA tapa | 573 0 zrI RjuprabhAjI | 2011 lADanUM | bhairudAnajI baiMgAnI | 2045 vai. kR. 12 | saradArazahara | yathocita jJAnAbhyAsa, tapa dina 307, AyaMbila kI 2 aThAI,dasa pratyAkhyAna 3 bAra zrI AtmaprabhAjI| 2011 saradArazahara mANakacaMdajI tAteDa 2045 vai. kR. 12 saradArazahara | yathocita jJAnArjana, sRjana-gIta, muktaka, kavitA Adi, tapa 1 se 8 taka lar3Ibaddha, zIta parISahajayI / zrI suvratayazAjI | 2022 saradArazahara | lUNakaraNajI corar3iyA | 2045 vai. kR. 12 saradArazahara | yathAyogya jJAna va tapa sAdhanA | zrI pUnamaprabhAjI | 2020 baiMgalora | rAjamalajI sakalecA| 2045 ASA.zu. 10 | zrI DUMgaragar3ha | yathAyogya jJAnArjana, tapa saikar3oM upavAsa, 2,3,5,8 upavAsa zrI sampataprabhAjI | 2021 DUMgaragar3ha | ThAkaramalajI botharA | 2045 kA. kR. 8 | zrI DUMgaragar3ha yathocita jJAnAbhyAsa, svAdhyAya aadi| zrI madhulekhAjI | 2022 gaMgAzahara | lUNakaraNajI golachA | 2045 kA. kR. 8 | zrI DUMgaragar3ha | yathocita jJAnArjana, prativarSa 30 upavAsa | zrI kalpamAlAjI | 2023 gaMgAzahara | jeThamalajI siMdhI | 2045 kA. kR. 8 | zrI DUMgaragar3ha | yathocita jJAnAbhyAsa, kAryakuzala, tapa ! se 9 upavAsa, dasa pratyAkhyAna 6, AyaMbila va zatAdhika ekAsana zrI sUrajayazAjI | 2013 saradArazahara| sohanalAlajI botharA 2046 kA. kR.9 | jJAna, tapa, saMyama sAdhanA meM saMlagna
Page #1044
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama saM dIkSA krama sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa 1480. 1585 1585 lozrI vairAgyazrIjI | 1990 Tamakora |mannAlAlajI koThArI| 2046 mA. zu.5 | lADanUM 481. 1586 zrI nirbhayaprabhAjI 2019 bAva jayantIbhAI mehatA | 2046 mA. zu.5 | lADanUM zrI jayaMtamAlAjI 2021 bAlotarA |caMpAlAlajI baDerA lADanUM 483. 1589 | zrI AdarzaprabhAjI | 2021 bAlotarA RSabhacaMdajI baDerA | 2046 mA. zu. 5 lADanUM 484. 592 zrI zvetaprabhAjI | 2022 Tamakora baccharAjajI coraDiyA 2046 mA. zu.5 | lADanU 485. 593 594 zrI zaziprabhAjI | 2023 lADanUM zrI guruyazAjI | 2018 lADanUM | kamalasiMhajI dUgar3a | 2046 mA. zu. 5 lADanUM himmatamalajI koThArI 2047 kA. kR.8 | pAlI 486. 982 yathocita jJAnAbhyAsa, tapa-5 varSItapa, 1 se 9 taka tapa saMvat 2041 meM samaNI dIkSA lI thI,jIvana vijJAna meM ema. e., tapa 1 se 11 taka lar3Ibaddha,tapa saMkhyA 551 yathAsaMbhava jJAnArjana, tapa kucha upavAsa,6 do, 8 do, 9 kA tapa eka bAra yathocita jJAnArjana, upavAsa 905, dasa pratyAkhyAna 4 bAra yathocita jJAnAbhyAsa, saikar3oM upavAsa, telA, pAMca va aThAI jIvana vijJAna meM ema. e. saMvat 2038 meM samaNI dIkSA lI thii| jJAnArAdhanA meM saMlagna saMvat 2045 meMsamaNI dIkSAlI thii| jIvana vijJAna meM ema. e., tapa dina 275 saMvat 2046 meM samaNI dIkSA, yathocita jJAnArjana, tapa saikar3oM upavAsa, bele-tele kucha, atthaaii| | pUrva meM samaNI dIkSA saMvat 2046,prativarSa 30 upavAsa samaNI dIkSA saMvat 2047, yathocita jJAnAbhyAsa, prativarSa do mAsa ekAMtara, dasa pratyAkhyAna pUrva meM samaNI dIkSA saMvat 2043,yathocita jJAnArAdhanA, prativarSa do mAsa ekAMtara upavAsa 487. 1595 zrI amitayazAjI 2019 gaMgAzahara | khUmacaMdajI pArakha | 2047 kA. kR.8 ] pAlI 488. 1596 zrI mananaprabhAjI | 2019 udAsara bhIkhaNacaMda coraDiyA 2047 phA. zu. 10 | rAjasamanda | zrI zAMtiprabhAjI | 2022 rAjaladesara | jasakaraNajI baida 2047 phA. zu. 10 / / rAjasamanda 1600 |zrI dhyAnaprabhAjI | 2024 madrAsa sukharAjajI AchA | 2048 kA. zu. 10 | lADanUM jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 491. 1603 | haMsarAjajI dUgar3a | 2049 kA. kR.7 | lADanUM
Page #1045
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama saM dIkSA krama | sAdhvI-nAma janmasaMvat sthAna pitA-nAma gotra dIkSA saMvat tithi dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa haMsarAjajI bAMThiyA | 2049 kA. kR.7 | lADanUM saMvat 2043 meM samaNI dIkSA lekara kaI prAMtoM meM dharma pracAra kiyA, tapa bele se nau | taka tapa dina 55 saikar3oM upavAsa IzrI jayavibhAjI | 2023 gaMgAzahara | mohanalAlajI seThiyA 2049 kA. kR.7 | lADanUM saMvat 2043 meM samaNI dIkSA lI thI, jJAnArAdhanA meM saMlagna I zrI saMvaravibhAjI | 2021 zAhadA amolakacaMda gelaDA|2049 kA. kR.7 | lADanaM saMvat 2047 meM samaNI dIkSA lI thI.yathocita jJAna sAdhanA, upavAsa kaI, 2, 3, 4, 5, 8, terApaMtha paramparA kI zramaNiyA~ 983] |612 upavAsa bhI kiye| zrI guptivibhAjI 1997 Tamakora dIpacaMdajI coraDiyA 2049 mA. zu.7 | bIdAsara yathAzakya jJAnArjana, svAdhyAya, dhyAna, upavAsa-saikar3oM zrIkAMtaprabhAjI | 2023 udAsara | zrIcaMdajI muhanota | 2050 kA. kR.7 | rAjaladesara samaNI dIkSA saMvat 2046 meMlI thI.yathocita jJAnArAdhanA, tapa 185 dina I zrI siddhaprabhAjI | 2021 rAmasiMha |uttamacaMdajI gAdiyA | 2050 kA. kR.7 | rAjaladesara samaNI dIkSA saMvat 2047 meM, snAtakottara kAguDA parIkSA uttIrNa,AyaMbila mAsakhamaNa,50, 10.9,8 Adi upavAsa 150 zrI parimalaprabhAjI 2024 gaMgAzahara | sUrajamalajI baida | 2050 kA. kR.7 | rAjaladesara | jIvana vijJAna meM ema.esa.sI.,tapa-upavAsa saikar3oM,do se nautakatapa73 dina,AyaMbila 100 zIta parISahajayI zrI ArogyazrIjI| 2025 momAsara | kamalasiMhajI saMcetI| 2050 kA. kR.7 | rAjaladesara | jIvana vijJAna meM ema. e., zodhakArya meM | saMlagna | zrI svasthaprabhAjI | 2014 saradArazahara | sumeramalajI tAter3a | 2050 mA. zu. 3 | sujAnagar3ha pUrva meM samaNI dIkSA saMvat 2041 meM, jJAna tapa sAdhanA meM nirata zrI niyatiprabhAjI| 2026 AsInda |sampatamala coraDiyA 2050 mA. zu.3 | sujAnagar3ha | pUrva meM samaNI dIkSA saMvat 2048, yathocita jJAnArjana, hajAra gAthAoM kA roja svAdhyAya, tapa dina 255
Page #1046
--------------------------------------------------------------------------
________________ krama saM dIkSA krama | sAdhvI-nAma |janmasaMvat sthAna | pitA-nAma gotra | dIkSA saMvat tithi | dIkSA sthAna | vizeSa-vivaraNa 502. 616 | I zrI saMyamaprabhAjI | 2023 saradArazahara| pannAlAlajI surANA| 2050 mA. zu.3 617 zrI vinayaprabhAjI| 2023 gaMgAzahara | khemacaMdajI baida | 2050 mA. zu. 3 | sujAnagar3ha | pUrva meM samaNI dIkSA saMvat 2048,yathocita jJAnArjana, tapa 1 se 15 taka lar3Ibaddha upavAsa, bele se kula tapa saMkhyA 420 | sujAnagar3ha | pUrva meM samaNI dIkSA saMvat 2048, yathocita jJAnArjana | naI dillI | pUrvameMsamaNI dIkSAsaMvat2047,yathocita jJAnArjana, tapa1 se 9 taka lar3I kI, saikar3oM upavAsa zrI dhavalaprabhAjI| 2023 bAyatU | kAnamalajI bAlar3a | 2051 kA. kR.7 984 noTa: 1. dIkSA krama saMkhyA - 6,7, 20, 22, 24, 30, 33,41,56,81,91,92, 139, 154, 158, 160, 170, 189, 199, 209,213,215,218,230, 233,257,278,281, 283, 330,348,366,478 aura 564 ke svargavAsa kA saMketa terApaMtha paricAyikA se prApta hotA hai| ye zramaNiyAM saMvat 2042 se 60 ke madhya kaba divaMgata huIM, isakI nizcita tithi va sthAna jJAta nahIM huaa| 2. saMvat 2051 ke bAda kI AcArya mahAprajJa jI se dIkSita hone vAlI sAdhviyoM kA paricaya pR. 885 se 888 para tAlikA meM dekheN| jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa
Page #1047
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAya 8 upasaMhAra
Page #1048
--------------------------------------------------------------------------
________________ upasaMhAra AbhAra pradarzana.. .... 985 991
Page #1049
--------------------------------------------------------------------------
________________ adhyAya ATha upasaMhAra zramaNiyoM kI gauravamayI gAthAoM para dRSTikSepa karane se yaha spaSTa pratibhAsita hotA hai ki AdikAla se hI zramaNa saMskRti ko siMcita karane aura pallavita puSpita rakhane meM jaina zramaNiyoM kA mahAna yogadAna rahA hai| bhArata ke vibhinna dharma evaM darzanoM meM yadyapi vaiyaktika rUpa se nArI-sAdhikAoM ke ullekha prApta hote haiM, kiMtu zramaNI saMgha kA yaha vyavasthita evaM pariSkRta rUpa jainadharma meM hI dikhAI detA hai, anyatra nhiiN| bauddha dharma yadyapi vizva ke aneka dezoM meM vyApta hai tathApi eka do dezoM ko chor3akara anyatra bhikSuNI saMgha kI koI vyavasthA nahIM hai| IsAI dharma meM naMsa (Nuns) kI kucha saMsthAe~ haiM, kintu ve saba vaiyaktika taura para sthApita AcAra-vicAra evaM jIvana-zailI se saMcAlita haiN| jaina dharma kI zramaNiyA~ sarvatra mahAvratoM kI eka Dora meM baMdhI huI, tapa-tyAgamaya niSparigrahI jIvana jItI huI dRSTigocara hotI haiN| Aja deza meM jainadharma kI 10277 zramaNiyA~ haiM, sabhI bhArata bhara meM paidala vihAra karatI huI vicaraNa kara rahI haiN| unake AhAra, vihAra, AvAsa, kezaluMcana Adi niyama prAyaH eka samAna haiN| jaina zramaNiyA~ adhyAtma pradhAna jIvana kI zreSThatama saMvAhikA haiN| unameM sampUrNa vyaktittva nirmANa kara sakane kI kSamatA hai, ataH inheM 'zramaNa saMskRti kI rIr3ha' kahA jAe to koI atyukti nahIM hogii| zramaNiyoM ne nArI samAja ke utthAna aura vikAsa meM jo bhUmikA nirmita kI hai, usase Aja koI bhI aparicita nahIM hai| parUSoM kI apekSA dagane-tigane utsAha se nAriyoM ne zramaNa dharma meM praveza kara usakI gaNavattA meM vRddhi kI hai| nArI ke lie abhedya kahe jAne vAle saMyama durga meM praveza kara unhoMne apanI dakSatA, kSamatA aura zauryatA kA paricaya diyA hai / vyakti, samAja aura rASTra kI unnati meM zramaNiyoM ne apanI buddhi, viveka aura pratibhA kA pUrA-pUrA upayoga kiyA hai| zramaNiyoM kA sampUrNa itihAsa unakI yazogAthAoM se bharA par3A hai| prAcIna kAla kI sAdhviyA~ tapa-tyAga kI sAkSAt pratimAe~ thii| brAhmI sundarI Adi kA tapomaya jIvana kisI paricaya ke apekSA nahIM rkhtaa| brahmateja kI jIvaMta mUrti rAjImatI, dharma kI dhurA kA saMvahana karane vAlI bRhat zramaNI saMgha kI saMcAlikA caMdanabAlA, zAMti kI sUtradhAra mRgAvatI, tattvazodhikA jayaMti, lokahRdaya meM pratiSThita zaktisvarUpA sItA, anurAga se virAga kA dIpa jalAne vAlI devAnandA acala zraddhA kI pratIka sulasA, tapasyA ke prAJjala koSa kI svAminI kAli Adi rAniyoM kI yazogAthAe~ itihAsa ke svarNama pRSThoM para cirasthAyI bana gaI haiN| mahAvIrottarakAla meM jambU kumAra ke sAtha apane avicala prema kA nirvahana karane vAlI samudrazrI Adi ATha komala zreSThI kanyAe~ bhoga yogya yuvAvasthA meM sukha suvidhAoM ko ThukarAkara jo advitIya anupama Adarza upasthita karatI haiM, vaha itihAsa ke pannoM para amiTa hai| tapa saMyama kI utkRSTa ArAdhanA kara bhagavadpada ko prApta karane vAlI puSpacUlA apane hI bodha pradAtA gurU AcArya annikAputra kI mArgadRSTA bnii| advitIya pratibhA kI dhanI, zrutasaMpannA yakSA yakSadattA
Page #1050
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa Adi sAta sAdhvI bhaginiyoM ke jJAna nirjhara se siMcita Arya mahAgiri aura Arya suhasti jaisI mahAna hastiyA~ jaina zAsana kI abhUtapUrva prabhAvanA karane vAlI bniiN| AryA poiNI ne zrutarakSA evaM saMghahita hetu Ayojita vAcanAoM vicAraNAoM evaM pariSad meM vizAla sAdhvI samudAya ke sAtha upasthita hokara apanI jJAnagarimA kA paricaya diyaa| IzvarI ne saMkaTakAla se virakti kI preraNA lekara sampUrNa parivAra ko pravrajita hone kI preraNA dI thI / yAkinI mahattarA ne jainadharma ke kaTTara vidveSI mahApaMDita haribhadra ko jisa vyavahAra kuzalatA aura adbhuta prajJA se jainadharma meM dIkSita kiyA, usa sAdhvI kA RNa cukAne meM AcArya haribhadra ko 1444 graMtha bhI kama par3a gaye the| vIra nirvANa kI chaThI se dasavIM zatAbdI taka nirmita mathurA kI mUrtiyoM meM saiMkar3oM zramaNiyoM kI preraNAe~ nihita haiN| vikramI saMvat 757 ke AsapAsa una saiMkar3oM amaratva kI pUjya pratimA zramaNiyoM ke nAmoM kA ullekha zravaNabelagolA ke candragiri parvata para hai, jinhoMne jIvana ke antima samaya mahAna saMlekhanA vrata aMgIkAra kara AdhyAtmika utkarSa kA paricaya diyaa| vikrama kI AThavIM se gyArahavIM sadI taka dakSiNa ke zilAlekhoM meM anekoM aisI zramaNiyoM ke nAma uTTaMkita haiM, jo nara-nArI donoM ko dIkSita kara AcAryA / bhaTTArikA pada para pratiSThita huIM, aura bar3e-bar3e vizvavidyAlayoM kA nirmANa karavAkara jainadharma va darzana ke ucca koTi ke vidvAna paMDita taiyAra kiye, unheM deza ke vibhinna bhAgoM meM dharma pracAra hetu bhejaa| isI prakAra uttara bhArata ke devagar3ha ke maMdiroM meM vikrama kI gyArahavIM se terahavIM sadI taka kI aneka zramaNiyoM ke sakriya dhArmika sahayoga aura jIvana gAthAoM kA aMkana hai| eka mAnastambha para to AryikA kA upadeza bhI do paMktiyoM meM uTTaMkita hai| vikrama kI terahavIM sadI meM mahattarA padmasiri alaukika vyaktittva kI dhanI sAdhvI huI, gUr3ha se gUr3ha tattvajJAna ko subodha zailI meM samajhAne kI unakI kalA evaM vairAgyapUrNa sadupadeza se prerita hokara 700 nAriyA~ dIkSita huI, mAtaratIrtha meM unakI pratimA bhI pratiSThita hai, adhyAya eka meM hamane unakA citra diyA hai| isI prakAra vikramI saMvat 1477 meM guNasamRddhi mahattarA ne prAkRta bhASA meM 503 padyoM meM 'aMjaNAsuMdarIcariyaM likhakara apane vaiduSya kA paricaya diyaa| dharmalakSmI mahattarA ko jJAnasAgarasUri ne vimalacAritra meM 'svarNalakSajananI' aura 'sarasvatI' kahakara usakI bahuzrutatA aura saMyamaniSThatA kA gAna kiyA hai| madhyayuga meM zramaNiyoM ne Agama evaM prAcIna graMthoM ke pratilipikaraNa kI ora bhI vizeSa dhyAna diyaa| isIliye jaisalamera pATaNa, rAjasthAna aura uttara bhArata ke hastalikhita graMtha bhaMDAroM meM muslima kAla meM pratilipi kI gaI pAMDulipiyA~ sarvAdhika mAtrA meM upalabdha hotI hai| prAcIna sAhitya ke saMrakSaNa, saMvardhana evaM lekhana meM pandrahavIM sadI se aThArahavIM sadI taka kI zramaNiyoM kA yogadAna apratima hai| zramaNiyoM dvArA likhI gaI kucha pAMDulipiyA~ to aisI haiM, jinakI abhI taka dUsarI pANDulipi taiyAra nahIM huii| inameM kaI pratiyA~ to sacitra haiN| yadi zramaNiyoM dvArA likhita pAMDulipiyoM kA sarvekSaNa kiyA jAye to eka svatantra aura mahattvapUrNa graMtha taiyAra ho sakatA hai| Adhunika yuga vijJAna kA yuga hai, isa yuga meM zramaNiyoM ne dhArmika, AdhyAtmika, sAmAjika, sAMskRtika aura sAhityika pratyeka kSetra meM unnati kI hai| Adhunika yuga kI sAdhviyA~ mahAviduSI haiM, saphala pravacanakartrI haiM, dharma aura darzana kI praur3ha pravaktA haiM tathA aneka uccastarIya graMthoM kI racayitrI haiN| ikkIsavIM sadI kI zramaNiyA~ bahudhA bAlabrahmacAriNI haiM, jo isa sadI kI navInatama upalabdhi haiN| ina yuvA sAdhviyoM ne AdhyAtmika jJAna ke sAtha-sAtha vividha bhASAoM kA jJAna evaM laukika zikSA kI U~cAiyoM kA bhI sparza kiyA hai / digambara saMgha kI sarvaprathama bAlabrahmacAriNI AryikA gaNinI jJAnamatI jI ne bar3e-bar3e AcAryoM kI Takkara gahana gUr3ha dArzanika graMthoM kA praNayana kiyaa| lagabhaga 150 graMtha ApakI lekhanI se sparzita hokara nikale haiN| isI prakAra supArzvamatIjI pratyeka kSetra meM vidvattA ko prApta evaM bIsiyoM graMthoM kI racayitrI haiM, AryikA jinamatI jI darzana zAstra kI prakANDa paMDitA haiM, gaNinI vijayamatIjI bIsavIM zatAbdI kI sarvaprathama gaNinI, aneka bhASAoM kI jJAtA, aneka dharma saMsthAoM kI prerikA evaM vipula sAhitya nirmAtR, viziSTa saMyamI sAdhvI haiN| zrI vizuddhamatI jI jJAna kI anupama nidhi evaM durgama graMthoM kI TIkAkartrI dharmaprabhAvikA sAdhvI haiN| 988
Page #1051
--------------------------------------------------------------------------
________________ upasaMhAra zvetAmbara sampradAya meM zrI udyota zrIjI ne vizuddha zramaNAcAra kA pAlana karane ke lie zrI sukhasAgara jI mahArAja ke sAtha kriyoddhAra meM apanI mahattvapUrNa bhUmikA nibhAI thii| pravartinI puNyazrIjI ke vairAgya rasa se otaprota upadezoM AkRSTa hokara 116 mumukSu AtmAe~ dIkSita huii| jaina kokilA pravartinI vicakSaNazrIjI tathA bahuAyAmI vyaktittva kI dhanI zrI sajjana zrIjI, manohara zrI jI, maNiprabhAzrI jI Adi sAdhviyoM kA saMgha meM viziSTa sthAna hai| tapAgaccha kI pravartinI zivazrIjI, tilaka zrI jI, tIrthazrI jI, puSpAzrIjI, revatI zrI jI, rAjendra zrI jI, mRgendrazrI jI, niraMjanAzrIjI, malayAzrI jI Adi zramaNiyA~ vizAla zramaNI saMgha kI saMvAhikA rhiiN| inameM saMkhyAbaddha zramaNiyA~ aisI haiM, jinhoMne vardhamAna tapa kI 100 olI pUrNa kara tapa kI jyoti AtmA meM prajvalita kii| inake alAvA zrI damayantI zrI jI, mokSajJAzrI jI, cidvarSA zrI jI, devendra zrI jI Adi kucha sAdhviyA~ to tapa kI jItI jAgatI pratimA hI najara AtI haiN| kaI sAdhviyA~ vizuddhaprajJA sampannA haiM, jaise mayaNAzrI jI, DaoN. nirmalAzrI jI Adi zatAvadhAnI haiM, pravartinI lakSmIzrI jI AzukaviyitrI thiiN| niraMjanAzrI jI saMskRta prAkRta, kAvya, nyAya Adi kI uccakoTi kI adhyetrI haiM, zrI ratnacUlAzrI jI apane vizAla zramaNI saMgha meM 'sarasvatIsutA' ke nAma se prasiddha haiN| mahattarA zrI mRgAvatI jI apanI vicakSaNatA, vidagdhatA, tejasvitA, navayuga nirmANa kI kSamatA aura udAra dRSTikoNa se bhAratabhara meM vikhyAta huii| pravartinI kalyANazrI jI ne akele 'DabhoI' grAma meM 60-65 mumukSuoM ko dIkSita kiyA, zrI harSalatAzrI jI ne apane parivAra ke 45 svajanoM ko saMyama patha para ArUr3ha krvaayaa| isI prakAra tristutika samudAya meM mahattarA vidyAzrI jI, pArzvacandragaccha kI zrI khAMtizrI jI, adbhuta samatA kI misAla zrI guNodayA zrI jI Adi anaginata sAdhviyA~ haiM, jinakI mahimA garimA aura prabhAva akathya hai| amUrtipUjaka vicAradhArA kA anugamana karane vAlI zvetAmbara sthAnakavAsI zramaNiyA~ apane utkRSTa AcAra pAlana evaM ahiMsAtmaka nirADambarapUrNa jIvana vyavahAra lie prasiddha haiN| ye zramaNiyA~ pramukha rUpa se adhyAtmaniSTha sAdhikA aura zAstrajJA huI haiN| aneka zramaNiyA~ viziSTa vyAkhyAtA, jaina dharma evaM darzana ke gUr3hatama rahasyoM kI anusaMdhAtR, uccakoTi kI lekhikA evaM kavayitrI haiN| zrI sohanakaMvara jI, zrI zIlavatI jI Agama jJAna kI gahana jJAtA evaM aneka dhArmika saMsthAoM kI prerikA thiiN| zrI puSpavatI jI, zrI kusumavatI jI, bahumukhI pratibhA kI dhanI, sAhityakartrI sAdhvI thii| pravartinI zrI yazakaMvara jI ne jogaNiyA mAtA para hone vAlI bali prathA ko banda karavAne kA abhUtapUrva kArya kiyaa| RSi saMpradAya kI pravartinI zrI ratanakaMvara jI ne bhI mahArAjA catarasena jI dvArA dazahare ke dina hone vAlI bhaiMse kI bali ko sadA ke lie baMda karavAyA thaa| pravartinI zrI ujjvalakumArI jI kI vidvattA aura viSaya nirUpaNa zailI advitIya thI, unase carcA vArttA kara mahAtmA gAMdhI jI asIma Ananda kA anubhava kiyA karate the| AcAryA caMdanA jI rAjagRhI vIrAyatana meM rahakara aneka lokamaMgalakArI evaM vizad parimANa meM mAnava sevA ke kArya kara rahI haiN| DaoN. muktiprabhA jI, DaoN. divyaprabhA jI jaina dharma va darzana ke gUr3hatama rahasyoM kI jJAtA evaM dravyAnuyoga tathA caraNAnuyoga kI vyAkhyAtA haiN| vANIbhUSaNa zrI prItisudhA jI apanI sadhI huI sumadhura vANI se hajAroM kI saMkhyA meM logoM ko vyasanamukta karAne meM sArthaka bhUmikA nibhA rahI haiM, inake dvArA kaI sthAnoM para gorakSaNa saMsthAeM bhI sthApita huI haiN| paMjAba sampradAya meM aThArahavIM sadI kI sAdhvI sItA jI dvArA eka sAtha 5000 logoM ne mA~sa aura madirA kA tyAga kiyA thA, khemAMjI ne 250 jor3oM ko AjIvana brahmacaryavrata dilavAyA thaa| zrI jJAnAMjI ne paMjAba kI vicchinna sAdhu-paramparA kI kar3I ko jor3ane kA adbhuta kArya kiyaa| zrI zerAMjI ne AcArya amarasiMha jI mahArAja aura AcArya sohanalAla jI mahArAja jaisI mahAna hastiyoM ko jainadharma meM dIkSita karAyA thaa| paMjAba zramaNI saMgha kI prathama pravartinI zrI pArvatIjI mahArAja hindI sAhitya kI prathama jaina sAdhvI lekhikA huI haiM, aneka anya matAvalambI unase zAstrArtha meM parAjita hokara natamastaka hue the| zrI caMdAjI, zrI draupadAMjI, zrI mathurAdevI jI, zrI mohanadevI jI Adi sAdhviyoM ne apane upadezoM se samAja kI aneka kurItiyoM ko banda karavA kara sthAna-sthAna para mahilA satsaMga prArambha krvaaye| zrI caMdrakalAjI ne gAya kI rakSA karate hue apane prANoM kA balidAna kiyA thaa| zrI mohanamAlA jI, zrI zubha jI, zrI hemakaMvara jI 989
Page #1052
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa ne 311, 265 aura 251 dina sarvathA nirAhAra rahakara kaThora tapasyA kii| pravartinI zrI rAjamatI jI, zrI pannAdevI jI (TuhAnA), zrI kauzalyA devI jI Adi parama sahiSNu, samatA kI sAkSAt pratimUrti sAdhviyA~ thii| kaMTha kokilA zrI sItA jI, vAtsalyanidhi zrI kauzalyA jI 'zramaNI', dRr3ha saMyamI zrI maganazrI jI, sarvadA Urjasvita zrI svarNakAntA jI, adhyAtmaniSTha zrI suMdarI jI, prabala smRtidhAriNI, sudUra vihAriNI pravartinI zrI kesaradevI jI prabhAvazAlI vyaktittva kI dhanI zrI kailAzavatI jI Adi paMjAba kI viziSTa sAdhviyA~ haiM, jinakA vaiduSya se bharapUra vizAla ziSyA parivAra hai| khambhAta RSi sampradAya meM zrI zAradAbAI khambhAta sampradAya kI vicchinna sAdhu paramparA kI janmadAtR, AgamajJA sAdhvI thI, inake pravacanoM kI kaI pustakeM prakAzita haiN| kriyoddhAraka zrI dharmadAsa jI mahArAja kI gujarAta paramparA kI zramaNiyoM kA itivRtta saMvat 1718 se upalabdha hotA hai| yaha paramparA aneka zAkhAoM meM vistAra ko prApta hai, vizeSataH liMbar3I ajarAmara sampradAya meM bahuzrutI zata ziSyAoM kI pramukhA zrI velabAI svAmI, zrI ujjvalakumArI jI Adi viduSI sAdhviyA~ huIM, liMbar3I gopAla sampradAya kI zrI lIlAvatI bAI. saurASTrasiMhanI. 145 sAdhviyoM kI khivaiyA evaM tetalIputra Adi pravacana pustakoM se khyAtanAmA sAdhvI thiiN| inakI kaI ziSyAeM mAsopavAsI va AgamajJA haiN| zrI nirUpamAjI ne battIsa zAstra kaThastha kara sAdhvIsaMgha meM kIrtimAna sthApita kiyA hai| goMDala sampradAya meM zrI mIThIbAI ke tapa ke A~kar3eM cauMkA dene lAyaka haiN| vartamAna meM muktAbAI lIlamabAI parama vairAgyazIlA evaM vizAla zramaNI saMgha kI saMvAhikA hai| baravAlA sampradAya meM javerIbAI ugra tapasvinI sAdhvI thii| boTAda sampradAya meM campAbAI, kaccha ATha koTi moTA saMgha meM zrI mIThIbAI, zrI jetabAI, kaccha nAnIpakSa meM devakuMvarabAI Adi dRr3ha saMyamaniSThA sAdhviyA~ huii| mAlava paramparA meM zrI menakaMvarajI prakhara pratibhAsampanna, kaThora saMyamI sAdhvI thI, unhoMne bhArata ke vAyasarAya evaM sailAnA nareza Adi ucca adhikAriyoM ko apane pravacanoM se prabhAvita kara rAjya meM amAri kI ghoSaNA karavAI thii| jJAnagaccha meM naMdakaMvarajI evaM unakA zramaNI samudAya utkRSTa kriyA kA ArAdhaka hai| mAravAr3a paramparA meM zrI phatehakuMvarajI ne vizAla Agama sAhitya kI do bAra pratilipi kii| zrI cauthAMjI ne kaI sAdhu sAdhviyoM ko AgamoM meM niSNAta banAyA thaa| zrI saradArakuMvara jI ke dvArA kaI hastiyA~ saMyama mArga para ArUr3ha hokara jina dharma kI patAkA ko phaharAne vAlI bnii| zrI jar3AvAMjI, zrI bhUrasundarI jI kI utkRSTa kAvya kalA kI vidvAnoM ne bhUri-bhUri prazaMsA kI hai| zrI pannAdevI jI ne 'kANUjI bhairUM nAkA' para hone vAle bhISaNa saMhAra ko banda karavAyA thaa| pravartinI umarAvakaMvarajI vartamAna meM ucca koTi kI yogasAdhikA, madhura upadeSTA evaM zramaNa-zramaNI saMgha kI sammAnanIyA sAdhvI haiN| ratnavaMza kI pramukhA sAdhvI zrI saradArakuMvara jI tathA zrI mainAsundarI jI apanI ojasvI pravacana zailI aura spaSTa vicAradhArA ke lie prasiddha thiiN| mevAr3a paramparA meM zrI nagInAMjI zAstra carcA meM nipuNa mahAsAdhvI huIM, inakI ziSyAe~ zrI caMdUjI, indrAjI, kastUrAMjI, baradUjI Adi sAdhviyA~ mahAtapasvinI aura ugra abhigrahadhArI thiiN| zrI zrRMgArakavara jI nirbhIka spaSTavaktA samayajJA sAdhvI thI, mevAr3a kI vizrRMkhalita kar3iyoM ko inhoMne hI TUTane se bcaayaa| zrI premavatIjI rAjasthAna siMhanI ke nAma se prakhyAta sAdhvI thI, ahiMsA ke kSetra meM inakA yogadAna sarAhanIya thaa| koTA sampradAya kI sAdhvI zrI bar3AkaMvarajI ghora tapasvinI thI, inake antima 52 dina ke saMthAre meM roja nAga ke darzana hote rhe| pravartinI zrI mAnakaMvarajI 45 ziSyA-praziSyAoM kI saMyamadAtrI thii| upapravartinI zrI sajjanakaMvarajI ne DUMgalA grAma ke bAhara navarAtri para hone vAlI saiMkar3oM pazuoM kI bali ko apanI ojasvI vANI se banda karavAyA thaa| pravartinI prabhAkaMvarajI aneka zramaNa-zramaNiyoM kI saMyama prerikA, tejasvinI, varcasvinI, AgamajJA sAdhvI haiN| AcArya hukmIcaMdajI mahArAja kI sampradAya meM zrI raMgUjI viziSTa vyaktitva kI dhanI sAdhvI thii| Adarza tyAginI zrI nAnUkaMvarajI cAturmAsa ke 120 dina meM kevala 5-7 dina AhAra karatI thI, unhoMne dIkSA se pUrva apane kuSTha roga se mRtyu prApta pati kI svayaM antyeSTI kriyA kI thii| pravartinI AnandakaMvarajI itanI karUNAmUrti thI ki apanI jAna kI 990
Page #1053
--------------------------------------------------------------------------
________________ upasaMhAra paravAha na kara jIvadayA ke anekoM kArya kiye| ghora tapasvinI zrI varajUjI ne 82 dina ke upavAsa kaThora kAyakleza ke sAtha kiye the| zrI motAjI tathA zrI nAnUkaMvarajI bRhad zramaNI saMgha kI jIvana nirmAnR tathA Agama jJAna kI gahana adhyetrI thiiN| zrI sAkarakaMvara jI zrI kamalAvatI jI atyanta viduSI ojasvI vaktA thii| kRzakAyA meM atula Atmabala kI dhanI zrI pAnakaMvarajI ne 42 dina ke saMthAre meM jisa prakAra dehAdhyAsa kA tyAga kiyA, vaha dhUliyA ke itihAsa | advitIya thaa| vartamAna meM DaoN. suzIlajI, DaoN. caMdanAjI, DaoN. akSayajyotijI, DaoN. madhubAlAjI, zrI satyasAdhanAjI zrI arcanAjI Adi jainadharma kI yazasvinI sAdhviyA~ haiN| terApaMtha dharma saMgha ke zramaNI saMgha kA itihAsa vikramI saMvat 1821 se prArambha huA, taba se lekara adyatana paryanta 1700 se adhika zramaNiyA~ saMyama patha para ArUr3ha hokara apane tapa tyAga ke dvArA jina zAsana kI cahuMmukhI unnati meM sarvAtmanA samarpita haiN| AcArya bhikSujI ke samaya zrI hIrAMjI 'hIre kI kaNI' ke samAna aneka guNoM se alaMkRta pramukhA sAdhvI thii| zrI varajU jI, dIpAMjI, madhuravaktrI, AtmabalI, netRttva nipuNA pramukhA sAdhvI thiiN| zrI malUkAMjI ne Acha ke AgAra se chahamAsI, cAramAsI Adi ugra tapa evaM sAta mAsakhamaNa Adi kiye| sAdhvI pramukhA saradArAMjI kaThora tapArAdhikA thii| saMgha saMgaThana va zAsanonnati meM inakA yogadAna apUrva thaa| zrI hastUjI, zrI rambhA jI, zrI jetAMjI, zrI jhUmAjI, zrI jeThAMjI Adi kI tapasyAe~ isa bhautika yuga meM cauMkAne vAlI haiN| sAdhvI pramukhA gulAMbAjI kI smaraNa zakti aura lipikalA bejor3a thii| zrI mukhAMjI adbhuta kSamatA yukta, AgamajJA sAdhvI thiiN| zrI dhannAjI dIrgha tapasvinI thIM, inhoMne anya tapArAdhanA ke sAtha laghu siMhaniSkrIr3ita tapa kI cAroM paripATI pUrNa kara tapa ke kSetra meM eka adbhuta kIrtimAna kAyama kiyaa| zrI lADAMjI ucca koTi kI taposAdhikA thIM, inake varcasvI vyaktittva se prabhAvita hokara akele DUMgaragar3ha se 36 bahanoM aura 5 bhAiyoM ne saMyama aMgIkAra kiyaa| zrI maulAMjI, zrI sonAMjI, zrI kaMkUjI, zrI bhUrAMjI, zrI cAMdAjI, zrI aNacAM jI, zrI pyArAM jI, zrI bhUrA jI, zrI nojAMjI, zrI tanasukhA jI, zrI mukkhAMjI, zrI jar3AvAMjI, zrI pannAMjI, zrI bhattUjI Adi ne vividha tapo anuSThAna kara apanI Atmazakti kA paricaya diyaa| zrI saMtokAjI bahumukhI pratibhA sampanna sAdhvI thIM, ye zalya cikitsA, lipikalA, citrakalA Adi meM bhI nipuNa thiiN| zrI mohanAMjI ne dUra-dUra ke prAntoM meM vicaraNa kara dharma kI mahatI prabhAvanA kii| terApaMtha ke navama AcArya zrI tulasI jI kA zAsana terApaMtha ke itihAsa kA svarNakAla kahA jA sakatA hai| isa kAla kI sAdhviyoM ne pratyeka kSetra meM eka misAla kAyama kI hai| samaNa zreNI dvArA jo dharma prabhAvanA kA vyApaka rUpa dRSTigocara hotA hai, vaha bhI isa yuga kI naI dena hai| isa saMgha meM zrI gaurAMjI jaisI saMkalpamanA sAdhvI jahA~ pAkistAna (lAhaura) se nepAla taka aura nAgAlaiMDa taka jaina dharma kA pracAra karane meM agraNI rhiiN| vahIM kaI dharmopakaraNoM kA kalAtmaka nirmANa aura saiMkar3oM udbodhaka citra bhI inhoMne bnaaye| mAtuzrI vadanAMjI ne AcArya tulasI sahita tIna santAnoM ko to saMyama mArga pradAna kara jaina zAsana ko abhUtapUrva yoga pradAna kiyA hI, sAtha hI svayaM bhI dIkSita hokara tapomayI jIvana bnaayaa| zrI campA jI ne 77 dina kA saMthArA kara saMgha ko gauravAnvita kiyaa| zrI mAlU jI ne 20 varSa aura zrI sohanAMjI ne 54 varSa eka cAdara grahaNa kara parama titikSA bhAva kA paricaya diyaa| zrI sUrajakaMvarajI aura zrI lichamAMjI sUkSmAkSara va lipikalA meM dakSa thI to zrI kaMcanakuMvara jI zalya cikitsAmeM nipuNa thii| zrI pramodazrI jI, zrI sumanakumArI jI dvArA bhI kaI kalAtmaka kRtiyA~ nirmita huii| zrI saMghamitrA jI, zrI rAjimatI jI, zrI jatanakaMvara jI, zrI kanakazrI jI, zrI yazodharA jI, zrI svayaMprabhA jI Adi kaI zramaNiyoM ne ciMtana pradhAna uttama koTi kA sAhitya janajIvana ko pradAna kiyaa| mahAzramaNI evaM saMgha mahAnidezikA sAdhvI pramukhA zrI kanakaprabhA jI kI ajasra jJAna gaMgA se lagabhaga 115 pustakoM kA lekhana va sampAdana huA hai, jo apane Apa meM anUThA kArya hai| jayazrI jI Adi kaI zramaNiyoM kI utkRSTa kAvya kalA kI vidvajjanoM ne mukta kaMTha se prazaMsA kI hai| amitaprabhA jI Adi kaI sAdhviyA~ zatAvadhAnI haiN| zrI lAvaNyaprabhA jI ujjvalaprabhA jI, saralayazA jI, saubhAgyayazAjI Adi kaI zramaNiyoM ne zikSA ke 991 991
Page #1054
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa atyucca zikhara ko chuA hai| samaNI sAdhikAoM meM zrI sthitaprajJA jI, kusumaprajJA jI, ujjvalaprajJA jI, akSayaprajJAjI Adi viduSI cintanazIla samaNiyA~ haiM, jo uccakoTi kA sAhitya sRjana kara samAja ko naI dizA pradAna kara rahI haiM tathA sudUra deza videzoM meM jAkara dhyAna, yoga, jIvana vijJAna Adi kA prazikSaNa de rahI haiN| __ vastutaH jaina dharma meM zramaNiyoM ke yogadAnoM kI eka lambI sUcI hai, jinhoMne samAja ko nayA vicAra, nayA cintana aura naI vANI dI evaM prasupta samAja ko prabuddha bnaayaa| jaina zramaNiyA~ divya sAdhanA kI mu~ha bolatI tasvIreM haiM, ye pratyeka kAla, pratyeka kSetra aura pratyeka sampradAya meM vyApaka rUpa se dRSTigocara hotI haiN| zodha maryAdA aura sImA hone se hama unakI vistRta carcA nahIM kara paaye| inameM kitanI hI zramaNiyoM ne ahiMsaka aura vyasanamukta samAja kI saMracanA meM sahayoga diyA to kitanI hI zramaNiyoM ne dhArmika va AdhyAtmika utkaSTa tapomaya jIvana ke sAtha Agama svAdhyAya, dhyAna sAdhanA, tapa-japa saMlekhanA Adi karate hue Atmonnati kA mArga prazasta kiyaa| kitanI hI mahAviduSI zramaNiyoM ne cintana pradhAna, uccastarIya graMthoM kI racanA kI, kaiyoM ne kAvya kSetra meM sundara AdhyAtmika gIta prastuta kiye, jinameM kAvya jagata kI sabhI zailiyoM aura pravRttiyoM ko khojA jA sakatA hai / kaiyoM ne skUla, kaoNleja, dhArmika pAThazAlAe~, dharma sthAna va prAcIna mandiroM ke jIrNoddhAra Adi meM apanI mahattvapUrNa bhUmikA nibhAI, kaiyoM ne jana kalyANa aura mAnava sevA jaise racanAtmaka kArya karake dharma va samAja ke ne Agama vANI va prAcIna graMthoM kI surakSA hetu pratilipikaraNa kA kArya kiyaa| vItarAga saMskRti ko akSuNNa rakhane ke lie aneka zramaNiyoM ne mithyAtva poSaka paramparAoM evaM zithilAcAra ke virUddha kriyoddhAra kara svastha paramparA kA nirmANa kiyaa| ye sabhI ve mahattvapUrNa pahalU haiM, jina para pRthak-pRthak rUpa se zodha kI AvazyakatA hai| zramaNiyoM kA yogadAna pratyeka kSetra meM anUThA hai, anupama hai, viziSTa hai| unameM aitihAsika zodha kI paryApta sAmagrI hai| zramaNiyA~ eka prajvalita jyoti haiM, unameM prajJA kA prakAza bhI hai aura AcAra kI uSmA bhI hai| unakA jIvana jJAna aura kriyA, buddhi aura viveka, prajJA aura prakriyA kA samanvita rUpa hai| indradhanuSa se bhI adhika ve jinazAsana rUpI gagana meM zobhA ko prApta huI haiM, unakA vyaktittva alaukika AbhA se maMDita rahA hai| itanA hone para bhI Aja ke yuga meM zramaNiyoM ko lekara samAja ke samakSa kucha aise prazna haiM, jo anuttarita haiM aura aba samAdhAna cAhate haiM ki yogya, guNI aura jJAnavAna ciradIkSitA sAdhvI bhI eka sAmAnya navadIkSita sAdhu se nimna sthAnIya kyoM mAnI jAtI haiM ? caturvidha saMgha use saMghanAyikA kI garimA kyoM nahIM pradAna karatA ? loka vyavahAra meM jaba vaha mAtA, jyeSTha bhaginI Adi ke rUpa meM pUjyanIya bana sakatI hai, to dIkSA ke pazcAt laghu sAdhuoM dvArA vaMdanIya aura pUjyanIya kyoM nahIM rahatI ? Aja kA zramaNa varga jaba prAcIna mahAsatiyoM kA guNAnuvAda aura stuti, vaMdana ityAdi kara sakatA hai to apane se pUrva dIkSitA sAdhvI mAtA, sAdhvI gurUNI yA sthavirA sAdhvI ko namana kyoM nahIM kara sakatA, kyoM use baiThane, bolane yA AvAsa-nivAsa, vicAra-goSThI Adi meM ucca athavA samAna darjA nahIM diyA jAtA? vastutaH ina vaidika yA bauddha saMskRti ke prabhAva se grasta paramparAoM ke punarmUlyAMkana kI Aja AvazyakatA hai| zramaNa varga ko cAhiye ki ve apane ahaM kA visarjana kara mahAvIra ke samatAvAdI siddhAntoM kI punarsthApanA karane kA sAhasika kadama utthaaye| yathArtha kI dahalIja para khar3e hokara zramaNiyoM ke sAtha samatA aura sahAnubhUtipUrNa vyavahAra kareM, unakI pratibhA aura kSamatA ke anusAra unake adhikAroM ko dene kA sAhasa kreN| sabhI jaina paramparAoM ke caturvidha saMgha isa dharma viparIta, loka viparIta AcaraNa para pratibandha lagAkara jaina dharma kI sAtvikatA aura garimA ko banAye rakhane meM apanA sahayoga deN| isa zodha prabandha kA eka mahattvapUrNa uddezya yaha bhI hai aura zramaNiyoM kA garimApUrNa itihAsa isa krAntikArI parivartana kI apekSA bhI rakhatA hai| 992||
Page #1055
--------------------------------------------------------------------------
________________ AbhAra pradarzana bAra-bAra dhanyavAda hai, jisane kiyA shyog| unake sabala prayAsa se, nirmita navIna prayoga / / * sva. zrImatI rAjIbAI dharmapatnI sva. zrI hagAmIlAlajI nAhara kI puNya smRti meM unake suputra zrImAna zAMtilAla jI, mizrI lAla jI nAhara, saMrakSaka zrI vardhamAna sthAnakavAsI jaina zrAvaka saMgha, ahamadAbAda bhAvanagara (gujarAta) * zrImAn prakAzacaMda jI bAphanA, bhU.pU. yuvA adhyakSa kAnphrensa karnATaka zAkhA, baiMgalora * zrImAn cainasukhadAsa jI jaina lohevAle TrasTI zrI pratApacaMda jaina dharmazAlA, AgarA zrImAna bAlakRSNajI jaina, pradhAna esa. esa. jaina sabhA, bhAvanagara, (gujarAta) * zrImAna azoka kumAra jI samadariyA, baiMgalora (karnATaka) * zrImAna sva. surezacaMda evaM dharmapatnI zrImatI saralAdevI jI kI smRti meM zrI pramoda kumAra evaM parivAra, bhAvanagara (gu) * lokeza jvailarsa, mumbaI * zrImatI ratanadevI jI dharmapatnI sva. zrImAna AnaMdIlAla jI mehatA, udayapura (rAja.) DaoN. zramaNI vijayazrIjI ke mAtuzrI * zrImatI trizalAdevI dharmapatnI zrI bhaMvaralAla jI zrIzrImAla, durga (cha.ga.) * mahAsatI priyadarzanAzrIjI kI preraNA se esa. esa. jaina sabhA, sAjA (durga) * zrImAna campAlAla jI makANA, baiMgalora (karnATaka) * zrI vIrendra kumAra jI jaina, navIna zAhadarA, dillI (tijAre vAle) * zrImAna zAMtilAla jI sAMDa, dhUliyA (mahA.) * sva. zrImatI rAmapyArI jaina dharmapatnI sva. zrI zAdIlAlajI jaina kI smRti meM zrI satapAla jaina "jinasuta" ludhiyAnA (paMjAba)
Page #1056
--------------------------------------------------------------------------
________________ * zrImatI nItU dharmapatnI zrI vIrendra kumAra jI jaina, phaizana kaiMpa sirasA (hariyANA) * zrImatI sneha kumArI jI, jammUtavI * zrImAna zrIpAla jI jaina pradhAna esa. esa. jaina sabhA gAMdhInagara jammUtavI * zrImAna nemIcaMda jI nAgorI, TriplIkena madrAsa * esa. esa. jaina sabhA jammU pradhAna zrI rAjakumAra jI jaina * zrImatI zIlArAnI dharmapatnI zrI sumeracaMda jI jaina, dillI, cAMdIvAle * zrImatI candramohinI jaina, mAlerakoTalA * sva. zrImatI sevAvaMtI jI kI smRti meM zrI vinodakumAra jI jaina, jammUtavI * zrImatI nIlama jaina, hoziyArapura lirI priMTiMga presa vAle zrI puruSottama jI jaina zrI ravIndra jaina 'yugalabaMdhu' mAlerakoTalA * zrI puSpa jaina suputra zrI rAmamUrti jaina mAlerakoTalA * zrImatI candanabAlA rAmezvarakumAra siMgalA, mAlerakoTalA * zrImatI nIlama jaina, pharIdakoTa, kisAna bradarsa vAle * zrImAna sohanalAlajI jaina, sardUlagar3ha (paMjAba) * zrImAna javAharalAla jaina pATanI, jaina oNila phlora mila, rAyakoTa * zrImAna madanalAla jI jaina, jaina reDiyo kaM. jammU tavI * zrI surendrakumAra jI jaina, ThekedAra mAlerakoTalA * zrI zAMtikumAra zItala jaina, mAlerakoTalA * zrI ciraMjIlAla jI rAkeza kumAra jI jaina, mAlerakoTalA * zrImatI trizalAvaMtI dharmapatnI zrI jogendra pAla jI jaina bAbela mAlerakoTalA * zrImAn madanalAla jI lakkI kumAra 'lohiye' mAlerakoTalA * zrImAna anila kumAra jI jaina mahAvIra meDIkoz2a mogA (paMjAba) jaina zramaNiyoM kA bRhad itihAsa * zrImAna kizana lAla jI, campA lAla jI makANA DoDa bAlApura (baiMgalora), mai. jaina jvailarsa * zrImAna bhaMvara lAla jI, vikAsa kumAra jI bhaMDAra, DoDa bAlApura (baiMgalora) * zrImAna satIza kumAra jI, pUrva pradhAna pharIdakoTa 994
Page #1057
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMdarbha graMtha-sUcI 1. aMgasuttANi : bhAga 1, 2, vAcanA pramukha-AcArya tulasI, jaina vizva bhAratI lADanUM, I. 1992 (dvi. saM) 2. aMguttaranikAya pAli : bhAga 1-3, saMpAdaka-bhikkhu jagadIsa kassapa, nAlandA devanAgarI pAli graMthamAlA, I. 1960 3. aMcalagaccha digdarzana : prAyojaka-pArzva, aMcalagaccha jaina samAja, muluNDa, muMbaI-80, I. 1968 4. acalagaccha kA itihAsa : lekhaka--DaoN. zivaprasAda, pArzvanAtha vidyApITha vArANasI, I. 2001 5. ajarAmara virAsata : zrI sthAnakavAsI jaina lIbar3I ajarAmara saMpradAya, lIMbar3I, I. 2003 6. adhyAtmayoginI mahAzramaNI : lekhikA-sAdhvI vijayazrI 'AryA', pArzva oNphaseTa presa, dillI, I. 1994 7. adhyAtma sAdhikA suMdarI : sampAdikA-sAdhvI suSamA evaM sAdhvI saMgItA, epha. 100, prazAnta vihAra, dillI, I. 2003 8. antakRdazAMga sUtraH sampAdaka-yuvAcArya madhukaramuni, Agama prakAzana samiti, byAvara (rAja.) I. 1981 (pra.saM.) 9. anusaMdhAna 32 : sampAdaka-vijayazIlacandra sUri, kalikAla sarvajJa zrI hemacandrAcArya navama janma zatAbdI smRti saMskAra zikSaNa nidhi, ahamadAbAda, I. 2005 10. a. bhA. zve. sthA. jaina kAnphreMsa kA svarNajayaMtI graMtha : sampAdaka-zrI bhIkhAlAla giradharalAla zeTha, dhIrajalAla ke. turakhiyA, jaina bhavana 12 bhagatasiMha mArga, naI dillI, I. 1956 11. abhidhAna cintAmaNi : vyAkhyA-paM. zrI haragobinda zAstrI, caukhambA saMskRta sIrija, vArANasI, I. 1994 (dvi. saM.) 12. abhidhAna rAjendra koSaH zrI vijaya rAjendrasUri, zrI rAjendra sUri jaina jJAna mandira, ratanapola, ahamadAbAda, I. 1986 (dvi. saM.) 13. arcanArcana : pramukha sampAdikA-AryA suprabhA 'sudhA', braja madhukara smRti bhavana, pIpaliyA bAjAra, byAvara, I. 1988
Page #1058
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 14. aSTapAhuDa : AcArya kuMdakuMda, paramazruta prabhAvaka maMDala, agAsa, I. 1969 15. aSTAdhyAyI : maharSi pANinI praNIta, hindI vyAkhyA - DA. rAmaraMga. zarmA, bhAratIya vidyA prakAzana, dillI , I. 1999 16. Agama aura tripiTaka eka anuzIlana : khaMDa 1 aura 3, lekhaka-muni zrI nagarAjajI, DI. liT, kaoNnsepTa pabliziMga kampanI, eca-13, bAlInagara, naI dillI - 15 (dvi saM. 1987) 17. Agama zabda koSa : vAcanA pramukha-AcArya tulasI, jaina vizva bhAratI, lADanUM (rAjasthAna) I. 1980 18. amRta samIpe : ratilAla dIpacaMda desAI, amarabhAI ThAkoralAla zAha gurjara graMtha ratna kAryAlaya gAMdhI mArga, ahamadAbAda, I. 2003 19. AcArya AdisAgara abhinandana grantha : pramukha sampAdaka-mahendra kumAra jaina bar3ajAtyA, di. jaina vijayAgraMtha prakAzana samiti, I. 1993 20. AcArya AnaMdaRSi abhinaMdana graMtha : pramukha sampAdaka-zrIcaMda surAnA 'sarasa, sthAnakavAsI jaina saMgha, nAnApeTha pUnA, I. 1975 21. AcArya bhikSu dharma parivAra : bhAga 2, lekhaka-zrIcaMda rAmapuriyA, jaina vizva bhAratI lADanUM, I. 1981 (pra. saM.) 22. AcArya bhikSu smRti granthaH AcArya tulasI gaNi, jaina vizva bhAratI lADanUM, I. 1960 23. AcArya vijayavallabha sUri smAraka graMthaH sampAdaka-DaoN. bhogIlAla je. sAMDesarA evaM maNDala, mahAvIrajaina vidyAlaya govAliyA TaiMka ror3a bambaI, I. 1956 24. AcArAMga TIkA : zIlAMkAcAryakRta, siddhacakra sAhitya pracAraka samiti sUrata, I. 1935 25. AcArAMga sUtra : bhAga 1, 2, sampAdaka-yuvAcArya zrI madhukara muni, Agama prakAzana samiti, pIpaliyA bAjAra, byAvara I. 1980 (pra. saM.) 26. AcArAMga sUtra eka AlocanAtmaka adhyayana : lekhikA-DaoN. sAdhvI sunItA, bahAduragar3ha, I. 2004 27. Adarza pravartinI : lekhaka-zrI RSabhacaMda DAgA, mamola jaina graMthamAlA, I. 1951 28. AdipurANa : jinasenakRta, sampAdaka - pannAlAla jaina, bhAratIya jJAnapITha naI dillI, I. 1985 29. AryikA indumatI abhinaMdana graMtha : saMpAdikA - gaNinI vijayamatI mAtAjI, kalakattA, I. 1983 30. AryikA ratnamatI abhinaMdana graMtha : sampAdaka-DaoN. pannAlAla jaina, a. bhA. digaMbara jaina mahAsabhA, DobhApura, I. 1983 31. AvazyakacUrNi : bhAga 1, jinadAsagaNi mahattarakRta, zrI RSabhadevajI kezarImalajI, zvetAmbara saMsthAna ratalAma, I. 1941
Page #1059
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMdarbha graMtha-sUcI 32. Avazyaka niyukti : (haribhadrIyavRtti) bhAga 1-2, bI. ke. koThArI dhArmika TrasTa bAlakezvara, muMbaI, vi. saM. 2038 33. Avazyaka-vRtti : malayagirikRta, Agamodaya samiti bambaI, I. 1928 34. indu nI tejala jyoti : lekhikA-jyotibAI mahAsatIjI, ema. DI. mehatA, zrI sthAnakavAsI jaina saMgha, sAntAkrUjha (vesTa) muMbaI, I. 1984 35. insAiklopIDiyA oNpha varlDa vumena : vAlyUma 2, esa. esa. saMdIpa prakAzana dillI, I. 1989 36. uttarapurANa : AcArya jinasenakRta, bhAratIya jJAnapITha naI dillI, I. 1985 37. uttarabhArata meM jainadharma : lekhaka- cimanalAla jaicaMdazAha, sevA maMdira rAvaTI jodhapura (rAjasthAna) I. 1990 38. upAdhyAya puSkaramuni smRti grantha : sampAdaka-AcArya devendramunijI, tAraka gurU graMthAlaya, udayapura (rAjasthAna) I. 1994 39. uttarAdhyayana : nemicandra vRtti, saMyojaka - padmasena vijayajI mahArAja, divya darzana TrasTa 68 gulAbavAr3I bambaI-4, I. 1937 40. uttarAdhyayana bRhavRtti : zAMtisUrikRta, devacaMdra lAlabhAI jaina pustakoddhAra bambaI, I. 1916-17 41. upakezagaccha kA saMkSipta itihAsa : lekhaka- DaoN. zivaprasAda, pArzvanAtha vidyApITha vArANasI, I. 1991 42. upaniSad : bhAga prathama, hiMdI anuvAda-paM. zaMkaralAla kauzalya, vedAnta kesarI kAryAlaya belanagaMja AgarA I. 1988 43. Rgveda saMhitA : Arya sAhitya maMDala limiTeDa ajamera (rAjasthAna) I. 1952 44. RSabhadeva eka parizIlana : lekhaka- devendramuni zAstrI, sanmati jJAnapITha lohAmaMDI AgarA, I. 1967 (pra. saM.) 45. RSi sampradAya kA itihAsa : lekhaka-motIRSijI mahArAja, zrI ratna jaina pustakAlaya pAtharDI (mahA.) I. 1956 (pra. saM.) 46. aitihAsika kAla ke tIna tIrthakara : AcArya hastImalajI ma. sA., samyagjJAna pracAraka maMDalajodhapura 47. aitihAsika jaina kAvya saMgraha : sampAdaka-agaracaMda nAhaTA, abhaya jaina graMthAlaya bIkAnera 48. aitihAsika lekha saMgraha : sampAdaka- paM. lAlacaMda bhagavAnadAsa gA~dhI, prAcya vidyA maMdira, mahArAjA sayAjIrAva yunivarsiTI bar3odarA (gu.) I. 1963 49. kannar3a prAntIya tAr3agraMtha sUcI : ke. bhujabala zAstrI, bhAratIya jJAnapITha kAzI, I. 1948 (pra. saM.) 50. kusuma abhinaMdana graMtha : sampAdaka- sAdhvI DaoN. divyaprabhA, zrI tAraka gurU graMthAlaya udayapura, I. 1990 997
Page #1060
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 51. kusuma kiraNa : sampAdikA-prajJAbAI mahAsatIjI, malADa (vesTa) mubaI-64, I. 2001 52. khaMDelavAla jaina samAja kA bRhad itihAsa : lekhaka- DaoN. ke. kAsalIvAla, jaina itihAsa prakAzana saMsthAna jayapura, I. 1989 (pra. saM) 53. kharataragaccha kA itihAsaH khaNDa prathama, sampAdaka- mahopAdhyAya vinayasAgara, jinadattasUri samiti, ajamera, I. 1956 54. kharataragaccha dIkSA naMdI sUcI : sampAdaka- zrI bhaMvaralAla nAhaTA, maho. vinayasAgara, prAkRta bhAratI akAdamI jayapura-3, I. 1990 55. kharataragaccha paTTAvalI saMgraha : bhAga 2 sampAdaka- zrI jinavijayajI, iMDiyana mirara sTrITa na. 48, kalakattA, I. 1932 56. kharataragaccha bRhad, gurvAvali : sampAdaka- zrI jinavijayajI, siMdhI jaina zAstra zikSApITha, bhAratIya vidyA bhavana muMbaI, I. 1956 57. gacchAcAra payannA : pUrvAcAryakRta, zrI bhUpendrasUri jaina sAhitya samiti Ahaura I. 1945 58. gaNinI AryikA ratna zrI jJAnamatI abhinaMdana graMtha : pradhAna sampAdaka- zrI ravIndrakumAra jaina, digaMbara jaina triloka zodha saMsthAna hastinApura, I. 1992 59. goMDala gaccha darzana : zrI giradharalAla savacaMda dozI, indaura, I. 1988 60. caMdrajyoti : sampAdikA-zrI mahendrAjI mahArAja, zrI jaina zAstramAlA kAryAlaya ludhiyAnA, vi. saM. 2011 61. cullavagga pAli : nAlandA devanAgarI pAli granthamAlA bihAra, I. 1956 62. jaMbUdvIpapaNNatti sUtra : sampAdaka- yuvAcArya madhukaramuni, Agama prakAzana samiti, byAvara 63. jayavANI : zrI jayamalajI mahArAja, sanmati jJAnapITha AgarA, vi. saM. 2016 64. jinamUrti prazasti lekha : sampAdaka- kamalakumAra jaina, di. jaina bar3A maMdira chatarapura (madhyapradeza) I. 1982 65. jinazAsana nAM zramaNIratno : naMdalAla devaluk, arihaMta prakAzana, bhAvanagara, I. 1994 66. jIvAbhigama sUtra : sampAdaka- yuvAcArya madhukara muni, Agama prakAzana samiti, byAvara 67. jaina Agama meM nArI : lekhikA- DaoN. komala jaina, padmajA prakAzana, guDalaka sTorsa devAsa (ma. pra.) I. 1986 68. jaina Agama sAhitya meM bhAratIya samAja : lekhaka-DaoN. jagadIzacandra jaina, caukhambA vidyA bhavana vArANasI, I. 1965 (pra. saM.) 69. jaina inskrIpzansa ina tamilanADU : sampAdaka-DaoN. ekaMbaranAthana evaM DaoN. sI. ke. zivaprakAzam, risarca phAuNDezana phora jainolojI, madrAsa, 1987 (pra. saM.) 998
Page #1061
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMdarbha graMtha-sUcI 70. jaina aitihAsika gurjara kAvya saMcaya : sampAdaka-agaracaMda bhaMvaralAla nAhaTA, 5-6 Arameniyana sTrITa, kalakattA, vi. saM. 1994 71. jaina aura bauddha bhikSuNI saMgha : eka tulanAtmaka adhyayana : lekhaka-DaoN. arUNapratApasiMha, pArzvanAtha vidyApITha vArANasI, I. 1986 72. jaina kathAmAlA : bhAga-14, lekhaka- yuvAcArya zrI madhukaramuni, hajArImala smRti prakAzana byAvara, I. 1979 73. jaina kathAyeM : bhAga 1 se 111, lekhaka- upAdhyAya puSkaramunijI mahArAja, tAraka gurU graMthAlaya, udayapura (rAjasthAna) I. 1977-78 74. jaina kathA saMgraha : lekhikA-zrI hIrAzrIjI, lohAvaTa (rAjasthAna) vi. saM. 2003 75. jaina kalA tIrtha devagar3ha : lekhaka-pro. mArUtInandanaprasAda tivArI, DaoN. zAntisvarUpa sinhA, zrI devagar3ha maiMnejiMga digambara jaina kameTI, lalitapura (uttarapradeza) I. 2002 (pra. saM.) 76. jaina grantha prazasti saMgraha : bhAga 1, saMgrAhaka-jugala kizora mukhtAra, vIra sevA mandira dariyAgaMja dillI, I. 1954 77. jaina gurjara kavio : bhAga 1 se 5, mohanalAla dalIcaMda desAI, zrI mahAvIra jaina vidyAlaya muMbaI, I. 1986-88 (dvi. saM.) 78. jaina citrakalpadruma : sArAbhAI maNilAla navAba, ahamadAbAda, I. 1936 79. jaina tIrthoM kA aitihAsika adhyayana : DaoN. zivaprasAda, pArzvanAtha vidyApITha vArANasI 80. jainadharma kA maulika itihAsa : bhAga 1-4, AcArya zrI hastImala jI mahArAja, samyagjJAna pracAraka maMDala jayapura, I. 1971 (pra. saM.) 2002 (Sa. saM.) 81. jainadharma kA yApanIya sampradAya : lekhaka-DaoN. sAgaramala jaina, pArzvanAtha vidyApITha vArANasI, I. 1996 (pra. saM.) 82. jainadharma kI pramukha sAdhviyA~ evaM mahilAe~ : DaoN. hIrAbAI boradiyA, pArzvanAtha vidyApITha vArANasI, I. 1991 83. jainadharma darzana : DaoN. mohanalAla mehatA, pArzvanAtha vidyAzrama, vArANasI, I. 1966 (pra. saM.) 84. jaina pratimA vijJAna : DaoN. mArUtInandana tivArI, pArzvanAtha vidyApITha vArANasI, I. 1981 85. jaina purANa koSa : sampAdaka- pro. pravINacaMdra jaina evaM DaoN. darabArI lAla koThiyA, jaina vidyA saMsthAna digaMbara jaina atizaya kSetra zrI mahAvIrajI, I. 1993 (pra.saM.) 86. jaina bibaliyogrAphI : DaoN. e. ena. upAdhye, vIra sevA maMdira dariyAgaMja, naI dillI, I. 1982 87. jaina vrata kathA saMgraha : saMgrAhaka-zrI mohanalAla zAstrI, zrI varNI sAhitya sadana, jJAnodaya nagara nArelI 999
Page #1062
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 88. jaina liTaracera ina tamilanADu : e. cakravartI va ke. vI. rameza, bhAratIya jJAnapITha naI dillI, I. 1974 89. jaina lekha saMgraha : bhAga 1-3, bAbU pUraNacandra nAhara, jaina vividha sAhitya zAstramAlA, kalakattA, I. 1918 90. jaina zilAlekha saMgraha : bhAga 1-2, saMgrAhaka - hIrAlAla jaina, mANikacaMdra digambara jaina granthamAlA muMbaI, I. 1928 91. jaina zilAlekha saMgraha : bhAga 3, saMgrAhaka - paM. vijayamUrti, mANikacaMdra digambara jaina granthamAlA muMbaI, I. 1956 92. jaina zilAlekha saMgraha : bhAga 4, sampAdaka - DaoN. vidyAdhara joharApurakara, bhAratIya jJAnapITha kAzI, I. 1971 93. jaina zilAlekha saMgraha : bhAga 5, sampAdaka- DaoN. vidyAdhara joharApurakara, bhAratIya jJAnapITha dillI, I. 1971 94. jaina saMskRta sAhitya no itihAsa : bhAga 1, 2, 3, hIrAlAla rasika bhAI, kApar3iyA, mukti kamala jaina mohanamAlA bar3odarA, I. 1968 95. jaina sAhitya kA bRhad itihAsa : bhAga 1, paM. becaradAsa dozI, pArzvanAtha vidyAzrama zodha saMsthAna vArANasI, I. 1989 (dvi. saM.) 96. jaina sAhitya kA bRhad itihAsa : bhAga 2, DaoN. jagadIzacaMdra jaina va DaoN. mohanalAla mehatA, pA. vi., vArANasI, I. 1989 (dvi. saM.) 97. jaina sAhitya kA bRhada itihAsa : bhAga 3, DaoN. mohanalAla mehatA, pA. vi. vArANasI, I. 1989 (dvi.saM.) 98. jaina sAhitya kA bRhad itihAsa : bhAga 4, DaoN. mohanalAla mehatA va pro. hIrAlAla ra. kApaDiyA, pA. vi. vArANasI, I. 1991 (dvi. saM.) 99. jaina sAhitya kA bRhad itihAsa : bhAga 5, paM. ambAlAla pI. zAha, pA. vi. vArANasI, I. 1969 (pra. saM.) 100. jaina sAhitya kA bRhad itihAsa : bhAga 6, DaoN. gulAbacandra caudharI, pA. vi. vArANasI, I. 1973 (pra. saM.) 101. jaina sAhitya kA bRhad itihAsa : bhAga 7, paM. ke. bhujabala zAstrI, pA. vi. vArANasI, I. 1997 (dvi. saM.) 102. jaina sAhitya kA itihAsa : pUrva pIThikA, lekhaka - paM. kailAzacandra zAstrI, zrI gaNezavarNI, digaMbara jaina saMsthAna nariyA vArANasI, I. 1996 (dvi. saM.) 103, jaina siddhAnta bola saMgraha : bhAga 5, agaracaMda bhaMvaralAla seThiyA, seThiyA jaina pAramArthika saMsthA bIkAnera, I. 1950 (dvi. saM.) 1000
Page #1063
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMdarbha graMtha sUcI 104. jainijma ina arlI miDivala karnATakA : rAmabhUSaNa prasAda siMha, motIlAla banArasIdAsa dillI, 1975 (pra. saM.) 105. jainendra siddhAnta koza : bhAga 2, kSu. jinendravarNI, bhAratIya jJAnapITha kAzI, I. 1970 106. jaisalamera ke prAcIna jaina graMtha bhaMDAroM kI sUcI : sampAdaka- jaMbUvijayajI, jaisalamera lodravapura pArzvanAtha jaina zve. TrasTa, jaisalamera (rAjasthAna ) I. 2000 107. jJAtAdharmakathAsUtra : sampAdaka - yuvAcArya madhukaramuni, Agama prakAzana samiti byAvara, I. 1981 (pra. saM.) 108. tapAgaccha kA itihAsa bhAga 1, lekhaka - DaoN. zivaprasAda, pArzvanAtha vidyApITha vArANasI, I. 2000 109. tapAgaccha paTTAvalI : bhAga 1, paM. kalyANavijayajI, vijaya nItisUrIzvarajI jaina lAyabrerI ahamadAbAda, I. 1940 110. tAraka nAM teja kiraNo : lekhikA-prIti zAha, zrImatI padmAbena dhanakumAra, 5 jainanagara pAlar3I, ahamadAbAda, I. 1981 111. tiloyapaNNatti ( yativRSabhakRta) : sampAdaka- AdinAtha upAdhye tathA hIrAlAla jaina, jIvarAja jaina granthamAlA 1, zolApura, I. 1943 112. tiloyapaNNatti hindI TIkA : AryikA vizuddhamatIjI, digambara jaina atizaya kSetra tijArA, I. 1997 (tR. saM.) 113. tIrthakara caritra : bhAga 1-3, zrI ratanalAla DosI, a. bhA. sAdhumArgI jaina saMskRti rakSaka saMgha, sailAnA (rAjasthAna ) I. 1988 114. tIrthaMkara mahAvIra aura unakI AcArya paramparA : (bhAga 1) lekhaka - DaoN. nemicandra zAstrI, bhAratavarSIya digambara jaina vidvat pariSad sAgara, I. 1974 115. tIrtha darzana : ( prathama khaMDa ) zrI jaina prArthanA maMdira TrasTa, cennaI, I. 1980 (pra. saM.) 116. trilokasAra ( nemicandrakRta ) : sampAdaka- paM. manoharalAla zAstrI, hindI jaina sAhitya prasAraka kAryAlaya bambaI, I. 1918 117. triSaSTi zalAkA purUSa caritra ( AcArya hemacaMdra ) : anuvAda - helena ema. jonsana bar3audA, I. 1931 118. trINi chedasUtrANi: sampAdaka- yuvAcArya zrI madhukara muni zrI Agama prakAzana samiti, byAvara I. 1992 (pra. saM.) 119. terApaMtha itihAsa aura darzana: sAdhvI pramukhA kanakaprabhA, jaina vizva bhAratI lADanUM, I. 1995 (pra.saM) 120. terApaMtha paricAyikA : jaina zve. terApaMthI mahAsabhA kolakAtA (pazcima baMgAla), I. 2003 121. darda kA riztA : sampAdikA - AryA kRtinaMditAzrI, bherUbAga pArzvanAtha jaina tIrtha jodhapura, vi. saM. 2050 1001
Page #1064
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 122. dazavaikAlika ( zayyaMbhavakRta) : sampAdaka- madhukara muni, Agama prakAzana samiti byAvara, I. 1985 123. dazavaikAlika niyukti : bhadrabAhu dvitIyakRta, jaina pustakoddhAra bhaMDAra bambaI, I. 1918 124. dazavaikAlika haribhadrIya vRtti jaina pustakoddhAra phaMDa bambaI, 1918 125. darzana pAhur3a : aSTapAhur3a ke antargata 126. dazAzrutaskandha niryuktiH eka adhyayana : DaoN. azokakumAra siMha, pArzvanAtha vidyApITha vArANasI, I. 1998 I. 1967 127. dakSiNa bhArata meM jainadharma : lekhaka- paM. kailAzacandra zAstrI, bhAratIya jJAnapITha kalakattA, 128. di annona pilagrimsa : lekhikA - ena. zAMtA, prAptisthala - oNrieMTala eMDa iNDolaoNjikala pablizarsa, zaktinagara, dillI 7, I. 1991 (pra. saM.) 129. digambara jaina sAdhu paricaya : sampAdaka- paMDita dharmacaMdajI, AcArya dharmazruta graMthamAlA dillI, I. 1985 (pra. saM.) 130. digambaratva aura digambara muni : lekhaka-svargIya kAmatAprasAda jaina, sArasvata graMthamAlA prakAzana samiti gA~dhI nagara, dillI, I. 1995 131. divyavibhUti mahAsatI mohanadevIjI : lekhikA - sAdhvI hukmadevIjI, kolhApura ror3a dillI, I. 1970 132. dIghanikAya : anuvAdaka - rAhula sAMkRtyAyana, mahAbodhi sabhA sAranAtha, I. 1936 133. dIrgha tapasvinI: muni dhanaMjaya kumAra, Adarza sAhitya saMgha cUrU, I. 1996 134. devagar3ha kI jaina kalAH eka sAMskRtika adhyayana : lekhaka- DaoN. bhAgacandra jaina 'bhAgendu', bhAratIya jJAnapITha naI dillI, I. 2000 (dvi. saM.) 135. devagar3ha ke jaina mandira : vizvambharadAsa gArgIya zrI devagar3ha tIrthoddhAraka daMDa jhAMsI, vi. saM. 2448 " 136. dharmamUrti AnandakumArI : lekhaka-muni nemicandra, vi. saM. 2008 (pra. saM.) 137. dharmazAstra kA itihAsa : bhAga 1-4, lekhaka - pANDuraMga vAmana kANe, hindI samiti sUcanA vibhAga lakhanaU 138. naMdIsUtra : yuvAcArya madhukara muni, Agama prakAzana samiti, byAvara ( rAjasthAna ) I. 1982 (pra.saM.) 139. naMdIsUtra vRtti : ( malayagirikRta), Agamodaya samiti, sUrata 140. nyAyabiMdu : AcArya dharmakIrti, vidyAvikAsa praisa kAzI 141. nirayAvalikA sUtra : sampAdaka- yuvAcArya madhukaramuni, Agama prakAzana samiti byAvara, (rAjasthAna) I. 2002 (tR. saM.) 142. nirUkta koza : AcArya tulasI, jaina vizvabhAratI lADanU, I. 1984 1002
Page #1065
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMdarbha graMtha-sUcI 143. nizIthacUrNi bhAga 1 se 4, sampAdaka - upAdhyAya amaramuni evaM muni kanhaiyAlAla 'kamala', sanmati jJAnapITha AgarA, 1982 dvi. saM 144. nizItha bhASyacUrNi : jinadAsagaNi, sanmati jJAnapITha AgarA, I. 1957-60 145. nizItha sUtra : sampAdaka- yuvAcArya madhukara muni, Agama prakAzana samiti byAvara, I. 1991 (pra.saM.) 146. paMjAba upapravartanI zrI kauzalyA devI jI mahArAja jIvana darzana : lekhaka- kamalacaMda mAlU, bI. 19 yU. e., javAhara nagara dillI, I. 1996 147. paMjAba zramaNa saMgha gaurava : lekhaka - zrI sumanamuni, pUjya zrI kAMzIrAma smRti graMthamAlA ambAlA zahara, I. 1970 148. paMDita ratna zrI premamuni smRtigraMtha : sampAdaka - kIrtimuni evaM umezamuni, 14 / 24 zakti nagara, dillI, I. 1979 149. pAMDulipiyA~ : AcArya suzIlamuni Azrama, paM. javAharalAla neharU lAyabrerI zaMkara ror3a, naI dillI 150. pAMDulipiyA~: prAcya vidyApITha zAjApura (madhyapradeza ) 151. pAMDulipiyA~: rajisTara saMkhyA 1 se 7 bhogIlAla laheracanda insTITyUTa oN iMDolojI, vallabha smAraka, karanAla ror3a, dillI 152. pAMDulipiyA~ : zrI gulAbacaMdrajI jaina, cIrAkhAnA mAlIvAr3A, dillI 153. pAMDulipiyA~ : zrI mahAvIra jaina lAyabrerI cA~danI cauka, dillI 154. padmapurANa: zrImad raviSeNAcArya praNIta (tRtIya bhAga), sampAdaka - DaoN. pannAlAla jaina, bhAratIya jJAnapITha naI dillI, I. 2000 ( 7vAM saMskaraNa) 155. paTTAvalI prabandha saMgraha : AcArya hastImalajI mahArAja, jaina itihAsa nirmANa samiti jayapura, I. 1968 156. pATaNa jaina graMtha bhaMDAra ke hastalikhita graMtho kI sUcI: bhAga 1-4, saMkalana muni puNyavijayajI, zAradAbena cimanabhAI ejyUkezanala risarca senTara darzana, zAhIbAga, ahamadAbAda (gujarAta), I, 1991 157. puSpacUlikA : nirayAvalikA ke antargata 158 puSpikA nirayAvalikA ke antargata 159. pUjya AryikA ratnamatI abhinaMdana graMtha : pramukha sampAdikA - AryikA ratna zrI jJAnamatIjI, zrI digaMbara jaina triloka zodha saMsthAna, hastinApura, I. 1983 160. prabhAvaka carita : (candraprabhasUri praNIta ) bhAga 1, sampAdaka paM. hIrAnaMda ema. zAstrI, tukArAma jAvajIkRta nirNaya sAgara presa bambaI, I. 1909 161. pramukha aitihAsika jaina purUSa aura mahilAe~ : lekhaka- DaoN. jyotiprasAda, bhAratIya jJAnapITha, naI dillI, I. 1975 (pra. saM.) 1003
Page #1066
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 162. pravacana bebasAITa : saMkalanakartA-paM. rAjubhAI ema. zAha, sudharma pracAra maMDala gujarAta zAkhA ahamadAbAda, I. 2004 163. pravacana sAroddhAra : (nemicandra sUri). nirNaya sAgara praisa bambaI. I. 1922 164. prazasti saMgraha : prabandhaka-rAmacandra khindukA, di. jaina atizaya kSetra mahAvIrajI, I. 1950 165. prAkRta propara nemsa : bhAga 1-2, saMgrAhaka-rikhabacaMda evaM mohanalAla mehatA, prakAzaka-ela. DI. insTITyUTa oN inDolojI, ahamadAbAda, I. 1970-72 166. prAkRta bhASA aura sAhitya kA AlocanAtmaka itihAsa : lekhaka-DaoN. nemicaMda zAstrI, tArA pablikezansa vArANasI, I. 1966 167. prAcIna aitihAsika jaina tIrtha : paMnyAsa padmavijaya jI, zrI jaina zvetAmbara mahAsabhA hastinApura (u. pra.) 168. braja vibhava kI apUrva bhaktimatI USA jI : vijaya ema. e., brajanidhi prakAzana vRndAvana, I. 1994 169. bra. paM. caMdAbAI abhinandana graMtha : pramukha sampAdaka-suzIlA sultAnasiMha jaina, jayamAlA jainendra kizora jaina, a. bhA. di. jaina mahilA pariSada, I. 1954 170. bRhatkathAkoza (hariSeNakRta) : sampAdaka-e. ena. upAdhye, bhAratIya vidyA bhavana, bambaI, vi. saM. 1999 171. bRhatkalpabhASyaH bhAga 1 se 6, sampAdaka-zrI caturavijayajI, zrI puNyavijayajI, zrI AtmAnaMda jaina sabhA, bhAvanagara, I. 1936-1941 (pra.saM.) 172. bRhadkalpa sUtra : trINi chedasUtrANi ke antargata 173. bRhadAraNyakopaniSad : vaidika saMzodhana maNDala, pUnA, zaka saM. 1880 (pra. saM.) 174. bAI ajitamatI evaM usake samakAlIna kavi : DaoN. kAsalIvAla, zrI mahAvIra grantha akAdamI jayapura, I. 1984 175. bIkAnera jaina lekha saMgraha : agaracaMda bhaMvaralAla nAhaTA, paM. jagamohana mallika lena, kalakattA, I. 1955 176. buddha hRdaya : lekhaka-svAmI satyabhakta satyAzrama vardhA, I. 1941 177. bauddhadharma kI bAIsa vanitAyeM : rasika bihArI maMjula, bI. ke. pabliziMga hAUsa, barelI (u.pra.) I. __1993 178. baudhAyana zrautasUtra : caukhambA saMskRta sIrija, banArasa, I. 1934 179. bhaMvaralAla nAhaTA abhinandana graMtha : zrI gaNeza lalavANI, 86 kaniMga sTrITa kalakattA, I. 1986 180. bhagavAna pArzvanAtha kI paramparA kA itihAsa : bhAga 1 khaMDa 1-2, lekhaka-muni jJAnasundarajI, zrI ratna prabhAkara jJAna pustaka mAlA phalaudI, I. 1940 2004
Page #1067
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMdarbha graMtha-sUcI 181. bhagavAna mahAvIra aura unakA tattvadarzana : lekhaka-AcArya dezabhUSaNajI mahArAja, jaina sAhitya samiti, kUcA bulAkI begama, dillI - 6, I. 1973 (pra. saM.) 182. bhaTTAraka sampradAya : lekhaka-DaoN. vi. joharApurakara, jaina saMskRti saMrakSaka saMgha, solApura, I. 1958 183. bhArata ke digaMbara jaina tIrtha : bhAga 1-3, lekhaka-balabhadra jaina, bhAratIya digaMbara jaina tIrtha kSetra kameTI, hIrAbAga bambaI, I. 1974-76 184. bhArata zramaNa saMgha gaurava AcArya sohana : lekhaka-pravartaka muni zuklacaMdra, ambAlA, I. 2004 (dvi. saM.) 185. bhAratIya saMskRti : lekhikA-DaoN. prItiprabhA goyala, rAjasthAnI graMthAgAra jodhapura, I. 1991 (pra. saM.) 186. bhAratIya saMskRti aura zramaNa paramparA : lekhaka-DaoN. harIndrabhUSaNa jaina, vIra nirvANa bhAratI, meraTha (uttarapradeza) I. 1974 (pra. saM) 187. bhAratIya zramaNa saMskRti : lekhaka-javAharalAla jaina, graMtha bhAratI jauharI bAz2Ara jayapura, I. 1991 188. bhuyaNasundarI kahA : zrI vijayasiMha sUri, pATaNa, I. 2000 189. majjhimanikAya : anuvAdaka-rAhula sAMkRtyAyana, mahAbodhi sabhA sAranAtha, vArANasI, I. 1964 190. maNidhArI jinadattasUri aSTama zatAbdI smRti graMtha : agaracaMda nAhaTA, dillI, I. 1971 191. madrAsa va maisUra ke prAcIna jaina smAraka : bra. zItalaprasAdajI, digambara jaina pustakAlaya cAMdAvAr3I sUrata, vI. saM. 2454 192. madhya eziyA aura paMjAba meM jainadharma : lekhaka-hIrAlAla dugar3a, jaina prAcIna sAhitya prakAzana maMdira, zAhadarA, dillI, I. 1979 (pra. saM.) 193. madhyakAlIna bhArata meM sUphI mata kA udbhava aura vikAsa : lekhaka-DaoN. zrImatI rAjabAla siMha, azoka prakAzana dillI I. 1995 194. madhyakAlIna mAlavA meM jainadharma : zodha prabandha-prakAzacanda jaina, prAcya vidyApITha, zAjApura (madhyapradeza) 195. madhyakAlIna rAjasthAna meM jainadharma : DaoN. zrImatI rAjeza jaina, pArzvanAtha vidyApITha vArANasI, I. 1991-92 196. madhyapradeza ke digambara jaina tIrtha : balabhadra jaina, a. bhA. di. jainatIrtha kSetra kameTI bambaI, I. 1976 197. manusmRti : manu prakAzaka, nirNaya sAgara praisa bambaI, I. 1946 198. mahAna sAdhvIo : sampAdaka-bhikSu akhaMDAnaMda, sastu sAhityavardhaka kAryAlaya, ahamadAbAda, saM. 1985 199. mahApurANa : anuvAdaka-devendrakumAra jaina, bhAratIya jJAnapITha dillI, I. 1979 (pra. saM.) 200. mahAbhArata : veda vyAsa, gItApraisa, gorakhapura 201. mahAvaggapAli : (vinayapiTake), bhikkhu jagadIsa kassapa, nAlaMdA devanAgarI pAli graMthamAlA bihAra, I. 1956 hoos
Page #1068
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 202. mahAsatI kesaradevI gaurava graMtha : lekhikA va sampAdikA-sAdhvI vijayazrI 'AryA', kolhApura ror3a, dillI - 6, I. 1995 203. mahAsatI cA~da smRti graMtha : pramukha sampAdikA-sAdhvI sumanaprabhA, zrI dharmadAsa jaina mitra maNDala naulAIpurA, ratalAma, I. 1991 204. mahAsatI dvaya smRti graMtha : sampAdikA-sAdhvI zrIcandraprabhA, 45 vIrappana sTrITa, sAhUkAra peTha, madrAsa, I. 1992 205. mahAsatI puSpavatI abhinaMdana graMtha : sampAdaka-zrI devendramuni zAstrI, zrI tAraka gurU graMthAlaya udayapura, I. 1987 206. mahAsatI mathurAdevI jI mahArAja kA jIvana caritra : lekhikA-zramaNI vIramatI, jaina priMTarsa, devanagara karola bAga, naI dillI 207. mahAzramaNI abhinaMdana graMtha : pramukha sampAdikA-sAdhvI smRti, ambAlA zahara, I. 1997 208. mA~ AnandamayI : DaoN. pannAlAla, AnaMdamayI Azrama banArasa, I. 1992 209. mA~ ratnatraya candrikA : pradhAna sampAdaka-pro. TIkamacaMda jaina, agravAla jaina dharmazAlA, mAlapurA jilA ToMka (rAjasthAna) I. 1999 210. mIThImheka : lekhikA-zrI zAMtAbahana siMghavI, zrI bharatakumAra khuzAlacaMda zeTha upaleTA, I. 1962 211. mudita kumudacandra nATaka : AcArya yazazcandra, vArANasI, vi. ni. 2431 212. muni zrI hajArImala smRti graMtha : sampAdaka-zrI zobhAcandra bhArilla, muni zrI hajArImala smRti graMtha prakAzana samiti, byAvara (rAjasthAna) I. 1965 213. muslima mahAtmAo : zrI girIzacandra sena, sastu sAhityavardhaka kAryAlaya, ahamadAbAda I. 1996 (dvi. saM.) 214. mUrtipUjA kA prAcIna itihAsa : lekhaka-muni zrI jJAnasundarajI, ratnaprabhAkara jJAna puSpamAlA phalaudI, I. 1936 215. mUlAcAra : zrImad vaTTakerAcArya praNIta, bhAga 1-2, bhAratIya jJAnapITha, dillI, I. 1996 tR. saM. 216. mUlAcAra kA samIkSAtmaka adhyayana : lekhaka-DaoN. kUlacandra jaina 'premI', sohanalAla jaina vidyA prasAraka samiti, amRtasara, I. 1988 (pra. saM.) 217. mokSapAhuDa : kundakundAcArya, mANikacaMdra digaMbara jaina graMthamAlA bambaI, vi.saM. 1977 218. yAtrA : e. viMga, lokamata bhavana, paMDita neharU mArga nAgapura, I. 1995 219. yugapradhAna zrI jinacandrasUri : agaracaMda bhaMvaralAla nAhaTA, zrI abhaya jaina graMthAlaya, bIkAnera, I. 1935 220. rAjasthAna kA jaina sAhitya : sampAdaka-vidvatpariSada, prAkRta bhAratI akAdamI jayapura, I. 1977 221. rAjasthAna ke abhilekha : saMgrAhaka-govindalAla zrImAlI, mahArAjA mAnasiMha pustaka prakAza jodhapura, I. 2000 1006
Page #1069
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMdarbha graMtha-sUcI 222. rAjasthAna meM hindI ke hastalikhita graMthoM kI khoja : bhAga 4, agaracaMda nAhaTA, rAjasthAna vizva vidyApITha, udayapura, I. 1954 (pra.saM.) 223. rAjasthAnI hindI hastalikhita graMtha sUcI : bhAga 1-8, sampAdaka-padmazrI muni jinavijayajI, oMkAra lAla menAriyA Adi, rAjasthAna prAcya vidyA pratiSThAna jodhapura, I. 1960-83 224. lisTa oNpha brAhmI iMskripzaMsa phrama da araliyasTa TAimsa : lekhaka-pro. eca. luDaras barlina, iMDolojikala buka hAUsa, vArANasI aura dillI, I. 1973 225. vasu vANI : bhAga bIjo, amRtalAla gopANI, mATuMgA, muMbaI, I. 1962 226. vAtsalyatA nI vIrar3I : sampAdikA-merUbhAI jhIMjhuvAr3iyA, zrI zAhapura dariyApurI ATha koTI sthA. jaina saMgha, ahamadAbAda, I. 1998 227. vAtsalya nI bahetI dhArA : lekhikA- zrI ujjavalakumArI bAI mahAsatI, ajarAmara saMgha lIbar3I (sau.), I. 1996 228. vAlmIki rAmAyaNa : DaoN. jiyAlAla kamboja, bhAratIya vidyA prakAzana, I. 1996 (tR. saM.) 229. vijaya jIvana no maraNa mRtyu nuM : lekhaka-zrI candrakAnta jozI, zrI hasumatIbAI svAmI smAraka TrasTa, surendranagara (sau.) I. 1983 230. vijaya prazasti sAra : lekhaka-muni vidyAvijayajI, harSacanda bhUrAbhAI jainazAsana, lakhanaU, I. 1912 231. vinayapiTaka : (cullavaggapAli) sampAdaka-bhikkhu jagadIsa kassapa, nAlaMdA devanAgarI pAli graMthamAlA bihAra, I. 1956 232. vizva prasiddha jaina tIrtha : mahopAdhyAya lalitaprabhasAgara, zrI jitayazA phAuMDezana, kalakattA, I. 1995-96 233. vizeSAvazyaka bhASya : jinabhadragaNi kSamAzramaNa, Agamodaya samiti bambaI, I. 1927 234. vizrAMti no vaDalo : sampAdaka-prA.malUkacaMda Ara. zAha evaM DaoN. harIzabhAI Ara. beMkara, zrI saMghavI dhArazI ravAbhAI sthA. jaina saMgha, chAliyAparA, lIMbar3I (sau.), I. 1985 235. vyavahAra bhASya : sampAdaka-AcArya mahAprajJa, jaina vizva bhAratI lADanUM I. 1996 (pra. saM.) 236. vyavahAra sUtra : trINi chedasUtrANi ke antargata 237. vyavahAra sUtra : (sabhASya), malayagirivRtti, vakIla vikramalAla agaracaMda, ahamadAbAda, I. 1928 238. vyAkhyA prajJapti sUtra : (bhagavatIsUtra), sampAdaka-yuvAcArya madhukaramuni jI, Agama prakAzana samiti, byAvara (rAjasthAna) I. 1982 (pra. saM) 239. vedAMta sudhA : bhAga-2, vinobA bhAve, paraMdhAma prakAzana vardhA, I. 1993 240. zAkaTAyana vyAkaraNam : bhAratIya jJAnapITha naI dillI, I. 1977
Page #1070
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 241. zAradA smRti graMtha : vardha. sthA. jaina zrAvaka saMgha, malAr3a vesTa, muMbaI, I. 1988 242 zAsana samudra (13 bhAga) : lekhaka-muni navaratnamala, Adarza sAhitya saMgha, curU (rAjasthAna), I, 1982 se 2001 243. zAsana sumana suvAsikA : sampAdaka - zrI jijJesamuni zrI prANa parimala prakAzana cAsa, bokATo ( bihAra ) I. 1982 244. zrI kusumabAI mahAsatIjI nI jIvana jharamara : zrI dhanIbena mekaNabhAI dhanA satrA, bIlImorA, I. 1995 245. zrI kusumAbhinandanam : DaoN. sAdhvI subhASA, Atma manohara jaina saMskRti kendra, mAlerakoTalA, I. 2004 246. zrI kesarabAI nI saMkSipta jIvana jharamara : sampAdaka - aMbAlAla choTAlAla paTela, zrI dariyApurI ATha koThi sthA. jaina saMgha sAraMgapura, ahamadAbAda, I. 1978 247. zrI kailAza kalpadruma : sampAdaka-DaoN. harIzakumAra varmA, suzruta prakAzana, dillI - 92 I. 2004 248. zrI jinacaMdrasUri smRti graMtha : bhaMvaralAla nAhaTA, aSTama zatAbdI samAroha samiti, dillI, I. 1971 249. zrI draupadAM jI mahArAja kA jIvana caritra : lekhikA - AryA mohanadevIjI mahArAja, zrI mahAvIra jaina skUla jammU, I. 1942 (pra. saM.) 250. zrI nAthIbAI jIvana jharamara : sampAdaka - bhrAtRcandra pAdAmbujaraja 'aMbU', zrI zAhapura dariyApurI ATha koTi, sthAnakavAsI jainasaMgha, ahamadAbAda, I. 1976 251. zrI prazasti saMgrahaH amRtalAla maganalAla zAha, zrI dezavirati dharmArAdhaka samAja ahamadAbAda, vi. saM. 1993 252. zrI maMjula jIvana maMjuSA : lekhaka- muni zrI sudhendra, bhUdharalAla harakhacaMda turakhAvAlA rAmakRSNAnagara-4, rAjakoTa, I. 1971 (dvi. saM.) 253. zrImad dharmadAsajI aura unakI mAlava ziSya paraMparA : lekhaka - zrI umezamuni 'aNu', zrI dharmadAsa mitra maMDala naulAIpurA, ratalAma, I. 1974 (pra. saM.) 254 zrImad bhAgavata : vyAkhyAkAra- pU. zrI rAmacaMdra kezavajI DoMgare, mAnasa prakAzana, karolabAga, naI dillI - 5, I. 1986 255. zrI yazakaMvarajI mahArAja, vyaktittva kRtittva jIvanagraMtha : sampAdikA - AryA zrI premakaMvara zrI siddhakaMvara, dineza saMcetI 'dinakara' bIgoda, bhIlavAr3A (rAjasthAna ) I. 1986 256. zrI vasumatI AryAjI nI jIvana jharamara : sampAdaka - aMbAlAla sI. paTela, ahamadAbAda, vi. saM. 2031 257. zrI zrI siddhimAtA : rAjabAlA devI, caukhambA vidyA bhavana cauka banArasa, I. 1992 258. zrI samIramuni smRti graMtha : sampAdikA - zrImatI kauzalyA jaina, zrI samIra sAhitya prakAzana samiti kuraja, jilA rAjasamanda, I. 1999 (pra. saM.) 1008 For Priversonal Use Only
Page #1071
--------------------------------------------------------------------------
________________ saMdarbha graMtha-sUcI 259. SaTkhaMDAgama : bhAga 1, jaina sAhityoddhAraka ThaMDa kAryAlaya, amarAvatI ( barAra ) I. 1939 260. saMgha saurabha : sampAdaka- muni zrI bhuvanacandra, zrI pArzvacandragaccha jaina saMgha, dezalapura (kaMThI) I. 2005 261. saMyama gagana kI divya jyoti : sampAdaka - zrI tilakadhara zAstrI, pannA smAraka samiti, zAlimAra bAga, dillI, san 2001 262. saMyama garimA graMtha : sampAdaka- DaoN. muni zrI rAjendra 'ratneza', dharma jyoti pariSad, 7 netAjI subhASa mArga, bhIlavAr3A ( rAjasthAna ) I. 1990 263. saMyama surabhi mahAzramaNI zrI mathurAdevI : zrI sundarI devI jI mahArAja, prazAnta vihAra, dillI, I. 2003 264. saMskRta hindI koza: vAmana zivarAma ApTe, motIlAla banArasIdAsa, javAharanagara, dillI punarmudraNa 1987 I. 265. saMskRti ke cAra adhyAya : lekhaka- rAmadhArI siMha 'dinakara', rAjapAla eMDa saMsa, kazmIrI geTa, dillI, I. 1956 (dvi.saM.) 266. samagra jaina cAturmAsa sUcI : sampAdaka- bAbUlAla jaina 'ujjavala', kAMdivalI (pUrva) muMbaI 267. samaya kI paratoM meM : sAdhvI zilApI jI, vIrAyatana, rAjagRha nAlaMdA, bihAra, I. 1998 (pra. saM.) 268, samavAyAMga sUtra : pradhAna sampAdaka - yuvAcArya madhukaramuni, zrI Agama prakAzana samiti, I. 1991 (dvi. saM.) 269. svarNagirI jAlora : saMgrAhaka - bhaMvaralAla nAhaTA, prAkRta bhAratI akAdamI jayapura, I. 1995 270. sacitra kalpasUtra : zrI amaramuni, padma prakAzana dillI I. 1995 271. sAutha iMDiyana inskrIpzaMsa : bhAga - 3, madrAsa, I. 1940 272. sAgAra dharmAmRta : paM. AzAdhara, sampAdaka va anuvAdaka- paM. kailAzacaMdra zAstrI, bhAratIya jJAnapITha, dillI, I. 1978 273. sAdhanA patha kI amara sAdhikA : lekhikA - sAdhvI saralA, jaina mahilA samiti, pahAr3I dhIraja dillI, I. 1970 274. sAdhvI sulocanA smRti graMtha : sampAdikA - ratnasUrya ziSyA vRMda, sthAnakavAsI chaH koTi jaina saMgha, samAghoghA (kaccha) I. 1994 275. sAdhumArga kI pAvana saritA : bhAga 1, lekhaka - muni dharmeza, a. bhA. sAdhumArgI jaina saMgha, samatA bhavana, rAmapuriyA mArga, bIkAnera (rAjasthAna ) I. 2003 276. sAhanI sarvottama hindI nibandha : sAhanI evaM siMha, sAhanI bradarsa AgarA, I. 2003 277. sAhitya aura saMskRti : lekhaka- devendra muni zAstrI, bhAratIya vidyA prakAzana, vArANasI, I. 1970 1009
Page #1072
--------------------------------------------------------------------------
________________ jaina zramaNiyoM kA bRhada itihAsa 278. siMdhu sabhyatA : lekhaka-kiraNa kumAra thapalyAla, uttarapradeza hiMdI saMsthAna, rAjarSi purUSottamadAsa TaMDana hiMdI bhavana, mahAtmA mArga, lakhanaU (uttarapradeza), I. 1985 (dvi. saM.) 279. suttapAhuDa : aSTapAhuDa ke antargata 280. suttapiTaka : (khuddakanikAye apadAna) sampAdaka-bhikkhu jagadIsa kassapa, nAlandA devanAgarI, pAli graMtha mAlA, I. 1959 281. sUtrakRtAMga sUtra : AcArya amolakaRSi jI, amola jaina jJAnAlaya dhUliyA (mahArASTra), I. 1963 282. sRSTi svasti vANI : (cAturmAsa smArikA), saMyojaka-vinIta kumAra jaina, digaMbara jaina samAja, murAdAbAda, I. 2001 283. sthAnakavAsI jaina paramparA kA itihAsa : lekhaka-DaoN. sAgaramala jaina, DaoN. vijayakumAra, pArzvanAtha vidyApITha vArANasI, I. 2003 (pra.saM.) 284. sthAnAMga sUtra : yuvAcArya madhukara muni, Agama prakAzana samiti, byAvara, I. 2001 (tR. saM.) 285. sthAnAMga sUtra : abhayadevasUrivRtti, Agamodaya samiti, sUrata, I. 1920 286. strI zikSA : AcArya vinobA bhAve, a. bhA. sarvasevA saMgha prakAzana rAjaghATa, kAzI, I. 1958 (pra. saM.) 287. hameM tuma para nAz2a hai : sampAdikA-DaoN. sAdhvI akSaya jyoti, akSaya phAUNDezana, 5 palasekara bilDiMga subhASa ror3a, nAzika (mahArASTra), I. 2003 288. haribhadra sAhitya meM samAja aura saMskRti : lekhaka-DaoN. zrImatI komala jaina, pArzvanAtha vidyApITha vArANasI, I. 1994 289. harivaMza purANa : zrImajjinasenAcArya, sampAdaka-DaoN. pannAlAla jaina 'sAhityAcArya', bhAratIya jJAnapITha naI dillI, I. 1978 (dvi. saM.) 290. hindI jaina sAhitya kA bRhad itihAsa : khaNDa 1, 2, 3, DaoN. zitikaMTha mizra, pArzvanAtha vidyApITha vArANasI, I. 1989, 1992, 1997 (pra. saM.) 1010
Page #1073
--------------------------------------------------------------------------
________________ patra-patrikAe~ 1. anekAnta : varSa 28 kiraNa 1, varSa 34 kiraNa 3, 4, prakAzaka - vIra sevA maMdira, 21 dariyAgaMja, dillI vIrAyatana, rAjagRhI, bihAra apraila 1995 mArca 1998 disambara 2003 apraila 2005, a. bhA. jaina 2. amara bhAratI : san 2003 3. jaina prakAza : mArca 1983 kAnphreMsa, naI dillI 4. jaina satyaprakAza varSa 9, 1943 I., jainadharma satyaprakAzaka samiti, ahamadAbAda 5. jaina siddhAnta bhAskara : disambara 1940, 1943 julAI 1946, sampAdaka- je. ke. jaina, jaina siddhAnta bhavana, ArA (bihAra ) 6. titthayara : jainolaoNjI eMDa prAkRta risarca insTITyUTa, jaina bhavana, kalAkAra sTrITa, kalakattA 7. tIrthakara : akTUbara 1980, hIrA bhaiyA prakAzana, indaura 8. pAThazAlA : 703, bhaTTAra mArga, sUrata, julAI 2003 9. vijayAnaMda : janavarI 1998, AtmAnaMda jaina mahAsabhA, ambAlA 10. vimala viveka : pharavarI 2005, sampAdaka - DaoN. saMjaya jaina, ena. ela. 125, muhallA mahendru, jAlandhara 11. zramaNa varSa 42 I. 1991 pArzvanAtha vidyAzrama zodha saMsthAna, vArANasI 12. zramaNopAsaka : navambara 2003, a. bhA. sAdhumArgI jaina saMgha, bIkAnera (rAjasthAna ) 13. zramaNasaMgha jyoti : varSa 1 aMka 6, navambara 2003 14. zrI rAjendra jyoti : sampAdaka - DaoN. premasiMha rAThaur3a, a. bhA. zrI rAjendra jaina navayuvaka saMgha, mohanakher3A tIrtha, I. 1973
Page #1074
--------------------------------------------------------------------------
________________
Page #1075
--------------------------------------------------------------------------
________________ zrutaprajJA mahAsAdhvI DaoN. vijaya zrI "AryA" zruta kI satata samupAsanA meM saMlagna sAdhanAmaya jIvana, zikSA ke uccatama AyAmoM kA saMsparza karatA huA kadama dara kadama svarNapadakoM se sammAnita vyaktitva, sthAnakavAsI paMjAba paraMparA meM zramaNI abhinandana graMtha kI prathama praNayanakatrI, zramaNI paraMparA kI gauravAnvita mukuTa maNi, jainAgama darzana ke rahasyodghATana meM sudakSa, sarala, vinamra, vidvad jIvana kI triveNI saMgama hai- mahAsAdhvI DaoN. vijaya zrI jii| Apane jaina itihAsa meM prathama bAra dasa hajAra zramaNiyoM kI yazomaya jIvana gAthA ko prastuta kRti meM piroyA hai| aneka zramaNiyoM kA zramamaya vyaktitva jo yatra-tatra kalA evaM sthApatya kI paridhi meM juganUM kI taraha camaka rahA thA, use apane prajJA kauzalya se prathama bAra AdityamAna kiyA hai| apanI prAsAda kAMta guNamaya sAhityika bhASA sauSThava ke kala-kala nAda se pravAhita yaha zramaNI itihAsa vastuta: ucca koTi kI sAhityika nidhi hai| bhUta bhAvI vartamAna zramaNiyoM kA ekatra sammalina prastuta itihAsa kI apratima viziSTatA hai| ApakA lekhanI rUpa aitihAsika jJAna garbhita zramakaNa vidvad samAja meM samAdaraNIya hai, anusaMdhAna hetu prakAza staMbha hai, ki bahunA, yaha zramaNI itihAsa samagra zramaNiyoM kA abhinandana karatA huA vizva itihAsa kI eka amUlya dharohara ke rUpa meM samAdaraNIya hogaa| yatra-tatra-sarvatra stutya ApakI isa anamola kRti hetu hama ahobhAva ke upahAra ke sivA kyAbheMTa kareM? sAdhvI pratibhA zrI "prAcI"
Page #1076
--------------------------------------------------------------------------
________________ 'abhisammata' jyotizikhA sAdhvI zrI vijayazrI jI "AryA' dvArA Alikhita "jaina zramaNiyoM kA bRhad itihAsa" vastutaH eka grantha hai| yaha grantha racanA dharmitA kA eka upamAna hai, pratimAna bhI hai| zodhArthinI sAdhvI zrIjI ne viSaya-vastu ko aSTavidha adhyAya meM vargIkRta bhI vaijJAnika dRSTikoNa se kiyA hai| jisase grantha kA vyaktitva AbhApUrNa rUpa se rUpAyita hai| itanA hI nahIM isase yaha pUrNataH pragaTa hai ki zraddhAspadA sAdhvI zrI jI mAtA zAradA kI dattakA nahIM, apitu aMgajAtA AjJAnuvartinI suyogya nandinI hai| upAdhyAya rameza muni ApakA kArya itanA pUrNa hotA hai ki mujhe saMzodhana kI koI apekSA hI nahIM lgtii| Apane jo zrama kiyA hai vaha bahuta hI stutya hai| pI. eca.DI. ke sambandha meM aisA parizrama virala hI hotA hai| jainasaMgha Apake isa upakAra ko kabhI nahIM bhulegaa| DaoN. sAgaramala jaina, zAjApura (zodha nidezaka) jina sthApita caturvidha saMgha zramaNa-zramaNI, zrAvaka aura zrAvikA meM se zramaNI varga kA sAGgopAGga paricaya prastuta zodha prabandha meM vivecita hai| prAgaitihAsika kAla mahAvIra aura mahAvIra ke uttaravartI kAla se lekara vartamAna kAla taka kI samasta jaina paramparA kA lagabhaga dasa hajAra zramaNiyoM kA paricaya aura zramaNa paramparA ko unake yogadAna kA vAstavika vivecana prastuta karanA apane Apa meM eka duHsAhasa kArya hai| zramaNAcArya ko dekhate hue isa kArya kA duHsAdhyatA guruttara ho jAtI hai| sAdhvI zrI vijaya zrI jI ne zrama evaM dhaiyapUrvaka zodha prabandha hI nahIM apitu zramaNI vizva koza prastuta kiyA hai jisase vidvata varga ke sAtha hI sAmAnya varga bhI dIrgha kAla taka lAbhAnvita hotA rhegaa| isa zodha prabandha ke ! mAdhyama se sAhitya evaM samAja kI mahanIya sevA ke lie sAdhvI zrI jI ko shtsh:vNdn| DaoN. azoka siMha ! mUlya 8 2000/- (prati seTa) bhAratIya vidyA pratiSThAna M-2/77, saikTara 13, Atmavallabha sosAyaTI, rohiNI, dillI-110085