Book Title: Vyutapatti Ratnakarakalita Abhidhan Chintamani Nammala
Author(s): Hemchandracharya, 
Publisher: Rander Road Jain Sangh
Catalog link: https://jainqq.org/explore/016065/1

JAIN EDUCATION INTERNATIONAL FOR PRIVATE AND PERSONAL USE ONLY
Page #1 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrIhemacandrAcAryaviracitA vyutpattiratnAkarakalitA ||abhidhaancintaamnninaammaalaa // Abhidhanacintamaninamamala - saMzodhaka: sampAdaka :"ii bhitibhraat; Page #2 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // zrIzaGkezvarapArzvanAthAya namaH // // anantalabdhinidhAnazrIgautamasvAmine namaH // // paramopAsyazrInemi-vijJAna-kastUra-candrodaya-azoka-somacandrasUrIzvarasadgurubhyo nmH|| zrInemi-vijJAna-kastUrasUrigranthazreNi:-16 kalikAlasarvajJazrIhemacandrAcAryaviracitA vAcakazrIdevasAgaragaNikRtavyutpattiratnAkarakalitA // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA // -: AzIrvAdadAtAraH :paramapUjyAcAryazrIvijayacandrodayasUrIzvaramahArAjAH paramapUjyAcAryazrIvijayaazokacandrasUrIzvaramahArAjAzca -: mArgadarzakAH :paramapUjyAcAryazrIvijayasomacandrasUrIzvaramahArAjAH -: saMzodhakaH sampAdakazca : vyAkaraNAcAryaparamapUjyAcAryazrIvijayasomacandrasUrIzvaramahArAjAnAM ziSyaH gaNI zrIcandravijayaH -: prakAzakaH :suratavartizrIrAMderaroDajainasaGghaH Page #3 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prakAzakaH zrI rAMdera roDa jaina saMgha. zrI zaMkhezvara pArzvanAtha jaina derAsara peDhI. aDAjaNa pATIyA, rAMdera roDa. surata- 395009. phona : (0261) 2687488. (1) zrI nemi vijJAna kastUrasUrIzvarajI jaina jJAnamaMdira. meIna roDa, gopIpurA, surata - 395 001. C/O. azvinabhAI saMghavI phona 2412833. nikezabhAI saMghavI phona 2422611. : (3) harSadabhAI cunIlAla zAha bhArata TreDIMga kuM. 111, TanaTanapurA sTrITa, khojA galI. muMbaI - 400 009. phona : 23476013, 25002175. vIra saMvat : 2526 vikrama saMvat : 2059 isvIsan : 2003 ISBN 81-901757-0-X -: prAptisthAnAni : vimocanAvasaraH vi. saM. 2059 tame varSe ASADhe sudi 10, budhavAsaraH suratarAMderamArgAGgaNe zrIsUrigaNacAturmAsapravezasya zrImatI suMdaravenapAnAcaMdarAmacaMdazAha (5) bharata grAphiksa 7, nyU mArkeTa, pAMjarApoLa, rilipha roDa, amadAvAda - 380001 phona 2134176, 2124723 : zrAvikA ArAdhanAbhavanodghATanaprasaGge vimocanakAraH - DaoN. zrIaravindabhAI pAnAcaMdazAhavaryaH // (2) zrI zaMdara roDa jaina saMgha. zrI zaMkhezvara pArzvanAtha jaina derAsara peDhI. aDAjaNa pATIyA, rAMdera roDa. surata- 395009. phona : 2687488. (4) zrI anilabhAI zAMtilAla gAMdhI 111, mahAkAnta bilDIMga, Azrama roDa, vI. asa. haoNspiTala sAme, amadAvAda - 380 006. phona : 6584807. (6) zrI 108 jaina tIrthadarzana bhavana TrasTa zrIsamavasaraNa mahAmaMdira. taLeTI roDa, pAlItANA 364 270. phona : 52492. (7) jagadIzakumAra bI. jaina mu. po. DumA, tA. jAMbughoDA. ji. paMcamahAla, (gujarAta). phona : (952676) 242106 mUlyam rU. 600-00 nemi saMvat : 58 AvRttiH prataya: bharata grAphiksa 7, nyU mArkeTa, pAMjarApoLa, rilipha roDa, amadAvAda - 3800001. phona : 2134176, 2124723 E-mail: padmavati @satyam.net.in, website:www.padmavati sales.com. : prathamA : 1500 Page #4 -------------------------------------------------------------------------- ________________ .. Sankhasvara parsvanathaya Namah.. ..Anantalabdhinidhana sri gautamasvamine Namah.. .. Paramapasya sri nemi-Vijnana-Kastura-Candrodaya-Asaka-Somacandrasurisvara sadgurubhyo Namah Sri nemi-Vijnana-Kasturas uri Book Series No.-16 Kalikalasarvajna sri hemacandracarya viracita Vacaka sri devasagaragaai kita vyutpattiratnakara kalita Abhidhanacintamaninamamala With Complements From : Parama pujy acarya sri vijayacandrodayasurisvara maharajah Parama pujy acarya sri vijayaasokacandrasurisvara maharajah sca Directions by : Parama pujy acarya sri vijayasomacandrasurisvara maharajah Research & Edited by : Vyakaranacarya parama pujy acarya sri vijayasomacandrasurisva maharajanam Sisyah Gaai Sricandravijayah Published by : sri randera road jain sanghah Surata-395009. Phona-2687488 Jain Education Intemational Page #5 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Published by: Shree Rander Road Jain Sangh Shree Sankheshwer Parshwanath Jain Derasar Pedhi Adajan Patiya, Rander Road, Surat-395009 (Gujarat) (India) Ph: 00-91-261-2687488 ISBN 81-901757-0-X Edi. (1) Shree Nemi VijnanaKastursuriji Jain Jnanamandir. Main Road, Gopipura, Surat-395001. (Gujart) (India) Ashvinbhai Sanghavi. Ph.-2412833. Nikeshbhai Sanghavi. Ph.-2422611 2003 (2) Shree Randera Road Jain Sangh Shree Sankheshwar Parswanath Jain Derasar Pedhi. Adajan Patiya, Rander Road. Surat-395009 (Gujarat) (India) Ph: 00-91-261-2687488 (3) Harshadbhai Chunilal Shah Bharat Trading Company 111, Tantantpura Street, Khoja Gali, Mumbai-400 009. (Maharashtra) Ph: 00-91-22-23476013, 25002175. Book Aviable From Here (4) Shree Anilbhai Shantilal Gandhi 111, Mahakant Building, Opp. V. S. Hospital, Ashram Road, Ahmedabad-380006. (Guj.) (India) Ph: 00-91-79-6584807. (5) Bharat Graphics 7. New Market, Panjra Pole, Relief Road, Ahmedabad-380 001 (Guj.) (India) Ph: 00-91-79-2134176, 2124723 Vikrama Sanvat 2059 (6) Shree 108 Jain Tirthadarsan Bhavan Trust Shree Samvasran Mahamandir. Taleti Road, Palitana-364270. (Guj.) (India) Ph: 00-91-2848-52492. (7) Jagadishkumar B. Jain Po. Duma, Ta. Jambughoda. Di. Panchamahal, (State-Gujarat) (India) Ph: 00-91-79-2676-242106 PRICE : Rs. 600-00 US$ : 15 (Including Post Parcle Charge) Printed at : Bharat Graphics New Market, Panjara Pole, Relief Road, Ahmedabad-3800001. Ph: 2134176, 2124723 E-mail:padmavati @satyam.net.in, web site: www.padmavati sales.com. Jain Education Intemational Page #6 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jenA kartA che, kalikAlasarvajJa zrI hemacaMdrAcArya bhagavaMta.. jenA vRttikAra che, acalagacchIya vAcaka zrI devasAgarajI gaNivarya. jenA preraNAdAtA-zubhAziSadAtA chepa.pU.AcArya zrI vijaya caMdrodayasUrIzvarajI mahArAja sAheba, pa.pU.AcAryazrI vijaya azokacaMdrasUrijI ma.Adi pUjaya gurubhagavaMto.. jenA pathadarzaka che pa.pU. AcArya zrI vijaya somacaMdrasUrIzvarajI ma.. jenA saMzodhanakAra ane saMpAdanakAra che, athAka parizramI pUjya gaNivarya zrI zrIcaMdravijayajI mahArAja sAheba... AvAra jenA Arthika sahayogI che, zrutajJAnapremI jainazrI saMgho... jenA zrutasaMrakSaka che, zrImahAvIra zve.mU.pU.jainasaMgha.operA sosA., amadAvAda.... jenA sucAru, suvAcya mudraNa mATe dinarAta joyA vagara mahenata karI che, bharata grAphiksa... bharatabhAI, mahendrabhAI Adi, amadAvAda... ApaNe AvakArIe jenA TAipaseTIMga karanAra che, bahena zrI nasIma... aMtaranA AhAdathI jenA kalara jeinA kalara ATha peja banAvanAra che, nehaja enTaraprAijha, muMbaI... ekI avAje jenA sahAyaka banyA che, nAmI-anAmI aneka vyaktio... amArA zrIsaMghanA paramopakArI traNe pUjya gurubhagavaMtoe amArA | zrIsaMgha upara vizvAsa rAkhIne samyagu jJAnanA pracAra-prasAra mATe prAcIna abhidhAna arvAcIna graMthanA prakAzananI saMpUrNa javAbadArI amArA zire mUkI che, tethI ame to A graMthanA prakAzanamAM mAtra nimittarUpa banyA chIe. ciMtAmaNi vi. 2048-49nA amArA zrIsaMghanA AMgaNe thayela cAturmAsa nAmamAlA ne... N samaye pUjaya gaNivarya zrI zrI caMdravijayajI ma. Adi pUjyazrInA ziSyo jJAnopArjana mATe je satata parizrama letA hatA, tenI phaLazrutirUpe AvA graMthonA prakAzana thaI rahyA che..... bhaviSyamAM thatA raheze... == = ZZZZZZZz== ZZZZZ amArA zrIsaMghanuM to paramasaubhAgya che ke A graMthanuM vimocana paNa 3 amArA zrIsaMghanA AMgaNe suMdarabA zrAvikA ArAdhanA bhavananA udghATana ane cAturmAsanA pravezanI sAthe thaze. prAMte, vidvAno, buddhimaMta sujJa vAcako vAraMvAra A graMthano upayoga karI, mana-vacana-kAyAnA yogone sthira karavA dvArA zIghra ayogI bane tevI abhyarthanA. li. zrI rAMdera roDa jaina saMgha, surata. Page #7 -------------------------------------------------------------------------- ________________ saMzodhakIyaM sampAdakIyaM ca sArdhakoTitrayokapramitasAhityasUtraNasUtradhAra-manISimUrdhanya-sUripuGgava-mahajjyotirdharakalikAlasarvajJa zrIhemacandrAcAryabhagadviracitA'bhidhAnacintAmaNinAmamAlAyA anupalabdhA vyutpattiratnAkaraTIkA vidvajjanavallabhAnAM dhImatAM karakamaleSvarpatAmasmAkamatIvAtIvAnando bobhUyate // etatparamAnande kAraNaM kim ? prArambhataH prArabhe jinazAsanazaNagAraparamapUjyAcAryabhagavacchrImadvijayacandrodayasUrIzvarANAM, paramapUjyapraguruvarANAM, paramapUjyaguruvarANAM cA'jastraM preraNayA kRpayA ca prAcInArvAcInatAlapatrakAgadapatramayAnAM hastalikhitAnAM pustakAnAM paThana-likhanakAryArambhaH prArabdhaH // samaye samaye prakAzitAprakAzitasulabhadurlabhagranthAnAM paricayAya kiJcit saMskRta-prAkRtAdisAhityaitihyaM paThitaM vilokitaM ca // api ca pUrvoktapUjyaguruvarANAM sAnnidhye'mUlyamaulikagranthAnAM mudrita-hastalikhitagranthAnAM kiJcidatyupayogI Avazyakazca paricayaH kRtaH, tadaiva teSAmanubhavaprAcuryamajJAyi, jJAtaM cA'smAkaM guruvarA guruvarA eva // ekadA jAmanagare nagare tatrabhavatAM praguruvarANAM pratikUlazarIrasvAsthye jAte paramapUjyAryazrImadvijayacandrodayasUrIzvaramahArAjA anyamunayazca tatrA''gatAH santaH sthiratAbhAjo'bhavan / tasminnavasare zrIhemacandrAcAryajJAnamandirasatkAyA abhidhAnacintAmaNinAmamAlAsahitavyutpattiratnAkaraTIkAyA hastalikhitakAgadapraterekA pratikRtiH (jherokSa) darzanAya paThanAya cA''gatA / pUjyAcAryavaryAH praterAdyantabhAgaM paThitavantaH, AdibhAgasthitAH prArambhikalokAH paThyamAnA aasn| adyAvadhi manasIyameva granthirAsId- yad etannAmamAlAyA yAH kAzcidapi TIkAH, tAH zrIsiddhahemacandrazabdAnuzAsananAmavyAkaraNamadhikRtyaiveti, tadiyamapi (vyutpattiratnAkaraTIkA'pi) tathaiveti, paraM tu yadA- "zrIpANinIyoktibhiH" iti paGkidRSTA paThitA zrutA ca, tadA'vagatamiyaM TIkA pANinIyavyAkaraNAnusAriNIti / guruvaraprAptapANinIyavyAkaraNasaMskAro'hamasyAH TIkAyAH saMzodhana-sampAdanakArye'lpe eva samaye prArabdhe // ___ vastuto'smin kSetre'nabhijJo'haM saMzodhana-sampAdakAryaM kIdRgasti, tat kiJcidapi jJAnamayaM granthaH pUrNo jAtastadA jAtam // satyameva pratibhAti kenacid viduSoktamidaM vacanam- "zilpakArasya zilpazAstreNa kalAkalite jinamandire kriyamANe yAvAn parizramo bhavati tAvAneva, kadAcit tato'pyadhiko vA bhavati granthamandiraM kRtavataH saMzodhakasya sampAdakasya ca" iti // IdRgAzayavatyekA paGkiH smRtipathamAgacchati- "vidvAneva vijAnAti vidvajjanaparizramaH" iti // Jain Education Intemational Jain Education Intermational Page #8 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ityuktvA 'mayA dhATI pAtitA' iti na jJAtavyam, paraM tvetaTTIkAkartRNAM vAcakavarazrIdevasAragaNivarANAM jJAnabhaktiratyadbhutA prazasyA anukaraNIyA ca // jJAnasya sarjana-saMrakSaNa-saMvardhanAdisevayA jJAnAvaraNIyAdikarmaNAM kSayaH, paramparayA anantajJAna-darzana-cAritratapa-vIryAdyAtmaguNAnAM prAptirarthAd mokSazcetyapi mahAn lAbhazcetyalam, prakRtamanusarAmi zabdazAstrajJAnasya vyAkaraNazAstrajJAnasya vopalabdhyanantaraM kavitvazaktiprAptaye'nalpazabdAnAM cayanamAvazyakam, tattu koSadvAraiva, yato yathA koSahInaH puruSo bhUpAlazca prajotpAdanAya prajArakSaNAya sarvathA'samartho bhavati, tathaiva koSahIno vidvAnapyuttamakAvyaracanAM kartuM yathAvad rasAsvAdanaM kartuM vA sarvathA'samartha eva bhavati / yathoktam"narabhUpau vinA koSaM prajotpAdanarakSayoH / naiva kSamo yathA tadvat kaviH kAvyakRtAvapi // " [ ] iti // zabdairvinopayuktazabdacayanavyastaH kavirunnatonnatakalpanApUrNAM kavitAM kartuM kadApi na samarthaH, tasmAt koSakalanameva varaM kavInAm / anyacca vyAkaraNa-nyAyAdInAM granthA bahavo yathopalabdhAstathaiva koSagranthAstaTTIkAzcApyanekA darIdRzyante, tatkAraNaM tu 'teSAM pracurA AvazyakatA' ityahaM manye / / zabdajJA'marasiMhakRtanAmaliGgAnuzAsanasyA'paranAmAmarakoSasya prAgapi vipulapramANAH koSA Asan , te sarve kAlakavalitA luptaprAyA babhUvetyAdikaM sarvamasmadguruvaralikhitaratnAkaro'nupamo vyutpattiralAkarato jJAtavyam, paraM tu zAstranabhasyuDDInaM bahulatayA'marakoSasyaiveti // amarakoSasya sannidhiM prAptuM dvAveva koSau vartete / prathamo yAdavaprakAzAcAryakRtavaijayantIkoSaH, tacchlokasaGkhyA-3216, dvitIyA zrIhemacandrAcAryakRteyamabhidhAnacintAmaNinAmamAlA, tacchlokasaGkhyA-1542 // ekakA hemacandrAcAryAH pANinimanyAdiracitagranthAna prati sarvaviSayakagranthAn vyaracayan, tat tArakajinazAsanaM prati samarpitatAM vinA'zakyamidam // kAn prati ke granthA vyaracayan tad jijJAsuvidvadbhiranyato'vagantavyam / vizeSamidamatra jJAtavyam- yathA'marasiMhena nAmaliGgAnuzAsanaM kRtaM tathaiva liGgAnuzAsanarahitA'bhidhAnacintAmaNinAmamAlA kRtA tairAcAryairiti // TIkAviSaye'pi tatra pracalite dve TIke, ekA rAyamukuTakRtapadacandrikA, dvitIyA bhaTTojidIkSitAtmajabhAnujIdIkSitakRtarAmAzramI aparanAmavyAkhyAsudhA, atra vyutpattyAdikaraNaikA'dvitIyA ratnAkarasadRzA vyutpttirtnaakrttiikaa| tasyA vaiziSTyaM yadyapi prastAvanAto jJeyam, tathA'pi saMzodhana-sampAdanAvasare camatkRtikArA romodgamA paramAnandAnubhUtiryasmin jAtA, tallikhAmi(1) vItanazabdaviSaye(pR. 259, paM 47)- "veti gacchatyanayorapAta iti vItanau / 'vI gatyAdau'(a.pa.a.). 'vIpatibhyAM tanan '(uNA-430) iti tanana, bAhalakAdagaNatvaM c| pArzvazabdo nikaTArthaH klIbe, tataH klIbaliGgaprathamAdvivacanaM samIcInam, puMliGgaprathamAdvivacanaM tu lekhakadoSAd jJeyam " iti // (2) rAjarSizabdaviSaye(pR. 313, paM. 12)- "rAjate saptAGgeneti rAjA, kSamAdiguNadhAraNAd RSiH, A ISadRSirarSiH, rAjA cAsAvarSizca rAjarSiH / 'omaangoshc'6|1|95 // iti pararUpatvam " iti // (3) matkuNazabdaviSaye(pR. 339, paM. 6)- "mAdyati hRSyantyanena matkuNam / pRSodarAditvAt sAdhuH / caturthavargA dyakavargAdyapaJcamasvaramadhyaH " iti // Jain Education Intemational Page #9 -------------------------------------------------------------------------- ________________ (4) sAMyugInazabdaviSaye (pR. 350, paM. 41 ) - "saMyuge sAdhuH sAMyugInaH / 'pratijanAdibhyaH khaJ 4 14 199 // iti 'AyaneyI- 7 / 1 / 2 // ityAdinA khasya InAdezaH / pratijanAdipAThAdeva saMyugazabdasya ghaJi guNAbhAvaH 11 khaJ, iti // 8 (5) bhikSAzabdaviSaye (pR. 360, paM. 21) - " bhikSyate bhikSA / 'bhikSa yAcJAyAm ' (bhvA.A.se.), karmaNi ghny| grAsa eva grAsamAtram, tataH svArthe kani grAsamAtrakam / yadAhu:- "mayUrANDapramANo grAsaH, " 'kavau' iti lokabhASAprasiddhaH, sa eva grAsamAtraM mUlaTIkA / "mAtraM tvavadhRtau svArthe " [ anekArthasaGgrahaH 2 / 436 ] ityanekArthavacanAd mAtrazabdo'tra svArthavAcakaH, na tu 'pramANe dvayasajdaghnamAtracaH '5 / 2 / 37 // ityasya, sati ca tasmin bahuvrIhiH syAt, tasmiMzca sati 'TiDDhANaJ- '4 / 1 / 15 // ityAdinA GISi (DIpi ) grAsamAtrIti syAt, tataH kani 'ke'Na: 7 4 13 // iti hrasvatve ca grAsamAtriketi syAt na ca taducitam grAsamAtramityasya svArthadyotakatvAt, yAvanmAtramityAdivaditi / yadvA mAtrazabdo'yaM vRttiviSaye eva tulye pramANe vartate, atra grAsasya tulyapramANamityasvapadavigrahe SaSThIsamAse grAsamAtram, yathA- 'samudramAtraM na saro'sti kiJcana' [] itivat, grAsamAtrakaM kavalapramANamityarthaH / yaduktam " grAsapramANA bhikSA syAdagraM grAsacatuSTayam / agrAccaturguNaM prAhurhantakAraM dvijottamAH // 1 // " [] iti // (6) campAzabdaviSaye (pR. 434, paM. 7 ) - " camati janadaurgatyaM campA / 'camu adane ' (bhvA.pa.se.), 'khalpa zilpa - ' ( uNA - 308) iti bAhulakAt pe sAdhuH / yadvA caNantyasyAM caNpA / 'caNa hiMsAdAnayozca' (bhvA.pa.se.), cakArAd gatau, bhvAdau, ghaTAdirayam, NakArasya 'mnA (mnAM ) dhuTvarge'ntyo'padAnte ' (haimasU - 1 / 3 / 39 // ityanusvArAnutpattau 'caNpA' ityeva svamate mUlapAThaH " iti // (7) vitardizabdaviSaye (pR. 448, paM. 5 ) - " 'tarda hiMsAyAm' (bhvA.pa.se.), 'in sarvadhAtubhyaH ' (uNA-557) itIni tardiH hiMsA, vigatA tardiH hiMsA'syAH vitardiH, strIliGgaH / dve 'caukI' iti khyAtAyAH / dArupariskRtA caturasrA vizrAntibhUH / yanmAghaH " ratAntare yatra gRhAntareSu vitardiniryUhaviTaGkanIDaH / rutAni zRNvan vayasAM gaNo'nte vAsitvamApasphuTamaGganAnAm // 1 // " [ zizupAlavadham, sargaH - 3, zlo - 55] iti / vedI ca vAstuzAstre bahudhA / tathA ca vAstusutanAmni granthe"catuSkoNA tu yA vedI svastikA sA sukhAptaye / vivAhe'STAsane yajJe rAjJAM devArcanAdiSu // 2 // "[] "dve devAgArAdau kASThAdicatuSkikAyAH prAGgaNAdimadhyagatAyA vA " [ ] iti svAmI / "dArUpari dhRtA caturasrA vizrAntibhUrvitardiriti bhedaH, stambhapIThiketyanye "[ ] iti sarvadharaH / " catuSkikAdigRhamadhyasthacatuH - stambhoparivakrakASThanirmitAyA vedikAyA: " [ ] iti kokkaTAdaya ityevaM bahavo bhedA granthabhUyastvabhayAnna likhitAH" iti // (8) rasodbhavazabdaviSaye (pR. 480, paM. 44) - rasAd ambhasa udbhavati rasodbhavam / ac / nAnAvidhatrasasthAvarANAM zarIreSu sacitteSvacitteSu vA utpattisadbhAve'pi pRthivIkAyatvameva / taduktaM zrIsUtrakRdaGgadvitIya zrutaskandhatRtIyAhAraparijJAdhyayanAvasAne- "ihegatiA sattA NANavihajoNiyA jAva kammaniyANeNaM tatthavukkamA NANAvihANaM tasathAvarANAM [pANANaM] sarIresu sacittesu vA acittesu vA puDhavittAe" [ zrImatsUtrakRtAGgam, dvitIyaH zrutaskandhaH, adhya3, sUtram - 61] ityAdi / vRttizcA'sya- "ihaike sattvAH prANinaH pUrvaM nAnAvidhayonikAH svakRtakarmavazagAH nAnAvidhatrasasthAvarANAM zarIreSu sacitteSu acitteSu vA pRthivItvenotpadyante, tadyathA - sarpaziraHsu maNayaH, karidanteSu For Private Personal Use Only Page #10 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mauktitvenotpadyante, tadyathA- sarpaziraHsu maNayaH, karidanteSu mauktikAni, vikalendriyeSvapi zuktayAdiSu mauktikAni, sthAvareSvapi veNvAdiSu tAnyeva"[ zrImacchIlAGkAcAryavihitavivaraNam, dvitIyaH zrutaskandhaH, adhya-3, sUtram 61] iti vacanAnna duSTaM mauktikAnAM pRthivIkAyatvam" []iti // (9) sAgarazabdaviSaye(pR. 485, paM. 24)- "garbhasthe'smin etanmAtre sapantyA garo dattaH, tato gareNa saha sadyo jAtatvAt sagaraH / sageraNA'vatAritvAt, 'tsyedm'4|3|120 // ityaNi sAgaraH"[padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zo-229] iti mizrAH / "sagaraputrANAmayaM [taiH] khaattvaat"[svopjnyttiikaa4|1073] ityAcAryAH / "kSIrodAdiSvapyupamayA sAgaravyapadezaH''[]iti bhaTTAH '' iti // (10)vAlukAzabdaviSaye(pR. 495, paM. 9)- "valante vaalukaaH| 'vala saMvaraNe'(bhvA.A.se), 'kaJcakAMzukA-' (haimoNA-47) ityuke nipAtyate / vAlikA iti tRtIyasvaramadhyo'pi / yanmahezvara:- "vAlikA vAlukAvAlApiMcholAkarNabhUSaNe''[vizvaprakAzakozaH, kAntavargaH, zrI-166] iti |siktaanaaN pRthivIkAyikatve'pi nadyaGgabhUtatvAda pkAyAvasare pAThaH " iti|| (11)dhanaJjayazabdaviSaye(pR. 500, paM. 21)- "dhanaM jayati yatheSTaM dadAti dhnnyjyH| 'ji jaye' (bhvA.pa.a.), 'saMjJAyAM bhRtRvRji-'3|2146|| ityAdinA khac, 'arurdvisst-'6|3|67|| iti mum // "IzvarAd jJAnamicchecca dhanamicched hutAzanAt / ArogyaM bhAskarAdicchejjayamicchejanArdanAt // 1 // " []ityuktezca / "dhanaM jitavAn AyattIkRtavAn tato dhanamabhilaSyate"[]ityAgamo vA // " (12) jarNazabdaviSaye(pR. 510, paM. 19)- "jIryati jarNaH / 'ju vayohAnau'(tryA.pa.se.), 'kRvRjUna:(kRvRjU)-' (uNA-290)iti naH" iti // (paramapUjyAcAryazrIvijayakastUrasUrIzvaramahArAjasampAditAbhidhAnacintAmaNikoze (pR. 255) upAdhyAyazrIhemacandravijayasampAditasaMzodhitAbhicintAmaNinAmamAlAyAM svopajJavRttau (pR. 248) ca 'jIrNa' iti dRzyate) // (13) prasUnazabdaviSaye(pR. 517, paM. 6)- "prara'yate prasUnam / SUG prANiprasave' (di.A.se.) prapUrvaH, 'svAdaya oditazca' (gnnsuu-3|3|1||) [ityoditatvAt 'oditshc'8|2|45 // ] iti niSThAnatvam / nyAyAdidarzane vRkSaH prANI prANigrahaNaM prAdhAnyAduktamiti vA / "khUG prANiprasave' (di.A.se.), atra prANigrahaNamatantram / (tena prasUnAdayaH zabdAH siddhynti)| anye tu 'sarve bhAvAH sacetanAH' ityatrA'pi prANitvamAhuH / tathA ca "prasUnaM kusumam''[amarakoSaH 2 / 4 // 17 // ] ityatra subhUticandraH- 'SUG prANiprasave' (di.A.se) / kSapaNakamate vRkSasyA'pi prANitvam"[mA.dhAtuvRttiH, divAdiH, dhAtusaM-22] iti mAdhavaH " iti // (14)sumanaHzabdaviSaye(pR. 517, paM. 24)- "su prItaM mana Abhiriti sumanasaH / prAdisamAsaH / nityabahuvacanAntatvAd bahuvacananirdezaH / "bhUmni striyAM sumanasaH"[] iti ratnakoSaH / "sumanAH puSpamAlatyoH striyAmAdhAradevayoH (striyAM nA dhIradevayoH)" [medinIkozaH, sAntavargaH, yo-67] iti medinyaadidrshnaadektvmpi| "puSpaM sumanAH kusumam" [iti] nAmamAlAdarzanAcca / "vezyA zmazAnasumanA iva varjanIyA" [mRcch-4|14] iti zUdrakaprayogaH / "apratyAkhyAye dadhisumanasI" []iti manau chAndasatvAt klIbatvam " iti // (15) zatapadIzabdaviSaye(pR. 560, paM. 60)- "zataM bahavaH pAdA asya zatapadI / 'kumbhapadyAdiSu (kumbhapadISu) c'5|4|139||" iti pAdasyA'ntalopo GIS c| trINi kAnasIyAlIti khyAtAyAH / atra hi sUtre mUlaTIkAyAM ca pAThaviparyAso lekhakadoSAt sambhAvyate, sa ca pATho na ziSTasammataH, yataH karNajalaukAyAstrIndriyatvasadbhAvAt Page #11 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 prajJApanAdibhiH saha virodhAt, tathA ca prajJApanAsUtraprathamapadatrIndriyAdhikAraH "gaumI (gomhI ) hatthisoMDA " [ zrIprajJApanopAGgam, trIndriyaprajJApanA, sU-28] ityAdi, "gomI (gomhI) karNazRGgAlikA, je yAvaNNe tahappagArA, ye cA'pi cAnye tathA prakArAste sarve trIndriyA jJAtavyA iti zeSaH " [ zrImalayagiryAcAryaviracitavivaraNam, pR. 42 ]iti tadvRttiH iti // " ( paramapUjyAcArya zrIvijayakastUrasUrIzvaramahArAjasampAditakoze pAThaviparyAso na dRzyate) // (16) jhillikAzabdaviSaye (pR. 563, paM. 52 ) - bAhulakAd hrasvatve jhillikA / "jhillI vAdyabhedaH, tattulyazabdAd jhillIva / kani, 'ke'NaH ' 7 / 4 / 13 // iti hrasvatve [TAp] jhillikA "[padacandrikA, bhA-2, siMhAdivarga:, zrI - 243 ] iti mizrAH / jhillItyapi / "dUtI vidyudupAsitA sahacarI rAtriH sahasthAyinI / daivajJo dizati svanena jaladaH prastAnavelAM zubhAm / vAcaM mAGgalikIM tanoti timirastomo'pi jhillIravairjAto'yaM dayitAbhisArasamayo mugdhe ! vimuJca trapAm // 1 // [ ] iti bhAnudattaH" iti // (17) tuGgazabdaviSaye (pR. 656, paM. 37 ) - "tujyate (tuJjyate) hiMsyate tuGgam / 'tuji hiMsAyAm ' (bhvA.pa.se.), 'tuji pAlane ' (bhvA.pa.se.) vA, asmAd ghaJi, 'cajo: - 7 / 3 152 // iti kutvam, vArtikakAramate tu nyakvAditvAt kutvam" iti // ( 18 ) prakANDazabdaviSaye (pR. 662, paM. 2 ) - " prakANDaM puMklIbaliGgam / " astrI prakANDo viTape taruskandhaprazastayo: ''[ ] iti mediniH / tallajAdaya AviSTaliGgakAH, AviSTamAgRhItamaparityaktaM svaliGgaM yaiste AviSTaliGgakAH, liGgAntarasambandhe'pi na vizeSyaliGgakA iti bhAvaH / yathA - kumArItallaja:, azvamatallikA / " arirmadhoraikSata gomatallikAm "[ zizupAlavadham, sargaH 12 zrI - 41 ] iti mAghaH / goprakANDamiti, 'daNDakAnadhyavAttAM yau vIra ! rakSaH prakANDakau [ bhaTTikAvyam, sarga: 5, lo - 6 ] iti bhaTTiH / " ata eva matallikAdInAM rUDhizabdatvAt 'prazaMsAvacanaizca' 2 / 1 66 // iti samAsaH / " [padacandrikA, bhA-1, kAlavarga:, zro- 129] iti mizrAH / upalakSaNatvAdAviSTavacanAzca yathA- tAtazca te pAdAzca tAtapAdA ityAdyapi siddhaM jJeyam " iti // 44 (19) jAtizabdaviSaye (pR. 694, paM. 8 ) - " jAyate'syAM jAtiH / 'janI prAdurbhAve' (di.A.se.), 'striyAM ktin '3 // 3 // 94 // , ' anunAsikasya - ' 6 / 4 / 15 // iti dIrghaH / gaurayaM gaurayamityAdisadRzAbhilApajJAnaheturjAtirityarthaH / yaduktam- "AkRtigrahaNA jAtirliGgAnAM ca na sarvabhAk "[ kAzikA4 |1 |63 // ] iti / jAtamityakArAnto'pi klI / " jAtaM jAtyoghajanmasu ''[vizvaprakAzakozaH, tAntavarga:, zro- 14 ] iti mahezvaraH / " jAti: sAmAnyam ' [ ] iti taTTIkA " iti // (20) pratyAhArazabdaviSaye (pR. 698, paM. 35 ) - " pratyAhriyante saMkSipyante varNA atreti pratyAhAraH / bAhulakAdadhikaraNe ghaJ, aN iN yaNAdiH / " [ annAdika ] viSayebhya indriyANAmAkarSaNaM ca " [ ama. kSIra. 3 / 2 / 16 // ] iti kSIrasvAmI arthadvayaM prAha / iha tvAcAryAbhiprAyeNA''dya evArtho jJAtavyaH, aparasya tu - " pratyAhArastvindriyANAM viSayebhyaH samAhRtiH ' [ abhi-, zro- 83] ityanena prAgeva vyAkhyAnAt " iti // 11 ( 21 ) 1525tamazlokasyA'vataraNe (pR. 698, paM. 52 ) - " saGgrahamAha - saGkalayyArthakathanaM saGgrahastam- " iti // anyAnyapyudAharaNAni bahUni santi, atra vistarabhayAnnollikhitAni // For Private Personal Use Only Page #12 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 11 ante yathA'tyalpabIjeSu mahadvaTavRkSAH suptA, hIraka padmarAga-mauktikeSvamUlyamUlyaM channam, tathaiva zabdeSvabhilApyAni bhalApyapadArthAnAmagAdhAtalasparzinI zaktizchannA / ata evoktaM mahAbhASyakAreNa pataJjalinA- "eka: zabdaH samyag jJAtaH samyak prayuktaH svarge loke ca kAmadhug bhavati' iti, tena tacchakteranubhavo'marakoSAbhidhAnacintAmaNinAmamAlAdInAM vyutpattiratnAkarAdiTIkAnAM ca paThane pAThane cintane manane ca // (1) granthAdAvasmadadhyApakapaNDitapravarazrIviSNukAntajhAmahodayaracitazabda-zaktiviSayakalekhaH // (2) granthAnte zabda - tadartha-lokAGka- pRSThAGka paGktyaGkasahitasaMskRtazabdAnAmakArAdikramaH // (akArAdikrameNA'bhidhAnacintAmaNinAmamAlAnAM vyutpattiratnAkaraTIkAntargatAnAM ca zabdAnAM yAvanto'rthAsteSAM rASTrIya bhASAhindyAmanekagranthoddharaNapUrvakamatyuttamasaGkalanamalpa eva samaye prakaTayiSyate) // (3) zabda - lokAGka- pRSThAGka - payaGkasahitagurjarazabdAnAmakArAdikramaH / (4) TIkAntargatAnAM zeSanAmamAletarANAM pRSThAGka - paGktyaGkapUrvakAnAM lokAnAM granthe'sminnupayuktAnAM granthAnAM granthakArANAM cAsskArAdikramo nirdiSTo'smAbhiH // (1) ye'smAkaM prati " zabdakoSasyA'yaM parizrama ekagranthAd na viramet paraM tvajastramupayuktAnAM granthAnAM saMzodhanaM bhavet, tadaiva zrutasAdhanA, sA nirantarA pracalatu" iti zubhakAmanAmicchanto yogakSemakartAro jinazAsanonnatikArakA paramapUjyAcArya zrImadvijayacandrodayasUrIzvaramahArAjAH // RNasvIkAraH) (2) kva jinazAsanadhurAvahA bhavatsadRzA mahApuruSAH kvA'smatsadRk pAmarajIvastathApi yeSAM zirISakusumakomalahRdaye 'manomana thaI gayuM ke A bALaka jinazAsananA nabhomaMDaLamAM prakAza pAtharaze' iti vAkyamasti, te paramakRpAlavaH zrIgurudevavaryA (paramapUjyAcArya zrImadvijayAzokacandrasUrIzvaramahArAjA: ) // (3) zAstra-saMzodhana-sampAdanagahanATavIsthitAnAmasmatsadRzAnamanabhijJAnAM mArgadarzakA etadgranthasya sAdyantasucAruparimArjakAH saMzodhana-sampAdanapratyavasare upasthitAnAM zaGkAnAM samasyAnAM carjusamAdhAnakArakA vidvattAyA bhAramavahamAnA asmadguruvarAH (paramapUjyAcAryazrImadvijayasomacandrasUrIzvaramahArAjAH ) // (4) AgamasUtrajJAtAraH saGghasthavirA: paramapUjyamunirAja zrIjambUvijayamahArAjAH // (5) paramapUjyagaNivarya zrI zramaNacandravijayamahArAjAH // (6) paramapUjyAcArya zrImadvijayajayacandrasUrIzvaramahArAjasaha vartipaM. zrIsthUlibhadra - puSpacandra - kailAsacandrarAjacandravijaya - gaNi zrInirmalacandra - kulacandra - prazamacandravijaya - pra. zrIkalyANacandra- kuzalacandravijayamunizrIbalabhadra - amaracandra- prakAzacandra - sudharmacandra - zazIcandra-jinezacandra - samakitacandra- priyacandrasaGghacandra-siddhacandra-zreyacandra- zrutacandra-saMvegacandra- nirvedacandra- nirAgacandra- suyazacandra - RSabhacandrasaMyamacandra labdhicandra- satyacandra - sujasacandra - sunayacandra- kalpacandra - bhakticandravijayAdimunivarAH // For Private Personal Use Only Page #13 -------------------------------------------------------------------------- ________________ (7) yatsavidhe'hamabhyAsaM kRtavAn te SaDdarzanavettAro jJAnadAtAraH sva.paNDitazrIcandrazekharajIjhAmahodayAstathA tatputraratnAH paNDitazrIviSNukAntajIjhAmahodayAzca // (8) durlabhapustakaprAptaye sahAyakaH zrAvakazrIkAntilAla bI. mahetAzrAddhavaryaH (11-A haisAma mArgaH, kolakattA) tathA ramezabhAI gAThANIzrAddhavaryazca (seTelAITa, amadAvAda) // (9) sarvaprakArakakAryakaraNe tatparAH zrIrAjArAma( rAja)lolama-jagadIza-premajIAdayaH // (10) kompayuTararahite yuge'pyatikaThinakarkazAnAM saMskRta-prAkRta-gurjaragrantharatnAnAM mudrApakau zramaNopAsakau zrIbharatabhAI mahendrabhAI ityAkhyau bandhubAndhavau // (11) akSaravinyasanaM (enTrI evaM seTIMga) yayA sucArutayA kRtam, sA bahenazrInazIma ityAkhyA // (12) sAkSAt paramparAyA vA sahAyakA abhavan, te sarve // imaM mahAgranthaM vidvaJjanAnAM komalakarayugale nidhAya prArthaye yadatra ye kecana doSA kompyuTarayantreNa dRSTidoSeNa matimAndyena vA saJjAtAstAn sarvAn mAM sUcayitvA kRtArthIkariSyanti // gacchataH skhalanaM kvApi bhavatyeva pramAdataH / hasanti durjanAstatra samAdadhati sajjanAH // 1 // prAnte paramArAdhya-sarvavighnavinAzakAkhaNDaprabhAvazAli-zAntikAraka-paJcamahAlavartiDumAmaNDana-zrIzAntinAthaprabhuM kalikAlasarvajJazrIhemacandrAcArya-vAcakavarazrIdevasAgara-tapogacchAdhipazAsanasamrATazrInemi-vijJAna-kastUracandrodaya-azoka-somacandrasUrIzvaragurUMzca smRtvA natvA mAsarasvatIdevIM ca dhyAtvA viramAmItyalam // vi. saM. 2059, vaizAkhe suda-3, akSayatRtIyAyAma, ravivAsare zrInemisUrijJAnazAlA, pAMjarApola, amadAvAda // paramapUjyAcAryazrImadadvijayAzokacandrasUrIzvarANAM ziSyavarANAM paramapUjyAcAryazrImadvijayasomacandrasUrIzvarANAM caraNopAsakaH zrIcandravijayaH Jain Education Intemational Page #14 -------------------------------------------------------------------------- ________________ | anArataM pracalatu bhavataH saMzodhanayAtrA vidvadvariSThavAcakavara zrImaddevasAgaragaNiviracitavyutpattiratnAkarAkhyavRttivibhUSitAyAH abhidhAnacintAmaNinAmamAlAyAH zrImatA zrIcandravijayagaNivareNa saMzodhitaM prakAzanamidaM vardhApayato me manomIno'dya nitarAM nimajjatyamandAnandasandohamahodanvati // 13 kalikAlasarvajJa zrIhemacandrAcArya bhagavaddhimavataH prAdUrbhUtA zrutabhAgIrathI vibhinnapravAharUpeNa pravAhitA anekAnekavidyAzAkhAH navapallavitAH kurvantI prabhUtaprasavAn prasavantI ca vilokyate // vidyAzAkhAyAH ko'pi pradezasteSAmAcAryaprakANDAnAM manISAsaMsparzavirahito naivAsti // nyAya-vyAkaraNa - kAvya- koza- kathA - chando'laGkAra-tattvajJAna - yogaprabhRtisarvaviSayeSu tairviracitAn prauDhatamAn granthAn vilokyAvagatya ca teSAM vipazciccetazcamatkAricAturyaM paNDitaMmanyo'pi ko nahi kuryAnnijazirovidhUnanam // tairviraciteSu 1 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 2 anekArthasaGgraha 3 nighaNTu 4 dezInAmamAlAkhyeSu caturSu kozeSu iyaM nAmamAlaiva zekharAyamANA vidyate / sA'pi yadi ratnaireva nahi kintu ratnAkareNa bhUSitA bhavet tarhi tu kiM kathayitavyameva // 'vyutpattiratnAkara' ityanvarthanAmadhAriNyA vRtterasyAH anekaprAcInahastalikhitapratInAmAdhAreNa sUkSmaparirmitamatibhUrizramAnavadhAritasamayasAdhyaM saMzodhanaM sampAdanaJca zabdazAstrAbhyAsavyutpannamatinA gaNivareNa zrImatA zrIcandravijayena vidhAya pUrvavartisaMzodhakapuruSANAM paGktau svapravezaH sampAdita ityasmatkRte prabhUtapramodapradam // pUjyapAdazAsanasamrAT zrImadvijayanemisUrIzvarANAM nAnAguNimaNirohaNAyamAne samudAye purA khalu nAnAzAstravizadavaiduSyavibhUSitA naikaviSayakavidvadgamyabahuvidhagranthasarjakA aneke prAjJapuruSAH samabhUvan sampratyapi AcArya zrIvijayapradyumnasUri-zrIvijayazIlacandrasUri-zrIvijayasomacandrasUriprabhRtayastadantiSadazca prAcInapratInAmAdhAreNa manISimanomodajanakaM saMzodhanAdikAryaM saMskRta - prAkRta-gurjarAdibhASAsu lekhAdilikhanaJca vidadhati // gaNizrIcandravijayo'pi sarvajanasAdhAraNamitaratkAryajAtaM vimucya saMzodhanAdikAryeSveva dattAvadhAnatayA prayatetetyAzAsya viramyate // vi. saM. 2059, vai. kRSNa-5 zrInemisUrijJAnazAlA amadAvAda - pAMjarApola For Private Personal Use Only - sUrIzvaragurudevacaraNAmbujasevinA vijayahemacandrasUriNA Page #15 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 zabda: pArvatIvallabhaM natvA pitaraM candrazekharam / pipAsUnAM prabodhAya kiJcaduddhRtya likhyate // zrotragrAhyo guNaH zabdaH / zabdalakSaNaM ca zrotragrAhyaguNavibhAjakadharmavattvam, athavA zravaNendriyajanyalaukikapratyakSaviSayavRttiguNatvavyApyajAtimattvam / tAdRzI jAtizca zabdatvarUpA / zabdastvAkAzamAtravRttiH, bAhyaikendriyagrAhyo dvikSaNAvasthAyI tRtIyakSaNe nazyati ca / ata eva 'anityaH' iti naiyAyikAH // 'pRthivyAdiSu paJcasu zabdastiSThati' iti sAGkhyA vedAntinazcAhuH / svatantrAstu 'bheryAM zabdaH mRdaGge zabda:' iti vyavahArAt pRthivyAmeva zabdamicchanti // yenoccAritena sAsnAlAGgUlakakudakhuraviSANAdInAM sampratyayo bhavati, sa zabdaH // sa ca zabdo dvividhaH / buddhihetuko'buddhihetukazca / tatra abuddhihetuko meghAdizabdaH / buddhihetukazca dvividhaH, svAbhAvika: kAlpanikazca / tatra svAbhAviko varNavizeSAnabhivyaJjako hasitaruditAdirUpaH prANimAtrasAdhAraNaH / kAlpaniko'pi trividhaH / vAdyAdizabdo gItirUpo varNAtmakazca / tatra bherIzabdAdirvAdyAdizabdaH / mAdhavAdirAgAbhivyaJjakaniSAdAdisvarazabdo gItirUpaH / dhvanivizeSasahakRtakaNThatAlvAdyabhighAtajanyazca varNAtmakaH // anyatra cetthaM vibhAga uktaH / zabdo dvividhaH, dhvanyAtmako varNAtmakazca / tatrAdyo bherImRdaGgAdau prasiddhaH, dvitIyaH saMskRtabhASAdirUpaH // atra zAbdikA AhuH - 'varNAtmakazca zabdo vastuta eko'pi tattadvarNasaMskAraiH pratibimbatattadrUpo'nantapadarUpatAmivApannaH ' iti sarvapadarUpaH sarvArthAbhidhAnazaktiriti / sA zaktiryogipratyakSagamyA nA'smajjJAnagamyA // parApazyantI madhyamA vaikharIriticatvAri vAcaH padAni / ekaiva nAdAtmikA vADmUlAdhArAduditA satI 'parA' ityucyate, saiva hRdayAbhigAminI 'pazyantI' ityucyate, saiva buddhiM gatA vivakSAM prAptA 'madhyamA' ityucyate, atha yadA saiva vaktre sthitA tAlvoSThAdivyApAreNa bahirnirgacchati, tadA 'vaikharI' ityucyate // varNAtmakaH punardvividhaH, sArthako nirarthakazca / tatra sArthakaH zabdastrividhaH, prakRtiH pratyayo nipAtazceti / nirarthakaM tu kacaTatapa ityAdiH // punarapi varNAtmako dvividhaH, pramANazabdo'pramANazabdazca / 'pramANazabdaH ' ityasyArthazca ' zAbdapramitikaraNajJAnaviSayaH zabdaH ' iti / ayamarthazca zAbdabodhaM prati padajJAnasya karaNatAmate saGgacchate / pramANazabda AptopadezaH / tadarthazca Apto yathAdRSTasyArthasya cikhyApayiSayA prayukta upadeSTA / so'pi dvividho laukiko vaidikazca / tatrAdyo laukiko vidhiniSedhArthavAdabhedena trividhaH / tatra vidhiryathA pAkaM kuryAdityAdiH / niSedhazca idamaniSTaM na kuryAdityAdiH / arthavAdastu 'ayaM brAhmaNaH svamahimnA sarvaM jagat pavitraM karoti' ityAdiH / dvitIyastu vaidikaH paJcavidhaH, vidhirmantro nAmadheyaM niSedho'rthavAdazceti / tatra laukikazabdaH Aptokta eva pramANabhUtaH / vaidikastu sarva eva pramANabhUtaH paramAptena bhagavatA praNItatvAt // apramANazabdastu 'vahninA siJcet' 'gaurazvaH ' 'puruSo hastI' ityAdirUpa iti / apramANazabdastu doSavattvAt AgamAbhAsa ityucyate // zabdotpattirdvividhA / keSAJcinnaiyAyikAnAM mate vIcItaraGganyAyena tadutpattiH / keSAJcinmate tu kadambakorakanyAyena tadutpattiH // Page #16 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 15 tatrAdyA tadutpattiryathA AdyayA vIcyA'nyo mahAnekastaraGgo janyate / tena taraGgeNa ca mahattaraM taraGgAntaram / tadvad Adyazabdena bahirdazadigavacchinno'nyazabdastenaiva zabdena janyate, tena cA'parastadvyApakaH zabdaH ityevaM krameNa zrotrotpannaH zabdo gRhyate / bherIdaNDAdyabhighAtAt taddezAvacchedenA''dyazabdasyotpattiH / anantaraM tadbahirdazadigavacchedena prathamazabdAt tadvyApako dvitIyaH zabdaH / tatastadbahirdazadigavacchinnastRtIyaH zabdo dvitIyazabdAd bhavati ityevaM krameNa caturthAdizabdAnAmapyutpattirbodhyA // dvitIyA tadutpattiH, yathA kadambapuSpasya sarvAvayaveSu yugapatkorakANAmutpattiH, tadvadAdyazabdAd dazasu dikSu daza zabdA utpadyante taizcAnye daza zabdA utpadyante, ityevaM sarvAsu dikSu upari upari zabdAnAmutpattirityalam // zaktiH padapadArthayoH sambandhaH / 'idaM padamamumarthaM bodhayatu' ityAkAraka IzvarasaGketaH / atra IzvarasaGketo nAmezvarecchA / etatpadajanyabodhaviSayo'yamartha ityAkArakezvarecchA zaktiH / 'asmAcchabdAdayamartho boddhavyaH' ityanAdisaGketaH / yathA ghaTAdyarthavizeSyakaghaTAdipadajanyabodhaviSayatvaprakAraka IzvarasaGketaH / 'padapadArthayorvAcyavAcakabhAvaniyAmakaM sambandhAntaraM zaktiH' iti zAbdikA vadanti / 'avinAbhAva eva zaktiH' iti prAJca aGgIcakruH // nyAyamate zaktistrividhA, yogaH rUDhiH yogarUDhizceti / tatrAdyA pAcakAdipadeSu, dvitIyA ghaTAdipadeSu, tRtIyA paGkajAdipadeSu // atra vaiyAkaraNA:- 'saiSA zaktiH saMyogAdibhirnAnArthakazabdeSu niyamyate' iti / taduktaM hariNA saMyogo viprayogazca sAhacaryaM virodhitA / arthaH prakaraNaM liGga zabdasyAnyasya sannidhiH // sAmarthya maucitI dezaH kAlo vyaktiH svarAdayaH / zabdArthasyAnavacchede vizeSasmRti hetavaH // [ ] iti / tadarthazca- ete saMyogAdayaH zabdArthasyA'navacchede sandehe tadapAkaraNadvAreNa vizeSasmRtihetavo nirNayahetava iti / upasthitAnAmanekeSAmekataramAtrArthatAtparyanirNayadvArA tanmAtrArthaviSayakAnvayabodhajanakA iti bhAvaH / 'jAtyAkRtivyaktiSu tisRSu zaktitrayam' iti zAbdikA manyante / 'AkRtAveva zaktiH' iti pataJjaliprabhRtaya AhuH / 'apohArthe zaktiH' iti bauddhA manyante // atredaM bodhyam / prathamata: zaktigraho vyavahArAd ghaTAnayanAdirUpAd bhavati / tathA hi-'ghaTamAnaya' iti kenacit prayojakavRddhena niyuktaH kazcana prayojyavRddhaH tadvAkyato'rthaM pratItya ghaTamAnayati / taccopalabhamAno bAlastayA kriyayA tasya prayojyasya prayatnamanuminoti / tena ca ghaTAnayanagocaraprayatnena tasya jJAnaM ghaTAnayanagocaramanuminoti, svaprayatne tena tathA nizcayAt / tatastaddhatvAkAGkSAmupasthitatvAcchabdameva kalpayati / tadanantaraM ghaTAdipadAnAM pratyekamAvApodvApAbhyAM 'ghaTapadaM ghaTadhIjanakam' iti kalpayati / tata AdyazaktigrahAnantaramupamAnAdibhiH zaktigraho bhavati / atroktamabhiyuktai: zaktigrahaM vyAkaraNopamAnakozAptavAkyAd vyavahAratazca / vAkyasya zeSAd vivRtervadanti sAnnidhyataH siddhapadasya vRddhAH // [ ] iti / tatra vyAkaraNAcchaktigrahaH, yathA 'karmaNi dvitIyA'( ) 'kartari parasmaipadam' ityanuzAsanAt karmatvAdau dvitIyAdeH shktigrhH| dhAtuprakRtipratyayAdInAM zaktigraho vyAkaraNAd bhavatIti // upamAnAcchaktigrahaH, yathA gavAdipadazaktidhIsAcivyena gosAdRzyAtidezavAkyAd gavayapadavAcyatvabodhottaraM gavayatvajAtyavacchinne gosAdRzyagrahAt 'gavayo gavayapadavAcyaH' ityAkAraH / 'gosadRzo gavayapadavAcyaH' iti sAdRzyajJAnAd gavayapadasya gavaye zaktigraho bhavatIti vA // Jain Education Intemational Page #17 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 kozAdapi zaktigrahaH, yathA 'svaravyayaM svarganAkatridivatridazAlayAH' ( )ityAdinA nAkAdipadasya svarge shktigrhH| 'guNe zuklAdayaH puMsi guNiliGgAstu tadvati' ( ) cUrNe kSodaH' ( )ityAditazca kozAcchaktigrahaH' iti // AptavAkyAdapi zaktigrahaH, yathA 'kokila: pikapadavAcyaH' ityAdyAptavAkyAt pikAdipadAnAM kokile zaktigraha iti // vyavahArAdapi zaktigrahaH, yathA 'ghaTaM naya' 'gAmAnaya' ityAdyAvApodvApAbhyAM pArzvasthabAlasya ghaTAdipadasya ghaTamAtre zaktigraho bhavatIti || vAkyazeSAdapi zaktigrahaH, yathA 'yavamayazcarurbhavati' ityatra yavapadasya 'dIrghazUkavizeSe kaGgau vA zaktiH' iti sandehe vAkyazeSAd dIrghazUkavizeSe zaktirniIyate // kvacid vivaraNAdapi zaktigrahaH yathA 'ghaTo'sti' ityasya 'kalazo'sti' ityanena vivaraNAd ghaTapadasya kalaze zaktigraha iti // prasiddhapadasya sAnnidhyAdapi zaktigrahaH, yathA 'iha sahakAratarau madhuraM piko rauti ityAdau pikapadasya madhurAdiprasiddhapadasAnnidhyAt kokile zaktigraha iti // jIyAdazoko jyotirvit somazcAsau vicakSaNaH / zramaNazrIcandrAdInAM jinamArgopadezakaH // iti bhavadIyaH viSNukAntaH // Jain Education Intemational . Page #18 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ( () mahAna jyotirdhara kalikAla sarvajJA zrI hemacandrAcArya mahArAjA ) a A (6 0) (S/ che ? 7 wordPrart7wqYT ka dina jAtako / vAcakavara zrI devasAgara gaNi mahArAjasAhebA Jain Education Internation Page #19 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zAsanasamrA tapAgacchAdhipati parama pUjya AcArya bhagavaMtA zrImadvijaya nemisUrIzvarajI mahArAjA acintyacintAmaNikalpazArikhane vishuddhsbrhmsmaadhishaaline| - dayArNavAdyArthitadAyine satAM namo namaH zrI gurunemisUrI // ain Education International Page #20 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vAtsalyavAridhi, samayajJa pa.pU. AcArya bhagavaMta zrImad vijaya vijJAnasUrIzvarajI mahArAja sAheba samayajJo gunnaalyH| jIyAd vijJAnasUrIza: munimaanshNsraad|| prAkRtavizArada, dharmarAjA pa.pU. AcArya bhagavaMta zrImad vijaya karatUrasUrIzvarajI mahArAja sAheba vAtsalyAvAridhi: prAjJI gItAniAM dhurndhrH| dharmarAja: prazAntastaM vande kastUrasUriNam // Page #21 -------------------------------------------------------------------------- ________________ AziSa vidad l... sAdhanA eka zruta sAdhakanI -- varSo pUrvenI nAmatrAbA vAta yAda Ave che. pUjyapAda, satkRtamahodadhi, prAktavizArada pa.pU.A.gujIbhagavaMta zrImad vijya kastUrasUrIzvarajI ma.sA. smRtipariAmathI zrI hemacaMdnArya racita abhidhAna ciMtAma|i zabda korsanuM bhASAMtara taiyAra karyuM. vikAno ane abhyAsuo mATe dazakorA ati upayogI banyo. sarvatra Adara-mAna pAmyo. pUjya gurudevazrI vadhu utsAhita thayAM. graMthapUrti ane graMthra samRrphi mATe aneka prAcIna vikAno racita anya saMskRta ekAkSarI bezau-zabdakozo vagere no mArka abhyAsakarI eka vadhu 'navasarjana' karanAnI bhAvanA rAkhatA hatAM, ke jethI saMskRta-prAkRtagraMthI sahelAItha ukelI zakAya. (kAraNake zabdotho e graMthavAMcananA hAtha-paga-zAya che.') pUjya gurudevazrInI A bhAvanA sAkAra pAme te pUrve baLadharma yAmIgayA. ane te apUrNa bhAvanAne pUrNa karavA, A. zrI vijya anekacaMdra sUrijInA paTTadhara A.zrI vijya somacaMdre sUrijI nA ziSya, bhAvinA ArAspiMda vidvAna gahi| zrIcaMdra vijyajIe chellA keTalAka varSonI parizrama sAdhanA dvArA zrI abhidhAna ciMtAmaNi nAmamAlA upara zrI dainasa muni -- racitta nAmamAlA vRttinI asaMzodhita- aprakAzita hastaprata jJAna bhaMDAramAMdhI malI AvI. tenAupara teoe saMTodhananA tripthatara karyu. ane temAM aneka rAkAzo-graMtho vagereno samucita upayoga karI saMzodhanakSetrane vipsamUha mATe eka apUrva pUzana baiTa dharI rahyAM che. jeoe vyAkara - nyAya darzanazAstrano abhyAsa kyo .ane saMzodhananA kSetre sArI anubhava che - te A parizrcamanA kAryamAM spaSTa tarI Ane che. zabdakoza aMge teonI mahenata JA eka graMthathI aTakI nAya paraMtu vadhunevadhu upayoI prAcIna graMthonA saMzodhana thAya jethI zrutasAdhanA avirata cAlu rahe te zubha pramanA 2. kaoNka - www.lainelibrary.org Page #22 -------------------------------------------------------------------------- ________________ videoll Quoi... vi saM- 2033* prAvaNa zuda pa nA muMbaI copATInA comAsAmAM) hajAro divALA sUryanuM paheluM kiraNa pRthvI upara patharAyuM tyAreMja be bALanA zirA (u-1-14)jheirINu-4-12)nI phelAM ja vAra saMparka thayo ane manomana thai gayuM bhAvimAM A bALo jinazAsananA nomaMDaLamAM praznaza pAtharo. samayAntare saMyamano svIkArakara munizcacaMdravijayajI munizrI vijayajI banyA, pUjyagurU bhagavaMtonI kRpApI AgaLa vadhI rA amArI aMtaranI IcchA evA kharI naeN badhA sAdhuo saMyama sAdhanAjI puSTimAra jJAno pArthana vizeSa rAta kara. telApanAne sAkAra karatA zidhrI zrIcaMdravijayajI e qaliAla sarvajJa prI hemacaMdrAcArya viracita anidhAna ciMtA maNi nAma khAlA upara vidhi pI 5 - mahopAdhyAya zrI devasAgarajI zIvarSe racela vyutpattiratnAkara TImanuM a + parizrama pUrvaka saMpAdana karyu vidd notrya ApanuM adhyayana karatA karAvatA sAta puruno mAratA sapAdaka nA prayatnane samajI zaka A eka graMpanA saMpAdanI saMkha na mAnatA have paLa puchA aprakAzita graMthonAM saMpAdananI paraMparA jALAM rAkhaze amArA aMtaranA Azika tamArI sAtheja che li-azo+-vi vi-saM-2059 5-8 Ajina janma-dImAlyANaka giranAra dhAma muMba ucation International 9. Page #23 -------------------------------------------------------------------------- ________________ chIeN, 1mAtra sArai... zuM samudranA kinAre UbhA rahevAthI nAkaramAMthI no meLavI zakAya ? - zuM samudranA pANImAM chabachabiyA karavAthI ratnAkaramAMmI nidhi meLakhI zakAya che. zuM samudramAM DUbakI mAravA mAtrathI nAkaramAMthI samRddhi meLavI anya ! nI,nI, nA. samudranA peTALamAM gAyA vagara marajIvA mayA vagara ratnAka mAMkhI ratno jyAre paNa meLavI na zakAya... A to aMidhAna citAma/panAmamAlI svayaM ratno - sAgare... tenA upara vyutpatti nAkara' TIma to mote jamaNAsAmAM .. chatAM ya temAM ne temAM ja varSothI vyasana mahetA gADI# #citrima vAstavamAM zrI lakSma-jJAnane nI:zabdala zrI tene mRmazita karanAra eTra samAna banI gayA .. saMzodhana-saMpAdananA anujI mi dvAno samanyu zakaze rAbhidhAnaciMtAmaNi upana mANinIyavyAkaraNanA sUtronA AdhAre taiyAra thayela A kAnuM saMzodhana banne vyAkaraNanI vyutpanna vyakata sivAya zakaya nathI- gAkSIe AvA Akara jhabanIja prathama saMpAdana dvArA bAtha bhIDavI to siMha sAthe ? e lomeni caritArtha karI che. AvA aneke ayri zata gAMdho gAgAramAMthI bahAra AvavA gAkSI jevA binonI pratIkSA karI rahyA che amArA khetaranA AziSa AvA graMthamAM nAdi kAryo mATe satata bI.nI sAthe ja che... vi.saM.2059phAvata gi2nA2 dhAma li. tomacaMdra vi. -- Jain Educa Page #24 -------------------------------------------------------------------------- ________________ G G & hate namo pahoM mAthe upanana mAM hate kaMsanI jhADI mAM, pahemA gula ida 190mAma bhaTakate hato jaMgalama, lAgI kIdho saMgalamAM rakhaDato hato kAramAM lAvI dIdho saMyamamAM na thaDAte hano khaMdhakAratra, lAvI dIdho 5 kAmanA regnesTInA mahAmAM samarpita thatAM jIvana dhanya banyuM janma marUkha banyA, khAtmAmAM jJAnabiMdune prArdurbhAva thayA tainA pUnya pAda pragurudevazrInA ( pa.pU. snAmA 7 vi ...zakamaM mUDI ya mahArAjanA ) pAvana kara keLa mAM saba I. jJAna maM? "tu me pAthai phUla tuhI para maja ghaTAI" For Private Page #25 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ra * pa.pU. AcArya zrI vijaya caMdrodayasUrIzvarajI mahArAja sAhebanA sadupadezathI zrI pArzvanAtha bhagavAnanI peTI, zrI ciMtAmaNi pArzvanAtha jaina derAsara, madhumatI navasArI vi.saM. 2052 nA navasArI cAturmAsamAM thayela aitihAsika ArAdhanAnI smRtimAM * zeTha zrI motIzA rIlIjIyasa enDa cerITIjha TrasTa, bhAyakhalA, muMbaI vi.saM. 2053 nA bhAyakhalAnA aitihAsika cAturmAsanI smRtimAM * zrI 108 jaina tIrtha darzana bhavana TrasTa, zrI samavasaraNa mahAmaMdira, pAlItANA * zrI valasADa jaina zvetAmbara mahAvIrasvAmI bhagavAnanI peDhI, valasADa * pa.pU. AcArya zrI vijaya azokacaMdrasUrIzvarajI mahArAja sAhebanA sadupadezathI zrI ghATakopara zvetAmbara mUrtipUjaka jaina saMgha, ghATakopara (pazcima), muMbaI * zrI zAsanasamAsnemisUri zve. mU. pU tapagaccha jaina saMgha-tAMbenagara, muluMDa (pazcima) 9 zrI muluMDa muMbaI-pAlItANA cha"rI pAlita saMgha samiti-muMbaI a en E 81 * zrI nemisUri ArAdhanA bhavana, motIpoLa, gopIpurA, surata * gaNizrI zrIcaMdravijayajI mahArAjanI preraNAthI zrI munisuvratasvAmI zvetAmbara mUrtipUjaka jaina saMgha, rAjeza pArka, malADa (pUrva) gaNizrI zramaNacaMdravijayajI ma.sA. tathA gaNizrI prazamacaMdravijayajI ma.sA.nI preraNAthI zrI zvetAmbara mUrtipUjaka jaina saMgha, ziva, sAyana, muMbaI gaNizrI zrIcaMdravijayajI mahArAjanI preraNAthI zeTha haThIsiMha kesarIsiMha upAzraya TrasTa, pAMjarApoLa, rilIpha roDa, amadAvAda 9 zrI premavardhaka ArAdhanA samiti, pAlaDI, amadAvAda * pravartaka zrI kalyANacaMdravijayajI ma.sA.nI preraNAthI zrI vAsaNA ArAdhanA bhavana, amadAvAda * munizrI nirvedacaMdravijayajI ma.sA., munizrI nirAgacaMdravijayajI ma.sA.nI preraNAthI zrI dharmabhakti jaina zvetAmbara mUrtipUjaka saMgha, phattehapurA, pAlaDI, amadAvAda * gaNizrI zramaNacaMdravijayajI, gaNizrI zrIcaMdravijayajI, munizrI zazIcaMdravijayajInI preraNAthI zrI DumA jaina saMgha, zrI zAMtinAtha jaina maMdira, DumA (jillo paMcamahAla) Education Interational Page #26 -------------------------------------------------------------------------- ________________ (ratnAkaro'nupamo vyutpattiratnAkaraH / kva hemaproktAni vacAMsi tAni, kva sArthasUtrANi nu pANinInAm ? / vyupattireSA'khilazabdasatkA, tathApi kiJcid vilikhAmi zaktyA // 1 // adyaiSA vyutpattiratnAkaravRttisamalaGkRtA abhidhAnacintAmaNinAmamAlArUpA puSpamAlA viduSAM jijJAsUnAmabhyAsukAnAM ca karakamaleSvarpatAmasmAkamantarAtmanyanupamA AnandAnubhUtiranubhUyate / asyA nAmamAlArUpapuSpamAlAyAH kaizcidapi zabdapuSpairavazyaM pAThakAnAM kAryANi kAvyAni kRtayo vA saurabhAyante // apAro vistaro girAm yadi patrAyate vyoma, melAnandAyate'rNavaH / brahmAyate lipikarastathApyantaH kuto girAm ? // 1 // (vyutpatti0 pR.213, paM.35), [melA maSI, tasyA nandA bhAjanamiti vyAkhyA // 1 // ], gaganaM patraM syAd, samudro maSIbhAjanaM syAt , cirAyurbrahmA lekhaka: syAt, tathApi girAmanto na syAt / bhagavAn pataJjalirapi mahAbhASye prathame paspazAhnike Aha "evaM hi zrUyate- bRhaspatirindrAya divyaM varSasahasraM pratipadoktAnAM zabdAnAM zabdapArAyaNaM provAca, nAntaM jagAma, bRhaspatizca pravaktA indrazcAdhyetA, divyaM varSasahastramadhyayanakAlaH, na cAntaM jagAma, kiM punaradyatve ? yaH sarvathA ciraM jIvati varSazataM jIvati" iti // etadevAnubhUtisvarUpAcAryAH procuH"indrAdayo'pi yasyAntaM, na yayuH zabdavAridheH / prakriyAntasya kRtsnasya, kSamo vaktuM naraH katham ? // 1 // " iti // kSINabalAH, kSINAyuSkAH kSINaprajJAH, kSINasattvAH, vayaM jJAnArNavasya bindumapi jJAtuM na shknuyaamH| kAni kAni darzanAni, ke ke AgamAH, kati kati nyAyazAstrANi, vividhAni kAvyAni, anekAni vyAkaraNAni, bhUri jyotirgranthAH, kIdRzaM vijJAnam, apArA: vaidika-smRti-zrutigranthAH, Ayurveda-bhUgola-khagolAdiviSayakaM sAhityavaipulyaM ca kathameteSAM sarveSAM kSititale vidyamAnAnAM granthAnAmavabodhaH pArayituM zakyaH ? // jJAnArNave naukAyate koSaH zabdakoSabodhamantareNa zAstrAvabodho'zakyaprAyaH, ata eva vibhinnagrantheSvaneke prAjJAH koSamAhAtmyaM viziSTAbhirupamAbhirvarNayanti // tadyathA"vaktRtvaM ca kavitvaM ca, vidvattAyAH phalaM viduH / zabdajJAnAdRte tanna dvayamapyupapadyate // 1 // kozazcaiva mahIpAnAM, kozazca viduSAmapi / upayogo mahAneSa, klezastena vinA bhavet // 2 // (abhi. svo. 11) vyAkaraNarahitazcAndho, badhiraH kozavarjitaH / kAvyena rahitaH paGgadkastarkavivarjitaH // 3 // (kAvyadarza daNDI idamandhaH tamaH kRtsnaM, jAyeta bhuvanatrayam / yadi zabdAhvayaM jyotirAsaMsAraM na dIpyate // 4 // " iti // Jain Education Intemational Page #27 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 18 buddhimattAyAH phalaM dvayaM vaktRtvaM kavitvaM ca, paraM zabdajJAnaM vinA vaktRtvaM kavitvaM ca kathaM saMbhAvyeta? // 1 // kozaM- nidhiM vinA rAjJAM rAjyAni na pracalanti, ko'pi krayavikrayAdivyavahAro na bhavet, yadi kozaH sampUrNastarhi rASTramapi samRddhaM bhavati, tathA zabdakoSaM vinA kvApi zAstreSu pravezo na syAt, zAstrAvabodho'pi durgama: syAt // 2 // zAstrAvagame vyAkaraNAhate nizcakSuSkaH, kozarahito badhiraH, 'yathA badhiraH zravaNAbhAvato vivazo bhavati, tathaiSo'pi zabdaprayoge vihvalo bhavati // 3 // ata eva zabdakozo jyotirUpaH, yathA vinA jyotistribhuvanamandhakAramayaM bhavati, tathA zabdajyotirvinA bhuvanamaNDalamidamajJAnatimiravyAptaM bhavet // 4 // evaM cA'pAre khalu jJAnArNave svairavihAraM kartuM zabdakoSarUpanaukaiva samarthA // zabdArthanizcAyaka: koSaH abhilApyAH zabdA anekAH, teSAM niyato'rthastu na saMbhAvyate, vakturapekSayA teSAM zabdAnAmarthAnantyAt // maharSibhartRharirAha"pratiniyatavAsanAvazenaiva pratiniyatAkAroM'rthaH / tattvatastu kazcidapi niyato nAbhidhIyate // 1 // " (vaakypdiiym-2|136) iti / uccAryamANasya zabdasya prathamamabhidheyArthaH vAcyArtha AvazyakaH, tadanu bhAvArthaH tAtparyArthaH, lakSyArthaH vyaGgyArtho vA'vabudhyate / tadarthamArSapuruSA aSTAvupAyA AhuH "zaktigrahaM vyAkaraNopamAna-kozAptavAkyAd vyavahAratazca / - vAkyasya zeSAd vivRtervadanti, sAnnidhyataH siddhapadasya vRddhAH // 1 // " iti // (1) vyAkaraNam, (2) upamAnam, (3) kozaH, (4) AptavAkyam, (5) vyavahAraH, (6) vAkyazeSaH, (7) vivaraNam, (8) zabdasAnnidhyaM ca, eteSAmarthapratyAyakatAsattve'pi mukhyatayA koSaH zabdArthanizcAyakaH / tathA adhyayane likhanAdiSu ca zabdavaipulyamevAvazyakam, tacca koSAdeva sulabham // koSaparamparA itthaM ca zabdasya samyaksvarUpaM, samyagarthAvabodhazca na syAt tarhi mahAnartho'pi saMbhAvyeta, samyak prayoge ca lAbho'pi mahAn syAt / yaduktaM bhASye "ekaH zabdaH svarato varNato vA, mithyAprayukto na tamarthamAha // tad vAgvajaM yajamAnaM hinasti, yathendrazatruH svarato'parAdhAt // 1 // " iti // zrUyate ca purANe indrazatrurvatra indrasyopari vijayArthaM yajJaM kRtavAn, indrazatruzabde svarabhedataH tatpuruSasamAsasthAne karmadhArayasamAsena zatrorindrasyaiva vRddhiH samajani, tadevaM zabdaprayoge varNAdihInatA na syAt tathA prayoktavyam // evam- 'ekaH zabdaH samyag jJAtaH, suSThu prayuktaH, svarge loke ca kAmadhum bhavati' ityapi bhASye proktam / samyak zabdaprayogaH, zabdArthAvabodhazca koSAdeva sugamatayA bhavati / ataH pUrvamaharSibhiH zabdakozAnAM saGkalanaM kRtm| Adau zrIkazyapamunirnighaNTudvArA vaidikazabdAnAmarthasaGgatiM kRtavAn, pazcAcca niruktakArAH zabdArthasiddhyarthaM niruktAni rcitvntH| kAlAntare nighaNTu-niruktAnAM pracAro'vabodhazca durgamo jAtaH, tatazca zabdAnAM paryAyAH saralatayA sugamatayA ca jJAnagocarA bhaveyuH, kaNThasthA api te zIghraM syuriti gadyaracanAM vimucya anuSTupazlokai: koSaracanAM kartuM samArebhire koSakArAH // Page #28 -------------------------------------------------------------------------- ________________ koSaprakArAH ye kecana zabdakoSA adhunA samupalabhyante teSAmavalokanataH kozAnAM traividhyaM darIdRzyate(1) ekArthakanAmAmAlA, (2) anekArthakanAmamAlA, (3) ekAkSaranAmAmAlA ceti // (1) ekArthakanAmamAlA - ekArthakAnAM samAnArthakAnAM paryAyavAcinAM zabdAnAM saGgraho mukhyatayA yatra bhavati, tAdRzI naammaalaa| yathA pRthvIvAcakA ye zabdAH saMskRtabhASAyAmupalabhyante teSAM sarveSAM saGgraha ekatraiva bhavati // bhAgureH trikANDaH, vAcaspateH zabdArNavaH, vikramAdityasya saMsArAvartaH, vararucernAmamAlA, vyADerutpalinIkozaH, zAkaTAyanasya ApizalirityAdayaH kozA luptaprAyAH, mAtrollekharUpeNa yatra tatra milanti // 19 adhunA ye vartante teSAM prAcInatamo'dhyayanAdiSu prasiddho'marasiMhakRto'marakoSa iti prathitaH, kezavasvAmikRtaH zabdakalpadrumaH, mahezvarakRto vizvaprakAzaH, dhanaJjayanAmamAlA, abhidhAnacintAmaNinAmamAlA, kezavadaivajJasya kalpadrumaH, appayadIkSitasya nAmasaGgrahamAlAprabhRtayo'neke kozA vartante // (2) anekArthanAmamAlA - ekAdhikArthavAcakazabdAnAM saGgraho yatra vartate etAdRzI nAmamAlA / yathA gozabda: pRthvI-dhenU - vANI- kiraNa-svargavAcaka:, ataH so'nekArthavAcI / yathA kezavakRto nAnArthArNavasaMkSepaH, anekArthasaGgrahaH, medinI, nAnArtharatnamAlA, zrIdharasenakRto vizvalocanakozaH, mahiparacito'nekArthatilakaH, ajayapAlasya nAnArthasaGgrahaH majasyAnekArthakoza ityAdayo kozAH santi // halAyudha - vaijayantI-zabdaratnAkara-zabdaratnAvalIprabhRtayastu pUrvoktobhayaprakArAH santi // (3) ekAkSaranAmamAlA - svaramantareNa vyaJjanAnAM prayogo durlabhaH, evaM ca mAtrasvarANAM svarayuktAnAM vyaJjanAnAM, saMyuktavyaJjanAnAM ca sArthakANAM saGgraho yatraiSA ekAkSaranAmAmAlA / yadyapi pUrvokteSu kozeSvapi zrI- bhU-goprabhRtizabdA ekAkSarAtmakA vartante eva, tathApi svatantrasteSAM saGgrahasvarUpaH kozo'tra gaNyate / yathA dhanaJjayakRta ekAkSarIkozaH, mAdhavakRtA ekAkSarazabdamAlAdayaH // koSanirmANarIti : (1) prathamAkSarAnusArikozA: kecana zabdasyAdyavarNamanusRtya ko vibhAgaM kurvanti, yathA kAdayaH, khAdayaH zabdAH / yathA nAnArtharatnamAlA - medinIkozAdayaH // - (2) antimavarNAnusArikozA:- kecit zabdAnAmantyavarNamAzritya kozaM racayanti, kAntAH, khAntAH ityAdayaH / yathA vizvaprakAza- kozakalpataruprabhRtayaH // (3) akSarasaGkhyAnusArikozAH - ke'pi ekasvara- dvayakSara- tryakSara- yAvatSaDakSarAdikamAzritya koze vibhAgaM kurvanti / yathA nAnArtharatnasaMkSepa-zabdaratnasamanvaya- hemacandrAcAryakRtAnekArthasaGgrahAdayaH // (4) liGgAnusArikozAH - puMlliGga-strIliGga-napuMsakaliGgAnusArizabdAnAzritya kozaM racayanti / yathA amarakoze tRtIye kANDe, evamanyatrApi // (5) viSayAnusArikozA :- yeSu yeSu viSayeSu ye ye zabdAH prayujyante, tAn svIkRtya viSayavibhAgo yatra santi, tAdRzAH kozAH / (6) paryAyaparimANAnusArikozA :- zabdAnAM yAvantaH paryAyAH, tAn lakSIkRtya kozAH pravartante // yathA anekArthasamuccaya- pAiyalacchInAmamAlAdayaH // adhunA tu vibhinnaprakAraiH zabdasaGgrahasvarUpAH vizvakozAdayo bhavanti // Page #29 -------------------------------------------------------------------------- ________________ varIvartante jagati jainakozakArAH vizvavAGmaye vividhaviSayeSu yathA yogadAnaM jainAcAryANAM viduSAM jainAnAM ca tathaiva koSasAhitye'pi // adyatve ye jainakoSA labhyante teSu mahAkavidhanaJjayakRtaM kozacatuSTayaM ( 1 )nAmamAlA( 2 )anekArthanAmamAlA ( 3 ) anekArthanighaNTu( 4 ) ekAkSarIkozAdi prAcInatamam // zabdaiH saha zabdAntaraM saMyujyAbhinavazabdanirmANapaddhatiH, prAkRtasAhitye pAiyalacchInAmamAlAkhyasya kozaracanA ca dhanaJjayakavinA prathamA prArabdhA / zrIhemacandrAcAryairapIyaM racanAparamparA abhidhAnacintAmaNinAmamAlAyAM prAkRte 'dezInAmamAlA' ityAkhye koze ca svIkRtA // 20 zrIdharasena - zrIjinadeva- zrIzubhazIlagaNI - zrIpadmasundara - zrIbhAnucandragaNI - zrIharSakIrtisUriprabhRtibhirapi vividhakozAnAM nirmANaM kRtam // kalikAlasarvajJazrIhemacandrAcAryAH zrIhemacandrasUrINAmapUrvaM vacanAmRtam / jIvAturvizvajIvAnAM, rAjacittAvanisthitam // 1 // ( zrIprabhAcandrasUriH) / zrIhemacandrasUrINAM vidyamAnakAlato'dyAvadhi ye ye vidvAMsaH samutpannAH, te sarve vividhastutibhiravazyaM stutyAMstAn svAnubhavato muktakaNThaM stuvantyeva // atrApi zloke varNitaM tatrabhavatAmanupamaM vacanapIyUSaM jagati sarveSAM jIvAnAmAdhArarUpam // AdhunikA vidvAMso'pyekadhvanitaH svIkRtavantaH- "zrIhemacandrAcAryAH na kasyAzcit jAteH samudAyasya vA kRte svajIvitaM vyatItavantaH, na vA kevalaM saMskRtasAhityasarjanamevAdRtam, kiMtu sAMskRtika-rAjanaitika-sAmAjikAdisamastagatividhiSu navInaM dRSTikoNaM darzitavantaH, tataste gurjararAjyasyAsmitAyA AviSkartAra Asan" iti // vi. saM. 1145tame varSe kArtike zuklapUrNimAyAM dhaMdhukAnagare cAcadevapituH pAhiNImAtuzca kukSau cAGgadevanAna putro'jAyata / kadAcit candragacchIya zrIdevacandrasUripAstatra samAgatAH / jinAlayAt pratyAgacchadbhiH pUjyairnijAsane upaviSTa bAlazcAGgadevo dRSTaH, nirIkSya teSAM vadanAmbujAcchabdA niHsRtAH " ayaM yadi kSatriyakule jAtastadA sArvabhaumacakravartI, yadi vaNigviprakule jAtastadA mahAmAtyaH, ced darzanaM (jainatvaM ) pratipadyate tadA yugapradhAna iva kalikAle'pi kRtayugamavatArayiSyasi " iti // jananIpAhiNIsamakSaM putraratnaM yayAce / gurunizrAyAM vasan nyAya-vyAkaraNa-sAhityAdigranthAn zIghramadhItavAn / mantrIzvarodayano naipuNyena pituH sammatimAdAya vi. saM. 1154tame'bde dIkSAM pradattavAn / 'munisomacandraH' iti nAmnA vizrutaH / vi. saM. 1166tame varSe vaizAkhe sudi tRtIyAyAM nAgoranagare AcAryapadaM prApya 'zrIhemacandrAcAryAH' smbhvn| ajArIgrAme bhagavatIsarasvatyA anupamA sAdhanA samArAdhitA, tasyAH sAkSAtkAraM kRtavantaH // pUrNavidvattAto mahArAjasiddharAjajayasiMhaM paramArhatakumArapAlakSItIzaM ca prabuddhya jainadarzanAnurAgiNau kRtavantaH // zabdAnuzAsana-liGgAnuzAsana-chandonuzAsana- kAvyAnuzAsana- nyAya - yoga- koza- caritra - stotrAdigranthAnAM sapAdakoTipramANopetaM nirmANaM kRtvA 'kalikAlasarvajJaH' iti zrutyA jagati prasiddhiM prAptAH / siddhahemavyAkaraNaM tu sarvatra vizrutaM vyAkaraNeSu ca pradhAnaM jAtam / yathA Page #30 -------------------------------------------------------------------------- ________________ "bhrAtaH! saMvRNu pANinipralapitaM, kAtantrakanthA vRthA mA kArSIH kaTu zAkaTAyanavacaH, kSudreNa cAndreNa kim ? / kiM kaNThAbharaNAdibhirvaTharayatyAtmAnamanyairapi zrUyante yadi tAvadarthamadhurA, zrIsiddhahemoktayaH // 1 // " (prabandhacintAmaNau) iti // ye kecana granthA nirmitAH, te svapANDityaM pradarzayituM na, kiMtu sarvajanahitAyaiva // "klaptaM vyAkaraNaM navaM viracitaM, chando navaM vyAzrayAlaGkArau prathitau navau prakaTitaM, zrIyogazAstraM navam / tarkaH saJjanito navo jinavarA-dInAM caritraM navaM baddhaM yena na kena kena vidhinA, mohaH kRto dUrataH // 2 // " iti // cintAmaNinibhA'bhidhAnacintamaNinAmamAlA tatrabhavatAM pUjyapAdAnAM grantheSu kozasAhitye ca nAmamAleyaM zekharAyate / vidvadbhiH kRtireSA svoktibhirevaM samAdRtA'abhidhAnakozataH padArthanizcayaH' iti mahAkavivAmanakRte kAvyAlaGkAre (1 / 35 // ) "samyagjJAnanidhirguNairanavadhiH, zrIhemacandraprabhoH / granthe vyAkRtikauzalaM vilasati, kvA'smAdRzAM tAdRzam // " ityanekArthasaGgrahavRttau kairavAkarakaumudyAM prazastizlokeSu zrImahendrasUrayaH // TIkAkRt svayaM TIkAprazastyAM samastavAGmayaprAsAdasya tAlI(cAvI)rUpeNemAM varNayati __ "zrInAmamAlAM prabhuhemanirmitAM, pratIya tAlIM samavAGmayaukasaH" iti|| (1) abhidhAnacintAmaNinAmamAlA, (2) anekArthasaGgrahaH, (3) nighaNTuH, (4) dezInAmamAleti kozacatuSTayaM racitavanta AcAryAH // tatra(1) anekArthasaMgrahe sapta kANDAH, eka-dvi-trisvarIyAdizabdakrameNa SaT kANDAH, saptame cAvyayAni santi, 1829padyAni vartante // (2) nighaNTukozo dhanvantarinighaNTu-amarakoSIyavanauSadhivargasadRzo vRkSa-dhAnyAdizabdAnAM saGgraharUpo 396padyAtmako vrtte| kozacatuSTaye nighaNTuracanA'ntimA kRteti nighaNTuprathamazlokenA'numIyate // "vihitaikArthanAnArtha-dezyazabdasamuccayaH / nighaNTuzeSaM vakSye'haM, natvA'rhatpadapaGkajam // 1 // " iti // (3) dezInAmamAlAyAM 3978dezIzabdAnAM 783gAthAbhirakArAdivarNakramataH saGkalanaM kRtam, vidyamAnAnAM sarvAsAM bhASANAM - mUlamasyAmevetyAdhunikA prAjJA gADhaM manyante, asyAM ca ye zabdAH prakRti-pratyayato na sidhyanti, etAdRzA rUDhA dezIzabdAH kAlAntare lokabhASAyAM pracalitAH, te samAviSTAH / tacca svayameva tasyAstRtIyasyAM gAthAyAmAha "je lakkhaNeNa Na siddhA, Na pasiddhA sakkayAhihANesu / Na ya gauDalakkhaNA-sattisaMbhavA te iha NibaddhA // 1 // " iti // ye zabdA vyAkaraNena na siddhAH, saMskRtAbhidhAneSu na prasiddhAH, gauDalakSaNA zaktisaMbhavAzca na, te'syAM nAmamAlAyAM sagRhItAH // Page #31 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 22 (4) abhidhAnacintAmaNinAmamAlAyAM ca (1) amarakozAt sArddhaguNAH zabdA vidyante, tathA (2) prAcInArvAcInazabdAnAM samanvayaH kRtaH // (3) amarakoze liGganirdezo mUle eva kRtaH, atra tu 'liGgaM tu jJeyaM liGgAnuzAsanAt' iti taireva darzitaM yat liGgAnuzAsanAd liGganirNayaH kAryaH // samAnazabdayogataH zabdAntaravidhAnazailI api svIkRtA, paraM 'kavirUDhyA jJeyodAharaNAvalI' iti svoktyA ye zabdAH kavisamayamAnyAH prayuktAH pracalitAzca teSAmeva siddhiH, yathA gaurIzabdaparyAyavAcizabdanirmANe zivazabdena saha kAntAzabdayogataH zivakAntA-zivapriyAdayo bhavanti, na tathA parigrahazabdasaMyoge zivaparigrahAdayaH zabdA mAnyAH // (5) prAkRtApabhraMzadezyazabdAnAmapi samAvezaH kRtaH, yathA laDDaka-coTI-gendUkAdayaH // (6) jainakozeSvayameva kozo yatra nA''dyAkSarAntyAkSara-viSayAnusArAdikramataH kANDAH parigRhItAH, kiMtu jainatvarakSaNAya, jainatvakhyApanAya ca tathAprakAreNa kANDavibhAgaH kRto yathA jainatvAvabodho'pi bhavet, tadyathA(1) devAdhidevakANDe prathame atItA'nAgatavartamAmajainatIrthaGkaracaturviMzatInAmekAdazagaNadharANAM lAJchanAtizayAdInAM ca nAmAni 86padyeSu samAviSTAni // (2) devakANDe 250zlokeSu deva-devasambandhi-SaDArakAdinAmAni gumphitAni // (3) martyakANDe 567zlokeSu manuSyasambandhinAmAni saGgrahItAni // (4) tiryakkANDe 423padyeSu pRthvyap-tejo-vAyu-vanaspastyAdipaJcavidhaikendriya-vikalendriya-jalasthala-khecarAditrividha paJcendriyAdinAmAni gRhItAni // (5) narakakANDe saptazlokeSu narakasambadhinAmAni santi // (6) sAdhAraNakANDe 178zlokeSvavaziSTaM sarvamavyayAni ca vidyante / evaM ca 1542zlokA vartante // nAmamAlAyA TIkAH (1) svopajJavRtti:- nAmamAlopari svayaM zrIhemacandrAcAryAH tattvAbhidhAyinyAkhyasvopajJavRttiM nirmIya nijAntargatapadArthAn pradarzitavantaH, sArddhasaptasahasrazlokAtmako grantho vidyate, mUlasya vizadIkaraNam , kliSTapadAnAmarthaH, mUlAnuktapadArthAnAM vistRtIkaraNam , 56 granthakAraNAM 31 granthAnAM collekhaH, evaM vividhaviSayairgranthaH samRddho jAtaH // (2) TIkA- kuzalasAgararacitA // (3) sAroddhAraH-kharataragacchIyajJAnavimalaziSyazrIvallabhagaNikRtaH durgapadaprabodhanAmnAvizrutaH,vi.saM.1667tamevarSeracitaH // (asya saMzodhana-sampAdanakAryamAtmavallabhasamudAyavAcAryazrIvijayadharmadhurandharasUrivaraiH kriyate ) / (4) TIkA- sAdhuratnakRtA, dvitIyA cAritrasiMhagaNikRtA ca // (5) vyutpattiratnAkarAkhyA vRttirvAcakadevasAgaragaNinirmiteyam // (6) avacUri:- ajJAtakartRkA 4500zlokamAnA // (7) bIjakaM- jagadguruhIravijayasUriziSyatrayaracitam // (8) ratnaprabhA- paM. vAsudevarAvajanArdanakRtA, evamanyA api // Jain Education Intemational Page #32 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 23 adyatve navInasaMskaraNAnyapi vividhAni santi, paraM sampUrNA gurjarabhASATIkA prathamA paramapUjyapragurudevAcAryazrIvijayakastasUrIzvarakRtA candrodayAbhikhyA // vAcakazrIdevasAgaragaNivaryAH paramavaiyAkaraNika-vibhinnagranthatAtparyAnveSi-vAcakazrIdevasAgaragaNivaryANAM jIvanakavanavRttAntAdikamanyatra kvApi kiJcinnopalabhyate / paraM vRttAvasyAM pratikANDaM zlokadvaye'ntimaprazastyAmacalagacchetihAsAdigrantheSu ca gaccha-guruparamparAdiviSayakameva dRSTigocaraM bhavati // vidhipakSe'calagacche zrIvIraprabhoH zrIsudharmasvAmiparamparAyAM vidhipakSAdyAcAryAryarakSitasUri(aparanAma upAdhyAyavijayacandravijayaH, vi. saM. 1169)paTTAvalyAM vidyAsiddhazrImerutuGgasUriH, tasya zrIguNasAgarasUriH, tasya zrIdharmamUrtisUriH, tasya zrIkalyANasAgarasUriH, tasya guNanidhAnasUriH(?), tasya vAcakazrIpuNyacandraH, tasya vAcakazrImANikyacandraH, tasya vAcakazrIvinayacandraH, tasya vAcakazrIravicandraH, tasya ziSyo granthakRd vAcakazrIdevasAgaragaNI abhUditi pratidvayaprazastyAM labhyate // pratyantaraprazastyAM tu zrIAryarakSitasUreH zrIjayasiMhasUreH zrIdharmaghoSasUreH zrImahendrasUreH zrIsiMhaprabhasUreH zrIajitasiMhasUreH zrIdevendrasiMhasUreH zrIdharmaprabhasUreH zrImahendraprabhasUreH zrImerutuGgasUreH zrIjayakIrtisUreH zrIjayakesarisUreH zrIsiddhAntasamudrasUre: zrIbhAvasAgarasUreH zrIguNasAgarasUreH zrIdharmamUrtisUreH zrIkSemasAgarasUreH vAcaka zrIpuNyacandravijayasya vAcakamANikyacandrasya vAcakazrIvinayacandrasya vAcakazrIravicandrasya ziSyo vAcaka zrIdevasAgaragaNI babhUveti prApyate / vAcakapuNyacandravijayAnantaraM sarvapratiSu paramparA samAnaiva // pratikANDaM prazastizlokeSu ca nijagurvAdIn prazastabhAvato muktakaNThaM granthakRdastavIt // AmnAyadvaye racanAvarSaH vi. saM. 1686 saMvad dRzyate, tadyathA- "varSe SaDvasutarkanikpatimite" iti // pratyantare mAsatithyAdikamapi vartate, "saMvad rasASTaSaTcandramite varSe zaradRtau AzvinArjunasaptamyAm' iti // racanAsthalamAmnAyadvaye vibhinnamasti, "hAllAradeze nape lAkhAkhye sati bhavyanavyanagare caityAvalIzAlini" iti / / pratyantare tu "stambhatIrthAbhidhe puri'' ityullekho'sti // DaoN. zivaprasAdasampAdite 'acalagaccha kA itihAsa' nAmakagranthe vAcakadevasAgaraparicaya itthaM milati // guruparamparA yathAvasthitaiva, paraM tannirmitagranthatrayollekhaH prApyate // (1) vi. saM. 1674varSe kapilakevalirAso racitaH // (2) vi. saM. 1686varSe vyutpattiratnAkaravRttirgrathitA // (3) vi. saM. 1675tame varSe zrI zatruJjayagirau hAthIpolamadhye zrIzreyAMsanAthacaitye yA prazastirasti, tasyAM "vAcakazrIvinayacandragaNinAM ziSyamudevasAgareNa vihitA prazastiH" iti dRzyate // . tatra likhitalekhena teSAM vidvattA'numIyate // "yAvadvibhAkaranizAkarabhUdharArya-ratnAkaradhruvadharAH kila jAgratIha / zreyAMsanAthajinamandiramatra tAvan , nandatvanekabhavikaughaniSevyamAnam // 1 // " iti // evaM tatraiva caityAntare vi. saM. 1683varSIyazilAlekhe'pi- "bhaTTArakakalyANasAgarasUribhiH pratiSThitam, vAcakadevasAgaragaNInAM kRtiriyam" iti teSAmullekhaH // Jain Education Intemational Jain Education Intermational Page #33 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 24 vAcakaziSyA api zrutabhaktimanta iti jJAyante, surata( zrInemi-vijJAna-kastUrasUrijJAnamandirAntargata) zrIhukamamunijIjJAnabhaNDAre sarvajJazatakastabakAkhyo grantho'sti, tatra lipikAraprazastyAm- "saMvat 1700varSe vaizAkha sudi-2, ravau paNDitacakravartipaNDitazrIdevasAgaragaNiziSyapaM.kanakasAgaralikhitaM svavAcanakRte zrIrAjanagare" iti pATho'sti, tatra yadyapi gaccha-zAkhAdi na likhitaM, tathApyanumAnenaitadgranthakAraziSya evaiSa iti jJAyate // tathA granthakRcchiSyAntarazrIuttamacandra AsIt, vi. saM. 1695mite varSe tena sunandArAso likhitaH // kapilakevalirAsaH sunandArAsazca dRSTigocarau na saJjAto, tatra ko'pi vizeSaH sambhAvyeta // zrIjayasAgarAkhyo'pi granthakRtAM ziSyaH, tasya zrIlakSmIcandraH, tasya lAvaNyacandra-kuzalacandrAvAstAm // etadgranthasya prazastyanusAra "lakSmIcandrabudhasya madgurubhrAturjayAbdhermuneH / ziSyasyottamacandraziSya-sahajasyAtyantanirbandhataH // 1 // " munilakSmIcandraH gurorgurubhrAtA, jayasAgara uttamacandrazca nijaziSyau, sahajacandrastu praziSya ityanumIyate // pratyantare ca "tatpAdapaGkajAsaktadvirepho devasAgaraH / enAM vRttiM zubhAM cakre, ziSyavargaprasaktaye // 1 // " "nirmiteyaM mayA TIkA, lakSmIcandravarAgrahAt" ityevamasti tatazca ziSyanAmAni nollikhitAni zrIlakSmIcandreNa ca saha granthakRt sambandho na jJAyate / niSkarSastvayaM zrIdevasAgaraziSyA api guruvad jJAnopAsakA Asan // sakatAH // vaividhyapUrNA kila vRttireSA vAcakazrIdevasAgaragaNiviracitAstisraH kRtaya eva labhyante, tathApi ratnAkaro'yaM kila ratnAkara eva, yato ratnAkarAdasmArducchalantyo vyutpattyUrmayaH, teSAM kIrtiM digantaM prApayituM zaktAH // vAcakaistairna kevalaM zabdAnAM vyutpattipaddhatirdarzitA, api tu vyutpattInAM kila ratnAkaro vinirmitaH, tasya pAraM labdhaM kathamasmAdRzAH samarthA bhaveyuH? tathApi vRttAvasyAM kA kA viziSTatA, ratnAkare'smin kAni kAni ratnAnIti tat kiJcit pradarzyate // (1) pANinivyAkaraNato vyutpattiH- pratyekazabdAnAM vyutpattiH prAyazo maharSipANinikRtavyAkaraNataH kRtA, etacca svayame granthakRd vRttyAdau vRttyante cAha "vRttiM vijJamanoramAM viracaye zrIpANinIyoktibhiH / zrIsUrIzvarahe macandraracitazrInAmacintAmaNeH // " "sUtraiH pANinisUtritairbahuvidhagranthAMzca saGkhyAvataH / sAkSIkRtya yathAmati vyaracayaM vyutpattiratnAkaram // " (2) vRttipramANam - svopajJavRttiH sArddhasaptasahasrapramANaiva, paramiyaM vRttistu aSTAdazasahasrapramANA vipulA'sti / vRttyante "granthAgraM 18,000 pramANam" iti dRzyate // (3) vividhagranthakArollekha:- vRttAvasyAmanekakozakArANAM tadvattInAM tattadviSayakavibhinnagranthakRtAM collekha: sthAne sthAne prAcuryeNa kRtaH / granthakRdeva prastAvanAyAH saptame zloke tad darzitavAn Page #34 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 25 "kSIrasvAmi-maheza-rakSita-subhUti-vyADi-vopAlitasvAmi-nyAsa-purANa-bhASya-rabhasa-granthAMstathAnekazaH / dhAna-rudra-dharaNi-skandarbhagarvAdikAna sadagranthAnapajIvya yatyata iha granthe mayA sAdaram // 1 // " iti // (4) vyAkaraNaphakkikA- nAmamAlAyAmAdyazloke "praNipatyArhataH siddhasAGgazabdAnuzAsanaH" ityuktam, tatra 'zabdAnuzAsanam' iti zabdaH kathaM vyutpannaH ? zabdAnAmanuzAsanaM zabdAnuzAsanam , atra yadi 'ubhayaprAptau karmaNi' 2 / 3 / 66 // ityanena SaSThI syAt tarhi 'karmaNi c'2|2|14 // iti sUtreNa samAsapratiSedhaH syAt, tatazca 'Azcaryo gavAM doho'gopena' itivat samAso na syAt, paramatra tu ubhayaprAptireva na, ato nA'tra tena sUtreNa SaSThI, kiMtu 'kartRkarmaNoH kRti'2||3||65|| ityanena, zeSalakSaNayA vA SaSThI, tena idhmapravrazcanavat samAso bhavatyevetyAdikaM 'nanu, na ca' iti pANinIyaprakriyayA kAzikAvivaraNapaJjikAnusAraM vizadIkRtam / evamanyatrApi // vyAkaraNamahattA- 'siddhasAGgazabdAnuzAsanaH' ityuktyA liGgoNAdidhAtupAThagaNapAThAdyaGgasahitaM vyAkaraNaM viracya nAmamAlAM nirmitavanto hemacandrAcAryAH / tatazca zabdavidyAdhInaH sarvavidyAnAmutkarSaH / taduktam"upAsanIyaM yatnena, zAstraM vyAkaraNaM mahat / pradIpabhUtaM sarvAsAM, vidyAnAM yadavasthitam // 1 // " iti / granthakRtAmapi vyAkaraNaprauDhimA pratiprayogaM darIdRzyate // (6) zabdAnAM pravRttiH- zabdAnAM pravRttizcaturvidhA, trividhA, ekaiva veti matavaividhyena vizadIkRtam / kecid jAti zabdAH, guNazabdAH, kriyAzabdAH, yAdRcchikazabdAzceti caturvidhatvam, niruktakArAH zAkaTAyanAdayazca traividhyamekatvaM vA sviikRrvnti| tadAha "nAma ca dhAtujamAha nirukte, vyAkaraNe zakaTasya ca tokam / yanna padArthavizeSasamutthaM, pratyayata: prakRtezca tadUhyam // 1 // " yAdRcchikazabdAbhAvato jAtiguNakriyAvAcinastraya eva zabdAH / athavA sarveSAM zabdAnAM dhAtujatvAdekaiva pravRttiH, sarve kriyAzabdAH / DitthAdizabdAnAmapi prakRtipratyayAdidvArA dhAtujatvaM vicAryam // AcAryAstu- 'rUDhayaugikamizrANAM, nAmnA mAlAM tanomyaham' ityuktam / evaM ca rUDhazabdAH vyutpattirahitA AkhaNDalAdayaH, guNa-kriyA-sambandhato yaugikAH, nIlakaNThAdyA guNazabdAH, sraSTA-kAdayaH kriyAzabdAH, sambandhastu sva-svAmItyAdyanekavidho vijJeyaH / mizrAstu yogayuktA rUDhimantazca, parAvRttisahAH, parAvRttyasahAzca yogarUDhA jJeyAH / / (7) zabdAnAM nAnArthatvam- katicicchabdA avyayAdikA vA nAnArthe prayujyante, tatsambandhikA vizeSazlokAH svopajJavRttau na dRzyante, te'tra dRzyante / yathA Adizabda: kva kva prayujyante, taduktam"sAmIpye'tha vyavasthAyAM, prakAre'vayave tathA / caturvartheSu medhAvI, AdizabdaM pracakSate // 1 // " iti(pR.3, paM.30), evaM zvaHzabdasya parapadArthatvapradarzaka: pANinIyamatadarpaNasthazloka:"arthaM parapadasyA'tra, zvazabdaH kAlavAcyapi / abhidhatte svabhAvena, tenemo maGgalArthakau // 1 // " iti (pR.-22, paM.18), evam IzabdaH(pR.106, paM.35), paNa:(pR.214, paM.36)Adi // vyAkaraNAntarAcchabdasiddhiH- 'zrIpANinIyoktibhiH' ityArambhe uktam, tathApi ye zabdAH pANinivyAkaraNato na siddhAH, teSAM siddhahemavyAkaraNoNAdito'pi sAdhanikA kRtA / yathA tumburuzabdaH "tumberuruH" (haimoNAdi-817) (pR.12, paM.58) ityanena, evaM vetasaH 'vetasavAhasa-'(kAtantroNA-31142) (pR.524, paM.26), jambIraH, 'gmbhiraadyshc'(caandronnaa-3|29) (pR.532, paM.2)itIran bugAgamazcetyAdi / (9) jainAgamollekhaH- viziSTaprasaGgeSu jainAgamaviSayo'pi savRttiko vistarato darzitaH / yathA- "vANInRtiryaksuraloka bhASA saMvAdinI yojanagAminI ca''(zlo-59)ityatrA'rhatAmekAdazAtizayavyAkhyAyAM bhagavAn ardhamAgadhIbhASayA dezanAM dadAti, taddarzayitumAgamapAThaH savRttiko darzitaH, yathA- "bhayavaM ca NaM addhamAgahIe bhAsAe dhammamAikkhai" 8) Jain Education Intemational Page #35 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 26 (samavAyAGgasUtre, sU-34)iti, atra cAgre nizIthacUrNI-prAkRtavyAkaraNAdyullekhaH kRtaH(pR.-15, pN.63)| caturdazapUrveSu kiyanti vastUnIti nirUpitam, yathA- "pUrveSu tu dazAdIni vastUnyapi santi / yaduktam"kramAd vastUni vidhitvamAdye daza caturdaza / aSTAdaza turye hi dvAdaza dvau ca SoDaza // 1 // triMzattu viMzatiH paJcadaza dvAdaza vai tathA / trayodaza tatastriMzat paJcaviMzatirantime // 2 // utpAdAdiSu pUrveSu hyantarvartI prakArataH / adhikAravizeSastu vastuvijJaiH prkiirtitm||3||"[ ] iti // iti(pR.115, paM.48), ulba(garbhaprathamAvasthA)viSaye AcArAGgavRttiH (pR.239, paM.44)ityAdi // (10) arthasAdhakazlokAyupanyAsa:- tattacchabdArthapuSTiM kartuM manusmRtyAdyanekagranthAnAM zlokAdiprAmANyaprAcuryaM pradarzitam / yathA AcAryazabdaviSaye"upanIya tu yaH ziSyaM, vedamadhyApayed dvijaH / sAkalyaM sarahasyaM ca, tamAcAryaM pracakSate // 1 // " (manusmRti: 2 / 140, zlo-77) iti(pR.20, paM.10), evaM guruzabda:(pR.19, paM.56)ityAdi // (11) bhASAzabdaprayogA:- svopajJavRttikAle mAgadhyAdibhASApracArasattve'pi gurjarabhASAprasAro na, tatazca tatra bhASAzabdA saMskRtazabdaparyAyarUpato na labhyante, atra tu pauSkalyena dRSTigocarA bhavanti, yathA- sabrahmacAriNaH "sAhami iti bhASA''(paM.21, paM.9)iti, prakAzArthe 'ujuAlu'(pR.32, paM.58), mRgatRSNArthe 'jhAMjhUA'(pR.32 paM.66), apararAtraH 'pAchilI rAtri'(pR.52, paM.41), zIkara: 'vAchaMTI'(pR.66, paM.6), 'teDavaM'(pR.121, paM.40), 'majUra'(pR.162, paM.14), 'AlasU'(pR.170, paM.24), 'bhelA jIma'(pR.187, paM.47), 'pAtalI roTI'(pR.176, paM.39), 'mAmI' (pR.231, paM.9), 'DokarI'(pR.237, paM.20), 'sAlI'(pR.245, paM.34), 'dAdA'(pR.246, paM.22), 'vIMTI' (pR.293, paM.17) ityAdikam // (12) yogazAstrANAmapi nidarzanam - prANAyAmAdizabdAnAM siddhau yogazAstragranthA apyullekhitAH / yathA "prANAyAmo gaticchedaH, zvAsaprazvAsayormataH / recakaH pUrakazcaiva, kumbhakazceti sa tridhA // 1 // " (yogazAstram, prakAza:-5, zlo-4)iti(pR.21, paM.56) // (13) zabdasAdhakazlokAdisambandhaH- zabdAnAM siddhau vividhA vyutpattyaH sambhavanti, kAzcittu svopajJavRttau na labhyante, tA apyatra dRzyante, pramANamapi tatra darzitam / yathA surazabdavyAkhyAyAm- "parigrahAt surAH aparigrahAd daityAH, "surA parigrahAd devAH, surAkhyA iti vizrutAH / aparigrahaNAt tasyA daiteyAzcAsurAH smRtAstathA // 1 // " rAmAyaNe / " suSThu rAjante iti vigrahataH sAdhita:(pR.24, pN.43)| evaM mArtaNDa:(pR.27, paM.64), mihiraH(pR.530 paM.1), kathaM svavaidyau vaDavAsutau kathyete(pR.75 paM.38), kathaM kubera:(pR.81 paM.39), kathaM rudraH (pR.85, paM.45), kathaM zaGkaraH(pR.86, paM.14), IzvaraH(pR.87, paM.4), nIlalohitazca(pR.87, paM.55), mahAdevaH (pR.88, paM.10), "mahatAmapi devAnAmahameva mahAn yataH / na tu matto mahAnanyo, mahAdevastato hyaham // 1 // " (skande, pR.88, paM.16) pazupatiH(pR.88, paM.24), durgA(pR.91, paM.31)ityAdikaM sucArutayA darzitam // (14) anuktazabdasAdhanikA- nAmAmAlAyAM ye zabdA na saGgrahItAH, vyavahAre tu prayujyante, teSAmapi sAdhanikA'tra darzitA / yathA- devaparyAyavAcizloke divaukaszabdo na, tathApyatra sAdhitaH / granthakRt svayamevAha- "atrA'nuktamapi divaukasa iti nAma vyutpAdyate''(pR.25, paM.49)iti / evaM hAhAzabdaprasaMge hUhUzabdaH (pR.77, paM.41), kravyAtprayoge kravyAda zabdo'pIti vaiyAkaraNikaiH sAdhita: (pR.79, paM.51), tantramapi(pR.403, paM.29), aSTApado'pi(pR.591, paM.48) // (15) zabdavizeSArthaH- zabdasya sAmAnyato yo'rtho bhavati, tato vizeSArtho yo bhavet, so'pi darzitaH / yathA- bhikSuzabda vyAkhyAyAm (pR.19 paM.17)- yamaniyamavyavasthitaH kRtakAritAnumoditaparihAreNa bhikSata ityevaMzIlo bhikssH| Jain Education Intemational Page #36 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 27 yadvA nairuktI zabdavyutpattiH ityAdi, tatra kSad aSTaprakAraM karma, tAM kSadhaM jJAnadarzanacAritratapobhirbhinattIti bhikSuH / pRssodraaditvaadissttruupsiddhiH| dve hi zabdasya nimitte- tadyathA vyutpattinimittaM pravRttinimittaM c| yathAgozabdasya gamanakriyA vyutpattinimittam , sAsnAdimattvaM pravRttinimittam , azvAdau tu na yathoktarUpasya pravRttinimittasya tatrA'bhAvAt / evamatrApi bhikSuzabdasya dve nimitte, bhikSaNaM vyutpattinimittam, ihaparalokAzaM sAvipramuktatayA yamaniyameSu vyavasthitatvaM pravRttinimittam" ityAdi vistarataH pratipAditam // (16) zabdasiddhau granthAkArAntarAbhiprAya:- ekazabdasAdhanikAyAM yeSAM yAni matAni, teSAmullekhaH kRtaH / yathA svargaparyAyeSu(pR.24, paM.1) tridivazabdavyutpattau- "trayo bahmaviSNurudrA dIvyantyoti, tridazA dIvyantyatreti vA tridivm"| atra kena sUtrAdinA kapratyaya iti viSaye sarvAnandAdayaH, kSIrasvAmI, AcAryAH, rAjadevAdayazca kiM manyante, vayaM manyAmahe ityuktyA svAmiprAyo'pi darzyate // (17) nakSatrAdiviSayakacarcA- vizAkhAnakSatramekameveti prAyovAdaH / vRttikArastu- "mizrAstu vizAkhe dve, ata eva dvitvamucitaM 'vizAkhe' iti, tathA ca rAmAyaNampalyormadhyagatastatra, sugrIvaH plavagezvaraH / vizAkhayormadhyagataH, sampUrNa iva candramAH // 1 // " iti (pR.38, paM.60) // atraikatvaM dvitvaM vA jAghaTItItyapi carcitam // (18) kAvyazlokaprAcuryam- zabdAnAM prayogAH kAvyeSu kathaM prayujyanta iti tu prAyaH pratizlokaM vizadIkRtam / yathA prabhAtArthakapratyUSazabdaprayogo meghadUte- "pratyUSeSu sphuTitakamalAmodamaitrIkaSAyaH"(pUrvameghaH, zlo-31) (pR.48, paM.38)iti, durdinaprayoge- "durdine'pyabhisArikAH''(kumArasambhavam 643)iti(pR.65, paM.47), prapAtastvataTobhRguH zabdatrike "prabhuH prapAtadhvanimizratUryaH''(raghuvaMzam 16 / 32) iti(pR.464, paM. 44), "stanAtaTe candanapaGkile'syAH "(naiSadhe 780) iti(pR.464, paM.45), "kRtvA puMvatpAtamuccai gubhyaH" (zizupAlavadham 4|23)iti (pR.464, paM.47), kSudrakUpArthakacuNDhIcUtakAdiprayogAnapyAha-yathA "cuNDhImapi mahodadhim''(pR.477, paM.31), "cUtakAnAM rasaM pItvA, pAnthAH pathi sukhaM yayuH" (pR.477, paM.34)ityAdikam // (19) kAlAdiviSayakam- prabhAtakAlaH kaH? ityAdiviSaye viSNupurANAdigatazlokollekhaH / yathA- "prabhAtakAlo hi sUryA|dayAdArabhya ghaTikASaTkaM yAvadbhavati, yadviSNupurANamlekhAprabhRtyathAditye, trimuhUrte gate'tra vai( ravau) / jJeyaH prAtastataH kAlo bhAgazcAhnaH sa paJcamaH // 1 // " (viSNupurANam, aMza:-2, a-8, zlo-62) iti(pR.48, paM.52), evaM sandhyA -kutapAdiviSaye(pR.49, paM.19, 47), brAhma ahorAtraM manvantarAdikaM kiyatpramANametadviSaye liGgapurANa-jyotiSAdikam(pR.61-62) // (20) zabdaliGgavacanAdinirdeza:- pratizabdaM prAyaH liGgavacanAdiprAmANyaM kathitam / yathA varSAzabdaH striyAM bahutve ca, taduktam"Apa: sumanaso varSA, apsarAH sikatAH samAH / ete striyAM bahutve syurekatve'pyuttaratrayam // 1 // " iti(pR.59, paM.51), evaM dArAzabde (pR.227, paM.3), varSAbhUH (pR.621, paM.46), vAtapramIzabdasya tu rUpANyapi (pR.596, pN.29)|| (21) meghAdikavijJAnam- meghAstrividhA ityAdikamapi nirUpitam / anyatra meghajImUtAdInAmekarUpeNaiva varNitam, yathA "meghAstrividhAstatra, vahnijA dhUmayonayaH / niHzvAsajAstu jImUtAste jJeyA jIvarUpiNaH // 1 // " yajJajAstu ghanA ghorAH, puSkarAvartakA[dayaH ]" iti(pR.65, pN.27)|| (22) vyAkaraNaniyamaH- padmanAbhazabdaH (pR.100, pR.40) 'ac prtynvvpuurvaat-54|75 // iti sUtre ac iti yogavibhAgAt sAdhitaH / tatra niyamitam- "yogavibhAgasya hi pUrvadRSTamAtrasAdhakatvam, na tu nAbhyantasya sarvatraivAcsamAsAnta iti Page #37 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 28 niyamaH, tena 'prajA ivAGgAdaravindanAbheH"(zizupAlavadham 365 // )ityAdi prayogA / evaM adhInazabdaviSaye "asmAsvadhInaM kimu niHspRhANAm" ityAdiSu niyamaH(pR.160, paM.14), zvapacazabde(pR.412, paM.19) "avidhiH sarvadhAtubhyaH, paThyante ca pacAdayaH / aNbAdhanArthameva syAt, siddhyanti zvapacAdayaH // 1 // " (23) vyavahArikajJAnam - upAlambhaviSaye(pR.127, paM.5) "upAlambho dvividhaH, guNAviHkaraNapUrvako, nindApUrvakazca / Adyo yathA- mahAkulajasya bhavataH kimucitamidam? / dvitIyo yathA- bandhakIsutasya tvocitmevedmiti"| "saninda upAlambhaH paribhASaNam" iti // (24) nIti:- "adhikSiptopi vikRtiM na yAti kvApi sajjanaH"(pR.193, paM.10), "apanthAnaM tu gacchantaM sodaro'pi vimuJcati''(pR.244, paM.5), "taM tu dezaM na pazyAmi yatra bhrAtA sahodaraH''(pR.244, pN.6)|| "apakAriNyapi prAyaH saumyAH syurupakAriNaH / mArakebhyo'pi kalyANaM rasarAjaH prayacchati // 1 // " (pR.474, paM.44) // "upArjitAnAmarthAnAM, tyAga eva hi rakSaNam / taDAgodarasaMsthAnAM, parIvAha ivAmbhasAm // 2 // " (pR.494, pN.26)|| (25) mUlakArAd vizeSapratipAdanam- nAmamAlAkAreNa 'karNajalaukas'(kAnakhajUrA)zabdaH caturindriyeSu proktaH, paraM sa prANivizeSastrIndriya iti prajJApanopAGgAdipAThataH sAdhitam / zrImalayagirikRtavRttirapi tatra pradarzitA (pR.561, paM. 2, 10) // (26) jJeyaM kiJcid- mati-buddhyAdInAM paryAyatve'pi bhedaH, yathA"matirAgAmikIjJeyA, buddhistatkAladarzinI / prajJAcAtItakAlajJA, medhAkAlatrayAtmikA ||1||"(pR.141,pN.35)|| evaM- "tattvollekhazAlinI prajJA pratibhA"(pR.155, paM.21), "dUrAdevArthasandarzI dIrghadRSTiH prakIrtitaH ''(pR.155, paM.40) // zRGgArAdirasAnAmapi devatA, yathA"zRGgAro viSNudevaH syAd, vAsa: prathamadaivataH / karuNo yamadevastu syAd, raudro rudrdaivtH||1||" (pR.135, paM.35) prakaraNaviSaye"zAstraikadezasambaddhaM, zAstrakAryAntarasthitam / prAhuH prakaraNaM nAma, zAstrabhedaM vipazcitaH ||2||"(pR.118, paM.10) evaM zrAddhazabde(pR.364, pN.34)| naJarthe"tatsAdRzyamabhAvazca, tadanyatvaM tadalpatA / aprAzastyaM virodhazca, nabarthAH SaT prakIrtitAH ||3||"(pR.630, paM.35). "nipAtAzcopasargAzca, dhAtavazceti te trayaH |anekaarthaaH smRtAH sarve, pAThasteSAM nidarzanam ||4||"(pR.709, paM.34) (27) zabdaracanAcAturyam- mahilAzabdavat mahelAzabdo'pi tadviSaye / "ajayad dviSataH prAjyanayaH paramahelayA / svapne'pi manasi spRSTo, na ya: paramahelayA ||1||"(pR.221, paM.52) rAmbhazabde'pi zlokArdham "zrImanmahAhaMsaniSevitatvAdadaH saro, bho na na rocate me // atra saro rephasahito bho bhakAro mahyaM rocate, rambha ityarthaH adaH dakArarahito na, dakArasahita ityarthaH, bho bhakAro dambha ityarthaH, sa tu na rocate ityarthaH''(pR.361, paM.12) / (28) prayoganiyamAH- ambAzabdaprayogaH kva kathaM kAryaH ?(pR.150, paM.16), saGghazabda: saGghAtazabdo vA kathaM prayojya: (pR.649, paM.44,51), yauvataM yauvanaM vA kathaM prayojyam(pR.651, paM.1)ityAdikamapi sodAharaNaM kathitam // Page #38 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 29 - (29) jJAna-vijJAnavaiziSTyam- kAmabANAH paJca(pR.108), gIta-geya-gAna-tAlAdi(pR.129-133), mRdaGgAdivAdyasambandhi (pR.134), vyabhicAribhAvaH, sthAyibhAvaH(146, 147), raNanandI-nATakanandI(pR.148), smitavihasitAdikam (pR.136), rasavatIviSaye yavAgU-apUpa-pauli(polI)-apUpa-mathita(maDho)prabhRtikam(pR.176-182), rogAdisambandhigalagaNDapratizyA-gudagraha-mUtrakRccha-bhagandara ityAdikam(pR.205-208), strINAM lIlAdayo dazAlaGkArAH (pR.223-224), aryANI(pR.231), svairiNI(pR.234), punarbhU(pR.242), nanAndA na nandati tuSyati, na nandayati bhrAtRjAyAmiti vA(pR.245), yakSakardamAdidhUpaviSayakam(pR.282), kAJcI-ziJjinyAdyAbharaNajJAnam(pR.294), puruSaviSaye kaH prADvivAka: (pR.315), ko varSavaraH(319), sandhi-vigrahAdiSaDguNA:(322), sAmAdayazcatvAra upAyA:(pR.323), yuddharacanA(pR.328), akSauhiNyAdi(pR.330), vijayAdazamyAM prasthAnAt prAk karaNIyo lohAbhisAro vidhi:(pR.349), vAnaprasthabhikSuprakArAH(pR.357), SaTkarmA, mANavaka:(pR.359), bhikSA kIdRzI(pR.360), lIlAvatIgaNitAyuddhRtaM pautava-druvayapAyyarUpaM mAnatrayaM savistaraM darzitam (pR.385-389), surA (madya) bhedAH (pR.399), bhAratavarSAdi(pR.421), nagarapattanAdikam(pR.432), toraNa-nAsA-gopAnasIprabhRtivAstuviSayakam(pR.450-451), svastika-nandyAvartAdi(pR.454), dhAtuviSayakaM hiraNya-gAGgeya-jAtarUpa-jAmbUnada-rasarAja-sphaTikAdisambandhi(pR.470-475) nadISu ApagA, tripathagA, svarNadI, candrabhAgA, tApI(pR.490-491), AyurvedauSadhiprasaGge azvattha-bibhItaka-udumbara-triphalAdisambandhinaH dhanvantarinighaNTuzlokAH(pR.529-530), dhAnyazAkavizeSA:(pR.541), azvajAtau AjAneya-zrIvatsakyAdi(pR.572573), matsyabhedA: pAThIna-zakula-rohita-zizumArAdayaH(pR.618-620), kSetrajJa AtmAdiviSayakam(pR.626), SaDjAdayaH saptasvarAH(pR.644), dhvaniviSaye kAkalI, kaakuH(pR.647-648)|| ityAdikaM yattatroktam, atrApyuktaM tannehoktam, yattu tatra noktam, atra coktaM tadeva diGmAnaM pradarzitam / svopajJavRttitaH prabhUtatamamiha vRttau prarUpitam / iha tu vRttiviSayakaM kiyadevoktam, zabdavyutpattijijJAsubhiravazyaM vRttireSA paThitavyA, yataH "mArgajJaH saha yAti kim ?" // pratyantare satyamevoktam zabdArthavarNane brahmAdayo'pi na zaktAH, tarhi vayaM tu katham ? "sa brahmA caturAnanaH sa bhagavAnIzo'pi paJcAnanaH, sa skandazca SaDAnana: sa phaNinAmIzaH sahasrAnanaH / yatpadyArthavizeSavarNanavidhau nezA vayaM tatra ke ? yad vyAkhyAyi tathApi kiJcidakhilaM taccApalaM kevalam // 1 // " iti (pR.709, TI.14) // (30) sampAdakIyaviziSTatA- gaNivaryeNa ratnAkare'gAdhe'smin pravezitumagAdhaH parizramaH kRtaH, sampAdanazailI kathitaiva, paraM zabdasAdhanikAyAM pratyekasUtrANAM sthAnanirdezaH, dhAtvAdiviSaye gaNa-Atmanepada-parasmaipada-seTa-aniT-veTa Adikam, zlokAdInAM sthAnazodhane'pi parizramo'tyantaH kRtaH, tathApi yeSAM sthAnAdinirdezo nopalabdhaH, teSAM sthAnAdi vidvadbhiravazyaM mRgyaM preSaNIyaM ca // (31) mudraNavyavasthA- ratnAkaro'yaM sucArudRzyate, yathodadhijalaM nirmalaM svacchaM ca varIvartate, tathA'sminnapi granthe sucArutA supaThanayogyatA pAThazuddhatA ca darIdRzyate, so'khilaH prayAsa: 'bharata grAphiksa' yantrAlayasya, tatsaJcAlakabharatabhAImahendrabhAIAdInAM jJeyaH / sahAyakasaGgAdisaMsthAnAmapi sahayogaH, sahavartisAdhUnAM tu savizeSaH / saMzodhaka-sampAdakagaNivaryazrIcandravijayena yathA ratnAkaro'yamuttIrNastathA dhImanto vidvAMsaH pipaThiSavazchAtrAzcainamuttIrya, akSarasAdhanayA'kSaraM padaM zIghraM prApnuyuriti kAmaye // vi. saM. 2059, caitre sudi-13, zrIvIrajanmakalyANakadinam, bAmahArAjasAdhvIjIzrIupazAnta zrIsvargavAsadivasaH, suratapIpalodavartizrImunisuvratasvAmisAnnidhye // pUjyAcAryazrIvijayacandrodayasUrigurubandhupUjyAcAryazrIvijayaazokacandrasUricaraNakiGkaraH somacandravijayaH Jain Education Intemational Page #39 -------------------------------------------------------------------------- ________________ etadgranthasaMzodhane paJca prataya upalabdhA, tatparicayaH saMjJA ca // pratiH - 1, saMjJA - 1 pATaNa zrIhemacandrAcAryajainajJAnamandirasya, saTIkA, pratisaGkhyA - 1301 ( DAbaDA - 268), patrANi - 481, paGktayaH 14 taH 16, akSarAH 36 taH 46, suvAcyA, zuddhAzuddhamizrA, sampUrNA, le. saM. 1802 // prati:- 2, saMjJA - 2 mAMDavI ( kaccha ) saGghabhaNDArasya, saTIkA, patrANi - 350, paGktayaH - 20 taH 22, akSarAH 50taH 56, suvAcyA, zuddhAzuddhamizrA, sampUrNA, le. saM. 1879 // pratiH -- 3, saMjJA-3 DabhoIvartiAcAryazrIjambUsUrijJAnamandirasya, saTIkA pratisaGkhyA- 84/4752, patrANi - 350, paGktayaH-17 taH 19, akSarA:- 50 taH 56, suvAcyA, zuddhabahulA, sampUrNA, le. saM. 1780 // pratiH - 4, saMjJA-4 vaTapadra ( vaDodarA ) munirAja zrIhaMsavijayajIzAstrasaGgrahasya ( zrIjainajJAnamandirasya), saTIkA, pratisaGkhyA - 1333, patrANi - 457, paDaktayaH - 15, akSarAH - 45 ta: 47, suvAcyA, zuddhabahulA, sampUrNA, le. saM. 1877 // pratiH - 5, saMjJA - 5 pATaNa zrIhemacandrAcAryajainajJAnabhaNDArasya ( - mandirasya), pratisaGkhyA - 13940 ( DAbaDA - 292), patrANi - 115 (57+58), paGktaya: - 20, akSarAH 52 ta 54, suvAcyA, zuddhAzuddhamizrA, apUrNA (pratiriyaM tiryakkANData upalabdhA), le.saM. 1809 // saGketaH [ ama. kSIra. 2 / 3 / 10 // ] anyA api pratayo'calagacchIyasAhityamanISiparamapUjyAcArya zrIvijayakalAprabhasAgarasUrIzvarairmunirAja zrIsarvodayasAgaravijayena ca pradattA:, teSAmupayogo viSamasthala eva kRtaH, sUrivaramunivarANAmayamupakAro vismaraNena na kRtaghnIbhavAmi // saGketAni nidarzanam amarakozasya dvitIyakANDasya tRtIyavargasya 10 tamazlokasya kSIrasvAmikRtAmarakozodghATanaTIkA (TIkAyA kANDa-varga-lokasaGkhyAnidarzanam ) // tRtIyakANDasya prathamavargasya 45 tamo lokaH ( kANDa-varga-lokasaGkhyAnidarzanam ) // vaiyAkaraNazrIzAkaTAyanapraNIta zrIpANinimunisammatapaJcapAdyA uNAdigaNasya sUtrasaGkhyA 375 tamA (uNAdigaNasUtrasaGkhyAnidarzanam ) // zrIpANinIyASTAdhyAyyAstRtIyAdhyAyasya prathamapAdasya 133tamaM sUtram (adhyAya-pAdasUtrasaGkhyAnidarzanam ) // dazapAdyuNAdigaNasya 5 pAdasya 15 tamaM sUtram ( pAda - sUtranidarzanam ) // bhvAditazcurAdyantadhAtUnAM gaNapadAdinirdezanam, tadyathA - nirdiSTadhAturdhvAdigaNasthaH parasmaipadI iTsahita iti / 'A.' ityasya AtmanepadI, 'u. ' ityasya ubhayapadI, 've.' ityasya veT ( vikalpena iT), 'a' aniT (na iT ) ityAdikanidarzanamapyatra jJeyam // zrI hemacandrAcAryapraNItoNAdigaNasya 33 sUtram (sUtrasaGkhyAnidarzanam ) // [ amarakoSaH 3 | 1 // 45 // ] (uNA - 375) 'Nvultucau 3 / 1 / 133 // ' (dazapAdyuNA - 5 / 15) (bhvA.pa.se.) (haimoNA-33) ) ( 30 : saMzodhana-sampAdanapaddhatiH : [ ] :-- vartulAntargatapATho'bhISTaH zuddho vA // evamanyAnyapi saGketAni vidvadbhirjJeyAni // koSThAntargatapATho'nupalabdhaH // Page #40 -------------------------------------------------------------------------- ________________ anukramaNikA * / / / / / / / / AvakAra saMzodhakIyaM sampAdakIyaM ca anArataM pracalatu bhavataH saMzodhanayAtrA zabda: zaktiH ratnAkaro'nupamo vyutpattiratnAkaraH saMzodhana-sampAdanapaddhatiH zrIrAMderaroDa jaina saMgha, surata --------- gaNizrIcandravijayaH ---- pa. pU. AcAryazrIvijayahemacana jA: paM.zrIviSNukAntajhAmahodayAH - paM.zrIviSNukAntajhAmahodayA: pUjyagurudevAcAryazrIvijayasomacandrasUrIzvaramahArAjAH ------- 17 / / / / / / prathamo devAdhidevakANDaHdvitIyo devakANDaH --- tRtIyo martyakANDaH ---- -23 / / / 151 / / caturthaH tiryakkANDaH 414 / 414 / / / 506 508 / NI / / 557 / / / / / / / 603 I ekendriyeSu pRthvIkAyaH------------ ekendriyeSu apkAyaH ekendriyeSu tejaskAyaH -- ekendriyeSu vAyukAyaH --- ekendriyeSu vanaspatikAyaH dvIndriyA: ----- trIndriyAH ----- caturindriyAH ---- paJcendriyAH, sthalacara paJcendriyAH paJcendriyAH, khacarapaJcendriyAH -- paJcendriyAH, jalacarapaJcendriyaH - paJcamo nArakakANDaH---- SaSThaH sAmAnyakANDaH --- avyayAni ----- prazasti : ------- sArthazabdAnukramaNikA -- gujarAtIzabdAnukramaNikA ----. zokAnAmakAradyanukramaNikA -- granthAnAM granthakArANAM ca nAmAnibahuza upayuktagranthAnAM sUcI ----- / 617 I / / 623 626 / I / / I / www / / ------------------ 613 / ' / / / / I II II / / / / / / / - 954 / / / / 1005 - 1013 1045 / / / Jain Education Interational Page #41 -------------------------------------------------------------------------- ________________ CANCHADA vyutpattiratnAkarakalitA abhidhAnacintAmaNi nAmamAlA For Private Personal Use Only -- Page #42 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // zrIzaGkhe zvarapArzvanAthAya namaH // // anantalabdhinidhAna zrIgautamasvAmine namaH // // paramopAsyazrInemi-vijJAna - kastUra- candrodaya- azoka-somacandrasUrIzvarasadgurubhyo namaH // kalikAlasarvajJa zrIhemacandrAcAryaviracitA vAcaka zrIdevasAgaragaNikRtavyutpattiratnAkarakalitA // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA // // prathamo devAdhidevakANDaH // zreyaHsantatisindhuvRddhivilasajjaivAtRkA''bho vibhurbhAsvadjJAnagabhastidIptividhutavyAmohapUraH prabhuH / sAtvacchazvadabhISTadaivatamaNiH saMsArasindhau tariH, zrImannAbhinarendranandanajinaH zreyaskara stAt sadA // 1 // jitvA yo jagatIM jinazcatasRbhiH senAbhirudyadyazA, bhuktvA bhAratacakravartikamalAM duSTASTakarmadviSaH / bhittvASTapravacaHprasUbalaguNairlebhe'tha sarvazriyaM sa zrIzAntijinAdhipo'stu bhavinAM pratyUhazAntyai satAm // 2 // tyaktvA rAjImatIM yaH svanihitahRdayAmekapatnIM surUpAM siddhistrI bhUriraktAmapi bahu cakame'nekapatnImapIzaH / loke khyAtastathA'pi sphuradatizayavAn brahmacArIti nAmnA, sa zrInemIjinendro dizatu zivasukhaM sAtvatAM yoginAthaH // 3 // kalyANAmRtazevadherbhagavato yasya kSaNAlokanaprAptaprauDhataraprasAdaguNato vyAlo'pi devendratAm / lebhe vighnatamovitAnataraNi: sampallatAvAridaH, zrIvAmeyajinAdhipo'stu bhavinAM zreyaskarastIrthakRt // 4 // sAndrAnandanamannarendravibudhA'dhIzA''limauliprabhAbhAsvadyatpratibimbadambhata ivA'nekasvarUpo vibhuH / uddhartuM jagadeva kiM bhavamahApaGkAt kRpAvAridhiH, zrImacchAsananAyaka: sa tanutAM zrIvardhamAnaH zriyam // 5 // bhaktayA zrIzrutadevatAM suvizadajJAnaikahetuM tathA, zrImacchrIguruvizvavandyacaraNA'mbhojaM praNamyA''darAt / vRttiM vijJamanoramAM viracaye zrIpANinIyoktibhiH, zrIsUrIzvarahemacandraracita zrInAmacintAmaNeH // 6 // kSIrasvAmi-maheza-rakSita - subhUti - vyADi - vopAlitasvAmi- nyAsa - purANa- bhASya- rabhasa- granthAMstathA'nekazaH / sarvAnanda- nidhAna-rudra-dharaNi-skandarbhugurvAdikAn sadgranthAnupajIvya yatyata iha granthe mayA sAdaram // 7 // tatra granthArambhe granthakArazcikIrSitasya granthasyA'vighnena parisamAptyarthaM ziSTAcAraparipAlanArthaM ca viziSTeSTadevatAnamaskRtirUpaM maGgalamAcarati - Page #43 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 pratyayAvamA abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devAdhidevakANDaH-1 praNipatyArhataH siddhasAzabdAnazAsanaH / AcAryANAM mate trayI zabdAnAM pravRttiH keSAJcinmate-"jAtizabdAH, 40 rUDhayaugikamizrANAM nAmnAM mAlAM tanomyaham // 1 // guNazabdAH, kriyAzabdAH, yAdRcchikazabdAzca" iti catuSTayI aham iti zrIhemacandrasUriH / nAmnAM mAlAM tanomi, zabdAnAM pravRttiH / yaduktamabhidhAnacintAmaNinAmrImiti zeSaH / keSAM nAmnAM 2 rUMDha- "nAma ca dhAtujamAha nirukte vyAkaraNe zakaTasya ca tokam / yaugikamizrANAM, rUDhAzca yaugikAzca mizrAzca rUDhayaugika- yanna padArthavizeSasamutthaM pratyayataH prakRtezca tadUhyam // 3 // " [] mizrAsteSAm / kiM kRtvA ?, arhataH zrIjinavarendrAn praNipatya vyAkhyA- nAma iti prAtipadikam / niruktakAro nirukte catustriMzadatizayAn suranarendraracitapUjAM cAhanti te'rhantastAn dhAtujamAha, ca punaH vyAkaraNe zakaTasya ca tokam apatyamiti praNipatya bhaktizraddhAtizayapUrvakaM natvA / kIdRzo'ham ?, siddha- zAkaTAyanopyAha / evaM sati jAtiguNakriyAvAcitvAt zabdAnAM sAGgazabdAnuzAsanaH / anuziSyante saMskriyante vyutpAdyante'nena / trayyeva pravRttiH, na catuSTayI, yaadRcchikaanaambhaavaat| athavA zabdA ityanuzAsanam / zabdAnAmanuzAsanaM zabdAnuzAsanam / atra sarve'pi kriyAzabdA eva syuH, sarveSAM dhAtujatvAt, tata ekaiva kecidvadanti-'ubhayaprAptau krmnni'2|3|66 // ityanenA'tra SaSThI, pravRttiH, na trayI, na catuSTayI / athA'vyutpannazabdAnAM kathaM 50 tatazca, 'karmaNi c'212|14 // ityanena samAsapratiSedhena dhAtujatvAvadhAraNamata Aha yanna iti / padamarthaH prayojanaM yasya sa bhavitavyamiti / etaccAyuktam, yatra hyubhayoH prAptistatrA'nena tathA, prakRtyAdiH padArthavizeSAt samutthaH prAdurbhAvo yasya tat, karmaNi SaSThI vidhIyate / kva cobhayoH prAptiH? yatra sAmarthya- pratipadoktapratyayavizeSAdaniSpannaM DitthAdi, tad AdeH pratyayAt prAptamubhayo : krtRkrmnnorupaadaanm| yathA-'Azcaryo gavAM DItyAderdhAtorUhyamiti // 1 // doho'zikSitena gopAlakena' iti / evaM nAma durdohAnAM gavAma tatra rUDhazabdAn vyAcaSTezikSitena gopAlakena doha ityAzcaryabhUto'tra gavAM dohaH pratipAda- vyatpattirahitAH zabdA, rUDhA AkhaNDalAdayaH / yitumissttH| sa ca yadi durdohAnAM gavAmupAdAnaM kriyate, azikSitasya pratyayavibhAgatayA zabdoccAraNaM vyutpattiH,tayA rahitAH cA'gopAlakasya evaM zakyaH pratipAdayituM nAnyatheti sAmarthya varjitAH zabdA rUDhA jJeyAH / te ke ? ityAzaGkAyAmAhaprAptamubhayorupAdAnam, zabdAnuzAsanamityatra tu zabdAnAmida AkhaNDalAdayaH, AkhaNDala: zabda AdiryeSAM te, AkhaNDalamanuzAsanaM nArthAnAmityetAvato'rthasya vivkssittvaat| tasyAcAryasya prabhRtayaH, AdizabdAd mnnddpaadyH| yadyapi zAkaTAyanamate rUDhA 60 karturupAdAnamantareNApi pratipAdayituM zakyatvAt, AcAryopAdAnama api vyutpattibhAja iti tathApi teSAM zabdAnAM vyutpattivarNAnukiJcitkaram / tasmAnnAsti dvayorapi kartRkarmaNoH sAmarthyaprApta pUrvIvijJAnamAtraprayojanA, na punaranvarthArthapravRttau kAraNamiti rUDhA mupAdAnam, tatazcobhayaprAptirapi nAstyeva, asatyAM ca tasyAM na / avyutpannA eva // 'ubhayaprAptI karmaNi' 2 // 3 // 66 // ityanena SaSThI, kiM tarhi? atha yaugikazabdAn vyAcaSTe'kartRkarmaNoH kRti'2|365 // ityanena, tatazcemaprazcanavat samAso bhaviSyati, athavA zeSalakSaNaiveyaM SaSThItyacodyametat"['atha yogo'nvayaHsa tu guNa-kriyA-sambandhasambhavaH // 2 // zabdAnuzAsanam' ityatratyA kAzikA vivaraNapaJjikA] / siddhaM zabdAnAM parasparamarthAnugamanam anvayaH yogaH procyate / niSpanna pratiSThA prAptam, sAGgaM zabdAnuzAsanaM vyAkaraNaM yasyeti yujyate guNakriyAsambandheneti yoga: |'yujir yoge'(ru.u.a.), siddha vishessnnm| aGgAni liGgoNAdidhAtapArAyaNagaNapAThAdIni 'bhAva' 3 / 3 / 18 / / ghny,'cjo:-'7|3| 52 // iti katvam / etAvatA zabdAnuzAsanena sahAtmana ekakartRtvaM khyApitam, tat / tuH avyayaM vizeSe / sa yogaH kIdRzaH?, guNa-kriyA-sambandhakhyApanaM ca parasparAvyabhicArivAkyopadarzanArtham, zabdAnuzAsanasya sambhavaH, guNazca kriyA ca sambandhazca guNa-kriyA sambandhAstebhyaH 70 ca kIrtanaM zabdavidyAdhInaH sarvavidyAnAmutkarSa iti khyaapnaarthm| sambhava: utpattiryasya saH / guNo nIlapItAdiH / kriyA karotyAtaduktam dikA / sambandho vakSyamANaH / yaduktam-"yogo guNena kriyayA "vaktRtvaM ca kavitvaM ca vidvattAyAH phaladvayam / sambandhena kRto'nvayaH"[ ] iti / zabdAnAM parasparamarthAnugamanazabdajJAnAhate tanna dvayamapyupapadyate // 1 // " [ ]iti // manvayaH sa yoga iti taTTIkA // 2 // puna: atha guNakRtayogena zabdAnudAharati"upAsanIyaM yatnena zAstraM vyAkaraNaM mahat / guNato nIlakaNThAdyAH pradIpabhUtaM sarvAsAM vidyAnAM yadavasthitam // 2 // " [ ]iti // guNataH nIlapItAdiguNanibandhano yeSAM yogaste nIlaka 1. dra, svopajJaTIkA 11 // , pR.1|| Jain Education Intemational Page #44 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1-7 ] vyutpattiratnAkarakalitA NThAdyAH zabdA jJeyAH / nIlaH kaNTho'sya nIlakaNThaH zambhuH, nAyakaH bhUnetA / 5 bhuvaH patiH bhUpatiH / 6 bhUrasyAsti nolo guNastatprAdhAnyAt / AdizabdAt bhUmAna bhUmAn / 7 iti zabdaH prakArArthaH, tena bhUpAdayo'pi grAhyAH / 40 shitiknntthkaalknntthaadyH| vaizeSikANAM mate saMkhyA'pi guNa ete sapta rAjJo nAmavAcakAH // kavirUDhyA jJeyodAharaNAvalI / eva, tena trinetraH, paJceSuH, SaNmukhaH, aSTa zravA brahmA, dazazirA rAvaNa ityAdayo'pi saG-gRhItAH / rUDhiH paramparA''yAtA prasiddhiH / kavInAM vyAsaatha kriyAyogena ye yaugikAstAnupadarzayati vAlmIkiprabhRtInAM rUDhiH kavirUDhiH, tayA / udAharaNAnAmAvalI zreNiH udAharaNAvalI jJeyA jJAtavyA / kavirUDhyaiva, na tu kavikriyAtaH sraSTasannibhAH / prmpraa''yaatprsiddhytikrmenn| yathA 'kapAlI' ityAdau svakriyAkarotyAdikA, tannibandhano yogo yeSAM te svAmisambandhe satyapi matvarthIya eva bhavati, na tu kapAlapAlaH, sraSTrasannibhAH / sRjati iti sarjanakriyAprAdhAnyAt srssttaa| 'sRja kapAladhanaH, kapAlabhuk, kapAlanetA, kapAlapatiH' ityAdi / 10 visarge'(di.A.a.), tRcpratyayaH 'anudAttasya cardupadhasya-' atha janyajanakabhAvasambandhaM drshyti6159||itymaagmH, iko ynnci'6|177 // , sraSTrA sannibhAH janyAt kRt-kartR-sRT-sraSTa-vidhAtR-kara-sU- 50 sraSTrasannibhAH / sannibhagrahaNAd dhAtA ityAdayo draSTavyAH // samAH // 5 // atha sambandhalakSaNamAha janyAt kAryAd agre kRdAdayaH saptazabdAH, tadvatAM janyasvasvAmitvAdisambandhaH vatAM janakAnAM kAraNAnAmabhidhAnamAhuH / yathA vizvaM karoti vizvasvam AtmIyaM vastu, svAmI tatra prabhaviSNuH / svaM ca kRta, vizvasya kartA vizvakartA, vizvaM sajati vizvasaTa, vizvayaM svAmI ca svasvAminau, tayorbhAvaH svasvAmitvam / tad AdiH sraSTA vizvasraSTA, vizvasya vidhAtA vizvavidhAtAM vizvaM karoti yasya sa svasvAmitvAdiH, AdarjanyajanakAdiparigrahaH // vizvakaraH, vizvaM sUte vizvasUH |smaa iti samazabdo'trA''dyarthaH, tatrAharnAma tadvatAm // 3 // tena vizvakArakavizvajanakAdayo'pi / kavirUDhayetyeva, na tu kavisvAt paal-dhn-bhug-netR-pti-mtvrthkaadyH| paramparA'tikrameNa |ythaa citrakRducyate na tathA citrasU: iti // 5 // 20 tatra iti svasvAmibhAvasambandhe pAlAdaya: zabdAH, svAd janakAd yoni-ja-ruha-janma-bhU-sUtyaNAdayaH / AtmIyAd vastuno bhUprabhRteragre niyuktAH santaH tadvatAM sambandhavatAM janakAt kAraNAt pare yonyAdayaH sapta, tadvatAM kAraNavatAM 60 svAminAM nAma abhidhAnam AhuH kathayanti // 3 // matuH kAryANAM nAmAni AhuH / yathA AtmayoniH, AtmajaH, AtmataddhitapratyayaH, tasya arthaH viziSTa prakRtyarthena saha devadattAdeH ruhaH, AtmajanmA, AtmabhUH, AtmasUti: brahmA / tasya hyAtmaiva sambandhaH, tadAdhAro vA, 'tadasyAstyasminniti mtup'5|2|14| kAraNamiti rUDhiH / yonizca jazca ruhazca janma ca bhUzca sUtizca iti sUtreNa matuSpratyayavidhAnAt / matorartha ivArtho yasya samatvarthakaH aN ca yoni-ja-ruha-janma-bhU-sUtyaNaH, te AdiH yeSAM taddhitaH matupAsamAnArthaH, ata initthnau'5|2|115 ||ityaadikH| te tathA / vakSyamANasyAdizabdasyehApi sambandhAt sambhavAdayo matvarthAvyabhicArAd maturapi / pAlazca dhanaMca bhUka ca netAca patizca grAhyAH / aNAdayastu 'tasyApatyam '4 / 1 / 92 // iti matvarthakazca pAladhanabhanetapati-matvarthakAH te AdiH prakAro sUtravihito'Na, AdiryeSAM te tathA / upagorapatyamaupagavaH. yeSAM te tathA / atra AdizabdaH prakArArthaH / gargasyApatyaM gArgyaH, diterapatyaM daityaH, bhRgorapatyaM bhArgavaH / 30 "sAmIpye'rtha vyavasthAyAM prakAre'vayave tathA / atra hi aupagavAdI-nAmupagvAdayo janakA iti rUDhiH / atrApi catuSvartheSa medhAvI AdizabdaM pracakSate // 1 // " iti| kavirUDhayetyeva, na tu kavirUDhyatikrameNa / yathA AtmayoniH 70 Ade: pA''dayo'pi gRhyante / tatrAhurnAma tadvatAm' iti uttare- tathA AtmajanakaH, AtmakArakaH ityAdi na bhavati // SvapyanuvartanIyam // atha dhAryadhArakabhAvasambandhaM darzayatikrameNodAharaNAnyAhabhUpAlo bhUdhano bhUbhuga bhUnetA bhUpatistathA // 4 // dhAryyAd dhvajA-'sra-pANya'Gka-mauli-bhUSaNa bhRnnibhAH // 6 // bhUmAMzceti 1 bhuvaM pAlayati rakSati bhuupaalH| 2 bhUH dhanaM yasya zAli-zekhara-matvartha-mAli-bhartR-dharA api / za sa bhUdhanaH / 3 bhuvaM bhunakti avati bhUbhuk / 4 bhuvo netA dhAryavAcakAd agre dhvajAdayo dharAntaH dhArakanAmAni 1.'-pyatha' iti 1 // 2. zeSaSaSTyA samAsaH sarvatra / / 3. 'vizvaM sRjati vizvasraSTA, vizvaM vidadhAti vizvavidhAtA' iti 2.4 // 4. 'nAma' iti 1 // Jain Education Intemational Page #45 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ devAdhidevakANDaH-1 AhuH / yathA-vRSo dhvajazcidraM yasya sa vRSadhvajaH, zUlamastramasya ramaNaH, pArvatIpraNayI, pArvatIzaH, pArvatIpriyaH / atra hi zambhoH zUlAstraH, pinAkaM pANAvasya pinAkapANiH, vRSo'Gkazcihnamasya gaurI kalatramati rUDhiH / AdizabdAda varasamAnArthAH patibhAdayo 40 vRSAGkaH, candro maulau zirasyasya candramauliH, zazI bhUSaNamasya grAhyAH / kavirUDhayetyeva, na hi bhavati yathA pArvatIvaraH zivaH zazibhUSaNaH, zUlaM bibharti zUlabhRt / nibhagrahaNAt vRSalakSmavRSa tathA gaGgAvara iti // 8 // ketanazUlAyudhacandrAbharaNAdayo grAhyAH // 6 // tathA pinAkazAlI, atha sakhyuH sambandhamAhainduzekharaH, pinAkaM malate dhArayati pinAkamAlI, pinAkaM bibharti sakhyuH sakhisamAH pinAkabhartA, gaGgAdhara ityAdayaH zambhuvAcakAH / atrApi kavirUDhayetyeva, tena satyapi dhAryadhArakabhAvasambandhe sarvebhyo sakhivAcakAt zabdAt zrIkaNThAderagre sakhisamA: dhAryebhyo na dhvajAdyAH zabdAH prayojyAH / tena na hi bhavati sakhisadRgAH zabdAH, tadvatAM sakhyavatAMsakhInAM nAmAni AhuH / vRSadhvajavat zUladhvajaH, zUlAstravat candrAstraH, pinAkapANivat yathA-zrIkaNThasya sakhA zrIkaNThasakhaH dhanadaH, 'rAjAha: sarpapANiH, vRSAGkavat candrAGkaH, indumaulivad gaGgAmauliH, sakhibhyaSTac' 4 / 5 / 91 / / samAsAntaH, 'yasyeti ca'64 148 / , zazibhUSaNavat zUlabhUSaNaH, zUlazAlivat candrazAlI, induzekharavad evaM madhoH vasantasya sakhA madhusakha: kndrpH| samagrahaNAt gaGgAzekharaH, zUlIvat zUlavAn, pinAkamAlIvat sarpamAlI, suhRdAdayo grAhyAH, tena zrIkaNThasuhRt, madhusuhRd ityAdayaH / 50 pinAkabhartRvat candrabhartA, gaGgAdharavat candradhara iti // . kavirUDhyaiva, na hi bhavati yathA zrIkaNThasakhA dhanadaH tathA atha bhojyabhojakabhAvasambandhaM darzayati dhanadasakhA zrIkaNTha iti // bhojyAd bhuga-indho-vrata-liTa-pAyi-pA-zA atha vAhyavAhakasambandhaM darzayati'zanA-''dayaH // 7 // vAhyAd gAmi-yAnA-''sanAdayaH / bhujyata iti bhojyaM bhakSyam, tadvAcina: zabdAt pare uhyate vAhyam / 'vaha prApaNe'(bhvA.u.a.), 'RhabhukprabhRtayo'STau zabdAH prayuktAH santastadvatAM bhojyavatAM bhoktRNAM lornnyt'3|1|124 // , vAhyAd vAhyavAcina: zabdAt pare gAminAmAniAhuH |ythaa-amRtNbhunyjnteamRtbhujH,amRtmevaandhodnN prabhRtayaH zabdAH, tadvatAM vAhayitRNAM nAmAni AhuH / yathA vRSeNa yeSAMte amRtAndhasaH,amRtaMvratayantiveSTayantItiamRtavratAH,amRtaM gacchatItyevaMzIlo vaSagAmI / 'supyjaatau-'3|2|78 // iti lihantiamRtalihaH, amRtapibantiamRtapAyinaH, amRta pibanti NiniH / vRSo yAnaM vAhanamasya vRSayAnaH, vRSa Asanamasya amRtapAH, amRtamaznanti amRtAzAH, amRtamazanaMyeSAMteamRtAzanAH vRSAsanaH zivaH / tasya hi vRSo yAnamiti rUDhiH / AdeH 60 surAH / teSAM hi amRtaM bhojyamiti prasiddhiH / atra AdizabdaH vRSabhavAhana ityaadyo'pi| kavirUDhyaiva, na hi bhavati yathA samAnArthabhojanAdizabdaparigrahArthaH |atraapikviruuddhyev, nahi bhavati naravAhanaH kuberaH tathA naragAmI, narayAna ityaadi| yathA-amRtabhujaH tathA amRtavalbhA iti // 7 // atha jJAtijJAteyasambandhamAhapatikalatrabhAvasambandhaM darzayatipatyuH kAntA-priyatamA-vadha-praNayinI-nibhAH / / jJAte: svasR-duhitrA-''tmajA-grajA-'varajA''dayaH // 9 // patizabdAd dhavazabdAd agre kAntAdisadRzAH zabdAH, tadvatInAM patimatInAM bhAryANAM nAmAni AhuH / yathA-zivasya jJAtiH svajanaH, "svo jJAtiH svajano bandhuH'' zambhoH kAntA zivakAntA, zivapriyatamA. zivavadhaH ziva- (abhidhAnaci. kA. 3, thrI-561) iti vakSyamANatvAt, jJAtipraNayinI paarvtii| tasyA hi ziva: patiriti rUDhiH / nibhagrahaNAda vAcina: zabdAd agre svasrAdayaH zabdAH, tadvatAM jJAteyavatAM jJAtInAM vallabhA, ramaNI, priyA, dayitA, prANezA ityAdayo grAhyAH / atrApi nAmAni AhuH / svasrAdInAM jJAtivizeSavAcitvAt prayogo'pi kavirUDhayetyeva, tena na hi bhavati yathA zivakAntA tathA jJAtivizeSAdeva / yathA yamasvasA yamunA, himavaduhitA pArvatI, 70 zivaparigraha iti // candrAtmajo budhaH, gadAgraja indrAvarajazca viSNuH / yamAdayo hi kalatrAd vara-ramaNa-praNayIza-priyAdayaH // 8 // kAlindyAdInAM bhrAtrAdijJAtaya iti hi rUDhiH / AdeH sodarAdayo kalatravAcina: zabdAt pare varaprabhRtayaH zabdAH prayuktAH grAhyAH / yathA-kAlindIsodaro yamaH / kavirUDhayetyeva, na hi santastadvatAM varayitRNAM nAmAni AhuH / yathA pArvatIvara: pArvatI- bhavati yathA yamasvasA yamunA tathA zanisvasA'pi // 9 // 1. 'vRSabha-' iti 2 // 2. 'tasyAdi' iti 1. 3 // 3. 'patInAM' iti 1 // 4. 'atha jJAteyasamba-' iti 1 // 20 Jain Education Intemational Page #46 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 7-16 ] vyutpattiratnAkarakalitA athA'' zrayA zrayibhAvasambandhaM darzayati dRzyate khalu vAhyatve vRSasya vRSavAhanaH // 12 // AzrayAt sadmaparyAya-zaya-vAsi-sadA''dayaH / svatve punarvRSapatirdhAryatve vRSalAJchanaH / ___ Azrayo nivAsaH, tadvAcina: zabdAt sadmaparyAyAH aMzordhAryatve'zumAlI svatve'zupariraMzumAn // 13 // sabaikArthavAcakAH zabdAH zaya-vAsi-sadA''dayazca, tadvatAm vadhyatve'herahiripurbhojyatve cAhibhuka zikhI / 40 AzrayavatAm AzritAnAM nAmAni AhuH / yathA dhusadmAna: khalu iti nizcaye, vRSasya vAhyatve vAhyavAhakabhAdhusadanAH, divaukasaH, divazabdo vRttAvadantopyasti, dhuvasatayaH, vasambandhavivakSAyAm, yathA vRSavAhano mahAdevo dRzyate zrUyate divAzrayAH, dhuzayA:, dhuvAsinaH, dhusado devAH / dyauH svarga:, // 12 // tathA svatve svasvAmibhAvasambandhavivakSAyAM vRssptiH| sa ca teSAmAzraya iti rUDhiH / kavirUDhayetyeva, na hi bhavati tathA dhAryatve dhAryadhArakabhAvasambandhavivakSAyAM ca vRSalAJchanaH yathA dhusadyAno devAH tathA bhUmisadyAno manujA iti // itypi| tathA aMzoH kiraNasya dhAryatve dhAryadhArakabhAvaatha vadhyavadhakabhAvasambandhamAha sambandhavivakSAyAM yathA aMzUn kiraNAn malate dhArayati aMzuvadhyAda bhid-dveSi-jid-ghAti-dhruga-'ri-dhvaMsi- mAlI Aditya iti bhavati / tathA svatve svasvAmibhAva zAsanAH // 10 // sambandhavivakSAyAm aMzUnAM patiH aMzupatiH, aMzavaH kiraNA: apya-'ntakAri-damana-darpacchin-mathanA''dayaH / santyasyeti aMzumAniti bhavati // 13 // tathA ahe: sarpasya vadhyo ghAtyaH, tadvAcina: zabdAd bhidAdayo'STau, vadhyatve vadhyavadhakabhAvasambandhavivakSAyAM yathA ahiripuH myuurH| 50 antakAryAdayo'pi catvArastadatAM ghAtakAnAM nAmAni aahH| tathA bhojyatve bhojyabhojakabhAvasambandhavivakSAyAm ahibhuk yathA puranAmAnaM daityaM bhinatti purabhit, puraM dveSTItyevaMzIlaH ityapi bhavati || puradveSI, puraM daityaM jayati abhibhavati purajit, puraM hantItyevaM- svasvAmitvAdisambandhanibandhanAM vyutpattiM pradarzya punazIlaH puraghAtI, puraM druhyati puradhruk, purasya ariH purAriH, vyutpattyantaramAha puraM dhvaMsate puradhvaMsI, puraM zAsti purazAsanaH // 10 // purAntaM cirairvyaktairbhavedvyakterjAtizabdo'pivAcakaH // 14 // 20 karoti purAntakArI, puraM dAmyati puradamanaH, puradarpacchit, tathA dig dakSiNAzA nigadyate / puramathanaH shivH| mahAdevasya hi puro vadhya iti rUDhiH / vyaktaiH prakaTaini:sandehairiti yAvat, cihnaH vizeSaNaiH, AdizabdAt puradArI, puranihantA, puraketu:, purasUdanaH, jAtizabdo'pi sAmAnyAbhidhAyyapi, vyakteH vizeSasya, purAntakaH, purajayo / vadhya iti vdhaarhmaatre'pi| tena kAliya- vAcakaH kathako bhavati, nAmatAM prApnotItyarthaH // 14 // tathA damana: kAliyAriH, kAliyazAsanaH, kRSNa ityaadyo'pyuuhyaaH| hi ityAdinA udAharaNaM darzayati agastinAmnA munivizeSeNa 60 kavirUDhayetyeva, tena kAliyadamanAdivat kAliyaghAtIti na pUtA svakIyasthityA pavitritA yA sA agastipUtA dig bhavati // dakSiNAzA nigadyate abhidhIyate ityetadvyaktaM cihnam / tena __uktAH svasvAmitvAdayaH smbndhaaH| te ca yathA bhinna- cihnatA / atra 'dik' iti sAmAnyazabdo dakSiNAzAyA iti dravyAzrayAstathaikadravyAzrayA api bhavantIti darzayitumAha- vizeSasyAbhidhAyI bhavati / evaM saptarSipUtA diguttarAzA, vivakSito hi sambandha ekato'pi padAt tataH // 11 // atrermunernetrasamutthaM jyotizcandra ityAdayo'pi // 30 prAkpradarzitasambandhizabdA yojyA yathocitam / punaryutpattyantaramAhahiH yasmAddheto: vivakSitaH sambandhaH vivakSAnibandhano ayug-viSamazabdau tri-paJca-saptAdivAcakau // 15 // hi sambandhaH, tataH tasmAddheto: ekato'pi padAdekasmAdapi, trinetra-paJceSu-saptapalAzAdiSu yojayet / padAd vRSAde: sambandhipadAdagre // 11 // prAk pUrva pradarzita tri-paJca-saptAdInAM sthAne ayug-viSamazabdau trinetrasambandhizabdAH sambandhAntaranibandhanA vAhanAdayaH zabdA yatho- paJceSu-saptapalAzAdiSu padeSu yojayet, kaviriti zeSaH / 70 citaM yathAyogyaM yojyAH // kIdRzau ayuga-viSamazabdau ?, tripaJcasaptAdivAcakau, trayazca etadeva darzayati paJca ca sapta ca tripaJcasapta, te AdiryeSAM te tripaJcasaptAdayaH teSAM 1. 'AdeH' iti 1.2 / / 2. puraniSUdanaH' iti 1 prate: TippaNI // dAnizAnA bAhyagAstapatA Page #47 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 20 6 vAcako tripaJcasaptAdivAcakau / yathA trINi netrANyasya trinetra:, tathA ayujJji netrANyasya ayugnetraH, viSamANi netrANyasya viSamanetra: zambhuH / paJca iSavaH bANA asya paJceSuH tathA ayujaH paJca iSavo'sya ayugiSuH, viSamAH paJca iSavo'sya viSameSuH kaamH| yathA saptapalAza: tathA ayukpalAza:, viSamapalAzazca / saptapalAzo vRkSa:, 'sAtavanau' iti lokoktyA prasiddhaH / tripaJcazabdAdItyatra AdizabdAd navazaktiH, ayugzakti:, viSamazaktizca zambhuH // 15 // trinetrapaJceSusaptapalAzAdiSvityatra AdizabdagrahaNAt tryambaka-paJcazara-saptacchadAdiSvapi bodhyam / yathA tryambakaH tathA ayugambakaH, viSamAmbaka ityAdayo'pi / yathA paJcazaraH tathA ayukzara: viSamazarazca kAmaH / yathA saptacchadaH tathA ayukchadaH, viSamacchadazca / evamanyeSUhyAH // punarvyutpattyantaramAha guNazabdo virodhyarthaM naJAdiritarottara: // 16 // abhidhatte yathA kRSNaH syAdasitaH sitetaraH / guNo nIlapItAdiH, tadvAcI zabdo guNazabdaH, 'naJ' ityavyayamAdiryasya sa naJAdiH, naJpUrvaka ityartha: / 'itara' ityayaM zabda uttara : agre yasya sa itarottaraH, itarazabdaparazcetyarthaH / virodhI viparItaH artha: virodhyarthaH, taM virodhyartham // 16 // abhidhatta abhipUrvI dadhAti kathanArthaH, kathayatItyarthaH / atra yathA iti dRSTAntArthe'vyayam / asitaH na sito'sita:, naJpUrvaH sitazabdaH / sitAditara: sitetaraH / atretarottara: sitazabda: kRSNArtha: syAt, dve'pi kRSNavarNanAmnI ityarthaH / evam akRzaH kRzetara: sthUla:, asthUlaH sthUletarazca kRza ityarthaH // punarvyutpatyantaramAha vArdhyAdiSu pade pUrve vaDavAgnyAdiSUttare // 17 // 30 vArdhyAdiSu zabdeSu pUrve pUrvasminneva pade vArityAdau paryAyasyaikarthavAcakazabdasya parivarttanaM vyatihAro bhavatIti zeSaH / yathA vAH pAnIyaM dhIyate'tra iti vArdhiH / 'karmaNyadhikaraNe ca ' 3 / 3 / 93 // iti ki:, 'Ato lopa- '6 / 4 / 64 // ityAlopaH jaladhi:, vAridhi:, nIradhi:, ambudhiH ityAdayaH / atra jalaparyAyANAmeva parAvartto, na tu dhItyasya / vArdhyAdiSvityatrAdizabdAd vArdojaladastoyada ityAdaya evamUhyAH / vaDavAgnyAdiSu zabdeSu uttare uttarasminneva agnyAdau pade paryAyasya parivarttanaM bhavati / yathA vaDavAgniH, vaDavAnalaH, vaDavAvahniH / atra agnyAdInAM paryAyANAM parAvarta:, na tu vaDavetyasya / vaDavAgnyAdiSvityatra AdizabdAt sarojam, saroruham, saroruT, sarojanma ityAdaya: // 17 // dvaye'pi bhUbhRdAdyeSu paryAyaparivartanam / 1. ' vinI' iti 4 // 2. 'vineya' iti 1 // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ devAdhidevakANDaH- 1 bhUbhRdAdiSu zabdeSu dvaye'pi pUrvasmin pade, uttarasmiMzca pade paryAyaparivartanaM bhavati / yathA bhUbhRt, urvIbhRt, bhUdharaH, urvIdharaH 40 parvata: / atra pUrvottarayoH padayoH parivartanam / bhUbhRdAdyeSvityatra AdyazabdAt surapatiH, devasvAmI, surarAjaH, devarAjaH, sureza ityAdayo jJeyAH // For Private evaM parAvRttisahA yogAt syuriti yaugikAH // 18 // evam amunA prakAreNa pUrvasmin pade, uttarasmin pade ca paryAyaparivartanaM sahanti parAvRttisahAH / vArdhivaDavAgnyAdayaH zabdAH yogAd anvayAt syuH bhaveyuH iti yaugikAH // 18 // mizrazabdAnAha mizrAH punaH parAvRttyasahA gIrvANasannibhAH / pravakSyante'tra parAvRttiM paryAyANAM parAvartanaM na sahante na kSamanta iti parAvRttyasahAH / pUrvapade uttarapade ca ubhayatra pade ca paryAyANAM parAvRttimasahamAnA mizrAH, procyanta iti zeSaH / te parAvRttyasahAH ke ?, gIrvANasannibhAH / gIreva bANau yasya sa gIrvANaH / atra vAgbANa iti pUrvapadaparAvRttirna bhavati, tathA gI : zara ityuttarapadaparAvRttirapi na bhavati, tathA vAkzara ityubhayapadaparAvRttirapi na bhavati / sannibhA iti, sannibhagrahaNAd dazarathakRtAntaprabhRtayo jJeyAH / mizrA yogayuktA rUDhimantazca / atra abhidhAnacintAmaNI, pravakSyante kathayiSyante // 50 liGgaM tu jJeyaM liGgAnuzAsanAt // 19 // 60 liGgam iti sAmAnyapadagrahaNAt puMlliGgaM strIliGga napuMsakaliGgaM mizraliGgaM ca / liGgAnuzAsanAt zrIhemacandrAcAryaviracitAd jJeyam / ata eva AcAryaiH amarakoSavaijayantyAdyabhidhAnamAlAsviva atra liGganirNayo noktaH, tathApIha saMvineyajAnugrahArthaM sandigdhaliGgAnAM ca nAnAliGgAnAM ca zabdAnAM liGganirNayo vakSyate // 19 // iha muktagatiH, suragatiH, manujagatiH, tiryaggati:, nArakagatiriti jIvAnAM paJca gatayo bhavantIti / gatibhedAd jIvA api paJcadhA bhavanti / tadyathA muktAH suparvANo manujAstiryaJco nArakAzceti / tato'bhidhAsyamAnarUDhayaugikamizrazabdavibhAgaM 70 tyaktvA prathamAdikANDeSu abhidhAsyamAnamuktAdinAmAnukramanirdezamAha devAdhidevAH prathame kANDe devA dvitIyake / narAstRtIye tiryaJcasturya ekendriyAdayaH // 20 // Personal Use Only Page #48 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 - 25] vyutpattiratnAkarakalitA ekendriyAH pRthivyambutejovAyumahIruhaH / tvantAthAdI na pUrvagau // 23 // kRmipIlakalUtAdyAH syurdvitricaturindriyAH // 21 // turityavyayamante yasya sa tvantaH / atheti zabda Adi- 40 paJcendriyAzcebhakekimatsyAdyA: sthalakhAmbugAH / ryasya sa athaadiH| tvantazca athAdizca tvantAthAdI, na pUrvagau paJcendriyA eva devA narA nairayikA api // 22 // pUrveNa na sambandhanIyau, agrimeNa sambadhyeta ityarthaH / "tu vizeSe nArakAH paJcame sAGgAH SaSThe sAdhAraNA: sphaTama / avadhAraNe samuccaye pAdapUrtI caM''[anekArthasaGgrahaH 7 / 9 // ] prastoSyante'vyayAzcAtra itynekaarthH| tunA avyayena pUrvasmAt zabdAd vizeSo dyotyata devAdhidevAH sarvajJA vartamAnA atItA anAgatAzca / iti, tuH, pUrvaM zabdaM na yaatiityrthH| yathA-"syAdantajidanantaH vAcyavAcakayorabhedopacArAt tadvAcakAH zabdA api devaadhidevaaH| suvidhistu puSpadantaH''[abhi.kA-1, zo-29] iti / atra evaM vakSyamANadevAdipadeSvapi jJeyam / atra 'sAgAH' iti padaM tuzabdena anantajidantazabdAbhyAM suvidhipuSpadantazabdayorvizeSo tuzaba 10 sarvatra sambandhanIyam , tena prathame kANDe sAGgAH gaNadharAdyaGgaiH / dyotitaH / athetyavyayamArambhArthaH / "atho atha ca samprazne sAhitA sarvazreSacAvAzivA. pathapatoyale pasyo / maGgalArambhayorapi"[vizvaprakAzaH, anekArthAvyayaparicchedaH, zrIdvitIye kANDe sAGgAH sopaskarA devAH prastoSyante / tatIye 26] iti mheshvrH| athazabdena zabdAntarArambho dyotyate / yathA- 50 kANDe sAGgA manuSyAH prastoSyante / caturNA saGkhyApUraNasturyaH, "muktirmokSo'pavargo'tha mumukSuH zramaNo yatiH"[abhi. kA-1, tasmin turye, caturthe ityarthaH, sAGgA: tiryaJcaH prastoSyante / ete ca bho-75] iti / atra athazabdena 'muktirmokSa'pavarga:' iti ekendriyAdayaH // 20 // ekaM sparzanarUpamindriyaM yeSAM te ekendriyA mokSanAmasamAptiH, mumukSurityAdiyatinAmaprArambhazca dyotitaH, pRthivyambu-tejo-vAyu-mahIruhaH, pRthivI ca ambu ca tejazca evamanyatrApyUhyam // 23 // vAyuzca mahIruT ca pRthivyambutejovAyumahIruhaH, ete paJcApyekendriyA arhan jinaH pAraMgatastrikAlavit ityrthH| tatra pRthivIkAyo'nekavidhaH, zuddhapRthivI zarkarA kSINASTakarmA parameSThya'dhIzvaraH / vaalukaadiH| apkaayo'vshyaayhimkrkaadiH| teja:kAyo'GgA zambhuH svayambhUrbhagavAn jagatprabhu20 rAdiH / vAyukAya utkalikAdiH / vanaspatikAyaH shevaalaadiH| kRmipIlakalUtAdyAH, kRmizca 'suramiyA' iti prasiddhaH, stIrthaGkarastIrthakaro jinezvaraH // 24 // pIlakazca 'maNDokA' iti prasiddhaH, lUtA ceti dvandve kRmipIla- syAdvAdyabharyaMdasArvAH sarvajJaH sarvadarzike valinau / kalUtAdyAH, lUtAzabdaH, striilinggH| syuH bhaveyuH, dvitri- devAdhidevabodhidapuruSottamavItarAgAMptAH // 25 // 60 cturindriyaaH| iha dvitricaturthyaH zabdebhya indriyazabdo yojyaH, tato dve sparzanarasane indriye yeSAM te dvIndriyAH, trINi sparza 1 arhati catustriMzadatizayAn , surendrakRtAmazokAdyaSTanarasanaghrANAni indriyANi yeSAM te trIndriyAH, catvAri sparzanara mahApratihAryarUpAM pUjAmiti vA arhan / 'arha yogyatve' sanaghrANanetrANIndriyANi yeSAM te cturindriyaaH| dvIndriyA kRmyAdayaH, (bhvA.pa.se) 'arha maha pUjAyAM '(bhvA.pa.se.) vA 'arha : prazaMsAtrIndriyA pipIlikAdayaH, caturindriyA latAdayaH / paJca sparzAdIni yaam'3|2|133|| iti zatRpratyayaH, 'ugidcaam-7|170 // iti zrotrasahitAnIndriyANi yeSAM te pnycendriyaaH| te ca trividhAH, sthalaM num / arhantau, arhanta: ityAdi / arthAt surnrvraadisevaamiti| 30 ca bhUH, khaM ca AkAzam, ambu ca jalamiti dvandve sthalakhAmbUni, 'arha pUjAyAm'(bhvA.pa.se.) asmAd bAhulakAt 'tRbhUvahi sthalakhAmbuSu gacchanti sthalakhAmbugAH, sthalacarAH, khacarAH, vasibhAsi-'(uNA-408)ityAdinA AziSyarthe jhaci'jho'ntaH' jalacarAzcetyarthaH / te ke? ityAha-ibhazca, kekI ca mayUraH, matsyazca / 7 / 1 / 3 // iti antAdeze arhanta itydnto'pi| arhantIti iti ibhakekimatsyAste AdyA yeSAM te ibhkekimtsyaadyaaH| tatra yeSA te ibhkaakmtsyaadyaaH| tatra pacAdyaci, pRSodarAditvAd mumAgame 'arham' iti ca avyayam / sthalacarA ibhAdayaH, khacarA mayUrAdayaH, jalacarA: matsyAdayaH / 2 jayati abhibhavanti rAgadveSAdizatrUniti jinH| 'ji abhibhave' 70 devA narA nArakAzca paJcendriyA eva, na tu tiryaJca iva eka (bhvA.pa.a.), abhibhavArtho'yaM sakarmakaH / yathoktaM mAdhavenadvitricaturindriyA iti / evakAro nirdhaarnnaarthH||22||pnycme kANDe sAGgA nArakAH prastoSyante / ca punararthe / atra iti SaSThe kANDe "jayirjayAbhibhavayorAdye'rthe'sAvakarmakaH / sAdhAraNAH zabdA: sva:prabhRtayaH avyayA: ca vakSyante // utkarSaprAptirAdyo'rtho dvitIye'rthe skrmkH||1||" [mA.dhAtuvRttiH 1.. 'nekavidhahimakArakAdiH' iti 2 // 2. 'zevalAdiH' iti 1 // 3. 'rasanendriye' iti 2 // 4. 'vA' iti 1 pratau // 5. 3.4 pratau nAsti / Jain Education Intemational Jain Education Interational Page #49 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 8 bhvAdi:, dhAtu saM- 366 ] iti / 'isiji (siJji) bhyo nak ( uNA - 282 ) iti nak / yadvA jayati sarvotkarSeNa vartata iti / anenaiva sUtreNa nak / 3 saMsArasamudrasya prayojanajAtasya vA pAraM paryantaM gataH prAptaH pAragataH / 'dvitIyA zritAtItapatitagatAtyastaprAptApannaiH 2 / 1 / 24 // iti samAsaH / 4 atItAnAgatavarttamAnarUpatrIn kAlAn vetti trikAlavit / 'vida jJAne' (a.pa.se.), 'kvip '3 / 276 // iti kvip / 5 kSINAnyaSTau jJAnAvaraNIyAdikarmANyasya kSINASTakarmA, nakArAntaH / 6 parame pade sthAne tiSThati parameSThI / 'SThA gatinivRttau ' (bhvA.pa.a.), 'parame sthaH kit' (uNA - 450 ) itIni:, ' Ato lopa iTi ca ' 6 // 4 // 64 // ityAlopa:, 'tatpuruSe kRti bahulam ' 6 // 3 // 14 // iti saptamyaluk 'sthAsthinastha (sthA) nAM SatvaM vaktavyam ' ( vA-813 / 97 // ) iti patvam / parameSThinau, parameSThinaH ityAdi / 7 jagatAmadhISTa ityevaMzIla: adhIzvaraH / 'Iza aizcarye '(a.A.se), 'sthezabhAsapisakaso varac3 / 2 / 175 // iti varac / 8 zaM kalyANarUpatA bhavate prApnoti zambhuH / 'bhUG prAptau ' ( cu.A.se.), AtmanepadI, 'A ghRSAdvA' (gaNasUtra :) iti na Nic, mitadrvAditvAt (vA - 3 / 2 / 180 // ) DuH / zaM zAzvatasukham, tatra bhavatIti vA / 'bhU sattAyAm' (bhvA.pa.se.), mitadrvAdiH / zamayati klezamiti vA / 'zamu upazame ' (di.pa.se.), hetumaNNijanta:, 'zamerbhun ' ( ) iti bhun vA / " zaM sukhaM bhavatyasmAditi vyutpattistvapAdAne DupratyayAbhAvaccintyA ''[mA. dhAtuvRttiH, bhyAdiH, dhAtusaM - 1] iti mAdhavaH / 9 svayamityetadavyayamAtmanetyetadarthe, tena svayamAtmanA tathA bhavyatvAdisAmagrIparipAkavazAt, na tu paropadezAt bhavatIti svayambhUH / kvip / 10 bhagaH trailokyAdhirAjatvam, parajJAnaM vA atizayenA'syAstIti bhagavAn / 'tadasyAstyasmin- '5 / 2 / 94 // ityatizaye'rthe matup, 'mAdupaghAyAzca matorvo'yavAdibhyaH' 8 / 2 / 9 // iti masya vatvam, 'ugidacAm- '7 / 1 // 70 // iti num, 'hlngyaabbhy:-'6|1|68|| iti sulopa:, 'saMyogAntasya 30 lopa: 8 | 2 | 23 | | 11 jagatAM prabhuH jagatprabhuH / 12 tIryate saMsArArNavo'neneti tIrtham / 'tR plavanataraNayo:' (bhvA.pa.se), 'pAtRtudivaciricisicibhyasthak' (uNA-164), 'Rta iddhato : ' 7 / 1 / 100 // , 'uraN raparaH ' 1 / 1 51 // , 'hali ca8 // 2 // 77 // iti dIrghatvam / tIrthaM ' caturvidhaH saGghaH, prathamagaNabhRd vA, taM karoti tIrthaGkaraH / 'DukRJ karaNe ' (ta.u. a.) 'abhayAdau ca' ( ) iti khac, 'arurdviSadajantasya - 16 | 3 |67 // iti num (mum) / 13 tIrthakara ityatra 'kRJo hetutAcchIlyAnulomyeSu '3 / 2 / 20 // iti TaH / 14 jinA: sAmAnyakevalinasteSAmIzvaro jinezvaraH // 24 // 15 syAd anekAntaM vadatItyevaMzIlaH syAdvAdI / 1. ito'gre 'ca' iti 1 pratau dRzyate // 2. 'igupadheti kaH' iti 2.3.4 ' iti 2 // 6. RSivRSibhyAM kit' (uNA-403 ) ityuNAdigaNe // 20 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA For Private [ devAdhidevakANDaH - 1 'syAt' ityavyayamanekAntavAcakam / 'vada vyaktAyAM vAci' 40 (bhvA.pa.se.) 'supyajAtau-'3 / 2 78 // iti NiniH, 'ata upAdhAyAH ' 72 / 116 // iti vRddhiH / syAdvAdinau syAdvAdinaH ityAdi / syAdvAdanaM syAdvAdaH syAdvAdo'syAstIti vA / 'ata ini Thanau '5 / 2 / 115 // itIniH / yaugikatvAd anekAntavAdya 16 abhayaM mokSaH, taM dadAti abhayadaH, bhayam ihaparalokAdAnAdi saptadhA, etatpratipakSato'bhayaM viziSTamAtmanaH svAsthyaM dadAti vA, nirupadhiparaduHkhahAnecchatvAt / 'DudAJ dAne ' (ju.u.a.) 'supi ' 3 / 2 / 8 // iti yogavibhAgAt ka:, ' Ato lopa iTi ca' 6 / 4 / 64 // ityAlopaH / 17 sarvebhyaH prANibhyo hitaH sArvaH / zaiSiko'N / ' tasmai hitam 5 1 5 // iti chapratyaye sarvIyo'pi / 50 'jayanti te sadA santaH sarvIyA yairupamArjitam [ ] ityAdiprayogAH / 18 sarvam atItAnAgatavartamAnAdikaM jAnAti sarvajJaH / 'jJA avabodhane' (kryA.pa.a.), 'Ato'nupasarge ke' 3 / 2 / 3 // , 'Ato lopa iTi ca '6 4 64 // 19 sarvaM pazyatItyevaMzIlaH sarvadarzI / 'dRzir prekSaNe' (bhyA.pa.a.), 'supyajAtau NinistAcchIlye '3 / 278 // , 'pugantalaghUpadhasya- '7 / 3 / 86 // iti guNaH / 20 sarvathA''varaNavilaye cetanAsvarUpA''virbhAva:, kevalam, tadasyAsti kevalI / 21 devAnAmapyadhidevaH devAdhidevaH / 22 bodhirarhatpraNItadharmaprAptiH, tAM dadAti bodhidaH / " bodhirbodhasamAdhau (bauddhasamAdhau ) cArhaddharmAptau ca pippale ''[ anekArtha- 60 saGgrahaH 2 / 240 ]ityanekArthaH / 23 puruSANAmuttama: puruSottamaH / puruSebhya uttamaH puruSottama iti paJcamIyogavibhAgAt samAso vA / 24 vizeSeNa ito gato rAgo asmAditi vItarAgaH / 25 yathAbhUtArthopadeSTRtvAd AptaH / paJcaviMzati: sAmAnyatastIrthaGkarainAmnAm // 25 // etasyAmavasarpiNyAmRSabho 'jitazambhavau / abhinandanaH sumatistataH padmaprabhAbhidhaH // 26 // supArzvazcandraprabhazca survidhizcAtha zItalaH / zreyAMsI vAsupUjyazca vimalo'nantatIrthakRt // 27 // dharmaH zAntiH kunthuraroma~llizca munisuvrataH / naminemiH pArzvo vIrazcaturviMzatirarhatAm // 28 // etasyAm iti vartamAnAyAM dazakoTAkoTIsAgaropamapramANAyAm, avasarpiNyAm kAlavizeSe / 1 RSati gacchati paramaM padamiti RSabhaH / 'RSI gatau ' ( tu.pa.se.), 'RSivRSibhyAM kidabhac' (uNA- 403)ityabhac / yadvA UrvorvRSabhacihnaM bhgvto'|| 3. 'sAmAnyatI-' iti 1 // 4. -tIrthakara iti 2.4 // 5. parama Personal Use Only 70 Page #50 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 24-28] vyutpattiratnAkarakalitA bhUta, bhagavato janayitryA ca caturdazasvapnAnAmAdau vRSabho dRSTaH, ityaNa vA / garbhasthe bhagavati vAsavo devarAjo abhIkSNaM tena hetunA RSabhaH procyate / 2 parISahopasargAdibhirna jIyate bhagavanmAtaraM pUjayati sma / vasUni ratnAni, taiH kRtvA bhagavadRhaM smeti ajitH| 'ji abhibhave '(bhvA.pa.a.), 'niSThA' ca pUrayati smeti vAsupUjyaH / 13 vigato malo asmAt, 40 3 / 2 / 102 // iti ktaH / sarva eva ca bhagavanto yathoktasvarUpA vimalAni jJAnAdInyasyeti vA vimalaH / garbhasthe bhagavati mAtustanuevetyato vizeSanAmArthamAhagarbhe'smin chUte rAjJA bhagavajananIne matizca vimalA jAteti vA vimalaH / 14 nAsti guNAnAmanto'jiteti ajitaH / 3 zamiti mAnyamavyayama. sakhavAci syeti anantaH / anantakAMza jayAditi vaa| anantAni kalyANavAci ca / zaM sukhaM zreyo vA, tasya bhava: sattA yasmin jJAnAdAnyasyAta vA / nAsti antA vinAzA'syAta vaa| gabhastha sa zambhavaH / zaM sukhaM zreyo vA, tasya bhava AptirvA yasmAt sa __ bhagavati jananyA ratnavicitramatimahApramANaM ca dAmasvapne dAma zaMbhavaH / zaMrUpo bhavo janmAsyeti vA / "bhavaH sattAptijanmasu dRSTam, tasmAdananta iti vA / anantajidekadezo vA anantaH, bhImo 10 rudre zreyasi"[anekArthasaGgrahaH, 2521 // ] itynekaarthH| saMbhavo bhImasena itivt| anantazcAsau tIrthakRcca annttiirthkRt| 15 dantyAdirapi, tatra saMbhavanti catustriMzadatizayaguNA asmAnniti durgatau prapatantaM sattvasaGgha dhArayati dhrmH| 'dhRJ dhAraNe' saMbhavaH / sarve'pi bhagavanto yathoktasvarUpA eva, ato vizeSArtha (bhvA.u.a.), NijantaH , 'arti-stu-su-hu-sR-dhR-kSi-kSu bhA-yA-[vA]-padi-yakSi-nIbhyo man'(uNA-137), 'Nera- 50 'bhidhAnaM tu garbhasthe'smin bhagavati abhyadhikasasyasaMbhavAt niTi '6 / 4 / 51 // iti nnilopH| garbhagate bhagavati jananI saMbhavaH / 4 abhinandyante devendrAdibhiriti abhinandanaH / Tunadi dAnadayAdidharmaparAyaNA jAteti vA dhrm:| 16 zAntiyogAt, samRddhau'(bhvA.pa.se.), karmaNi lyuT / vizeSArthastu garbhAt tadAtmakatvAt, tatkartRtvAd vA shaantiH| garbhasthe bhagavati prabhRtyevA'bhIkSNaM zakrendreNAbhinandanAd abhinandanaH / 5 zobhanA pUrvotpannA'zivopazAntirjAteti shaantiH| 17 kuH pRthivI, tatra matiH asya sumatiH / vizeSAbhidhAnanibandhanaM tu garbhasthe'rhati tiSThati kunthuH| pRSodarAdiH / garbhasthe bhagavati ratnAnAM kunthumAtuH sunizcitA matirAsIditi sumatiH / 6 niSpaGkatAmaGgIkRtya rAziM dRSTavatIti kunthuH| yadvA manoharAbhyunnatabhUpradeze stUpaM ratnapadmasyeva prabhA yasya sa pdmprbhH| vizeSAbhidhAnanibandhanaM tu vicitraM mAtA svapne dRSTvA jAgRtA, tataH kunthuH / 1820 garbhasthe bhagavati jananyA: padmazayyAzayanadohado devatayA puuritH| "sarvottame mahAsattva: kule ya upajAyate / padmavarNazca bhagavAniti padmaprabhaH // 26 // 7 zobhanAni pArzani tasyAbhivRddhaye vRddhairasAvara udaahRtH||1||"[ ] asyeti supArzvaH / vizaSArthastu garbhagate bhagavati jananyapi ___ iti vacanAd araH / garbhagate bhagavati jananyA svapre'tipramANaH 60 zobhanapAzrvA'bhUditi supArzvaH / iha sarvatra sAmAnyAbhidhAnam, sarvaratnamayo'tisundaro yasmAdaro dRSTastato'ra iti / 19 parISavizeSAbhidhAnaM cA'dhikRtyA'nvarthAbhidhAnavistaro'nukto'pi hAdimallagaNajayAnniruktivazAd mlliH| tathA garbhagate bhagavati draSTavyaH / 8 candrasyeva prabhA kAntirasya cndrprbhH| garbhasthe jananyAH surabhipaJcavarNakusumazayanIyadohado devatayA pUritastasmAd bhagavati maatushcndrpaandohdH| candravarNazca bhagavAniti cndrprbhH| malliriti vaa| 20 manute jagatastrikAlAvasthAmiti muniH| 'manu 9 zobhano vidhiH sarvatra kauzalyamasya suvidhiH / garbhasthe bhagavati avabodhane'(ta.A.a.), 'maneruccopadhAyA: '(uNA-562) iti jananyapi sarvavidhiSu vizeSeNa kuzalA'bhUditi suvidhiH| 10 in, updhaayaashcotvm| zobhanAni vratAnyasya suvrtH| munizcAsau sakalasattvasantApaharaNAt sarvajanAhlAdakatvAcca zItalaH / garbha- suvratazca munisuvrtH| garbhagate bhagavati mAtA munivacchobhanavratA 30 gate'smin pituH pUrvotpannadAhajvaravyathA bhagavanmAtRkarakamala- jAteti vA / 21 namanti prahvIbhavanti parISahopasargA amumiti sparzAdupazAnteti shiitlH| 11 zreyAMsau prazasyau aMsAvasya nmiH| 'Namu prahvatve zabde ca'(bhvA.pa.a), 'in sarvadhAtubhya:' zreyAn [zreyAMsaH] / sarvasyaiva hitakara iti vA shreyaaNsH| (uNA-557) iti in, 'No naH' 6 / 1 / 65 // iti natvam / 70 akArAntatvaM pRSodarAditvAt / garbhasthe bhagavati kenApyanAkrAnta- garbhasthe bhagavati zatrunRpairapi praNatiH kRteti vA nmiH| parISahopUrvA devatAdhiSThitA zayyA jananyA AkrAnteti, tatra ca zreyo srgaadinaamnaadvaa| 22 nayati prApayati sanmArgadarzanAt siddhijAtamiti zreyAMsaH / 12 vasupUjyasya nRpaterayaM vaasupuujyH| sukhamiti nemiH| 'NIJ prApaNe'(bhvA.u.a), 'niyo miH' 'tasyedam' 4 / 3 / 120 // itynn| vasUnAM devavizeSANAM pUjyo (uNA-483)iti mipratyayaH, 'sArvadhAtukArdhadhAtukayo:-' vasupUjyaH, vasupUjya eva vAsupUjya:, 'prajJAdibhyazca' 5 / 4 / 38 // 7 // 384 // iti guNaH / dharmacakrasya nemivannemiriti vA / 1. 'nirjitetyajitaH' iti 2 // 2. 'devarAjA' iti 1 // 3. '-saGghAtaM' iti 3 // 4. '-yatIti' iti 3 // 5. 'manerucca' iti mudritoNAdigaNe // 6. 'upAdhyAyA-' iti 2 // 7. 'Nama-' iti mA. dhAtuvRttau // 8. 'sarvadhAtubhya in' ityuNAdigaNe // Page #51 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 'Narmu prahvatve zabde[ca]'(bhvA.pa.a.) asya pRSodarAditvAd vA / 'ariSTanemipRtanAjamAzum ' [ ] iti nigamaH / 'nemI' iti nakArAnto'pi yathA 'vande suvrataneminau' [ ] iti prayogaH / 23 spRzati jAnAti jJAnena sarvamiti pArzvaH / 'spRza saMsparzane'. ( tu.pa.a.), pRSodarAdiH / garbhasthe bhagavati jananyA zayyAsthayA sAndhakArarajanyAM kRSNasarpo dRSTa iti garbhAnubhAvo'yamiti matvA pazyatIti niruktArthatvAt pArzvaH / pArzvanAmA yakSa sevako'syeti vA / 'arzaAdibhyo'c' 5 2 127 // pArzvanAthasyaikadezaH pArzvo vA, bhImo bhImasena iti yathA / 24 vizeSeNa Irayati kampayati 10 prerayati karmazatrUniti vIraH / vipUrvaH 'Ira gatikampanayo: ' ( A. A.se.), pacAdyac / viziSTA I: lakSmIH taporUpA, tIrthakRnnAmakarmodayasamudbhUtA vA, tayA rAjate'sau vIraH / 'rAjU dIptau ' (bhvA.u.se.), 'anyebhyo'pi - (anyeSvapi ) 3 / 2 / 101 // iti DaH / yadvA IraNamIra:, 'Ira gatau ' ( a.A.se.) bhAve ghaJ / 'ye gatyarthAste jJAnArthAH prAptyarthAzca' [ ]iti vacanAd viziSTa Iro jJAnamasya vIraH / yadvA viziSTA paJcatriMzadvAgguNopetA irA vANI yasyeti vA / karmazatrusenAjetRtvAd darzitaparAkramo vA vIra iva vIraH / yadvA niruktivazAt karmatatividAraNAd vA / yaduktam'vidAraNAt karmatatervibhaJjanAt tapaH zriyA vikramatastathAdbhutAt / 20 bhavatpramodaH kila nAkanAyakazcakAra te 'vIra' iti prathAbhidhAnam // 2 // " [ ] iti / arhatAM vartamAnAnAM caturviMzatiH RSabhAdivIrAntAnAM jinAnAM nAmAnItyarthaH // 28 // atha vizeSato vartamAnAvasarpiNyAM caturviMzatyarhatAM madhye yasya yAvanti nAmAni tasya tAvantyAhaRSabho vRSabhaH 1 RSati paramapadaM gacchati RSabhaH / 2 vRSati samyak saMyamabhAramudravahati vRSabhaH / 'RSI gatau ' (tu.pa.se.), 'vRSa udvahane' 'RSivRSibhyAM kit ' ( uNA - 403 ) ityabhac / vRSabhacihnatvAd vA / dve zrIRSabhasya // zreyAn zreyAMsaH 30 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1 tribhuvanasyApi prazasyatamatvena zreyAn / 2 zreyAMsau aMsau asya zreyAMsaH / pRSodarAdiH / dve zreyAMsasya // syAdanantajidanantaH / 1 anantAn karmAMzAn jayati abhibhavati anantajit / 'ji abhibhave' (bhvA.pa.a.), 'kvip- '3 / 2 176 // iti kvip, 'husvasya- '6 / 1 / 71 // iti tuk / anantairjJAnAdibhiH jayati, sarvotkarSeNa vartata iti vA / 'ji jaye' (bhvA.pa.a.), [ devAdhidevakANDaH - 1 'kvip- '3 / 276 // hrasvasya - '6 1 71 // iti tuk / 2 nAsti anto asya anantaH / dve anantanAthasya // suvi'dhistu puSpadantaH 1 zobhano vidhi: sarvatra kauzalyAmasya suvidhiH / 2 puSpANi puSpakalikAH, tadvad manoharadarzanatvAt puSpadantaH / suvidhinAthasya // For Private munisuvratasuvratau tulyau // 29 // 1 munisuvrataH prAg vyArakhyAtaH (abhi-le-28 ) / 2 munisuvrataikadezaH suvrataH / yathA satyabhAmA bhAmetivat / munirapi, bhImo bhImasena itivat / dve munisuvratasya // 29 // ariSTanemistu nemiH 1 riSTaM zubham, na riSTam ariSTaM azubham tasyA'riSTasya pradhvaMsakatvAd nemiH, cakradhAre vA ariSTanemiH / yadvA 50 garbhasthe bhagavati jananyA riSTaratnamayo mAhanemirdRSTa iti riSTanemi:, nAsti riSTanemiranyo'smAditi ariSTanemiH / apazcimAdizabdavad naJpUrvatve sAdhuH / ariSTanemirikArAnta innantazca / 'mAtrA tasyAriSTanemirityAkhyAM tatpitA vyadhAt '[ ]iti / 2 nayati vAJchitasaukhyamiti nemiH / dve neminAthasya // 1. 'Nama' iti mA - dhAtuvRttau // 2. 'prathamAbhi-' iti 2 // 3. 'paramaM' iti 3 // 4. vIrazabdaH pUrve vyAkhyAtaH, ato dvatIyo caramatIrthakRt // 5. abhavan' iti 1 // vIrazcaramatIrthakRt / mahAvIro vardhamAno devAryo jJAtanandanaH // 30 // 2 caramaH antimaH, pazcima iti yAvat sa cAsau tIrthakRcca caramatIrthakRt / 3 mahAMzcAsau vIrazca mahAvIraH / antaraGgArijetRtvAt / 4 utpatterArabhya jJAnAdibhirvarddhate varddha- 60 mAnaH / 'vRdhu vRddhau' (bhvA.A.se.) 'laTa: zatRzAnacAvaprathamAsamAnAdhikaraNe' 3 / 2 / 124 // iti laTa: zAnac, 'Ane muk 7 / 2 / 82 // iti muk / yadvA garbhasthe bhagavati siddhArtharAjakulaM dhanadhAnyAdibhirvarddhate iti varddhamAnaH / 5 ArAd heyadharmAd yAtaH Arya, devazcAsAvAryazca devAryaH / devairaryyata abhigamyata iti vA / 'R gatau ' (ju.pa.a.), 'RhalorNyat3 / 1 / 124 // , devAnAm indrAdInAm aryaH, svAmIti vA, 'aryaH svAmivaizyayoH ' 3 / 1 / 103 // ityuktatvAt / 6 jJAtakulotpannatvAd jJAtaH siddhArtharAja:, tasya nandanaH jJAtanandanaH / SaNmahAvIrasya // 30 // gaNA navA'syarSisaGghAH asya zrImahAvIrajinasya RSINAM samUhAH saGghAH gaNAH navasaMkhyAkA abhUvanM / yadyapi bhagavataH zrIvIrasyaikAdaza gaNadharAH AsaMstathApi navAnAmeva gaNabhRtAM vibhinnA vAcanA abhUvan, yato'kampitAcalabhrAtrormetAryaprabhAsayozca samAnA eva vAcanA abhavan iti navaiva gaNAH / yattriSaSTizalAkApuruSacarite 40 Personal Use Only 70 Page #52 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 29-38 ] vyutpattiratnAkarakalitA " zrIvIranAthasya gaNadhareSvekAdazasvapi / dvayordvayorvAcanayo: sAmyAdAsan gaNA nava // 1 // " [ triSaSThizalAkA - parva, 10 / zrI - 175] iti // ekAdazagaNAdhipAH / indrabhUtiragnirbhUtirvAyurbhUtizca gotamAH // 31 // vyaktaH sudharmI maNDitaMmauryaputrAvakampitaH / acalabhrAtA metAryaH prabhAsazca pRthakkulAH // 32 // zrImahAvIrasya gaNAdhipAH gacchAdhipAH ekAdaza, tannAni / 1 indro'sya bhUyAditi indrabhUtiH / ktictau ca 10 saMjJAyAm '3 | 3 |174 // iti ktic, 'titutra- 7 2 19 // iti iniSedhaH / 2 evam agnirasya bhUyAditi agnibhUtiH / 3 vAyurasya bhUyAditi vAyubhUtiH / ete trayo'pi gotamasyApatyAni gautamAH / 'RSyandhakavRSNikurubhyazca' 4 / 1 / 114 // ityaN / bahutve ' tadrAjasya bahuSu tenaivAstriyAm ' 2 / 4 / 62 // ityaNo luk, gotamAH, gotamavaMzajA ityarthaH // 31 // 4 vyajyate guNaiH kRtveti vyaktaH / vipUrvaH 'aJju vyaktimrakSaNakAntigatiSu' (ru. pa. ve), ktaH, 'coH kuH '8 / 2 30 // iti jasya gatvaM, 'khari ca '8 | 4|55 // carvaM kakAra:, 'aniditAm- '6 14 124 // iti nlopaH / 5 zobhano dharmo'sya sudharmA / ' dharmAdanic kevalAt 5 |4|124 // ityanic / 20 sudharmANau, sudharmANa: ityAdi / agnivaizyagotrajazca / 6-7 jJAnAdiguNairmaNDyate sma maNDitaH / 'maDi bhUSAyAm ' ( bhvA.pa.se.), ktaH, 'ArdhadhAtukasyeD valAde: ' 7 / 2 / 35 // itIT / mauryasya putro mauryaputraH maNDitamauryayoH putrau iti / maNDitaputro'pi / etau 11 1 prabhavanti zAstrANyasmAditi prabhavaH / prakRSTo jJAnAdiguNAnAM bhavaH prAptirvA yasya, yasmAdvA prabhavaH sa cAsau prabhuzca prabhavaprabhuH / 2 zayyAyAM bhavati zayyambhavaH / pRSodarAdiH / 40 3 yazasA bhadraH kalyANarUpo yazobhadraH / 4 saM samyag bhUtaH prApto rAgAdInAM vijayo yena sa sambhUtavijayaH // 33 // 5 bhadrau bAhU asya bhadrabAhuH / 6 sthUlamupacitaM bhadraM kalyANamasya sthUlabhadraH / ete SaDapi zrutena kevalinaH zrutakevalinaH, catupUrvaratvAt // mahAgirisuhastyAdyA vajrAntA dazapUrviNaH // 34 // 1 prasaratparISahopasargAdipavanapUrairakampyamAnatvAd mahAgiririva mahAgiriH / 2 du: karmadrumonmUlane suhastIva suhastI / mahAgirisuhastinAvAdyau yeSAM te mahAgirisuhastyAdyAH / 10 paratIrthikadarpAcaladalane vajra iva vajraH vajrasvAmI / so'nte yeSAM 50 te vajrAntA: / dazabhiH pUrvaiH kRtvA pUrviNoH dazapUrviNaH / daza pUrvANyeSAm, santIti vA / 'ata iniThanau' 5 / 2 / 115 // itIniH / tataH paraM 'dezapUrvadharANAmasambhavAt // 34 // ikSvAkukulasambhUtAH syAd dvAviMzatirarhatAm / munisuvratanemI tu harivaMzasamudbhava // 35 // ikSvAkusaMjJaM kulaM vaMza ikSvAkukulaM, tatra sambhUtAH utpAnnAH arhatAm RSabhAdInAM dvAviMzatiH / tuzabdo'tra vizeSe / munisuvratanemI etau harivaMzasaMjJake kule samudbhavau jAtau // 35 // nAbhizca jiMtazatruzca jitAriratha sarvaraH / megho dharaH pratiSThazca mahasenanarezvaraH // 36 // sugrIvazca dRDharatho viSNuzca vasupUjyarAT / kRtavarmA siMhaseno bhAnuzca vizvasenarAT // 37 // sUraH sudarzana: kumbha: sumitro vijayastathA / samudravijayazcA'zvasenaH siddhArtha eva ca // 38 // 1 nahyatya'nyAyakAriNo hAkArAdibhirnItibhiriti nAbhiH, caramakulakara: / ' Naha bandhane ' ( di. u. a.), 'naho bhazca' (uNA-565) itIn, sa ca Nid bhontAdeza / 2 jitAH parAbhUtAH zatravo'neneti jitazatruH / 3 evaM jitA arayo'nena jitAriH / 4 saMvRNotIndriyANi saMvaraH / 'vRJ varaNe' (svA.u.se.), pacAdyac / 5 nikhilajanamanoduHkhasantApaharaNAd megha iva meghaH / 70 6 dharati pRthivIbhAramiti dharaH / 'dhRJ dhAraNe' (bhvA.u. a.), pacAdyac / zatrupracaNDapavanairakampyatvAd dhara iva adririva dharaH / 7 prakarSeNa tiSThati dharmakArye iti pratiSThaH / 8 mahApUjyA senA'sya vAziSThakAzyapagotrau / 8 na kampitavAn iti akampitaH / 'kapi calane'(bhvA.A.se), ktaH, 'ArdhadhAtukasya - '7 / 2 / 35 // itIT / gautamagotraH / 9 acalasya bhrAtA acalabhrAtA / hAritagotra: / 10 mAM lakSmIm itaH prAptaH meta:, sa cAsau Aryazca metAryaH / 11 prabhAsate prbhaasH| 'bhAsR dIptau'(a.A.se.), pacAdyac / etau koNDinyau / pRthag vibhinnAni kulAni yeSAM te pRthakkulAH // 32 // 30 kevalI caramo jambUsvAmI 1 caramaH antimaH kevalI kevalajJAnavAn, na tu tIrthaGkaraiH / tataH parasyAmavasarpiNyAM kevalinAmasambhavAt sadguNaratnamayatvena jambUdvIpe jambUriva jambUH, sa cAsau svAmI jambUsvAmI // atha prabhavaprabhuH / zayyambhavo yazobhadra sambhUtavijayastathA // 33 // bhadrabAhuH sthUlabhadraH zrutakevalino hi SaT / 1. 'etannAmA-' iti 2 // 2. 'haritagotra: ' iti 2 // 3. 'tIrthakara:' iti 1.4 // 4. 'tataH ' iti 2 // 5. 1 mahAgiriH, 2 suhastI, 3 zrIguNasundaraH, 4 zyAmAryaH, 5 skandilAryaH, 6 revatImitraH, 7 zrIdharmA, 8 bhadraguptaH 9 zrIguptaH, 10 vajrasvAmIti dazapUrvadharAH // 6. mahAsena -' iti mudrite // 60 Page #53 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 12 10 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devAdhidevakANDaH-1 mahasenaH / narANAmIzvaro narezvaraH / mahasenazcAsau narezvarazca kit'(uNA-319)iti nuH, 'rssaabhyaaN-'8|4|1|| iti nntvm| mahasenanarezvaraH // 36 // 9 zobhanA grIvA yasya sa sugrIvaH / 10 12 jayati sarvotkarSeNa vartate jayA / 'ji jaye'(bhvA.pa.a.), dRDho ratho'sya dRDharathaH / 11 veveSTi vyApnoti balaiH pRthivImiti pacAdyac / 13 zyAmavarNatvAt zyAmA / 14 zobhanaM yazo'syAH viSNuH / 'viSlU vyAptau'(ju.u.a.), 'viSeH kicca'(uNA suyazAH / 15 pativratAtvAcchobhanaM vratamasyAH suvratA / 16 na 319)iti nuH / 12 anyairnRpatibhirvasubhiH dhanaiH kRtvA pUjyate cirayati utsukA bhavati dharmakAryeSviti acirA / 17 zrIriva 40 vasupUjyaH / rAjate'sau rAT / vasupUjyazcAsau rAT ca vasupUjyarAT / 13 kRtaM varmA'nena kRtavarmA, nakArAntaH / 14 siMhavat zrIH / 18 devIva devii| kRtAbhiSekAdvA / 19 prabhA'styAparAkramavatI senAsya siMhasenaH / 15 dharmArthakAmamokSavargeNa bhAti syAH prbhaavtii| 'tdsyaastysmin-'5|2|94 // iti matupa, bhAnuH / 'bhA dIptau'(a.pa.a.), 'dAbhAbhyAM naH '(uNA-312) 'maadupdhaayaa-'8|2|9|| iti vatvam, 'ugitshc'4|1|6 // iti iti nuH / 16 vizvavyApinI senA'sya vizvasenaH / sa cAsau ddiip| 20 padmamastyasyAH pANitale sulakSaNatvAditi pdmaa| arzarAT ca vizvasenarAT // 37 // 17 tejasA sUra iva sUraH / AditvAdac / 21 vapati dharmabIjaM vaprA / 'Tuvap bIjatantusUrayati(te) vikrAnto bhavati sUraH / 'sUra vIra vikrAntau'(cu.- santAne'(bhvA.u.A.), 'RjendrA-'(uNA-186)ityAdinA sAdhuH / A.se.), curAdiH, tato'c / 18 zobhanaM darzanamasya sudrshnH| 22 zivahetutvAt zivA // 40 // 23 vAmA manojJatvAt / pApa19 zauyaudAryAdiguNapayasAmAdhArabhUtatvAt kumbha iva kumbhaH / karmasu pratikulatvAd vA / 24 trINi jJAnarzanacAritrANi zalati 20 zobhanAni mitrANyasya sumitraH / 21 vijayate zatrUniti prApnoti trizalA / 'zala gatau'(bhvA.pa.se.), ac, TAp / kramataH vijayaH / 22 gAmbhIryaguNena samudrasyApi vijeteti samudra anukrameNa caturviMzatitIrthakRtAM pitaro mAtarazca jJeyAH // 50 vijayaH / 23 azvapradhAnA senA'sya azvasenaH / 24 siddhA: pratiSThA prAptA arthA puruSArthAH dharmAdayo'sya siddhArthaH // 38 // syAd gomukho mahAyakSastrimuMkho yakSanAyakaH // 41 // marudevA vijayA senA siddhArthA ca maGgalA / tumburuH kusuma'zcApi mAtaGgo vijayo'jitaH / 20 tataH saMsImA pRthvI lakSmaNA rAmA tataH parama // 39 // brahmA yakSeT kumAraH SaNmukhapAtAlakinnarAH // 42 // nandA viSNurjayoM zyAmA suryazAH suvratA'cirI / garuDo gandharvo yakSeT kubero varuNo'pi ca / zrIdevI prabhAvatI ca padmA vaprA zivA tathA // 40 // bhRkuTimidhaH pArtho mAtaGgo'rhadupAsakAH // 43 // vAmA trizalauM kramataH pitaro mAtaro'rhatAm / 1 gormukhamiva mukhamasya gomukhaH / 2 mahAMzcAsau yakSazca mahAyakSaH / 3 trINi mukhAnyasya trimukhaH / 4 yakSANAM nAyako 1 marudbhirdevaiH dIvyate stUyate marudevA / 'divu yananAyakaH // 41 // 5 tambati ardayati vidhnAniti tumburuH / krIDAdau'(di.pa.se.), ghaJ, pRSodarAdiH / marudevIti ddiibntmpi| 'tabi ardane'(bhvA.pa.se.), 'tamberuru: '(haimoNAdi-817) ityuruH, 2 vijayate vijayA / 3 saha inena jitArisvAminA vartate senaa| iditvaannm|6 kasyati ziSyati padmaprabhopAsanAyeti kasamaH / 60 4 siddho'rthaH prayojanaM yasyAH sA siddhArthA / 5 maGgaM puNyaM 'kusa bhUSaNe'(di.pa.se.), 'kuserulombhoNvAmedA:'(uNAlAti maGgalA / "maGgazabdo'mayudRiSTa: puNyArthasyAbhidhAyakaH" 546)ityumaH / 7 mahAbalatvAd mAtaGga iva maatnggH|8 vijayate [ ]ityukteH / maGgalahetRtvAda vA maGgalA / 6 zobhanA sImA vijyH| 'ji jaye'(bhvA.pa.a.), ac / 9 na kenApi jIyate 30 kulamaryAdA'syAH susImA / 7 sthiratvAt pRthivIva pRthivI / smAta AjataH yA smeti ajitH|10 bRMhati vardhate prabhAvo'sminniti brhmaa|'bRhi 8 lakSmI: zobhA sampad vA'styasyAH lakSmaNA / 9 dharmakarmaNi vRddhau'(bhvA.pa.se.), 'bRMhe!'cca'(uNA-585) manin, nakArasya cA'dAdezaH / 11 yakSANAmIzo yakSeT / 12 kumArayati krIDayati ramate rAmA / ramu krIDAyAm'(bhvA.A.a.), jvalAditvAd NaH, kumAraH / kumAra krIDAyAm'(cu.u.se.), curAdiH, ac / kAmyata tataSTAp // 39 // 10 nandati samRddhiM prApnoti satputreNeti nandA / iti vA kumaarH| 'kamu kAntau'(bhvA.A. se.), 'kame: kiduccopa'Tunadi samaddhau'(bhvA.pa.se.), ac / 11 veveSTi vyAproti dhAyAH '(uNA-418)ityArapratyayaH, upadhAyAzcottvam / 13 SaD sadguNairjagaditi viSNuH / viSla vyAptau'(ju.u.a.), 'viSeH mukhAnyasya SaNmukhaH / 14 pAtaM rakSitam Alam anartho'nena 70 1. svopajJaTIkAyAM 'mahAsenanarezvaraH ' iti zabdamAzritya vyutpattiM kurvantyAcAryAH // 2. 'zUra vIra vikrAntau' iti kSIrataraGgiNyAdau // 3. '-kAtvAdvA' iti 1 // 4. 'Duvap bIjasantAne' iti kSIrataraGgiNyAdau // 5. 'kuserurambhomedetAH' ityuNAdigaNe // Jain Education Intemational Page #54 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 13 39-48 ] vyutpattiratnAkarakalitA pAtAlaH / 15 kiJcinnara : kinnaraH // 42 // 16 pracaNDatvAd jJAyate loke viditA / 14 aGkazamAyudharUpamastyasyAH garuDa iva garuDaH / 17 gandhayate ardayati vighnAniti angkshaa| arzaAditvAc, ttaap| 15 'kam' ityavyayaM kutsitArthe, gndhrvH| 'gandha ardane'(ca.A.se.), 'gandherarva'( )ityarvaH / 18 ke kutsitaM dRpyati mocayati kandarpA / 'dRpa harSaNamocanayoH' yakSANAmIzo yakSeT / 19 kutsitaM beraM zarIramasya kuberaH / 20 / (di.pa.a.), ac, TAp / 16 nirvAti bhaktajanAnAM du:khavahnivRNAti dadAti vAJchitamiti vrunnH| vRJ varaNe' svA.u.a.), ranayA nirvANI / nipUrvaH vA gatigandhanayo:'(a.pa.-a.), ktaH, 'kRvRdAribhya unan '(unnaa-333)| 21 bhRkuTIriva bhISaNatvAd 'nirvaanno'vaate'8|2|50|| iti sAdhuH, gaurAditvAd GIS / 17 bhRkuTiH / 22 gAM medhate pavitrIkaroti gomedhH| 23 zrIvAma balamastyAsyA: balA / arzaAditvAdac / 18 mAtuliGgA- 40 'yArhataH sadA pAdau spRzati paarshvH| 'spRza saMsparzane '(tu.pa.a.), dInyavazyaM dharati dhAriNI / 'dhRJ dharaNe'(bhvA.u.a.), 'aavshykaadhmryyornniniH'3|3|170|| 'Rnabhya: '4 / 1 / 5 / / pRSodarAditvAt saadhuH| zrIpArzvajinasya, pArzvavartitvAd vA paarshvH| iti GIp / 19 dharaNAnAmna uragendrasya priyA dhrnnpriyaa| 10 24 mahAbalavatvAd mAtaGgo hastIva maatnggH| arhatAM zrIRSabha ado'bhidhAnaM vairoTyA ityapi // 45 // 20 narebhyo dattamabhilajinAdizrIvIrAntAnAmanukrameNa upAsakAH, sadA samIpavartitvAt SitasaukhyamanayA nrdttaa| 21 gAM bhuvaM dhArayati gaandhaarii| sevakA ityarthaH // 43 // pRssodraadiH| 22 lokAnAmambeva ambikaa| 'ive pratikRtI' cakrezvaryajitabalA duritArizca kaalikaa|| 5 / 3 / 96 / / iti kan, TAp, 'prtyysthaat-'7|3|44|| itiitvm| mahAkAlI zyAmA zAntA bhRkuTizca saMtArakA // 44 // kussmaaddypi| 23 padmaM kare'styasyA: pdmaavtii| tadasyAsti' azokA mAnavI caNDA viditA cADaizA tathA / 5 / 2 / 94 / / iti matup, 'mAdupadhAyAzca mto'rvoyvaadibhyH'8|2|9|| kandarpA nirvANI bailA dhAriNI dharaNapriyA // 45 // iti masya vatvam, 'matau bhvco'njiraadiinaam'6|3|119|| iti 50 dIrghatvam 'ugitshc'4|1|6|| iti ngiip| 24 siddhAnayate siddhAnarardattA'tha gAndhAryambikA padmAvatI tathA / yikA / 'aya gatau'(bhvA.A.se.), Nvula, 'yuvoranAkau' siddhAyikA ceti jainyaH krmaacchaasndevtaaH||46|| 7 / 1 / 1 / / , 'prtyysthaat-'7|3|44 // itiitvm| jinA devatAH 1 cakrasya IzvarI cakrezvarI, sadA cakradhAriNItvAt / santyAsAmiti jainyaH / 'sAsya devtaa'4|2|24|| iti jina20 apriticakretyapi / 2 na kenApi balena jitA iti ajitblaa| zabdAdaN, 'ttiddddaannny-'4|1|15|| iti ddiip| evametAzcaturviMzati 'rAjadantAdiSu prm'2|2|31|| iti balazabdasya prnipaat:| rapi jinAnAM bhaktA anukrameNa jinazAsanasyAdhiSThAtryo devatAH padaikadeze padasamudAyopacArAd ajitA ityapi / 3 duritAnAM shaasndevtaaH||46|| pAtakAnAmari: duritAriH / 4 kAlI varNena kAlyeva kaalikaa| vRSo gaMjo'zvaHplavagaH, krauJcau'bjaM svastikaH shshii| svArthe kani, 'ke'nn:'7|4|13|| iti hsvtvm| 5 mahatI makaraH zrIvatsaH khaDagI mahiSaH zakarastathA // 47 // cAsau kAlI ca mahAkAlI / svarNavarNAyA api saMjJeyam / 6 zyeno vajraM mRgazchAgo nandyAvarto ghaMTo'pi ca / zyAmA vrnnen| asyA acyutdeviitypynynnaam| 7 zamayati 60 supArzvajinasevakavighnamiti shaantaa| 'zamu upazame'(di.pa.se.), kUrmo nIlotalaMzaGkhaphaMNI siMho'rhatAM dhvjaaH||48|| Nijanta:, 'vA dAnta-zAnta-pUrNa-dasta-spaSTa cchannA-jJaptA:' vRSaprabhRtizabdAnAM vyutpattistvagre vakSyate / ete vRssaa7|2|27|| iti sAdhuH, tataSTAp / 8 bhApakabhRkuTitvAt bhRkuttiH| dayazcaturviMzatiH RSabhAdijinendrANAM dhvajA: cihnAni / ete ca 30 9 zobhanA tArakA'syAH sutArakA // 44 // 10 avidyamAnaH dakSiNAGgavinivezino lAJchanabhedAH / Urvornivezino lAJchana zoko'syA: ashokaa| 11 mAnavIva maanvii| abhigamyadarzana- bhedA ityeke| yaduktaM haribhadrasUribhiH Rssbhaadinaamvyaakhyaanetvaat| 12 caNDate kupyati abhaktebhya iti cnnddaa| 'caDi kope' "UovRSabhalAJchanatvAt, mAtuzcaturdazasvapneSu prathamaM vRSabha(bhvA.A.se.), ac / caNDA pracaNDatvAd vaa| 13 vidyate darzanAdvA vRSabha:"[ ]iti // 47 // 48 // 1. bhRkuTiriva' iti 1 // 2. 'kenApi balena na' iti 1 // 3. 'balazabdasya' iti 2.3 nAsti // 4. 'pUrvanipAtaH' iti 2.3 // 5. 'bhApakatvAd bhRkuTiriva bhRkuTi:' iti 1 // 6. 'vRSabha-' iti 2.3.4 // 7. '-vazino' iti 2 // 8. zrImadAvazyakasUtre dvitIye'dhyayane 'usabhamajiaMca vaMde' ityAdiprAkRtadhokatrayasya vyAkhyAM kurvadbhirharibhadrasUribhiH "AsAM vyAkhyA-ihArhatAM nAmAni anvarthamadhikRtya sAmAnyalakSaNato vizeSalakSaNatazca vAcyAni, tatra sAmAnyalakSaNamidam-'vRSa udvahane' samagrasaMyamabhArodvahanAd vRSabhaH, sarva eva ca bhagavanto yathoktasvarUpA ityato vizeSahetupratipAdanAyA''ha "UrUsa usabhalaMchaNa usabhaM sumiNami teNa usabhajiNo / " pavvaddhaM / jeNa bhagavao dosuvi UrUsu usabhA upparAhuttA jeNaM ca marudevAe bhagavaIe coddasaNhaM mahAsumiNANaM paDhamo usabho sumiNe diTThotti, teNa tassa usabhotti NAmaM kayaM, sesatitthagarANaM mAyaro paDhamaM gayaM tao vasahaM evaM coddasa, usabhotti vA vasahotti vA egaTuM"[AvazyakasUtram, pR.501-2] ityuktam / / Jain Education Intemational Page #55 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 14 10 [ devAdhidevakANDaH-1 tRtIyasvarAdiH / 17 avyAhatasvairagatitvAt, mahAbalavattvAdvA anila iva anilaH / 18 yazAMsi dharati yazodharaH / ac / 19 catuSSaSTisurendraiH kRto'rghaH pUjA'sya kRtArghaH, rephakavargacaturthAnta: / 'argha pUjAvidhau mUlye '[anekArthasaGgraha : 2 / 51] 40 itynekaarthH| 20 jinazcAsau Izvarazca jinezvaraH // 52 // 21 zuddhA nirmalA matirasya zuddhamatiH / 22 zivaM kSemaM karoti zivakaraH / 23 syandate sarasavacatanapiyUSamiti syandanaH / 'syandU prasravaNe' (bhvA.A. ve.), nandyAditvAd lyuH / 24 nityapravRttitvena dhyAyamAnatvAt sampratiH / atItacaturviMzatijinendrANAM nAmAni // bhAvinyAM tu padmanAbhaH zUradevaH supArzvakaH // 53 // svayaMprabhazca sarvAnubhitirdevazrutodayau yeSAM tIrthaGkarANAM yAdRgvarNastamAharaktau ca padmaprabhavAsupUjyau zuklau ca candraprabhapuSpadantau / kRSNa punarnemimunI vinIlau zrImallipArzvoM kanakatviSo'nye // 49 // padmaprabhavAsupUjyau jinau raktau raktavarNo, candraprabhapuSpadantau nau zuklau zuklavarNau, nemimunI nemizca munizca nemimunI ariSTanemimunisuvratajinau kRSNau zyAmavarNI, zrImallipA jinau vinIlau viziSTanIlavarNau, anye uktebhyaH RSabhaprabhRtayaH SoDazajinavarendrAH kanakatviSaH kanakasyeva tviT kAntiryeSAM te kanakatviSaH, svarNavarNA ityarthaH // 49 // utsarpiNyAmatItAyAM caturviMzatirarhatAm / kevalajJAnI nirvANI sAgaro'tha mahAyazAH // 50 // vimalaH sarvAnubhUtiH zradharo dattatIrthakRt / dAmodaraH sutejAzca svAmyaitho munisuvrataH // 51 // sumatiH zivaMgatizcaivA'stago'tha nimIzvaraiH / anilo yazodharAkhyaH 'kRtArtho'tha jinezvaraH // 52 // zuddhamatiH zivakaraH syandanazcArthaM sampratiH / atItAyAM gatAyAm utsarpiNyAM dazasAgaropamakoTA20 koTipramANAyAM kAlavizeSe arhatAM tIrthakRtAM kevalajJAnyAdisampratiparyantAnAM caturviMzati:, tannamAni / 1 kevalajJAnamasyAsti kevalajJAnI / 2 nirvANaM muktirasyAsti nirvANI / ubhayatra 'ata iniThanau ' 5 / 2 / 155 // itIni / 3 jJAnAgAdhajalabharaNe gAmbhIryaguNena vA sAgara iva sAgaraH / 4 mahat trilokIvyApi yazo'sya mahAyazAH // 50 // 5 vigato malo'sya vimalaH / 6 anubhUti: smRtivyatiriktaM jJAnam, sarvatra sarvajJatvAdanubhUtirasya sarvAnubhUti: / 7 muktizriyaM dharati zrIdharaH / pacAdyac / 8 dattaM dAnamasyAsti dttH| arzaAditvAdac / dattazcAsau tIrthakRcca dtttiirthkRt| 9 janmAbhiSekotsave suraiH kSiptaM surabhipuSpadAma30 nigaraNAd lambamAnamudare'sya dAmodaraH / 10 zobhanaM janamanonayanAhlAdakatvAt tejo'sya sutejA: / 11 trijagatAmadhIzatvAt svAmI / 12 munizcAsau suvratazca munisuvrataH // 51 // 13 zobhanA matirasyAH asmAdvA sumatiH / 14 zive mokSe gatirasya zivagatiH / zivaprApakA gatirjJAnamasyeti vA gAmbhIryodrekAt / 15 na vidyate stAgo labdhamadhyatA'syeti astAgaH / 16 parISahopasargAdInAM nAmanAd nimiH sa cAsau Izvarazca nimIzvaraH, 1. TIkAyAM " kRtArtho rephakavargacaturthAntaH" ityuktatvAt, 'kRtArghaH' iti, mudrite mUle tathA mu. svopajJavRttAvapi 'kRtArtha-' iti dRzyate // 2. 'mUlyA' iti 2 // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA peDhAlaH poTTilazcApi zatakIrtizca suvrataH // 54 // amamo niSkaSAyazca niSpulAko'tha nirmamaH / citraguptaH samAdhizca saMvarazca yazodharaH // 55 // vijayo malladevau cAnantavIryazca bhadvaikRt / 50 bhAvinyAm AgAminyAmutsarpiNyAM kAlavizeSe padmanAbhAdibhadrakRdantAnAM tIrthaGkarANAM nAmAni / 1 yathA padmaM nAbhAvasya padmaM nAbhirasyeti vA padmanAbhaH / 'nAbhe saMjJAyAm ' ( ) ityaJ, 'yasyeti ca ' 6 / 4 / 148 // itIkAralopaH / 2 rAgadveSAdizatrusainyaM prati zUro vikramavAn sa cAsau devazca zUradevaH / 3 zobhanau pArzvAvasya supArzvaH, tataH svArthe kani supArzvakaH // 53 // 4 svayamAtmanaiva, na tu paropAdhinA, prakarSeNa bhAti svayaMprabhaH / 'Ato'nupasarge kaH '3 / 2 / 3 // , ' Ato lopa iTi ca 6 4 64 // ityAlopaH / 5 sarvavittvAt sarvA nikhilA'nubhUtirasya sarvAnu- 60 bhUtiH / 6 deveSu zrutaH pratIto devazrutaH / 7 udeti udayaM prApnoti dharmo'smAditi udayaH / udpUrvaH 'iN gatau ' ( a.pa.a.), pacAdyac, 'sarvAdhAtuka- ' 714484 // iti guNaH, 'ecoyavAyAva: ' 6 178 // ityayAdezaH / 8 paDhati tattvamiti peDhAlaH / pRSodarAdiH / 9 janmaprabhRtyeva jJAnatrayeNa puTati saMviSyati poTTilaH / ' sthaNDi lAdayazca 4 / 2 / 15 // iti nipAtanAt sAdhuH / 10 zatamiti bahvarthopalakSaNam / zataM bahvyaH kIrtayo'sya zatakIrtiH / 11 zobhanAnyahiMsAdIni vratAnyasya suvrataH // 54 // 12 nAsti mameti madIyametaditi buddhirasya amamaH / mama iti vibhakti pratirupakamavyayaM madIyatA buddhyarthe / 13 nirgataH kASayebhyo niHkaSAyaH / 'nirAdayaH krAntAdyarthe paJcamyA ' (vA - 2 / 2 / 18 / / ) iti samAsaH / 14 nizcitaM polati jJAnayazobhyAM mahAn bhavati niHpulAkaH / nirpUrvaH 'pula mahattve ' (bhvA.pa.se.), 'balAkAdayazca' (uNA - 454) iti 70 For Private Personal Use Only Page #56 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 49-60 ] kityAkapratyaye sAdhuH / 15 niHkrAnto mamatAyA nirmamaH / 16 citrANyAzcaryakArINi guptAni manovAkkAya-guptayo'sya citraguptaH / citramAzcaryakAri guptaM sarvaprANirakSaNaM yasyeti vA / 17 samyagAdhIyate mano'treti samAdhiH / sadA samAdhiyuktatvAdvA samAdhiH / 18 saMvRNoti paJcendriyANi saMvaraH / yadvA saMvaraH Azravanirodho'sya saMvaraH / arzaAditvAdac / 19 yazo dharati yazodharaH // 55 // 20 vijayate sarvotkarSeNa vartate janmAdikalyANotsavairiti vijayaH / 21 karmabhaTAnAM malla iva mallaH | 22 dIvyati krIDati paramAnandapa devaH / dIvyate stUyate bhaktajanairiti vA / 23 anantaM 10 vIryaM balamasya anantavIryaH / 24 bhadraM kalyANaM karoti bhadrakRt / bhadro'pi // vyutpattiratnAkarakalitA saGgrahamAha evaM sarvAvasarpiNyutsarpiNISu jinottamAH // 56 // evaM pUrvoktaprakAreNa sarvAvasarpiNyutsarpiNISu vartamAnAtItAnAgatAsu jinottamAH tIrthaGkarAzcaturviMzatisaMkhyAkA avasarpiNyutsarpiNIkAlavizeSeSu bhavantIti zeSaH // 56 // atra catustriMzadatizayanAmAni tatrAdau jinendrANAM caturaH sahajAtizayAnAha teSAM ca deho'dbhutarUpagandho nirAmayaH svedamalojjhitazca / vo'bjagandho rudhirAmiSaM tu gokSIradhArA dhavalaM hyavistram // 57 // AhAranIhAravidhistvadRzyazcatvAra ete'tizayAH sahotthA: / 1 tacchabdasya pUrvaparAmarzitvAt teSAm iti tIrthakarANAM dehaH kAyaH adbhutarUpagandho bhavati / adbhutamAzcaryakAri lokottaraM rUpaM gandhazca yasya saH adbhutarUpagandhaH / punasteSAM deho nirAmayaH, nirgata Amayebhyo rogebhyo nirAmayaH, rogarahito bhavati / svedoGgajalaM malaM svedamalAbhyAmujjhitaH svedamalojjhitaH / eSa prathamaH 30 sahajAtizayaH / 2 bAhyasya vAyorAcamanaM zvAsaH / atra zvAsazabda ucchvAsasyApyupalakSaNam, teSAM tIrthakRtAM zvAsa: abjasya padma 20 15 'dvandvazca prANitUryasenAGgAnAm 2 / 4 / 2 // ityekavadbhAvaH / mAMsaH zoNitaM gokSIradhArAvad dhavalaM pANDuraM bhavati, avistraM anAmagandhItyarthaH / iti tRtIyaH sahajAtizayaH // 57 // 4 AhAraNam AhAra : azanaM, niharaNaM nIhAraH, mUtrapurISotsargaH, tayo: vidhiH karaNaM, na dRzyata iti adRzyaH, mAMsacakSuSA, na punaravadhyAdidarzanavatA~ puMsA / eSazcaturthaH sahajAtizayaH / jagato'pyatizerate autkarSamApnuvanti tIrthakarA ebhiriti atizayAH / atipUrvaH 'zIG 40 svapne' (a.A.se), 'erac '3 / 3 / 56 // ityac / sahotthAH sahajanmAnaH // atha ghAtikarmakSayodbhavaikAdazAtizayAnAhakSetre sthitiyojanamAtrake'pi nRdevatiryagjanakoTikoTeH // 58 // vANI nRtiryaksuralokabhASAsaMvAdinI yojanagAminI ca / bhAmaNDalaM cAru ca maulipRSThe viDambitAharpatimaNDalazri // 59 // sAgre ca gavyUtizatadvaye ruMjA vaireta'yo maryAtivRSTyavRSTayaH / durbhikSamanyasvakacakrato bhayaM syAnnaita ekAdaza karmadhAtajAH // 60 // sva gandho'sya abjagandhaH, kamalaparimalamaJjula ityarthaH / iti dvitIyaH sahajA'tizayaH / 3 rudhiraM cAmiSaM ca rudhirAmiSam / 1. ' dIvyati' iti 1 // 2. 'bhavati' iti 1.3 nAsti // 3. AmaH apakvamalaH, tasyeva gandho'sya Amagandhi, na Amagandhi anAmagandhi / " vistraM syAdAmagandhi yad " 1 | 5 | 12 // ityamaraH // 4. 'AhAram' iti 2.4 // 5. 'Ahara:' iti 1.3 // 6. 'niharaM' iti 2 / 7. ' - vatAM' iti 2.4 // 8. 'pusAM' iti 2.4 // 9. ' nRtiryaksuralokabhASAsaMvAdinI' iti 1 pratau nAsti // 10. 'mAgadhyAm' iti prAkRtavyAkaraNasUtre nAsti // 1 yojanapramANe'pi kSetre samavasaraNapRthivyAM nRNAM devAnAM tirazcAM ca janAnAM koTikoTisaMkhyAnAM sthitiH avasthAnamiti prathamaH karmakSayajAto'tizayaH // 58 // 2 vANI bhASA arthAdarddhamAgadhI / kIdRzI ? nRtiryaksuralokabhASAsaMvAdinI, nRtiryaksuralokabhASayA saMvadati tattadbhASAbhAvena pariNamatItyevaMzIlA yA sA tathA / saMpUrvAd 'vada vyaktAyAm ' (bhvA.pa.se.), ityasmAt 'supyajAtau NinistAcchIlye ' 3 / 2 78 // iti NiniH, 60 'ata upadhAyAH' 7 / 2 / 116 // , ' RnnebhyaH - '4 / 1 / 5 // iti GIp / bhagavadvANI arddhamAgadhItyAkhyA bhavati / yatsamavAyAGga sUtram"bhayavaM ca NaM addhamAgahIe bhAsAe dhammamAikkhai "[ samavAyAGgasUtram, sUtram-34 ] iti, tathA ca taTTIkA prAkRtAdInAM SaNNAM bhASAvizeSANAM madhye yA mAgadhIbhASA 'rasorlazau mAgadhyAm' (haimaprAkRtavyA - 814 188 // ityAdilakSaNavatI, sA asamAzrita 50 For Private Personal Use Only Page #57 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devAdhidevakANDaH-1 svakIyasama grlkssnnaarddhmaagdhiityucyte|tthaac zrIhemacandrAcAryAH athaikonaviMzatidevakRtAtizayAn vyAkarotisvopajJaprAkRtavyAkaraNe-"ata etsau puMsi mAgadhyAm''[haima- khe dharmacakraM camarA: spaadpraakRtvyaa-8|4|287 ||],"maagdhyaaN bhASAyAM sau pare akArasya pIThaM mRgendrAsanamujvalaM ca / ekAro bhavati, puMsi puMlliGgaviSaye / eSa meSaH, eze meze / eSa chatratrayaM ratnamayo dhvajoM'hripuruSa, eze pulisheN| karomi bhadanta, karemi bhante / ata iti nyAse ca cAmikarapaGkajAni // 61 // kim ? Nihi, kalI, gilI / puMsIti kim ? jalam / yadapi vapratrayaM cAru caturmukhAGgatA 'porANamaddhamAgahabhAsA niayaM havai suttaM' [nizIthacUrNi] caityamo'dhovadanAzca kaNTakAH / ityAdinA ArSasya arddhamAgadhabhASAniyatatvamAmnAyi prAcInai drumAnatirdundubhinIMda uccakaistadapi prAyo'syaiva vidhAnAnna vkssymaannlkssnnsy| 'kayare to'nukUlaH zakunAH pradakSiNAH // 12 // Agacchai, se tArise dukkhasahe jiindie'[ ] ityAdi tttttiikaa| gandhAdhuMvarSaM bahuvarNapuSpaevaM prAyaH 'ata etsau puMsi maagdhyaam'(haimpraakRtvyaa8|4|287 // ) ityetallakSaNopetA 'rasorlazau mAgadhyAm' (haima vRSTiH kacazmazrunakhApravRddhiH / praakRtvyaa-8|4|288||)ityaadilkssnnvihiinaa, prAkRtabhASA - caturvidhAmartyanikAyakoTilakSaNabahulArddhamAgadhItyarthaH / tathA yojanagAminI, yojanamekaM jaghanyabhAvAdapi pArzvadeze // 3 // gacchati vyopnotItyevaMzIlA yojanagAminI ca iti dvitiiyH| Rtuunaamindriyaarthaanaamnukuultvmitymii| 3 tathA bhagavato maulipRSThe ziraH pazcimabhAge bhAnAM prabhANAM ekonaviMzatirdaivyAzcatustriMzacca mIlitAH // 64 // maNDalaM bhAmaNDalaM, tacca viDambitAharpatimaNDalazri adharI 1khe AkAze dharmaprakAzaM cakraM dharmacakraM bhavatIti 50 kRtavAsarapatibimbazobham, ata eva cAru draSTajanamanoharamiti prathamo devakRtAtizayaH / 2 tathA khe AkAze camarA: cAmarANi tRtIyaH // 59 // 4 sAgre UrdhvAdho'pekSayA paJcaviMzatiyojanAdhike bhavantIti dvitIyo devakRtAtizayaH / 3 tathA khe AkAze krozayugaM gavyUtiH, gavyUtInAM zatadvayaM gavyUtizatadvayaM zatayugmam, pAdapIThena saha vartamAnaM sapAdapIThaM mRgendrAsanaM siMhAsanam tatra gavyUtizatadvaye, yojanazate ityarthaH / idamatra hRdayam-pratyekaM ujvalaM nirmalamacchA''kAzasphaTikamayatvAditi tRtIyaH / 4 caturdikSu paJcavizatipaJcaviMzatiyojanamadhye, UrdhvaM sArddhadvAdaza tathA khe chatratrayam Atapatratrayamiti caturthaH / 5 tathA khe ratnamayaH yojanamadhye, adhazca sArddhadvAdaza yojanamadhyerujA rogo jvarAdirna ratnapradhAnaM dhvajaH iti paJcamaH / 6 tathA aMhyozcaraNayoAsaH syAt / atra rujAzabda: striyAmAbanta iti caturthaH / 5 tathA 'sAgre sthApanam aMhinyAsaH, tatra / atra nimittam saptamI, tena pAdanyAsanimittaM, cAmIkarapaGkajAni svarNapadmAni bhavanti / gavyUtizatadvaye' iti sarvatra yojyam / vairaM mitho virodho na atra bahuvacananirdezAt navasaMkhyAni kamalAni jJeyAnIti SaSThaH bhavatIti paJcamaH / 6 tathA dhAnyAdhupadravakArI ItiH mUSikAdi // 6 // 7 tathA vapratrayaM cAru samavasaraNe cAru manoharaM ratna- 60 prANigaNo na syAditi SaSThaH / 7 tathA mAri: autpAtikaM svarNarajatamayaM prAkAratrayaM bhavatIti saptamaH / 8 tathA catvAri sarvagatamaraNaM na syAditi sptmH|8 tathA ativRSTiH ativarSaNaM mukhAni aGgAni gAtrANi ca yasya caturmukhAGgaH, tasya bhAva nirantaraM vRSTirna syAdityaSTamaH / 9 tathA avRSTiH sarvathA vRSTayabhAvo caturmukhAGgatA bhvtiityssttmH| 9 tathA caityAbhidhAno drumaH na syAditi nvmH| 10 durbhikSaM bhikSANAmabhAvo na syAditi caityadramaH azokavRkSa: syAditi navamaH / 10 tathA adhomukhAH dazamaH / 11 tathA anyacakrAt svacakrAt ca bhayaM na syAdi- kaNTakAH bhavantIti dazamaH / 11 tathA drumANAmAnati: tyekaadshH| ete ekAdaza atizayAH karmaghAtajAH karmaNAM dramAnatiH ityekAdazaH / 12 tathA uccakaiH uccairvizvaprasaraNajJAnAvaraNIyadarzanAvaraNIyamohanIyAntarAyAkhyAnAM caturNAM ghAtAt zIlo dundubhinAdaH devadundubhidhvanirbhavatIti dvAdazaH / 13 tathA kSayAt jAyanta iti karmaghAtajAH // 60 // vAtaH vAyuH anukUlaH bhavati sukhakAritvAditi 1." 'ata etsau puMsi maagdhyaam'4|287 / / , mAgadhyAM bhASAyAM sau pare akArasya ekAro bhavati, puMsi puMlliGge (eSa meSaH) eze meze, eze pulize, (karomi bhadanta) karemi bhante, ata iti kim Niho, kalI, gilI, puMsIti kim, jalaM / yadyapi, 'porANamaddhamAgaha bhAsA niyayaM havai suttaM' ityAdinA ArSasya ardhamAgadhabhASAniyatatvam AmnAyi vRddhaistadapi prAyo'syaiva vidhAnAt, na vakSyamANalakSaNasya, kayare Agacchai, se tArise dukkhasahe jiindie, ityAdi'' iti svopajJaprAkRtavyAkaraNe dRzyate // 2. 'ese puMsi' iti 2 // "eze puleze' iti 1 // 3. 'gihI' iti 1.3 // 4. 'kilI, gilI' iti 1 // 5. 'dussahe' iti 3 // 6. 'mAgadhyAm' iti prAkRtavyAkaraNe nAsti // 7. 'hRdyam' iti 3 // 8. '-jo'Gghi -' iti mUle // 9. 'dharmacakra' iti 2 pratau nAsti // 20 30 Page #58 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 61-71 ] vyutpattiratnAkarakalitA 17 trayodazaH / 14 tathA zakunAH pakSiNa: pradakSiNA: pradakSiNagatayo syeva gambhIradhvanitvam / 5 pratinAdaM vidadhAti pratinAdabhavantIticaturdazaH // 12 // 15 tathAgandhAmbavarSagandhodakavaSTiriti vidhAyI, tasya bhAvastattvam, dhvane: pratizabdakartRtvam // 65 // paJcadazaH / 16 tathA bahuvarNapuSpavRSTiH bahuvarNAnAM paJcavarNAnAM 6 dakSiNatvaM saralatvam / 7 upanItarAgatvaM grAmyamAlavakai zikyAdirAgopetatvam / ete saptAtizayA: zabdApekSayA, ata: paraM puSpANAM jAnUtsedhapramANA vRSTiriti SoDazaH / 17 tathA kacazma vakSyamANA arthAzrayAH / 8 mahArthatA bRhadabhidheyatA, paripuSTArthAzrunakhApravRddhiH kacAnAM zirojAnAmupalakSaNatvAd lomnAM ca bhidhAyitA vA / 9 avyAhatatvaM pUrvAparavAkyArthavirodhAbhAvazmazruNaH kUrcasya nakhAnAMkaracaraNodbhavAnAmapravRddhi: vRddhirna syAt vttvm| 10 ziSTatvam abhilaSitapravacanoktArthatvam, vaktuH 40 iti saptadazaH / 18 tathA bhavanapatyAdicaturvidhadevanikAyAnAM sakalajanaziSTatvasUcakatvaM vaa|11sNshyaanaamsNbhvH asandigdhajaghanyata: apibhagavatsavidhekoTi:bhavatItyaSTAdazaH // 63 // 19 padArthatvam, parisphuTArthapratipAdanatA vA // 66 // 12 nirAkRtAtathARtUnAM vasantAdInAM sarvadA kusumAdisAmagrIbhiH sparzarasaga- nyottarattvaM paroTTaGkitadUSaNAviSayatA / 13 hRdayaGgamatA zrotR10 ndharUpazabdAnAm indriyArthAnAm amanojJAnAM nirAsena manojJAnAM manoharatA, durgamasyApyarthasya parahadaye pravezakaraNatvaM vA / 14 ca prAdurbhAvena AnukUlyaM bhavatItyekonaviMzaH / iti devatAnirmitA mithaHsAkAtiA mithaH parasparaM padAnAM vAkyAnAM ca sApekSatvam / ekonaviMzatiH zrImadarhatAmatizayAH |ydetegrnthaantressvnythaa'pi 15 prastAvaucityaM deshkaalaadhucittvm| 16 tattvaniSThatA vivkssitjiivaa'jiivaadivstusvruupaanukaaritaa||67|| 17 aprakIrNadRzyante tanmatAntaramavaseyam / ete ca sahotthaizcaturbhiH karmaghAta prasRtatvaM zabdasya vA'rthasya susambaddhasya sataH prasaraNaM, na jaikAdazabhizca samaM mIlitA: santazcatastriMzatsaMkhyA bhavantIti // 64 // tvsmbddhsy| yadvA ativistarA'sambaddhAdhikAritvayorabhAvaH / 18 atha paJcatriMzataM bhagavato vacanAtizayAnAha asvazrAghAnyaninditA svkiiyotkrssprnindaaviyukttvm| 19 50 saMskAravattvamaudAttyamupacAraparItatA / AbhijAtyaM vaktuH pratipAdyasyArthasya vA bhUmikAnusAritA / 20 meghagambhIraghoSatvaM pratinAdavidhAyitA // 65 // atisnigdhamadhuratvaM kSIramadhughRtaguDAdivat sukhkaaritvm| 21 dakSiNatvamapanItarAgatvaM ca mahArthatA / / prazasyatA prAguktA'sAdhAraNaguNavattvAt prApta zUSitA / 22 amarmavedhitA paramarmAprakAzanasvarUpatvam / 23 audArya avyAhatatvaM ziSTatvaM saMzayAnAmasaMbhavaH // 66 // pratipAdyasyArthasyA'tucchatvam, gumphaguNavizeSo vA / 24 20 nirAkRtAnyottaratvaM hRdayaGgamatApi ca / dharmArthapratibaddhatA dhrmaarthopettvm| 25 kArakAdyaviparyAsaH mithaHsAkAtiA prastAvaucityaM tattvaniSThatA // 67 // kArakANi kAdIni, teSAmaviparyAsaH, AdizabdAt kAlavacanaaprakIrNaprasRtatvamasvAdhAnyaninditA / liGgAdivyatyayAnavakAzatvam / 26 vibhramAdiviyuktatA vakturmanaso AbhijAtyamatisnigdhamadhuratvaM prazaMsyatA // 68 // bhrAntatA vibhramaH, sa AdiryeSAM vikSepAdInAm, sa vibhramAdirmanaso doSastena viyuktatA rahitatvam // 67 / 27 citrakRttvaM zroturmanasa 60 amarmavedhitaudAryaM dharmArthapratibaddhatA / utpAditAnupamakutukatvam / 28 adrutatvaM zaighyarahitatvam / 29 kArakAdyaviparyAso vibhramAdiviyuktatA // 69 // tathA'nativilambitA vilambarahitatvam / 30 anekajAticitrakRttvamadrutatvaM tathA'nativilambitA / vaicitryam jAtayo varNanAhavastusvarUpavarNanAni, anekAzca tA anekajAtivaicitryamAropitavizeSatA // 70 // jAtayazcAnekajAtayaH, tatsaMzrayAd vicitratvam / 31 AropitasattvapradhAnatA varNapadavAkyaviviktatA / vizeSatA anyavacopekSayA AhitotkarSatvam // 70 // 32 sattvapradhAnatA saahsopettvm|33 varNapadavAkyaviviktatA varNAzca avyucchittirakheditvaM paJcatriMzacca vAgguNAH // 71 // padAni ca vAkyAni ca varNapadavAkyAni, teSAM viviktatA spsstttvm| 1saMskaraNaM saMskAraH, sa vidyate yasmiMstatsaMskAravata. 34 avyucchittiH vivakSitArthasiddhiM yaavdvyucchinnprmeytvm| saMskAravato bhAvaH saMskAravattvam , saMskRtAdilakSaNAnvitatva- 35akheditvaM vaktuH zrotuzcAnAyAsakartRtvam / paJcatriMzatsaMkhyAkAH mityrthH| 2 udAttasya bhAvaH audAttyama uccairvartitvama / 3 arhatAM vAcAM guNAH vAgguNAH paJcatriMzadvacanAtizayanAmAni // 71 // 70 upacAraparItatA agrAmyatvam / 4 meghagambhIraghoSatvaM jaladhara- atha zrImadarhatAmaSTAdazazadoSAH na syuriti darzayati1. '-viMzatiH' iti2.4 // 2. 'adbhutatvam' iti mudritamUle, 'adbhutatvaM pratItam' iti mudritasvopajJavRttau ca // 3. ito'gre 'nirghoSatvam' ityadhikapAThaH 1 pratau dRzyate // 4. 'dhvanaiH' iti 4 // 5. 'paradarzita' iti 4 prateSTippaNI // 6. 'kSIraM' iti2|| 7. 'gumphA-' iti2 // 8. --siddha' iti 2 // Jain Education Intemational Page #59 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hA abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devAdhidevakANDaH-1 antarAyA dAnalAbhavIryabhogopabhogaMgAH / zivam / 'zIG' svapne(a.A.a.), 'sarvanighRSva-'(uNAhAMso ratyaratI bhItirjugupsA zauka eva ca // 72 // 151)iti ve nipaatyte| 7 151)iti ve nipaatyte| 7 nizcitaM zreyo niHshreysm| 'acaturakAmI mithyAtvamajJAnaM nidrA cAviratistathA / vicatura- '5 / 4 / 77 // ityAdinA saadhuH| 8 atizayena prazasyaM zreyaH / prazasyazabdAdatizaye'rthe Iyasuni, 'prazasyasya zraH' rAgo dveSazca no doSasteSAmaSTAdazApyamI // 73 // 5360 // iti zrAdezaH / 9 nirvAti AtmA atreti nirvaannm| dAnaM ca lAbhazca vIryaM ca bhogazca upabhogazca dAnalAbha 'pai ovai zoSaNe'(bhvA.pa.se.), 'vA gatigandhanayoH'(a.pa.a.) 40 vIryabhogopabhogAstAn gacchanti te dAnalAbhavIryabhogopabhogagAH ato vA, niSThA, nirvANo'vAte'8250 // iti saadhuH| 10 bRMhati antarAyAH, tena 1 dAnagato'ntarAya: dAnAntarAyaH iti prthmH| 2 vardhate Anando'treti brahma, puNkliiblinggH| 'bRhi vRddhau' lAbhagato'ntarAyo lAbhAntarAyaH iti dvitiiyH| 3 vIryaM zArIrI (bhvA.pa.se.), 'baeNherno'cca manin '(uNA-585) iti manin, zaktistadgato'ntarAyaH vIryAntarAyaH iti tRtiiyH| 4 bhujyate bhogaH nakArasya cA'kArAdezaH / 11 nikriyate sukhIbhUyate asyAmiti srakvandanamAlyAnAdistadgato'ntarAyaH bhogAntarAyaH cturthH| 5 nirvRtiH / vRJ varaNe'(svA.u.a.), 'striyAM ktin'3|3|94|| upabhujyate upabhoga: vastravanitAdistadgato'ntarAyaH [upabhogA // 74 // 12 mahAn jJAnasyodayo'treti mahodayaH / 13 sarvaduHkhAnAM ntarAyaH] paJcamaH / 6 hAso hAsyamohanIyamiti sssstthH| 7 ratiH janmajarAdInAM kSayo'treti sarvaduHkhakSayaH / 14 niryAnti sarvaduHkhAni padArthAnAmupari prItiriti sptmH| 8 aratiH padArthAnAmupari atra niryANam / 'yA prApaNe'(a.pa.a.), 'nisstthaa'3|2|102||, aprItirityaSTamaH / 9 bhItiH bhayamiti nvmH| 10 jugupsA 'saMyogAderAto dhaato:-'8|2|43 // iti natvam / 15 na kSarati ghRNeti dshmH| 11 zoko vaimanasyam, cittavaidhuryamiti calati AtmA, asmAditi akSaram / 'kSara saJcalane'(bhvA.pa.a.), 50 yAvadityekAdazaH // 72 // 12 kAmaH smara iti dvaadshH| 13 pacAdyac / azyate prApyate kSINakarmabhiriti vA / azUG vyAptau' mithyAtvaM darzanamoha iti trayodazaH / 14 ajJAnaM jaDatvamiti (svA.A.ve.), 'azeH saraneM'(uNA-350)iti saran, 'vrazcabhrazca-' caturdazaH / 15 nidrA saMveza iti pnycdshH| 16 aviratiH 8236 // ityAdinA Satvam, SaDho: ka: si'8|2|41 / / iti katvam, apatyAkhyAnamiti SoDazaH / 17 rAgaH sukhAbhijJasya sukhAnu- 'aadeshptyyyo:'8359|| iti Satvama, saMyoge kSaH / 16 20 smRtipUrvaH, sukhe tatsAdhane'pyabhimate viSaye gardha iti sptdshH| mucyate sarvakarmabhiratreti muktiH / 'mulla mokSaNe'(tu.u.a.), 'striyAM 18 dveSo doSAbhijJasya duHkhAnusmRtipUrvaH, duHkhe tatsAdhane vA krodha ktin'3|3|94||"shriirendriyaabhyaamaatmno muktatvaM muktiH"[ ]iti iti aSTAdazaH / evamuktavidhA aSTAdaza doSAH, teSAM zrInAbhe mizrAH / 17 mucyate sarvakarmabhirAtmeti mokSaH / 'mucla mokSaNe' yAdyarhatAM na bhavantIti // 73 // (tu.u.a.), 'yumucibhyAM Sa:'( )iti ssH| mokSyante avasAnaM mahAnando'mRtaM siddhiH kaivalyamapunarbhavaH / prApyante sarvaduHkhAnyatreti vaa| mokSa avasAne'(cu.pa.se.), curAdiH, zivaM niHzreyasaM zreyo nirvANaM brahma nirvRtiH // 74 // 'erc'3|3|56|| mokSaNaM mokSa iti, bhAve ghaJ vA / 18 karmabhiH 60 mahodayaHsarvaduHkhakSayo niryANamakSaram / apavRjyate'treti apvrgH| vRjI varjane'(ru.pa.se.), bhAve ghaJ / muktirmokSo'pava'rgaH aSTAdaza moksssy| zeSazcAtra "nirvANe syAcchItIbhAvaH zAntinaizcintyamantikaH' 1 mahAn Anando'treti mahAnandaH / 2 nAsti mRtaM maraNa [zeSanAmamAlA 11 // ] iti // moti amRtam / 3 siddhyati asyAM siddhiH / 4 nikhilakarma artha mumukSuH zramaNo yatiH // 7 // 30 kSayAt kevalasyAtmano bhAva: kaivalyam |"shriirendriyvir heNAtmanaH kevalatvaM kaivalyam"[ ]iti mishraaH| 5 nAsti punarbhavo janmA'treti apunarbhavaH |"bhvH sattAptijanmasu''[anekArtha- 1 moktumicchu: mumakSaH / 'mullU mokSaNe'(tu.u.a.), saGagrahaH 2 / 521 // ityanekArthaH / tatra gataH san na punabhavati 'dhAtoH karmaNaH smaankrtkaat-31219|| iti sana. 'sanyaGoH' utpadyate vA apanarbhavaH / 6 sadApyAnandamagnaiH zayyate sthIyate'tra 19 // iti dvitvaM 'sanAzaMsabhikSa u:32168|| 2 zrAmyati 70 1. 'vIryazca' iti4|| 2. 2pratau nAsti // 3. 4pratau nAsti // 4. 'siddhyantyasyAmiti' iti 4 // 5. 'bRMhoM'cca' ityevoNAdigaNe // 6. 'azU vyAptI saGghAte ca' iti svAmisAyaNau // 7. 'saraH' ityunnaadignne|| 8. ito'gre 4pratau 'nAmAni' iti dRzyate // ni makSa: Jain Education Intemational Page #60 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 72-78 ] vyutpattiratnAkarakalitA tapaseti zramaNaH / 'zramu khede tapasi ca ' ( di.pa.se.), ekAdaze sAdhoH // nandyAditvAd lyuH / 3 yatate mokSAya yatiH / saMyamayogeSu yatamAnaH prayatnavAn vA / 'yatI prayatne' (bhvA.A.se.), 'in sarvadhAtubhrbhyaH' (uNA-557 ) itIn // 75 // 4 vAcaM yacchati vAcaMyamaH / 'yamu niyamane'' (bhvA.pa.a.), 'vAcaMyamapurandarau ca' 6 | 3 |69 // iti khaci sAdhuH / 5 yataM yatanamasyAstIti yatI / 'ata iniThanau 5 / 2 / 115 // itIniH / 6 uttamakSamAdibhirguNavizeSairbhAvitAtmA sAdhnoti paramapadamiti sAdhuH / 'sAdha saMsiddhau' (svA.pa.a.), 'kR-vA- pA-ji-mi- svadi-sAdhyazUbhya' 10 ( uNA - 1 ) ityuN / 7 nAsti agAraM gRhamasya anagAraH / 8 RSati gacchati jJAnasaMsArayoH pAramiti RSiH / 'RSI gatau' ( tu.pa.se.), 'igupadhAt kit' (uNA - 559) itIn / RSati jAnAti tattvamiti vA / 9 manyate jagatastrikAlAvasthAmiti muniH puMstrIliGga: / 'manu ( mana ) jJAne' (di.A.a.), 'maneruccopadhAyA':'(uNA - 562 ) itIn, upadhAyAzcottvam / 10 niHkrAnto granthAd dravyAditi nirgranthaH / 'nirAdayaH krAntAdyarthe paJcamyA' (vA - 2 / 2 / 18 // ) iti samAsaH / 11 bhikSa yAcJAyAm' (bhvA.A.se.), yamaniyamavyavasthitaH kRtakAritvAnumoditaparihAreNa bhikSate ityevaMzIlo bhikSuH / 'sanAzaMsabhikSa u: ' 20 3 / 2 / 168 // ityuH pratyayaH / yadvA nairuktIzabdavyutpattiH - 'kSudha bubhukSAyAm ' (di.pa.a.), kSudhyati bubhukSate bhoktumicchati caturgatikamapi saMsAramasmAditi / sampadAditvAt kvip / kSud aSTaprakAraM karma, tAM kSudhaM jJAnadarzanacAritratapobhirbhinattIti bhikSuH / pRSodarAditvAdiSTarUpasiddhiH / dve hi zabdasya nimitte, tadyathAvyutpattinimittaM pravRttinimittaM ca / yathA gozabdasya, tathAhigozabdasya vyutpattinimittaM gamanakriyA, gacchati gauriti vyutpatteH / tena ca gamanena ekArthisamavAyitayA yadupalakSitaM sAstrAdimattvaM, tat pravRttinimittam / tena gacchatyagacchati vA gopiNDe zabda: pravarttate, ubhayyAmapyavasthAyAM pravRttinimittatvAt / azvAdau tu 30 na pravarttate, yathoktarUpasya pravRttinimittasya tatrAbhAvAt / evamatrApi bhikSuzabdasya dve nimitte / vyutpattirnimittaM (vyutpattinimittaM pravRttinimittaM ) ca tatra bhikSaNaM vyutpattinimattam, bhikSate ityevaMzIlo bhikSuriti vyutpatteH / tena ca bhikSaNena ekArthasamavAyitayA yadupakSitaM ihaparalokAzaMsAvipramuktatayA yamaniyameSu vyavasthitatvam tat pravRttinimittam, tena ca bhikSamANe'bhikSamANe vA bhikSau bhikSuzabdaH pravarttate, ubhayyAmapyavasthAyAM pravRttinimittasadbhAvAt / raktapaTAdau na pravartate, navakoTyaparizuddhAnnabhojitayA teSu yathoktarUpasya pravRttinimittasyAbhAvAt / evaM sarvatronneyam / 19 asya svaM tapoyogazamAdayaH // 76 // 40 asya mumukSostapazca yogazca zamazca tapoyogazamAH, te AdiH yeSAM te tathA / AdizabdAt kSAntyAdayaH / svaM dravyamucyate / tena tapodhanaH, tapasvI, yogI, zamabhRt, kSAntimAnityAdiyaugikanAmAni bhavanti // 76 // mokSopAyo yogo jJAnazraddhAnacaraNAtmakaH / mokSasya upAyaH kAraNam, heturiti yAvat, mokSopAyaH yogaH ucyate ityanvayaH / kIdRgyogaH ? jJAnazraddhAnacaraNAtmakaH, jJAnaM yathAvasthitatattvAvabodhaH, zraddhAnaM ca samyaktattveSu ruci:, caraNaM cAritraM sAvadyayogaparityAgaH, teSAM dvandve, tAni AtmA svarUpaM yasya sa jJAna zraddhAnacaraNAtmakaH / ekaM mokSopAyasya // 50 abhASaNaM punarmaunam 1 na bhASyate abhASaNam / 'bhASR bhASaNe (bhvA.a. se.), lyuT / 2 munerbhAvaH karma vA maunam, puMklIbaliGga: / ' igantAcca laghupUrvAt' 5 / 1 / 131 // ityaN / dve maunavratasya // gururdharmopadezakaH // 77 // 1 gRNAti hitAhitatattvamiti guruH / 'gR zabde' (kryA. - pa.se.), "kRgrorucca'(uNA-24) ityupratyayaH, RkArasya ca ukAraH, 'uraN raparaH ' 1 / 1 / 51 // 2 dharmamupadizati dharmopadezakaH / 'diza atisarjane' (tu.pa.a.), 'NvultRcau '3 / 1 / 133 // iti Nvul / 'syAnniSekAdikRd guru: '[ amarakoSaH 277 // ] 60 ityamaraH / " yanmanuH " niSekAdIni karmANi yaH karoti yathAvidhi / saMbhAvayati cAnena sa vipro gururucyate // 1 // " [ manusmRtiH 2 / 142 ] / niSeko garbhAdhAnavidhiH / AdizabdAt puMsavanasImantonnayanajAtakarmanAmakaraNAnnaprAzanacauDopanayanAdI [ ni] ''[ ama.kSIra. 277 // ] iti kSIrasvAmI / dve dharmopadeSTuH // 77 // anuyogakRdAcAryaH 1 anuyogaM vyAkhyAM karoti anuyogakRt, vyAkhyAnakartA''cArya ucyata ityarthaH / Acaryate sevyate ziSyairvidyArthaM 70 vinayArthaM vA AcAryaH / AGpUrvaH 'cara gatau ' (bhvA.pa.se.), 1. 'sarvadhAtubhya in' ityuNAdigaNe // 2. 'yama uparame' iti kSIrataraGgiNyAdau // 3. 'manerucca' ityevoNAdigaNe // 4. 'vyutpattipravRttinimittaM ' iti 3.4 // 5. 'sAdhoH ekAdaza nAmAni ' iti4 // 6. 'bhASa vyaktAyAM vAci' iti kSirataraGgiNyAdau // 7. 'kRgro-' ityuNAdigaNe // 8. ' cAnena' iti 1.2 // For Private Personal Use Only Page #61 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 20 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devAdhidevakANDa:-1 'Rhlornnyt'3|1|124 // jJAnadarzanAdipaJcavidhAcAre sAdhuriti, vinIyate vineyH| 'NIj prApaNe'(bhvA.u.a.), 'aco yat' yati vA, 'yasyeti c'3|4|148 // ityakAralopaH / AcArAn 3 / 1 / 97 // iti yt| 3 ante gurusamIpe vastuM zIlamasya yAtIti va / 'kvacid dd':'(haimsuu-5|1|101||)iti DaH, antevAsI / 'vasa nivAse '(bhvA.pa.a.), 'supyajAtau DittvATTilopaH / AcArAnAcaSTe iti, 'tatkaroti tadAcaSTe' nninistaacchiilye'3|2|78 // iti NiniH, 'zayavAsavAsiSva(gaNasU-) iti Nici, 'zikyAsya-'(hai moNA-364) iti kaalaat'6318|| iti saptamyaluk / pratyayAntaraviSayazca vasiH 40 nipAtyate / "AcArAn gRhNAti grAhayati, karmaNyaNi, pRSodarA- ziSye prayukto dRzyate / "vasannivAnte vinayena jiSNuH" dirvA"[ ]iti nyAsaH / 'manvavyAkhyAkRdAcArya:'[amarakoSaH [kirAtArjunIyam 3 / 24] iti bhAraviH / vasiH smaanaarthdhaatu277||]itymrH / mantrakRdvedAdhyApanAd viziSTA''khyAkRt, prayogo'pyatra dRzyate / yathA-"itaretarAnabhibhavena mRgAstamupAsate upanayanena dvijatvopAdAnAt / yaduktam gurumivAntasadaH"[kirAtArjunIyam 634] iti bhaarviH| trINi "upanIya tu yaH ziSyaM vedamapadhyApayed dvijaH / ziSyasya / zeSazcAtrasAkalyaM sarahasyaM ca tamAcAryaM pracakSate // 1 // " "ziSye chAtraH''[zeSanAmamAlA 112 // ] / [manusmRti: 2 / 140] iti / ekaM vyaakhyaakrtuH| gurucchidrAcchAdanaM chatram, tacchIlamasya chAtraH / 'chatrAdibhyo NaH' / 4 / 4 / 62 // iti NaH // 1 upetyAgatyAdhIyate'smAditi upaadhyaayH| adhipUrvaH zaikSaH prAthamakalpikaH / 'iG adhyayane'(a.A.a.), 'iddshc'3|3|21|| iti ghaJ, 1 zikSA zIlamasya zaikSaH / 'chavAdibhyo nn:4462|| 50 'aco Niti 7 / 2 / 115 // vRddhiH, 'eco'yvaayaav:'6| 178 // iti NaH / zikSAyAM bhava iti vA / 'tatra bhv:'4|3|53|| 2 pAThayati paatthkH| 'paTha vyaktAyAM vAci'(bhvA.pa.se.), hetu- ityaN / zikSaNaM zikSA prathamopadezaH tatsAhacaryAd grantho'pi maNNijantaH, 'nnvultRcau'3|1|133|| iti Nvula |"adhyaapk zikSA, tAmadhIyate tadveda vA, 'tadadhIte tadveda vaa'4|2|59|| ityaNa upAdhyAyaH"[halAyudhaH, tho-2|400] iti halAyudhaH / 'dvau vaa| 2 prathamaM kalpaM prathamaM zikSaNIyaM zAstramadhIte prAthama20 samau'[ ]iti taTTIkA / dve upAdhyAyasya || kalpikaH / ukthAditvAt Thak, 'ThasyekaH 7 / 3 / 50 // , 'kiti anUcAnaH pravacane sAGge'dhItI gaNizca saH // 78 // c'7|2|118|| iti vRddhiH / "kalpaH zAstravidhau nyAye" [medinI, pAntavargaH, zrI-2] iti medinii| dve navInaziSyasya / 1 anu uvAceti anucAnaH / 'vaca paribhASaNe' dve prathamArabdhavedAnAmityanye // (a.pa.a.), 'upeyivaannaashvaannuucaanshc'3|2|109|| iti satIrthyAstvekaguravaH nipAtanAt sAdhuH / procyate pravacanam / 'vaca paribhASaNe' 1 tarantyanena zAstrAmbhonidhimiti tIrthaM guruH / 't 60 (a.pa.a.), lyuT / pravacanamAgamastatra, sAGge ityAcArAGgA plavanataraNayoH'(bhvA.pa.se.), 'pAtRtudivaciricisicibhyasthak' dyaGgayukte adhItamaneneti adhItI / 'issttaadibhyshc'5288|| (uNA-164), 'Rta iddhaato:7|1|100||, urnnprH'1|1|51||| itiiniH| pravacane'tra saptamI 'ktasyenviSayasya karmaNyapi'(vA samAne tIrthe gurau vasanti satIrthyAH / 'samAne tIrthe vAsI' 2336||)itynen / 2 gaNyate pUjyatayA gnniH| 'gaNa saMkhyAne' 4 / 4 / 107 // iti sUtreNa yat, 'tIrthe ye'6|387|| iti samAnasya (cu.u.se), curAdiH, 'aca i:'(uNA-578)iti iH / jainamate sbhaavH|2 ekaH samAno gurureSAmiti ekaguravaH / dve gurubhraatuH|| 30 sAGgasiddhAntajJAturDe / zaivamate tu "zikSAdyaGgaSaTkopete pravacane vivekaH pRthagAtmatA // 79 // vede'dhItinaH kRtAdhyayanasya dve"[ ]iti mizrAH // 78 // 1 vivecanaM heyopAdeyajJAnaM vivekH| 'vicir pRthagbhAve' ziSyo vineyo'ntevAsI (ru.u.a.) bhAve ghaJ, 'cajoH ku dhiNNyato:7352 / / iti kutvam / pRthag bhinnamAtmA svarUpaM pRthagAtmA, pRthagAtmano bhAvaH 1 ziSyata upadizyate'sAviti ziSyaH / 'zAsu pathagAtmatA / grAhyAgrAhyajJAnam, prakRtipuruSayoH pRthagjJAnaM vA 70 anuziSTI'(a.pa.se.), 'eti-stu-zAs-vR-dR-juSaH kyap' viveka ucyate iti bhAvaH / bhAvAnAM pRthaksvarUpamityeke / 3 / 1 / 109 // , 'zAsa idnghlo:'64|34|| itItvam / 2 ekaM vivecanasya // 79 // 1. haimasUtra'kvacit' ityevAsti // 2. saMkalpaM' iti manusmRtau // 3. zAstre' iti 2.3.4||4.'-vici-'iti 34 // 5. samAnatIrthe ' ityaSTAdhyAyyAm // Page #62 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 78-84] ekabrahmavratAcArA mithaH sabrahmacAriNaH / 1 tulyAgamAstulyavratAstulyAcArAzca mithaH parasparaM sabrahmacAriNaH ucyante / samAne brahmaNyAgame gurukule vA vrataM carantItyevaMzIlAH sabrahmacAriNaH / mizrAstu- " brahma vedastadekasmAd guroradhyetumabhinnaM brahmacaryAkhyaM vratamAcaranti ye te'nyonyaM sabrahmacAriNa ucyante / upacArAd brahmAdhyayanArtham, tamapi brahma, taccarantIti / ' vrate ' 3 / 2 / 80 // iti NiniH, 'caraNe brahmacAriNi' 6 | 3 |86 // iti samAnasya sabhAvaH " [ ] iti vyAkhyan / ekaM sAdharmikasya / 'sAhami' iti bhASA // vyutpattiratnAkarakalitA 10 syAt pAramparyamAmnAyaiH sampradAyo gurukramaH // 80 // 1 paramparAyAH guruziSyapraziSyAdisantAnarUpAyA: bhAvaH pAramparyam / brAhmaNAditvAt SyaJ / 2 AmnAyate AmnAyaH / 'mnA abhyAse'(bhvA.pa.a.), ghaJ, 'Ato yuk ciNkRto:' 7 | 3 | 33 // 3 saM samyak pradIyate sampradAyaH / 'DudAJ dAne ' (ju.u.a), bhAve ghaJ, 'Ato yuk ciNkRto: 17 / 3 / 33 // 4 gurUNAM kramo gurukramaH / catvAri guruparamparAyAH // 80 // vratAdInaM parivrajyA tapasyA niyamasthitiH / 1 AdIyate gRhyate AdAnam / vrataM zAstravihito niyamaH / vratasyAdAnaM vratAdAnam / 2 parivrajanaM parivrajyA | 'vraja gatau' 20 (bhvA.pa.se.), 'paraciryA parisaryA mRgayATATyAdayazca' (vA 3 | 3 | 101 // ) ityAdizabdAt sAdhuH / pravrajyA api / 3 tapazcaraNaM tapasyA / 'karmaNo romantha- tapobhyAM varti-caro : ' 3|1|15 // iti kyaGi, 'a pratyayAt '3 / 3 / 102 // ityaH / 4 niyame vrate sthAnaM sthitiH niyamasthitiH / catvAri tapasyAyaH // ahiMsA sUnRtA'steyabrahmAkiJcanatA yamAH // 81 // 1 hiMsanaM hiMsA prANaviyogakaraNam, tadabhAvo ahiMsA / 2 sUnRtaM priyaM satyaM ca vaca: / 3 steyam adattAdAnaM, tadabhAvaH asteyam / 4 brahma iti brahmacaryaM maithunatyAgaH / 5 akiJcanatA prigrhtyaagH| yamyate cittamebhiriti yamAH / 'yamu niyamane' 30 (bhvA.pa.a.) / ekaM paJcamahAvratAnAm // niyamAH zaucasantoSau svAdhyAyatapasI api / devatApraNidhAnaM ca (2) niyamyate saMvriyate nirudhyate cittamebhiriti niyamAH / 'yamu niyamane ' (bhvA.pa.a.), 'yamaH samupa-ni- viSu ca'3 / 3 / 63 // ityap / 1 zucerbhAvaH karma vA zaucam, kAyamanasoH zuddhi: / 'igantAcca laghupUrvAt '5 / 1 / 131 // ityaN / sannihitasAdhanAdadhikasyAnupAditsA santoSaH / 3 svakIyamadhyayanaM svAdhyAyaH, mokSazAstrAdhyayanaM praNavajapo vA / AsamantAdadhyayanamAdhyAyaH, zobhana AdhyAyaH svAdhyAya iti vA / 4 tapyate taditi tapaH, cAndrAyaNAdi / 'tapa santApe' (bhvA.pa.a.), '-asun' 40 ( uNA - 628) ityasun / devatAyAH zrIarhataH praNidhAnaM AtmanaH sarvataH sambhedaH devatApraNidhAnam / zaucAdInAM paJcAnAM nAmaikaM niyamAi // karaNaM punarAsanam // 82 // (3) 1 kriyate mano vazyamanena karaNam / 'DukRJ karaNe'(ta.a.u.), 'karaNAdhikaraNayozca 3 | 3 | 117 // iti karaNe lyuT / 2 Asyate'neneti Asanam / 'Asa upavezane ' (a.A.se.), lyuT / dvAvapi klIbaliGgau / dve padmAsanAdyA sanasya // 82 // prANAyAmaH prANayAmaH zvAsaprazvAsarodhanam / 21 (4) prANasya mukhanAsikAsaJcAriNo vAyorAsamantAdyamanaM gaticchedaH prANAyAmaH / 1 evaM prANasya yamanaM prANayamaH / 2 bAhyasya vAyorAcamanaM zvAsaH, koSThyasya vAyorniH zvasanaM prazvAsaH, zvAsaprazvAsayoH rodhanaM gaticchedaH zvAsaprazvAsarodhanam / yadyogazAstram " prANAyAmo gaticchedaH zvAsaprazvAsayormataH / recakaH pUrakazcaiva kumbhakazceti sa tridhA // 1 // " [yogazAstram, prakAzaH-5, le-4] iti // dve zvAsaprazvAsarodhanasya // pratyAhArastvindriyANAM viSayebhyaH samAhRtiH // 83 // (5) 1 viSeyabhyaH indriyANAM samAhRtiH saMkSepa:, 60 tannAmaikaM pratyAhAraH / pratIpamAharaNaM pratyAhAraH / pratyAGpUrvaH 'hRJ haraNe ' (bhvA.u. a.), bhAve ghaJ / ekamindriyANAM viSayebhyaH saGkocanasya // 83 // dhAraNA tu kaciddhayeye cittasya sthirabandhanam / 1. ito'gre 4pratau 'nAmAni' iti dRzyate // 2. 'yama uparame' iti kSIrataraGgiNyAdau // 3. 'zobhamAdhyA-' iti 3.4 // 4. 'niyamA iti' iti 1.2.4 pratiSu na dRzyate // 5. 'yathA yoga-' iti 4 // 50 (6) 1 dhAraNaM dhAraNA / 'dhRJ dhAraNe' (bhvA.u. a.), Nijanta:, 'NyAsazrantho yuc 3 | 3 | 107 // iti yuc / sa ca striyaam| kvacid iti kasmiMzcid devatAdau dhyAtavye cittasya manasaH sthirabandhanaM sthairyam, tasyaikam // dhyAnaM tu viSaye tasminnekapratyayasantatiH // 84 // (7) 1 viSaye tasmin iti daivatAdau dhyeye 70 ekasya pratyayasya dhyeyAlambanasya santatiH sadRzapratyayaH, tasyaikaM dhyAnam iti / dhyAyate iti dhyAnam / 'dhyai cintAyAm ' (bhvA.pa.a.), lyuT // 84 // For Private Personal Use Only Page #63 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 22 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ devAdhidevakANDaH-1 samAdhistu tadevArthamAtrAbhAsanarUpakam / 'laSa-pata-pada-sthA-bhU-vRSa-hani kami-gami-sabhya ukaJ' (8)1 samyagAdhIyate mano'treti samAdhiH / samAGa- 3 / 2 / 154 // , 'aco Niti' 7 / 2 / 115 // sUtreNa vRddhiH / 9 pUrvaH 'DudhAJ dhAraNapoSaNayo: '(ju.u.a.), 'upasarge ghoH bhavo bhadrAptirastyasya bhvikm| ata initthnau'5|2|115 // iti kiH'3|3|92|| iti kiH / tadeva iti, tacchabdena dhyAnaM Than, 'tthsyek:7|3|50||"bhvo bhadrAptisattrayoH(-sattayoH)" parAmRzyate / dhyAnameva arthamAtrAbhAsanarUpakaM dhyeyAkAramAtrA- []ityjyH|10 kuzyate puNyAtmanA sambadhyate kuzalam |kush valambanam, tasya nAmaikaM samAdhiriti // zreSaNe'(di.pa.se.), sautraH, vRSAditvAt kalac / kutsitaMzyatIti saMgrahamAha pRSodarAdirvA / kuzaM lAti vaa|11 maGgyate prApyate hitamanena 40 evaM yogo yamAdyaGgairaSTabhiH sammato'STadhA // 85 // maGgalam / puMklIbaliGgaH / 'magi gatau'(bhvA.pa.se.), evam amunA prakAreNa pUrvoktaiH aSTabhiH yamAdyaGgaiH 'maGgeralac'(uNA-748)12jhadate bhadram / bhadi kalyANe sukhe 10 aSTadhA yogaH sammataH, yoginAM mAnya ityarthaH // 85 // ca'(bhvA.pa.se.)'RjendrAgravajra-'(uNA-186)ityAdinA sAdhuH / zvaHzreyasaM zubhazive kalyANaM zvovasIyasaM zreyaH / bhndmpi|"bhndN bhadraM shivNtthaa'[trikaannddshess:1|4|11||] iti trikANDazeSaH / bhndrmpi|13 mAdyati hRSyati anena mdrm| madI kSemaM bhAvukabhavikakuzalamaGgalabhadramadrazastAni / harSe'(di.pa.se.), sphAyitaJci-'(uNA-170)iti rak / 14 // 86 // zasyate stUyate zastam / 'zaMsa(zaMsu) stutau'(bhvA.pa.se.), bhAve 1 zobhanaM zreyaH zvaHzreyasam / zvaso vasIyaHzreyasaH' ktaH / caturdaza kalyANasya' / [zeSazcAtra- "bhadre bhavyaM kAmyaM 5 / 4 / 80 // ityacsamAsAntaH / zva AgAmi zreyo vA / atra sukRtasUnRte'' [zeSanAmamAlA 12 // ] // zva:zabdasya parapadArthatvam, svazaktisvAbhAvyAt / yaduktaM ityAcAryazrIhemacaMdra viracitAyAmabhidhAnacintAmaNau pANinIyamatadarpaNe-- nAmamAlAyAM devAdhidevakANDaH prathamaH // 50 "arthaM parapadasyAtra zva:zabdaH kAlavAcyapi / / abhidhatte svabhAvena tenemau maGgalArthakau // 1 // "[ ] iti sarvAGgINakalAvilAsanilayaH kalpadrumAbhaH kalau 20 2 zobhate zubham / 'zubha dIptau'(bhvA.A.se.), 'igupadha-jJA-prI- jAgratsarvajanInama mahimo mitrapratApodayaH / kiraH kH'3|1|135 / / iti kapratyayaH / 3 zete'zubhamaneneti zrImacchrIvidhipakSagacchagaNabhRd bhUbhRnnatAhidvayaH / zivam / 'zIGsvapne (a.A.a.), 'ziGo husvazca'(uNA zrIkalyANasamudrasUrisuguruH sUrIndracUDAmaNiH // 1 // 702) iti vH| 'sarvanighRSva-'(uNA-151)iti sAdhurvA / zinotyazivamaneneti anye / 4 kalyaM nIruktvam aNarti kalyA tannirdezavidhAyivAcakavara zreNIkirITopamA Nam / 'arNa gatau'(bhvA.pa.se.), 'krmnnynn'3|2|1|| 5 bhAsvatsAdhuguNaughazAlivinayAccandrAbhidhA vAcakAH / vasumacchabdAdIyasuni, 'TeH '6 / 4 / 155 // iti Tilope vasIyaH / tacchiSyA 'ravicandra' ityabhidhayA teSAM vineyo vyaghAzobhanaM vasIyaH zvovasIyasam / zva AgAmi zreyo vA / 'zvaso denaM vAcakadevasAgaragaNiryutpattiratnAkaram // 2 // vasIyaH shreysH'5|4|80||ityc / 6 atizayena prazasyaM zreyaH / iti zrIvAcakavaradevasAgaraviracitAyAmabhidhAna'prazasyasya zra: '5 / 3 / 60 // iti Iyasuni pratyaye pare zrAdezaH / 7 cintAmaNinAmamAlAyAM vyutpattikSIyate klezo'nena, kSiNoti duHkhamiti vA kSemam / puMklIba ratnAkaraTIkAyAM devAdhidevaliGgaH / kSi kSaye'(bhvA.pa.a.), kSi hiMsAyAm'(svA.pa.a.) kANDaH asmAdvA, arti-stu-su-hu-sR-dhR-kSi-kSu-bhA-yA-vA-padiyakSibhyo man'(uNA-137)iti man / 8 bhavanazIlaM bhaavukN| prathamaH 1. 'aNiti' iti 2 / / 2. kSIrataraGgiNyAdau gatAvarthe aNadhAturna dRzyate // 3. 'TilopaH' iti 4 // 4. 1pratau nAsti // 5. '-hanakamagamazabhyi-' ityaSTA-dhyAyyAm // 6. dra. rAmAzramI 1 / 4 / 26 // , pR.68 // 7. durgasammato'yaM dhAtuH, dra. kSI.ta. pR.229, mA. dhAtuvRttiH, pR.438|| 8. 'puMklI' iti3.4|| 9. 'bhandaM bhallaM zivaM tathA' iti trikANDazeSe, pR.271 // 10. ite'gre 4pratau 'nAmAni' iti dRzyate // Jain Education Intemational Page #64 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // dvitIyo devakANDaH // uktaH prathamaH kANDo'tha pUrvaM dvitIyasmin kANDe 'devAH vakSyante' iti pratijJAtatvAd dvitIyaM devakANDaM prArabhyate, tatra devanAmAzrayaH svarga iti prathamaM svarganAmAni procyante svargastriviSTapaM dyodivau bhuvistaviSatAviSau nAkaH / gaustridivamUrdhvalokaH surAlayaH 1 Rjyate sthIyate'sminniti argaH sthAnam / 'Rja gatisthAnArjanopArjaneSu''(bhvA.A.se), 'halazca' 3 | 3|121 // iti ghaJ, 'cajo: ku ghiNNyato : '73 // 52 // iti kutvaM gakAraH / zobhano argaH svargaH iti prAdisamAsaH / yadvA svaryate sukhahetutayA 10 kathyate iti svargaH / 'svR zabdopatApayoH ' (bhvA.pa.ve.), 'gan gamyAde:'(uNA-120) iti ganpratyayaH / yadvA suH sukRtam, tena Rjyate prApyate svargaH / karmaNi ghaJ / arjanamargaH / 'arja sarja arjane ' (bhvA.pa.se.), bhAve ghaJi nyakkAditvAt kutvam / 'zobhano'rgaH arjanaM svarga : ' [ ] iti mAdhavaiH / 2 vizanti asmin sukRtina iti vissttpm|' viTapa - viSTapavizipolapa : ' (uNA-425) iti vize: kapanpratyayaH, tasya tuT ca, 'vrazca - '8 2 // 36 // iti Satvam / tridazAnAM viSTapaM loka: triviSTapam, puMklIbaH / pRSodarAditvAd dazazabdalopaH / "tRtIyaM viSTapaM triviSTapam / pUraNapratyayastu vRttau gatArthatvAnna prayujyate, tribhAgavat "[ ]iti 20 madhumAdhavI / ihacchAndasA:-'viSTAn pAti viSTapamiti niruktatvAd vyutpAdya tripiSTapamiti, tRtIyaM piSTapaM tripiSTapamiti pakArapAThaH prAcyAnAM prAmAdika:' ityAhuH / tadyuktam- 'nabho viSTapaM vRSo gornA pRnizcApi surAlaya: '[] iti, ratnamAlAdAvapi darzanAditi tu kaumudI / 'viTapa - piSTapavizipolapA : ' (uNA - 425 ) ityuNAdau pakArapAThaH paThitvA kape vizaterAdeH patvam, pratyayasya tuT, SatvAdikAryam, piSTapaM bhuvanam tripiSTapaM svarga iti darzanAt / 'tripiSTapaM triviSTapaM ca "[ ] iti tu bRhaspatiH / tathA ca "piSTapo viSTapo'pyastrI bhuvanaM ca napuMsakam [] ityamaramAlokteH / "martyapAtAlApekSayA tRtIyaM piSTapaM bhuvanaM tripiSTapam "[ ]iti tu rAjadevaH / " tRtIyaM viSTapaM triviSTapam |'bhuurbhuv: sva: '[ ] iti zruteH, 30 atra mayUravyaMsakAditvAt samAse pUraNapratyayalopaH "[ abhi. svo .TI. . 87] ityAcAryAH / 3 dIvyanti atra surajanA iti dyauH, strIliGgaH / 'divu krIDAvijigISAvyavahAradyutistutimodamadasvapnakAntigatiSu ' (di.pa.se.) 'diveDya':' ( ) iti DyopratyayaH, Tilope gozabdavadrUpANi / yadvA dyauti abhigacchatyamuM surajana iti dyauH / ' dyu abhigame ' (a.pa.a.), ('dyugamibhyAM Do: '(haimoNA-867) iti DopratyayaH / dyotata iti vA / ) 'dyuta dIptau ' (bhvA.A.se.), bAhulakAd 'gamerDo:'(uNA-225) ityato'pi DoH / 4 dIvyantyasyAM devA iti dyauH| 'divu krIDAdau'(di.pa.se), bAhulakAd 'diverDirvi':'( ) iti DivipratyayaH / kvipi tu 'cchavo: zUD- '6 / 4 / 19 // ityUT 40 (-Th) syAt / padAnte 'diva ut '6 |1 | 131 // iti utvam, dyubhyAmityAdi, strIliGga eva / 5 bhavatyasyAM sukhamiti bhuviH, strIliGgaH / 'bhUsattAyAm' (bhvA.pa.se.), 'bhuva: kit' (uNA - 269) itIspratyayaH / bhuviSau, bhuviSaH ityAdi / "triviSTapaM devaloko bhuvi : strI dyodivau striyAm " [ ]iti vAcaspatiH / 6-7 tavyate gamyate zubhakarmavazAdatreti taviSaH tAviSaH ca / 'tava gatau' iti sautro dhAtuH, 'taverNidvA' (uNA - 48 ) iti iSapratyayaiH / NitpakSe vRddhiH / 8 kaM sukham, na kam akaM duHkham, tannAstyatreti nAkaH ' puMklI. / 'naJo'styarthAnAM bahuvrIhirvAcyaH, uttarapadalopaca ' (vA - ) iti samAsottarapadalopau,'nabhrANnApat- '6 / 3 / 75 // iti naJaH prakRti - 50 bhAvaH / yadvA kasya brahmaNo'bhAvo'kaH, nAsti ako yatreti, vidyamAnaviraJcirityarthaH / na AkAmyate abhilaSyate nAstikairiti vA / ' naJaH kami (krami) gami - ' (haimoNA - 4) iti Diti apratyaye nAka iti / 9 gacchantyAzrayanti devAstAmiti gauH puMstrI / 'gamlR gatau ' (bhvA.pa.a.), 'gamerDI : ' (uNA - 225), prAdhAnyena vyapadezA * 1. 'Rja gatisthAnArjaneSu' iti 1.2.4 // 2. 'gagamyadyo:' ityuNAdigaNe // 3. 'saMskRtaM ' iti3.4 // 4. svAmisammato'yaM dhAtupAThaH, sAyaNaH ' -Sarja-' ityAha // 5. 'svarga:-vArtikakAramate nyaGkvAditvAt kutvam' ityeva mA.dhAtuvRttau dhAtusaM - 137, pR. 98 // 6. viTapaviSTapavizipolapA : ' ityuNAdigaNe // 7. 'viza pravezane ' (tu.pa.a.) iti taudAdikAddhAtoH // 8. 'dyauzcApi' iti 1 // 9 dra rAmAzramI 1 / 1 / 6 // pR.5 // 10. uNAdigaNAyornAsti, dra. rAmAzramI 1 / 1 / 6 // pR.5 // 11. koSThAntargapAThasthAne 1 pratau 'manipkvanivica iti vipra ( pra ) tyayaH guNaH / dyotante'syA (-syAM) devA iti vA' iti pATho dRzyate // 12. "dyau:- 'deverDivi:' iti nyAse UhitasUtreNa vyutpAditam" iti mA dhAtuvR divAdiH, dhAtusaM-1, pR.40 // 13. vastutaH sUtrAt TiSacpratyayo bhavati, 'avimahyoSTiSac' (uNA - 45 ) ityasyAnuvRtteH // 14. 'navo'styarthAnAM vAcyo vA cottarapadalopaH ' iti siddhAntakaumudyAM bahuvrIhau // For Private Personal Use Only Page #65 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 24 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devakANDaH-2 bhavantIti / 10 trayaH brahmaviSNurudrA dIvyantyatreti, tridazA dIvya- amarazabdazcirasthAyitvAdilakSaNayA deveSu yaugiko rUDhazca // 87 // ntyatreti vA tridivama, puMklI. / 'diva krIDAdau '(di.pa.se.), 3 dIvyanti dyotanta iti devaaH| 'divu krIDAdau '(di.pa.se.), 'ghabarthe kavidhAnam '(vaa-3|358||)iti kii| yadyapi gharthe / kvacidapavAdaviSayepyutsargo'bhinivizate'(paribhASA-59)itIkavidhAne 'sthAmrApAvyadhihaniyudhyartham' iti parigaNanaM kRtam, gupadhalakSaNaM kaM bAdhitvA pacAdyac, pacAdigaNasthatvAt / 4 zobha namamAvAsyAdiparvA'mISAm,zobhanaM parvacaritameSAM vA suprvaannH| tathApi sambhavodAharaNametat / pRSodarAditvAd dazazabdalopa iti / zobhanAni parvANyaGgalAdigranthayo yeSAmiti vA |avirttvaacchobhnN sarvAnandAdayaH / vayaM tu mUlavibhUjAditvAt kapratyayameva yuktaM parva utsava eSAmiti vA / 'saSTha paNanti pAlayanti' ityanye |'p manyAmahe, tathA ca tatraiva bhASAvRttau 'tridivaH'[bhASAvRttiH pAlanapUraNayoH'(vyA.pa.se.) asmAdvanpratyayaH / 5 suranti 40 325 // ] ityudAhRtam / kSIrasvAmI tu-"tRtIyA dyaurlokastridivaH, aizvaryamanubhavanti suraaH| 'sura prasavaizvaryayoH'(tu.pa.se.), 'igu vRttiviSaye divaukasa itivad divazabdo'dantaH, pUraNArthAdhikyaM pdhjnyaapriikirHkH'3|1|135 // "kSIrodotthA surA eSAmastIti 10 ca trizabdasya vRttau tribhAgavata'[ ] ityaah| 'tatIyaM divaM loka- surAH" ityaagmH| 'arshaadibhyo'c'5|2|127|| surAH pari stridivam'[abhi.svopajJaTIkA, zro-87] ityAcAryA: 'nidazA grahAdvA surAH / tathA ca rAmAyaNedIvyanti krIDanti zobhante vA atreti| igupadhatvAt ke tridivaH' "surA parigrahAddevA:surAkhyA iti vizrutAH / aparigrahaNAt tasyA daiteyAzcAsurAHsmRtAstathA // 1 // "[ ] iti |sussttu [] iti tu rAjadevaH / 11 UrdhvazcAsau lokazca UrdhvalokaH / rAjanta iti vA / 'rAja' dIptau'(bhvA.u.se.), 'anyebhyo'pi12 surANAmAlayaH surAlayaH / ayaM surasadanAdInAmapyupa (anyessvpi-)'3|2|101|| iti DaH / yadvA sunvanti khaNDayanti lakSakaH / dvAdaza svargasya / zeSazcAtra sevakaduHkhamiti vA / 'SuJ abhiSave'(svA.u.a.), abhiSavaH "phalodayo merupRSThaM vAsavAvAsasairikau / / didivirdIdiviryuzca divaM ca svargavAcakAH // 1 // " stapanapIDanasnAna[surA]sandhAnAdiH / sunvanti abhiSunvanti 50 [zeSanAmamAlA 23 // ] / svaravyayeSu vkssyte|| samudramiti vA / stusU(su) dhAgRdhibhya: kran'(uNA-182)iti tatsadastvamarAH // 7 // kran / bhaktadattaM suSThu rAnti Adadate vA / 'rA dAne'(a.pa.a.), devAH saMparvasaMranirjaradevatarbhu 'Ato'nupasarge kaH' 3 / 2 / 3 // 6 sadA yuvatvAd nirastA jarA bahirmukhAnimiSadaivatanAkilekhAH / yaiste nirjraaH| 'prAdibhyo dhAtujasya'(vA-)iti bahuvrIhirvAcya vRndaurakAH sumanastrirdazA amartyAH uttarapadalopazca / nirgatA ni:krAntA vA jarAyAH / 'nirAdayaH krAntAdyarthe pnycmyaa'(vaa-2|2|18||) iti samAsaH / ajarAdAsvAhAsvadhAtusaMdhAbhuja AditeyAH // 8 // vekadezavikRtasyAnanyatvAdvA jrsaadeshH| nirjarau, nirjarasau ityaadi| gIrvANI maruto'svajA vibudhA daanvaaryH| te hi sarvadA pnycviNshtivrssdeshiiyaaH| tathA ca rAmAyaNe1 tatsada iti / tacchabdena svarga: parAmRzyate, tacchabdasya "zriyaM vindati saumitre paJcaviMzativarSavat // "[ ]iti / 7 pUrvaparAmarzitvAt / tatra svarge sIdanti tatsadaH / 'Sadla vizaraNagatyavasAdaneSu'(bhvA.pa.a.) sat-sU-dviSa-druha-326zAityAdinA deva eva devatA / 'devaattl'582|| / iti svArthe tal, 'talantaM 60 kvip| yaugikatvAd dhusadmAna ityAdayaH / 2 maraNaM mrH| 'mRG striyAm (liGgAnu-17)strAtvATTAp / 8 janAmA striyAm'(liGgAnu-17)strItvATTAp / 8 RnAmA svargaH, devamAtA prANatyAge'(tu.A.a.),bahulavacanA bhaave'Rdorp'3|3 57 // vA / tatra tato vA bhavantIti RbhavaH / RpUrvAd bhavatermitadvAityap / mara eSAM nAsti amarAH / etacca 'najo jara- ditvAd DuH, upapadasamAsaH / rabhante puNyakarmasUtsukA bhavantIti mara[mitra] mRtaaH'6|2|116|| ityatra vRttau vyAkhyAtam / nAka- vA / 'rabha rAbhasye'(bhvA.A.a.), 'rabhiprathibhyAmRccarasya (haimoNAvatsamAsottarapadalopau / na mriyanta ityamarA vA, pacAdyac / 730)iti upratyaya iti vA / RbhuH, RbhU, RbhavaH ityAdi 1. itaH paraM 'ityudAhRtam' ityantapAThasthAne 1pratau "iti kecidAhuH, tanna ghabarthe kavidhAne 'sthAnApAvyadhihaniyudhyartham'( )iti parigaNanAt, udAharaNatvena vyAkhyAnasya nirmUlatvAt / yadapi 'mUlavibhujAditvAt kapratyayaH' iti, tadapi na, adhikaraNavyutpattipradarzanasyAsaMgatatvAt / tatra 'kRt kartari'3867 // vAkyatvAt / tasmAt 'hlc'3|3|12|| iti ghaJ saMjJApUrvakatvAt na guNa iti vyAkhyeyam / yadvA brAhmavaiSNavaraudrabhedena vA, sAttvikarAjasatAmasabhedena vA trividhaM dIvyati vyavaharati prakAzate vA / igupadhatvAt kaH / " iti pATho dRzyate // 2. '-lakSaNaH' iti2|| 3. ito'gre 4pratau 'nAmAni' iti dRzyate // 4. sAyaNaH SopadezamAha // 5. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 117 // , pR.9||, tatra 'aparigrahaNAt tasyA daiteyA asurAstathA' iti dRzyate, tadeva samucitaH, atra chandobhaGgatvAt // 6. 'rAja' iti 2 // 7. 'ni:krA-' iti 2.3 // Jain Education Intemational Page #66 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 25 87-89] vyutpattiratnAkarakalitA bhAnuvat / kvipi, RbhUH, Rbhuvau, RbhuvaH ityanye / 9 barhiragni- napUrvaH 'DudAJ dAne'(ju.u.a.) 'najo dAjo Diti:'( ) iti mukhameSAM barhirmukhAH / 'agnimukhA vai devAH' [ ] iti shruteH| DitiH, tataH kRdikaaraat-'(g-4|1|45 // ) iti GISi, aditIti tathA ca manuH zabdAt 'strIbhyo Dhak' 4 / 1 / 120 // , DhasyaiyAdezaH / [ DhasyaiyAdeze "agnau prAstAha tiH samyagAdityampatiSThate // " AditeyA:] / aDISantAt 'ditydityaadity-'4|185|| iti 40 [manusmRtiH 3176] iti / 10 na nimiSanti animissaaH| NyaH syAt / 23 gIreva nigrahAnugrahasamarthA bANo'strameSAM 'miSa nimIlane '( ), 'igpdh-'3|1|135 // iti kaH / 11 goboNAH / yadvA gira vanvate yAcante stutiAprayAditi gAvANAH / devataiva daivatama. paMklI. / devatAzabdAta svArthe prajJAditvAdaNa 'vanu yAcane'(ta.A.se. ), 'krmnnynn'3|2|1|| 24 mriyante vizeSavidheH puMstvam, rUpabhedAt klIbatvam, tacca pracuratara- puNyakSayAccyavante mrutH| 'mRG prANatyAge'(tu.A.a.), prayogama / 12 nAka: svargaH Azrayatvena eSAmastIti naakinH| 'mRgroruti: '(uNA-94)ityutiH / 25 nAsti svapno nidrA eSAm 10 'ata initthnau'5|2|115|| itIniH / 13 likhyante gaNyante asvapnAH / 26 vibudhyante na svapantIti, viziSTaM budhyante vA dhyAnArtham, citrAdau vA likhyante lekhAH / 'likha akSara- vibudhAH / 'budha avagamane'(di.A.a.), 'igupdhjnyaa-'3|1|135|| vinyAse'(tu.pa.se.), 'akartari c-3|3|19|| iti karmaNi iti kaH / 27 dAnavA arayo eSAm , dAnavAnAmarayo vA dAnaghaja / likhanti prANinAM zubhAzabhaphalaM vA / aca / grIvA- vaaryH| yaugikatvAd danujadviSaH ityAdIni / atrAnaktamapi hastapAdataleSu prazastA lekhAH santyeSAmiti vA / prazaMsAyA- divaukasa iti nAma vyutpaadyte| dive oko nivAsa eSAM 50 marzaAditvAdaca / 14 prazastaM vandameSAmastIti, prazaMsAyAM divaukasaH / divazabdo'danto'pyasti / tathA ca trikaannddshessH'shRnggvRndaabhyaamaarkn'(vaa-5|2|120 // ), vRndArakAH / 15 "mandara: sairibhaH zakrabhavanaM khaM divaM nabhaH // " suSTha manyante sumanasaH / 'manu (mana) jJAne'(di.A.a.). [trikANDazeSaH 1 / 1 / 4 / ] iti / tathA buddhacarite'-asun'(uNA-628) / zobhanaM mano yeSAmiti vA, malina "na zobhate tena hi no vinA puraM marutvatA vRtravadhe yathA saGkalpanAbhAvAt, saGkalpamAtreNa labdhasiddhitvAdvA / 16 janma- divam ||"[buddhcritm 8 / 13] iti / "halantasyaiva pRSo20 sattAvinAzAkhyAH tisraH dazA eSAmiti tridshaaH| na tu narANA- darAditvAdutvAbhAve divokasa:"[ ]iti haTTacandraH / " 'diva miva bAlyayauvanavArdhakAkhyAH tisro dazAH, nirjaratvAt / yadvA ut'6|1|131 // ityatra tu[zabda-]paravipratiSedhAdukArasya tRtIyA yauvanAkhyA dazA sadaiSAmiti tridazAH / triviSTapavat yaNAdeze divokasaH''[] iti tu maitreyaH, acaH prsmin-'1|1|trishbdsy tRtIyArthatA / "trIn tApAn dazanti / 'daMza dazane' 57 // iti sthAnivattvenApi nekArasya yaNAdezaH, 'sakRdgata-' (bhvA.pa.a.), pacAdyaci, pRSodarAditvAnnakAralope tridAH ' (pari-41) paribhASayA nirAsAt''[ ] iti / govarddhanastvAha- 60 [" iti tu rAjadevaH / yadvA trirdaza mAnaM yeSAM te tridazoH / 'bahu- "halantasyotvAbhAvaH, saMjJAviSayatvAt''[ ] iti / vrIhau saMkhyeye DajabahugaNAt 5 / 4 / 73 // iti Dac / "triMzad- "syAd divokA divaukAzca deve cApIha pakSiNi''[ ] iti devatAstrayatriMzadevatAstriMzadakSarA virATa''[ ]iti zruteH / 17 rantidevaH |"ke'pyubhympi, 'kanin yu-vRSi-'(uNA-154) na mAH amAH / na mriyanta iti vA / 'hasimRgriNvA'mi-' ityatra bahulavacanAt / kevalAdapi divaH kaninniti vRddhau divau(uNA-366)iti tan, tato 'nvsuurmrt-'(vaa-5|4|36||)iti kasaH''[ ] iti tu 'diva ut'6|1|131 // ityatra bhaagvRttiH| 30 yat / 18 svAhAsvadhAkratusudhAbhuja iti / bhukzabdaH svAhA saptaviMzatirdevasya / zeSazcAtra:dibhyazcaturyo yujyate / tena svAhAbhujaH, 19 svadhAbhujaH, 20 "nilimpA: kAmarUpAzca sAdhyAH zobhAzcirAyuSaH / kratubhujaH, 21 sudhAbhujaH / svAhAM bhuJjanta iti / svadhAM bhuJjanta iti / kratuM bhuJjanta iti / sudhAM bhuJjanta iti / 'bhuja pUjitA martyamahitAH subAlA vAyubhAH surrAH // 2 // " pAlanAbhyavahArayoH '(ru.A.a.), 'anyebhyo'pi-'3|2|178 // [zeSanAmamAlA 2 / 4 // ] iti kvip / yaugikatvAt svAhAzanAH, svadhAzanAH, yajJAzanAH tathA- "dvAdazArkA vasavo'STau vizvedevAstrayodaza / 70 ityAdayaH / 22 na dadAti sevakebhyo duHkhamiti aditiH / SaTtriMzattuSitAzcaiva SaSTirAbhAsvarA api // 3 // 1. 'mIlane' iti1.2.3|| 2. 2.3.4 pratau nAsti // 3. 'tridazA' iti 1pratau nAsti // 4. dra. rAmAzramI 117 // pR.6 / / 5. ito'gre 1pratau 'sujarthe ' iti dRzyate // 6.4pratAvanusvAro na dRzyate // 7. 'kratuSu' iti2.4 // 8. ito'gre 3pratau 'dAnavArayaH' iti dRzyate // 9.3pratI nAsti // 10. 'bhAsvarAH' iti 2.4 // Jain Education Intemational Page #67 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 26 10 ____2. 3 rakA: abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devakANDaH-2 SaTtriMzadadhike mAhArAjikAzca zate ubhe / kumArA: 5, anilakumArAH 6, stanitakumArA: 7, udadhirudrA ekAdazaikonapaJcAzadvAyavo'pare // 4 // kumArAH 8, dvIpakumArA: 9, dikkumArA: 10, ete sarve'pi caturdaza tu vaikuNThAH suzarmANaH punardaza / kumAravat kAntadarzanAH (akarkazazarIratvaca: madhurasalIlagamanAH sAdhyAzca dvAdazetyAdyA vijJeyA gaNadevatAH // 5 // " ulbalaveSabhASAbharaNaprAvaraNapraharaNayAnavAhanAH zRGgArAbhirAmAH [zeSanAmamAlA 25-7] khelananiratAzcetyataH) kumArA iti procyante / dazAnAmasura- 40 teSAM yAnaM vimAnaH kumArAdInAM nAmaikaM 'bhavanAdhIzAH' iti, bhavanapataya ityarthaH, teSAM devAnAM yAnaM (vAhanaM devayAnaM sryaanmityaadi)| bhavanazabdo'tra prathamasvarAdirAvAsaparyAyaH // 20 // vimAnti vartante'smin devA iti vimAnaH, puMklI. / 'mA mAne' atha vyantarAnAha(a.pa.a.), napratyayaH / viziSTaM mAnayantyaneneti karaNe ghaji syuH pizAcA bhUtA yakSA rAkSasAH kinnarA api / vaa| vyomayAnamapi / evaM devayAnam, surayAnamityAdiyaugika- kiMpuruSA mahoraMgA gandharvA vyantarA amI // 9 // nAmAni, teSAM hi vimAnaM yAnamiti sambandhAd vimAnayAnAH, amI pizAcAdayo'STau vyantarA: procyante, vividheSu vaimAnikAH, devA ityAdidevanAmAni syuH // girikandarAntaravanavivarAdiSu vA prativasantIti vyntraaH| pRSoana 2 // darAditvAt saadhuH| yadvA~ cakravartyAdisevAkAritvAd vigatamantaraM teSAM devAnAm andhaH annaM bhojyamAhAra iti yAvat / vizeSo narebhyo yeSAM te vyntraaH| vanAnAM samUho vAnam, tasyAntare devAndhaH, devAnnam, devabhojyam, devAhAra ityAdi / 1 pIyyate bhavantIti pRSodarAditvAd makArAgame 'vAnamantarA' itypi| 50 pIyUSam / 'pIyi prINane' sautraH, 'piiyeruussn'(unnaa-516)| aSTavidhapizAcAdInAM nAmaikam // 11 // peyUSamapi / 2 nAsti mRtaM maraNamatra amRtam / na mriyate'neneti atha jyotiSkAnAhavA / 'tanimRGbhyAM kicca'(uNA-368)iti tan / "na mriyata paJca candrAkegraha ityamRtam,'matibuddhi[ puujaarthebhyshc]'3|2|188||itytr cakAra 1 dyotanta iti jyotIMSi vimAnAni, tAnyAvAsatayA syAnuktasamuccayArthatvAd vartamAne ktaH''[mA.dhAtuvRttiH, tudAdiH, santyeSAmiti jyotiSkAH / 'dyuta dIptau '(bhvA.A.se.) 'dyuteridhAtusaM-107, pR-480] iti maadhvH| avidyamAnaM mRtamanena'[] sannAdezca jaH'(uNA-267) iti sUtreNesanpratyayaH, dasya ca jaH, iti svaamii|3"sukhen dhIyate sudhA / dheTa pAne'(bhvA.pa.a.), jyoti:zabdAd vrIhyAditvAt Than, 'isu[su]ktAntAt kaH' 'aatshcopsrge'3|1136|| ityaG" iti tu puurvttiikaakRtH| tadanu- 7351 // yadvA bhAsvarazarIratvAt, nikhiladigmaNDaladyotanAd citam, karmaNyaGo'bhAvAt, dvitIyabhAvagrahaNasya [kAra]kAdhi- vA jyotIMSi devAH, tAnyeva jyotiSkAH / svArthe kan / paJceti, kAranivRttyarthatvAt / tasmAt suSTu dadhAti puSNAti zarIramiti paJcasaMkhyA ityarthaH, te ce 1 candrAH, 2 arkAH, 3 grahAH, 4 60 sudhA / 'DudhAJ dhAraNapoSaNayo:'(ju.u.a.), asmAt pacAdya- nakSatrANi, 5 tArakAzceti / candrAditArakAntAnAM nAmaikaM ntATTAp''[ ] iti tu vatsezvaraH / saMmudranavanItamapi / trINi jyotiSkA iti // sudhaayaaH||89|| atha vaimAnikAnAhadaivAzca zrIjainamate bhavanapati-vyantara-jyotiSka- vaimAnikAH punaH kalpabhavA dvAdaza te tvamI // 12 // vaimAnikabhedAccaturdhA bhavanti, tatra bhavanapatInAha- . asurA nAgAstaDitaH suparNakA vhyo'nilaa:stnitaaH| saudharmezAnasanatkumAramAhendrabrahmalAntakajAH / / udadhi dvIpaMdizodaza bhavanAdhIzAH kumaaraantaaH||20|| zukrasahasrArAnataprANatajA AraNAcyutajAH // 13 // 1 ete'surAdayo dazazabdAH kumArAntA jJeyAH / kumAra- kalpAtItA nava graiveyakAH paJca tvanuttarAH / zabdo'nte yeSAM te kumArAntAH, tena asurakumArA: 1, nAga-- 1 viziSTapuNyairjantubhirmAnyante upabhujyante vimAnAni, kumArA: 2, taDitkumArAH 3, suparNakumArAH 4, agni- teSu bhavA vaimAnikAH / adhyAtmAditvAt Thak / te ca dvidhA, 1. 'mAha-' iti 2.4 // 2. 'sukarmANaH' iti1 // 3. koSThAntargatapAThaH 1.2pratau nAsti // 4. "nAsti mRtamatrAmRtam" iti a. kSIrasvAmiTIkAyAm, 1148 // pR. 16 // 5. koSThAntargatapAThaH 1pratau nAsti // 6.'prathamastarAdivAsaparyAyaH' iti 2 // 7. 'yathA' iti 1 // 8. 'iti' iti 4 // 9. 'tena' iti 1 // 10. 'vimAneSu' iti 4prate: TippaNI // 11. vaimAnikAH' iti 4prate: TippaNI // 20 30 10 12 Jain Education Interational Page #68 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 89-98 ] kalpabhavAH kalpAtItAzca / indrAdidazatayA kalpanAt kalpaH samudAya: sannivezaH, pRthvIprastAra iti yAvat, tatra bhavAH kalpabhavA: dvAdaza / te cAmI // 92 // 1-12 sudharmA devasabhA'trAstIti saudharmaH / ' tadasminnastIti deze- '4 12 167 // ityaN / tatra jAtA: saudharmajAH / IzAnendrasya nivAsa: aizAnaH kalpaH, tatra jAtA aizAnajAH / evaM sanatkumArAdikalpeSu jAtAH sanatkumArajAH, mAhendrajAH / brahmA brahmalokaH, tatra' jAtAH brahmajAH / lAntakajAH, mahAzukrajAH, sahastrArajAH, AnatajAH, prANatajAH, AraNajA:, acyutajAH / sarvatra 'janI prAdurbhAve ' (di.A.se.), asmAt 'saptamyAM 10 janerDa: '3 / 2 / 97 / / atra AryAyAM bra-prAkSarayoH pUrvI dra-tau hAdisaMyogavarjanAd gurU na bhavataH // 93 // saudharmAdyacyutajAntadevAnAM sAmAnyenaikaM kalpabhavA vaimAnikA iti / kalpAnatItAH kalpAtItAH, kalpAnatikramyopari sthitA ityarthaH / atra' dvitIyA zritA- '2 / 1 / 24 // ityAdinA samAsaH / naveti navasaMkhyAkA ityarthaH / lokapuruSasya grIvApradezaviniviSTA grIvAbharaNabhUtA graiveyakAH / grIvAzabdAt ' kulakukSi- '8 / 2 / 96 // iti DhakaM / navagraiveyakodbhavadevAnAM sAmAnyenaikaM kalpAtItA vaimAnikA iti / paJceti paJcasaMkhyA anuttarAH / nAstyuttara utkarSavAn yebhyaste'nuttarAH vijayavaijayantajayantAparAjitasarvArthasiddhanAmAnaH / 20 vijayAdipaJcAnAmaikam // saMgrahamAha vyutpattiratnAkarakalitA nikAyabhedAdevaM syurdevAH kila caturvidhAH // 94 // evam uktaprakAreNa devAH bhavanapatyAdayaH caturvidhAH catuSprakArAH nikAyabhedAd nikAyo nivAsa utpAdasthAnaM tadbhedAt / tathAhi bhavanapatayo'zItisahastrottarayojanalakSapiNDAyAM ratnaprabhAyAmUrdhvamadhazcaikaikaM yojanasahasramapahAya tiSThanti / vyantarAstu tasyA eva ratnaprabhAyA upari yatparityaktaM yojanasahasramekaM tasyAdha UrdhvaM caikaikaM yojanazataM vihAya madhye'STasu yojanazateSu jAyante / jyotiSkAstu samabhUtala bhUbhAgAt saptazatAni navatyuttarANi 30 yojanAnAmAruhya dazAdhikayojanazatapiNDe nabhodeze lokAntAt kiJcinyUne janmAsssAdayanti / vaimAnikAstu rajjumadhyArddhamadhiruhyA'mutaH saudharmAdikalpeSu vasanti / uktasthAnamantareNAnyatraiSAmutpAdo janma nAstIti / nivAsArtho'tra nikAyazabdaH saGghArtho vA // 94 // atha devavizeSanAmAnyAha AdityaH sarvatAryamA kharasahastroSNAMzuraMzU ravimartiNDastaraNirgabhastiraruNo bhAnurnabho'rharmaNi: / 27 sUryo'rkaH kiraNo bhRgo grahapuSaH pUSA pataGgaH khago, mArtANDo yamunAkRtAntajanakaHpradyotanastApanaH / 95 / bradhno haMsaMzcitrabhAnurvivasvAn sUrastvaSTA dvAdazAtmA ca heliH / mitro dhvAntArAtirabjAMzuhastacakrAbjAhabandhivaH saptasaptiH // 96 // divAdinA hardivasaprabhAvibhIbhAsaH karaH syAnmahiro virocanaH / grahAbjinIMgodyupatirvikairtano hariH zucIno gaganAd dhvajAdhvagaH // 97 // haridazvo jagatkarmairsAkSI bhAsvAn vibhAvasuH / trayItanurjagaccakSustapano'ruNasArathiH // 98 // 1. 'saudharme' iti 4prateH TippaNI // 2. 'aizAne' iti 4prateH TippaNI // 3. 'brahmaNi' iti 4prateH TippaNI // 4. ito'gre 1pratau 'nAma' iti dRzyate // 5. 'Dhak' iti 2.3.4 // 6. sudarzana- supratibaddha - manorama-sarvatobhadra - suvizAla-sumanasa- saumanasa- priyaGkara-nandIkara iti navagraiveyakAH // 7. vigrahe 'sUte ' ityabhiSTatvAdatrAdAdeH 'prANigarbhavimocane' ityarthakaH SUyAturyuktaH // 8. 'gatiprApaNayo:' iti svAmisAyaNau // 9. 'ama gatyAdiSu' iti kSIrataGgiNyAdau // 10. 'dvidhA' iti 3.4 // 1 aditerapatyam AdityaH / dityadityA- '4/185 // 50 iti NyaH / idaM rauDhikam / 2 sUte prakAzaM savitA / SUG prasaveM'(di.A.ve.), tRc / 3 Rcchati aryate vA aryamA / 'RR gatau prApaNe ca ' (bhvA.pa.a.), bAhulakAt 'zvannukSanpUSan - plIhan- kledan- snehan-mUrdhan-majjan- [ aryaman]vizvapsan parijman ' ( uNA- 157 ) iti sAdhuH / 4-6 kharAH kaThinAH, sahasraM ca sahasrasaMkhyAkAH, uSNAzca aMzavo yasya sa kharasahasroSNAMzuH, tena kharAMzuH, sahastrAMzuH, uSNAMzuH / yaugikatvAt khararazmiH, dazazatarazmiH, uSNarazmiH, zItetarazmirityAdayaH / 7 amate (amati) gacchati vyomamArgeNeti aMzuH / 'ama gatyAdauM ' (bhvA.pa.se.) mRgayvAdayazca' (uNA - 37 ) iti 60 kuH, bAhulakAt zuk, zatAlavyaH / " athoDubandhuzca bhayaGkare kare mahauSadhInaSTakarAMzubhe zubhe // ''[ ] iti jAnakIharaNayamakAt / 8 rUyate stUyate raviH / 'ru zabde ' ( a.pa.se.), 'aca i: ' (uNA578 ) iti i: / 9 mRtaNDasyA'patyaM mArtaNDa: / 'RSyandhakavRSNi - kurubhyazca 4 11 / 114 // ityaN NittvAd vRddhiH / " aNDe dvirdhA" kRte cArttaM dRSTvA pitaramabravIt / ArttastvaM bhava mANDeti, mArtaNDastena saMsmRtaH // 1 // [ ]iti / 10 tarantyanena saMsAraM tamo veti taraNiH / 'tR plavanataraNayoH ' 40 For Private Personal Use Only Page #69 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 20 28 (bhvA.pa.se.), artti-sR-dhR-dhamyasyazyavitRbhyo'niH' (uNA259) ityani:, ' sArvadhAtukArdhadhAtukayoH 7 / 3 184 // iti guNaH; puMstrIliGgaH | 11 gRdhyate abhikAGkSyate lokairiti gabhastiH / 'gRdhu abhikAGkSAyAm' (di.pa.se.) 'gRdhergabh ca' (haimoNAdiH 661)ityastikpratyayo gRdhergabhAdezazca / yadvA gozabdapUrvAdantabhUtaNyarthAt, 'bhasa bhakSaNa (bhartsana) dIptyo: ' (ju.pa.se.) asmAt 'ktica(ktic)ktau ca saMjJAyAm ' 3 | 3 | 174 // iti ktiMcIDabhAve pRSodarAditvAd gozabdasya akAraH / gAM bhUmiM babhasti dIpayati gabhastiH / yadvA gavi svarge dIpyate / yadvA babhasti rattikarmA'tra / 10 gAmudakaM bhaumarasalakSaNaM babhasti attIti gabhastiH / yadvA 'gaT ca' ( ) iti bhojasUtreNa tipratyaya:, dhAtorgaDAgamazca / babhasti dIpyata iti gabhastiriti / 12 aruNaH sArathirasyeti aruNaH / 'arshaadibhyo'c'5|2|127 // ityac / aruNakAntitvAdu vA aruNaH / 13 bhAti dIpyate bhAnuH / ' bhA dIptau ' ( a.pa.a.), 'dAbhAbhyAM nuH ' ( uNA - 312 ) iti nuH / 14-15 nabho'hamaNiH iti, nabhazca ahazca nabho'hrI, nabho'hobhyAM maNiH nabho'hamaNi:, tena nabhasi maNiriva nabhomaNiH / ahno ahni vA maNiriva ahamaNiH / yaugikatvAd vyomaratnam dinaratnamityAdiH / divo maNiriva dyumaNiH / divi maNi: [ iva] ' [ ama. kSIra 1 | 3 | 31 // ] iti tu kSIrasvAmI / 16 sarati vyomamArgeNa, suvati prerayatyandhakAraM sUrya: / 'sR gatau' (bhvA.pa.a.) asmAt kartari kyap, ukArontAdezazca nipAtyate, tatra raparatve 'hali ca '8 / 3 177 // iti dIrghaH / 'SUpreraNe' (tu.pa.se.) asmAd vA, 'rAjasUya-sUrya- mRSodya- rucyakupya-kRSTa - pacyAvyathAH 3 / 1 / 114 // iti sUtreNa sAdhuH / suvati prerayati karmaNi lokAniti vA vyutpattiH / tatrodite lokAnAM karmasu pravRtteH sUra eva vA sUrya: / 'navasUrayavA ' (') ityAdinA yat / 17 daivairmAnavaizca arcyate pUjyate arkaH / 'arca pUjAyAm' (bhvA.pa.se.), kR-dA-dhA-rArci- kalibhyaH kaH' (uNA - 320 ) iti kapratyayaH, 'coH kuH ' 8 |2| 30 // iti dhAtoH kavargo'ntAdezaH, ['jharo jhari - 8 4 65 // iti kalopaH ] / arcyate 'sAviti karmaNi ghaJi vA, 'cajo: ' - 7 / 3 152 // iti kutvam / 18 kirati vikSipati tamAMsIti kiraNaH / kRNAti tama iti vA / 'kR vikSepe ' ( tu.pa.se.), tudAdiH, 'kR hiMsAyAm ' (kryA.pa.se.), kryAdiH, AbhyAM 'kRghR(pR)vRjimandinidhAJbhya: kyu : ' ( uNA - 239) iti . kyuH / 19 bhajyate AzrIyate'nena kRtvA Aloko janairiti bhagaH / 'bhaja sevAyAm' (bhvA.u.a.),karaNeghaJ, 'cajo :- 73 52 // iti kutvam / 30 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ devakANDaH-2 20 grahAn puSNAti grahapuSaH / ' puSa puSTau ' (kryA.pa.se), mUlavibhujAditvAt kaH / Adityo hi suSumNAbhirnADibhirgrahAn puSNAtIti / yad vyADi: " 1. ' - dhamyazyavi - ' ityuNAdigaNe // 2. ' - bhyo'NirityaNiH' iti 2 // 3. mUlaM mRgyam // 4. dra. svopajJaTIkA. 2 / 95 // pR. 20 // 5. ' caikA- ' iti 3 // 6. 'pauSa' iti 1 / 7. 'vivas ' iti 3.4 // For Private 'suSumNAdyAzca nADyo'sya puSNanti satataM grahAn // [] 40 iti / 21 varSeNa kRtvA lokAn puSNAti RtubhedAt pUSati vardhate vA pUSA / pUSaNau, pUSaNaH ityAdi / 'puSa puSTau ' (kryA.pa.se.), kryAdiH, 'puSa puSTau ' (bhvA.pa.se), bhvAdirvA, 'zvannukSan- pUSan(uNA - 157) ityAdinA sAdhuH / yad vyADi: 50 " RtubhedAt punastasyAtiricyante ca razmayaH / zatAni dvAdaza madhau trayodaza ca mAdhave // 2 // caturdaza punarjyeSThe nabhonabhasyayostathA / paJcadazaiva tvASADhe SoDazaiva tathAzvine // 3 // kArtikike tvekAdaza zatAnyevaM tapasyapi / mArge ca daza sArddhAni zatAnyevaM ca phAlgune // 4 // "poSa eva paraM mAsi sahasraM kiraNA raveH // " ["] iti / 22 patati gacchati vyomni pataGgaH / ' patlR gatau ' (bhvA.pa.se.), 'pateraGgac-'(uNA-116 ) ityaGgac / 23 khe AkAze gacchati khagaH / 'gamlR gatau' (bhvA.pa.a.), 'anyatrApi dRzyate ' ( vA3 / 2 / 48 // ) iti GaH / 24 mRtamaNDamasyeti mRtANDa : RSistasyApatyaM mArtANDaH / 'RSyandhakavRSNi- '4 / 1 / 114 // ityAniA'N / 'mRtamaNDamajAyata "[ ] iti zruteH / mArtANDo dIrghamadhyaH / " atha mArtaNDamArtANDau''[ ] iti nAmanidhAnam / zabdArNave mArkaNDo'pi / 25-26 yamunAyAH kRtAntasya ca janaka:, tena yamunAjanakaH, kRtAntajanakaH / yaugikatvAt kAlindIsUH, yamasUrityAdayo'pi / 60 27 pradyotate pradyotana: / 'dyuta dIptau ' (bhvA.A.se.), nandyAditvAllayuH, 'yuvoranAkau' 7 / 1 / 1 // ityanAdezaH / 28 tApayatyuSNatejobhiriti tApanaH / 'tapa santApe' (bhvA.pa.a.) asmAd hetumaNNijantAd 'anyatrApi bahulam ' ( ) iti yuc // 95 // 29 badhnAti timiramiti bradhnaH / 'bandha bandhena'(kryA.pa.a.), 'bandherbradhibudhI ca' (uNA285) iti nak,' aniditAm- '6 / 4 / 24 // iti nlopaH / 30 hanti tamAMsi hanti gacchati vA vihAyasIti haMsaH / 'hana hiMsAgatyoH ' ( a.pa.a.), 'vRtRvadihanikamikaSiyumucibhyaH saH ' ( uNA342) iti saH / 31 citrA nAnAprakArA bhAnava: kiraNA asyeti citrabhAnuH / 32 vivaste vividhaprakAreNAcchAdayati paratejAMsIti 70 viva~: / 'vasa AcchAdane ' (a.A.se), asmAd vipUrvAt kvip / Personal Use Only Page #70 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 89-98] vyutpattiratnAkarakalitA 29 vivo razmistadyogAt vivasvAn / 'tadasyAstyasmin-' 39-40 abjAni aMzavazca haste yasya sa tathA abjahastaH, 5 / 2 / 94 // iti matupa, 'mAdupadhAyAzca matorvo'yavAdibhyaH' aMzuhasta: yaugikatvAt pdmpaanniH,gbhstipaannirityaadyH|418|2|9|| iti vatvam / yadvA "vipUrvo vasiratikrame / vivaso'- 43 cakrasya abjasya ahnazca bAndhavaH, tena cakrabAndhavaH, cakra: syAsti, vivasvAn, rAtryAdyatikramavAnityarthaH''[ ] iti tu cakravAkapakSI, abjabAndhavaH, aharbAndhavaH / yaugikatvAt kaumudii| 33 sUte utpAdayati tejAMsi, sUte (suvati) preraya- cakravAkabandhuH, padmabandhuH, dinabandhurityAdayaH / 44 saptasaMkhyAH 30 tyandhakAramitivAsUraH |['ssuupraannigrbhvimocne'(a.aa.se.)] saptayo'zvAyasyasa sptsptiH||96||ydved: "saptayujanti (yuJjanti ) 'sU(pU) preraNe'(tu.pa.se.) [vA], susUdhAgRdhibhyaH kran'(uNA- rathamekacakram eko'dho vahati saptanAmA'[ ]iti / 45-51 182) iti kran / sUroM dantyAdiH, "vAruNIvAruNIbhUtasaurabhA- divAdibhyaH saptabhyaHkarazabdoyojya:, tenadivAzabdo'dhikaraNavAcI, saurabhAspadam'[] iti dnnddiymkaat| "zavatigacchatizUraH / 'zu divA'hni karoti prANinazceSTAyuktAniti divAkaraH / 'divA10 gatau'[sautraH], zusicimIbhyo dIrghazca'(uNA-183) iti kran, vibhaanishaaprbhaa-'3|2|21 // ityAdinA TapratyayaH / dinaM karoti zUrastAlavyAdiH''[ ] iti tu kaliGgaH / "zUrati zUraH / 'zUra dinakaraH / DukRJ karaNe'(ta.u.a.), kRjo hetutAcchIlyAnuvikrAntau '(cu.A.se.) ata: igupdhjnyaapriikirkH'3|1|135 // '' lomyessu'3|2|20 // iti TaH / ahaH karoti ahaskara: / kRtro [ ] iti svAmyapi, tAlavyAdiH / "subhaTezUra: sUrye ca dantyo'pi" dhAto: divaavibhaanishaaprbhaabhaaskraantaanntaadibhunaandii'3|2|21|| []ityUSmavivekaH / 'kumudAkarAivAsoDhazUrabhAsaH''[subandhu- ityAdinATapratyayaH, ro'supi'8|2|69 ||itiahronkaarsy repha:, kRtavAsavadattA, pR. 65] iti vAsavadattAzrUSAdapi tAlavyatvamA- 'khrvsaanyorvisrjniiyH'8|3|15||, tataH 'ata: kukamikaMsakumbha- 40 yAti / 34 tveSati dIpyate tvaSTA / tviSa dIptau'(bhvA.u.a.), paatrkushaakrnniissvnvyysy'8|3|46 ||itistvm / "kaskAditvAt 'naptaneSTutvaSTakSatRhotRpotRmAtRbhrAtRjAmAtRduhitR'(uNA-252) ete saH''[ama.kSIra. 1 / 2 / 29 // ] iti tu svAmI / divasaM karoti shbdaanipaatynte,tRntRcoprtyyorniruuddhaaH| tviSerdevatAyAmakArazcopa- divasakaraH / prabhA: karoti prabhAkaraH / vibhAH karoti vibhA dhAyA: '()iti tRni upadhAyA atvamiti vA / 35 dvAdaza AtmAno karaH / ubhayatra 'divaavibhaanishaaprbhaa-'3|2|21 // ityAdinA 20 rUpANyasyadvAdazAtmA, nkaaraanto'ym|"dvaadshhyaadityaaH''[] kRjaSTaH |bhaa: krotibhaaskrH| bhaaskr'3|2|21 ||itinipaat iti prasiddhiH / 36 helayati krIDayati aMzUniti heliH / 'hila nAt saH / sakAroccAraNAdeva nipAtanAt pratyayasanniyogena bhAHkrIDAyAm '),NijantAdasmAd acai:'(uNA-578)iti iH| zabdasya sakAro bhavati, na visarjanIyajihvAmUlIyAvityarthaH / yadvA 37 medyati mitraH / jimidA snehane'(di.pa.se.), amicimi- 'bhaaskr'3|2|21 ||iti nirdezAdanumitAt kaskAditvapAThAt sa dizasibhyaH tran'(uNA-603) ititran mitro dvitakAraH / 38 ityartho draSTavyaH, tathA ca "visargasandhAvuktam, kaskAditvAt saH dhvAntasyArAti: dhvAntArAtiH |yaugiktvaat timirArityAdayaH / bhaaskrH''ityaadi|yaugiktvaadvaasrkRt, dinprnniirityaady:| 50 1. 2.4pratau nAsti // 2. sarvAdazeSu sthitamidaM rUpamadAdeH 'SUG prANigarbhavimocane' ityasmAd bhavati, vastutastu pramAdo'yam, "yattu-sUte prerayatyandhakAramiti vigrahaM pradarzya 'ghU preraNe'(tu.pa.se.)iti dhAtorupanyasanaM mukuTena kRtam, tanna, uktadhAtostAdRzarUpAbhAvAt''(rAmAzramI 1 / 3 / 28 // , pR.51)iti amarakoSarAmazrabhyAmuktatvAt // 3. sUrazabdavyutpattiviSaye kecana granthAH 'SUG prANigarbhavimocane' iti dhAtuviSaye "susUdhAgRdhibhyaH kran '(zveta. u. 2027)suro'rkaH' iti kSIrataraGgiNI, pR.180 // "sUraH 'susUdhAgRdhibhyaH' iti kran' 'SUG prANigarbhavimocane' ityatra mA.dhAtuvRttiH, pR.338 // "uNAdau 'Rjyaji-'(uNA-388)iti kiti re sUraH" iti 'SaDauk prANigarbhavimocane' ityatra dhAtupArAyaNam, pR.184 / / "sUte teja iti sUraH, 'Rjyaji-'('uNA-388)ityAdinA rak" iti abhidhAnasvopajJaTIkA, pR.20 // "Dauc prANiprasave', sUraH AdityaH razmizca" iti 'Rjyaji-'(uNA-388)ityatra haimoNAdisvopajJavivaraNam, pR.396 // "suvati prerayati karmaNi lokam, 'pU preraNe'(tu.pa.se.), 'susUdhAgRdhibhyaH kran, dantyAdiH" iti amarakoSarAmAzramITIkA, pR.51|| 4. '-mInAM' ityunnaadignne|| 5. dra. rAmAzramI 1 / 3 / 28 // , pR.51|| 6. '-tvaSTrahotR-' ityuNAdigaNe // 7. dra. svopajJaTIkA 296 // , pR.20|| 8. hiladhAtuH krIDArthe na dRzyate // 9. sarvAdazeSu 'tran' eva dRzyate, paraM kaH pratyayo jJAtavyaH, tena kittvAd guNo na // 10. 'yujati' iti1 // 11. svopajJaTIkAsammato pAThaH, pR.21 // 12. '-'zvo' iti svopajJaTIkA, pR.21 // 13. dra. svopajJaTIkA 297 // , pR.21 // 14. 'vibhAH karoti' iti 1pratau nAsti / 15. 'bhAskara' iti1 pratau nAsti // 16. 'dinamaNI-' iti2 / / Jain Education Intemational Page #71 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 30 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ devakANDaH-2 52 mehati siJcati mihiraH / miha secane '(bhvA.pa.a.), iSi- pAnthaH ityAdayaH // 96 // 64 harito nIlA azvA asya harimadi-mudi-khidi-cchidi-bhidi-mandi-cardi-timi-mihi-muci- dazvaH / 65-66 jagatkarmasAkSI, jagataH karmaNAM ca sAkSI, tena ruci-rudhi-zuSi-bandhibhya:kirac'(uNA-50)iti kiraca,kittvAd jagatsAkSI, jagatsAkSiNI, jagatsAkSiNaH ityAdi / evaM krmgunnaabhaavH| sAkSI / 67 bhAsaH santyasya bhAsvAn / 'tadasyAstyasmin-' "AdityAjjAyate vRSTiva'STaranaM tataH prjaaH||"[ ] iti shruteH| 5 / 2 / 94 // iti matup / yaugikatvAd aMzumAn, aMzumAlItathA zAmbapurANe tyAdayaH / 68 vibhA dIptirvasu dhanamasya vibhaavsuH| 69 trayo "meheti secane dhAturmehanAmihiraH smRtH||"[ ]iti / haTTa vedAH trayI, sA tanurasya trayItanuH / 'trayI tejomayo bhAnuH' 40 candrazca 'mariM mahiM paThitvA mahiraH'[ ]iti prathamasvarAdi paThan [ ]iti smRteH / 70 jagatAM cakSuH cagaccakSuH, prakAzaka'miherapAraNIyatayA(-rapANinIyatayA) mihiro'sAdhu:'[ ] iti tvAt / 71 tapatIti tapanaH / 'tapa santApe'(bhvA.pa.10 yadAha, tadasat, trikANDazeSe'pi "mahiramihirapIthAH kAlaka a.) tapyate iti vaa| 'tapa aizvaryAdau '(di.A.a.), yuc, tpadmapANiH ||''[trikaannddshess: 1 / 3 / 18 // iti drshnaat| kSIra nandyAdirvA 'nandigrahipacAdibhyo lyunninycH'3|1|134 // iti svAmyAdibhirapi 'mihira' iti vyutpAdanAcca 'mihira' ityapi lyuH / "bhAnuha~saH sahastrAMzustapanastApano rviH||"[ ]iti sAdhureva / 53 vizeSeNa rocata iti virocanaH / 'ruca dIptau' saMsArAvarttaH / 72 aruNaH sArathirasya aruNasArathiH / (bhvA.A.se.), 'anudaattaadeshc-'3|2|149|| iti yuc / 54 dvAsaptatiH sUryasya / zeSazcAtra- . . 57 grahANAmabjinInAM gavAM yUnAM ca patiH, tena grahANAM patiH "sUrye vAjIlokabandhurbhAnemirbhAnukesaraH / grahapatiH, abjinIpatiH, gozabdena dIdhitayastAsAM patiH sahasrAGko divApuSTaH kAlabhRd rAtrinAzanaH / / 5 / / papIH sadAgatiH pItuH sAMvatsararathaH kapiH / 50 gopatiH, dhuptiH| yaugikatvAd grahezaH, padminIzaH, tviSAMpati dRzAnaH puSkaro brahmA bahurUpazca karNasUH // 6 // riti| 'divaspativadaluki'[ ]iti kaliGgaH, 'vAkyameva pracura vedodayaH khatilakaH pratyUSANDaM surAvRtaH / prayogatvAnibaddham'[ ]iti shriidhrH| "patyustviSAmiha mahauSa lokaprakAzanaH pItho jagaddIpo'mbutaskaraH // 7 // " dhayaH kalatrasthAnam"[zizupAlavadham 4 / 34 // ] iti mAghaH / 58 __ [shessnaammaalaa-28-10||] // 98 // svaduhituricchAyai vizvakarmaNA vividhaM kartita iti viktnH| raucisrarucizociraMbhugoMvipUrvaH 'kRtI chedane'(tu.pa.se.), kRtyalyuTo bhulm'3|3|113|| jyotirrcipdhRtybhiirshvH| iti bahulavacanAt karmaNi lyuT, 'yuvoranAko '7 / 1 / 1 // , 'puga pregrahaH zucimarIcidIptayo ntalaghUpadhasya ca '7 / 3 / 86 // iti upadhAguNaH / 59 harati tamAMsi svasevakarogAniti vA hariH / 'hRJ haraNe'(bhvA.u.a.), dhAma ketughRNirazmipRznayaH // 19 // 'aca i:'(uNA-578) iti i:, 'sArvadhAtukArdhadhAtukayo:' pAdadIdhitikaradyutidyuto 7 / 3 / 84 // iti gunnH| 'ArogyaM bhAskarAdicchet'[ ]ityaagmH| saigvirokiraNatviSitviSaH / 60 zocatyasminudite ulUka iti zuciH, tAlavyAdiH / 'zuca bhIH prabhAvasugarbhastibhAnavo zoke'(bhvA.pa.se), 'igupadhAt kit'(unnaa-559)itiin| 61 bhI mayUkhamahasI chaivirvibhau // 10 // 30 Ayanti janAstamiti inaH / 'iN gatau'(a.pa.a.), 'iNdI 1 rocate dIpyate rociH, klIbaliGgaH / 'ruca dIptau' kuSavabhyo nk'(unnaa-282)| 62-63 gaganAd dhvAjA'dhvagau, (bhvA.A.se.), 'arcirucizucihu sRpichAdicchRdibhya Is' gaganazabdAd dhvajazabdo'dhvagazabdazca yojyaH, tena gagane dhvaja iva (uNA-265)iti is / rociSI, rociMSI, / 2 vasanti rasa gaganadhvajaH, gaganAdhvagaH / yaugikatvAd nabha:ketanaH, nabha:- asminniti ustrH| 'vasa nivAse'(bhvA.pa.a.), 'sphAyita1. '-candi-' ityuNAdigaNe // 2. 'mehati' iti1|| 3. 'anudAttetazca' ityssttaadhyaayyaam|| 4. 'padmanIzaH' iti1.2|| 5. 'vikartinaH' iti1.2|| 6. 'sArvadhAtukayoH' iti1.2 / / 7. 'isiJjidIkuSyavibhyo nak' ityunnaadignne|| 8. nAsti 2.3.4 prtau|| 9. 'prakAzatvAt' iti1|| 10. 'tapa aizvaryAdauryuc' iti3 // 11. ito'gre 4pratau 'nAmAni' iti dRzyate // 12. 'arcizucihusRpichAdichardibhya isiH' (265) ityunnaadignnsuutrsvruupm|| Jain Education Intemational Jain Education Intermational Page #72 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 31 20 99-100] vyutpattiratnAkarakalitA JcivaJcizakikSipiAdisRpitRpidRpivandhundizvitivRtyajinIpadi- (tu.A.a.), 'mRkaNibhyAmIciH' (unnaa-510)itiiciprtyyH| madimudikhidibhidicchidimandicadidahidasidambhivahivasivAzi- 14 dIpyate'nayeti diiptiH| 'dIpI dIptau'(di.A.se.), zIGhasisidhizubhibhyo rak'(uNA-170)iti rak, kittvAt 'ktinnavAdibhyo vaktavyaH (vaa-3|3|94||) iti ktin / 15 40 samprasAraNam, bAhulakAt 'zAsivasighasInAM c'8360|| iti dhIyate tejotreti dhAma / 'DudhAb dhAraNapoSaNayoH' (ju.u.a.), sstvaabhaavH| vasatyeSu paraM teja iti vA vyutpttiH| yadvA udpUrvAt '-man'(uNA-586)iti maninpratyayaH / 16 cAyyate lokaiH 'sru gatau'(bhvA.pa.a.) ityasmAd 'upasarge ca sNjnyaayaam'3|3|99|| pUjyata iti ketuH| 'cAya pUjAnizAmanayoH'(bhvA.u.se.), 'cAyaH iti ghaji vidhIyamAne upratyayo bAhulakAd bhavati, ullopazca / kI (ki:) ca'(uNA-73) iti tupratyayaH / (17 gharati utsravanti rasA asmAditi vyutpattiH / 3 rocate ruciH, strI- ghRnniH| 'ghR secane'(bhvA.pa.a.), NipratyayaH) / azrute vyApnoti linggH| 'ruca dIptau'(bhvA.A.se.), 'igupadhAt kit'(uNA- jagaditi razmiH , puMlliGgaH / 'azU vyAptau'(svA.A.ve.), 10 559)iti inpratyayaH / 4 zocatastamodhUko atreti zociH / 'aze(azo) razca' (haimoNA-688) iti mipratyayo rshaadeshshc| auSadhIzarucihArakatvena zucyate auSadhIraneneti vA zociH, yadvA raziyamanArtho dhAtuH, 'niyo mi:'(uNA-483)vidhIyamAno klIbaliGgaH / 'zuca zoke'(bhvA.pa.se.), 'arcirucizuci-' mipratyayo bAhulakAd bhvti| razanAd razmiriti, katipayaprANa(uNA-265)ityAdinA is / 5 amate (amati) gacchati yogaviSaya evAyaM raSiH (razi:) bhAratyAdivatra sarvatra bandhana- 50 aMzuH, puMlliGgaH / 'am gatau'(bhvA.pa.se.), 'mRgayvAdayazca' pratIteH, badhnAtyudakaM badhyate vA tairudakamiti vA vyutpatteH / 19 (uNA-37) iti kuH, zapratyayAgamazca / 6 gacchatyasmAt tamaH, spRzyate pRzriH, puMstrIliGgaH / 'spRza saMsparzane'(tu.pa.a.), gIyate stUyate vA janaiH gauH, puMstrIliGgaH / 'gamlu gatau' 'ghRNipRzripANitU(cUrNiH'(uNA-492)ityanena nipratyayo nipA(bhvA.pa.a.), 'game?:'(uNA-225)iti DoH, 'goto Nit' titaH / pRssnnirityke| vRSNirityanye / dhRSNoti pragalbhate, 7 / 1 / 90 // , 'aco nniti'7|2|115 // iti vRddhiH / 7 dyotate 'bidhRSA prAgalbhye '(svA.pa.se.), 'vRSidhRSibhyAM kit'( )iti dIpyate jyotiH, kliiblinggH| 'dyuta. dIptau'(bhvA.A.se.), niripratyaye (nipratyeya) dhRSNirityapare // 19 // 20 padyate'neneti 'dhuterisannAdezca jaH'(uNA-267)iti sUtreNa isinpratyayaH dhAto- paadH| 'pada gatau'(di.A.a.), "padarujivizaspRzo gh33|raadeshc jakAraH / jyotiSI, jyotIMSi ityaadi| 8 arcyata iti 16 // iti ghaJ, 'ata updhaayaa:7|3|116 // iti vRddhiH / 21 arciH, striikliiblinggH| 'arca pUjAyAm '(bhvA.pa.se.), 'dIdhIG dIptidevanayoH (a.A.se.), 'saMjJAyAM ktin,' titutra'arcirucizuci-'(uNA-265)ityAdinA is| arciSau, arciSaH 7 / 2 / 9 // itIniSedho'tra na bhavati 'agrahAdInAmiti tatrokta- 60 ityAdi striyAm / arciSI, arcISi ityAdi klIbe / 9 upa- tvAt '[mA. dhAtuvRttiH, adAdiH, dhAtusaM-84] iti mAdhavaH / dhriyate'vatiSThate raso'treti updhRtiH| upapUrvaH 'dhRJ dhAraNe' dhIyate vidhIyate preryate rasAharaNAdikarmasvA''dityeneti dIdhitiH, (bhvA.u.a.), "kticktau ca sNjnyaayaam'3|3|174|| iti ktic / striyAm / 'ktictau ca sNjnyaayaam'3|3|174|| ktici pRSo10 abhivyApnuvanti jagaditi abhiishuH| abhipUrvAd 'azU darAditvAdeva yathAkathaJcidrUpasiddhirunneyA / dhAryate vA varSArthavyAptau'(svA.A.ve.)ityasmAt 'bhRmRzIGcaritsaritanidhanima- mudakamebhirAdityena / tathA ca 'athAsya karmarasAdAnaM razmibhizca nimimasjibhya u:'(uNA-7)ityupratyayo bAhulakAd bhavati, rasadhAraNam' [niruktam 7 / 3 // ] iti niruktam / 30 dhAtvavayavasya akArasya ca ikaar:| yadvA abhipUrvAt 'Iza "na vAsaghRtaM garbhaM bhAskarasya gabhastibhiH / aizvarye '(a.A.se.)ityasmAt pUrvavadupratyayaH, ISTe sUryastamo pItvA rasaM samudrANAM dyauH prasUte rasAyanam // 1 // "[ ]iti hantumebhiriti vyutpatteH / puMlliGgau etau / "abhISuH"[]iti rAmAyaNam / "dIdhIte dIpyate / 'dIdhIG dIptidevanayoH' gauDaH / 11 pragRhyate'nena rasa iti pragrahaH / 'graha upAdAne' (a.A.se.). striyAM ktina (ktica), titutreSvagrahAdInAmitIni- 70 (vyA.u.se.), 'grhvR[1]nni(ni)shcigmshc'3|3|58|| iti SedhAbhAvAdiT, 'yiivrnnyordiidhiivevyo:'74|53|| iti IkArakaraNe'p / 12 zucyate auSadhIbhiraneneti zuciH, puNllinggH| lopa:"[ ]iti mishraaH| 22 kIryate vikSipyate'sau karaH / zuci nairmalyArtho'tra, 'igupadhAt kit'(uNA-559)itIn / 13 'kR vikSepe'(tu.pa.se.), 'Rdorp'3357|| ityp| 23 mriyate tamo'treti marIciH, puMstrIliGgaH / 'mRG prANatyAge' dyotate'nayA raviriti dyutiH| 'dyuta dIptau'(bhvA.A.se.), 1.'-vahi-' iti nAstyuNAdigaNe // 2. 'bhRmRzItRcaritsaritanidhanimimasjibhya uH' ityuNAdisUtram // 3. 2.4pratau nAsti // 4. dra. svopajJaTIkA 299 // , pR.21 // 5. koSThAntargatapAThasthAne bahirbhAge 1 pratau "ghRNi: RdghR sRkuvRSi[bhyaH] kit'(haimoNA-625)iti NiH" iti pATho dRzyate / atra rAmAzramI draSTavyA, pR.53|| 6. 'agrahanAdinAmiti' iti 1.2.3 // 7. mA. dhAtuvRttau "saMjJAyAM ktici, 'titutra-' itINNiSedho na bhavati, 'agrahAdInAm' iti tatroktatvAt"[mA. pR.381] iti pATho dRzyate // 8. 'ikAra-' iti 1.2.3 // Jain Education Intemational Page #73 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 20 30 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ devakANDaH- 2 gacchati mayUkhaH / 'mA mAne ' ( a.pa.a.), 'ukha nakha ' (bhvA.pa.se.) iti daNDako dhAturgatyarthaH, pacAdyac, pRSodarAditvAd rUpasiddhiH / yadvA mimIte mayUkhaH / 'mAG mAne ' ( ju.A.a.), 'mAGa ukho 40 (Ukho) may ca' (uNA- 703 ) ityUkhapratyayo dhAtormayAdezazceti / 37 mahyata iti mahaH / 'maha pUjAyAm ' (bhvA.u.se.), '-asun' (uNA - 628) ityasun / 38 chyati chinatti tamaH, chAdyate vA tamo'nayeti chaviH, strIliGgaH / 'cho chedane' (di.pa.a.), 'charda saMvaraNe' (cu.u.se.), 'kRvighRSvicchavisthavidavi~kikidirviH' ( uNA - 496 ) iti sUtreNa sAdhuH / 39 vibhAnaM vibhA / vipUrvaH 'bhA dIpto ' ( A.pa.a.), 'Atazcopasarge '3 | 3 |106 // ityaG / sAmAnyena ekonacatvAriMzat kiraNasya // 100 // prakAzasteja udyota auloko varca AtapaH / 32 'igupadhAt kit' (uNA - 559 ) itIn DISi dyutI ca "[ ] iti kaumudI / 24 dyotanaM dyut / 'dyuta dIptau ' (bhvA.A.se.), sampadAditvAt kvip / 25 rocanaM ruk / 'ruca dIsau' (bhvA.A.se.), sampadAditvAt kvip / 26 virocate'neneti virokaH / 'ruca dIptau ' (bhvA.A.se.), bAhulakAt karaNe ghaJ / 27 kirati tApamauSNyena, kIryate vA Adityena digmukheSu veti kiraNaH | 'kR vikSepe ' ( tu.pa.se.) tudAdi:, 'kRpRvRjimandinidhAJbhyaH kyuH ' ( uNA - 239) iti kyuH, 'Rta iddhAtoH 7 / 1 / 100 // itIkAro'ntAdezaH, 'uraN raparaH ' 1 / 1 / 51 // yadvA kRNAti hinasti tamaH, hiMsyate tamo'neneti vA vyutpattiH 'kR[J] hiMsAyAm' (kryA.u.se.), pratyayastu prAcIna eva / 28 tveSate tviSiH, strIliGgaH / ' tviSa dIptau ' (bhvA.u.a.), 'igupadhAt kit' (uNA559) itIn / 29 tveSaNaM tviT / 'tviSa dIptau ' (bhvA.u. a.), sampadAditvAt kvip / 30 bhAsate bhAH puMstrIliGgaH / ' bhAsR dIsau' (bhvA.A.se.) 'bhrAjabhAsa- '3 / 2 / 177 // ityAdinA kvip / bhAsau, bhAsaH ityAdirUpANi / 31 prakarSeNa bhAtyanayA prabhA / ' bhA dIptau ' ( a.pa.a.) prapUrvaH, 'Atazcopasarge ' 3 | 3 |106 // ityaGga strItvATTAp / 32 vasati lokeSu, vasatyatra paraM tejo vA vasuH / vasati ( vaste) AcchAdayati lokAniti vA / 'vasa nivAse' (bhvA.pa.a.), 'vasa AcchAdane' (a.A.se.) vI, 'zasvR-snihipyasi - vasi - hani - klidi-bandhi-manibhyazca' (uNA-10) ityuH / 33 gozabdapUrvAdantarbhUtaNyarthAd 'bhasa bhakSaNa ( bhartsana) dIptyoH ' (ju.pa.se.) ityasmAt 'ktickau ca saMjJAyAm ' 3 | 3 | 174 // iti kticIDabhAve, pRSodarAditvAd gozabdasyAkAro 'ntAdezaH / gAM bhUmiM bhasti dIpayati / yadvA gavi svarge dIpyata / yadvA babhastiratrAttikarmA, gAmudakaM bhaumarasalakSaNaM babhasti atti / yadvA 'gaT ( ) iti sUtreNa tipratyaya:, dhAtorgaDAgamazca / babhasti dIpyata iti gabhastiH / 34 bhAtIti bhAnuH / ' bhA dIptau ' ( a.pa.a.), 'dAbhAbhyAM nuH' (uNA - 312 ) iti nuH / vasvAdayastrayaH puMsi / 35 bhAnaM bhA / 'mRgayecchATATyAM- ' (vA - 3 / 3 / 101 // ) ityAdinA 'bhA dIptau'(a.pa.a.)ityasya dhAto rUpaM nipAtyate / 36 minoti prakSipati tamAMsIti mayUkhaH kavargadvitIyopadhaH / 'DumiJ prakSepaNe'(svA.u.a.), asmAddhAto: 'muhe: khaH mUrca' (uNA700)iti sUtreNa muhervidhIyamAnaH khapratyayoM bAhulakAd bhavati, UDAgamazca / 'khapratyayAdhikAre'yaM rUDhaH '[ ]iti zrIbhojaH / mayatergatyartho (bhvA.A.se.) vA, bAhulakAd UkhapratyayaH, mayati gacchati sarvalokeSviti vyutpatteH / mAya pramAya gagane okhati 1.1.2 pratau nAsti // 2. ' - trAstikarmA' iti 1, ' - trAstikarma' iti 2 // 3. 'siddhAntakaumudyAM- 'mRgayATATyA-' iti dRzyate // 4. 'kha' iti 3 nAsti, 'khaH' iti 1 // 5. 'mayatirgatyartho' iti 1.2 / 6. 'chadi-' iti sAyaNaH // 7. ' - davi' ityuNAdigaNe nAsti // 8. ' - kidIviH' iti1.2 // 9. ' - syA' iti 1 // 10. ' - deza - ' iti 1 // 1 prakAzate prakAza: / 'kAzR dIptau ' (bhvA.A.se.), ghaJ / 2 tejayati tejaH / 'tija nizAne ' (bhvA.pa.se.) NijantAdasmAt '-asun' (uNA- 628 ) ityasun / tejasI, tejAMsi ityAdi / 3 udyotata udyotaH / utpUrvaH 'dyuta dIptau ' (bhvA.pa.se.), ghaJ / 4 Alokate jano'neneti AlokaH / 'lokR darzane ' (bhvA.A.se.), karaNe ghaJ / 5 varcate dIpyate varcaH / 'varca dIptau ' (bhvA.A.se.), '- asun' (uNA - 628 ) ityasun / varcasI, varcAMsi ityAdi / 6 Atapati AtapaH / ' tapa santApe ' (bhvA.pa.a.), AGpUrvaH, pacAdyac / dyota itypi| SaD udyotasya / 'ujuAlu' iti bhASA // marIcikA mRgatRSNA 1 mriyate'nayA marIciH / 'mRG prANatyAge' (tu.A.a.), 60 'mRkaNibhyAmIciH' (uNA-510) itIciH pratyaya:, marIciriva marIcikA, prathamasvarAdiH / 'ive pratikRtau '5 / 3 / 96 // iti kan, strItvATTAp / 2 jalAbhAsatvAd mRgANAM tRSNA'styasyAM mRgatRSNA / arza AditvAdac, tataSTAp / marudeze sikatAdau arkarazmayaH pratiphalitA dUrasthAnAM jalatvenAbhAsante, tadvAcinAmadvayam / marumarIcikA'pi / 'jhAMjhUA' iti bhASA // maNDalaM tUpasUryakam // 101 // 50 paridhiH pariveSazca 1 maNDyate maNDayate vA maNDalam, triliGga: / 'maDi bhUSAyAm ' (bhvA.pa.se.), Nyanto vA / 'kalatR ( stR) pazca' (uNA104) / iha sUtre prAkpratyayanirdezo maNDalAdiprasiddhyarthaH / maNDaM 70 bhUSAM lAtyAdatte vA mnnddlm|' lA AdAne' (a.pa.a.), 'Ato'nupasarge kaH '3 // 2 // 3 // , ' Ato lopa iTi ca '6 4 64 // ityAlopaH / For Private Personal Use Only Page #74 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 100-103] vyutpattiratnAkarakalitA 33 2 sUryamupagataM upasUryakam, kliiblinggH| svArthe kan, 'prAdayazca' revantastvarkaretojaH plavago hyvaahnH| 2 / 2 / 18 // iti prAdisamAsaH / yadvA samIpe sUryasya pratikRtiH revati (revate) gacchati hayeneti revantaH / 'reva gatau' upasUryakam / 'ive prtikRtau'5|3|96|| iti kan // 101 // 3 (bhvA.A.se.), vizibhyAM jhaca (jhac) '(uNA-406),bAhulaparito dhIyate sthApyate paridhiH, puMlliGgaH / 'DudhAJ dhAraNapo- kAdato'pi jhac, 'jho'ntH'71|3|2 arkasya reta: arkaretaH, SaNayoH'(ja.u.a.) paripUrvaH, 'upasarge ghoH ki:3392|| arkaretaso jAtaH arkaretojaH / 'janI prAdurbhAve'(di.A.se.). iti kiH, 'Ato lopa iTi c'64|64|| ityAlopaH / kartari 'pnycmyaamjaatau'3|2|98||iti DaH / 3 plavanaMplavaH / 'pluG kiH"[TIkAsarvasvam 1 / 3 / 31 // ] iti tu sarvAnandaH / 4 parito . to gatau'(bhvA.A.a.), Rdorp'3|3|57||ityp, guNaH |plv viSyate vyApyate'nena privessH| paripUrvaH, 'viSla vyAptau'(ju.-. utpatanam, tena gacchati plavagaH / 'gamlu gatau(bhvA.pa.a.), 'anyatrApi dRzyate' (vaa-3|248||) iti ddH|4 hayo vAhanamasya 40 u.a.), bAhulakAt kartari ghaJ / parivezastAlavyAnto'pi / tathA hayavAhanaH / catvAri sUryaputrasya // 10 ca "puMlliGgaH pariveSa: syAt paridhau pariveSaNa:"[ ] iti mUrdha aSTAdaza mATharAdyAH savitaH pAripArzvikAH // 103 // nyAnte rudraH / "veSTane parivezaH syAd bhAnoH savidhamaNDale" maThati vasati sUryasamIpa iti maatthrH| 'maTha mada["]iti tAlavyAnte rabhasaH / "evaM ca vizativeveSTyodha" nivAsayo:'(bhvA.pa.se.), ambaravad aranpratyayaH, bAhulakAd []iti tu kaumudI / tathA ca "maNDalaM pariveSazca paridhizcopa diirghH|" maTharasyApatyaM mATharaH, "vidaadibhyo''4|1|104||" sUryakam"[]iti trikANDe bhAguriH / "paridhiryajJiyatarau(-roH) / (-rAH) []iti tu svAmI / paritaH pAvaM vartanta iti paaripaarshvikaaH| zAkhAyAmupasUryake "[amrkossH3|3|97 // ] itynekaarthkaannddH| 'parermukhaM c4429|| iti cakArAta Thaka, 'Thasyeka: 7350 // "saMmUrcchitA raverindozca kiraNAH pavanena maNDalIbhUtAste tu 'kiti c72|118|| iti vRddhiH / sUryaH kAruNikaH, atoM devAnAM sAbhre vyomni pariveza:"[ ]iti varAhaH / catvAri candra- yatheSTaM varamAdadAtviti dhiyA'STAdaza candrAdayo vighnadevatA nAmAsUryamaNDalasya // ntareNa sthApatiAH, te cAmI "mATharaH, piGgalaH, daNDaH, rAjazrothau, ___ sUrasUtastu kAzyapiH / kharadvArikau, kalmASapakSiNI, jAtRkAraH, kutApakau, piGgagajau, daNDipuruSau kizorakau"[]iti / yacca vyADi:anUrurvinatAsUnuraruNo garuDAMgrajaH // 102 // "surAvRtastvasAvaSTAdazabhiH pAripArzvikaiH / 1 sUrasya sUtaH sArathiH suursuutH| yaugikatvAd ravi indrAdayazcaite devAH sarve nAmAntaraiH sthitAH // 1 // saarthirityaadyH| 2 kazyapasyApatyaM kaashypiH| 'RSyandhaka taMtra zakro vAmapArzve daNDAkhyo daNDanAyakaH / vRssnnikurubhyshc'4|1|114|| iti prAptamaNaM bAdhitvA 'bAhvA vahnistu dakSiNe pArzve piGgalo vAmatazca saH // 2 // dibhyshc'4|196||iti gotre ib / 3 na vidyate UrU asya anuuruH| pUrvadvAre guhaharau rAjazroghauM krameNa tau / 'n'2|2|6 // iti sUtreNa tatpuruSaH, 'na'6373 // iti najo dvitIye tu dharmAdhauM tau kharadvAriko kramAt // 3 // lopaH, 'tsmaannuddci'6|3|74|| iti nuDAgamaH / 4 vinatAyAH tRtIye tu yamatAkSyoM kramAt kalmASapakSiNau / sUnuH vinatAsUnuH / yaugikatvAd vainateya ityaadiH| 5 aruNavarNatvAd citraguptazca kAlazca ravedakSiNapArzvagau // 4 // 60 arunnH| 6 garuDasyAgrajo gruddaagrjH| SaT sUryasAratheH / prathamo jAtRkArAkhyo mADharAkhyo dvitIyakaH / zeSazcAtra pazcimato'bdhivaruNau tau prApnuyAt kutApakau // 5 // 30 "aruNe vipulaskandho mahAsArathirAzmanaH // " udIcyAM yakSaherambau tau ca piGgagajau kramAt / [zeSanAmamAlA 211 // ] iti // 102 // prAcyAM tu rudrarevantau tau daNDipuruSau kramAt // 6 // 1. samudraH' iti 2.3 // 2. dra. TIkAsarvasvam, bhaa-1,13||31||, pR.72||, rAmAzramI 1332 // , pR.53|| 3. dra. padacandrikA, bhA-1, digvargaH, bho-100, pR.130|| 4. 'nalopo naJaH'6373 / / ityaSTAdhyAyyAm // 5. 'divAdibhyo'j' iti1||6. ama. kSIrasvAmiTIkAyAM tu "maTharasyApatyaM mATharaH" ityeva dRzyate, ama. kSIra. 1 / 2 / 32 // , pR.30|| 7. 'parimukhaM ca' ityaSTAdhyAyyAm // 8. ito'gre 1.2pratau 'pa:' iti dRzyate // 9. dra. svopajJaTIkA 2103 // , pR.22 // 10. 'rAjazraudhau' iti 1.2.4 // 20 Jain Education Intemational rivate & Personal Use Only Page #75 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 [ devakANDaH- 2 tithiprnniiH| 'NIJ prApaNe' (bhvA.u. a.), 'satsUdviSadruhaduha- ' 3 / 2 / 61 // ityAdinaiva kvip / 6 14 kaumudyAH, kumudinyAH, bhAnAm, dakSajAnAm, rohiNyAH, dvijAnAm, nizAyAH, auSadhInAM ca patiH, tena kaumudIpatiH, kumudinIpatiH, bhapatiH, dakSajApatiH, rohiNIpatiH, dvijapatiH / "somo rAjA dvijAtInAm "[ ama.kSIra. 1 / 2 / 15 // ] iti kSIrasvAmI / nizApatiH, auSadhIpatiH, tAsAmApyAyakatvAt / tathA ca"nakSatragrahaviprANAM vIrudhAM cApyazeSataH / somaM rAjye dadau brahmA yajJAnAM tapasAmapi // 3 // " [] ityAgamaH / yaugikatvAd jyotsnezaH, kumudvatIzaH, nakSatrezaH, dAkSAyaNIzaH, rohiNIzaH, dvijezaH, nizezaH, auSadhIzaH ityAdayaH // 103 // 15, jIvatyanena sudhAvarSitvAjjagaditi jaivAtRkaH / 'jIva prANadhAraNe' (bhvA.pa.se.), 'jIverAtRkan vRddhizca' (uNA80) iti AtRkan-vRddhI / jIvayatyApyAyakatvAditi vA / 16 samudrAtmajatvAd adbhyo jAta: abjaH / 'janI prAdurbhAve ' (di. A.se.), 'paJcamyAmajAtau 3 / 2 / 98 // iti DaH, DittvATTilopaH / samudranavanItamapi / 17-20 kalAm zazameNam, chAyAM 50 ca bibhartti kalAzazaiNacchAyAbhRt tena kalAM bibhartti kalAbhRt / 'DubhRJ dhAraNapoSaNayoH'(ju.u. a.), 'kvip ca '3 / 2 176 // iti kvip, 'hrasvasya piti kRti tuk '6 // 1 // 71 // iti tuk / evaM zazaM bibhartti zazabhRt / eNaM bibhartti eNabhRt / chyati tApaM chAyA / 'cho chedane ' (di.pa.a.), 'mAvA[cchA ] sasisUbhyo yaH ' (uNA549 ) iti yaH / chAyAM bibharti chaayaabhRt| yaugikatvAt kalAnidhiH, zazadharaH, mRgalAJchana:, chAyAGkaH ityAdayaH / 21 unatti candrakAntamaNiraneneti induH / ' undI kledane ' ( ru.pa.se.), 'undericcAdeH'(uNA-12) ityuH, AdezcekAraH / yadvA indati jyotiSkeSu paramaizvaryamanubhavatIti induH / 'idi paramaizvarye ' (bhvA.pa.se.), 60 bAhulakAd' bhRmRzItRcari- ' ( uNA - 7) ityAdinA uH / 22 vidhyati tADayati virahiNaH karaiH kRtveti vidhu: / 'vyadha tADane' (di.pa.a.), 'pRbhidivyadhigRdhidhiSidhRSibhya: kuM: ' (uNA - 23) iti ku:, kitvAt saMprasAraNam / vizeSeNa dhayanti surA etamiti vA / 'dheT pAne ' (bhvA.pa.a.), 'dha[ya]ti dIvyati - ' ( ) ityAdinA bahulavacanAt kuH, 'Adeca upadeze'ziti '6 1 145 // ityAtvam, 'Ato lopa - '6 4164 // ityAlopaH / 23 atti tapaH svAdhyA 1. dra. svopajJaTIkA 21103 // pR. 22 // 2. 'pAsevaNa' iti 1.2 // 3. " candraM rajatamamRtaM ca tadiva mIyate'sau candramAH iti haradattaH" iti si. kau. tattvabodhinI, pR.641 // 4. 'candre mo Dit' ityuNAdigaNe // 5. atra 'asiH' iti pAThyam, "candropapadAd mAGo'siH syAt, sa ca Dit" iti siddhAntakaumudyAmuNAdisUtravivaraNAt // 6. dra. rAmAzramI 1 / 3 / 13 // pR.42 // 7. 'paratvam' iti2 // 8. dra. svopajJaTIkA 2 / 104 // pR. 23 // 9. vigrahe 'sUte ityuktatvAdadAdeH 'SaG prANigarbhavimocane' iti yuktaH // 10. pra. padacandrikA, bhA-1, digvargaH, zro- 83, pR.108 // 11. ' - dhRSibhyaH' iti mudritoNAdigaNe // 30 34 Azvinau tu pArzvadvaye tau dvAveva kizorakau / ityaSTAdazako vargazcaNDAMzoH paaripaarshvikaaH||7||" ['] iti / 'pAsevANe' iti lokabhASAprasiddhAH // 103 // candramAH kumudabAndhavo dazazvetavAjyamRtasUstithipraNIH / kaumudI - kumudinI -bha-dakSajArohiNI-dvija-nizauSadhIpatiH // 104 // jaivAtRko'bjazca kailAzazaiNacchA'yAbhRdindu'rvardhuratrirhaMgjaH / jAniza ratnAkarau ca candraH somo 'mRtazvetahimadyutiglauH // 105 // 1 candraM karpUraM sAdRzyena mAti tulayati, candramAhlAdanaM vA mAti candramAH / 'mA mAne ' ( a.pa.a.) adAdiH, 'mAtezcandre mo Dirce' (uNA-667 ) ityasunM, ' atvasantasya cA'dhAto: ' 6 / 4 / 14 // ityupadhAdIrghaH / candramasau candramasaH ityAdi / bAhulakAt ke[ valAda]pyasuni mAH / ata eva "mAH zabdo ( mAszabdo 'pIha candre ca sammato bahuhuzvanAm " [] ityutpalinI / yadvA 'mAG mAne' (ju.A.a.), kAlaM mimIte parimAti vA mAH / mAzcAsau candrazca candramAH / " rAjadantAdiSu param 2 / 2 / 20 31 // [ ] iti tu svAmI / candati AhlAdayati dIpyate vA candramAH / cadi AhlAdanadIptyo:' (bhvA.pa.se.), 'cande ( cando) ramas' (haimoNA - 986 ) iti ramas iti haimoNAdiH / 2 kumudAnAM bAndhavaH kumudabAndhavaH / yaugikatvAt kairavabandhurityAdayaH / suhRdapi bandhuprAyatvAd bandhureveti kumudasuhRdityAdayo'pi / 34 dazasaMkhyA zvetAzca vAjino yasya sa dazazvetavAjI (zvetavAjI), innantaH, dazAzvaH / yad vyADi: 44 'azvAstu daza candrasya yajuzcandramaso vRSaH / saptadhAturhayo vAjI haMso vyomamRgo naraH // 1 // arvA cAtha candramasa: sthAne'sti trighanAH kvacit / saptadhAto: puna: sthAne saharuNyo'sti kutracit // 2 // [] / zvetavAjI sitAzvaH / 5 amRtaM sUte amRtasUH / ' SUG prasave' (a.A.ve.), 'satsUdviSadruhaduha- '3 / 2 / 61 // ityAdinA kvip / yaugikatvAt sudhAsUrityAdayo'pi / 6 tithIH praNayati abhidhAnacintAmaNinAmamAlA For Private Personal Use Only 40 Page #76 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 104-107] vyutpattiralAkarakalitA yAviti atrI, atrirvA / adesvinicca'(uNA-508)iti trinic SoDazo'za: kalA tripa ca / attremuneIzo netrAjjAto atridRgjH| 'janI 1 SoDazAnAM pUraNaH SoDazaH / 'tasya pUraNe DaT' prAdurbhAve'(di.A.se.), 'pnycmyaamjaatau'3|2|98|| iti ddH| 24 5248 // kalayati saMravyAM kalA / 'kala kSepe'(cu.u.se.), rAjate'sau rAjA / 'rAjU dIptau'(bhvA.u.se.), 'kaninyuvRSi pacAdyac / atra ca SoDazo bhAga iti pUraNapratyayAntanirdezAtakSirAjidhanvidyupratadiva:'(uNA-154)iti kanin / 25-26 / vadhupratAdavaH (uNA-154)hAta kAnan / 25-26 dekAdibhAgasya 'kalA' iti nAmApi siddhyati / dRzyate ca 'nizAralakarau' iti pAThe ratnaM ca karazca ratnakarau, nizAyASTAbanta tatrApi kalApadanirdeza iti sAdRzyalakSaNA''zrIyate / tadyathA 40 nizAzabdAd ratnakarau nizAratnakarau ityekaM pdm| 'nizo ratnakarau' / svavaidyau dvAvapyekAkAratvAd vA dasrau vocyete (nAsatyau dasro iti pAThe 'nizaH' iti paJcamyantaM padam, tena 'nizaH' iti nizA cocyete), tathAtrApyekAkAratvAdekAdibhAgo'pi kaletyucyata iti zabdAda agre ratnakarau zabdau yojyau| nizAyA ralaM nizAratnam, mntvym| ekaM kalAyAH // 10 ajahalliGgo'yam / nizAkaraH ityatra 'DukRJ karaNe'(ta.u.a.), cihna lakSaNaM lakSma lAJchanam / 'divaavibhaanishaa-'3|2|21|| ityAdinA ttH| yaugikatvAd nizA aGkaH kalaGko'bhijJAnam maNiH, rjniikrH| 27 candatyAhAdayati cndrH| 'cadi AhlAdanadIpyo:'(bhvA.pa.se.), 'sphAyitaJcivaJci-'(uNA-170) 1 cAhayati cihnam / 'caha parikalkane'(bhvA.pa.se.), [bAhulakAnnak upadhAyA itvaM c]|2 lakSyate'neneti lkssnnm| ityAdinA rak / pacAdyaci rephazUnyo'pi canda iti / "himAMzu 'lakSa darzanAGkanayoH'(cu.u.se.), karaNe lyuT / 3 lakSyate'neneti zcandramAzcandaH zazI candro himadyutiH"[]iti zabdArNavAt / 28 lkssm| -man'(uNA-584)iti man / lakSmaNamityapi, tatra sunoti tApaM sUte'mRtamiti vA somH| SuJ abhiSave'(svA. 'lakSmyA acc'(gnnsuu-5|2|10||)iti paThyate, pAmAditvAd naH, 50 u.a.), 'preraNe'(tu.pa.se.)vA, artti-stu-su-hu-sa-dhR-kSi iikaarsyaatvm| "lakSeraT ca'(uNA-287)iti naH, lakSaNam, kSu-bhA-yA-[vA]-padi-yakSi-nIbhyo man'(uNA-137)iti sUtreNa nirmakAram''[]iti tu subhUtiH / rabhasastu makAramadhyaM paThatimanpratyayaH / sUyate vA somaH / 'ghUG prANiprasave'(di. A. "jyotiSmatyAM ca sArasyAM klIbaM tu nAmacihnayoH / 20 ve.)ityasya vA / sUyate jAyate vA somaH / "navo navo bhavati syAlakSe lakSmaNaH puMsi saumitro zrImati triSu // 1 // " jAyate"[ ]iti shruteH| 'sImansoman-'( )ityAdau somA [iti / 4 lAJchyate'neneti lAJchanam / 'laccha lAcchi nakArAnto'pi / 29-31 amRtaM zvetA himAzca dyutayo yasya sa lakSaNe'(bhvA.pa.se.), karaNe lyuTa / 5 aGgyate lakSyatetathA amRtadyutiH, zvetadyutiH, himdyutiH| yaugikatvAt sudhAMzuH, 'neneti aGkaH / 'akilakSaNe'(bhvA.A.se.), 'hlc'3|3|sitaaNshuH, zItAMzuH ityaadyH| "sudhA amRtayuktA aMzavo'syeti 121 // iti ghaJ / 6 kamAtmAnaM laGkayati' hinaM karoti sudhAMzurityupacArAt''[ ]iti sarvAnandaH / 32 glAyati kSIyate kalaGkaH / laki gtau"krmnnynn'3|2|1|| |"klyte lakSyaglauH / 'glai harSakSaye '(bhvA.pa.a.), 'glAnudibhyAM Dau: '(uNA- te'nena kalaGkaH"[ama.kSIra. 12 / 17 // ] iti tu svAmI / kirati 60 222) iti DauH, DittvATTilopaH / dvAtriMzaccandrasya / zeSazcAtra- sandehamiti kalaGkaH / 'kR vikSepe'(tu.pa.se.), 'kiro'Gko ro "candrastu mAstaporAjau zubhrAMzuH zvetavAhanaH / lasU (lazca) ca (vA)' (haimoNA-62)ityaGkaH / 7 abhijJAyatejarNaH sapro rAjarAjo yajataH kRttikAbhavaH // 4 // 'nena abhijJAnam / 'jJA avabodhane '(tryA.pa.a.), 'karaNAdhiyajJarADauSadhIgarbhastapasaH zayato budhaH / krnnyoshc'3|3|117|| iti karaNe lyuT / sapta cihnasya // syandaH khasindhuH sindhUttha(:) zraviSThAramaNastathA // 5 // candragolikA // 106 // AkAzacamasaH pItuH kleduH parvariciklidau / candrAtapa: kaumudI ca jyotsnA parijvA yuvAno nemizcandiraH snehurekabhUH // 6 // " 1 candro'syAmastIti candrikA / 'ata iniThanau' [ zeSanAmamAlA 211-14 // ] // 105 // 52 / 115 // iti tthn| candraM kAyati pratipAdayati vaa| kai zabde' 1. 'pratidive' iti1.3|| 2. dra. rAmAzramI 13 // 13 // , pR.43||, padacandrikA, bhA-1; digvargaH, zrI-81, pR.117|| 3. 'SUG prANigarbhavimocena' ityeva pAThyam, vigrahe 'sUte' ityuktatvAt // 4. sarvAnandakRtaTIkAsarvasve tu 'sudhAMzurityupacArAt' ityeva dRzyate, bhA-1, 1313 // , pR.59|| 5. 'zAyito' iti 3, 'zayito' iti 4 // 6. 'kala saMkhyAne (cu.u.se.)iti pAThyam, 'kalayati saMkhyAm' iti vyutpattipradarzanAt // 7. dra. padacandrikA, bhA-1, digvargaH, zrI. 84, pR.110|| 8. dra. rAmAzramI 13.17 // , pR.44 // 9. 'lAJchatyane-' iti4|| 10. kSIrataraGgiNyAdau dhAtupAThe cakArarahita eva pATho dRzyate // 11. 'rayati' iti 2.3.4 // 12. 'raki' iti 2.3.4, vastutastu kSIrataraGgiNyAdau gatyarthakalaki(raki)dhAturna dRzyate // 13. 3.4pratau nAsti // Jain Education Intemational Page #77 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bi abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devakANDaH -2 (bhvA.pa.a.), 'Ato'nupasarge kH'3|2|3 // , yadvA candramA- tArakaM tArakApi ca"[vizvaprakAzakozaH, kAntavargaH, zrI-71]iti caSTe candrayati, candrayatIti candrikA / 'nnvultRcau'3|1|133|| zAzvataH (vizvaprakAza:),"dvivaiyaoNmni purANamauktikamaNicchAyaiH iti Nvula, 'yuvoranAkau 7 / 1 / 1 // , "pratyayasthAt- '7 / 3 / 88 // sthitaM tArakaiH"[viddhazAlabhaJjikA 4 / 20 // ] iti c| "antikaM itItvama / "candrimA ityapi"[]iti vAcaspatiH, "candrikA vrajati tArakarAje"kirAtArjanIyama, sargaH-9, zro-18]iti ca candrimA cA:"[]iti zabdArNavAt / 2 cndrgolo'stysyaaN| bhAravirityapi / 3 tarantyanayA tArA, puMstrIliGgaH / tR plavanacandragolikA, 'ata initthnau'5|2|115|| // 106 // 3 candra taraNayo:'(bhvA.pa.se.), bhidAdipAThAd aG, guNaH, dIrghatvam, syAtapaH candrAtapaH / 4 priyatvena kumudAnAmiyaM kaumudI / nipAtanAt / "nakSatre netramadhye ca tArA syAt tAra ityapi"["] 'tsyedm'4|3|120|| ityaNa, 'ttiddddaannny-'4|1|15|| ityAdinA DIpa / 5 jyotirasyAmastIti jyotsnA / 'jyotsnAtamisrA iti vyaaddiH| 4 dyotate jyotiH| 'dyuta dIptau'(bhvA.A.se.), 40 10 zRGgiNorjasvinnUrjasvalagominmalinamalImasA: 5 / 2114 // iti 'dyuterisannAdezca jH'(unnaa-267)| 5 bhAtIti bham / 'bhA sUtreNa jyotiSa upadhAlopo nazca pratyayo nipAtyate // paJca dIptau'(a.pa.a.), bAhulakAd DapratyayaH / bhA vidyate'treti vaa| candrajyotsnAyAH // 'arshaadibhyo'c'5|2|127|| ityac / 6 ud UvaM Dayate uDuH, striikliiblinggH| udpUrvaH 'DIG vihAyasAM gatau'(zvA. A.se.)asmAddhAtorbAhulakAd DupratyayaH, udo dkaarlopshc| 1 babhAti razmibhirkometi bimbam, puNkliiblinggH| avatIti vA udduH| 'ava rakSaNAdau'(bhvA.pa.se.) asmAd vA, 'bandha bandhane '(tryA.pa.a.), 'DInIbandhi-'(haimoNA-325) pRSodarAditvAt siddham / IDyate stUyata iti vA / 'IDa stutau' ityAdinA DimbapratyayaH / veti zobhata iMti vA |"vii gatiprajana (a.A.se.),'mRgayvAdayazca'(uNA-37) iti kuH, Adezcotvam, kAntyasanAdau '(a.pa.a.), 'ulvAdayazca'(uNA-535)iti bannu paJcamasvarAdirayam / iyarti gacchati khamiti vA uDuH / 'R gatau' mAgamahUsvatvAni"[] iti mizrAH / "bimbati bhAtIti bimbam" (ju.pa.a.), 'uD ca bhe'(haimoNA-738)iti uH, arteruDA- 50 [ama.kSIra. 1 / 2 / 16 // ] iti svAmI / bimbeti sautro dhAtuH, dezazceti haimoNAdiH / 7 gRhyata iti grahaH / 'graha upAdAne' 20 pacAdyac / 2 maNDaM zobhAM lAtIti maNDalam, trilinggH| striyAM (vyA.u.se.), 'vibhASA grhH'3|1|143|| No vA, asmin sUtre gaurAditvAd GISi maNDalI / dve candramaNDalasya // 'vyavasthayA' ityuktam, tadvyAkhyAnaM vyavasthitavibhASayetyarthaH, nakSatraM tArakA tArAjyotiSI bhamurdU grahaH // 107 // jalacare'bhidheye Na eva bhavati, na kadAcidajityarthaH / evaM dhiSNyamRkSam jyotiSyajeva bhavati, na qadAciNNa ityrthH||107||8 dhRSNoti 1 nakSati gacchati vyomni nakSatram, ekatakAravAn / pragalbhate nizIti dhiSNyam / jidhRSA prAgalbhye '(svA.pa.se.), 'NakSa gatau'(bhvA.pa.se.), aminakSikalibhyo'tra:'(uNA-385) 'mdhyviddyshikyaabhyprjnyvdaanythohrmydhissnnypstyaagstyitytrH| na kSadati na hinasti prabhAmiti nakSatram, dvitkaarvt| pulastyApatyakuDyakulyAbhalyAdaya:'( ) ('iti kyabanto 'kSada gatihiMsayo:', '-STran'(uNA-598)iti STran, 'khari ca' na va nipaatyte)|9 RSati gacchati RkSam / RSI gatau'(tu.pa.se.), 8455 // iti carvam, 'nabhrANnapAd-'6375 // ityAdinA 'RSivRSi- '(uNA-403) ityAdinA kit se: / SaDho: ka: si' 60 natraH prakRtibhAvaH / na kSadati prabhAmiti / 'kSada saMvaraNe' sautro 8 / 241 // iti katvam, Satvam / sAmAnyena nava nakSatrasya // atha vizeSata Aha30 dhAtuH, tasmAt STran vA / 2 tarati tArakA, triliGgaH / 'tU plavanataraNayoH (bhvA.pa.se.), nnvltRcau'3|1|133 // , 'tArakA athAzvinyazvakinI dasradevatA / jyotiSi (vaa-7|345||)itiitvaabhaavH|"kniinikaayaaN nakSatre 3 5. dra. svopajJaTIkA 2 / 107 // , pR.24 // 2. dra. padacandrikA, bhA-1, digvargaH, tho-83, pR.109||, rAmAzramI 13 // 16 // , pR.44 // 3. ito'gre 3pratau 'ujuAlu iti bhASA' iti dRzyate // 4. 'aminakSiyajivadhipatibhyo'tran' ityuNAdigaNasUtram // 5. 'tantucau zaMsikSadAdibhyaH saMjJAyAM cAniTau'(uNA250)ityuNAdisUtrIyo dhAtuH zakalIkaraNe bhakSaNe c|| 6. "nakSatre cAkSimadhye ca tArakaM tArakApi ca (yathA)" iti zAzvate, zo-420, pR.38|| 7. dra. padacandrikA, bhAga-1, digvargaH, zo-88, pR.116||, rAmAzramI 1 / 3 / 21 // , pR.47|| 8. 1pratau nAsti // 9. naitAdRk sUtraM dRzyate // 10. koSThAntargatapAThasthAne 'ityuNAdau nipAtyate' iti pATho dRzyate // 11. vastutastu 'nuvRzcikRtyRSibhyaH kit'(uNA-346)iti saH, mAdhavIyadhAtuvRttyAdau tathaiva darzanAt // Jain Education Intemational Page #78 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 107-111] vyutpattiratnAkarakalitA 37 1 azvo'syA asti azvinI / 'ata initthnau'5|- 4 candramA devatA'syeti cAndramasam / 'sAsya devtaa'4|2|24 // 2 / 115 // itIniH, 'Rnnebhyo ddiip'4|15 // azvarUpayogA- ityaN / [5 mRgAkAratvAd mRgaH] / paJca mRgazirasaH // 109 // dazvinIti GIpa, azvakarmiNI azvinI azvAdAnAt / 2 ajJAto'zvo'zvakaH, 'ajnyaate'5|3 173 // iti kaH so'syA ilvalAstu mRgaziraHziraHsthA paJcatArakAH / azvakinI / 3 dasrau devatA asyA dasradevatA / 4 azvaM 1 mRgazira: zirasthAH paJcatArakAH 'ilvalA:' ityuyunakti badhnAti rUpeNeti azvayuk, strIliGgaH / 'yujir yoge' cyante / ilanti svapanti gagane ilvalA:, strIliGgaH / 'ila (ru.u.a.), kvibantaH 'RtvigddhRk-'3|2|59|| ityAdinA / svapne '(tu.pa.se.), 'sAnasivarNasiparNasitataNDulAGkazacarSa- 40 5 bAlA: kezAH santyasyA bAlinI / 'ata initthnau'5|2|- (SA)lelvapalvaladhiSNyazamyA:(-lyA:)'(uNA-547) iti 115 // itIniH, 'Rnnebhyo ngiip'8|15 // paJca azvinyAH // valacpratyayo guNAbhAvazca nipAtyate / "ilvanti prINayanti atha bharaNI yamadevatA // 108 // [invakAH] maruto devatA iti, ilvalA nakSatramiti zruteH" 1 bibharti bharaNI / 'DubhRJ dhAraNapoSaNayo: '(ju.- [ama. kSIra. 1 / 2 / 24 // ] iti tu svAmI / invanti prINayanti u.a.), bAhulakAd 'azavabhyo'ni:'( )ityaniH, tataH invakA ityapi / "ivi vyAptau'(bhvA.pa.se.), saMjJAyAM kun, 'kRdikArAdaktina: '(gnnsuu-4|1|45 // ) vA GIS / 2 yamo kSipakAditvAt 'pratyayasthAt- '7 / 3 / 44 // itItvAbhAvaH ''[mA. devatA'syA yamadevatA / dve bharaNyAH // 108 // dhAtuvRttiH, bhvAdiH, dhAtusaM-378] iti mAdhavaH / ekaM mRgakRttikA bahulAzcAgnidevAH zira:zira:sthapaJcatArakANAm // 1 kRntanti zubhamiti kRttikAH / 'kRtI chedane' ArdrA tu kAlinI raudrI (tu.pa.se.), 'kRti-bhidi-latibhya: '(uNA-427)tikan / 2 vahanti AkAze bahulAH / vaha prApaNe'(bhvA.u.a.), bAhula 1 ardati hinasti kAryamiti ArdrA / 'arda hiMsAyAm' 50 kAd ulapratyayaH / etau dvau strIliGgo, nitybhuvcnaantau| yad (cu.u.se.), bAhulakAt 'zusicimibhyo dIrghazca'(uNA-183) iti 20 gauDaH "kRttikAsu striyAM bhUmni, bahulA:'[ ]iti / 3 agni- krandIghauM / 2 kAlo'syAmasti kAlinI / 'ata iniThanau' devatA AsAM agnidevA: / trINi kRttikANAm // 5 / 2 / 115 // itIniH, 'RnnebhyH-'4|1|5 // iti ddiie(ngiip)| brAhma hiNI / 3 rudro devatA'syA raudrI / 'sAsya devtaa'4|2|24|| ityaNa 'TiDDA1 brahmA devatA'syA brAhmI / 'sAsya devtaa'4|2|24|| nnny-'4|1|15|| ityAdinA DIp / trINi ArdrAyAH // ityaNa, 'nstddhite'6|4|144 // , 'ttiddddaannny-'4|1|15|| ityA punarvasU tu yAmakau // 110 // dinA DIp / 2 rohanti kAryANyasyAM rohinnii| 'ruha prarohe'(), Adityau ca bAhulakAt 'zyAstyAhavibhya inan (inac) '(uNA-204) itInan (itInac), gaurAditvAd GIS / dve rohiNyAH // 1 punarvasU anayoH punarvasU, puMlliGgaH / 2 yamake yamale bhavau yAmakau // 110 // tatra bhvH'4|353 / / ityaNa, yugmamRgazIrSa mRgaziro mArgazcAndramasaM mRgaH // 109 // ruupaavityrthH| 3 aditirdevatA anayo Adityau / 'ditya- 60 1 mRgasyeva zIrSamasya mRgazIrSam / 2 mRgasyeva ziro dityaa-'4|1|85 // ityAdinA NyaH, 'yasyeti c'6|4|148 // ete 30 'sya mRgaziraH, AkAze tArANAM tathAkArasthatvAt, puMklI dvivacanAntA: / trINi punarvasvoH // blinggo'ym| yad vAcaspatiH "saumyaM mRgaziro'striyAm''[] iti / vopAlite tu strIliGgatvam |saumyaa mRgazirA api / 3 mRga puSyastiSya: sidhyazca gurudaivataH / eva mArgaH / 'prjnyaadibhyshc'5|4|38 / ityaN / pratIpalakSaNayA 1 puSyanti sidhyanti arthA asminniti, puSNAti mRgo'pi "mRgazIrSe hastijAtau mRgaH pazukuraGgayoH ''["] iti vyaaddiH| sAdhayati kAryANi vA puSyaH / 'puSa puSTau '(di.pa.a. athavA 1. nopalabhyata uNAdigaNe, tena 'artisRdhRdhamya--'(uNA-259)ityAdinA'nipratyayo jJeyaH // 2. 'kRntati' iti 2 // 3. 'kRttikAyAH' iti 2.3.4 // 4. ayamarthaH kSIrataraGgiNyAdau na dRzyate / / 5. dra. svopajJaTIkA 2 / 109 // , pR. 24 // 6. dra. padacandrikA, bhA-1, digvargaH, zo-90, pR.120 // , rAmA bhI 1 / 3 / 23, pR.48 / / 7. 'ila svaprakSepaNayoH' iti kSIrataraGgiNyAdau // 8.'--parNasitaNDu-' ityuNAdigaNe // 9. ama.kSIra. nAsti // 10. atra 'iti' iti 3 pratau dRshyte|| Jain Education Intemational Page #79 -------------------------------------------------------------------------- ________________ abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devakANDa:-2 kyA.pa.se.), yAdirdivAdiS, 'puSyasidhyau ca nksstre'3|1|116|| 1sA iti phalgunI, uttareti vizeSaNaviziSTA uttaraiti kyapi nipAtitaH / 2 puSyanti atra kAryakartAra iti tissyH| phAlgunI ityucyate / 2 aryamA devo'syA aryamadevA / dve uttara'tuSa tuSTau'(di.pa.a.), 'adhyAdayazca'(uNA-551)iti yat, phalgunyAH // upadhetvaM ca nipAtyate / 'puSyasidhyau ca nksstre'3|1|116|| asya hastaH savitRdevataH / sUtrasya savidhe yat, sa eva tiSyopItyuktam, tat tiSyazabdo' 1 hasatIti hastaH, puMstrIliGgaH / 'hasa(hase) hasane' nayoH paryAyAntaramapyastItyetAvadanena pratipAdyate, na tvasyApi (bhvA.pa.se.), 'hasimRgriNvA'midamitamimilUMpUdhurvibhyastan' 40 kyapi nipAtanamiti, tviSa dIptau'(bhvA.u.a.)ityataH 'aghyA (unnaa-366)|2 savitA devatA'sya savitRdevataH, caturthavargadayazca'(uNA-551)ityauNAdikayakpratyayAntasya nipAtanAt / tRtiiyaikaadshsvrmdhyH| dve hastasya // tathA ca "puSyastiSye kaliyuge"[amarakoSaH 3 / 3 / 147 // ] tvASTrI citrA 10 ityamarakoSavyAkhyAne kSIrasvAmI "tvi(tvo)Sati tviSyaH, 'tvirSe dIptau'(bhvA.u.a.), adhyAdiH"[ama. kSIra. 3 / 3 / 147 // ] 1 tvaSTA devatA'syAH tvaassttrii| 'sAsya devtaa'4|2|24|| iti| yadvA 'suurytissy-'64|149|| iti nipAtanAt tiSyo'pi ityaNa, 'iko ynnci'6|177 // , 'ttiddddaannny-'4|1|15|| puSyasamAnArthaH sAdhurjeyaH iti vyAkhyeyamiti kRSNaH / [3 ityAdinA DIp / 2 cinoti kAryaM citrA / 'ciJ cayane' sidhyanti asmin [sidhyaH] / 'puSyasidhyau nksstre'3|1116|| . (svA.u.a.), amicimidizasibhyaH katra:'(uNA-603) iti iti kyapi nipAtita:] | 4 gururdaivatamasya gurudaivataH / 'sAsya katraH / dve citrAyAH // devtaa'4|2|24|| ityaN / catvAri puSyasya // AnilI svAtiH sArNya'zreSA 1 anilo devatA'syA AnilI / 'sAsya devatA' 50 1 sarpo devatA'syA: sAI / 'sAsya devtaa'4|2|24|| 4 / 2 / 24 // ityaNa, 'ttiddddaannny-.4|115|| ityAdinA GIp / ityaNa, 'ttiddddaannj-'4|1|15|| ityAdinA GIpa / 2 na vidyate 2 suSTu atati gacchati svAtiH, puNstriilinggH| ata sAtatyagamane' 20 zrUSo'syAM jAtApatyasyeti azrUSA, puMstrIliGgaH / dve abhessaayaaH|| (bhvA.pa.se.), 'ajA(jya)tibhyAm-'(uNA-570)itI pratyayaH, maghAH pitryAH NittvAd vRddhiH / dve svAteH // 1 maGghanteM gacchanti pitaraH prItimAsviti mghaaH| vizAkhendrAgnidevatA // 112 // 'maghi gtau'(bhvaa.aa.se.)| 'maghAH' ityayaM nityastrIliGgo rAdhA bahuvacanAntazca / 2 pitaraH devatA AsAM pitryAH / 'vAyva 1 vizAkhati vyApnoti vizAkhA / vipUrvaH 'zAkha tupitruSaso yt'4|2||31|| dve maghAnAm // vyAptau'(bhvA.pa.se.), pacAdyac / vizeSeNa zyati tanUkarotyaphalgunI yonidevatA // 11 // zubhamiti vaa| 'zo tanUkaraNe'(di.pa.a.), zyaterA(ri)cca vA' 1 phalatIti phlgunii| 'phala niSpattau'(bhvA.pa.se.), (haimoNA-85)iti khaH / mizrAstu vizAkhA dve, ata eva 60 'phalemuk ca'(uNA-336)iti unan, gaurAditvAd DIe / dvitvamucitaM vizAkhe iti, tathA ca rAmAyaNam uttaratra 'uttarA' iti vizeSaNAdatra 'pUrvA' iti labhyate / tena 30 pUrvaphalgunI / zAbdikAstu 'pUrvaphalgunyau' iti dvivacanAntaM vizAkhayormadhyagataH saMpUrNa iva candramAH ||1||"["]iti| manyante / ekavacanAnto'pi dRzyate, yadvAcaspatiH 'pUrvaphalgunI "ata ekatvaM pramAdAt"["] iti kaumudI / "nakSatrA'bhedayonidevatA / 2 yonirdevatA'syA yonidevatA / dve vivakSAyAM tvekavacanam''["] iti subhUtiH / "ekatArApekSayA pUrvaphalgunyAH // 11 // ekavacanam"["]iti zrIbhojaH / "chAndasA api bhASAyAM sA tUttarAryamadevA prayujyanta iti "vizAkhAyAzcaikatvAda"[ ]iti srvaanndH| 1. aSTAdhyAyyAM cakAro nAsti // 2. 'tviSA' iti kSIrataraGgiNI, bhvAdiH, dhAtusaM-728, pR.167|| 3. sarvAdazeSu sidhyazabdasya vyutpattipradarzanAbhAvAt koSThAntargatapATho rAmAzramyAH // 4. 'maghante' iti4|| 5. 'magha' iti4||, 'aghi vaghi maghi gatyAkSepe,' 'maghi kaitave ca' iti svAmisAyaNau // 6. dra. svopajJaTIkA 2111 // , pR.25 // 7. '-'midamilU-' ityuNAdigaNe // 8. '-zaMsi-' iti1|| 9. 'devA' iti 2 // 10. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 1 / 3 / 21 // , pR.65||, padacandrikA, bhAga-1, digvargaH, zrI-89, pR.118|| 11. dra. padacandrikA, bhA-1, digvargaH, tho-89, pR.118|| 12. 'vizAkhAyAzcai-' iti1.2|| 13. sarvAnandakRtaTIkAsarvasve "vizAkhayozca (1.2.62)ityekatvamabhISTam, tacchAndasam / kecid bhASAyAmapicchAndasA: prayujyanta iti kRtvA samAdadhati / ato 'rAdhA vizAkhA' ityapi syAt" iti dRzyate, bhA-1, 1321 // , pR.65|| Page #80 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 20 111-115 ] "mAruto'tha vizAkhayA "[] iti vAcaspatiH / 2 indrAgnI devate asyAH indrAgnidevatA // 112 // 3 rAdhnoti kAryamanayA rAdhA / 'rAdha sAdha saMsiddhau ' (svA.pa.a.), 'gurozca hala : ' 3 / 3 / 103 // ityakAraH / trINi vizAkhAyAH // anurAdhA maitrI 1 anurAdhnoti anurAdhA / 'rAdha sAdha saMsiddhau' (svA.pa.a.), pacAdyac / ekadezavikRtatvAdanUrAdhetyapi / 2 mitro devatA'syAH maitrI / 'sAsya devatA '4 / 2 / 24 // ityaN, 'TiDDhANaJ- '4 / 1 / 15 // ityAdinA DIp / dve anurAdhAyAH // jyeSThandrI vyutpattiratnAkarakalitA 1 atizayena vRddhA jyeSThA / 'vRddhasya ca '5 / 3 / 62 // iti jyAdezaH, tataSTAp / 2 indro devatA'syA aindrI / 'sAsya devtaa'4|2 / 24 / / ityaN, 'TiDDhANaJ - 4 11 115 // ityAdinA GIp / dve jyeSThAyAH // mUla AstrapaH / 1 mUlati mUlaH, puMklIbaliGga: / 'mUla pratiSThAyAm ' (bhvA.pa.se.), pacAdyac / 2 astraM zoNitaM pibati asrapo rAkSasaH, asrapo devatA'sya AstrapaH, dantyasamadhyaH / dve mUlasya // pUrvASADhA''pI 1 na sahate aSADhA / "nakSatre'SADhA ityavyutpannam, mUrdhanyamadhyavad husvAdi ''[] iti 'sra (zra) viSThA '4 / 3 / 34 // AdisUtre rakSitaH / " yadrohiNIyogaphalaM tadeva sutAvaSADhAsahite ca candre' [ ] iti varAhaH / 2 Apo devatA'syA ApI / 'sAsya devatA '4 / 2 / 24 // ityaN 'TiDDhANaJ- '4 / 1 / 15 / / ityAdinA GIp / dve pUrvASADhAyAH // sottarA syAdvaizvI 1 sA aSADhA sottarA syAt, uttarayA saha vartamAnA sottarA, uttarASADhA ityarthaH / 2 vizvo devatA asyA vaizvI / 'sAsya devatA '4 / 2 / 24 // ityaN, 'TiDDANaJ- '4 / 1 / 15 // ityA30 dinA GIp / dve uttarASADhAyAH // zravaNaH punaH // 113 // heridevaH 1 zrUyate'sau zravaNaH puMstrIliGgaH / 'lyuT ca' 3 / 3 / 115 // iti lyuT // 113 // 2 harirviSNurdevo'sya harideva: / dve zravaNasya // 39 zraviSThA tu dhaniSThA vasudevatA / 1 (zravaNaM zravaH prasiddhiH / 'zru zravaNe' (bhvA.pa.a.), 'Rdorap '3 13 157 // zravo'styasyAH matup atizayena zravavatI zraviSThA) / iSThan, 'vinmatorluk '5 / 3 / 65 // iti luk / 2 evaM 'dhana dhAnye ' ( ju.pa.se.), pacAdyajantAd matubAdinA ati - 40 zayena dhanavatI dhaniSThA / etau dvAvapi TavargadvitIyopadhau / 3 vasavo devatA'syA vasudevatA / trINi dhaniSThAryAH // vAruNI tu zartabhiSak 9 varuNo devatA'syA vAruNI / 'sAsya devatA' 4 / 2 / 24 / / ityaN / 2 zataM bhiSajo'syAM zatabhiSak, strIliGga: / zatabhiSajau, zatabhiSajaH ityAdi / dve zatabhiSajaH // ajAhirbudhnadevatA // 114 // pUrvottarA bhadrapadA dvayyaH proSThapadAzca tAH / 1 ajo'japAdaH, bhImo bhImasena itivat, padaikadeze padasamudAyopacArAdvA / tathA ca ajo'hirbudhnazca devate AsAmiti 50 ajAhirbudhnadevatAH, ajAhirbudhnAbhyAmagre devateti yojyate // 114 // pUrvAzca uttarAzca pUrvottarAH, pUrvottaraviziSTAH ko'rthaH ?, pUrvottarAbhyAmagre bhadrapadA iti yojyate, tato'yamarthaH - ajadevatAH, pUrvabhadrapadAH ca ekArthI, ahirbudhnadevatAH, uttarabhadrapadAH ca ekArthau / vaiyAkaraNAH pUrve bhadrapade uttare bhadrapade iti dvitvameva prAhuH / tathA ca "pUrvabhadrapade uttarabhadrapade ca dve "[ ] iti 'phalgunI proSThapadAnAM ca 1 / 2 60 // iti sUtre uktam / "bhadrapadA' iti zabdo hrasvAdiH "[ ] iti varNavivekaH / " grahapatiriva bhadrapadAnugata iti zeSaH, tato dIrghAdipAThaH prAmAdika: "[ ]iti kaumudI / " bhAdrapadAsu bhayaM salilottham " [ ] iti jyotirgranthe 60 kulekhakadoSAt / tAH pUrvabhadrapadA uttarabhadrapadAzca dvayyaH dvau avayavau AsAmiti dvayyaH proSThapadA ucyante / pravRddhaH oSTho yasya sa proSThaH, tasyeva pAdAvAsAM proSThapadAH / proSThau sArau vA pAdAvAsAmiti proSThapadAH / 'suprAtasuzvasudivasA (zA) rikukSacaturazre () NIpadAjapadaproSThapadAH 5 14 / 120 // iti sUtreNa proSThapadAH bhadrapadAzca nipAtitAH / pUrve proSThapade dve, uttarabhadrapade dve samudAyazcAsAM catuH saMkhya iti bahuvacanam / kecittu " bhadrapadena yuktaH kAla iti prayogAt puMlliGgo bhadrapadaH "[ ] ityAhuH / yattu kadA pUrve proSThapadekadA pUrve bhadrapade iti tattArakayordvitvAdupapadyate, 'phalgunIproSThapadAnAM ca 1 / 2 / 60 // iti sUtreNa dvitvasya vA 70 1. dra. padacandrikA, bhA-1, digvargaH, zro- 89, pR. 118 // 2. mUle tathA svopajJavRttAvapi tAlavyazamadhyasya AzrayazabdasyAzriyaiva vyutpattiH kRtA // 3. ' madhyaM hrasvAdi' itira, 'madhyahusvAdi' iti // 4. dra. padacandrikA, bhA-1, kAlavarga:, zro- 120, pR.152 // 5. koSThAntargataThasthAne 2. 3. 4pratiSu " zrUyate zubhakarmaNyatizayeneti zraviSThA, 'zru zravaNe' / Rdorap" iti dRzyate // 6. 'zraviSThAyAH' iti4 // For Private Personal Use Only Page #81 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 40 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA bahutvavidhAnAt / " bhadrapadau bhadrapadaH bhadrapadA ca "[ ] iti svAmI / " bhadrapadazabdena tArakAvizeSANAM samudAya ucyate / tirohitAvayavabhedapakSe ekavacanam, proSThapadAzabdastadriktAvayavabhedabhedasamudAyamAcaSTe, etatpakSe bahuvacanam "[ ] iti maitreyaMH // revatI tu pauSNam 1 revate gacchati revatI / 'revR gatau ' (bhvA.A.se.), bAhulakAd 'bhRhazIGyaji- ' ( uNA - 390) ityAdinA'tac / 2 pUSA devatA'syeti pauSNam / pUSanzabdAt 'sAsya devatA '4 / 2 / 24 // ityaN, 'allopo'n:'6|4|134 // ityupadhAlopaH / ayaM jyotiSi 10 klIbe rUDhaH / dve revatyAH // dAkSAyaNyaH sarvAH zazipriyAH // 115 // dakSasyApatyaM dAkSiH / 'ata iJ 4 / 1 / 95 // / 'AsurerupasaMkhyAnam'(vA-4 / 1 / 19 // ) ityatra kecid - " AsuridAkSyoH " [ ]iti, " dAkSAyaNI "[ ] iti pArAyaNam, upAdhyAyasarvasve'pi tadevoddhRtam, kaliGgAdayastu tadadarzanAt 'naDAdibhyaH phak 4 / 1 / 99 // [ ]ityAkulitavantaH, gotratvAbhAvAnnaDAdAvanAkRtigaNe'syA'pAThAt / sarvAnandastu - " dakSasya prajApaterapatyAni dAkSAyaNyaH, gotratvamupacarya 'gotre kuJjAdibhyazcaphaJ 4 11 198 // irti 'jAterastrIviSayAdayopadhAt 4 1 1 163 // DIS "[ TIkAsarvasvam 20 1 / 3 / 20 // ] ityAha / " dakSasyApatyaM dAkSAyaNI, 'ata iJ' 4 / 1 / 95 // anantarApatye'pi dvaipAyanavad 'yaJiJozca 411 // 101 // iti phak" [ ama. kSIra. 1 / 2 / 22 // ] iti svAmI / " striyAmAsuridAkSibhyAM zcphaJ ityupasaMkhyAyate dAkSAyaNI zrIriva nirbabhAse nandI "[ ] iti svAmI / "dakSamayate gacchati / 'aya gatau' (bhvA.A.se.), nandyAditvAd lyuH, prajJAdyaNi dAkSAyaNI "[ ] ityanyaH / tathA ca "dakSo'yyate gamyate pitRtayA Abhiriti lyuTi, prajJAdyaNi, DyAm, 'pUrvapadasthA - 7 / 3 / 44 // iti NatvaM ca "[ ] iti kecit / sarvA azvinyAdayaH saptaviMzatirapi dAkSAyaNyaH zazipriyAzcandradArAzcocyanta ityarthaH / " dAkSAyaNyaH kIrtitA30 zcandradArAH''[halAyudhaH 1 51 // ] iti. halAyudhaH / dve sAmAnyena saptaviMzatinakSatrANAm // 115 // [ devakANDaH-2 sAdhye lagnam, puMklIbaliGga: / 'lage saGge' (bhvA.pa.se.), bAhulakAd naH / lajjata iti vA / 'olasjI vrIDaneM ' (tu.A.se.), 'niSThA'3 / 2 / 102 // iti ktaH, 'zvIdito niSThAyAm 7 / 2 / 14 // itINniSedhaH, 'oditazca 8 2 145 // iti niSThAnatvam, natvasyAsiddhatvAt 'coH kuH 8 | 2 | 30 // iti kutvam / rAzInAM meSAdInAM 40 dvAdazAnAmudayaH prAptakAlatA, tasyaikaM lagnamiti nAmaM // rAzInAmudayo nam budhaH saumyaH prahaSuH / 1 (anuvate ahorAtramiti rAzayaH, puMsi, teSAm / jJaH paJcArciH zrarviSThAbhUH zyAmAGgo rohiNIsutaH / 117 / 'azUI vyAptau', 'aNipaNAyyo ruDAyalukau ca ' ( uNA-572) 1 budhyate budhaH / 'budha avagamane ' (di.A.a.), ityuNAdisUtreNa iNpratyayaH, azeruDAgamaH, vRddhiH) / lagati nije 'igupadhajJAprIkiraH kaH ' 3 | 1 | 136 // 2 somazcandraH pitRtvAd prabhUtu / te iti rAzayaH meSaH prabhRtirAdyo yeSAM te meSaprabhRtayaH / yathA 'meSo vRSo mithunaH karkaTaH siMhaH kanyA tulA vRzciko dhanurmakaraH kumbho mIna' iti / ekaM sAmAnyena meSAdInAM rAzaya iti // oro vaMkro lohitAGgo maGgalo'GgArakaH kuMjaH // 116 // ASADhAbhUrnavArcizca 1 A samantAdiyarti krUratvaM nakSatreSviti AraH / AGpUrvaH 'R gatau' (ju.pa.a.), pacAdyac, 'sArvadhAtukArdhadhAtukayoH 7 | 3 |84 // iti guNaH / 2 vaJcati kuTilaM gacchati vakraH / 50 'vaJca gatau ' (bhvA.pa.se.), 'sphAyitaJcivaJci- ' (uNA - 170) ityAdinA rak, 'aniditAm - 6 4 / 24 // iti nlopaH / 3 lohitavarNAni aGgAnyasya lohitAGgaH / 4 maGgati gacchati maGgalaH / 'magi gatau ' (bhvA.pa.se.), 'maGgeralac' (uNA- 748) / 5 aGgati kuTilaM krAmati aGgAraH / 'agi gatau ' (bhvA.pa.se.), 'agimadimandibhyaH Aran'(uNA-414), tataH svArthe kani aGgArakaH / 'aGgAniyarti pInatvAditi tu, 'R gatau ' ( ju.pa.a.), 'NvultRcau '3 |1 | 133 // iti Nvul " []iti rtuM svAmI / 6 ko pRthivyA: jAta: kujaH / 'janI prAdurbhAve (di.A.se.), 'paJcamyAmajAtau ' 3 / 298 // iti DaH / yaugikatvAd bhaumaH atra 60 'zivAdibhyo'N '4 / 1 / 112 // mAheyaH, dharaNIsuta ityAdayaH // 116 // 7 ASADhA uttarASADhA, tAsu bhavati ASADhAbhUH / 'bhU sattAyAm' (bhvA.pa.se.), kvip / 8 naMva arciSo'sya navArciH / navArciSau, navArciSaH ityAdi / aSTau maGgalasya / zeSazcAtra" bhaume vyomolmukaikAGgau // [ zeSanAmamAlA 2 | 14 // ] // 1. 'bhedasamudAyavyAcASTe' iti3, 'bhedAt samudAyamAcaSTe' iti // 2. atra padacandrikA draSTavyA, bhA-1, digvargaH, -90, pR.119 // 3. 'bhRmRdRziyaji-' ityuNAdigaNe // 4. TIkAsarvasve " gotre kuJjadibhyazcphaJ 4 11 198 // iti" ityasya sthAne "naDAditvAt phak" iti pATho dRzyate // 5. koSThAntargatapAThasthAne 2.3.4 pratiSu "rAnti dadati phalAnIti rAzayaH, tAsAmU rA lA dAne" iti dRzyate // 6. kSIrataraGgiNyAdau GakAro na dRzyate // 7. 'vrIDAyAm' iti3, 'vrIDe' iti svAmisAyaNau // 8. nAsti 3.4pratyauH // 9. " aGgAniyarti pInatvAdaGgArakaH, Arastu bhImavat" ityeva ama. svAmikRtaTIkAyAm, pR. 28 // 10. 3.4nAsti // For Private Personal Use Only Page #82 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 115-120] vyutpattiratnAkarakalitA devatA'sya saumyaH / somaaynn'8230|||"grgaaditvaad apatye gIcaeNhatyoH patiriti / gIzca bRhatIceti gIhatyau, tayorgIyRhatyoH ya"[ ]iti zrIdharaH, paraM tadamUlam, gargAdau asya pAThAbhAvAt / patiH, tena girAM pati: gIrpatiH / 'aharAdInAM patyAdiSUbhayayaugikatvAt candrAtmajaH, caandrmsaaynirityaadyH| 3 prahRSyati thopsNkhyaanm'(vaa-8|270 ||)iti rephasya rephAdezaH / rephAbhAvapakSe praharSalaH / 'haSa tuSTau'(di.pa.se.), 'hRSerulac' (uNA- visarjanIyopadhmAnIyau gI:pati: gI patiriti / gISpatirasAdhuriti 96) ityulan / 4 jAnAtIti jJaH / 'jJA avabodhane' kecit| "kaskAditvAt sAdhuH"[ ]iti caandrH| "bhrAtuSputrAditvAt (prA.pa.a.), 'igupadhajJAprIkiraH kH'31|136 // , 'Atolopa SatvamiSyate[ ]iti nyAsavacanAd 'aharAdInAM patyAdiSu-'(vA- 40 iTi c'64|64|| ityaalopH|5 paJca arciSo'sya pnycaarciH| 8|270||iti rephaH, pakSe kaskAdidarzanAt Satvam'[ama. paJcArciSau ityAdi / 6 zraviSThAsu bhavati zraviSThAbhUH / 'bhU kssiir.1|2|25||] ityamarakoSakSIrasvAmikRtaTIkAvacanAt Satva sattAyAm'(bhvA.pa.se.), kvip / 7 zyAmamaGgamasya shyaamaanggH| sadbhAve gISpatirityapi / bRhatyA vANyAH patiH bRhatIpatiH / 108 rohiNyAH suto rohiNIsutaH / yaugikatvAd rauhiNeyaH / bRhatIzabdo vANIparyAya:aSTau budhasya // 117 // "bRhatI kSudravArtAkyAM chandovasa(-sA)nabhedayoH / bRhaspati : surAcAryoM jiivshcitrshikhnnddijH|| mahatyAM vAci vArddhAnyAm"[anekArthasaGgrahaH 31295] ityanekArthaH / 11 utathyaH, caturthavargadvitIyAntasthAdyAntaH, RSi // 118 // vizeSasya nAma, tasyAnujaH utathyAnujaH, akhaNDapaJcAkSaram / gIhatyoH patirutathyAnujAGgirasau guruH| 12 (agi gatau(bhvA.pa.se.), 'aGgirasa:'( )ityasunpratyayo 1bRhatAM devAnAM gurutvAt patiH bRhaspatiH / tad nipaatitH)| aGgiraso'patyam aanggirsH| 'RSyandhakavRSNi-' 50 4 / 1 / 114 // ityAdinA'N / bahutve'No( luki aGgiraso'pi), bRhato: karapatyozcauradevatayoH suT tlopshc'(vaa-6|1|157||) abhedopacArAd aGgirA, anggirsaavityaadi| "yathApRthAbhRguzcAGgiiti sAdhuH / bRhatAmpatirityapi SaSThyaluki / 2 surANAM devA rAzca bhArgave, aGgiraso sAdhutvam"[ ]iti kSAntidevaH / 13 gRNAti nAmAcAryaH surAcAryaH / 3 asurairhatAnapi mantrAdinA jIvayati / hitA'hitamupadizati guruH / gR zabde'(vyA.pa.se.), kRnorucca' jIvaH / 'jIva prANadhAraNe'(bhvA.pa.se.), asmAddhetumaNNijantAt (uNA-24)iti kuH, 'uraNa rprH'1|1|51|| iti rprtvm| 20 pacAdyac / tathA ca rAmAyaNe trayodaza bRhaspateH / zeSazcAtra"anAttAnaSTasaMjJAMzca AhAtAsUn bRhaspatiH / "gI:patistu mahAmatiH / divyAbhirmantrayuktAbhirauSadhIbhirajIvayat // 1 // "[ ] prakhyAH pracakSA vAk vAgmI gauro dIdivigIrathau // " iti / 4 "RSayaH sapta dhImadbhiH smRtAzcitrazikhaNDinaH"[] [zeSanAmamAlA 2014-15 // 3 // iti hArAvalI' / eSo'GgirA api citrazikhaNDI, tato jAta: zukro maghAbhavaH kAvya uzanA bhArgavaH kviH||119|| 60 citrshikhnnddijH| janI prAdurbhAve'(di.A.se.), 'pnycmyaamjaatau'3|2|98|| iti ddH| saptarSijo'pi, 'samudAye hi pravRttAH SoDazAcirdaityagururdhiSNyaH zabdA avayave'pi vartante' iti nyAyAt / 5 vAco vANyA: 1 zocati sadA daityanAzeneti zakraH / 'zuca zoke' pati: vaacsptiH| pAraskaraprabhRtIni [ca] sNjnyaayaam'6|1|157|| (bhvA.pa.se.), 'RjendrA-'(uNA-186)ityAdinA rak, kittvAd iti sAdhuH / 6 dvAdaza arciSo'sya dvaadshaarciH| 7 dhRSNoti guNAbhAvaH / " rudrasya zukradvAreNa nirgatatvAt zukraH"[ama.kSIra. 30 pragalbhate dhissnnH| 'bidhRSA prAgalbhye'(svA.pa.se.), 'dhRSerdhiS 1226 // ] iti tu svAmI / yad vAmanapurANamca saMjJAyAm'(uNA-240)iti kyuH / prazastadhiSaNAyogAd vA "ityemavamuktvA bhagavAn mumoca, zizrena zukraM sa ca dhissnnH| arzaAditvAdac, 'yasyeti c'64|148|| ityAkAra- nirjagAma"[]iti / 2 maghAsu bhavati mghaabhvH| pcaadyc| 3 lopH| 8 phalgunyAm uttaraphalgunyAM bhavati, phalgunIbhavaH / kavireva kaavyH| caturvarNAdInAM svArthe SyaJ vAcyaH' iti ssyny| 'bhU sattAyAm '(bhvA.pa.se.), pacAdyac // 118 // 9-10 "kaverapatyaM kAvyaH, 'kurvAdibhyo Nya: 4 / 1 / 151 // iti NyaH" 1. '-roSa-' iti2 // 2. tasyAM nA'yaM pATho dRzyate // 3. 'aharAdInAM patyAdiSu vA rephaH' iti si. kaumudyAm // 4. koSThAntargatapAThasthAne 1pratau "aGgati iti / 'aGgirAH'( )ityasipratyayAnto nipAtitaH" iti dRzyate // 5. koSThAntargatapAThasthAne 1pratau 'luk AGgirasau aGgirasaH" iti pATho dRzyate // 6. '-vityapi' iti1|| 7. 'caturvarNAdInAM svArtha upasaMkhyAnam' iti si. kaumudyAm // 8. 'iti NyaH' iti ama.kSIra. nAsti // Jain Education Intemational Page #83 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 42 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devakANDaH -2 [ama.kSIra 1 / 2 / 26 // ] iti svAmI / 4 vaSTIti uzanA / vaza "zanau paGgaH zrutakarmA mhaagrhH| kAntau '(a.pa.se.), vazeH kanasiH (uNA-678)iti knsiH| zrutazravo'nujaH kAlo brahmaNyazca yamaH sthirH|| grahyAditvAt saMprasAraNam,' RduzanaspurudaMso'nehasAM c7|174|| krUrAtmA ca"[zeSanAmamAlA 2 / 15-16 // ] // ityanaG / sambodhane tUzanasastrirUpam, sAntaM tathA nAntamathApya svarbhANu(nu )stu vidhuntudaH / 40 dantamiti vizeSaH / 5 'bhrasja pAke '(tu.u.a.), 'prathimradibhrasjAM samprasAraNaM salopazca'(uNA-28)iti upratyayaH, samprasA tamo rAhuH saiMhikeyo bharaNIbhUH raNasalopau ca, 'nyatAdInAM ca'7353 // iti kutvam, bhRguH| 1 svarAkAze bhAti svrbhaanuH| 'bhA dIptau'(a.pa.a.), bhRgorapatyaM bhArgavaH / 'RssyndhkvRssnni-'4|1|114|| ityAdi- 'dAbhAbhyAM nu:'(uNA-312) iti nuH, kSubhrAditvAt 'pUrvapadAt' nA'Na, 'orguNaH' 64 / 146 // , 'eco'yvaayaav:'6|178||, 8 / 3 / 106 // iti na Natvam / "svarbhAnuH"[gaNaratnamahodadhiH, - 10 bahutve'No luki bhRgavaH / 6 kauti iti kaviH / 'ku zabde' adhyA-2, zro-162] iti gaNaratnamahodadhau / AcAryamate tu (a.pa.a.), 'aca i:'(uNA-578) iti iH| "kavistva- tRtIyavargapaJcamAnta eva svarbhANuriti / 2 vidhuM candraM tudati bhedAt ''[am.kssiir.1|2|26 // ] iti svaamii| "kavijAta vidhuntudH| 'tuda vyathane '(tu.u.a.), 'vidhvaruSostudaH' tvaadvaa''[abhi.svo.ttii.2|119||] ityAcAryAH // 119 // 7 3 / 2 / 35 // iti khaz, khittvAt mum / 3 tAmyati tmH| 'tamu SoDaza arciSo'sya SoDazArciH / 8 daityAnAM guru: daityguruH| glAnau'(di.pa.se.), '-asun'(uNA-628), klIbe'yam / yaugikatvAdasurAcArya ityAdayaH / 9 dhRSNoti pragalbhate dhiSNyaH / tamasI, tamAMsi ityaadi|"tmskaantivaat tamaH"[]iti svaamii| 50 'bidhRSA prAgalbhye '(svA.pa.se.), madhyaviDyazikyAnyaparjanya "tamAMsi guNatimirasaiM hikeyA:"[ ] iti trikaannddshessH| vadAnya-'( )ityAdinA saadhuH| nava shukrsy| zeSazcAtra-"zukre bhRguH"[zeSanAmamAlA 2 // 15 // ] // "svarbhAnustu tamo rAhuH"[]iti puMskANDaratnakoSA'maramAlayoH zanaizcaraH zaniH / puNlingge'pi| 4 rahati tyajati gRhItvA candrAkauM iti rAhuH / 'raha 20 chAyAsuto'sita:sauri: saptA/ revatIbhavaH // 120 // tyAge'(bhvA.pa.se.), 'rahezca '( )ityuN / 5 siMhikAyA apatyaM saiMhikeyaH / 'strIbhyo ddhk'4|1|120||, Dhasya eyaadeshH| 6 mandaH kroDo nIlavAsAH bharaNyAM bhavati bharaNIbhUH, kvibantaH / SaT rAhoH / abhra1 paGgutvAt zanaizcarati shnaishcrH| 'cara gatibhakSaNayoH' pizAcagrahakallolAvapi / zeSazcAtra-"atha rAhau syAduparAga (bhvA.pa.se.), pacAdyac / pratIkalakSaNayA zanairapi / "zanaiH zanaizcare mande''[ ]iti vAcaspatiH / 2 zyati tanUkaroti dRSTyA upaplava:"[zeSanAmamAlA 2 // 16 // ] // janamiti zaniH / 'zo tanUkaraNe'(di.pa.a.), ('dhUzAzIGo athAhikaH // 12 // hrasvazca'(haimoNA-678)iti niH) / 3 chAyA sUryabhAryA, tasyAH / sutaH chAyAsutaH / 4 sitaH zuklaH, na sita: asitaH, kRSNa 1 ahinA saMsRSTa AhikaH / tena saMsRSTam '4 / 4 / 22 // varNAGga ityarthaH / 5 sUrasyApatyaM sauriH / ata iny'4|1|95||, iti Thak, 'tthsyekH'7|3|50||, 'kiti c'7|2|118|| iti ayaM dantyAdiH, tAlavyAdizca / "sUryaparyAyasUrazabdasya dantya vRddhiH // 121 // 2 azrUSAyAM bhavati ashruussaabhuuH| kvip / 3 30 tAlavyatvAt sauro'pi, tsyedm'4|3|120 // ityaNa"[ ]iti zikhA'syAsti shikhii| 'vriihyaadibhyshc'5|2|116|| iniH, svAmI / 6 saptArciSo'sya saptArciH / 7 revatyAM bhavati revatIbhavaH / pacAdyac // 120 // 8 mandagatitvAd mandaH / 9 karoti "zikhAderna Than'(')iti ThanaH prtissedhH| 4 cAyyate nizAmyate'pIDA, krAmati kSetraM rAziM [ca] cireNeti vA kroddH| pRSodarAdi zubhamaneneti ketuH| 'cAya pUjAnizAmanayoH'(bhvA.u.se.), 'cAyaH tvAt sAdhuH / 10 nIlaM vAso vastramasya nIlavAsAH / 'atva- kIcatu:'(uNA-37)iti tupratyayaH, dhAtozca kIrAdezaH, 'sArvasantasya caa'dhaato:'6|4|14|| nIlavAsasau, nIlavAsasaH dhaatukaardhdhaatukyoH'7|3184 // iti guNaH / catvAri ketoH / ityAdi / daza zanaizcarasya / zeSazcAtra zeSazcAtra-"ketAvUrdhvakacaH"[zeSanAmamAlA 2 // 17 // ] // 1. 'bhrasjo' iti 1.2.3 // 2. koSThAntargatapATho 2.3.4pratiSu nAsti // 3. 'kola' iti 4 // 4. nedaM vacastrikANDazeSe uplbhyte|| 5. 'rahazca' iti 1, etAdRzasUtramuNAdigaNe na dRshyte|| 6. 'saMsRSTe' ityevaassttaadhyaayyaam|| 7. "zikhAdibhya inirvAcyaH ikan yavaravadAdiSu" iti bhASyam 5 / 2 / 116 // / 8. 'cAyaH ki:' ityunnaadignne|| 60 Page #84 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 120-124] vyutpattiratnAkarakalitA 43 dhruvstuuttaanpaadjH| samudAyasyA'nRSitvAd 'ata iny'4|1|95 // iti iJ / yadyapi 1 dhruvatvAd nizcalatvAd dhruvaH / 'dhruva gatisthairyayoH' mitrasya urvazIdarzanAd retazcayutaM tattena hiyA kumbhe dhRtaM tatrAyaM (tu.pa.se.), pacAdyac, kuTAditvAd kvim / 'igupadhajJAprI-' jAto'ta eva kumbhasaMbhavaH iti prasiddhastathApi shcaaraa3|1|135|| iti ko vA / "dhra sthairye (bhvA.pa.a.), 'sravaH bhedAdhyavasAyAdubhayate jojatvAccobhayApatyavyapadeze maitrAka:'(uNA-219) iti bAhalakAdato'pi ke dhravaH"[]iti varuNiriti, ata eva bhedavivakSAyAM vAruNirapi / tathA ca bhAratekaumudI / 'dhruvmpaaye'paadaanm'1|4|24 // iti nirdezAt saadhuH| "adyApi dakSiNAzAyA vAruNirna nivartate // "[ ]iti / 2 uttAnapAdAnRpaterjAtaH uttaanpaadjH| 'janI prAdurbhAve' tathA ca vyADi: 40 (di.A.se.), 'pnycmyaamjaatau'3|2|98|| iti DaH / yaugika- "mitrAvaruNayoH sUnuraurvazeyazca vAruNiH // "[] iti / tvAdauttanapAdiH, atra RSitvAd 'Rssyndhk-'4|1|114|| [7 agnerapatyam AgneyaH, tadaMzatvAt / 'agnerddk'4|2||32|| 10 ityaNi prApte bAhvAditvAdiJ / aNi auttAnapAdo'pi / dve iti Dhaka, Dhasya eyAdezaH] / 8 urvazyA apatyam aurvsheyH| dhruvasya / zeSazcAtra-"jyotIrathagrahAzrayo dhruve[zeSanAmamAlA 'strIbhyo Dhak' 4 / 1 / 120 // , Dhasya eyAdezaH / 9 agnizca marucca 2 // 17 // ] // agnimarutau, tayorapatyam AgnimArutaH / tsyaaptym'4|1|92|| agastyo'gastiH pItAbdhirvAtApidviTa ghaTodbhavaH ityaN / pItAbdhyAdayo yaugikAH / nava agastyasya / zeSazcAtra // 122 // "agastye vindhyakUTaH syAd dakSiNAzAratirmuniH / maitrAvarUNirAgneya aurvazeyAgnimArutau / satyAgnirvAruNiH kvAthistapana: kalazIsutaH // 1 // " 1 agaM vindhyaM parvataM tyaktavAniti agastyaH / 'tyaja [zeSanAmamAlA 2 / 17-18 // ] // hAnau'(bhvA.pa.a.), 'anyebhyo'pi (anyeSvapi) dRzyate' lopAmudrA tu tadbhAryA kauSItakI varapradA // 123 // 50 3 / 2 / 101 // iti DaH,pAraskarAderAkRtigaNatvAt suT / vindhyA- 1 tasyAgastyasya bhAryA tadbhAryA / lopayati yoSitAM khyamagaM styAyatIti vA / Tyai styai zabdasaMghAtayoH (bhvA.pa.a.), rUpAbhimAnamiti / 'lapa lope'() ato NijantAta pacAdyaca. 20'anyebhyo'pi (anyeSvapi) dRshyte'3|2|101|| iti ddH| agaM 'ajaadytssttaap'4|13|| lopA / mudrayati sraSTuH sRSTimiti stabhnAtIti vaa| stanbhu rodhane'(vyA.pa.se.,sautraH) 'agapulAbhyAM mudrA / lopA cAsau mudrA ca lopAmadrA / patizazrUSAlopeSu stambherDit'(haimoNA-363) iti yaH / 2 saMhatamagamasyatIti janeSu na mudaM rAtIti vA / kuSNAti tapasA kRtvA AtmAnamiti agastiH / asu kSepaNe'(di.pa.se.), 'vasesti:'(uNA-619) kaSItaMkaH / 'kaSa ni:koSe '(tryA.pa.se.). 'kaSe: kita' bAhalakAda asyaterapi tiH / zakandhvAditvAt pararUpatvam / (haimoNA-80) iti Itaka: kaSItaka: RSiH, (tasyApatyaM strI) agati kuTilaM gacchatIti vA agastiH / 'aga [kuTilAyAM] ___ 'Rssyndhk-'4|1|114|| ityaNi, 'ttiddddaannny'4|1|15 // iti . gatau'(bhvA.pa.se), bAhulakAd astik / "agastyaH kumbha DIpa kauSItakI / 3 varaM pradadAti varapradA / 'Ato'nupasarge yoniragastiH kalasI(zI)sutaH"[]iti shbdaarnnvH| "aga kH'3|2|3||, tataSTAp / trINyagastyapatnyAH // 123 // 60 stinA'dhyAsitavindhyazRGgam''[bhaTTikAvyam 1271 // ] iti " marIcipramukhAH saptarSayazcitrazikhaNDinaH / bhttriH| 3 pIto'bdhiranena piitaabdhiH| 4 vAtApiM vAtApinaM 30 dveSTIti vaataapidvitt| 'dviSa aprItau'(di.u.a.), 'satsUdviSa marIciH pramukhamAdireSAM marIcipramukhAH, pramukhazabdaH druh-'3|2|61|| ityAdinA vip / 5 ghaTAdudbhavati ghttodbhvH| prAthamya / yaduktampacAdyac // 122 // 6 mitrazca varuNazca mitrAvaruNau devarSI, 'devatA- "marIciraGgirA atriH pulastyaH pulahaH kratuH / dvandve c'6|3|25 // ityAna, tayorapatyaM maitraavrunniH| RSi- vaziSThazceti saptaite jJeyAzcitrazikhaNDinaH ||1||"[]iti| 1. dra. rAmAzramI 13 / 20 // , pR.46 // 2. '-bhayato jAta-' iti 3 // 3. '-vyapadezaH' iti 3 // 4. sarvAdazeSu Agreyazabdasya vyutpattirna dRzyate // 5. lupadhAtuH kSIrataraGgiNyAdau vimohane'rthe dRzyate // 6. 'Amudrayati' iti 1 // 7. 'AmudrA' iti 1 // 8. koSThAntargatapATho 2.3.4pratiSu naasti|| 9. dra. svopajJaTIkA 2124 // , pR.28 // , rAmAzramI 13 / 27 // , pR.50|| Jain Education Intemational Page #85 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 44 'saptarSayaH' ityatra 'diksaMkhye saMjJAyAm ' 2 / 1 150 // iti samAsaH / citro vicitraH zikhaNDazcaDAvizeSo'styeSAmiti citrazikhaNDinaH / vrIhyAdibhyazca 5 / 2 / 116 // itIni: / marIcipramukhAH / saptarSaya: pratyekaM citrazikhaNDina ucyanta ityarthaH // puSpadantau puSpavantAvekoktyA zazibhAskarau // 124 // 1 puSpe iva puSpe, dantAviva dantau, puSpe ca te dantau ca puSpadantau / yad vizvadantaH "ravizazinau puSpadantau "[] iti / 2 (athavA puSpanaM puSpa:, 'puSpa vikasane'(di.pa.se.), bhAve ghaJ), puSpo vikAso'styanayoriti puSpavantau / ' tadasyA10 styasminniti matup 5 / 2 / 94 // "ravizazinau dvau saMpRktAvevocyete, na tu puSpadantaH puSpavAn vA induH sUryo vA ucyate " [ svo . TI., zro- 124] ityAcAryA: / ekaikAbhidhAne ekavacanAnto'pi / " puSpavAn' iti matubantazcAyam ' [ ] iti bRhaspatiH / (akArAnto'pi puSpavantazabdaH, 'ava rakSaNe (bhvA.pa.se.), ' 'jR (j) vizibhyAM jhac' (uNA - 406 ) iti bAhulakAdavaterapi jhac, 'jho'ntaH '7 / 1 / 3 // puSpasyAvantA (ntau) vigrahe zakandhvAdiH) / "ravizazinau puSpavantAkhyau "["]iti nAmamAlAyAm, "prAk pratyagdharaNIdharazikharasthitapuSpavantAbhyAm ''[]ityAzcaryamaJjaryAM cA'dantatvadarzanAnnityadvivacanazcAyam, militayorevA20 bhidhAyakatvAt tathaiva sarvatra darzanAcca / zazibhAskarAvityatra 'devatAdvandve ca '6 | 3 |26 // iti nAnaG, tatra 'AnaG Rto dvandve' 6 // 3 // 25 // ityato dvandvagrahaNe'nuvartamAne punardvandvagrahaNena vedalokasahacaritadvandvagrahaNAdasya tu dvandvasyA'tathAtvAt / ata eva "ravicandrAvapi nopalakSitau "[ ghaTakarpara kAvyam, zro- 1] iti ghaTakarparaH / dve ekoktyA candrasUryayoH // 124 // rAhugrAso'rkendvorgraha uparAga upaplavaH / 1 rAhurNA grasanaM rAhugrAsaH / 'grasu adane '(bhvA.A.se.), bhAve ghaJ / arkazcenduzca arkendU, tayoH karmabhUtayograhaNaM grahaH / 'graha upAdAne ' (kryA.u.se.), 'grahavRdR- '33 / 58 // 30 ityap / 2 uparajyete chAdyete candrArkAvaneneti uparAgaH / ' raJja abhidhAnacintAmaNinAmamAlA rAge' (bhvA.u.a.), karaNe ghaJ, 'cajoH ku ghiNNyatoH '7 / 3 // 52 // iti kutvam, 'ghaJi ca bhAvakaraNayoH 6 4 27 // iti nlopaH, 'ata updhaayaaH'7|2|116|| 3 upaplUyate'nena upaplavaH / 'plUG gatau' (bhvA.A.a.), 'Rdorap '3 / 3 / 57 // ityap, 'sArvadhAtukArdhadhAtukayoH 7 13 / 84 // iti guNaH / trINi grahaNasya // upaliGgaM tvariSTaM syAdupasarga upadravaH // 125 // arjanyamItirutpAtaH [ devakANDaH-2 1 upaliGGkRte doSairgamyate jano'tra upaliGgam / 'ligi vicitrIkaraNe' (cu.u.se.), adhikaraNe ghaJ / 2 nAsti riSTaM kSemamatra ariSTam / 3 upasRjyata upadrUyate prajA atreti 40 upasarga: / 'sRja visarge ' ( di.A.a.), adhikaraNe ghaJ, 'pugantalaghUpadhasya- '7 / 3 / 86 // iti guNaH, 'cajo: ku ghiNNyato : ' 7 / 3 / 52|| 4 upadrUyate prajA atra upadravaH / 'dru gatau ' (bhvA.pa.a.), 'Rdorp'3|3|57|| // 125 // 5 na janyate puruSavyApAreNeti ajanyam / 'janI prAdurbhAve ' ( di.A.se.), ato NijantAt 'takizasicatiyatijanibhyazca' (vA 3 / 1 / 97 // ) iti yat / " jane sAdhu janyam, na janyam ajanyam "[ ] ityanye / puMklIbaliGga: / 6 Iyate prApyate duHkhamasyAmiti ItiH, caturthasvarAdiH / 'iN gatau' (bhvA.pa.a.), ktin / 7 utpatatyakasmAdAyAti utpAtaH / 'patlR gatau'(bhvA.pa.se), 'jvalatikasantebhyo NaH '3 / 1 / 140 // 50 sapta upadravasya // vahnyutpAta upArhitaH / 1 vahninA kRta utpAtaH vahnyutpAtaH / zAkapArthivAditvAnmadhyapadalopaH / 2 upa Asannamahitamasya upAhitaH / 'dhUmaketvAkhya utpAtaH "[ ] ityeke / dve vahnikRtopadravaryaM // syAt kAlaH sameyo diSTAnehasau sarvamUSakaH // 126 // 1 kalyate'sau kAlaH / 'kala saMkhyAne zabde caM' (bhvA.A.se.), karmaNi ghaJ, 'ata upadhAyAH '7 / 2 / 116 // iti vRddhiH / kAlayati kSipati sarvabhAvAniti vA / 'pacAdyac' [ ]iti tu svAmI / 'kala zabdasaMkhyAnayoH ' (bhvA.A.se.), 60 kalate kAla:, 'akartari ca kArake - '3 / 3 / 19 // iti ghaJ vA / 2 sam samyak eti samayaH, puMklIbaliGgaH / sampUrvaH 'iN gatau ' (bhvA.pa.a.), pacAdyac / 3 dizyate smeti diSTaH / 'diza atisarjane ' (tu.pa.a.), 'nisstthaa'3|2|102 // iti ktaH, 'vrshcbhrsj-'8|2|36 // ityAdinA Satvam, STutvam / 4 nAhanti gataH sanniti anehA, puNlinggH| 'han (hana) hiMsAgatyoH ' ( a.pa.a.), 'naJo (naJi) hana eha ca' (uNA-663) ityasunpratyayaH, AhansthAne ehAdezaH, 'tasmAnnuDaci '6 3 74 // iti nuT, 'Rduzana- 711 / 94 // ityAdinA cA'naG | na Ihate 44 1. dra. svopajJaTIkA 2 / 124 // pR.28 // 2. koSThAntargatapAThaH 1 pratAveva dRzyate, tatra ' athavA ' ityanupayuktaH // 3. svopajJaTIkAyAM tu "ekayoktyA apRthagvacanena rodasIvacchazibhAskarAvucyete // na tu puSpadantaH puSpavAn vA induH sUryo vocyate " iti pATho dRzyate // 4. koSThAntargatapaThaH 1 pratAveva dRzyate // 5. dra. rAmAzramI 1 14 // 10 // , pR.59 // 6. amarakozAmarapadapArijAtaTIkA 114 // 11 // , pR.79 // 7. ' - kharparaH' iti 1 // 8. 'rAho : ' iti 1 // 9. ' - citrIkaraNe ' iti svAmisAyaNau // 10. ito'gre 4pratau 'nAmAni ' iti dRzyate // 11. 'kala zabdasaMkhyAnayo:' iti kSIrataraGgiNyAdau // For Private Personal Use Only www.jamelibrary.org Page #86 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 124-131] vyutpattiratnAkarakalitA 45 ceSTate'nena AghrAta iti vA / 'Iha ceSTAyAm'(bhvA.A.se.), suSamA tu tistrastatkoTikoTayaH // 129 // napUrvaH, 'naja Iherehai(he)dhau ca'(haimoNA-975)ityasun / 1 zobhanAH samAH varSANyasyAM suSamA / 'suvinianehasau, anehasaH ityAdi / 5 sarvaM mUSati sarvamUSakaH / rdbhyH-8388|| iti Satvama / saSamAkhyo dvitIyo'ra: 'mUSa steye'(bhvA.pa.se.), SaSThasvarAdiH, 'nnvultRcau'3|1|133|| tisrastatkoTikoTayaH, trisAgaropamakoTIkoTipramANa ityarthaH / iti Nvul / sAmAnyataH paJca kAlasya // 126 // ekaM dvitIyArakasya // 129 // atha vizeSAdAhakAlo dvividho'vsrpinnyutsrpinniivibhedtH| suSamaduHSamA te dve duriti duSTAH samA asyAM duHSamA / 'suvinirdubhyaH sAgarakoTikoTInA vizatyA sa samApyate // 127 // sapisatisamA:' 888 // iti Satvama / saSamA cAsau daHSamA kAlo dvividho dvibhedaH, avasarpo bhAvAnAM patatprakarSatA, ca suSamaduHSamA / suSamA'nubhAvabahulA alpaduHSamAnubhAverti 10 so'syAmastIti avasarpiNI / 'ata initthnau'5|2|115|| bhaavH| tannAmA tRtiiyo'rH| te dve iti / sAgaropamakoTikoTyau, itIniH, 'RnnebhyH-'4|1|5|| iti DIp / utsarpaNamutsarpaH dvisAgaropamakoTIkoTipramANa ityarthaH / tRtIyArakasyaikam // bhAvAnAmeva rohatprakarSatA, so'syAmastiM utsarpiNI / pratyayaH prAgvat / avasarpiNI ca utsarpiNI ca avasarpiNyutsarpiNyau, duHSamasuSamA punaH / tayovibhedataH pArthi(rtha)kyAt kAlasya dvaividhyam, sa iti saikA sahastrairvarSANAM dvicatvAriMzatonitA // 130 // avasarpiNyutsarpiNIlakSaNaH kAlaH (sAgarANi dazakoTikoTI 1 duSTA nindyA: kRcchrarUpA vA samA varSANyasyAM duHssmaa| palyopamapramANANi), sAgaraNAM koTikoTyaH sAgarakoTikoTya- duHSamA cAsau suSamA ca duHssmsussmaa| duHSamAnubhAvabahulA50 stAsAM viMzatyA samApyate paripUryate // 127 // alpasuSamAnubhAvetyarthaH / duHssmsussmaadhishcturtho'rkH| seti avasarpiNyAM SaDarA utsarpiNyAM ta eva vipriitaaH| sAgaropamakoTikoTI ekA ekasaMkhyA dvicatvAriMzadvarSasahasraiH evaM dvAdazabhirarairvivartate kAlacakramidam // 128 // UnitA hiiniikRtetyrthH| Una parihANe'(cu.u.se.), curAdiradantaH, 20 SaDiti SaT saMkhyAkA: igrati gacchanti suSamAdinAma niSThAntaH / eka caturthArakasya // 130 // vizeSamiti arAH / 'R gatau (ju.pa.a.), pacAdyac, 'sArva- atha duHSamaikaviMzatirabdasahasrANi dhaatukaardhdhaatukyo:'7384|| / te ca vakSyamANA ekAnta 1 duSTA nindyAH samA varSANyasyAM duHssmaa| duHSamAsuSamAdayaH ekAntadu:SamAntA avasarpiNyAM bhavanti / ta eveti, khyaH paJcamo'ra:. ekaviMzativarSasahasrANi / ekaM paJcamaekAntasaSamAdayaH SaDapi viparItA iti, ekAntadu:SamAdyA daHSamAbhidhArakasya / ekAntasuSamAntAzca utsarpiNyAM kAle bhavanti / evam uktaprakAreNa tAvatI tu syAt / dvAdazabhiraraizcakramiva cakram, kAlasya cakraM kAlacakraM vivartate ekAntaduHSamA'pi hi paribhramati // 12 // tatraikAntasuSamA'razcatastraH koTikoTayaH / 1 ekAntena duHSamA suSamAnubhAvarahitA ekAntaduHSamA, duHSamaduHSametyarthaH / tadAkhyaH SaSTho'raH, tAvatIti duHSamAvadekasAgarANAm viMzativarSasahasrapramANetyarthaH / ekaM SaSThArakasya // 30 1 tatreti / dvAdazAre kAlacakre zobhanAH samA varSANyasyAM suSamA / 'suvinirdurdhyaH supisuutismaa:'8|3|88 // iti etsaMkhyA: pare'pi viparItAH // 13 // sstvm| ekAntena suSamAduHSamAnubhAvarahitA ekAntasuSamA, eSaiva avasarpiNyarakoktA saMkhyA yeSAM te etatsaMkhyAH, suSamasuSametyarthaH, prathamo'raH / sAgarANAM sAmaropamANAM catasraH pare'pi utsarpiNyarakA api, viparItAH pratilomavRttayaH ekAiti catuHsaMkhyA: koTInAM koTayaH koTikoTayaH, catu:koTI- ntaduHSamA[rA]dyA ekAntasuSamAraparyantAH syuriti / ekAntasukoTIsAgaropamapramANa ityarthaH / prathamArasyaikam // SamAdyA ekAntaduHSamAntA mUrdhanyamadhyA: strIliGgAH // 13 // 1. '-miti' iti 2 // 2. koSThAntargatapAThasthAne 1pratau "sAgaraH sAgaropamaM dazakoTikoTIpalyopamapramANam" iti dRzyate // 3. ito'gre 3pratau bhavati' iti // 4. '-bhAvetyarthaH' iti 3 // 5. '-caturtho'ra:' iti 3 // 6. '-koTAkoTI' iti 2. 3. 4 // 7. '-rasya' iti 2 // 8. 'paJcamasya' ityeva 3 // 9. '-STho'ra-' iti 2 // 10. '-pravRttayaH' iti 3 // Page #87 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 46 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ devakANDa:-2 prathame'ratraye mAstridvayekapalyajIvitAH / utsrpinnyaampiidRshaaH| tridvyekgvyuutocchraayaastrivyekdinbhojnaaH||132|| pazcAnupUrvyA vijJeyA areSu kila SaTsvapi // 135 // kalpadruphalasantuSTAH kileti satye, utsarpiNyAmapi kAlavizeSe SaTsvaprathame Adime avasarpiNyA aratraye martyA manujA: pyarakeSu pazcAnupUrvyA prAtilomyena IdRzA eva mA vijJeyAH, tridvayekapalyajIvitA: syuH, trINi dve ekaM ca palyaM palyopamaM samyagdRgbhiriti zeSaH / tadyathA utsarpiNyA: duHSamaduHSamAnAmni jIvitaM jIvanaM yeSAM te tridvayekapalyajIvitAH, palyamiti dhAnyA- ekaviMzatisahasravarSapramANe prathame'rake manujAH SoDazavarSAyuSaH, dhAravizeSaH / iha tu tatpratikRtirAyAmaviSkambhAvagAhairyojana- ekahastamAnonnatAGgAH syuH, tato dvitIye duHSamAnAmni eka- 40 pramANaH pradeza: procyate, sa ca kurukSetrodbhavasAptAhikameSa- viMzativarSasahasrapramite'rake manujA: varSazatAyuSaH, saptahastocchazizvaGgalapramANabAlalezaiH punarasaMkhyAtakhaNDIkRtairbhUtaH, upari ca yAbha __ yAzca bhavanti, tatastRtIye dvAcatvAriMzadvarSasahasronaikakoTI10 lohazakaTenApyanyagbhUto varSazate ca gate ekaikavAlAgrApahAreNa koTisAgarapramANe duHSamasuSamAkhye'rake manujA: pUrvakoTyAyuSaH, yAvatA kAlena nirlepa: syAt tAvAn kAla: palyopamamaddhetyabhi paJcadhanuHzatasamucchrayAzca bhavanti, tataH caturthe dvisAgaropamakoTIdhAnam / kIdRzA narA:? trINi dve ekaM ca gavyUtaM kroza ucchrAyo koTipramANe suSamadu:SamAkhye'rake manujAH ekapalyopamAyuSa yeSAM te triveyakagavyUtocchrAyAH, punastrivyekadinabhojanA: triSu ekagavyUtoccatanavaH, ekasmin dine gate bhojino bhavanti, dvayorekasmiMzca dine vyatikrAnte bhojanaM yeSAM te tathA / tatra prathame'rake mAstripalyopamAyuSaH, trigavyUtonnatAGgAzcaturthadina tataH paJcame suSamAbhidhe'rake sAgaratrayapramANe manujA dvipalyobhojino bhavanti / dvitIye'rake dvipalyopamajIvitAH dvigavyato- pamAyuSo dvigavyUtonnatatanavastRtIyadinabhojino bhavanti, tataH natazarIrAstatIyadinabhojino bhavanti.. tatIye'rake dvi(eka)- SaSThe suSamasuSamAnAmni catu:koTIkoTisAgarapramANe tripalyopapalyopamajIvitAH, ekagavyatocchitAGgAH, dvitIyadinabhojino majIvitAstrigavyUtonnatatanavazcaturthadinabhojino bhavanti manujAH 50 bhavanti iti yathAkramArthaH // 132 // te ca kalpadrumANAM phalaiH // 135 // 20 santuSTA bhavanti, kalpavRkSaphalAnyAharantItyarthaH // aSTAdaza nimeSAH syuH kASThA caturthe tvarake narAH / 1 puMso yAvatA kAlenAkRtrimanetravikAzAnantaraM pakSmApUrvakoTyAyuSaH paJcadhanuHzatasamucchrayAH // 133 // kuJcanaM jAyate, sa nimeSa ucyate, te'STAdazasaMkhyA: 'kASThA' ityucyate / "nimeSanimiSau kAlabhede netranimIlane''[vizvaturye du:SamasuSamAbhidhe're manujA: pUrvakoTyAyuSo bhvnti| saptatiH koTilakSAH SaTpaJcAzacca varSakoTisahasrAH locanakozaH, SAntavargaH, zrI-25] iti shriidhrH| kAzate kaasstthaa| pUrvam, tatkoTyAyuSaH, paJcadhanu:zatAni samucchraya uccatvaM yeSAM 'kAza dIptau'(bhvA.A.se.), 'hanikuSinIramikAzibhya: kthan' te tathA // 133 // (uNA-159), 'titutr-'7|2|9|| neTa, vrshc-'8|2|36|| AdinA paJcame tu varSazatAyuSaH saptakarocchrayAH / Satvam, 'STunA ssttuH'8|4|41|| samUhavAcitvAt kASThetyekavacanam / aSTAdazanimeSapramANakAlasyaikam // 60 paJcame'rake manujAH varSazatamAyuryeSAM te varSazatAyuSaH, sapta ca te karA hastAzca saptakarAH, saptakarA ucchrayo yeSAM te tathA // kASThAdvayaM lvH| 1 lunAti paricchinatti kAlamiti lvH| 'lUGa chedane' 30 SaSThe puna: SoDazAbdAyuSo hastasamucchrayAH // 134 // (tryA.u.se.), ac, guNaH / kASThAdvayaM SaTtriMzanimeSA ityarthaH, ekAntaduHkhapracitAH tAvatpramANakAlasyaikam // ___punaH SaSThe'rake manuSyAH SoDazavarSAyuSaH, ekahastonnatAGgAH ekAntaduHkhavyAptAzca // kalA taiH paJcadazabhiH 1. ito'gre 1.2.4 pratiSu 'varSazate' iti dRzyate // 2. '-piNyAM' iti 3 // 3. '-koTA-' iti 2.3.4 // 4. '-tocchRta-' iti 1 // 5. 'kAlamakR-' iti 2.3 // Jain Education Intemational International Page #88 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 47 kSaNa 132-138] vyutpattiratnAkarakalitA 1 taiH paJcadazabhirlavaiH kalA / kalayati kAlamiti iti ktaH, muDAgamazca, 'raallopH'6|4|21|| chalopaH, 'hali ca' klaa| kala saMkhyAne (cu.u.se.), NijantAdasmAt pacAdyac, ttaap| 8 / 277 // iti dIrghaH / muhurvAraMvAramiyartIti vA / pRSodarAditvAt paJcadazalavapramANakAlasyaikam // sAdhuH / tayorghaTikayordvayaM tavayam, tena / ekaM ghaTikAdvaya-- lezastadadritayena ca // 136 // pramANakAlasya // 137 // 1 lizyate'lpIbhavati leshH| 'liza alpIbhAve' triMzatA tairahorAtrAH (di.A.a.), 'bhaave'3|3|18|| iti ghaJ / tasyAH kalAyAH 1 tairmuhU striMzateti triMzatsaMkhyAkai: ahorAtra: ucyte| dvitayena tadvitayena, klaayuglenetyrthH| kalAdvayapramANakAla- (ahnA sahitA rAtririti samAsa:) (ahazca rAtrizca anayoH syaikam // 136 // samAhAraH), 'ahaH sarvaikadezasaGkhyAtapuNyAcca raatre:'5|4|87 // kSaNastaiH paJcadazabhiH ityac, 'yasyeti c'6|4|148 // , ahnoM rutvavidhau 'rUparAtra rthntresspsNkhyaanm'(vaa-8|2|68|| iti ruH ahorAtraH, puMklI- 40 10 . 1 taiH paJcadazabhirlezaiH kssnnH| kSaNoti kssnnH| kSaNu baliGgaH / "dvandve tvahorAtrAvimau punnyau"[am.kssiir.1|3|12||] hiMsAyAm'(ta.u.se.), pacAdyac / paJcadazalezapramANakAla iti svAmI / "evaM samAhAre klIbamapyahorAtram, vAmanaliGgAnusyaikam // zAsane 'dvigurapi pAtrAdyantaH"[vAmanIyaliGgAnuzAsanam, svo. TIkA,tho-16] iti napuMsakatvena 'ahorAtram, dvirAtram''[vAmasA dhArakAM ghaTikA ca nIyaliGgAnuzAsanam, svo.TIkA.tho-16] ityudAhRtam''[]iti 1 nalati gandhati nAlA / 'Nala gandhe'(bhvA.pa.se.), subhUtiH / (pANinIyamate tu paratvAd 'rAtrAhAhAH puNsi'2|4|29 // jvalAditvAd NaH, nAlAzabdAdajJAtAdyarthe kaH, ke'nn:'74|13|| iti puMliGga evAyam) / ekaM triMzanmuhUrtapramANakAlasya // iti husvaH, 'prtyysthaat-'7|3|44|| itItvam, TAp, nAlikA, tatrAhardivaso dinam / Dalayoraikye naaddikaa| 'naDa avaskandaneM'( )ityasya nADI''[] iti nandI / SaDbhiH kSaNaiH nADikA, sA nADikA dhArakA 1 tatreti, ahorAtramadhye, na jahAti kAlamiti ahH|50 20 ghaTikA cocyata ityanvayaH / 2 dhArayati kAlaM dhaarkaa| 'dhR 'ohAka tyAge'(ja.pa.a.), 'naji jahAte:'(uNA-156) iti dhAraNe'(bhvA.u.a.),NijantAdataH 'nnvultRcau'3|1|133 // iti knin| aMhate gacchati vA / 'ahi gatau'(bhvA.A.se.), bAhalaNvula, 'yuvornaakau'7|11||, kSipakAdigaNe pAThAt 'pratyaya- kAt 'zvannukSan-'(uNA-157)ityAdinA nipAtitaH, 'ahan' sthaat-'73|44|| itItvaM na bhavati / 3 ghaTayati kAlaM 812168 // iti nakArasya rutvam / 2 dIvyati Adityo'tra ghaTikA / 'ghaTa ceSTAyAm'(bhvA.A.se.), NijantAdasmAd Nvula, divasaH / 'divu krIDAdau'(di.pa.se.), 'divAdibhyaH kidasac' 'pratyayasthAt-'73 144||itiitvm| 'ghaTa ceSTAyAm (bhvA.- (uNA-401)ityasacpratyayaH / 3 dIyate kSayaM yAti tamo'treti A.se.), 'kun zilpisaMjJayo:'(uNA-190)iti kun vA / dinam, puMklIbaliGgaH / dIGkSa ye'(di.A.a.), 'isiJjidItrINi SaTkSaNapramANakAlasya / 'ghaTI' iti bhASA || byAva(-DuSyavi-)bhyo nak'(uNA-282) iti bAhulakAnaki hasvaH / dyati tamaH, nirvyApArasthitiM vA / 'do avakhaNDane' muhUrtastadvayena ca // 137 // (di.pa.a.), auNAdike naki 'dyatisyati[mA]sthAmitti-'60 1hUrcchati muhUrttaH, puMklIbaliGgaH / 'hUrchA kauTilye' 7440 // itItvam / 4 dIvyantyatra lokA iti divam / 'divu 30 (bhvA.pa.se.), bAhulakAd 'ajighRSi(-si)-'(uNA-369) krIDAdau'(di.pa.se.), 'ghavarthe kvidhaanm'(vaa-3|3|58||)iti 1. 'gatau saGkhyAne ca' iti svAmisAyaNau // 2. 'paJcadazapramANa-' iti 3 // 3. 'dhArikA' iti mUle, svopajJaTIkAyAmapi tathaiva // 4. kSIrataraGgiNyAM curAdau 'naTa avasyandane'(dhAtusaM-12, pR.292)ityatra svAminoktam "-naDa iti nandI-naDaH, nADI praNAlI" iti // 5. sAyaNasammato'yaM dhAtuH // 6. 2.3 Adarzasya pAThaH // 7. 1Adarzasya pAThaH / prAyaH devasAgaragaNayo mukuTamatAnusAriNaH, tena 2.3 Adarzasya pATho yuktisaGgataH / 'ahrA sahitA rAtriH' iti mukuTakRtasamAsasya rAmAzramyAM khaNDitatvAt 1 Adarzasya pATho'pi yuktisaGgataH, dra. rAmAzramI 1412 // , pR.60|| 8. 'ahnA' iti 2.3 // 9. koSThAntargatapAThaH 2.3.4 pratiSu nAsti // 10. 'divaH kit' itgunnaadignne|| Jain Education Interational Page #89 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 48 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ devakANDaH-2 kH|5 dyauti gacchati dyuH, puNlinggH| 'dhu abhigame'(a.pa.a.), itynekaarthH| 3 vizeSeNa ucchyate'tikramyate vyussttm| vipUrvaH mitavAditvAd DuH, DittvATTilopaH / 6 vAsayati ravimiti vAsaraH, 'ucchI vivAse'(tu.pa.se.), [ktaH], 'vrshc-'8|2||36|| ityAdinA puMklIbaliGgaH / vasa nivAse'(bhvA.pa.a.), NijantaH,zuddho'pi Satvam, ssttutvm| 4 vibhAtuM pravRttam vibhAtam / vipUrvaH 'bhA pUrvArthe vartate, 'artikamicamibhramivAsibhyartha '(uNA- dIptau'(a.pa.a.), 'AdikarmaNi kt:-'3|4||71|| 5 pratyUSati 412)ityarapratyayaH / vAsayatyapanayati zItAdikaM vAM / yadvA nizAM rujati pratyUSam, puMklIbaliGgaH / 'USa rujAyAm'(bhvA.vase: svArthe Nici adhikaraNe'ran, vasatyasmin sukheneti vaasrH| pa.se.), 'igupadhajJAprIkiraH kH'3|1|135|| iti kaH, dIrghayadvA 'vAse dIptau'(), pUrvasmAdevasUtrAdaran, vAsate dIpyata iti madhyo'yama / "pratyUSeSu sphuTitakamalAmodamaitrIkaSAyaH"[meghavAsaraH / vipUrvAt sartergatyarthAt pacAdyaci vItyasyekArasyAkAraH dUtam, pUrvameghaH, tho-31] iti meghaH / 6 kalayati saMkhyAM pRSodarAditvAd vAsaro dantyamadhyaH / "ravirmanAgdarzitavAsaraH kalyama / 'kala saMkhyAne'(cu.u.se.), 'adhyAdayazca'(uNA- 40 10 saraH"[ ]iti jAnakIharaNam / "vRddho vAsarasaGgaH"[bhaTTi- 551)iti yat / kalAsu sAdhu vA kalyam / 'tatra sAdhuH' kAvyam 132 // ] iti bhttttiH| vesrmitypi| kvaciduNAdivRttau 4489 // iti yat / 7 pratyoSatyarkakarairandhakAramiti pratyuSaH, 'vAzi' iti, vAzu zabde'(di.A.se.)iti paThyate, ato vAzaraM sakArAntaH, pnycmsvrmdhyH| 'uSa dAhe '(bhvA.pa.se.), 'uSe: tAlavyamadhyamAhuH, tadadarzanam / 7 ghasati andhakAramiti ghsrH| kita'(uNA-673 ) itysiH| pratiranyopasarganivRttyarthaH / 8 'ghasla adane'(bhvA.pa.a.), 'sphAyitaJci-'(uNA-170) oSati dahatyandhakAramiti ussH| 'uSa dAhe'(bhvA.pa.se.).'uSe: ityAdinA rk| divA'vyayam / divaso hi zivazAsane brahmaNaH kit' (uNA-673)ityasiH, ayamapi paJcamasvarAdiH / "upasi suraprasavitrItanuH / yadviSNupurANam sayAvakavyapAdalekhA(-rekho)"[kirAtArjunIyam 540||]iti "sisakSuranyadehasthaH prItimApustataH surAH / bhAraviH / 9 kAle sAdhu kAlyam / 'tatra saadhuH'4|4|98 // satvodriktAH samudbhUto mukhato brahmaNo dvijaH // 1 // iti yat / "kAle bhavaM kAlyam, 'digAdibhyo yt'4|3|54||" tyaktA sApi tanustena sa ca (sattva)prAyamabhUd dinm| [mAdhavIyadhAtuvRttiH, bhvAdiH, dhAtusaM-325] iti maadhvH| 50 20 . tato hi balino rAtrAvasurA devatA divA // 2 // " vibhAtakAlasya prazasyatvAt sAdhutvam / nava prbhaatsy| zeSazcAtra[viSNupurANam, prathamAMzaH, a. 5,sho-33-34]iti| "vyuSTe nizAtyayagosauM"[zeSanAmamAlA 2 / 18 // ] / prabhAtasapta divasasya // kAlo hi sUryA|dayAdArabhya ghaTikASaTkaM yAvadbhavati / yadviSNupurANamdivaso hi prAtastanazsavaramadhyAhya3parAhna sAyA- "lekhAprabhRtyathAditye trimaharte gate'tra vai (ravau) / lakSaNaiH paJcabhirbhAgairyukto bhavatyataH prAta:kAlanAmAnyAha jJeyaH prAtastataH kAlo bhAgazcAhnaH sa paJcamaH // 1 // " prabhAtaM syAdaharmakham // 138 // [viSNupurANam, dvitIyAMzaH,a-8, zo-62]iti / 'ajhaidayo'tra lekhA''[ ]iti taTTIkA / prAtaH, prage, prAte, puurvedhushcaavyyaani| vyuSTaM vibhAtaM pratyUSaM kalyapratyuSasI ussH| goso dezyAm / saMskRte'pItyeke // kAlyam madhyAhnastu divAmadhyaM madhyandinaM ca sH||139|| 60 ___ 1 bhAtuM pravRttaM prabhAtam / 'bhA dIptau'(a.pa.a.), 1 ahro madhyaM madhyAhnaH / ahanzabdAd 'rAjAha:'AdikarmaNi kt:-'3|4|71|| / "prapUrvAd bhAte: bAhulakAt sakhibhyaSTac '5 / 4 / 91 // iti Tac, 'aho'hn:5|4|88|| 30 tan"[ ] iti tu sarvadharaH / 2 ahro mukhaM prArambhaH aharmukham / / 2ahrA mukha prArambhaH ahamukham ityahAdezaH, 'rAtrAhAhAH puNsi'2|4|29|| iti puMstvam, ||138||"mukhmupaaye prArambhe zreSThe"[anekArthasaGgrahaH 2 // 24 // ] 'sNkhyaavisaaypuurvsy-'6|3|110|| iti jJApakAt smaasH| 1. 'vasa nivAse'(cu.u.se.)iti curAderapi graha ityarthaH // 2. 'artikamibhramicamidevivAsibhyazcit' ityuNAdigaNasUtrasvarUpam // 3. 'vivAsayati' iti 2.3.4 // 4. 'vA' iti 2.3.4. nAsti // 5. kSIrataraGgiNyAdAvayaM dhAturna dRzyate // 6. 'samudbhUto' iti 3 // 7. 'prAtastataH' iti 1, 'prAtastata' iti 2.4 // 8. 'saGgata' iti 1 // 9. 'uSaH' ityuNAdigaNe // 10. '-savyalakSmalekhA' iti 1.2 // 11. 'prAta:smRtastata-' iti viSNupurANe, khaM1, pR. 303 // 12. dra. zrIhemacandrAcAryakRtadesIsaddasaMgaho, varga:-2, sho-270|| Jain Education Interational Page #90 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 138-143] vyutpattiratnAkarakalitA 49 2 divA aho madhyaM divAmadhyam / 3 dinasya madhyaM mdhyndinm| trisandhyaM tUpaMvaiNavam // 140 // 'rAjadantAdiSu prm'212||31|| (iti dinazabdasya prnipaatH)| sa iti madhyAhna eva madhyandinamucyata ityarthaH / dvAdazaghaTi 1 aharavayavo'haH zabdo grAmo dagdha itivata, prathama kAbhyo'grimastrimuhUrtaH kAlo madhyAhnastannAmAni trINi // 139 // ca tadahazca praahnH| 'raajaahHskhibhyssttc'5|4|11||, 'aho'haH' dinAvasAnamutsUro vikAlasabalI api / 5 / 4 / 88 // ityahAdezaH, 'rAtrAhAhAH puNsi'2|4|29||iti puNstvm| ahnaH aparaM apraahnH| puurvaapr-'2|2|1|| ityekadezisamAsaH, sAyam 'aho'dntaat'847|| iti dvayorapi Natvam / ahro madhyaM 40 1 dinasyAvasAnamanta: dinAvasAnam / 2 utkrAntaH sUro'sminniti utsUraH / 3 viruddhaH kAlo vikAlaH / 4 madhyAhnaH / etAstisraH sandhyAH samAhRtA iti trisndhym| saha balibhirupahArairvartate sabaliH, paMliGgaH / 5 syati dinaM 'Abanto vaa'(vaa-2|4|30||) iti kliibtvm| 'gostriyorupa10 sAyam / 'So'ntakarmaNi'(di.pa.a.), 'zyAvyadhAstrasaMs- srjnsy'1248|| iti husvtvm| pakSe trisandhyo / 2upa samIpe vtiinnv-'3|1|141|| ityAdinA NapratyayaH, 'Adeca upadeze'- vaiNavo vratadaNDo yatreti upvainnvm| dve trikAlasya // 140 // shiti'6|1|45 // ityAtvam, 'Ato yuk cinnkRtoH'7333||, . uSTamo bhAgo dinasya yH| sAyamiti kliiblinggH| gauDastu "utsUra zca vikAlazca sabalizca saH"["] iti puNsyaah| "karmaNi ghaji sAya:"[] 1 zrAddhaM pitRkarma, tasya kAlaH zrAddhakAlaH / 2 iti tu kaumudii| mAntAvyayaM avyayavarge[abhi., zlo-1531] kuM pApaM tapati kutapaH, puMklIbaliGgaH / 'tapa santApe' vakSyate / "sAyamiti klIbapAThaH prAmAdikaH''[ ]iti (bhvA.pa.a.), pacAdyac / kuM bhUmi madhyandine tapatyarko'treti bRhaspatiH / paJca utsUrasya / 'usUra' iti bhaassaa|| vA / kotanti gacchanti pitaraH prItimasminniti vA kutapaH, sandhyA tu pitRsUH puMklIbaliGgaH / kutiH sautro dhAtuH, bAhulakAd apak / ya: 50 1 saM samyaga dhyAyanti mantrAdikamasyAmiti sndhyaa| divasasyASTa mo bhAgoM'zaH se zrAddhakAla: katapazcocyata 20 sampUrvaH 'dhyai cintAyAm '(bhvA.pa.a.), 'Atazcopasarge' ityarthaH / ("dinasya hi purANamatoktAni raudrAdIni bhagAntAni 3 / 1136 // ityaG, 'ajaadytssttaap'4|1|3|| 'sandhA pitRprasUH paJcadazamuhUrtAni, tanmadhye yo gaNanAkrameNASTamo muhUrttaH, sa sandhyA'[]iti zabdArNavAd niryakAro'pi / 'sandhocchalita:' [vAsavadattA, pR.15] iti vAsavadattA / 2 pitRRn sUte pitRsuuH| kutapaH procyate, tatprayojanaM ca zrAddhe / yatsmRti:- ) 'SUG prANiprasave '( ), 'stsuudvissdruh-'3|2|61|| ityAdinA "divasasyASTame bhAge mandIbhUte divAkare / kvip / sandhyA hiM brahmaNaH pitRprasavitrItanuH iti prsiddhiH|| sa kAlaH kutapo yatra pitRRNAM dattamakSayam ||1||"["]iti| yadviSNupurANam anyakarmaNyaSTamo muhUrto'bhijidAhvaH, zrAddhakarmaNi ca kutapa "satvamAtrAtmikAmevaM (-va) tato'nyAM jagRhe tanum / ityaSTamamuhUrtasyaiva nAmAntaram / dve zrAddhakAlasya // pitRvanmanyamAnasya pitaro'syAM ca jajJire (pitarastasya jajJire) // 1 // nizA nizIthinI rAtriH zarvarI kSaNadA kSapA // 141 // 30 utsasarja pitRRn sRSTvA tatastAmapi sa prbhuH| triyAmA yAminI bhautI tamI tamA vibhAvarI / 60 (utsarja tatastAM tu pitRn sRSTvApi sa prbhuH|) sA cotsRSTA'bhavat sandhyA dinanaktAntarasthitiH // 2 // " rajanI vasatiH zyAmA vAsateyI tmsvinii||142|| [viSNupurANam, prathamAMzaH, a-5, shro-35-36]| dve sandhyAyAH // uSA doSendukAntA 1. koSThAntargatapAThaH 2.3.4pratiSu nAsti // 2. dra. svopajJaTIkA 2 / 140 // , pR.31 // 3. 'asUra' iti3, 'utsUra' iti2.4|| 4. 'prajJAditvATTAp' iti3, 'ajAditvATTAp' iti2.4|| 5. dra. rAmAzramI 143 // , pR.56|| 6. vAsavadattAyAM 'sandhyocchalitaH' (subandhukRtavAsavadattA, pR.15)iti dRzyate // 7. 'pitRRn sUte' iti vigRhItatvAt 'SUG prANigarbhavimocane' iti pAThyam // 8. 3pratau na dRzyate // 9. 'prasiddhaH' iti2|| 10. 'trisandhyA' iti1, 'trisandhI iti4|| 11. 'tApayati' iti1|| 12. 'bhagaH' iti 4prateSTippaNI // 13. koSThAntargatapAThaH 3pratau na dRshyte|| 14. dra. svopajJaTIkA 2 / 141 // , pR.31 // , zAtAtapasmRteruddharaNamidam, dra. zabdakalpadrumakozaH, pR.140|| Page #91 -------------------------------------------------------------------------- ________________ abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devakANDaH-2 1nizAnaM nizA, sarvavyApArANAM tanUkaraNam / nipUrvAt iti svaamii| 6 (kSapayati vezaM ksspaa| 'bai kSaye'(bhvA.pa.a.) 'zo tanUkaraNe'(di.pa.a.) asmAd 'aatshcopsrge'3|1|136|| asmANNyantAd mitaH pacAdyac) / kSapyate sUryAcAreNa, kSapayati 30 iti bhAve'G, tadyogAd arzaAdyac / (athavA nitarAM zyati ceSTA vA kSapA / 'kSapa preraNe'(cu.u.se.), pacAdyac, bhidAditvAdaG tanUkaroti vyApArAn iti nizA / 'aatshcopsrge'3|1|136|| vA, kSapA prathamasvarAdiH / 'kSipa preraNe'(di.pa.a., tu.u.a.) kH)| yadvA nezanti samAhitamanaskA bhavantyasyAmiti / Niza ityasya dhAtoryadA, tadA tRtIyasvarAdirapi // 14 // 7 AdyantasamAdhau'(bhvA.pa.se.), 'igupdhjnyaa-3|1|135|| iti kaH, yorarddhayAmayozceSTAkAlatvena dinavattvAt, dinavad dinavyavahArAcca ajAditvATTAp / pRSodarAditvAd niT iti hlntaapi| "guNa- trayo yAmA yasyAM sA triyAmA / 8 kAryAnahatvAnninditA yAmA sandhI puMsi niT [ca] zyAmA tuGgI tamA tamI"[]iti nAma- asyAM yAminI / atra nindAyAm 'ata initthnau'5|2|115 // nidhaanm| 2 niyataM zerate lokA atreti nizIthaH |('shiing svapne itIniH, RnnebhyH-4|1|5|| iti ddiip| yaugikatvAd yAmavatI 10 (a.A.se.), 'nizIthagopIthA-'(uNA-166)iti thak) / ca / 9 bhUtAnAmiyaM bhautii| 'tsyedm'4|3|120|| ityaNa, so'syAmasti nizIthinI / ata initthnau'5|2|115 // itIniH, 'ttiddddaannny-'4|1|15|| ityAdinA DIp, bhUtAnAM rAtricaratvAt / 'RnnebhyH-'4|1||5||iti ddiip| 3 rAti dadAti janebhyaH sukha- 10 tAmyantyasyAM cakravAkoH tmii| 'tamuglAnau' (di.pa.me.), 40 miti rAtriH / rA lA dAne'(a.pa.a.), rAzadibhyAM tripa(uNA- 'in sarvadhAtubhyaH'(uNA-557)itIn, 'kRdikArAt-'(gaNasU507) iti tripa / yadvA 'ramu krIDAyAm'(bhvA.A.a.), asmA- 41145||)iti GIS / 11 pacAdyaci, TApi tamA itypi| tathA dantarbhUtaNyAd bAhulakAt tripratyayaH, makArasya caakaarH| ca vidagdhamukhamaNDanam-"hArA mahAdevaratA tamAtaH"[ ]iti| ramayati bhUtAni naktaJcArINi, uparamayati divAcArINi svavyA- "tamItyamUlam, tametyeva pAThaH"["]iti sujAtokAdayaH, paraM pArebhya iti vA raatriH| kRdikaaraat-'(gnnsuu-4|1|45 // ) iti tadayuktam, "sa tamI (tamI) tamobhirabhigamya[ta]tAm"[zizuGISi rAtrI ca / "rAtrI rAtristamasvinI"[ ]iti shbdaarnnvH| pAlavadham, sargaH-9, zo-23] iti mAghadarzanAt / "nAmanidhAne 4 zRNAti ceSTAH, rAtrau hi svasvavyApArebhya uparamante janA iti| dvayorapyupAdAnAt pAThadvayameva nyAyyam''[ ]iti tu kaumudii| 20 'zU hiMsAyAm'(tryA.pa.se.), 'kRgazava[5] catibhyaSTvarac'(uNA- "[vayaM tu] kSIrasvAmI(mi)sarvadharAdibhistu tamItIkArAntapATha 279), TittvAt GIS (GIp) zarvarI, taalvyaadiH| pRSodarA- eva svIkRta iti, tamItIkArAnta eva mUlapAThaH[ityAcakSmahe]" ditvAd dIrghAdirapi |"shaarvrii zarvarI zarvA (zaryA)"[]iti [padacandrikA, kAlavargaH, zro-107] iti bRhsptiH| 12 vRNAti 50 shbdaarnnvH| zRNAti dinavyApArAniti vA / "z hiMsAyAm' 'vRJ(va) AcchAdane '(tryA.u.se.)ityataH pacAdyajantAt 'pippa(vyA.pa.se.) asmAd 'anyebhyo'pi dRshyte'3|275 // iti lyaadyshc'(gnnsuu-4|1|41||)iti DIpa(DIe) vrii| vibhAnaM vanipi, 'vano ra c'4|17|| DIpa, razcAntAdeza: / 5 kSaNamavyA- vibhA, prabhAvat, vibhAyA varI AcchAdikA vibhAvarI / yadvA pArasukhaM dadAti kSaNadA / 'DudAJ dAne'(ju.u.a.), 'Ato'- 'bhA dIptau'(a.pa.a.), nakSatrAdibhirvizeSeNa bhAtIti, 'Ato nupasarge k:3||3 // , 'Ato lopa iTi c'64|64|| ityA- mnipkvnipvnishc'3|274 // iti kvanibantAd 'vano ra ca' lopaH / "kSaNamavasaraM bhoginAM dadAti"[ama.kSIra. 134 // ] 4117||iti GIp vibhaavrii| 13 rajanti rAgaM prApnuvanti rAgi1. koSThAntargatapAThaH 1pratAveva dRzyate // 2. 'nizanti' iti3, svopajJaTIkAyAM 'nizanti' iti rUpaM dRzyate, 2141 // , pR.31 / / 3. 'ajAdyataSTAp' iti1|| 4. dra. padacandrikA, bhA-1, kAlavargaH, zUo-105, pR.138 / , rAmAzramI 14 / 4 // , pR.56|| 5. koSThAntargatapAThaH 2.4 pratyorna dRzyate // 6. 'triH' iti3.4|| 7. 'uparamayanti' iti 2.3.4 // 8. 1pratau bahirbhAge 'sva' ityadhikapATho dRzyate // 9. dra. padacandrikA, bhA-1, kAlavargaH, zlo106, pR.139 // , rAmAzramI 144 // , pR.56 // 10. '-Svarac' iti1, '-bhyaH Svarac' ityuNAdigaNe // 11. 'dIrghAderapi' iti 4 // 12. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 143 // , pR.77, padacandrikA, bhA-1, kAlavargaH, yo 106, pR.139, rAmAzramI 143 // , pR.56|| 13. ama.kSIra. TIkAyAM nAsti, 134 // , pR.32 // 14. koSThAntargatapAThaH 1pratAveva dRzyate // 15. 'asyAH ' iti 2 // 16. ito'gre 2pratau 'tataH' iti dRzyate // 17. kSIrataraGgiNyAdau tamudhAtuH kAGkSAyAmarthe dRzyate // 18. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 145, pR.78, padacandrikA, bhAga-1, kAlavargaH, zrI-107, pR.140|| "ke bhUSayanti stanamaNDalAni kIdRzyumA candramasaH kutHshriiH| kimAha sItA dazavaktranItA hArA mahAdevaratA tamAtaH // (pakSe-hA rAma hA devara tAta mAtaH)iti pUrNaH zUokaH, TIkAsarvasve 'vibhUSaNaM kiM kucamaNDalInAM....' iti dRzyate // 19. dra. padacandrikA, bhA-1, kAlavargaH, zo107, pR.140, tatra 'iti tu jAtokAyaH' iti dRzyate // 20. kSIrataraGgiNyAdau vRJdhAturAcchAdane'rthe na dRzyate // 21. raMjaMti' iti 1 // Jain Education Intemational Page #92 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 141-143] vyutpattiratnAkarakalitA No'treti, raJjayati tamasA vA rajanI / 'raJja rAge'(bhvA.u.a.), [amarakoSaH 14 / 5 // ] ityamaraH / "tamisrA tu darzarAtri'kSipeH kicca'(uNA-264)iti cakArAd raJjerapyani:, kittvAna- ryotsnA syAt pUrNimA nizA"[ ]iti zabdArNavaH / "tAmasI 30 lopaH, 'kRdikaaraat-'(gnnsuu-4|1|45 // ) iti ddiie| DIba- rAtrimAtre'pi"[ ]iti kaumudI / ekmmaavsyaaraatreH| "andha(GISa)bhAve rjnirpi| 14 vasatyasyAM tamaH, vasantyasyAM janA kArarAtrinAmedam"[ ]ityapare // vA vstiH| vasa nivAse'(bhvA.pa.a.), vahivasyartibhyazcit' jyotsnI tu pUrNimArAtriH (uNA-500)iti atipratyayaH / 15 zyAyate gacchati zanaiH .. 1 jyotsnA candrikA'styasyAM jyotsnI / 'prajJAdibhyazca' zanairiti zyAmA / 'zyaiGgatau'(bhvA.pa.a.), 'iSiyudhIndhi- 5438 // ityaNa, 'tddhitessvcaamaadeH'7|2|117||iti vRddhiH, dasizyAdhUsUbhyo mak'(uNA-142), 'Adeca upadeze'ziti' 'ttiddddaannny-'4|1|15 // ityAdinA GIp / pUrNimAyA rAtriH 6 / 145 // ityAtvam, tataSTAp / zyAmaguNayogAdvA zyAmA / 16 pUrNimArAtriH iti SaSThItatpuruSaH / ekaM pUrNimAyA rAtreH / 10 vasatau sAdhu: vAsateyI / 'pthytithivstisvpteddhk'4|4|- "udyotayuktAyA rAtre:"[ ] ityapare / yanmahezvaraH "jyotsnI 104 // , 'aayneyiiniiy-'7|1|2|| ityAdinA Dhasya eyAdezaH, candrikayAnvitA'[ ] iti / jyotsnetyAbanto'pyayam, vRddhi'ttiddddaannj-'4|1|15|| ityAdinA ddiip| 17 tamoyogAt tama- hInazca / "jyotsnA sacandranakSatrarAtrau candrAtape'pi ca"[vizva- 40 svinI / 'asmAyAmedhAsrajo viniH'512131|| iti viniH, prakAzakozaH, nAntavargaH, bhUo-22] iti| zAzvato'pi "jyotsnA 'Rnnebhyo ddiip'415|| // 142 // 18 oSati dahati ahaHkle jyotiSmatI rAtriryotsnA candramasaH prabhA"[zAzvatakozaH, zrozamiti uSA / 'uSa dAhe'(bhvA.pa.se.), 'igupdhjnyaa-'311135|| 192 iti kaH, ttaap| uSetyavyayamapi / 19 duSyatyasyAM dRSTi : dossaa| gaNarAtro nizAgaNaH // 143 // 'duSa vaikRtye'(di.pa.a.), pacAdyac, 'ajaadytssttaap'4|13|| 1 iha gaNazabda ekvcnaantH| "bahutvasaMkhyAvacanaH" doSAvyayamapi / 20 indoH kAntA indukAntA / sAmAnyena / jJAta bahugaNa- 1 / 1 / 23 // ityatrandAmatra: / rAtrANA gaNa viMzatiH raatreH| zeSazcAtra gnnraatrH| rAjadantAditvAt prnipaatH| bhugnnvtu-'1123|| "nizi cakrabhedinI // iti saMkhyAtve, 'ahaHsarvaikadeza- '5 / 4 / 87 // ityAdinA'c niSadvarI nizIthyA niTa (nii) ghorA vAsarakanyakA / gaNarAtraH, puNkliiblinggH| "klIbatvamatra pramAdaH, 'rAtrAhAhAH zatAkSI rAkSasI yAmyA ghRtArcistAmasI tamiH // 1 // ___ puNsi'2|4|29|| iti puNstvpraapteH''[]ityeke| "prAptamapi puMstvaM 50 zArvarI kSaNinI naktA paizAcI vAsurA umA''[zeSanAmamAlA / lokAzrayatvAnna bhavati"[ ] iti srvaanndH| "bhavati npuNs2|18-20||] / naktamavyayam / tuGgI dezyAma, sNskRte'pi|| kaliGgayogaH saMkhyApUrvasya rAtrizabdasya"[ ]iti vararuci vacanAt, gaNazabdasya ca saMkhyAtvAt klIbatvasambhavAt / "tathA atha tamisrA darzayAminI / ca napuMsake'marakoSe'pyuktaM 'rAtraM prAk saMkhyayAnvitam'[amara1 tamAMsi vidyante'syAM tamisrA / 'jyotsnAta- koSaH 3 / 5 / 25 // ] []iti kaumudii| anye'pyAhuH "gaNAnAM misraa-'52114|| iti sAdhuH, dantyarephopadho'yam / darzasya rAtrINAM samAhAra iti dvigau kRte samAsAvayavAH samAsAntA yAminI rAtriH drshyaaminii| "tamisrA tAmasI rAtriH" ityakArAntottarapadatvAbhAvAdakArAntottarapado dviguH striyAM 1. '-bhyazca' iti1.2|| 2. '-neyItyA-' iti1|| 3. 'vAsarA' iti4|| 4. 'uzAH' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 5. dra. desIsaddasaMgaho, varga:-5, tho-413|| 6. dra. padacandrikA, bhA-1, kAlavargaH, zUo-107, pR.141, tatra 'jyotsnA' ityasya sthAne 'jyotsnI' iti dRzyate // 7. 'jyotsnI' iti3|| 8. '-kAyA-' iti2.3|| 9. 'jyotsnA' iti vizvaprakAzakozaH, nAntavargaH, zo-22, pR.87|| 10. ito'gre 1pratau "gaNAnAM bahvInAM rAtrINAM samAhAraH, gaNazabdasya saMkhyAtvAt 'tddhitaarth-'2||1||51|| iti dviguH, 'ahHsrvaikdesh-'5487|| ityac, 'rAtrAhAhAH puMsi' 24 / 29 // iti puMstvaM tu nA (na), 'saMkhyApUrvArAtri:'(li-132)iti liGgAnuzAsanasUtreNa klIbatvavidhAnAt, "bhavati [na]puMsakayogaH saMkhyApUrvasya rAtrazabdasya"[ ]iti vararucivacanAcca / "rAtraM prAk saMkhyayAnvitam"[amarakoSaH 35 // 25 // ] iti vakSyamANatvAcca / etena svAmimukuTayonapuMsakatvasamarthanasaMbhramaH parAstaH" iti pATho dRzyate, sa tu rAmazramyanukaraNam, dra. rAmAzramI 1 / 4 / 6 // , pR.57|| 11. dra. padacandrikA, bhA-1, kAlavargaH, bho-108, pR.141 / / 12. sarvAnandakRtaTIkAsarvasve "rAtrAhAhAH puNsi'2|4|29|| iti puMstve prApte 'lokAzrayatvAlliGgasyeti napuMsakatA" iti dRzyate, bhA-1, 146 // , pR.79 // 13. dra. padacandrikA, bhA-1, kAlavargaH, zo-108, pR.141 / / , rAmAzramI 146 // , pR.57 // Page #93 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 52 abhidhAnacintAmajinAmamAlA [devakANDa:-2 bhASyate"[]iti / "strItvAbhAve 'sa npuNskm'2|4|17|| iti thaki pratyaye sAdhuH / ata eva kAtyaH "nizIthaM suptajanam" klIbatvaM prApta bAdhitvAnena puMstve prAse pAtrAditvAt klIba- [ ]aah| 2 arddha rAtreH ardhraatrH| 'aha:sarvaikadeza-' tvm"|'] iti mishraaH| nizAgaNo rAtrisamaha ityarthaH / eka 5487 // ityAdinAc / 3 mahatI cAsau nizA ca mahArAtrisamUhasya / "triNi rAtri, cyAri rAtri, daza rAtri" iti nizA, prAptaprakarSakatvAt / trINi arddharAtrasya // bhASA // 143 // uccandrastvapararAtraH pakSiNI pakSatulyAbhyAmahobhyAM veSTitA nizA / 1 utkrAntazcandro'smin uccandraH / 2 rAtreraparo bhAgaH 1 vartamAnadivasAgAmidivasayoH pakSayoriva madhye yA apararAtraH / 'ahaHsarvaikadezasaMkhyAtapuNyAcca raatre:5487|| vartamAnA rAtristasyA nAmaikaM pakSiNI / ubhayAhI pakSAviva iti ekadeze'c, 'yasyeti c'6|4|148||, 'rAtrAhAhAH puMsi' 40 sta asyA iti pkssinnii| 'ata initthnau'5|2|115|| itiiniH| 2 / 4 / 29 // iti puMstvam / dve pAzcAtyarAtreH / 'pAchilI rAtri' 10 pakSazabdo mAsArddhadehAGgayorvAcakaH / atra nizetyupalakSaNam, iti bhASA // tenAgAmivartamAnanizAyukto divaso'pi pkssiityaahuH|| tamitraM timiraM tamaH // 145 // garbhakaM rajanIdvandvam dhvAntaM bhUcchAyAndhakAraM tamasaM smvaandhtH| 1 garbhayati garbhakam / Nvula / rajanyA rAtrerdvandvaM 1tamo'syA'sti tamisram strIklIbaliGgaH, dantyarajanIdvandvam / ekaM rAtridvayasya // sakAravAn / jyotsnaatmisraa-'5|2|114|| ityAdinA nipAtapradoSo yAminImakhama // 144 // nAt sAdhuH / 2 timyati timiram, puMklIbaliGgaH / 'tima 1prArabdhA doSAsminniti pradoSaH / yadvA 'duSa vaikRtye' STima ArdIbhAve'(di.pa.se.), iSimadimudikhidicchidibhidime(di.pa.a.), ac, TAp / prArambho doSAyAH pradoSaH, prAdisamAso (mi)dicaditimimihimuhimucirucirudhizuSibadhibhyaH kirac' vA / prArambho doSAyA yatra iti, 'ekvibhktishc'1|2|44|| (uNA-51) / 3 tAmyantyanena tmH| 'tamu glAnau '( ), 50 ityupasarjanatve 'gostriyorupsrjnsy'1|248|| iti huusvtvm| '--asun'(uNA-628)ityasun / tamazabdo'kArAnto'pi 20 doSAzabdaH striyAm / yAminyA rAtrermukhaM prArambhaH yaaminiimukhm| // 145 // 4 dhvanyate sarvarogaharatayeti dhvaantm| 'dhvana zabde' ekaM rAtrimukhasya / [zeSazcAtra-"dinAtyayaH pradoSe syAt'"] (bhvA.pa.se), 'kssubdhsvaantdhvaantlgnmlisstt-7|2|18|| ityA[zeSanAmamAlA 220] // 144 // dinA sAdhuH / puMklIbaliGgo'yam / 5 bhuvaH pRthivyAzchAyA bhUcchAyA, purANe bhuugunnshruteH| 'vibhASA senAsurAcchAyA-' yAmaH praharaH 2 / 4 / 25 // ityAdinA klIbatve bhUcchAyaM ca / 6 andhaM karoti 1 yAti gacchati yaamH| 'yA prApaNe'(a.pa.a.), andhakAram, puMklIbaliGgaH / 'DukRJ karaNe'(ta.u.a.), 'yAtermaka '( )iti mak / yadvA yacchati uparamati rAtriraha- 'krmnnynn'3|2|1||, 'aco nniti'7|2|115|| iti vRddhiH| zcAneneti yaamH| 'yamu uparame'(bhvA.pa.a.), ghny| 2 prahiyate 7-9 samavAndhebhyastamasamiti yojyate. saGgataM tama iti santamatADyate'smin kAlasUcakaM vAdyamiti prhrH| prapUrvaH 'haj sama. avagatamavahInaM vA tamaH avatamasama. andhaM karoti 60 haraNe'(bhvA.u.a.), 'puMsi sNjnyaayaam-'3|3|118|| iti ghH| andhayati, andhayati tadandham, tacaM tamazca andhatamasam dve praharasya // 'avsmndhebhystms:5|479|| itycsmaasaantH| bAhulakAd 30 nizIthastvardharAtro / dIrghatve andhaatmsmitypi| amarastu "dhvAnte gADhe'ndhatamasaM 1 niyataM zerate lokA atreti nizIthaH / 'zIGa kSINe'vatamasaM tama: vissvksntmsm"[amrkossH1|83||] svapre(a.A.se.), 'nizIthagopIthAvagIthA:'(uNA-166)iti iti vizeSamAha / nava andhkaarsy|| 1. dra. padacAndrikA, bhA-1, kAlavargaH, zo-108, pR.141||, 2. 'triNa' iti4|| 3. uNAdigaNe etAdRzasUtra na dRzyate, ata evoktaM rAmAzramyAm"yattu-yAtermag iti mag iti mukuTenoktam, tanna, uktasUtrasyotprekSitatvena nirmUlatvAt" iti / tena 'artistu-su-'(uNA-137)ityAdinA manpratyayaH pAThyaH // 4. 'thakpra-' iti3|| 5. dra. svopajJaTIkA 2145 // , pR.32|| 6. 'rAti' iti4|| 7. "puMklI-' iti4|| 8. 'ArdrabhAve' iti1.2|| 9. kSIrataraGgiNyAdau tamudhAtuH kAkSAyAmarthe dRzyate // 10. '-liGgaH' iti3|| 11. 'tattamazca' iti1|| 12. "andhAtamasa. na. karma, anyebhyo'pIti dIrghaH, nibiDAndhakAre" iti vAcaspatyAbhidhAne 211tame pRSThe // Page #94 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 30 144-148] vyutpattiratnAkarakalitA zeSazcAtra zeSazcAtra"dhvAnte vRtro rajobalam // "pakSaH kRSNaH sito dvedhA kRSNo nizAhvayo'paraH / rAtrirAgo nIlapaGko dinANDaM dinakesaraH / zuklo divAhvayaH pUrvaH"[zeSanAmamAlA 2 / 22] // khaparAgo nizAcarma viydbhtirdigmbrH||1||" atha vizeSeNAha[zeSanAmamAlA 2 / 20-21] // tithiH punaH karmavATI tulyanaktandine kAle viSuvad viSuvaM ca tat // 146 // 1 atati satataM gacchati tithiH, puMstrIliGgaH / 'ata sAtatyagamane'(bhvA.pa.se.), 'RtanyaJji-'(uNA-442) 1 tulye same naktandine yasmin kAle sa tulyana ityAdinA ithin, pRSodarAditvAddhAtorakAralopaH / tanyate SaSThiktandinaH, tatra / viSuvad viSurnAma muhUrtaH, so'syAsti ghaTikAbhiriti vA / 'tanu vistAre'(ta.u.se.), 'tanote(tane)viSuvat, puMklIbaliGgaH / yadvaijayantI "purA(purI) tanmahimA rDit'(haimoNA-674)itIthin / 2 karmaNAM kAryANAM vATI 10 hema viSuvat karma loma doH"[vaijayantI 8931 // ] nRSaNDha (vATIva) karmavATI, tatpratibaddhatvAt teSAm / sAmAnyato 40 linggH| 2 viSurasyAsti viSuvam / viSu sAmye'vyayam, / dve titheH // tadasyAstIti vA / ubhayatra 'keshaadvonytrsyaam'5|2|109|| atha vizeSataH prAhaatra sUtre 'anyebhyo'pyupsNkhyaanm'(vaa-5|2|109||)ityup __ pratipat pakSatiH same // 147 // saMkhyAnAd vapratyayaH / "viSuvAn samarAtrivAsaraH kAlaH''[] 1 pratipadyate'GgIkriyate pakSasyA''dyatayA, pratipadyate iti puMskANDe vopaalitH| "viSuvo'pyatra"[] iti lomAdi vA'syAM candrasya kSaya udayo veti pratipad, striilinggH| 'pada sUtre rkssitH| tacca meSatulayoH sngkraantyorbhvti| dve sadRza gatau'(di.A.a.), sampadAditvAt kvipa, dakArAntaH shbdH| rAtridinakAlasya / 'viSuvatI' iti bhASA // 146 // "pratipadyata upakramyate mAsAdiranayo"[ama.kSIra. 1 / 31 // ] paJcadazAhorAtraH syAt pakSaH iti svAmI / 2 pakSasya mUlaM prArambhaH pakSatiH, striilinggH| 1paJcadazasaMkhyAkA ahorAtrA asminniti paJcadazA- 'pakSAt ti:5|2|25 // iti tipratyayaH / kRdikArAt-'(gaNasU20 horAtraH / pacati bhUtAni pakSaH / 'DupacaS pAke'(bhvA.u.a.), 41145||)iti DISi pakSatI ca / dve pratipadaH // 147 // 50 'vR(va)tRvadihanikamikaSiyumucibhyaH saH'(uNA-342)iti paJcadazyau yajJakAlau pakSAntau parvaNI api / bAhullakAt sH| (pakSyata iti vaa| 'pakSa parigrahe'(cu.u.se.), 1 paJcadazAnAM tithInAM pUraNyau pnycdshyo| 'tasya karmaNi ghny)| kSapati kAlamiti vaa|'kssp kSaye'(), pacAdyac, pUraNe ddtt'5|248|| iti DaTa, DittvATTilopaH, TittvAt pRSodarAditvAd vrnnvipryyH| ekaM pakSasya / 'pakhavADA' iti 'ttiddraannny-'4|1|15|| ityAdinA DIp / 2 yajJasya kAlau bhASA // yjnykaalau| yacchrutiH "darzapaurNamAsIbhyAM mR(mi)STAnnena sa bahalo'sitaH / yajeta" iti| 3 pakSasyAntau prAntau pakSAntau / 4 paryante 1 sa iti pakSaH asitaH kRSNaH, bahate varddhate pitaro'nayoriti parvaNI / ( pR pAlanapUraNayoH'(ju.pa.se.), tamo'sminniti bahulaH / 'baMhi vRddhau'(bhvA.pa.se.), 'baMherna- 'snAmadipadyatipRzakibhyo vanip'(uNA-552) ) / catvAri lopazca'(uNA-29)iti ulac / ekaM kRSNapakSasya / yAgakAlasya // 1. vaijayantyAM tu "saktuH parItanmahimA karma parva ca loma doH" iti dRzyate, 8 / 9 / 31 // , pR.222 / / 2. dra. padacandrikA, bhA-1, kAlavargaH, zo116, pR.149, rAmAzramI 1414 // , pR.61 // 3. '-rAtrikAla-' iti2 // 4. uNAdigaNasUtrAdatra 'yumuci' ityadhikapATho dRzyate // 5. koSThAntargatapAThaH 1pratAveva dRzyate // 6. kSIrataraGgiNyAdau kSayArthe'yaM dhAturna dRzyate // 7. 'baMhi-' iti1.2|| vastutaH 'lavihyo lopazca' ityuNAdigaNasUtrasvarUpam, aparaM ca anena sUtreNa isipratyayaH, na tu ulac, tena bAhulakAdulajeva vaktavyaH, rAmAzramyAmapi bAhulakAdulac kRtvA bahulazabdaH sAdhitaH // 8. 'nizAhvayaH paraH' iti2.3|| 9. 'pakSasAdyatayA' iti3|| 10. '-dyate'syAM' iti3|| 11. 'upakramyate'nayA' iti ama.kSIra. TokA, 1.31 // 12. dra. svopajJaTIkA 2148 // , pR.33|| 13. koSThAntargatapAThaH 1pratAveva dRzyate // Page #95 -------------------------------------------------------------------------- ________________ abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devakANDa:-2 tatparvamUlaM bhUteSTApaJcadazyoryadantaram // 14 // ___sA rAkA pUrNe nizAkare // 149 // 1 bhUteSTA ca paJcadazI ca bhUteSTApaJcadazyau, tayorya 1sA paurNamAsI sUryAstAnantaraM vartamAnA pUrNe nizAdantaraM tat, parvaNormUlaM parvamUlam ityucyate / bhUteSTA caturdazI, kare dRSTe sati rAkA procyate / rAti dadAti sakhamAnandaM vA paJcadazIzabda: pUrNimAyA amAvAsyAyAzca nAmetyarthaH // 148 // raakaa| 'rA dAne'(a.pa.a.), 'kRdAdhArArcikartibhyaH kan' 30 sa parva sandhiH pratipatpaJcadazyoryadantaram / (uNA-320)iti kan, ajAditvATTAp, bAhulakAt 'ke'NaH' 7 / 4 / 13 // iti na husvaH / yasyAM pUrNimAyAM sUryAstAnantaraM 1 pratipatpaJcadazyoryadantaraM madhyam, sa sandhiH zrUSaH pUrNazcandra udeti, tasyA ekam // 149 // parva ucyate / pratipacca paJcadazI ca pratipatpaJcadazyau, tyoH| atra paJcadazIti dvayorapi pUrNimAmAvAsyayorgrahaNamuktam / "prati kalAhIne tvanumatiH 1 atrApi pUrvasmAt pAdAt setyanukRSyate, sA patpaJcadazyostu sandhiH parva"[ ]iti durg:| prAcyAstu parva pUrNimA udayakAle pratipadyogAt kalayo hIne kalAhIne candre 10 sandhiriti caturakSaraM naamaakhyn| ekaM pratipatpaJcadazIsandheH // anumatiH ucyate / anumanyate'numatiH / 'manu(mana) jJAne' pUrNimA paurNamAsI (di.A.a.), 'striyAM ktin'3|3|94||, 'anudAttopadeza-' 1 pUraNaM pUrNam / 'purI ApyAyane'(di.A.se.), bhAve 64 / 37 // ityanunAsikalopaH / "caturdazIviddhA paurNamAsI kta :, 'radAbhyAM niSThAto n:-'8|2|42||, tato' 'bhAvapratya- anumatiH''[ ]ityanye // 40 yAntAdimap vaktavyaH (vaa-4|4|20||)iti mapi, TAp / (pUrNena mArgazIrSyAgrahAyaNI / nirvRttA pUrNimA) / yadvA pUraNaM pUrNiH / 'pR pAlanapUraNayoH' 1 mRgazIrSeNa candrayuktena yuktA paurNamAsI mArga(ju.pa.se.), 'striyAM ktin'3|3|94 // , 'lvAdibhyaH ktiniSThAvada' shiirssii| 'nakSatreNa yuktaH kaalH'4|2|3|| iti tRtIyAntAdaNa, (vaa-3|3|94||)iti ntvm| pUrNi mimIte pUrNimA / 'mAGa 'ttiddddaannj'4|1|15 // ityAdinA GIp / 2 agre hAyano varSamasyA mAne'( ), 'Ato'nupasarge kH'323||"" iti svaamii| AgrahAyaNI, mArgazIrSAdArabhya vatsarapravRtteH / 'AgrahAyaNya 2 mIyate tithInAM kSayo vRddhizcAneneti, 'mA mAne'(a.pa.a.) shvtthaatttthk'4|2|22|| iti nidazAdaNa, pUrvapadAt sajJAyAmagaH 20 asmAdauNAdiko'sipratyayaH / mAzcandraH saMpUrNo yasyAM sA 843||iti Natvam / dve mArgazIrSIpUrNimAyAH // paurNamAsI tithiH / 'sAsmin paurnnmaasii'4|2|21 // iti amA'mAvasyamAvasyA darzaH sUryendusaGgamaH // 150 // nipAtanAdaN / athavA pUrNo mAH pUrNamAH, tasyeyaM tithiH, 'tatra amAvAsyA'mAvAsI ca bhvH'4|3|53 // ityaNi paurNamAsI / yadvA pUrNo mAso 1amA iti amAvAsyAzabdaikadezo'yaM bhImavat / na 50 (vidyte'syaamiti| 'pUrNamAsAdaN vaktavyaH') (vaa-4|||35||) vidyate mAzcandramA asyAmiti vA, pRSodarAditvAt / 2 amA ityaNa, 'ddddiaannny-'4|1|15|| ityAdinA GIp / sAmAnyataH saha vasato'syAM candrArkAviti amAvasI / auNAdike apratyaye pUrNimAyA dve // gaurAditvAd GIS / 3 amA saha vasato'syAM candrArkAviti 1. ito'gre 1pratau 'candrasya pUrtiH' iti dRzyate // 2. ito'gre 1pratau 'pUrNena nivRttA pUrNimA / tena nivRttamityarthe ' iti dRzyate // 3. koSThAntargatapAThaH 1pratau na dRzyate // 4. asya dhAtoH sthAne 2.3.4pratiSu pUrI ApyAyane' iti dRzyate // 5. 'RlvAdibhyaH ktinniSThAvad vAcyaH' iti 1pratau dRshyte|| 6. 'pUrNa' iti2|| 7. dra. padacandrikA, bhA-1, kAlavargaH, zo-110, pR.143 // 8. svAmikRtAmarakozaTIkAyAM "pUrNiM mimIte pUrNimA, kaH" iti dRzyate, dra. 137 // , pR.33 / / 9. 'pUrNo' iti1 // 10. koSThAntargatapAThasthAne 1pratau -'styasyAmiti paurnnmaasii| pUrNamAsAdaN vaktavyaH' iti dRzyate // 11. '-vartibhyaH kan' iti2.3.4|| 12. 'ajAdyataSTAp' iti1|| 13. 'sUryAstAnantaraM' iti 1pratau nAsti // 14. '-kAlaprati-' iti2.3.4|| 15. 'kalAyA' iti3, 'kAlayA' iti2|| 16. atra 1pratAvevoTTaGkitA TippaNI dRzyate, sA ceyam-"atra prajJAdyaNa, 'puurvpdaat-'843|| iti Natvam / AgrahAyaNI paurNamAsI / tadyogAnnakSatramapi tathA / yttu-'aagrhaannyshvtthaatttthk'4|2|22 // iti nirdezAt svArthe'Na, gaurAditvAd DIe, aNantAdeva Dopi siddhe gaurAdiSu pATho'sya puMvadbhAvaniSedhArthaH, tenAgrahAyaNIbhArya iti siddhyati[ ]iti mukuTaH, tanna, asiddhAntAt / na hi gaurAditvaM puMvadbhAvapratiSedhArtham, kintu GIpa( GIS)vidhAnArtham / na ca pAThasAmarthyam, tasya svarabhedArthatvAt / na codAttanivRttisvareNa tadabhAvaH / pATha-sAmarthyAdudAttanivRttisvarasyaiva bAdhasambhavAt / asya gaurAditvamaprAmANika iti suvacatvAcca"[rAmAzramI 1 / 3 / 23 // , pR.48] iti vyAkhyAsudhAkAraH / AcAryA api prajJAdyaNamevAhuH" iti ||17.3.4naasti // Jain Education Intemational Page #96 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 148-152] amAvasyA | 'vasa nivAse' (bhvA.pa.a.), 'amAvasyadanyatarasyAm '3 | 1 | 122 // iti vRddhyabhAvapakSe Nyati pratyaye rUpaM nipAtitam / 4 dRzyate yAjJikaiH darzaH / 'dRzir prekSaNe ' (bhvA.pa.a.), 'puMsi saMjJAyAM ghaH prAyeNa '3 / 3 / 118 // / 'dRzyete upalakSyete candrArkAvatreti darza: "[[ ] ityanye / dRzyate candro'sminniti vA viparItalakSaNayA / 5 sUryendvoH saGgo'treti sUryendusaGgamaH / vyadhikaraNo bahubrIhiH // 150 // 6 amAha vasato'syAM candrArkAviti amAvAsyA / ' amAvasyadanyatarasyAm' 3|1|122||iti Nyati vRddhibhAvapakSe nipAtitam / 7 amA saha 10 vasato'syAM candrArkau iti amAvAsI / auNAdiko'pratyayaH bAhulakAd dIrghatA, gaurAditvAd GIS / " amAvasyA darzo'mA'mAvasI'ca''[ ]iti rabhasaH, " apyamAvAsyAmAvAsI cAmAmAsyapyamAva (ma) sau''['] iti zabdArNave cAnekarUpatA / " amAnAma rave razmizcandralokaM pratiSThitaH / vyutpattiratnAkarakalitA tatra somo vasatyasyAmamAvAsyA tataH smRtA // 1 // " []iti smRtiH / `sAmAnyato'mAvAsyAyAH sapta // atha vizeSeNAha sA naSTenduH kuhuH kuhUH / 1 sA amAvAsyA naSTo'dRzya indurasyAM naSTenduH, 20 udaye'mAvAsyAyogAnnaSTacandrakalA'mAvAsyA kuhuH procyate / kuhayate vismApayate kuhuH / 'kuha vismApane ' ( cu.A.se.), 'mRgayvAdibhyazca'(uNA-37) iti kuH / tathA ca " dhenUrurajjakuhusarayutanukareNavaH striyAm " [] iti vindhyavAsI / 2 kuhayate vismApayate kuhUH, SaSThasvarAntaH / 'kuha vismapane' (cu.A.se.), curAdiH, ataH 'kRkami (kRSicami) tanidhanisarjikharjibhyaH kU:'(uNA - 81 ) iti "bAhulakAt kuherapi " [] iti dhAtupradIpaH / yatrA'mAyAM prabhAte candro na dRzyate, tasyAdve // dRSTendustu sinIvAlI 30 1 atrApi setyanukRSyam, sA'mAvAsyA caturdazIyogAd dRSTacandrA satI sinIvAlI / saha ena viSNunA vartate, 55 sA lakSmIstadyogAd vrIhyAditvAdiniH, sinI candrakalA, (sA bAlApAtreti gaurAdipAThAd GIS / yadvA sinIM ) valati dhArayatIti vA / 'vala dhAraNe ( ), karmaNyaNi sinIvAlI, ('striyAH puNvd-'6|3|34 // ityAdinA na puMvattvam, 'saMjJApUraNyozca 6 | 3 | 38 // iti niSedhAt ) / "sinI sitA vAlA candrakalA'styasyAm''[ama.kSIra. 1 / 3 / 9 // ] iti svAmI / dRSTacandrAmAvasyA ekam // bhUteSTA tu caturdazI // 151 // 1 bhUtAnAmiSTA priyA bhUteSTA / 2 caturdazAnAM 40 tithInAM pUraNI caturdazI / 'tasya pUraNe DaT '5 1248 // TittvAt 'TiDDANaJ- '4 / 1 / 15 // ityAdinA GIp / caturdazyA dve // 151 // pakSau mAsaH 1 tau zuklakRSNapakSau mAsaH syAt / mIyate'nena varSamiti mAsaH, puMklI. / 'mAG mAne' (di.A.a.), 'mAsaH (maH saH) ' (dazapAdyuNAdiH 9 / 27 // ityuNAdisUtreNa sapratyayaH / 'mAsaH (maH saH) ' (dazapAdyuNAdiH 9 / 27 // ) iti sUtre sAnuvRttau punaH sagrahaNaM kittvAbhAvArtham, anyathA itvaM syAt, athavA nipAtaH / mAzcandrastasyAyamiti vA / 'tasyedam '4 / 3 / 120 // 50 ityaN / etaccAndreNa mAnena, saurAdimAnaistu masyate parimIyate'nena, asau veti mAsaH / 'masI parimANe ' (di.pa.se.), 'hulshc'3|3|121 // iti ghaJ / pRSodarAditvAddhalanto'pyayam / 17 18 tau dvau varSAMzakazrAmo varSA (G)gamA ahargaNa: "["]iti nAmanidhAnam) / dvipakSo'pi / sAmAnyata ekaM mAsasya / zeSazcAtra- "mAse varSAMzako bhavet / varSakozo dinamala: " [zeSanAmamAlA 2 / 22-23 // ] // atha vizeSeNAha vatsaMrAdirmArgazIrSeH saMhaH saMhAH / AgrahAyaNikazca 1 vatsarasya varSasyAdiH vatsarAdiH / 2 mRgazirasA nakSatreNa yuktA paurNamAsI mArgazIrSI / mRgaziraH zabdAd 'nakSatreNa 1. dra. padacandrikA bhA-1, kAlavarga:, zro- 111, pR. 144 // 2. 'vAsI' iti2 // 3. 'cAmAmAvasyapyamAvasI' iti3, 'apyamAvasyamAvAsI 'cAmAmasyapyamAmasI' iti rAmAzramyAm, 1448 // pR.58 // 4. dra TIkAsarvasvam, bhA-1, 448 // , pR.80 // , padacandrikA, bhA-1, kAlavarga:, zle111, pR.143 // 5. 'sAmAnyenAmA - ' iti 1.2 // 6. ' - dayazca' ityuNAdigaNe // 7. ' karaNe ca' iti1.3, ' karaNe cA-' iti4 // 8. dra. padacandrikA, bhA-1, kAlavarga:, zlo- 111, pR. 144 // rAmAzramI 149 // pR.58 // 9. pra. padacandrikA, bhA-1, kAlavarga:, - 111, pR. 144 // 10. koSThAntargatapAThaH 1 pratau na dRzyate // 11. 'tAM valati dhArayati' iti1 // 12. kSIrataraGgiNyAdau valadhAtuH dhAraNe'rthe na dRzyate, paraM 'saMvaraNe saJcaraNe ca' ityarthe''tmanepadini ca dRzyate // 13. ito'gre 1 pratau 'pRSodarAditvAnna puMvadbhAvaH' iti dRzyate // 14. agrimagranthAnurodhAdayaM yuktaH, pra. kSIrataraDiNI, adAdiH, dhAtusaM55, pR.190|| 15. 'masi' iti3, 'masA' iti2 // 16. koSThAntargatapAThaH 1 pratau na dRzyate // 17. dra. padacandrikA, bhA-1, kA varga:, zro- 115, pR. 148 // 18. 2.3.4pratiSu nAsti // For Private Personal Use Only 60 Page #97 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 12 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devakANDaH-2 yuktaH kaalH423|| ityaNa, 'aci-'6|162|| iti zirasaH 4 / 4 / 128 // yat / sahasya iva sahasyavat, yathA sahasya: zIrSAdezaH / mArgazIrSI paurNamAsI asminniti maargshiirssH| pauSavAcI tathA taiSo'pItyarthaH / pauSasya trINi // 15 // 30 'sAsmin paurNamAsIti sNjnyaayaam'4|2|21|| ityaNa, 'yasyeti mAghastapAH c'6|4|148|| / 3 sahate (loko'smin zItam)iti shH| 1 maghayA nakSatreNa yuktA paurNamAsI mAghI / sA 'Saha marSaNe'(bhvA.A.se.), pacAdyac, 'dhAtvAdeH SaH saH' paurNamAsI asminnasti mAghaH / 'sAsminpaurNamAsIti sNjnyaa6|164||, akArAnto'yam / yathA "sahasya prathame mAsi yaam'4|2|21|| itynn| 2 tapo'syAsti tapAH, puMklIvAhayed doSasaJcayam''[carakasaMhitA a-7, tho-46] iti baliGgaH / 'matvarthe maastnvoH4|4|128|| iti yat, tasya carakaH / 4 "mArgapauSayoH prANinAM balamupacIyate"[ ]iti / luk| yadvA tapati tpaaH| 'tapa santApe'(bhvA.pa.a.), asun| vaidyakam / tataH saho balamupacitamasminnastIti sahAH, puMsi, dve mAghasya // 10 sakArAntaH / sahazabdAd 'matvarthe maastnvoH'4|4|128|| iti phAlgunastu phAlgunikastapasyavat / yat, tasya 'lugakArekArarephAzca vaktavyAH '(vaa-4|4|129||) 1 phalatIti phalgunI / phala niSpattau'(bhvA.pa.se.), iti vA luk / alukpakSe tu sahasyaH pauSe rUDhaH / ( yadvA 'phaleka ca'(uNA-336) ityanana. (""phalAnyau hsvaadii| 40 sahate lokaH zItamasminniti shaaH| asunprtyyH)| 5 phalganyoH kAle jAta iti 'phalgunASADhAbhyAM TAnau'(vAAgrahAyaNIyogAd AgrahAyaNikaH / 'AgrahAyaNyazvatthATThak' 4334 // iti ra(Ta) pratyaye, arjane'pi, hasvAdi:"" iti 4 / 2 / 22 // iti Thak, 'tthsyekH'7|3|50||, 'kiti ca' ruuprtnaakrH)| "phalganastvarjane mAse" nakSatre phalAnI smRtA" 7 / 2 / 118 // iti vRddhiH| jyotsnAditvAdaNi 'AgrahAyaNo'pi' [iti govrdhnH| (kAtantroNAdau tu 'pizunaphAlgunau' iti purssottmH| mArgo'pi, mRgazirA eva mRgaH, tathA 'mRgazirA (kAtantroNA-121) iti vRddhiM nipAtya phAlguno'rjune dRSTa iti)| mRgaH [] iti rudrakoSAt, tadyuktA paurNamAsI mAgI, tataH pUrva- phalgunIbhiryuktA paurNamAsI phaalgunii| phAlgunI paurNamAsI vadaNi mArgaH / mArgazIrSasya paJca // asmin phAlgunaH / 'vibhASA phAlgunIzrAvaNIkArtikIcaitrI__ atha pauSastaiSaH sahasyavat // 152 // bhyH'4|2|23 // iti tthgnnau| 2 phAlgunakiH, atra Thak, 1 puSyeNa yuktA paurNamAsI paussii| 'nakSatreNa yuktaH 'tthsyekH'7|3|50|| 3 tapasi sAdhuH tapasyaH / tatra sAdhaH' kaalH'4|23 // ityaN / sA paurNamAsI asminnasti paussH| 4498 // iti yt| trINi phaalgunsy| zeSazcAtra-"phalgunAla- 50 'sAsmin paurNamAsIti sNjnyaayaam'4|2|21|| itynn| 2 evaM stu phAlgune ''[zeSanAmamAlA 2 / 23 // ] // taiSaH api / 'tiSyapuSyayornakSatrANi yalopo vAcyaH'(vA- caitro madhuzcaitrikazca 64149||)ityubhytraapi ylopH| 3 sahate loko'smin 1 "citrAnakSatreNa yuktA paurNamAsI caitrI / sA zItamiti shH| 'Saha marSaNe'(bhvA.A.se.), asun / sahasi paurNamAsI asminnasti caitraH / 'sAsmin paurNamAsIti-' sAdhuH shsyH| 'tatra saadhuH'4|4|98||iti yt| yadvA saho- 4 / 2 / 21 // ityaN / 2 manyate sarvatra kAmadevo'tra madhuH, puNsi| 'sminnasti sahasyaH / saha:zabdAd 'matvarthe mAsatanvoH' 'mana jJAne'(di.A.a.), 'phalipATinamimanijanAM gukpaTi1. sUtre yat 'saMjJAyAm' iti, tat vRttikRdabhiprAyeNa, ata evoktaM tattvabodhinyAM sAsmin paurNamAsItyatra "vRttikRtA tu sUtre eva 'saMjJAyAm' iti prakSiptam" iti, siddhAntakaumudItattvabodhinITIkA, pR.294 // 2. koSThAntargatapAThaH 1pratau nAsti // 3. carakasaMhitAyAM "sahasyaprathame caiva hArayed doSasaMcayam''[ca-746]iti saMyuktapATho dRzyate, tatraiva zrIcakrapANidattakRtAyurvedadIpikAkhyavyAkhyAyAM "haricandreNa tu sahazabdo'yamakArAnto mArgazIrSavacanastasya sahasya prathame kArtike iti vyAkhyAtam" iti dRzyate, carakasaMhitA, pR.53|| 4. dra. padacandrikA, bhA-1, kAlavargaH, bho117, pR.149 // 5. koSThAntargatapAThaH 2.3.4pratiSu na dRzyate // 6. sUtre yad saMjJAyAmiti, tad vRttikRdabhiprAyeNa, tenASTAdhyAyAM na dRshyte|| 7. ito'gre 1pratau 'bale' iti dRzyate // 8. 'tapati tapAH' ityasya sthAne 1pratau 'tapanti asmin lokA iti tapAH' iti dRzyate // 9. ito'gre 1pratau 'gaurA[di]tvAd GIS husvAdi' iti dRzyate // 10. koSThAntargatapAThaH 1pratau na dRzyate // 11. dra. padacandrikA, bhA-1, kAlavargaH, zo117, pR.150|| 12. ito'gre 2.4pratyoH 'phAlgunI cAsya pUrNimA' iti pATho dRzyate, sa tu dharaNikozasya pAThaH, dra. rAmAzramI 1415 // pR.62|| 13. dra. padacandrikA, bhA-1, kAlavargaH, tho-117, pR.150, rAmAzramI 1 / 4 / 15 // , pR.62 // 14. 'tu phAlgune' iti2.3.4 nAsti // 15. 'citrayA' iti1|| Jain Education Intemational Page #98 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 57 152-154] vyutpattiratnAkarakalitA nAkidhatazca'(uNA-18)iti uH, dhazcAntAdezaH / yadvA madhurva "kharakomalaH jyeSThAmUlIyaH" santo'trAstIti matvarthe 'madhorDa ce'4|4|129|| iti [jaH], [zeSanAmamAlA 224 // ] / basya vA luki mdhuH| 3 caitrI paurNamAsI asminnastIti athA''SADhaH zuciH syAt caitrikH| 'vibhASA phAlgunIzrAvaNI(zravaNA)kArtikI ASADhAnakSatreNa yuktA paurNamAsI ASADhI / nakSatreNa caitriibhyH'4|2|23|| iti tthk| caitrasya triinni| zeSazcAtra "caitre yuktaH kaalH'4|23 // ityaN / sA paurNamAsyasminnasti mohanika: kAmasakhazca phaalgunaanujH"[shessnaammaalaa2|23||]|| aassaaddhH| 'sAsmin paurNamAsIti sNjnyaayaam'4|2|21||itynn / vaizAkhe rAdhamAdhavau // 153 // "nakSatre aSADhA ityavyutpannaM mUrdhanyavaddhasvAdi''[ ]iti 'shrvisstthaa-'4|3|34|| AdisUtre rakSitaH / mAse tu pRSodarAditvAd 1 vaizAkhI paurNamAsyastyasmin vaishaakhH| 'sAsmin paurnnmaasii-'4|2|21 // ityaNa, tatra / 2 rAdhayA nakSatreNa yuktA dvairupyam / (ASADhAbhirAkhyAta iti vigrahe tu aSADhako'pi / 10 paurNamAsI rAdhI / sA paurNamAsI asminniti raadhH| 'sAsmin AkhyAtaNyantAt 'kvuna shilpisNjnyyo:'(unnaa-190)|) "syAdASADhe tvaSADhaka:"["]iti zabdArNavaH / "yad rohinniipaurnnmaasii-'4|2|21|| ityaN / 3 puSpagataM madhvatrAsti mAdhavaH / 'madhorja c'4|4|129|| iti JaH, 'taddhiteSvacAmAdeH' yogaphalaM tadeva sutAvaSADhAsahite ca candre"[ ]iti varAhokte nakSatravAcyapi hUsvAdirasti / AzA dizo Dhaukata iti AzADhaH, 40 7|2|117||ityaadivRddhiH , orgunnH'6|4|146 / / madhureva vaa| tAlavyamadhyo'pi / 2 zocanti pAnthA atreti zuciH, puNlinggH| 'prjnyaadibhyshc'5|4|38|| itynn| vaizAkhasya triinni| "vaizAkheM tUcchara:"[zeSanAmamAlA 2 // 24 // ] iti zaiSikam // 153 // 'zuca zoke'(bhvA.pa.se.), 'igupadhAt kit'(uNA-559)itIn, sa ca kit / ASADhasya dve // jyeSThastu zukraH zrAvaNo nabhAH / 1 jayeSThayA yuktA paurNamAsI jyaisstthii| sAsminna- zrAvaNikaH stIti jyeSTha ityaNdvayaM pUrvavat / 'saMjJApUrvako vidhiranityaH' 1 ('zru zravaNe'(bhvA.pa.a.), 'bahulamanyatrApi-' (pari-94)iti vRddhyabhAve jyeSThaH itypi| "jyeSTho mAse ca (uNA-236)iti yuc / zravaNaM nakSatram, zravaNena yuktA rAtriH 20 vaDheca jyeSThA ca gahagodhikA"trikANDazeSaH 3 / 3 / 107 // zravaNA, sA paurNamAsI asminniti vigRhya 'vibhASA phAlganI iti trikANDazeSaH / vAsarairvRddhatamatvAdatizayena vRddho vA zravaNAkArtikIcaitrIbhyaH 4 / 2 / 23 // ityaNi zrAvaNaH, mdhyvjyesstthH| 2 zocanti pAnthA atreti zakraH, pun.| 'zuca zoke' kAravAn / "strIpuMsayorRkSabhede zravaNaM zrutikarNayoH"["]iti 50 (bhvA.pa.se.), 'RjendrAgra-vajra-vapra-kupra-cupra-kSura-khura- rbhskossaat| 2 nabhaso meghAH santyatreti nabhAH, puNsi)| "na bhadrogra-bhera-bhela-zukra-tIvra-varNeramAlA :'(uNA-186) iti bhAsanaM meghacchannatvAd asyAstIti vaa| 'bhAsa dIptau'(bhvA.ranpratyayAntaH sAdhuH / yadvA zuk zocanamastyatra zukzabdAd A.se.), kvibantaH"[ ] iti svAmI / sahovat skaaraantH| 'lugakArekArarephAzca vktvyaa:'(vaa-4|4|129||) iti zukraH / "dhanurdhare triSu nabhaH klIbaM vyomni pumAn ghane / jyeSThasya dve / zeSazcAtra ghrANazrAvaNavarSAsu bisatantau patadgrahe // 1 // " 1. "madhuzabdAnmatvarthe jaH pratyayo bhavati, cakArAdyacca / upasaMkhyAnAlluk ca" iti kAzikA, bhA-3, 4 / 4 / 129 // , pR.804|| 2. 2.4 na dRzyate // 3. 2.3.4pratiSu na dRzyate // 4. 'jyeSThe' iti3|| 5. trikANDazeSe 'mAsi' iti dRzyate // 6. 'panthA' iti3.4|| 7. 'punapuMsakaH' iti3|| 8. 'RjendrAgravajraviprakubracubrakSurakhurabhadrograbherabhelazukrazuklagauravanDerAmAlAH' ityuNAdigaNasUtram // 9. 'aSADhayA nakSa-' iti1|| 10. dra. padacandrikA, bhA-1, kAlavargaH, zo-119, pR.152|| 11. koSThAntargatapAThaH 2.3.4pratiSu na dRzyate // 12. TIkAsarvasvam, bhA-1, 1416 // , pR.86 // , padacandrikA, bhA-1, kAlavargaH, bho-119, pR.152||, rAmAzramI 1416 // , pR.62|| 13. 'panthA' iti3.4|| 14. koSThAntargatapAThasthAne 1pratau"zrUyata iti nakSatram / zru zravaNe'(bhvA.pa.a.), 'bahulamanyatrApi-'(uNA-236)iti yuc / zravaNena yuktA paurNamAsI zravaNA / 'lubvishesse'4|24|| iti prApto lup yadyapi 'paurNamAsyAM neSyate' ityutsargaH, vibhASA phaalgunii-4|2|23|| iti liGgAt, tathApi zravaNazabdAdiSyata eva, tatraiva sUtre 'zravaNA' iti nirdezAt 'abAdhakAnyapi nipAtanAti' iti zrAvaNI' ityapi, tataH sA paurNamAsI asminniti vigRhya vibhASA phAlgunIzravaNAkArtikIcaitrIbhyaH 4 / 2 / 23 // ityaNi zrAvaNaH, na babhasti meghacchan [-natvAt] nabhAH puMsi / 'bhasa dIptau (ju.pa.se.), kvibantaH" iti pATho dRzyate // atra rAmAzramI draSTavyA, 14 // 16 // , pR.62|| 15. TIkAsarvasvam, bhaa-1,1|4|16||, pR.86||, padacandrikA, bhA-1, kAlavargaH, tho-119, pR.152||16. ama.kSIrasvAmiTIkAyAM "na bhAsanaM meghacchannatvAdastyasya nabhAH" iti dRzyate, 1316 // , pR.35|| 17. 'patadgrahaH' iti4|| Jain Education Interational Page #99 -------------------------------------------------------------------------- ________________ abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devakANDa:-2 [medinIkozaH, sAntavargaH, zro-26-27] iti mediniH / nabhyati 1 kArtikI paurNamAsyasminnasti kArtikaH / 'sAsmin hinasti pAnthAniti vA nabhAH / 'Nabha hiMsAyAm'(di.pa.se.), paurnnmaasii-'4|2|21|| itynn| 2 vibhASA phAlgunI[ zravaNA]- 30 asun / 3 zrAvaNI paurNamAsyasminnasti shraavnnikH| 'vibhASA kaartikii-'4|2|23|| ityAdinA Thaki kaartikikH|3 bahulAH phaalguniishraavnnii-'4|2|23 / / iti Thak, 'tthsyekH'7|3|50|| kRttikAstAbhiryuktA paurNamAsI baahulii| sA paurNamAsyasminnakiti c'7|2|118 // iti vRddhiH / zrAvaNasya trINi // sti bAhula: / 'sAsmin paurnnmaasii-'4|2|21|| ityaN / 4 Urjayanti balino bhavanti prANino'treti UrjaH / Urja balaprANaatha nabhasyaH prauSThabhAdraparaH padaH // 154 // nayoH (cu.u.se.), 'puMsi saMjJAyAM ghH-'3|3|118|| / (athavA bhAdrazcApi Urjayati utsAhayati jigISUna, NyantAt pacAdyac) / yadvA 1 nabhasi abhre sAdhuH nabhasyaH / 'tatra sAdhuH' "UrjamutsAhamAhuH"[] [iti nAmamAlA], tadatra mAsi viji4|4|98|| iti yt| 2-3 prauSThabhAdrAbhyAM paraH padazabdo yojyaH, gISUNAmasti UrjaH, arzaAditvAdac / catvAri kArtikasya / 10 tena prauSThapadI paurNamAsI asmin prauSThapadaH / evaM bhAdrapadaH / zeSazcAtra-"sairaH kaumudaH"[zeSanAmamAlA 2 / 24 // ] // ubhayatra 'sAsmin paurnnmaasii-'4|2|21|| ityaN // 154 // 4 dvau dvau mArgAdikAvRtuH // 155 // 40 bhImabhAmAvad bhadrayA yuktA paurNamAsI bhAdrI / sAsminnastIti 1 mAsAviti zeSaH / mArgAdikAviti, mArgapoSau, bhAdraH / 'sAsmin paurNamAsI- '4 / 2 / 21 // ityaN / yadvA bhAdra- mAghaphAlgunau, caitravaizAkhau, jyeSThASADhau, zrAvaNabhAdrapadau, zabdaH bhAdrapadaikadezavAcI / catvAri bhAdrapadasya // AzvinakArttikAviti / iyarti mAsadvikamiti RtuH, puNsi| Azvine tvAMzvayujaiSau 'R gatau '(bhvA.pa.a.), artezca-'(uNA-71)iti tun (tuH), cAd guNAbhAvaH / yatkAtyaH "AdAya mArgazIrSAcca dvau dvau 1 AzvinI paurNamAsyasmin AzvinaH / 'sAsmin mAsAvRturmataH"["] / sAmAnyata ekaM RtoH // 155 // paurNamAsIti sNjnyaayaam'4|2|21|| ityaNa, [tatra] / 2 azva atha vizeSeNAha, tatra hemantAddhi vatsaraprArambhastayugazvinI, tataH AzvayujI paurNamAsyasminnasti aashvyujH| 12 tastannAmAnyAha"sAsmin paurnnmaasii-'4|2|21|| ityaN / (pRSodarAditvAd 20 vA husvaadirpi)| "Azvino'zvayujazceSaH"[ ]itymrmaalokteH| hemantaH prazalo raudraH 3 eSaNaM iT yAtrA, sAsmin mAse jigISUNAmasti iSaH, 1 hanti duHkhaM hemntH| 'han(hana) hiMsAgatyoH' 50 husvAdidrdhanyopadhaH / 'iSa gatau'(di.pa.se.), 'lagakAra-(vA- (a.pa.a.), 'hantermuTa hi ca'(uNA-409)iti jhaca, hnte4|4|129||) ityakAraH / yadvA icchanti mahotsavArthino' hirAdezo muDAgamazca / hinvanti, vardhante vA rAtrayo'treti hemntH| mumiti / 'iSa icchAyAm'(tu.pa.se.), 'igupdhjnyaaprii-'3|1|135|| 'hi gatau vRddhau ca'(svA.pa.a.), pRSodarAditvAt sAdhuH / iti kaH / "dhvanimiSe'nimeSekSaNamagrataH"[zizupAlavadham himaH anto'syeti vA / pRSodarAdiH / himena hanti vA / 2 649 // ] iti mAghayamakaM / trINi Azvinasya // prakarSeNa zalati yAti dinamatreti prazalaH / 'zala gatau' (bhvA.pa.se.), pcaadyc| 3 rudrasyAyaM pUjAhetutvAd raudrH| atha kaartikH| 'tsyedm'4|3|120|| ityaN / mArgapauSAbhyAM himaRtustasya kArtikiko bAhulojI trINi / "himAgamaH"[zeSanAmamAlA 2 / 25 // ] iti shaissikm|| 1. 'medinI' iti3|| 2. 2.3.4pratiSu nAsti // 3. atra 3pratau "Azvayujo'kArAnto devavat iSastRtIyasvarAdiH, dvAbhyAM dvandvaH" iti TippaNIrUpa: pATho dRzyate // 4. 1pratau "azvinyA yuktA paurNamAsI AzvinI' iti TippaNIrUpa: pATho dRzyate // 5. koSThAntargatapAThasthAne 1pratau "saMjJApUrvakatvAd vRddhyabhAve pRSodarAditvAd vA hUsvAdirapi" iti pATho dRzyate // 6. padacandrikA, bhA-1, kAlavargaH, zo-120, pR.153 // , rAmAzramI 1 / 4 / 17 // , pR.63|| 7. '-make' iti1|| 8. koSThAntargatapAThaH 2.3.4pratiSu na dRzyate // 9. dra. TIkAsarvasvam bhA-1, 1 / 4 / 17 // , pR.87||, padacandrikA, bhA1, kAlavargaH, zrI-120, pR.153|| 10. 'sauraH' iti2 // 11. dra. svopajJaTIkA 2 / 155 // , pR.35 // 12. 'tato nAmAnAha' iti3, '-bhastannAmAnyAha' iti2.4 // 13. mudritAbhidhAnacintAmaNau dantyasamadhyaH prasalazabdo'sti, svopajJavRttirapi tamAzrityaiva // 14. 'zAlayati' iti3|| Jain Education Intemational . Page #100 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyutpattiratnAkarakalitA atha zaiSazizirau samau / 1 zeSasyAyaM pUjAhetutvAt zaiSaH / 'tasyedam ' 4 / 3 / 120 // ityaN / 2 zIryante'smin tRNagulmavanaspatInAM tejAMsIti ziziraH, puMklIbaliGga: / zazati gacchati zIghraM dinamatreti vA / ( zazanti dhAvanti pathikA yasmin vA ) / 'zR hiMsAyAm '(kryA.pa.se.), 'zaza plutagatau ' (bhvA.pa.se.) vA, 'ajirazizirazithilasthirasphirasthavirakhadirA: ' (uNA - 53) iti sUtreNa kirajanto nipAtitaH / mAghaphAlgunAbhyAM ziziraRtustasya dvayam // 10 vasanta iSyaH surabhiH puSpakAlo balAGgakaH // 156 // 2 154-157] 1 vasati kAmo'tra, vasati sukhaM vA atreti vasantaH, puNklii.|'vs nivAse'(bhvA.pa.a.), 'tRbhUvahivasibhAsisAdhigaNDimaNDijaninandibhyazca' (uNA - 408 ) iti jhac, 'jho'ntaH ' 7 / 1 / 3 // | vaste AcchAdayati patrapuSpaphalAdirbhuvaM vA / 'vasa AcchAdane'(a.A.se.), 'tRbhUvahi - ' ( uNA - 408 ) ityanenaiva jhac / 2 iSasya tulyaH samarAtrindivatvAd iSyaH, puMklI. / zAkhAditvAd yH| yadvA eSaNamiT puSpAdivAJchA, tasyAM sAdhuriti vA / 'tatra sAdhuH 4 14 198 // iti yat / " vasante tvastriyAmiSyaH "[] iti vAcaspatiH / 3 suSThu rabhante rasayuktA bhavantyatrA20 yAte janA iti surabhiH, puMliGgaH / 'rabha rAbhasye' (bhvA.A.a.), 'in sarvadhAtubhyaH'(uNA-557) itIn / surairbhAtIti pRSodarAdirvA / 4 puSpANAM kAlaH puSpakAlaH / 5 balaM vIryamaGge'smAd balAGgakaH / 'uraHprabhRtibhyaH kap' 5 / 4 / 151 // | caitravaizAkhAbhyAM vasantasya pnyc| zeSazcAtra- " vasante pikabAndhavaH SuSpasAdhAraNazca''[zeSanAmamAlA 2 / 25] // 156 // uSNa uSNAgamo grISmo nidAghastapa USmakaH / 1 oSati tApena lokAniti uSNaH, paJcamasvarAdiH / 'uSa dAhe ' (bhvA.pa.se.), 'iNsijidIDa(Ga) Syavibhyo nak' (uNA-282) iti nak / 2 uSNasya gharmasyAgamo'treti uSNA30 gamaH / 3 girati pIDayati prANinaH, grasate jalaM vA grISmaH / 59 girati jalaM vA / 'gR nigaraNe' (tu.pa.se.), 'grasu adane ' (bhvA.A.se.) vA, 'gharmasImabhImagrISma- ' ( ) iti uNAdisUtreNa sAdhuH / 4 nidahyate'treti nidAghaH, puMklI / nipUrva: 'daha bhasmIkaraNe ' (bhvA.pa.a.), 'halazca 3 | 3 | 121 // iti ghaJ, 'saMjJAyAM maghameghanidAghAvadAghA- ' (gaNasU-7 13 153 // ) iti nyaGkvAdipAThAt kutvm| " dagha ghAtane pAlane ca' (svA.pa.se.), tato nidadhyate'nena kRtvA nidAghaH sAdhuriti pArAyaNikAH" [ ]iti sudhAkarastadapANinIyam / 5 tapati santApayati tapaH / 'tapa santApe'(bhvA.pa.a.), pacAdyac / "tapena varSA[:] zaradA himAgama: "[ zizupAlavadham 1 |66 // ] iti mAghaH / tapaH sakArA- 40 nto'pi / "tapaM ( tapazca) tapasA samam " [ zabdaprabhedaH, zro- 36 ] iti zabdaprabhedaH / 6 oSati USmakaH / 'uSa dAhe ' (bhvA.pa.se.), bAhulakAd manini dIrghatvaM ca yAvAdipAThAt kan / 'USa rujAyAm ' (bhvA.pa.se.) asmAdvA manin / " USmA tApanidAghayo: "["] iti nanto vopAlitaH, tataH kan / 'USa rujAyAm' (bhvA.pa.se.) asmAd maki pratyaye'danto'pi USmazabdaH / "USmo gharme'zruNi tathA jyaiSThe" USmA striyAM tviSi "["]iti vopAlitaH / jyeSThASADhAbhyAM grISmastasya SaT / [zeSazcAtra- "grISme tUSmANo mataH, Akhorapadmau "[ zeSanAmamAlA 2 / 25-26 // ] // varSAstapAtyayaH prAvRNmeghAt kAlAgamau kSarI // 157 // / 50 12 "ApaH sumanaso varSA apsarAH sikatAH samAH / ete striyAM bahutve syurekatve'pyuttaratrayam // 1 // ' [ ]ityukteH|'vrissaa'[shbdprbhedH, zlo-38] ityapi zabdaprabhedaH / 2 tapasyAtyayo nAzo'tra tapAtyayaH / 3 pravarSantyasyAM meghAH, prakRSTaM varSamatreti vA prAvRd, strIliGga: / 'pRSu vRSu mRSu secane' 60 (bhvA.pa.se.), sampadAditvAt kvip, 'nahivRtivRSi - ' svopajJaTIkA 2 / 156 // pR. 35 // 4. ' -ntyatra janA' iti // 6. 1. 2. 4pratiSu 1. koSThAntargataH 2.3.4pratiSu na dRzyate // 2. 'puMklIba:' iti // 3. dra. na dRzyate // 7. 'grasa' iti2.4 // 3. ' - bhISma' iti // 8. uNAdigaNe 'gharmaH ' (uNA - 146 ) iti 'grISmaH ' ( uNA - 147 ) iti ca pRthag dRzyate // 9. tulanIyA mAdhavIyadhAtuvRttiH, svAdiH, dhAtusaM-28, pR.458 // 10. dra. padacandrikA, bhA-1, kAlavarga:, zro- 121, pR. 154 // rAmAzramI 1 4 19 // , pR.64|| 11. 'jyeSThe' iti3.4 // 12 dra TIkAsarvasvam, bhA-1, 1419 // , pR.88 // , padacandrikA, bhA-1, kAlavarga:, zro- 121, pR. 154 // , rAmAzramI 1 / 4 / 19 // , pR.64 // 13. kSIratararaGgiNyAdau AcchAdane'rthe vRJdhAturna dRzyate // 14. uNAdigaNe 'vRtRvadi-' iti dRzyate // 1 vrita AcchAdyate meghairnabho'treti varSAH / 'vRJ AcchAdane' '(kryA. u. se.), 'vRJvadi-' ( uNA-342) ityAdinA sH| varSamastyAsviti vA / arzaAditvAdac / varSantIti vA / 'pRSu vRSu mRSu secane'(bhvA.pa.se.), pacAdyac / varSaNaM vA varSAH / bhAve ghny| nityabahuvacanAnto'yam, strIliGgazca / For Private Personal Use Only Page #101 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 60 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devakANDaH-2 6 / 3 / 116 // ityAdinA dIrghaH / 4-5 meghazabdAt paraH kAlaH anusvAraH, anusvArapakSe'pi vakArasya dantyauSThatvAd na mtvm)| Agamazca, tena meghakAlaH, meghAgamaH yaugikanAmanI / 6 kSarAH evaM 2 parivatsaraH,3 anuvatsaraH, 4 udvatsaraH / "saMvatsarAmeghAH santyatra kSarI / 'ata initthnau'5|2|115 // itIniH / nuvatsaraparivatsaravatsarA:"[ ] iti shbdaarnnvH| 5 vRNoti zrAvaNabhAdrapadAbhyAM varSARtustasya SaT // 157 // chAdayati varSam, punapuM. / 'vRJ varaNe'(svA.u.se.), svAdiH, zarad ghanAtyayaH 'vRjvadi -'(uNA-342)ityAdinA saH / 6 bhAvAn jahAti 1 zIryante'syAM pAkenauSadhayaH, zRNAti hinasti jihIte vA hAyanam, puNklii.| 'ohAk tyAge'(ju.pa.a.), 'ohAG gatau (ju.A.a.) vA, hazca vriihikaalyoH'3|1148|| tApena vA zarad, strIliGgaH / 'z hiMsAyAm'(tryA.pa.se.), 'za-ha-bhaso'diH'(uNA-127) iti adiH / bhAguriTApi iti nnyutt| 7 Apyate'dhikamAseneti abdaH, puNklii.| yadaruNaH "abdamasayodaM punake hyetat paThitam"[ ]iti / 'Aplu 40 zaradA TAbanto'pi / "zarad bhaveccharadayA prAvRT prAvRSayA saha"[]iti vizvaH / 2 ghanasyAtyayo nAzo'tra ghnaatyyH| vyAptau'(svA.pa.a.), 'abdAdayazca'(uNA-538)iti dana, husvatvaM ca / Apo dadAtIti vA / 8 samanti samAH / 'Sama AzvinakArtikAbhyAM zarada, tasyA dve|| STama vaiklavye'(bhvA.pa.se.), pacAdyac / saha mAnti vartante ayanaM shishiraadyaistribhistribhiH| Rtava Asu iti vA samAH / strIliGgaH, bhuvcnaanto'ym| 1 ayate'rko'neneti ayanam / 'aya gatau'(bhvA. yadamaraTIkA-"strI bahutve samA:zabdaH, yathA "jIvyAt sahasraM A.se.), nandyAditvAllyuH / tribhistribhiriti, zizirAdyai samAH''["] | "vA bahutveyam"["]iti vAmanaH / yaduktamstribhiH RtubhiruttarAyana(Na)m, varSAdyaistribhirdakSiNAyanamityarthaH, "samAsikatAvarSApsumanojalaukasaH"[vAmanIyaliGgAnuzAsanam, SaDbhirmAsairayanaM pUryata iti bhAvaH // zrI-23] / 'samAMsamAM vijaayte'5|2|12|| iti nirdezAt, ayanasya pramANamuktvA zabdArthaM pratipAdayannAha "samAyAM samAyAm''[kAzikAvRtti: 5 / 2 / 12 // ] iti vRttiayane dve gatirudam dakSiNArkasya vtsrH||158|| darzanAccaikatvamapi dRzyate''[ ]iti / ata eva bhUmnIti na 50 1 udaguttarA, dakSiNA'pAcI yA'rkasya gatiste dve'yane kvApi nirNItama / 9 zIryate jagadatreti zarata, striilinggH| 'za 20 uttarAyanaM(NaM) dakSiNAyanaM ca, te milite vatsaraH varSa bhavati / hiMsAyAma'(vyA.pa.se.), 'zabhaso'di:'(uNA-127) iti atra ayanaM cA'yanaM ca ayane, ekazeSaH / vasanti Rtavo'tra adiH / nava varSasya / zeSazcAtravatsaraH, puMklI. / 'vasa nivAse'(bhvA.pa.a.), vasezca'(uNA "RtuvRttiyugAMzakaH / 351)iti saran, 'saH syArdhadhAtuke '7 / 4 / 49 // iti sasya kAlagranthirmAsamalaH saMvat sarvartuzArada:(-dau) / tatvam // 158 // vatsa iDvatsara iDAvatsaraH paravANi:(-vat) // 1 // " sa saMparyanUjhyo varSaM hAyano'bdaM smaaHshrt| [zeSanAmamalA 2 / 26-27 // ] // 1 sa iti tacchabdena paurvaH vatsarazabdaH parAmRzyate, saMvadityayaM tvavyayeSa (zro-1535) vkssyte| zArada ityakArAtataH sam pari anu ud etebhyo vatsaro yojyate / saM sametya / nto'pi, prajJAditvAdaNi / "samAyoSiti zAradaH''["]iti vasanti Rtavo'tra sNvtsrH| 'vasa nivAse'(bhvA.pa.a.), lo / saMpUrvaH, 'vasezca'(uNA-351)iti saranpratyaya: / cakArAdanu30 vtsraadyH| ('sa(:) syaardhdhaatuke'74|49 ||iti sasya taH, ___ bhavet paitraM tvahorAtraM mAsena 'vA pdaantsy'8459|| iti pakSe sAnunAsiko vakAraH, pakSe mAsena pitRNAmidaM paitram ahorAtram, 1. '-'bbhyAM ' iti4 // 2. dra. padacandrikA, bhA-1, kAlavargaH, zo-122, pR.155||, rAmazramI 1 / 4 / 19 // , pR.64 // 3. vizvaprakAzavizvalocanayoridaM vacanaM na dRzyate // 4. tulanIyo'marakoSaH 14 / 13 // 5. atra 'azeH sara:'(uNA-350) ityasya tattvabodhinITIkA, tatraiva paM. zIvadattaviracitA TippaNI ca draSTavyA // 6. koSThAntargatapAThaH 1pratau na dRzyate // 7. dra. padacandrikA, bhA-1, kAlavargaH, zUo-123, pR.155|| 8. 'puna' iti 1.2.4pratiSu nAsti // 9. 'vatvadi-' ityuNAdigaNe // 10. 'abdamapayodaM' iti1 // 11. 'punapuMsake' iti2|| 12. dra. ama.kSIrasvAmiTIkA 1 / 3 / 20 // , pR.35 / / 13. mUlaM mRgyam // 14. dra. padacandrikA, bhA-1, kAlavargaH, zro-123, pR.156||, rAmAzramI 1 / 4 / 20 // , pR.64 // 15. 'mAnuSyeNa' iti1|| ca draSTavyA // 6. satyaNAdigaNe // 10. ' a va :, zrI-123, pR.156 Jain Education Intemational Page #102 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 20 158-160] bhavediti kriyAzeSaH, tatra kRSNapakSo dinam, zuklapakSo rAtri:, pitRRNAM kavyapAlAdInAmidam, 'tasyedam '4 / 3 / 120 // ityaN // abdena daiv'tm||159|| 1 mAnuSeNa abdena varSeNa daivatam ahorAtram, bhavediti zeSaH, devatAnAmidaM daivatam / 'tasyedam ' 4 / 3 / 120 // ityaN, 'yasyeti ca '6 |4 | 148 // , 'taddhiteSvacAmAde: '7 / 2 / 117 // , uttarAyaNaM devAnAmahaH, dakSiNAyanaM rAtriH // 159 // daive yugasahastre dve brAhma'm 1 devAnAM yugasahasradvayena brAhmam ahorAtram, syA10 diti zeSaH, brahmaNa idaM brAhmam, 'brAhmo'jAtau '6 14 / 171 // ityaNi sAdhuH / ayamabhiprAyaH- mAnuSeNa caturyugena devAnAmekaM yugam / laiGgaM yugamAnaM yathA vyutpattiratnAkarakalitA " pUrvaM kRtayugaM nAma tatastretAbhidhIyate / 3 11311 dvArazca kalizcaiva yugAnyetAni vizrutAH (suvratAH ! ) // 1 // sahasrANAM zatAnyAsaMzcaturdaza ca saMkhyayA / catvAriMzatsahasrANi tathAnyAni kRtaM yugam // 2 // tathA dazasahasrANi varSANAM zatasaMkhyayA / azItizca sahasrANi kAlastretAyugasya vA saptaiva niyutAnyAhurvarSANAM mAnuSANi caM / viMzatizca sahasrANi [kAlastu dvAparasya ca // 4 // tathA zatasahasrANi] varSANAM zata (trINi) saMkhyayA / SaSTizcaiva sahasrANi kAlaH kaliyugasya vA // 5 // evaM caturyugaH kAla Rtu (Rte) sandhyAMzakAt smRtaH // " [liGgapurANam, prathamakhaNDam, kAlamAnabrahmANDanirUpaNam, shro24-30||] / jyotiSe tu "vasva8zva7 maitrI ra Rtu6 randhra7mAsA12vedA4rasA6STau8bhuja2vahni3vedAH 4 / etAni zUnyatrayabhAjitAni / 30 yugAbdasaMkhyA[:] parikIrtitA ca ( - ni) // 6 // "[] etacca mAnuSamAnena satyAdInAM mAnam, tadekenApi (tadaGke 61 nApi ), yathA satyasya 1728000, tretAyA : 1296000, dvAparasya 864000, kale: 432000, idAnIM ca zakAbdAH 1353 dvAtriMzadabdAdhikaM (-ka - ) paJcavarSottaracatuH sahasravarSANi kalisandhyAyA bhUtAni 4532 / tathA ca gaNitacUDAmaNau mahitApanIyarAjapaNDita zrInivAsaH - "kalisandhyAyA: sva (kha)samayakarakRtavarSANi bhUtAni 4260, tacca brahmaNo dinam [] / ayamAzaya:- daivairhi SaSTyadhikaistribhirahorAtrazataiH divyaM varSam, tairdvAdazabhiH sahastrailaukikaM caturyugam, tacca devAnAmekaM yugam, tatsahasraM brahmaNo dinaM bhUtAnAM sthitikAlaH, tAvatyeva rAtri - 40 bhUtAnAM pralayakAlaH / yanmanuH 'catvAryAhuH sahasrANAM varSANAM tu kRtaM yugam / tasya tAvacchatI sandhyA sandhyAMzazca tathAvidhaH // 7 // itareSu sasandhyeSu sasandhyAMzeSu ca triSu / ekApAyena vartante sahasrANi zatAni ca // 8 // yadetatparisaMkhyAtamAdAveva caturyugam / etaddvAdazasAhasraM devAnAM yugamucyate // 9 // daivikAnAM yugAnAM tu sahasraM parisaMkhyayA / brAhmamekamaharjJeyaM tAvatI rAtrirucyate // 10 // " [ manusmRtiH, a- 1, zrI - 69-71 // ] 50 iyaM ca mAnuSamAnenaiva gaNanA kRtA // kalpau tu te nRNAm / ye dve daive yugasahasre te nRNAM kalpau, ekaM sthitiM kalpayati, dvitIyaM tu kSayamiti / atrApi sthitikAlo bhUtAnAM brahmaNo dinam, pralayakAlazca brahmaNo rAtriH / tathA ca laiGga" caturdazasahasro vai kalpazcaiko dvijottama ! / (caturyugasahasraM vai kalpazcaiko dvijottamAH / ) nizAnte sRjato (-te) lokAn nazyanti nizi jantavaH // 1 // koTInAM dve sahasre tu aSTau koTizatAni ca / dviSaSTizca tathA koTyoM niyutAni tu saptatiH // 2 // kalpasya saGkhyA kathitA kalpazeSaM tu kalpayet / 1. 'liGga' iti2 // 2. 'sahasrANAM ' iti liGgapurANe, prathamakhaNDam, pR.46 // 3. 'ca' iti liGgapurANe, pra.khaNDam, pR. 46 // 4. 'tu' iti liGgapurANe, pra. khaNDam, pR.46 // 5. '2' iti2, '8' iti1.4 // 6. '17' iti2 // 7. dra TIkAvasvam, bhA-1, 14 / 21 // pR.90 // tatra 'vasvazvimaitrA RturandhramAsA vedA rasASTA (?) bhujavahnidehAH / etAni zUnyatrayatADitAni yugAbdasaGkhyAH parikIrtitAni // " iti dRzyate, padacandrikAyAmapi tathaiva, paraM tu' - tADitAni' ityasya 'saGkhyAH pari-' ityasya ca sthAne krameNa bhrAjitAni' 'saMkhyApari-' iti dRzyate, kAlavarga:, zro- 124, pR. 157 // 8. dra TIkAsarvasvam, bhA-1, 14121 // pR. 91 // , padacandrikA, bhA-1, kAlavarga, zro- 124, pR. 157 // 9. 'tat' iti manusmRtau, 169 // pR.19 // 10. 'parisaMsthAna -' iti2 // 11. 'liGge' itira, 'liGgaM' iti3 // 12. 'koTyA' iti1 // 13. 'sandhyA' iti1 // For Private Personal Use Only 60 Page #103 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 62 20 (kalpAntasaGkhyA divyA vai kalpamevaM tu kalpayet / ) kalpAnAM vai sahasraM tu varSamekamajasya tu // 3 // kalpAnAmaSTasAhasraM brahmaNairbrahmaNo yugam / " [ liGgapurANam, prathamakhaNDam, kAlamAnabrahmANDanirUpaNam, zro-36, 37,41, 42] iti // manvantaraM tu divyAnAM yugaanaamekspttiH||160|| divyAnAM yugAnAmekasaptatiH manvantaram, manorantaramavakAzo'vadhirvA'treti manvantaram, 'sup supA' 2 / 1 14 // iti samAsaH, taizcaturdazabhirmanvantarairbrahmaNo dinamityarthaH / manvantara10 mAnaM tu liGgapurANe proktam, tathA hi 'evaM caturyugAkhyAnAm sAdhikA hyekasaptatiH / kRtatretAdiyuktAnAM manorantaramucyate // 1 // manvantasya saMkhyA ca varSAgreNeha kIrtitA / triMzatkoTyastu varSANAM mAnuSeNa dvijottamAH / saptaSaSTistathAnyAni niyutAnyadhikAni tu // 2 // viMzatizca sahasrANi kAlo yaH sAdhikaM vinA / manvantarasya saMkhyaiSA liGge'smin kathitA dvijAH // 3 // " [liGgapurANam, khaM-1, kAlamAnabrahmANDanirUpaNam, zro- 30, 34, 35] / manavo brahmaputrAzcaturdazaiva / tathA ca viSNupurANe"manuH svAyambhuvo nAma manuH svArociSastathA / auttamistAmasizcaiva raivatazcAkSuSastathA // 3 // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA SaDete manavo'tItAH saptamastu ( sAmprataM tu) raveH sutaH / vaivasvato'yaM yasyaitatsaptamo (m) vartate yugam // 4 // " [viSNupurANam, khaMDam - 1, tRtIyAMzaH, adhya- 1, zrI-6, 7] ekasaptatiriti yadyapi gaNanayA sArddhayugenAdhikAnAM sA, yathAhurnAmanidhAne sarvajJazrInArAyaNacaraNAH "daivikAnAM yugAnAM tu sahasraM brahmaNo dinam / manvantaraM tathaivaikaM tasya bhAgazcaturdaza // 5 // [ "] tatkiJcidadhikA divyayugAnAmekasaptatiriti, tathApi anyatvAt 30 tadiha noktam / apare sapta manava: " sAvarNidakSasAvarNo brahmasAvarNa ityapi / dharmasAvarNarudrastu sAvarNau rocyabhautyavat // 6 // [] ete caturdaza manavaH // 160 // [ devakANDaH-2 kalpo yugAntaH kalpAntaH saMhAraH pralayaH kSayaH / saMvarttaH parivarttazca samasuptirjihArnakaH // 161 // 1 kalpate viruddhalakSaNayA kSIyate jagadatreti kalpaH / 'kRpU sAmarthye ' (bhvA.A. ve.), 'puMsi saMjJAyAm- '3 / 3 / 118 // iti ghaH, 'kRpoM ro la : ' 8 / 2 / 18 // iti latvam, 'pugantalaghUpadhasya ca 7 / 3 / 86 // ityupadhAyAM guNaH / 2 yugasyAnto yugAntaH / 3 kalpasya brahmaNo dinasyAnto'vadhiH kalpAntaH / 40 atraikaH kalpaH kSayArtho'nyastu brahmaNo dinArtha:, yat zAzvata :"kalpaH zAstre vidhau nyAye saMvartte brahmaNo dine " [ zAzvatakoSaH, zrI - 201] iti / 4 saMhriyate kSIyate jagadatreti saMhAraH / 'hRJ haraNe.' (bhvA.u. a.), 'karaNAdhikaraNayozca '3 13 | 117 // ityadhikaraNe ghny| 5 pralIyate'treti pralayaH / 'lIj vilayaneM ( ), 'erac '3 | 3 |56 // ityac / 6 kSIyate sarvamatreti kSayaH / 'kSi kSaye' (bhvA.pa.a.), 'erac '3 / 3 / 56 // / 7 saMvartata uparamate jagadatreti saMvarttaH / 'vRtu varttane ' (bhvA.A.se.), 'halazca' 3 / 3 / 121 // iti ghaJ / vRttiratrAvasAnArthaH, yathA loke ayaM nivRttaH, uparata ityartha / 8 evaM parivarttaH / 9 samA sarveSAM 50 sAdhAraNA suptitreti samasuptiH / 10 jihIte gacchati jihAna:, svArthe kani jihAnakaiH / 'ohAG gatau' (ju.A.a.), 'laTa: zatRzAnacau - '3 / 2 / 124 // iti zatuH (laTa :) zAnajAdezaH / pralayakAlasya daza // 169 // tatkAlastu tadAtvaM syAt 1 sa cAsau kAlazca tatkAlaH / 2 tadetyasya bhAvaH tadAtvam / dve tatkAlasya / 'tivAraI" ja ' iti bhASA // tajjaM sAndRSTikaM phalam / 14 1 tajjaM tAtkAlikaM phalam, sandRSTaM pratyakSaM prayojanamasya sAndRSTikam / 'tadasya prayojanam '5 / 1 / 109 // iti Thak, 60 'tthsyek:'7|3|50 // kiti ca ' 7 / 2 / 118 // ityAdivRddhiH / 'sAMsRSTikam' ityanye / ekaM tatkAlaphalasya / 'turataphala' iti bhASA // 1. tulanIyo'marakoSaH 114 122 // 2. 'vakAze'va-' iti3 // 3. 'kAloyamadhikaM vinA' iti liGgapurANe, khaM-1, pR. 46 // 4. 'saGkhyaika' iti3 // 5. " svAyambhuvo manuH pUrvaM paraH svArociSastathA / uttamastAmasazcaiva raivatazcAkSuSastathA // " iti viSNupurANe khaM-1, pR. 361 // 6. dra. padacandrikA, bhA-1, kAlavarga:, zro- 124, pR. 159 // 7. 'mAnavaH' iti // 8. 'kRpe' iti1.2.3 // 9 - dhAguNaH' iti2.4 // 10. 'lIG' iti4, vastutastu kSIrataraGgiNyAdau lIJdhAturvilayane'rthe dRzyate // 11. vAcaspatye 'jahAnaka:' iti prathamasvarAdirdRzyate, pR. 3081 // 12. 'tivAra' iti // 13. 'bhASAyA:' iti3 // 14. 'prayojanam' ityevASTAdhyAyyAm // For Private Personal Use Only Page #104 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 160-163] vyutpattiratnAkarakalitA AyatistUttaraH kAlaH 'gamergazca'(uNA-235)iti yuc kicca, gazcAntAdezaH / 4 1 eSyati AyatiH, striyAma / 'iNa gatau' ghanAnAmAzrayo ghanAzrayaH / 5 vijahAti sarvamiti vihaayH| (a.pa.a.), / "ayatizcAyatiH kAle"[]iti shbdprbhedH| 'ohAk tyAge '(ju.pa.a.), baahulkaadsun| 6 A samantAt uttara AgAmI kaalH| ekamAgAmikAlasya // kAzante dIpyante sUryAdayo'tra AkAzam, puNkliiblinggH| udarkastadbhavaM phalama // 16 // 'kAzR dIptau'(bhvA.A.se.), 'hlshc'3|31121|| iti ghaJ / 1 udiyarti udarkaH, udaya'te abhilASAt sUyate na kAzata ityAkAzamiti vA / nayUrvaH 'kAza diiptau'(bhvaa.udrkH| 'arca pUjAyAm'(bhvA.pa.se.), karmaNi ghaba. 'cajoH A.se.), chAndaso dIrghaH, bhAve ghaJ / 7 nAstyantaH prAnto'ku ghinnnnyto:'7|3|52|| iti kutvam / tasyA AyaterbhavaM syeti anantam / 8 poSayati bhUtAnyavakAzapradAnena, udakadAtadbhavam / ekamAgAmikAlabhavaphalasya' // 162 // nAdyupakAreNa vA puSkaram / puSiratrAntarbhUtaNyarthaH, 'puSeH kicca' 40 vyomAntarirI)kSaM gaganaM ghanAzrayo (uNA-444)iti karapratyayaH / "puSkaM vAri rAti dadAti" [ama.kSIra. 1 / 2 / 1 // ] iti kSIrasvAmI / 'rA dAne'(a.pa.a.), vihAya AkAzamanantapuSkare / 'Ato'nupasarge kH'3|2|3 // , 'Ato lopa iTi c'6|4|64|| abhraM surAghauDumarutpatho'mbara ityaalopH| yadvA vapurityudakanAma, tatkartuM zIlamasyeti / khaM dyodivau viSNupadaM viynnbhH||163|| 'kRjo hetutaacchiilyaanulomyessu'3|2|20|| iti Tac, vakAralopaH 1vyayati chAdayati kSamAm, vIyate tadvAyunA ghanazceti vA, pusskraaditvaad| puSNAti poSati meghAn vA / 'puSeH kicca' vizeSeNa avati prANino'vakAzapradAneneti vA [vyoma] / 'vyeJ (uNA-444)iti krH| 9 abhrati sthairyaM gacchati nityasaMvaraNe'( bhvA.u.a. ).'ava rkssnnaadau'| bhvA.pa.se. )vA, 'nAma dravyatvAd abhram / 'abhra gatau'(bhvA.pa.se.), pacAdyac / nsAmanstomanhomanomanlomanvyomandharmanpApmanvyeman'(uNA-590) na bibharti kiJcidapIti abhraM vA / 'DubhRJ dhAraNapoSaNayoH' ityuNAdisUtreNa sAdhuH / vipUrvAdavateApyarthatvAdauNAdike (ju.u.a.), "mUlavibhujAditvAt kaH"[ ] iti kaumudii| na 50 '-manin'(uNA-584)iti sUtreNa maninpratyaye 'jvaratvarasri- bhAjata iti vA / 'bhrAjR dIptau'(bhvA.A.se.), "anyebhyo20 vyvimvaamupdhaayaashc'6|4|20 // iti (ityUt), guNa iti vaa| (ssv)pi'3|2|101|| iti De'[ama.kSIra. 121 // ] iti vyavati vyAproti sarvaM jagaditi vA / yadvA avirgatyarthaH, bhAve svaamii| abhrANyasya santIti vA abhrm| arshaaditvaadc| man, avanaM gamanaM vividhamasmin vidyata iti vyutptteH| 2 "Apo bhraMzyatyasmAditi abbhram, bakArasaMyuktam"[] ityeke| antarIkSate jagadasminniti antriikssm| 'IkSa darzane'(bhvA.- 'bhraMzu adha:patane'(di.pa.se.), 'anyebhyo(ssv)'pi'3|2|101|| A.se.), ghaJ / antar madhye RkSANi nakSatrANi asyeti, iti DaH, ddittvaattttilopH| 10-13 surANAM devAnAm, abhrANAM pRSodarAditvAdvA / antarA madhye sarvabhUtAnAM kSAntaM zAntaM sthiti meghAnAm, uDUnAM nakSatrANAm, marutAM vAyUnAM panthAH , tena surani:kriyaM vA, zAntaM pratyahaM vibhjysthaanktvaat| antarA ime pathaH, abhrapathaH, uDupathaH, marutpathaH, yaugikatvAd devavartma, rodasyau kSayatIti vaa| antarA ime kSoNyAviti vaa| evamane- meghavartma, nakSatravartma, vaayuvrmetyaadyH| 14 'abi zabde' kavikalpamuttarapadamantarazabdAt sarvatra pRSodarAditvAt sAdhuH iti (bhvA.A.se.), 'kRza(kRda)rAdayazca'(uNA-719)iti ara-60 bhASyam / "vede tu chAndasaM isvatvam"[]iti vrnndeshnaa| pratyayAnto nipaatyte| ambante zabdAyante'smin meghAdayaH, 30 "antarIkSamantarikSam"[zabdapra-3]iti shbdprbhedH| 3 gaccha- ambate zabdAyate vA svayaM vAyumeghAdisaMsargAd, AkAzaguNo ntyanena devA iti gaganam / 'gamlu gatau'(bhvA.pa.a.), hi shbdH| athavA arterdhAto: 'arjizikamyamipazibAdhAmR1. zabdaprabhede idaM vaco na dRzyate, 'bhAvikAle'pi cAyatiH' iti trikANDazeSe, 3 / 3 / 148 // 2. '-kAlabhavasya' iti4|| 3. 'nAmansImanvyomanromanlomanpApmandhAman' ityuNAdigaNe // 4. '-zR-' iti1.2 / / 5. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 1 / 2 / 1 // , pR.52 // , padacandrikA, bhA-1, vyomavargaH, zo67, pR.94 // , rAmAzramI 1 / 2 / 1 // pR.37|| 6. 'antarikSamantarIkSam' iti zabdabhedaprakAze // 7. 'kAzyante' iti2.3.4|| 8. 'kAzyata' iti2|| 9. 'puSa: kicca' ityuNAdigaNe // 10. ama.kSIra.TIkAyAM 'dadAti' ityasya sthAne '(cyavati)' iti dRzyate // 11. dra. padacandrikA, bhA-1, vyomavargaH, tho-67, pR.94 // 12. ama.kSIra.TIkAyAM 'DaH' ityeva dRzyate, 1 / 2 / 1 // , pR.22 // 13. 'ambate zabdAyate' iti4|| Jain Education Intemational Jain Education Interational Page #105 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 64 [ devakANDaH-2 dantamapi / viMzatirAkAzasya / vihAyasA bhuvazcAvyaye (abhi.lo-6|1526), mahAbaliM dezyAm, aliGgamiti liGgAnuzAsanavRttau / zaiSikANi-" [ nakSatravartmani ] grahanemi: namo'vaTI chAyApatha: " [zeSanAmamAlA 2 / 27-28 / / ] // 163 // nabhrAT taDitvAn maMdiro ghanAghano 'bhraM dhUmayonistanayitnumedhAH / abhidhAnacintAmaNinAmamAlA jipazitugdhugdIrghahakArazca' (uNA - 27 ) iti amatervidhIyamAna upratyayo vugAgamo bAhulakAdbhavati, tasmin guNe paratvarephamakArazca ambu, amatereva vA tainaiva sUtreNa upratyayo bugAgamazca, ubhayatrApi gacchantiM dezAd dezAntaraM vA, gamyate vA prANibhiriti ambu jalam, tad rAti dadAti ambaro meghaH / 'Ato'nupasarge kaH '3 / 2 / 3 // pRSodarAditvAdukArasyAkAraH, tadvad AkAzamapi ambaram, 'lukbhakArarephAzca vaktavyAH ' ( ) iti matvarthIyasya luk, tadeva varSAsu prANibhya udakaM dadAtIti ambaram / athavA ambazabde upapade rAjaterdhAtoH 10 'anyeSvapi dRzyate '3 / 2 / 101 // iti dRzigrahaNAd DaH / sarvopAdhivyabhicArArthasiddhiH, ambuvad rAjate svacchastimitasAgarAmbuvadAbhAsate, kalpitopamAnaM caitat / yathA - " puJjIkRtamiva dhvAntameteSvAbhAti kiM gajaH, saraH zaratprazannAmbho nabhaH khaNDamivorjitam "[ ] ityAdi / 15 khanyate hanyate kham / 'khana khanane ' (bhvA.u.se.), ' - khanermuT [sa] codAttaH' (uNA698) ityac, sa ca Dit, muDAgamastvAgamA'nityatvAnna bhvti| 16 dyotate ravikiraNasambandhAd dyauH / 'dyuta dIsau' (bhvA.A.se.), bAhulakAd DopratyayaH / yadvA 'dyu abhigamane ' 'dyugamibhyAM Do:'( )iti zrIbhojaH / dyuvantyabhigacchanti svaM 20 svamabhimataM pradezaM prANina iti, 'goto Nit ' 7 / 2 / 90 // iti vRddhiH / 17 divazabdastu prAk svarganAmasu (abhi. shrii2|87)saadhitH / 18 viSNoH padaM kramo'tra viSNupadam / 19 viyacchati na viramati viyat, klIbaliGga: / 'yama uparame' (bhvA.pa.a.), vipUrvaH, 'anyebhyo'pi '3 / 2 75 // iti kvip, 'kvau ca gamAdInAmanunAsikalopo bhavatIti vaktavyam' (vA - 6 4 40 // ) ityanunAsikalopaH, 'husvasya piti kRti tuk 6 / 1 71 // / yadvA vipUrvAd 'yatI prayatne' (bhvA.A.se.) asmAt kvip / vividhaM yatante'smin prANinaH AkAze hi sarve vyApriyante / 20 'naha ( Naha) bandhane' (di.u.a.), 30 'naherdivi bhazca' (uNA - 650 ) ityasun, bhazcAntAdezaH / na babhastIti vA / 'bhasa dIptau ' (ju.pa.se.), asun / navaM navaM bhAtIti vA nabhaH, klI. / ' bhA dIptau ' ( a.pa.a.), pRSo draadiH|'atyvicmi-'( uNA - 397) asaci 'nabhasam' itya 1. 'gacchati' iti // 2. ayaM dhAtuH kSIrataraGgiNyAdau na dRzyate, tena 'khanu avadAraNe' iti pAThyam // 3. 'abhigame' iti3 // 4. 'yamu- ' iti1.2 // 5. 'klIbaM' iti3 // 6. 'bhartsanadIptyoH' iti kSIrataraGgiNyAdau // 7. dra desosaddasaMga 6 583 // pR. 222 // 8. 'nabho'TavI' iti1.2.4 // 9. ' - saci-' iti 1.2 // 10. 'iSimadimudikhidicchidimidimandicanditimimihimucirucirudhibandhizuSibhyaH kirac' ityuNAdigaNe // 11. dra. padacandrikA, bhA-1, digvargaH zro- 74, pR.100 // 12. karaNaH' iti 1 // 13. 'Da' iti3.4 // 14. dra ama. kSIra. 127 // pR. 24 // padacandrikA, bhA-1, digvargaH, zro- 74, pR. 100 // 12 jImUtaparjanyabalAhakA ghano dhArAdharo vadagdha jalAt // 164 // 40 1 na bhrAjata ityevaMzIlo nabhrAT / 'bhrAjU dIptau ' (bhvA.A.se.), ' bhrAjabhAsa bhASadhUrvidyutorji- '3 / 2 / 177 // iti kvip, 'nabhrANnapAnnaveda - '6 // 3 // 75 // iti sUtreNa naJaH prakRtibhAvaH / 2 taDid vidyate'sya taDitvAn / 'tadasyAstyasminniti matup '5 / 2 / 94 // , ' jhayaH 8 2 // 10 // iti matupo svaH, 'tasau matvarthe ' 1 / 4 / 19 // iti bhasaMjJakatvAd 'jhalAM jazo'nte' 8 / 2 / 39 // iti jaztvAbhAvaH / 3 modante'nena janA:, modayati prANina iti vA mudiraH / 'muda harSe' (bhvA.A.se.), 'iSimadimudikhidicchidibhidimedicaditimi - 50 mihimuhirurcirudhizuSibadhibhyaH kiraM'(uNA-51)iti kirc| 4 hanti pravAsinaH, virahiNaH, duHkAlaM vA ghanAghanaH / 'hana hiMsAgatyoH ' ( a.pa.a.), 'hanterghatvaM ca ' (vA - ) ityaci dvirvacanamabhyAsasyAgAgamo hasya ghakAraH, parasya 'abhyAsAcca' 7 / 3 / 55 // iti kutvam, Ako dIrghoccAraNasAmarthyAnna [' hrasvaH 7 24|59 // ], 'halAdiH zeSa: '7 |4 |60 // | 5 abhrati gacchati abhram, klIbaliGgaH / 'abhra gatau' (bhvA.pa.se.), pacAdyaci "[ ]iti upAdhyAyasarvasvam / eva mAghe " - ghanamadabhramarANi " [zizupAlavadham 6 / 73 ] iti yamakam / " apo bibhartIti mUlavibhujAditvAt ke abbhraM 60 bakAravat["]iti vaiyAkaraNAH / "na bhrazyantyApo'smAditi, 'anyebhyo(Sva)'pi-'3 / 2 / 101 // iti rDe nabhram ["]iti paurANikA: / taduktam - "na bhrazyanti yatastebhyo jalAnyabhrANi tAnyataH "[]iti / Apnoti sarvA diza iti vA, pRSodarAditvAt sAdhuH / 6 dhUmo yoniH kAraNamasya dhUmayoniH / 11 '' For Private Personal Use Only Page #106 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 164-165] 7 stanayati garjati stanayitnuH / 'stanagadIM devazabde' (cu.u.se.), curAdAvadantaH, ata: 'stanikRSimadigadibhyo Nerinuc' (uNA309), 'A(a)yAmantAlvAjye (yye) tvi (lvi) SNuSu '6 14 / - 55 // iti NerayAdezaH / 8 mehati siJcati mahIM meghaH / 'miha secane' (bhvA.pa.a.), pacAdyac, 'saMjJAyAM meghameghanidAghAvadAghA[rghAH] '(g-7|3|5 // ) iti nyaGkvAdipAThAt kutvam / 9 jIvanaM jalaM mUtaM baddhamanena jImUtaH / 'mUG bandhane' (bhvA.A.se.), pRSodarAditvAt sAdhuH / jIvanaM vAri muJcatIti vA, pRSodarAdiH / "jIvanasya [ jalasya ] mUtaH puTabandhaH''[ama. 10 kSIra. 1 / 2 // 8 // ] iti tu svAmI / 10 parivarSati garjati parya(rja )nyaH / ( pRSu secane ' (bhvA.pa.se.), 'anyapratyaye Sasya ja: ' ( ) ityuNAdisUtreNa parjanyaH sAdhuH, cavargatRtIyamadhyaH) 'parya(rja)nya:'(uNA-383 ) ityuNAdisUtreNa sAdhuH / 11 banti jIvantyanena balAhakAbhirhIyate gamyate vA, vAriNo vAhako vA balAhakaH / sarvatra pRSodarAditvAd rUpasiddhiH / 12 hanti santApam, hanyate vAyunA vA ghanaH / 'hana hiMsAgatyoH '(a.pa.a.), bAhulakAt kartari ap, 'mUrtI ghanaH '3 3 77 // iti ghanAdezaH / 13 dhArAM dharati dhArAdharaH / 'dhRJ dhAraNe' vyutpattiratnAkarakalitA (bhvA.u. a.), pacAdyac / 14 17 vAhazca dazca muk ca 20 dharazca vAhadamugdharAH, ete jalazabdAt puro yojitA meghasya vAcakAH syuH, yathA vahanaM vAhaH, bhAve ghaJ, jalasya vAho jalavAhaH / jalaM vahatIti karmaNyaNi vA / jalaM dadAti jldH| jalaM muJcati jalamuk / jalaM dharati jaladharaH / yaugi katvAd vArivAhaH, vAridaH, vArimuk, vAridharaH ityAdayaH / abhrazabdavarjaM sarve'pyanye puMliGgAH / indravaMzendrayorupajAtiH / saptadaza meghasya / yadyapi zabdArNave trividhA meghA:, yathA " 'meghAstu trividhAstatra vahnijA dhUmayonayaH / niHzvAsajAstu jImUtAste jJeyA jIvarUpiNaH // 1 // yajJajAstu ghanA ghorAH puSkarAvarttakA [dayaH ] // ["] iti 30 tathA'pyanyatrA'pyabhedo'pi dRzyate, ihA'pi tathA / "meghe tu vyomadhUmo nabhodhvajaH / gaNDayitnurgadayitnurvAmasirvArivAhanaH // khatamAlo'piM "[zeSanAmamAlA 2 / 28-29 // ] // 164 // kAdambinI meghamAlA 1 kaM jalamAdadate kAdambA: meghAste santyasyAM kAdambinI / yadvA kAdambAH pakSiNo balAkAvat meghamanudhAvanti, tadyogAt, jyotsnAditvAdaNi kAdambinI / " kadamba - vikAsaH kAdamba:, so'syAstiM kAryatvena " [ ama. kSIreM. 1 / 2 / 8 // ] iti tu svAmI" / meghamAlA meghaghaTA, tannAmaikam / 40 'kalAiNi' iti bhASA // 65 durdinaM meghajaM tamaH / 1 duSTaM ninditaM dinaM durdinam / atra dinamiti aharnizopalakSaNam, tena rAtrAvapi durdinam, ata eva meghAndhakAramAtre 'durdinam'[ ]iti ratnakoSaH,"durdinaM jlddhvaantm"["]iti| "yatrauSadhiprakAzena naktaM darzitasaJcarAH / 44 anabhijJAstamisrANAM durdine'pybhisaarikaaH||1||" [ kumArasaMbhavam, sargaH 6 zro- 43] iti kumAre rAtrAvapi durdinaprayogaH / " yannetrayordudinamityatra tvasaMbhavaH svArthAvinAbhUtapayaH pravAhaM lakSayan azrupravAhaM 50 lakSayati"[ ] iti zRGgAraprakAzaH, evaM lakSitalakSaNayA / 'akarot pRthivI ruhAnapi zrutazAkhArasavAdhyadurdinam (bASpadUSitAn (-durdinAn) ''[raghuvaMzam 8 70 ||]iti raghuH / "vArdAlaM N durdinaM megha-''[medinIkoza, lAntavargaH, zle-119] iti medini: / meghAjjAtaM meghajaM tamo'ndhakAraM durdinaM procyata ityanvayaH / ekaM meghajanitAndhakArasya // osAro vegavAn varSaH 1 vegavAn vegayukto varSo vRSTiH AsAraH procyate / AsaraNamAsAraH / 'sR gatau ' (bhvA.pa.a.), 'akartari ca kArake saMjJAyAm ' 3 | 3 |19 // iti ghaJ / dhArANAM saMbhUya jananamAsAra 60 ityarthaH / " dhArAsaMpAtaH // [ zeSanAmamAlA 2 / 29 // ] iti zaiSikam / ekaM zIghravRSTeH // 20 zeSazcAtra 1. 'stanagada' iti3.4 // 2. 'magha' iti gaNasUtre na dRzyate // 3. 4pratau na dRzyate // 4. koSThAntargatapAThaH 2pratAveva dRzyate // 5. ' dharatIti' iti3.4 // 6. dra. padacandrikA, bhA-1, digvargaH, zro- 75, pR. 101 // , rAmAzramI 1 / 3 / 8 // pR. 40 // 7. api ' iti 1.2.4 pratiSu na dRzyate // 8. tulanIyo'marakoSaH 1 / 3 // 8 // 9. 3 pratau nAsti // 10. ' so'syAH' iti3 // 11. ama. kSIra. TIkAyAm- "kamAdadate kAdambA meghAste santyasyAM kAdambinI, kadambe vikAzo vAstyasyAm" iti dRzyate, 1 // 248 // , pR.24 // 12.dra. padacandrikA, bhA-1, digvargaH, -75, pR.101 // 13. atra' durdinamiti' ityadhikapATho dRzyate // 14.dra. padacandrikA, bhA-1, digvargaH, zro- 79, pR. 105 // rAmAzramI 1 / 3 / 12 // pR.42 // amarakozasya amarapadapArijAtaTIkA, bhA-1, 113 // 12 // pR. 58 // 15. 'anabhijJAtamizrA - 'iti3 // 16. dra. padacandrikA, bhA-1, digvargaH, zle-80, pR.106 // 17. 'durdinAn' iti raghuvaMze pAThAntararUpeNa dRzyate // 18. 'vArdAbhaM' iti2.3.4 // 19. 'bArdalaM durdine melAnandAyAM vArdalaH smRtaH " iti medinyAm, pR. 153 // 20. 'AsA- ' iti1.3.4 // For Private Personal Use Only Page #107 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 66 vAtA'staM vAri zIkaraH // 165 // 1 vAtena vAyunA'staM kSiptaM vAtAstaM vAri jalaM zIkaraH procyate / zIkate siJcati zIkara: / 'zIkR secane ' (bhvA.A.se.), 'RccheraranM'(uNA-411) iti bAhulakAdaran / tAlavyAdirayam, " zambazIkarapAMzavaH "[ ]iti tAlavyaprakaraNe USmavivekAt / ekaM vAtAhatajalakaNasya / 'vAchaMTI' iti bhASA // 165 // vRSTyAM varSaNavarSe abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1 varSaNaM vRSTiH / 'pRSu vRSu mRSu secane' (bhvA.pa.se.), 'striyAM ktin' 3 / 3 / 94 // , ' titutra- '7 / 29 // itIniSedhaH, tatra 10 vRSTyAm / 2 " varSaNAd vRSabha: "[ ] iti bhASyakAravacanAd 'lyutt:c'3|3|115 // iti lyuTi varSaNam iti sAdhu / 3 varSam iti, 'ajvidhau bhayAdInAmupasaMkhyAnam' napuMsake bhAve ktaadinivRttyrthm'(vaa-3|3 156 // ) ityac / puNkliiblinggo'ym| yadvAcaspatiH '"atha vRSTirvarSamastrI kecidicchanti varSaNam"[Le]iti / varSo'lpataro vRSTirmahatIti varSavRSTayorbhedo'tra nAzritaH / trINi vRSTeH // tadvighne grahagrahAvavAt / 1-2 tadvighne vRSTivighne, avAt parau grAhagrahau yojyau, 'graha upAdAne ' (kryA.u.se.), 'ava (ave) graho varSa pratibandhe' 20 3 / 3 / 51 // iti pakSe ghaJi avagrAhaH, ghaJabhAvapakSe 'grahavRt(dR)- '3 / 3 / 58 // ityap avagrahaH / avagrahAdidoSeNa vRSTivighAtasya dve // ghanopalastu karekaH 1 ghanasya meghasya upalaH pASANaH ghanopalaH / kRNoti sasyam, kIryate vA karakaH triliGgaH / 'kRJ hiMsAyAm' (svA.u. a.), 'kRJAdibhyaH saMjJAyAM vun ' (uNA-713), 'yuvoranAkau ' 7 31 // 1 // , kSipakAdipAThAt striyAM TApi ' pratyayasthAt- '7 13 / 44 // itItvaM na / dve meghabhavazilAyAH / 'gaDA' iti bhASA / zeSazcAtra [ devakANDaH- 2 "ambughano meghakaphaH (-pho) meghAsthipuJjikA / bIjodakaM toyaDimbho varSAbIjamirAvaram // 1 // " [zeSanAmamAlA 2 / 29-30] // kASThA''zA dig harit karkup // 166 // 1 kAzate kASThA, TavargadvitIyopadho'yam / 'kAzR' dIptau'(bhvA.A.se.), 'hanikuzinIrvA makAzibhyaH kthan '(uNA 159), 'lazakvataddhite 1 / 3 / 8 // , 'vrazcabhrasja- '8 2 36 // iti Satvam, 'titutra- '7 / 2 / 9 // iti neT, 'STunA STuH 8 14 141 // 'ajAdyataSTAp' 4 // 1 // 4 // , kAzante dIpyanta iti vyutpattiH / 2 A samantAdaznute vyApnoti AzA / AGpUrvaH 'azUG vyAptau (svA.A.se), pacAdyac, TAp / AGpUrvaH 'zadlR 40 zAtane' (bhvA.A.a.,tu.A.a.) vA, ayamatra gatyarthaH, anekArthatvAd dhAtUnAm, 'anyebhyo'pi - '3 / 2 / 101 // iti DaH / 3 dizanti tAmiti, dizatyavakAzaM vA dik / 'diza atisarjane' (tu.pa.a.), 'RtvigdadhRksragdiguSNigaJcayurjikruJcAJca'3 / 2 59 // iti kvin, kaina itaH 'tasya lopaH '1 / 3 / 9 // , ['verapRktasya '6 // 1 // 67 // iti vo lopa: ], 'kvinpratyayasya kuH ' 8 / 2 / 62 // / bhAgurimate TApi dizA Avanto'pi / " dik tu striyAM dizA dAntI kakub devavadhUH pavi: "["]iti zabdArNavaH / 4 haranti nayantyanayA harit |'hRny haraNe' (bhvA.u.a.), 'haiMsRtaDi ruhiyuSibhya it ' ( uNA - 97) itIt / 5 kaM vAyuM ku(sku)- 50 bhnAti vistArayati kakup / 'kubha [ skumbhuM ] vistAre,' kvip / na prajApatinA vistAritA iti vA / sarvatra 'kvib vacipracchAyatastu - ' (vA - 3 / 2 / 178 // ) ityatra "prAkpratyayanirdezAdiSTasiddhiH"[ ]ityukteH kvip, "pRSodarAditvAd vA rUpasiddhiH" [ ] iti bhASyam / 'kakubhA' api kazcit / ete paJcA'pi strIliGgAH / paJca dizaH // 166 // 'digekaivA'sti, aupAdhikaM tu prAcItvAdi "["] iti vaizeSikamate, paraM tanmatamanAdRtya svamatena digbhedAnAha 1. 'Rccherara:' ityuNAdigaNe // 2. dra rAmAzrAmI 1 / 3 / 11 // , pR.42 // , padacandrikAyAM 'zamba' ityasya sthAne 'zazvat' iti dRzyate, digvargaH, -79, pR.105 // 3. dra. svopajJaTIkA 2 / 166, pR.38 // , padacandrikA, bhA-1, digvargaH, zro- 78, pR. 105 // rAmAzramI 1 / 3 / 11 // pR.41 // 4. 1 pratau nAsti // 5.'-pu-' ityasya sthAne 1 pratau bahirbhAge 'mi' iti dRzyate, 'pUjjikA' iti3 // 6. ' - mirAbhavam' iti3 // 7. - padheyaM' iti3 // 8. 'kAsR' 2.3.4 // 9. '-vaDi-' iti3, '-rami-' ityuNAdigaNe // 10. 'azU vyAptau' iti svAmI, 'azU vyAptau saGghAte ca' iti sAyaNaH // 11. ' - yuJji-' iti1.2 // 12. taduktaM bhaTTojidIkSitena siddhAntakaumudyAM 'avyayAdApsupaH' iti sUtravyAkhyAne- "vaSTi bhAgurirallopamavApyorupasargayoH / ApaM caiva halantAnAM yathA vAcA nizA dizA" iti // 13. dra. rAmAzramI 1 / 3 / 1 // , pR. 37, padacandrikA, bhA-1, digvargaH, zro- 68, pR.95, tatra padacandrikAyAM 'dizA dAntI' ityasya sthAne 'dizAdantaH' iti dRzyate // 14. 'hRsu-' iti4 // 15. atra taDergrahaNaM na kartavyam 'tADerNiluk ca' (uNA -98 ) iti pRthaguNAdisUtravidhAnAt // 16. 'iti' ityuNAdigaNe // 17. sautro'yaM dhAtuH // 18. pra. padacandrikA, bhA-1, digvargaH, -68, pR.96 // For Private Personal Use Only 30 Page #108 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 67 165-168] vyutpattiratnAkarakalitA pUrvA prAcI 'avyayAnAM bhamAtre ttilop:(vaa-64144||). 'ajA-30 1 pUrvati pUrayati pUrvA / 'parva pUrva pUraNe'(bhvA.- * dytssttaap'4|1|3|| iti TAp / 3 na pRNAti raviretAM ciramiti pa.se.), pacAdyac, TAp / 'pUrva niketane '(cu.pa.se) asmAdvA aparA / na pipartIti vA / 'pR pAlanapUraNayo:'(ju.pa.a.), ac / 2 pra iti prathamamaJcatyudeti ravirasyAmiti praacii| pacAdyac, ttaapi| trINi pazcimadizaH / zeSazcAtra-"[a]paretarA prapUrvaH 'aJca gatipUjanayo:'(bhvA.pa.se.), prAthamyetra prazabdaH, pUrvA pUrvetarA'parA" [zeSanAmamAlA 230 // ] // 'RtvigddhRk-'3|2|59|| ityAdinA kvin, 'aJcatestviSTaH' athottarodIcI (vaa-4|16||) iti GIp / dve pUrvadizaH // 1 atizayena utkRSTA uttarA / 'dvivacanavibhajyopadakSiNA'pAcI padena trbiiysunau'5|3|57|| iti tarap, TAp / uttaratyasyAmarka 1 dakSate zIghraM gacchati ravirasyAM dakSiNA / 'dakSa iti vaa| udpUrvaH 'tR plavanataraNayo: '(bhvA.pa.se.), pacAdyac, 10 gatau (bhvA.A.se.), AtmanepadI, 'dradakSibhyAmina '(uNA- TAp / 2 utkrAnto dRSTipathamatItaH sUryo'JcatyasyAmiti udiicii| 208), TAp / 2 apeti madhyAhne aJcatyasyAM raviriti apaacii| udpUrvaH 'aJju gatipUjanayoH (bhvA.pa.se.), Rtvik-'3|2|59|| 40 apazabdo'tra madhyavAcI / tena 'avAcI' ityapapATha eva, ava AdinA kvin, 'anyctestvisstt:'(vaa-4|16||)iti DIp, 'uda pUrvo'JcatiradhomukhIbhAve vartate, yathA'marakoSe-"syAdavAGmukho iit'6|4|131|| ityaJcaterakArasya IkAraH / dve uttaradizaH / zeSazcAtra-"yathottaretarA'pAcI tathApAcItarottarA"[zeSanAmamAlA 'pyadhomukha':"[amarakoSaH 3 / 133 // ] iti| "avAGmukha 2 // 31 // ] // syopari puSpavRSTiH"[raghuvaMzam 2160||]iti raghuH / "tena vidika tvapadizaM praidik // 167 // avAcItyadhodizyeva vartate"[]iti kaumudIkArAdayaH / "avo 1 viziSTA dik vidika ubhayavyapadezAt / yadAhuHmadhyArthaH, tena avAcItyapi kvaapi"[am.kssiir.1|2|3||]iti "yAnyAsAmantarAlAni vidizaH pradizazca tA:"["] / 2 svAmI / apapUrvaH 'aJca gatipUjanayoH (bhvA.pa.se), 'Rtvi dizoridamantarAlam apadizam / 'avyayaM vibhkti-'2|16 // gddhRk-'3|2|59|| ityAdinA kvin, 'aJcatestviSTaH (vaa-4| ityAdinA avyayIbhAvaH, 'avyayIbhAve zaratprabhRtibhyaSTac' 2016 // ) GIp / dve dakSiNAdizaH // 5 / 4 / 107 // iti TacsamAsAnta iti Tac / 3 prakRSTA dik 50 pratIcI tu pazcimA / prdik| sAmAnyatastrINi vidizaH // 167 // aparA dizyaM digbhavavastuni 1prati pazcAd dinAnte aJcati ravirasyAmiti prtiicii| 1dikSu bhavaM dizyam / 'digAdibhyo yt'4354|| pratipUrva: 'aJca gatipUjanayo:'(bhvA.pa.se.), 'Rtvik-' iti yat / sAmAnyato digbhavavastunAmaikam // 3259 // AdinA kvin, 'anyctestvisstt:'(vaa-4|16||) atha vizeSataH prAhaiti DIpa, 'aniditAM hl:-'6|4|24|| iti upadhAnlopaH, apAgapAcInam 'ac:'6|4|138|| iti akAralopaH, 'cau'6|3|138|| iti 1 apa aJcatIti apAk / 2 apAgeva apaaciinm| dIrghaH / 2 pazcAd bhavA pazcimA / 'agrapazcAdimana'(vA- 'vibhaassaanycerdistriyaam'5|4|8|| iti khaH, khsyenaadeshH| dve 4|3|23||)itiimn, 'yaci bhm'1|4|18 // iti bhasaMjJA, dakSiNadigbhavavastunaH // 1. kAzikAvRttyAdau 'aJcatezcopasaMkhyAnam' iti dRzyate // 2. taduktaM bhaTTojidIkSitena siddhAntakaumudyAM strIpratyayaprakaraNe ugitazca ityatra-"ugidacAmiti sUtre'jgrahaNena dhAtozcedugitkArya tamuJcatereveti niyamyate / teneha na, ukhAtrat / kvip| aniditAmiti nalopaH / parNadhvat / aJcatestu syAdeva / praacii| pratIcI // " iti // 3. 'dakSa vRddhau zIghrArthe ca' 'dakSa gatihiMsanayoH' iti kSIrataraGgiNyAm, 'dakSa gatizAsanayoH' 'dakSa vRddhau zIghrArthe ca' iti mA.dhAtuvRttau // 4. -manin' iti3|| 5. "syAdavAGapyadhomukhaH" ityamarakoSe, 3 / 1 / 33 // 6. dra. padacandrikA, bhAga-1, digvargaH, zro-69, pR.96|| 7. svAmikRtAmarakozaTIkAyAM "avo madhyArthe / apAcIti kAtyaH, japAditvAt, pakSe vatvaM ca / bhavArthe prAcInAdyAH" iti dRzyate, 123 // , pR.23 / / 8. 'iti nlopaH' iti3|| 9. 'agrapazcADDuimac' iti kAzikAvRttyAdau / 'agrAdipazcADDimac' iti siddhAntakaumudyAm, pR.309|| 10. 'avyayAnAM ca sAyamprAdikArthamupasaMkhyAnam' iti kAzikAvRttau // 11. 'aparetarA pUrvA' iti pAThaH pUrvAzabdavyAkhyAne ucitH|| 12. 'plavanapUraNayoH' iti3|| 13. 'yathottaretarA'pAcI' iti pATho dakSiNAzabdavyAkhyAne ucitaH // 14. dra. rAmAzramI 1315 // , pR.39|| tatra "-pradizo vidizazca" iti pATho dRzyate // , padacandrikAyAM-"klIbe digantarAlAni pradizo vidizastathA" iti dRzyate, digvargaH, bho-73, pR.99|| 15. 4pratau bahirbhAge ''tha vizeSamAha iti pAThaH' iti dRzyate // Jain Education Intemational Page #109 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 68 20 udagudIcInam / 1 udaJcatIti udak / 'Rtvik- '3 / 2 / 59 // AdinA kvin, 'kvinpratyayasya kuH' 82 62 // | 2 udageva udIcInam / 'vibhASAJceradistriyAm' 5 14 48 // iti khaH, khasya InAdezaH, 'uda It' 6 |4|131 // iti bhasyAJcaterasya It / uttaradigutpannasya dve // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA prok prAcInaM ca same 1 prAJcatIti prAk / 'aJca gatipUjanayoH ' (bhvA.pa.se.), 'Rtvik- '3 / 2 / 59 // AdinA kvin, 'kvinpratyayasya 10 kuH '8 / 2 / 62 // 2 prAgeva prAcInam / 'vibhASAJceradikstriAm ' 5 14 188 // iti khaH / pUrvadigutpannasya dve // pratyak tu syAt pratIcInam // 168 // 1 pratyaJcatIti pratyak / 'Rtvik- '3 12 159 // AdinA kvin / 2 pratyageva pratIcInam / 'vibhASAJceradikstriyAm ' 5 4 488 // iti khaH, khasyenAdezaH, 'acaH '6 14 1138 // ityaJcaterakArasya lopa:, 'cau'6|3 / 138 // iti pUrvasyANo dIrghaH / indro harirduzcyavano 'cyutAgrajo pazcimadigbhavastuno dve // 168 // [ devakANDaH- 2 1 irAvati samudre parvate vA bhavaH airAvataH / 'tatra bhavaH' 30 4 | 3 |53 // ityaN, 'taddhiteSvacAmAdeH '7 / 2 / 117 // ityAdivRddhiH / 2 puNDarIkavarNayogAt puNDarIkaH / 'arzaAdibhyo'c' 5 / 2 / 127 // ityac / 3 vAmanAkAratvAd vAmanaH / 4 kau pRthivyAM modata iti kumudaH / 'muda harSe' (bhvA.A.se.), mUlavibhujAditvAt kaH / kumudaM raktotpalaM tattulyavarNatvAdvA / "kumudaM kairave raktapadme'strI''[dAntavarge zro- 25 ] iti mediniH / 5 aJjanavarNatvAd aJjanaH / 6 puSpavad dantA asya puSpadantaH / 7 sarvabhUmau viditaH sArvabhaumaH / 'tatra vidita :- 15 / 1 143 // ityaN, 'anuzatikAdInAM ca 7 / 3 / 20 // iti ubhayapadavRddhiH / 8 zobhanaH pratIko'Ggamasya supratIkaH / dizAM dhArakA gajAH 40 diggajAH / dikkrameNeti prastAvAllabhyate / "airAvataH puNDarIkaH "airAvataH supratIkaH "[']iti kramamAha / airAvatAdInAmaSTAnAM kumudAJjanavAhanAH"["]iti bhAguri: kramamAha / mAlA tu nAmaikaM diggajA iti // 170 // indrAdayo'STau dikpAlAH, tatrAgnirvAyuzca ekendriyeSu tiryakkANDe(zlo-1099-1106) vakSyete, zeSAnatrAnukrameNAha tiryagdizAM tu pataya indrAgniyamanairRtAH / varuNo vAyukuberAvIzAnazca yathAkramam // 169 // tiryagiti UrdhvAdhodigvyavacchedArtham / vidigiti prasiddhyA digucyate / evaM svasvAmisambandhe pUrvA dig aindrI, tato vidig AgneyI, dakSiNA yAmyA, tato vidig nairRtI, pazcimA vAruNI, tato vidig vAyavyA, uttarA kauberI, tato vidig aizAnI iti siddham |''indraadiinaaN ca prAcIpatyAdivAcakava'sUcanAyAbhidhAnAdindrAdinAmAnAM nAprastutAbhidhAnam "[]iti kaumudI / indrayamavaruNadhanadAzcatvAra ete digIzA:, agninairRtavAyvIzAnA ete catvAro vidigIzA iti hRdyam // 169 // airAvataH puNDarIko vAmanaH kumudo'JjanaH / puSpadantaH sArvabhaumaH supratIkazca diggajAH // 170 // vajrI viDaujA maghavAn purandaraH / prAcInabarhiH puruhUtavAsaivau saMkrandanA''khaNDailameghavAhanAH // 171 // sutramavAstoSpatidalmizA vRSA sunAra (zunAzIra ) sahastranetrau / parjanyaharyaizvaRbhukSibAhu 1. ' - vAcakatvaM' iti2.3 // 2. 'nAprA-' iti3, 'nAma'prastu' iti2 // 3. padacandrikAyAM "pUrvAdInAmindrAdInAJca prAcyAdi dizAmAdhipatyAdi sUcanAyAbhidhAnAnnAprastutatvoktiriti kaumudI" iti dRzyate, digvargaH, zro-70, pR.97 // 4. tulanIyo'marakoSaH 1 / 3 / 3-4 // 5. mudritamedinIkoSe avagraho na dRzyate // 6. 'medinI' iti3 // 7. ' - vAmanAH' iti svopajJaTIkA // 8. dra. svopajJaTIkA 2 / 170 // , pR.39|| 9. 'vakSyate' iti3.4|| 10. 'RjendrAgravajraviprakubracubrakSurakhurabhadrograbherabhelazukrazuklagauravantrerAmAlAH' (uNA-186) ityuNAdigaNe // danteyavRddhazravasasturASAT // 172 // surarSebhastapastakSo jiSNurvaraizatakratuH / kauzikaH pUrvadigdevA'psaraHsvarga shciiptiH||173|| pRtanASADugradhanvA marutvAn maghavA 1 indati paramaizvaryamanubhavati indraH / 'idi paramaizvarye' (bhvA.pa.se.), ,'RjrendrAgravajraviprakupracuprakSurakhurabhadrograbherabhelazukratIvravarNeramAlI : ' ( uNA - 186 ) iti sUtreNa ranpratyayAnto 60 50 For Private Personal Use Only Page #110 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 168-174] vyutpattiratnAkarakalitA nipAtaH / 2 harati daityaprANAn hriH| 'haba haraNe'(bhvA.u.a.), "prAcInAgrAH kuzAstasya pRthivyAM vizrutA mune| 30 'aca i:'(uNA-578)iti iH, 'sArvadhAtukArdhadhAtukayoH' prAcInabarhirabhavat khyAto bhuvi mahAbalaH // 1 // " 7 / 384 // iti guNaH / 3 duHkhena cyavanaM patanamasya duzcyavanaH / zcyavana nuninA ekadA jitatvAt, duHsahazcayavano'syeti vA, [viSNupurANam , prathamabhAgaH, prathamAMzaH, adhyA:-14, zo-4] duHsahaM cyavate paradAreSu reta iti vaa| 'cyuGa ya(jya)Ga prarDa iti / 10 yuddhe purunAmnA daityena AhUta iti puruhUtaH / 'hveba pluG gatau~'(bhvA.A.se.), 'calanazabdArthAdakarmakAcca' AhvAne (bhvA.u.a), 'nisstthaa'32|102|| iti ktaH, saMprasAraNam, 3|2|148||iti yuc iti / "duHkhena cyavate raNAd vA' iti 'hl:'64|2|| iti dIrghaH / "puru pracuraM (htaM yjnyessvaahvaanmpraadismaas:"[am.kssiir.11||44||]iti tu svAmI / 4 syeti) puruhuutH"[am.kssiir.1141||] iti tu svAmI / 11 acyutasyAgrajaH acyutaagrjH| 5 vajramasyAsti vajrI / 'ata vasani ratnAni bahUnyasya santIti vAsavaH / jyotsnaaditvaadnn| 10 initthnau'5|2|115 // itIniH / 6 veveSTi viT, 'viSlU "vasorapatyaM vaasvH"[am.kssiir.1142||] / tasyApatyam' vyAptau'(ju.u.a.), kvipa, viT vyApakamojo'sya viDojAH 4 / 192 // ityaNa, 'orgunn:'64|146||, 'eco'yavAyAvaH' (viDojAH), pRSodarAditvAdakArAgame viDojAH, skaaraantH| viTsu prajAsu ojo'syeti vA, pRSodarAdiH / 'viDa bhedane, 6 / 178 // iti tu svAmI / vasureva vA vAsavaH / prjnyaaditvaadnn| 40 'igupdh-'3|1|135 // iti kH| "viDaM daityAnI bhedakamojo'- vasati svarge vAsava iti vaa| 'vasa nivAse'(bhvA.pa.a.), sy"[am.kssiir.1141||] iti svaamii| 7 mahyate pUjyate 'maNivaso(se)rNit'(haimoNA-516)ityava iti / 12 saMkrandajanairiti maghavAna (mghvaa)| 'maha pUjAyAm'(bhvA.u.se.,- yati daityastrIH ditigarbha saMkranditavAniti vA saMkandanaH / cu.u.se.); zvannukSanpUSanplIhankledasnehanmamUrdhanmajjanaryamanvizvapsanpari dAraNAd garbhasthamaruto vA / 'kadi kradi AhvAne rodane ca' jmanmAtarizvanmaghavan-'(uNA-157) iti sUtreNa kannanto nipAtitaH / 'maghavA bhulm'64|128|| iti pakSe trAdezAt / (bhvA.pa.se.), 'nandigrahipacAdibhyo lyunninycH'3|1|134|| 20 sau dIrghatvAbhAvAd 'maghavan' iti / "havirjakSiti niHzako iti lyuH / 13 AkhaNDayatyarIn AkhaNDalaH / 'khaDa khaDi makheSu maghavAn"[bhaTTikAvyam 1819 // ] iti bhttttipryogaat| bhedane '(cu.u.se.), 'vRSAdibhyaH kalac '(uNA-106)iti maghaH saukhyamasyAsti maghavA[na], matubanto'pi / maghA devAnAM klc| 14 mahAmeghA gajarUpadhAriNa airAvatAdayo vAhanamasya, sabhA, sAsyAstIti vA, 'jhyApoH sNjnyaachndsorbhulm'6|3|- meghAn vAhayati varSayati vA meghavAhanaH / vaha prApaNe'(bhvA. 63||iti huusvH| yadvA magha iti adantaM devasabhAnAma, so' u.a.) NijantaH, nandyAditvAllyuH / "indro hi meghAnAdizya 50 syAstIti mghvaa[n]| evaM maghavA, maghavan, maghavAn iti varSati"["]ityAgamaH // 17 // 15 suSThu trAyate sutrAmA, trairUpyam / 8 purANyarINAM dArayati purandaraH / 'da vidAraNe'(vyA.pa.se.), 'puu:srvyordaarishoH'3|241|| iti khac / 'vAcaMyama nkaaraantH| tre(traiG) pAlane'(bhvA.A.se.), -manin'(uNApurandarau c'6|3|69|| iti sUtreNa nipaatitH| 9 prAcInamukhAH 584) iti man, 'Adeca updeshe''6|145 // ityAtvam / zobhanaM barhiSo darbhA asya prAcInabarhiH / yaduktaM viSNupurANe- trAma balamasyeti vaa| bAhulakAd dIrghatve sUtrAmA diirghaadirpi| 1. rapratau nAsti // 2. sAyaNasammatamidaM sUtram, mA.dhAtuvRttiH, bhvAdiH, dhAtusaM-672, pR.267|| 3. '-karmakAd yuc' ityssttaadhyaayyaam|| 4. ama. kSIrasvAmiTIkAyAM 'iti prAdisamAsaH' iti na dRzyate // 5. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zo-39, pR.60||6.'-maujo-' iti1||7. 'viDojaH' iti1.3.4|| 8. "viDojA viDojA apIti buddhabandhuH" iti TIkAsarvasvam, bhA-1, 1141 // , pR.32, padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zUI-36, pR.57|| 9. bhedane'rthe viDadhAturna dRzyate, paraM 'viDa zabde' iti, "ata eva viDa zabde piTa Akroze iti mallaH , paryaTTakAntare vibhaDkyAha" iti kSIrataraGgiNI, bhvAdiH, dhAtusaM-216, pR.56|| 10. ama. kSIrasvAmiTIkAyAM nAsti, 1141 // , pR.14|| 11. maghavA ityatratyA rAmAzramI draSTavyA, pR.22 // 12. 'sUtre' iti3|| 13. 'nipAtaH' iti2||14. 'AcchAdane' iti1, hRJ spardhAyAM zabde ca' iti kSIrataraGgiNyAdau // 15. koSThAntargatapAThasthAne 1.2.4pratiSu 'hUtamAhvAnaM yajJasyeti' iti dRshyte||16. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zo-36, pR.58 // 17. ama. kSIrasvAmiTIkAyAM 'vasvapatyaM' iti dRzyate, 11 // 42 // , pR.14|| 18. 2pratau nAsti // 19. 1.2.3pratiSu nAsti // 20. 'vRSAdibhyazcit '(uNA-106)ityevoNAdigaNe // 21. dra. svopajJaTIkA 2271 // , pR.40 // , ama.kSIra. 1144 // , pR.15 / / , padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zo-39, pR.61 // 22. 'upadeza' iti 1.2.4pratiSu na dRzyate // Page #111 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 70 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devakANDaH-2 16 vAstoguhakSetrasya patiradhiSThAtRtvAt vAstoSpatiH iti / "tvatkezavAlaromANi suvarNAbhAni yasya tu / 'dyAvA-pRthivI-su(zu)nAsIra-marutvadagnISoma-vAstoSpatigRha- hariH sa varNito'zvastu piitkausheysprbhH||2||"["] iti / medhAccha c'4|2|32|| iti nipAtanAt SaSThyalaka, 'SaSTyAH 24 RbhavaH kSiyanti nivasantyatreti RbhukSaH svrgH| 'kSi pati-putra-'83 53 // ityAdinA Satve innprtvaanmuurdhnymdhyH| nivAsagatyo: '(tu.pa.a.), 'anyebhyo'pi'3|2|101||ddH| 30 so'syAzrayatvenAstIti, 'ata initthnau'5|2|115|| itIniH 17 dalati girIn dalmiH / 'dala vizaraNe'(bhvA.pa.se.), RbhukSin / prathamaikavacane 'pathimathyabhukSAmAt '7 / 1 / 85 // 'dalmi:'(uNA-487) ityauNAdiko nipaatH| 18 zaknoti RbhukSAH, RbhukSANau, RbhukSANaH ityAdirUpANi / "RbhukSo cintitaM kartumiti shkrH| 'zakla zaktI'(svA.pa.a.), vajaH"12] iti ta dhAtapArAyaNe pUrNacandraH / so'syAstIti 'sphAyitaJcivaJci-'(uNA-170)ityAdinA rak / zakraM nAma RbhukSA / "RbhukSaH svargavajrayoH"["] iti vajraH (vishv:)| siMhAsanamasyAstIti vA / 'arshaadibhyoc'5|2|127|| 19 "iyarti RbhukSA vA / R gatau'(ju.pa.a.), 'arte kSin,'() varSatIti vRSA / 'pRSu vRSu mRSu secane'(bhvA.pa.se.), [kanina] iti bhukSin, sa ca kit"[ ]iti kaumudI / "RbhUn devAn yuvRSitakSirAjidhanvidyupratidiva:'(uNA-154) iti kanin kSiyati kAryeSu vyApArayatIti, pRSodarAditvAt''["]iti tu . 'sarvanAmasthAne caa'smbuddhau'648|| iti dIrghaH 'halDyAp-' paJjikA / 25 bahudantyA apatyaM baahudnteyH| 'strIbhyo Dhak' 4 / 1 / 120 // Dhak, 'aayneyii-'7|12||iti ddhsyaiyaadeshH| 40 6 / 168 // iti sulopaH, 'nalopaH praatipdikaantsy'8|27|| 26 vRddhebhyaH zRNoti vRddhshrvaaH| zru zravaNe'(bhvA.pa.a.), iti nlopaH / vRSA, vRSANI, vRSANaH ityAdi rAjanvat / 20 -asana'(uNA-628)ityasun, vRddhopajIvItyarthaH / vRddhAd 'nAsa(NAsa) zabde'(bhvA.A.se.), bAhulakAdIra, nAsIrA bahaspateH zaNotIti vA |"vddhe zravasI karNAvasya"["]iti agresarAste zobhanA sunAsIraH, dvidntyH| tatra zuno vAyuH zIraH tu svAmI / 'atvasoH sau' iti dIrghaH / vRddhazravasau, vRddhazravasa: sUryastAvasya sta iti, arzaAditvAdaci 'anyeSAmapi-' ityAdi / 27 turaM tvaritaM sAhayatyabhibhavatyarIniti, turaM vegavantaM 6 / 3 / 137 // iti dIrghatve zunAzIraH iti dvitAlavyo'pi, sahata iti vA, turaH tvaritaH san parabalAni sahata iti vA etatpakSa eva / "zaurizunAzIrazItazivazaGkAH" iti tAla- turASAT / Saha marSaNe'(bhvA.A.se.), 'chandasi shH'3|263|| iti NviH, 'sahe sAMDaH sH'8356||iti Satvam, 'anyeSAmapi 20 vyAdAvUSmavivekaH / Azu sIrauM yasyeti, pRSodarAditvAdA dRshyte'6|3|137|| iti dIrghatvam // 172 // 28 sureSu deveSu kAralope shunaashiirH''[]itynye| 21 sahasraM netrANyasya RSabho mukhyaH surarSabhaH / 'sptmii'2|140|| iti yoga- 50 shstrnetrH| "yatkauTilya:-indrasya hi mantriparSadRSINAM vA vibhAgAt samAsaH / suro'yamRSabha iveti vA / 'upamitaM sahasraM, sa taccakSustasmAdindraM vyakSaM sahasrAkSamAhuH''[kauTalIya- vyaaghraadibhiH-12|156|| iti samAsaH / 29 tapastakSNoti arthazastram, prathamamantrAdhikAraH, 10 prakaraNam, 14 adhyAyaH] indrapadaprAptizaGkayA tapastakSaH / 'takSa tvakSa tanUkaraNe" iti cANakyaH / 22 parivarSati garjati prjnyH| nipAtanAt (bhvA.pa.ve.), pacAdyac / 30 jayanazIlaH, jayatItyevaMzIlo sAdhuH / 23 harayaH piGgA azvA asya haryazvaH / yacchAlihotram- vA jiSNuH / 'ji jaye'(bhvA.pa.a.), 'glAjisthazca rastuH' 1. 'nipAtitaH' iti3|| 2. 'nalopaH' iti4|| 3. 'zori-' iti1|| 4. '-saMkhA' iti1.3.4|| 5. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zrI36, pR.57||, rAmAzramI 1141 // , pR.22 / / 6. 'AzU-' iti3|| 7. 'nAzIro' 3.4 // 8. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zUo-36, pR.57|| 9. kauTilIye arthazAstre nAsti, dra. adhikAra:-1, prakaraNam-10, adhyAyaH- 14, pR.47|| 10. adhiko'yaM pratibhAti, 'yatkauTilyaH' ityuktatvAt, svopajJaTIkA draSTavyA 2172 // , pR.40|| 11. dra. TIkAsarvasvam, bhaa-1,1143||, pR.33 / / , padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, bho-38, pR.59||, rAmAzramI 1 / 1 / 04 // , pR.23 // 12. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 1 / 104 // , pR.34 // , padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, bho39. pR.61|| 13. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zo-39, pR.61||, rAmAzramI 1143 // , pR.23 // 14. dra. padacandrikA, bhA-1,svargavargaH, zro-39, pR.61|| 15. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zro-36, pR.57|| 16. ama. kSIrasvAmiTIkAyAM "vRddhe zravasi asyeti vRddhazravAH" iti dRzyate, 1141 pR.14|| 17. 'atvasantasya cA'dhAto:' 64 / 14 // ityssttaadhyaayyaam|| 18. 'sADhaH' iti 1.2.4 // 19. 'tathU tvala tanUkaraNe' iti mA.dhAtuvRttyAdau // Jain Education Intemational Page #112 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 71 172-175] vyutpattiratnAkarakalitA 3 / 2 / 139 / / iti kit snuH (gsnuH) / 31-32 varAH zataM "indre tuM khidiroM" nerI' trAyastriMzapatirjayaH / / ca kratavo'sya varazatakratuH, tena varakratuH zatakratuH / "zataM gaurAvaskandI bandIko varANo devadundubhiH // 4 // kratavaH pratimA abhigrahavizeSAH kArtikabhave'syA''san''[] "kiNAlAtazca harimAna yAmanemirasanmahAH / iti siddhAntavidaH / 33 kuzairdabhaizcarati kauzikaH / 'tena zapIvimihiro vajradakSiNo viyatastoM // 5 // " crti'448|| iti Thak / jAtamAtrasyAdityA kuzaizchAdita [zeSanAmamAlA 231-33]iti // tvAt, yatpurANam asya tu / "jAtamAtro'tha bhagavAnAdityA sa kuzairvRtaH / dviSaH pAko'drayo vRtraH pulomAnamucibalaH // 174 // . tadA prabhRti devezaH kauzikatvamupAgataH // 3 // "[] jambhaH iti / kuzikasyApatyaM kauzika iti vaa| 'RSyandhaka- 1 sarvanAmnAM pUrvaparAmarzitvAdasya indrasya dviSaH 10 vRssnni-'4|1|114|| ityaN / 34-38 pUrvadizaH, devAnAm, zatravaH, te cAmI pAkAdayaH / pAtyAtmAnaM pibati vA paakH|40 apsarasAm, svargasya, zacyAzca patiH, tena pUrvadikpatiH, 'pA rakSaNe'(a.pa.a), 'pA pAne '(bhvA.pa.a.) ato vA, devapatiH, apsara:patiH, svargapatiH, zacIpatiH, yaugikatvAt 'iNbhIkApAzalyatimarcibhyaH kan'(uNA-323)iti kan / 2 prAcIzaH, surastrIzaH, nAkezaH, paulomIzaH ityAdayaH / atti adyate vA adriH / 'ada bhakSaNe'(a.pa.a.), 'aditribhuvanapatirapi, yallakSyam-"kapardI kailAzaM(-saM) tribhuvana- zadibhUzubhibhyaH kit (krin)'(uNA-505)iti sUtreNa patiH svaM karivaram"[ ] iti // 173 // 39 pRtanAM sAhayati rinpratyayaH, sa ca kit / 3 vartate vRtrH| 'vRtu vartane' pRtnaassaatt| 'Saha marSaNe'(bhvA.A.se.), NijantaH, 'saho (bhvA.A.se.), 'sphAyitaJci-'(uNA-170)ityAdinA rk| nnviH'3|2|63||iti NviH, 'sahe sADhaH (sADa:) saH' 4 pute lomAnyasya pulomA, nakArAntaH / pRSodarAditvAt 8356 // iti sasya Satvam / 40 ugraM dhanurasya ugrdhnvaa| putazabdatakAralopaH / 5 na muJcatyahaGkAraM namuciH / 'muclU 'dhnussshc'5|4|133|| iti sUtreNAnaGantAdezaH / ugradhanvAnau, mokSaNe'(tu.u.a.), 'igupadhAt kit'(uNA-559)itIna, 20 ugradhanvAnaH ityAdi / 41 maruto devA anucaratvenA'sya santIti 'nbhraannnpaat-'6|375 // ityAdinA najaH prakRtibhAvaH / 650 marutvAn / 'tadasyAstyasminniti mtp'5|294||, 'jhayaH' balati blH| 'bala prANane'(bhvA.pa.se.), pacAdyac // 174 // 8|2|10||iti masya vatvam, 'tasau matvarthe '1419 // iti 7 jambhate jambhaH / 'jabhi gAtravinAme'(bhvA.A.se.), bhasaMjJakatvAt padakAryajaztvAbhAvaH / 42 maghaH saukhyamasyAsti pacAdyac / tato 'vadhyAd-bhid-dveSi-jidghAti-'[abhi. maghavAn (mghvaa)| maGgata iti vaa| 'maghi gatau'(bhvA.- bhU.10] iti vacanAt pAkadviT, adidvida, vRtradvida, puloA.se.), 'zvannukSan-'(uNA-157) ityAdinA sAdhaH. 'maghavA madviT, namucidviT, baladviT, jambhadviT, yaugikatvAta paakbhulm'6|4|128|| iti pakSe trAdezAbhAvaH / maghA mahAmeghA zAsanaH, gotrabhit, (adribhit), vRtrahA, pulomAriH, namucidevavizeSA vA vazyatvenAsya santIti vA / mahyate pajyate sUdanaH, balArAtiH, jambhabhid ityAdiH / [sapta indradviSaH // janairiti vA / 'maha pUjAyAm'(bhvA.u.se,cu.u.se.), "pRSo priyA zacIndrANI paulomI jayavAhinI / darAditvAt sAdhuH"[ ]ityujvaladattaH / dvaactvaariNshdindrsy| 1 asyeti pUrvato'nukRSyate, priyA bhAryA, zacarte 30 zeSazcAtra vyaktaM vaktIti zacI / 'zaca vyaktAyAM vAci'(bhvA.A.se.), 60 1. dra.svopajJaTIkA 2173 // , pR.40 // 2. 'carati' ityevASTAdhyAyyAm // 3. ito'gre 1pratau 'vA' iti dRzyate // 4. '-kuntAdeze' iti3.4|| 5. '-tvena santIti' iti1|| 6. 'maghante' iti3|| 7. 'aghi vaghi maghi gatyAkSepe' 'maghi kaitave ca' iti kssiirtngginnyaadau|| 8. 'diva-' iti1|| 9. 'indre tu' iti2, 4nAsti // 10. 'nairI' iti4|| 11. 'khadiro' iti zeSanAmamAlAsvopajJavRttyoH // 12. 'kiraNA-' iti3|| 13. '-nemI-' iti3|| 14. 'viyuto'pi ca' iti3, 'vayuno'pi ca' iti zeSanAmamAlA, "viyuno'pi ca' iti svopajJaTIkAyAm // 15. '-ndradviSaH' iti1 // 16. bahuvacanAntaH 'adrayaH' iti lakSyIkRtya vyutpattirucitA // 17. -zuni-' iti1|| 18. 'zabdasya' iti4|| 19. 'zacati' iti 2.3.4 // 20. 'vyaktIti' iti2.3|| Page #113 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 72 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devakANDa:-2 'sarvadhAtubhya in'(uNA-557)itIn shciH| 'kRdikArAt-' "jayante yAgasantAnaH''[zeSanAmamAlA 2 / 34 // ] // 175 / / (gnns-4|1|45||)iti GISi zacI, tAlavyAdiH / "sarva- matA jayantI taviSI tAviSI ndriyeSu sacate samavaitIti sciH| 'Saca samavAye '(bhvA. 1 indrasya sutA jayantI / jayati jayantI, gaurAA.se.), 'sarvadhAtubhya in'(uNA-557), 'dhAtvAdeH SaH saH' / ditvAd GIS / 2-3 tavati gacchati taviSI, taavissii| 6 / 164 // Sasya saH, 'kRdikaaraat-'(gnnsuu-4|1|45 // ) GoSi 'tava gatau' sautro dhAtaH 'taverNidA'(uNA-48) iti iSasacI dantyAdirapi"[ ]iti pnyjikaa| 2 indrasya strI indraannii| pratyayaH, gaurAditvAta GISa / NitpakSe Adyaco vRddhiH| trINi 'indrvrunnbhvshrvrudrmRng-'4|1|49 // ityAdinA DISAnukau / indrasatAyAH // 'indrvrunn-'4|149|| iti sUtre "anuki kartavye dIrghAkAra uccaiHzravA hyH| mAnukaM zAsti, tad jJApayati 'yato vihitaM tato'nyatrApi 1 indrasya hayaH uccaiHzravAH / uccaiH zravasI asya bhavati', tena kIryANI gIryANItyAdi siddhaM bhavati''[ ]iti uccaiHzravAH / uccaiH zaNoti vA / 'zra zravaNe'(bhvA.pa.a.), 40 dhAtupArAyaNam / ata eva '-asun'(uNA-628)ityasun, 'sArvadhAtukArdhadhAtukayoH' "lekharSabho'pyatha zacI syAdindrANI zatAvarI / 7384 / / iti guNaH, 'atvasantasya caadhaatoH'6|4|14|| iti cArudhArA mahendrANI zakrANI jayavAhinI // 1 // iti sau dIrghaH / 'vA shri'8|3|36|| iti pakSe visargasya satvama. rabhasaH / 3 pulomno munerapatyaM paulomI / 'bahAdibhyazca 'stoH zcunA shcuH'8440||shkaarH / dve indrasya azvasya / 4 / 1 / 96 // itIb / 4 jayaM vahatItyevaMzIlA jyvaahinii| "vRSAva:"[zeSanAmamAlA 2 // 34 // ] iti zaiSikama // catvAri indrANyAH / zeSazcAtra mAtaliH sArathiH "(syAt paulomyAM tu) zakrANI cArurAvA zatAvarI / 1 indrasya sArathiH mAtaliH / dhAtUnAmanekArthatvAd mahendrANI paripUrNasahasracandravatI ||2||"[shessnaammaalaa 234 // ] // mAnaM matam, mataM lAti mAtaliH / 'lA AdAne'(di.pa.a.), bahulavacanAt kartari kiH, 'Ato lopH-'64|64 ||ityaatnystu jayantaH syAjayadatto jayazca sH||175|| lopaH / sUtakarmANi matAni, matAni lAti matalaH, matala- 50 1 indrasya tanayaH putraH jayantaH / jayati sarvotkarSeNa syApatyaM mAtaliriti vA / 'ata iny'4|195|| / ekamindravartate, jayatyabhibhavati zatrUn vA / 'ji jaye'(bhvA.pa.a.), saartheH| "hayaMkaSaH''[zeSanAmamAlA 2 // 35 // ] iti shaissikm|| 'ji abhibhave'(bhvA.pa.a.) ato vA, 'habhR-(tRbhU-)' (uNA devanandI dvAHsthaH 408)ityAdinA jhac, 'jhont:'7|13| jhsyaantaadeshH| kecittu '-gaNDimaNDijaninandibhyazca'(uNA-408)iti sUtre janisthAne 1 indrasya dvA:sthaH / dvAri tiSThatIti dvA:sthaH dvArajiM paThitvA jhacamAnayanti / 2 jaya enaM deyAditi jydttH| pAlaH, devAn nandayatItyevaMzIlaH devanandI / 'TuNadi (Tunadi) 'DudAJ dAne'(ju.u.a.), 'kticktau ca sNjnyaayaam'3|3|174 // samRddhau'(bhvA.pa.se.), 'supyjaatau-3|278 // iti nniniH| devanandinau, devanandinaH ityaadi| ekamindradvArapAlasya // iti ktapratyayaH, 'do dad ghoH'7|446|| iti dAbaH dathAdezaH, 'khari ca'8455 // cavam, 'titutratathasisurasakaseSu ca' gajaH punaH // 176 // 7 / 2 / 9 // itIniSedhaH / 3 jayati jayaH / 'ji jaye'(bhvA.30 pa.a.), pacAdyac / trINi indraputrasya / zeSazcAtra- airAvato hastimallaH zvetagajo'bhramupriyaH // 177 // 60 1. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zro-40, pR.61||, tatra "dhAtvAdeH SaH saH, Sasya saH, 'kRdikArAt-' GISi" iti na dRzyate // 2. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zUo-40, pR.61 // , rAmAzramI 1145 // , pR.23 // 3. atra jijJAsubhI rAmAzramI 1145 // , pR.23, tathA siddhAntakaumudyAM 'indravaruNa-' ityatratyA tattvabodhinIvyAkhyA draSTavyA, pR.149|| 4. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, tho-40, pR.61|| 5. koSThAntargatapAThaH 1.2.4pratiSu nAsti // 6. 'cArudhArA' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 7. '-gaDi-' ityuNAdigaNe // 8. uNAdigaNasUtre tu 'ji' eva dRzyate // 9. 3.4 nAsti // 10. '-NotIti' iti3.4|| 11. tena 'uccaizzravAH' ityapi bodhyam // 12. 'indrahayasya' iti3, 'indrAzvasya' iti4|| 13. 'vRSaNazvo' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 14. 'indrasArathiH' iti1.2|| 15. 'ktiH' iti3|| 20 Jain Education Intemational Jain Education Intermational : Page #114 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 175-179] 1 indrasya gajo hastI // 176 // irA madirA, tatpradhAnaM vanaM irAvaNam, irAvanam / 'vibhASauSadhi - ' 8 4 6 // Natvam / irAvaNe bhava airAvaNaH / 'tatra bhavaH' 413 1953 // ityaN / 2 abhrAtmako mAtaGgaH abhramAtaGgaH / zAkapArthivAditvAd madhyapadalopI samAsaH / abhrasthatvAdvA abhramAtaGgaH / 'abhrarUpa:' ityeke / yatkAtyaH - "airAvataM vijAnIyAnnAgamambudagocaram "[]iti / 3 catvAro dantA asya caturdantaH / 4 arkasya sodaraH arkasodaraH, dvayorapi samudrotpannatvAt / 5 irA : nIrANi nityaM vidyante'sminniti irAvAn samudraH / 10 " irAmbhovAksurA bhUmiSu" [ anekarthasaGgrahaH 2 / 385] ityanekArthaH / irAvati bhavaH airAvataH, puMnapuMsaka': / 'tatra bhavaH' 4 / 3 / 53 // ityaN / irAvatI kazyapajA anapatyA pulahapriyA, tayA saMbhRtatvAdvA / tathA cAgamaH - " irAvatyA bhRtaH putrasyArthe' airAvatastataH"["] iti / " airAvata eva airAvaNaH, pRSodarAditvAt tasya Natvam "[ ] iti kecit / 6 hastinAM mallo hastimallaH / 7 zvetazcAsau gajazca zvetagajaH / 8 abhratIti abhramuH / 'abhra vabhramabhra gatau ' (bhvA.pa.se.), 'adhreramuH' (haimoNA-800 ) ityamupratyayaH / abhre khe mAti, na bhrAmyati vA mantharagAmitvAt, yallakSyam-"abhraM vA jaghanAntadolitakaraH "["] / tasyAH priyaH 20 abhramupriyaH / aSTa airAvaNasya / zeSazcAtra vyutpattiratnAkarakalitA vaijayantau tu prAsAdadhvajau '"airAvaNe madAmbaraH sadAdAno bhadraveNu: " [zeSanAmamAlA 2 / 35 // ] // 177 // 1 indrasya prAsAdo dhvajazca, vaijayantI patAkAsti anayoriti vaijayantau / 'arzaAdibhyo'c '5 / 2 / 127 // " vijayata iti vijayanto viSNuH / 'jijaye' (bhvA.pa.a.), 'tRbhUvahivasibhAsisAdhigaNDi maNDijinandibhyazca' (uNA - 408) iti jhac 'jho'ntaH '7 / 1 / 3 // / tasyAyaM vaijayantaH "[" ]iti svAmI / 30 indraprAsAdo vaijayantaH, dhvajo'pi vaijayantaH procyate, vaijayantInAmA laghupatAkA dhvaje'sti, tadyogAt / [ ekaM indragRhasya, dhvajasya ca ] // purya 1 indrasya purI, amarAH santyasyAm amarAvatI / 'tadasyAstyasminniti matup '5 / 294 // , 'mAdupadhAyAzca matorvo'yavAdibhyaH '8 / 2 / 9 // iti masya vatvam, 'matau bahvaco'najirAdInAm ' 6 |3 | 119 // iti dIrghaH / ekamindrapuryAH / 'sudarzanam "[zeSanAmamAlA 2 / 35 // ] iti zaiSikam // .. 73 saro nandIsaraH 1 indrasya saraH, nandInAmnA saraH nandIsaraH / eka- 40 mindrasarasaH // parSat sudharmA 1 indrasya sabhA sudharmA / zobhano dharmo'syAmiti sudharmA / 'dharmAdanic kevalAt '5 14 // 124 // ityanic / sudharmANau, sudharmANaH ityAdi / "sudharmAmiva tAM sakauzikAM vindhyATavI (vindhyATavIM) viveza" ["] iti vAsavadattAyAmAbantatve samAsAnto vidhiranityaH [] ityanijabhAvaH / yadvA 'DAbubhyAm -' 4 / 1 / 13 // iti DAp, nakArAntapakSe Rnebhyo DIpi prApte 'ano bahuvrIheH 4 / 1 / 12 // iti pratiSedhaH / indrasabhAyA ekam // nandanaM vanam // 178 // 1 indrasya vanam, nandayati nandanam / 'TuNadi (Tunadi) samRddhau ' (bhvA.pa.se.), hetumaNNic 'nandigrahipacAdibhyaH- ' 3 / 1 / 134 // iti lyuH, 'yuvoranAkau' 7 / 1 / 1 // , 'NeraniTi ' 64 // 51 // iti NilopaH / indravanasya ekam // 178 // vRkSAH kalpaH pArijAto mandAro haricandanaH / santAnazca 1 indrasya vRkSAH paJca, tannAmAni yathA - kalpaH saGkalpa icchA, 'taitpUrakatvAt kalpaH / " kalpaH saGkalpito'rthastasya vRkSaH "["]ityanye / " kalpasthAyI vRkSaH "["] ityeke / 60 44 'kalpaH saGkalpaH, tasya vRkSaH, janyajanakasambandhAt kalpavRkSaH ' [" ] iti mAdhavI / 2 samudrapAre jAtaH pArijAtaH, pRSodarAdiH / 1. dra. svopajJaTIkA 2177 // ama kSIra. 1 / 1 46 // pR. 15 // 2. 'napuMsaka' iti2 // 3. 'svArthe' iti 1 // 4. 'tatra' iti4 // 5. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zrI - 41, pR.62 // 6. 'abhra vabhra babhra mabhra cara gatyarthA:' iti kSIrataraGgiNyAdau // 7. dra. svopajJaTIkA 2 / 177 // , pR.41 // , ama. kSIra. 1 / 1 / 46 // , pR.15 // 8. -- bhadraviSNuH' itira, 'bhadrareNuH' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 9. ' -gaDi ' ityuNAdigaNe // 10. dra. padacandrikA, bhA1, svargavargaH, -41, pR.62 // 11. ' - zikI' itira, 'zikIM' iti 1.3 / / 12. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zro-43, pR.65 // , TIkAsarvasve 'sakauzikAM' ityasya sthAne "svacchakauzikAM" iti dRzyate, bhAga-1, 111 148 // pR.37 // 13. 'tat' iti 3pratau nAsti // 14. dra. padacandrikA, bhAga - 1. svargavarga:, zro- 45, pR. 67 // 15. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavarga:, zro- 45, pR.68 // 50 For Private Personal Use Only Page #115 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 74 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devakANDaH-2 "pAriNa: pAravato'bdherjAtaH pArijAta:"[ama.kSIra. 1150 // ] bhvH'4353|| ityaN / puNkliiblinggH| idaM varSAsu bhvti| iti svAmI / parijAto janyatvenAsyAsti, arzaAdyaci pArijAta pralambasaraladhanuSa ekam // 30 iti vaa| pArijAtaH samudraH, tatra bhava iti vA / 3 mandate vajraM tvazani dinI svaruH / modayati mandAraH / 'mada stutimodamadasvapna[kAnti]gatiSu' 80 // (bhvA.pa.se.) asmAddhAtoH 'agimadimandibhya Aran'(uNA414)ityAran / "mandA ArA dhArA asya, saralatvAt"[] 1vajati yAtyeva na pratihanyate kvApIti vajrama, iti zrIdharaH / 4 candati AhlAdayati candanam / cadi AhvA- paMklI . / 'vaja gatau'(bhvA.pa.se.), 'RjendrA-'(uNA-186) danadIptyo : '(bhvA.pa.se.), nandyAditvAd lyuH / harezcandanaH iti raka / "vrajo'strI hIrake pavau"amarakoSaH 33184 // ] haricandanaH, punpuNsklinggH| 5 samyak tanoti phalamiti ityanekArthaH / "astriyau vajrakulizau dambholirazanirdvayoH" santAnaH / 'tanu vistAre'(tanA.u.se.), saMpUrvaH, 'tanoteNaupa- [iti saMsArAvarttaH / 2 anAti zailAna, azyate bhujyate vA saMkhyAnam (vaa-3|1|140||)iti NaH, NittvAd vRddhiH / svArAjyamaneneti azaniH, puNstrii| 'aza bhojane'(tryA.pa.a.), "gandhasya samyak tAno vistAro'sya santAnaH"[ ] ityanye / 'atisUdhUvavasyamya (artisRdhRdhamyamya)zyavitRbhyo'nin'(uNA- 40 "samyak tanvanti vistArayanti puSpANi santyasminnityadhikaraNe 259)itynin| aznute vyApnotyarIn jvAlAbhiriti vA |"n ghaJ"[]ityapare // zanairyAtIti pRSodarAditvAt''[ama.kSIra. 1 / 1 / 47 // ] iti dhanurdevAyudham svAmI "strIpuMsayoH syAdazanizcaJcalAyAM pavAvapi''[ ]iti 1 indrasya dhanuH, devAnAmAyudhaM devAyudham / "megha- gauDaH / " 'vajrAzaniH' iti samuditaM nAmA'syetyapi"[ ] iti pratiphalitA hi ravirazmayo dhanurAkAreNa bhAsante"[ama.kSIra. kecit| "vajrAzaniM vidurvajram"[trikANDazeSaH 1161 // ] iti 1|2|11||]iti kSIrasvAmI / ekamindradhanuSaH // "trikANDazeSAt / "atha vajrAzanirdvayoH"["]iti nAmanidhAtahaju rohitam // 179 // nAcca / 3 hAdatyavyaktaM vakti avazyaM hrAdinI / 'hAda avyakte zabde'(bhvA.A.se.), Avazyake nniniH| hAdaH sphUrjathurastyasyA tad devendradhanuH, arjayati yaza Rrju / 'arja sarja iti vaa| ata initthnau'5|2|115|| itInau hAdinI, striilinggH| arjane '(bhvA.pa.se.), 'arji-dRzi-kamyami-paMsi(pazi)-' 4 svaratyupatApayati daityAniti svaruH, puMsi / 'svR zabdopatA- 50 (uNA-27)ityupratyayaH, arjeH RjirAdezaH / rohaH saJjAto'sya payoH (bhvA.pa.a.), 'zRsvRsnihitrapyasivasihaniklidibandirohitam, tArakAditvAditac / rohitvrnntvaadvaa| kecittu tu manibhyazca'(uNA-10)iti uH / "su zobhanAni arUMSi dhArA "Rjarohitama"["] iti samastamicchanti / tadindradhanu: Rju asyeti vA svaru:. sakArAntaH"[ama.kSIra. 11 // 47 // ] iti saralamavakram, tasya nAmaikam / Rju idaM tUtpAte bhavati // 179 // svAmI 5 zatAni dazazatAni koTayo dhArAsyeti zatakoTiH, dIrghajvairAvatam puMsi / "zataM bavyaH koTayo'sya"["]ityanye / 6 punAti 1 tadevendradhanuH dIrgha Rju ca dIrgharju, atra karma- vairaM paviH , puMsi / pUj pavane'(tryA.u.se.), 'aca i:'(uNAdhArayaH / irAvati meghe'bdhau vA bhavam airAvatam / 'tatra 578) iti iH / hIrakasya pavitratvokteH / "vajro'strI hIrake 1. '-vAto-' iti1|| 2. 'pArijAtakaH' iti ama.kSIra. TIkAyAm, 1150 // , pR.16 // 3. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zUo-45, pR.67|| 4. 'pari-' iti 2 // 5. 'aGgi-' ityuNAdigaNe // 6. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, tho-45, pR.67||, rAmAzramI 1 / 150 // , pR.26 // 7. 'cadi hlAdane dIptau ca' iti svAmI, '-AhlAdane' iti sAyaNaH // 8. '-Nasyopa-' iti kAzikAvRttau // 9. 'tato' iti3|| 10. ama.kSIrasvAmiTIkAyAM 'dRzyante' iti dRzyate, 1 / 2 / 11 // , pR.25|| 11. 'RjuH' iti3.4|| 12. dra. svopajJaTIkA 2 / 179 // , pR.42 // 13. dra. padacandrikA, svargavargaH, bho-42, pR.63|| 14. '-'ni' ityuNAdigaNe // 15. ama.kSIra.TIkAyAM 'na zanairyAti vA' ityeva dRzyate, 1 / 1 / 47 // , pR.15|| 16. trikANDazeSe "vajrAzanirbhidurbhidro" iti dRzyate, 1161 // , pR.266|| 17. dra. padacandrikA, svargavargaH, tho-42, pR.64||, rAmAzramI 1147 // , pR.25 // 18. ama. kSIrasvAmiTIkAyAM "zobhanAnyarUMSi dhArA asyeti sAnto vA" iti dRzyate, 1147 // , pR.14||. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zo-42, pR.64|| 19. dra. ama.kSIra. 1 / 1 // 47 // , pR.15||, svopajJaTIkA 2 / 180 // , pR.42||, padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zrI-42, pR.64|| Jain Education Intemational Page #116 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 179-182] pavau amarakoSaH 3 3 1184 // ] ityuktenaM sakArAntatvAzaGkara / 7 zamayatyarIn zambaH / antarbhAvitaNyarthAt 'zamerban' (uNA534 ) iti chan / kAryaM kRtvA zAmyati tiSThatIti vA / zaM zubhamasyAstyabhedyatvAdvA / 'kaMzaMbhyAM babhayustitutayasaH '5 / 2 / 138 // iti vaH / " tAlavyA api dantyAkSa zambazUkarapAMzava: "[] ityUSmavivekAd dantyAdirapyayam / 8 dabhnoti khedayati dAnavAniti / dambhAd ATopAllIyate leSayatIti vA dambholiH, pRSodarAdiH / " dabhnoti khedayati, olipratyaye bAhulye dambholiH, puMsi'[ ] iti svAmI / 9 bhedanazIlatvAd bhiduram, klIve 10 bhidir vidAraNe (ru.u. a.), 'vidibhidicchideH kurac 3 / 2 / 162 // | " karmakarttari cAyamiSyate ityatra cakAraH karttarItyanukarSaNArtha:, tenAkarmakarttaryapi bhavati "[]iti vAmanAcAryaH 1 tathA ca-'"gurumatsaracchidurayA '[ zizupAlavadham, sarga: - 6, zrI8] iti mAghaH / kecittu bhidiram [ ] iti paThanti tatra 'iSimadi ( uNA - 51 ) ityAdinA kirn| 10 bhinatti parvatAniti bhiduH, puMsi / bhidir vidAraNe'(ru.u.a.), 'pRbhidivyadhigRSibhUSiSibhyaH kuH ' ( uNA - 23) iti kuH // 180 // 11 vizeSeNa AdadhAti bhayaM daityAnAmiti vyAdhAmaH / 'DudhAJ dhAraNapoSaNayo: '(ju.u. a.), 'artIri-' (haimoNA- 338 ) iti 20 maH / 12 kulau haste zete kulizaH, puMklI. / 'zIG svapne' (a.A.se.), 'anyatrApi dRzyate ' ( vA 3 12 148 // ) iti DaH, DittvATTilopaH / "kulirhasto bhujAdala: "[trikANDazeSaH vyutpattiratnAkarakalitA 2 |6|26||]iti trikANDazeSaH / yadvA kulinaH parvatAn zyati pakSacchedena tanUkaroti 'zo tanUkaraNe'(di.pa.a.), 'anyatrApi dRzyate ' ( vA 2 12 148 ||) iti DaH / " kutsitaM lizati takSNoti 'girIn vA / 'liza leSaNe ' ' ( tu.pa.se.), 'igupadhajJAprIkiraH kaH ' 3 | 1 | 135 // iti kaH "["] iti svAmI / dvAdaza vajrasya // 44 asyArciratibhIH 1 asya vajrasyArthi: jvAlA atibhIH / atizayena bibhetyasyAH atibhIH strIliGga jibhI bhaye ' (ju.pa.a.), 30 kvibantaH / ekaM vajrajvAlAyAH // 75 sphUrjathurdhvaniH / , 1 asya vajrasya dhvaniH sphUrjathuH puMsi 'Tu o] sphUrjA vajranirghoSe ' (bhvA.pa.se.), 'Tvito'thuc' 3 / 3 / 89 // ityathuc / ekaM vajradhvaneH // svavaidyAvazvinIputrAvazvinau vaDavA'sutau // 189 // nAsikyAvarkajI destrA~ nAsatyAvabdhijau yamau / 1 svaH svargasya vaidyau svavaidyau / 2 vaDavArUpiNI saMjJArUpayogAdazvinI, tasyAH putrau azvinIputrau / yaugikatvAd Azvineyau / 'strIbhyo Dhak '4 / 1 / 120 // iti Dhak / 3 azvo 40 nityaM vidyate'nayoH azvinau ata iniThanau 5 / 2 / 115 // itIni: / (saMdArUDhAvityarthaH / azvinyAM jAtAviti nakSatrANa: 'nakSatrebhyo bahulam ' 4 | 3 | 37 // iti luki 'luk taddhitaluki' 1 / 249 // iti DIpo luki azvinau nAntau hrasvAdI) / "sadAzvArUDhatvAdazvayogAdazvinI"]iti tu svAmI" / 4 baDavAyAH sutau vaDavA // 181 // 5 " saMjJAnAmA sUryasya strI uttarakurau dhRtAzvarUpA tapasyantI AsIt, ravirapi tatsaGgamecchuH turaGgarUpI saGgamagAt, sa ca tayAnyapuruSadhiyA nirastaH san tannAsApuTadvaye reto'bhyaSiJcata, tatra tau jAtau " [ ] ityAzcaryaparva / ato 'nAsikAbhavatvena nAsikyavarNasadRzau nAsikyau / azvinyA 50 nAsikArandhrayo rave retaH pAtAdutpannau "["] iti hi prasiddhiH / 6 arkAjjAtau arkajau / 7 dasyata utkSipato rogAniti ma 14 44 1. dra. rAmAzramI 1 1 47 // pR. 25 // amarakozasya mallinAthasUrikRtA'marapadapArijAtaTIkA, bhA-1, 1 / 1 / 47 // pR. 34 // 2. ama. kSIrasvAmiTIkAyAM "dabhnoti khedayati dambholiH" ityeva dRzyate 1 / 1 / 47 // pR. 15 // 3. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zro- 42, pR. 63 // 4. dhRSibhyaH ' ityevoNAdigaNe dRzyate // 5. 'liza alpIbhAve' athavA 'liza gatau' iti pAThyam, 'liza bhUSaNe' ityAsyAdarzanAt // 6. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH zro-42, pR.63, tatra "kulinaH parvatAn zyati pakSacchedena tanUkoroti, kutsitaM lizati lakSyatIti veti tu svAmI iti dRzyate // 7 ama. kSIrasvAmiTIkAyAM "kutsitaM likSati takSNotyarIn vA" ityeva dRzyate 1 1 47 // pR. 15 // 8. 'bhirucyate' iti3 // 9. koSThAntargatapAThaH 1pratau na dRzyate / / 10. 2pratau nAsti // 11. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zro-46, pR.69 // 12. ama. kSIrasvAmiTIkAyAM 'azvinau sadAzvAdhirUDhau" iti dRzyate, 1 / 1 / 51 // pR.16 // 13. "saMjJAnAmAdityamahilA uttarakurAvazvarUpadhAriNI prAgAsIt / Adityo'pi tatsaGgamecchurazvarUpeNa tatsanidhimagamat / sa tayAnyazaGkayA nirastaH san tanvAsApuradvaye reto niSiktavAn / tatra to jAtAvityAzcaryaparvaNi / " iti TIkAsarvasvam, bhA-1, 1151 // , pR.38 // , padacandrikAyAM " saMjJA ca sUryastrI uttarakurau dhRtAzvarUpA tapasyantyAsIt / sUryo'pi tatsaGgamecchusturagarUpI samIpamagAt / sa ca tAnyapuruSadhiyA nirastaH san tannAsApuTadvaye reto nyaSiJcata / tatra to jAtAvityAzcaryaparva // " iti dRzyate, svargavarga:, zrI - 46, pR.68 // 14. dra. svopajJaTIkA 2 / 181 // pR. 42 // 15. 'patau rogAviti' iti4 // Page #117 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 76 dastrau / 'tasu utkSepe, dasu ca' (di.pa.se.) ityataH 'sphAyitaJci- ' ( uNA - 170) iti rak / 8 nAsAM tyaktavantAviti nAsatyau / ' tyaja hAnau' (bhvA.pa.a.), 'anyebhyo'pi (anyeSvapi ) dRzyate ' (vA - 3 12 148 // ) iti DaH, DittvATTilopaH, 'DyApoH saMjJAcchandasorbahulam ' 6 | 3 |63 // iti nAsAzabdasya tvam / ata eva nAsAbhavatvAt satsu sAdhU satyau / 'tatra sAdhuH '4 14 198 // iti yat / " na satyau asatyau, punanaJsamAse 'nabhrANnapAt- '6 3 74 // ityAdinA naJaH prakRtibhAvaMH"[ama.kSIra. 1 / 1 / 51 // ] iti tu svAmI / na asatsu 10 sAdhU nAsatyau iti vA / 9 abdherjAtau abdhijau / 'janI abhidhAnacintAmaNinAmamAlA prAdurbhAve'(di.A.se.), 'paJcamyAmajAtau ' 3 / 2 198 // iti DaH / 10 yamau yugmarUpau / sarva evAmI nityadvivacanAntAH, puMlliGgArthaM / yadyapi "devyAM tasyAmajAyetAM nAsatyo dasra eva vai " []iti mArkaNDeyapurANam, " ete vayaM vRtraripustathaitau nAsatyadatrau varuNastathA [-thaiva]''["]iti vAyupurANe / utpalinyAM ca "vaivasvato manurnAma yamau ca yamunAyamau / [ devakANDaH-2 "dIpyamAnaM tatazcalamazvAsutavipulaM puccham "["] iti bhAratokteH / daza svarvaidyayoH / zeSazcAtra"nAsikyayostu nAsatyadatrau pravaravAhanau / gadAntakau yajJavahau" [ zeSanAmamAlA 2 / 36 // ] // vizvakarmA punastvaSTA vizvakRd devavardhakiH // 182 // 1 vizvaM karoti vizvakarmA / 'DukRJ karaNe' (ta.u.a.),'-manin'(uNA - 584 ) iti manin / 2 tvakSati tvaSTA / ' tvakSa (tvakSU) tanU karaNe' (bhvA.pa.se.), 'naptRneSTRtvaSTrahotRpotRmAtRbhrAtRjAmAtRpitRduhitR ' (uNA - 252 ) aneneM nipAtirta: / 3 vizvaMkaroti vizvakRt kvip / 4 devAnAM vardhakiH devavardhakiH / catvAri devasUtradhArasya // 182 // svaHsvargivadhvo'psarasaH svarvezyAstUrvazImukhAH / 40 nAsatyadasrarevantAH SaTsaMjJAyAM raveH sutAH // 1 // " [ ] iti vyADi:, bhedastathApi anayorekArthatvAt, samAnasarvaprakArakatvAcca abhedo'pi yathA bhArate "ubhAvetau na somAhauM 20 nAsatyAviti me matiH "["] / tathA ca mAghe " anusasratustayoH sutau " [ zizupAlavadham, sargaH - 13, zro- 23] iti / yadA hi nAsatye upacArAd dasro'pi vartate, tadA nityadvivacanAntatA, na tvekavRttiH / yacca 'nabhrANnapAt- '6 |3 |76 // iti sUtre nAsatyA ityekasminnapi nAsatye bahutvamAropya bahuvacanam, ('taccAropita bahutvamekasminnapi bahuvacanaM ) bhavatIti jJApanArtham, tena guruSvityAdyupapannaM bhavati []iti kaumudii| "yamajatvAd dvitvam "[ ] ityanye / tathA ca bhAguriH "nAsatyadastrau yamajAvAzvineyau yamAviti "["] / ekatvamapi, mAnina: kulavadhUriva rAgAdapsarA vyadhitapArzvamazUnyam // 1 // [] 1. 'upakSaye' iti svAmisAyaNau // 2. ama kSIrasvAmiTIkAyAM "na asatyAvasAdhU nAsatyau, nabhrANnapAditi (6 / 3 / 75 759) naJ prakRtyA" iti dRzyate, 1 / 1151 // , pR.16 // 3. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavarga:, zro-46, pR.69 // , rAmAzramI 1 / 1 / 52 // pR.27||, tatra 'vai' ityasya sthAne 'ca' iti dRzyate // 4. ' -GgAH' iti1.2 // 5. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zro- 46, pR.69 // 6. dra. viSNupurANam, bhA-2, aMza:- 5, adhyAya:- 1, zro57, pR.135 // , tatra "ete vayaM vRtraripustathAyaM nAsatyadatro varuNastathaiva / " iti dRzyate // 7. 1. 2nAsti // 8. koSThAntargatapAThaH 1pratau nAsti // 9. 'manip' iti1.3 // 10. 'aneneti' iti 1 // 11. 'nipAtaH' iti3 // 12. " svarvezyA urvazImukhAH" iti mudritAbhidhAnacintAmaNau // 13. 'sartterappUrvAdasiH' ityuNAdigaNe // 14. 'ityasun' iti3 // 15. ' - no'pi' iti3 // 16. vAmanAcAryakRtavAmanIyaliGgAnuzAsanasvopajJavRttau "apsarasaH devayoSit / pRthagupanyAsAt iyamapsarA ityekavacanamapi" iti dRzyate, pR.16 // 17. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zle-47, pR.70 // , rAmAzramI 1 / 1 / 52 // pR.27 // 18. idaM cintyam, apsarazzabdasya sAntatvAt // 19. ' -paTTasaMbhRta-' iti3 // 20. amarakoSasyAmarapadapArijAtaTIkA, bhA-1, 1 / 1 / 53 // , pR.37, tatra ' -bANa-' ityasya sthAne 'kANDa' iti dRzyate, padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zro-47, pR.70 // " sAndrabANapaiTasaMvRtamUrterdantidantazayanIyazayasya / 30 1-2 svazca svargI ca svaH svargiNau tayorvadhvaH / dvandvAnte zrUyamANaM vadhUpadaM pratyekamabhisambadhyate, tena svarvadhvaH, svargivadhvaH / yaugikatvAt svargastriyaH, surastriyaH / 3 samudraprabhavatvAdadbhyaH saranti apsarasaH / 'R sR gatau ' (ju.pa.a.), 'sarterasun' (uNA-676 ) ityasun / apaH sArayanti skhalayantIti vA / auNAdiko'sipratyayaH, pRSodarAditvAdupadhahUsvatvamapazabdasyAntyAkAralopazca / yadvA Apyante puNyairityapsarasaH / 'Apo'pAptApsarojazca (-robjAzca ) ' (haimoNA - 964) ityas bahuvacanAnta:, strIliGgo'yam / ekavacane'pi', 'cayo dvitIyAH zari pauSkarasAderiti vaktavyam ' ( vA - 8 14 47 // iti, atra 50 vAmanAcAryeNa 'apsarAH' ityudAhRtatvAt, "striyAM bahuSvapsarasaH syAdekatve'psarA api " [ ] iti zabdArNavAcca / zuMbhayAzabdavad rUpam / For Private Personal Use Only Page #118 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 182-184] vyutpattiratnAkarakalitA 77 iti prayogaH / 4 svaH svargasya vezyAH svrveshyaaH| svariti hAhAdayastu gandharvA gAndharvA devagAyanAH // 183 // svargiNo'pyupalakSaNam, tena devagaNikA ityapi / 5 urUn 1 gAyana hA iti kutsitadhvani jahAti hAhAH, 30 mahato vaSTi kAmayate vazIkaroti vA urvazI, pnycmsvraadiH| / 'ohAk tyAge'(ju.pa.a.), viprtyyH| kvibantatvA'vaza kAntau'(a.pa.se.), pacAdyaci, gaurAditvAd DIe, pRSodarA bhAvenA'dhAtutvAd dvitIyAbahuvacane hAhAn iti / TAdau tu ditvAduruzabdasyokAralopaH / UrU (UrUm) azrute vyApno 'Ato dhaato:'6|4|140|| iti yogavibhAgAdAkAralope hAhA tIti vA, nArAyaNorudbhavatvAt / pRSodarAditvAd husvatve 'iko ityAdi / bahulavacanAd 'mithune'siH'(uNA-662)ityasau ynnci'6|1|77|| iti yaNAdezaH / "pUrvavadanyat"[]iti hAhAH, sakArAnto'pi, "ganrdhavaH prItihAhasoH''["]iti svAmI / evaM hasvAdistAlavyAnta urvazIzabdaH / tathA ca saMsArAvartAt, "gandharvo hAhasi proktaH"["]iti ratnakoSAcca / zatapathe-"urvazIhApsarAH purUravasamailaM cakame''[]iti / mAghe 10 ca-"dadhatyurojadvayamurvazItalaM bhuvo gateva svayamurvazI talam" , kecittu 'hAhAhUhUH' iti samuditaM naamaahuH| anye tu, "hahA Adihasvo'vyutpanno, huhurAdhantarhasvo'pi"[ ]ityaahuH| tathA [shishupaalvdhm-9|86]| "Urau uSiteti 'vasa nivAse' ca "gItamAdhuryasaMpannau vikhyAtau ca hahAhuhuH''["]iti (bhvA.pa.a.)ityatra UrvasI dIrghAdidantyAntA, pRSodarAditvAd vyutpAditA"[]iti varNadezanA' / tathA ca harivaMze-"nArAyaNoruM vyAsaH / "haMso hahAhuhU ca dvau vRSANazvazca tumburuH"["]iti 40 nirbhidya saMbhUtA varavarNinI''[] / mukhazabdena Adyarthena zabdArNavaH / Adizabdena hUhUtumburuvizvAvasucitrarathAdInAM rambhAmenakAdInAM grahaNam / yad vyADi: grahaNam / atrAnukto'pi hUhU vyutpAdyate / hU iti kRtvA "atha brahmaNo'gnikuNDAt samutpannA prabhAvatI / hvayatIti huuhuuH| 'hRJ spardhAyAM zabde ca'(bhvA.u.a.), kvip, veditalAd vedivatI yamAt punaH sulocanA // 2 // vacyAdInAM saMprasAraNam, 'hl:'6|4|2||iti dIrghaH, 'saMprasAurvazI tu hareH savyamUru bhittvA vinirgatA / rnnaacc'6|1|108|| iti pararUpatvam / zRGgAraprakaraNe hAhArambhA tu brahmaNo vaktrAccitralekhA tu tatkarAt // 3 // huuhuushbdyorvyytvmpyuktm| gandhaM saurabhamarvati gandharvaH / 'arva zirasastu mahAcittA smRtA kAkalisA casA / parva marva gatau"(bhvA.pa.se.), karmaNyaNa, zakandhvAditvAt paramArIcI sUcikA caiva vidyutparNA tilottamA // 4 // ruuptvm| gAnaM dharma eSAmiti, pRSodarAditvAdvA / 2 gandhayante adrikA lakSaNA kSemA divyA rAmA manoramA / hiMsanti duHkhaM gandharvAH 'gandherAta:(ntaH)' (haimoNAhemA sugandhA suvapu: subAhuH suvratA sitA // 5 // 508)iti vAH (v:)| gaurdhiyate vAk saptamasvarasaMpannA 50 zAradvatI puNDarIkA surasA sUnRtApi ca / tiSThatyatreti vA, pRSodarAdiH / gandharvA eva gAndharvAH / suvAtA komalA' haMsapAdI ca sumukhIti ca // 6 // svArthe'N / devAnAM gAyanAH devagAyanAH / "api gandharvamenako sahajanyA ca parNinI puJjikAsthalA / gAndharvAH divyagAyanagAnavaH"["]iti zabdArNavaH / trINi RtusthalA' ghRtAcI ca vizvAcItyapsara:striyaH // 7 // " devagandharvasya // 183 // [1] / catvAri svarvezyAyAH // yamaH kRtAntaH pitRdakSiNAzA- . 1. 'svargavezyAH ' iti3|| 2. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zo-46, pR.70 // 3. "vasa nivAse' / UrAvuSiteti pRSodarAditvAd vyutpAdite dIrghAdidantyasa iti keciditi varNadezanA // " iti TIkAsarvasvam, bhA-1, 1 / 15 // , pR.39|| 4. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 11 // 5 // , pR.39 / / , padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zo-47, pR.70 // 5. 'vaktrAcitra-' iti2.4|| 6. 'kakalikA' iti1.2.4 / / 7. 'vasA' iti svopajJavRttau 2 183 // , pR.43|| 8. 'sunapuH' iti1, sutapuH' 2.4 // 9. 'kAmalA' iti svopajJavRttau 2 / 183 // , pR.43|| 10. 'menikA' iti3|| 11. '-sthalI' iti3|| 12. dra. svopajJaTIkA 2 / 183 // , pR.43 // 13. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 1152 // , pR.39||, padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zo-47, pR.71 // , tayoH 'prIti-' ityasya sthAne 'gIti-' iti dRzyate, rAmAzramI 1152 // , pR.27||, tatra 'prIti-' ityasya sthAne 'vIti-' dRzyate // 14. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, tho-47, pR.71 // , rAmAzramI 1 / 152 // , pR.27 // 15. ito'gre 4pratau 'ityeke' iti dRzyate // 16. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zo-47, pR.71 / / 17. mA. dhAtuvRttau '-arba parba barba marba-' iti gatyarthakAH pavargIyAntA dhAtavo dRzyante // 18. 'gAnadharma' iti1 // 19. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 11 // 52 // , pR.40 // , padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zo-47, pR.72 // , rAmAzramI 1 / 152 // , pR.27 // , tAsu TIkAsu '-gAnavaH' ityasya sthAne '-gAtavaH' iti dRzyate // Jain Education Intemational Page #119 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 78 pretAt patirdaNDadharo'rkasUnuH / dhUmANA abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devakANDa:-2 dharmo'syAsti dharmaH / arshaaditvaadc| dharmazcAsau rAjA ceti, kInAzamRtyU samavartikAlau' dharmapradhAno vA rAjA dhrmraajH| raajaah:skhibhyssttc'5|4|11|| iti Taca, 'nstddhite'64|144|| iti ttilopH| 'dharmasya rAjA' zIhiryantakadharmarAjAH // 184 // [ama.kSIra. 1158||]iti tu svAmI // 184 // 16 yamAH yamarAjaH zrAddhadevaH zamano mahiSadhvajaH / mRtyuprabhRtayo'sya kiGkarAsteSu rAjata iti, yamena saMyamena rAjata iti vA yamarAjaH / 'rAz2a dIptau'(bhvA.u.se.), pacAdyac / kAlindIsodarazcApi yamarADityapi / 17 zrAddhaM pitRkriyA, tadaMzabhAgitvAt, pitR1 yamayati yamaH / 'yama' uparame'(bhvA.pa.a.), hetu- patitvAdvA zrAddhadevaH / 18 zamayatIti zamanaH / 'zamu upazame' maNNijantAt pacAdyac / yamalajAtatvAdvA / 2 kRto'nto (di.pa.se.)asmANNijantAnnandyAditvAd lyuH / "bAhulakAt 40 vinAzo'nena kRtAntaH / 'nisstthaa'2|2|36||iti sUtreNa niSThA- kartari lyuH"[mA.dhAtuvRttau, divAdiH, dhAtusaM-99]iti maadhvH| ntakRtazabdasya prAkprayogaH / 3-5 pitRzabdAt, dakSiNA- 19 mahiSo dhvajo'sya mahiSadhvajaH, mahiSavAhanatvAt / 20 10 zAzabdAta, pretazabdAcca parata: patizabdo yojya:, tena pitRpatiH, kAlindyA yamanAyA: sodaraH kAlindIsodaraH / viNshtirymsy| dakSiNAzApatiH, pretapatiH / 6 kAlAkhyasya daNDasya dharo zeSazcAtradaNDadharaH / 'dhRJ dhAraNe'(bhvA.u.a.), pacAdyac / 7 arkasya "yame tu yamunAgrajaH / sUnuH putraH arkasUnaH / 8 klizyati (kliznAti) lokAn mahAsatyaH purANAntaH kAlakUTaH ''[ zeSanAmamAlA 2 / 36-37] // kInAzaH / 'klizU vibAdhane '(tryA.pa.ve.), 'klizerIccopa dhUmorNA tasya vallabhA // 185 // dhAyAH zan lopazca lo nAm ca'(uNA-734)iti sUtreNa zanpratyayaH, upadhAyA It, lasya lopaH, nAmAgamaH / kanati 1 tasya yamasya vallabhA strI dhUmorNA / dhUmavad dIpyate vA kInAzaH / 'kana dIptau'(zvA.pa.se.), kanericcAtaH' dhUsarA UrNA bhrUmadhyAvarto'syAH dhUmorNA / "UrNA bhrUmadhyagA(haimoNA-534) ityaaprityyH| 9 mriyate'nena matyaH paMsi / varte meSAdInAM ca lomani"[anekArthasaGgrahaH 2131 // ] 50 'mRGprANatyAge'(tu.A.a.), bhujimaGbhyAM yuktyakau'(uNA- ityanekArthaH / (yamasya bhAryAyA nAma ekam) // 185 // 20 301)iti tyuk| 10 zatrumitrayoH rAjJi raGke ca samaM vartituM parI panaH saMyamanI zIlamasya samavartI / 'vRtu vartane'(bhvA.A.se.), 'supyjaatau-3|278|| iti NiniH, 'sau c'6|4|13 // iti sau pare 1 yamasya purI, saMyamyante prANino'syAM sNymnii| dIrghaH / 11 kalate prANinAM dharmAdharmAviti kAlaH / 'kala __'yamu niyamane'( )NijantaH, 'lyuTa c'3|3|115|| iti saMkhyAne (bhvA.A.se), ato bhauvAdikAd bahuvacanAt kartari lyuTa, gaurAditvAd GIS // gha / "kalayati kssipytyaayuH"[am.kssiir.1159||] iti svAmI, pratIhArastu vaidhyataH / pacAdyac / 12 zIrNAvaMhI asya zIrNAhriH / zanaizcareNAsya / 1 yamasya pratIhAraH, vidhyato'patyaM vaidhyataH / tasyAdRzA'valokitau pAdau dagdhAviti hi prasiddhiH / 13 harati prANAn hriH| 'hRJ haraNe'(bhvA.u.a.), 'aca i:'(uNA dAsau caNDamahAcaNDau 578)iti iH / 14 antaM karoti antkH| 'tatkaroti tadA30 csstte'(gnnsuu-3|1|26||)iti curAditvAt subantANNijantAd 1-2 yamasya dAsau atyantakopanatvAt caNDaH, 60 'nnvultRcau'3|1|133 // iti Nvul / 15 yathAparAdhadaNDadAnAd mahAcaNDaH ca // 1. 'yamu' iti1.2.4|| 2. svAminA 'kliza upatApe'(di.A.se.)ityato'pi kInAzazabdo vyutpAditaH, dra. kSIrataraGgiNI, divAdiH, dhAtusaM50, pR.218 // 3. 'kanI dIptikAntigatiSu' iti kSIrataraGgiNyAdau // 4. '-za-pra-' iti1|| 5. 'zabdasaGkhyAnayoH' iti kSIrataraGgiNyAdau // 6. "kalayatyAyuH kAlaH" iti ama.kSIrasvAmiTIkAyAm, 1159 // , pR.19|| 7. 'zIrNAvaMhI' iti1.3|| 8. 2.3.4pratiSu nAsti // 9. koSThAntargatapAThaH 3.4pratyo sti // 10. 'niyame' iti3, niyamane'rthe yamudhAturna dRzyate // utr.2.4|| 2. svAminA 'kliza upatANyAdau // 4. '-zanpra-' iti1|| 5.. .. 2.3.4pratiSu nAsti // 9 Jain Education Intemational Page #120 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 184-188] vyutpattiratnAkarakalitA citraguptastu lekhakaH // 186 // 1 yamasya lekhakaH, citre likhite guptaH, citramenaM gupyAditi vA citraguptaH // 186 // syAd rAkSasaH puNyaMjano nRcaMkSA yatvA''zaraiH kauNapayAtudhAnau / rAtricaro rAtricaraH palIdaH kInAzarakSonikasAtmaijAzca // 187 // kravyAt 'kairburanairRtAvasRkpaH 1 bhImatvAd rakSati jane AtmAnamasmAditi rakSaH / 10 'rakSa pAlane ' (bhvA.pa.se.), ' - asun' (uNA - 628) ityasun / rakSa eva rAkSasaH / 'prajJAdibhyazca' 5 14 | 38 // iti svArthe'N / "prakRterliGgavacane bAdhante svArthikAH kvacit " [ ] iti puMstvam / 2 bhadramaGgalAdivad viruddhalakSaNayA puNyazcAsau janazca puNyajanaH / 3 nRRn caSTe nRcakSAH / 'cakSiG vyaktAyAM vAci' (a.A.se.), ' '-asun' (uNA-628) ityasun / 4 yAti gacchati yAtu, klIbe / 'yA prApaNe ' ( a.pa.a.), 'kamimanijanigAMpAbhAyAvAhibhyazca tuH ' ( uNA - 72 ) iti tupratyayaH / "yAturardharcAdiH "["] iti zabarasvAmI / " [ yAtu] dhAnazabdaikadezo vA bhImavat, tasmAt puMsyapi " [ ] iti dhanapAla :, 20 yadAha-''kravyAdA yAtavo yAtudhAnAH " [ ] iti / 5 AzRNAti hinastIti AzaraH / 'zU hiMsAyAm ' (kryA.pa.se.), tAlavyAdiH, pacAdyac |'aashirH' iti pAThe, 'azerNica ' (uNA-52 ) iti kirac, 'Rta iddhAtoH ' 7 / 1 / 100 // [ itIt ], raparatvam / "Aziro hanuSaH zaGku (:) kravyAdo'srapa Azi (za) ra : ''['] iti saMsArAvarttaH / 6 kuNapaH zabastadbhakSaNaM zIlamasyeti kauNapaH / ' zIlam ' 4 4 61 // ityaN, 'taddhiteSvacAmAdeH ' 79 7 / 2 / 117 // ityAdivRddhi: / "kuNapamattIti, 'zeSe ' 4 / 2 / 92 // iti sUtreNa zeSArthe'N "[" ]iti tu kaumudI / "kuNapA rakSasAM mAtA, tasyApatyaM kauNapaH"[" ] ityanye / 7 yAtusaMjJAM dadhAti yAtudhAnaH, antasthAdiH / 'DudhAJ dhAraNapoSaNayo:'(ju.u.a.), 30 'kRtyalyuTo bahulam ' 3 | 3 |113 // iti lyuT / yAtUna rakSAMsi dadhAti svajAtipoSakatvAditi vA / "yAtUni yAtanA dhIyante'smin ' [ ama.kSIra. 1|1 | 60 // ] iti tu kaumudI (svAmI) / 'jAtu kadAcid randhraM prApya dhAnaM saMnidhAnamasyeti "jAtudhAnaH"[zabdabhedaprakAzaH, zro- 19]iti cavargatRtIyAdirapi iti puruSottamaiH / 8-9 caratIti caraH / 'cara gatibhakSaNayoH ' (bhvA.pa.se.), pacAdyac / rAtrau caraH rAtricaraiH / 'saptamI' 2 / 1 / 40 // iti yogavibhAgAt samAsaH / athavA rAtrauM" caratIti rAtriMcaraH / 'carateSTeM: '3 / 2 / 16 // iti TaH, 'upapadamatiG' 44 2 / 2 / 19 // iti samAsaH, 'rAtreH kRti vibhASA - '6 // 3 // 72 // 40 iti mumvikalpaH / 10 palaM mAMsamatti palAdaH / 'ada bhakSaNe' (a.pa.a), 'karmaNyaN ' 3 / 2 / 1 // / 11 kanati dIpyate kInAzaH / 'kana dIptau " (bhvA.pa.se.), 'kanerIccAta: ' (haimoNA-534)ityAzaH / kInamArmamAMsamaznAtIti vA / 12 bhImatvAd rakSantyAtmAnamasmAditi rakSaH, klIbe / 'rakSa pAlane ' (bhvA.pa.se.), '- asun ' ( uNA - 628) ityasun / 13 nitarAM kasati patiM gacchati nikasA / 'kasa gatau ' (bhvA.pa.se.), pacAdyac / tasyA Atmajo nikasAtmajaH, dantyasakAravAn / yadvA nikalA rakSasAM mAtA, tadAtmajatvAd nikaSAtmajaH, mUrdhanyamadhyaH // 187 // 14 kravyamatti kravyAt / 'ada bhakSaNe' 50 (a.pa.a), 'kravye ca'3 / 2 / 69 // iti viM (viT) / kravyAdo'pi / " kravyAda iti, mAMsavAcakakRttavikRttazabde upapade karmaNyaN, pRSodarAditvAt kRttavikRttazabdasya kravyAdezaH, 'ado'nanne '3 / 2 / 68 // iti siddhe 'kravye ca ' 3 / 2 / 69 // iti 1. 'nijanamAtmA -' iti3 // 2. "svArthikAH prakRtito liGgavacanAnyativartante'pi " ( pri-5|4|22 // kAzikA) ityapi ca // 3. ' - gAbhAyAhibhyazca' ityuNAdigaNe // 4. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, -55, pR. 81 // 5. dra. svopajJaTIkA 2 / 187 // , pR. 44 // tatra 'tasmAt' iti nAsti // 6. dra. svopajJaTIkA 2 / 187 // pR. 44 // 7. 'zRNoti' iti1.4 // 8. 'azerNit' (uNA - 52 ) ityuNAdigaNe // 9 dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zrI - 54, pR. 80 // tatra 'Aziro'nuzava:-' iti dRzyate, rAmAzramI 1 / 159 // , pR. 31 / / 10. ' iti vRddhi:' iti3 // 11. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavarga:, - 54, pR.79 // tatra "kuNapamattIti zeSe'Ni " ( pA. 4 / 2 / 92 ) [ ti] tu kaumudI" ityeva dRzyate // 12 dra. padacandrikA, bhA-1, svargavarga:, - 54, pR.79 // tatra 'rakSasAM mAtA' ityasya sthAne 'rakSomAtA' iti dRzyate // 13. 'jAtuH' iti3 // 14. pra. padacandrikA, bhA-1, svargavarga:, zro- 55, pR. 81 // 15. 'rAtriMcara:' iti2 // 16. 'rAtriM ' iti3 // 17. 'careSTaH' ityaSTAdhyAyyAm // 18. 'kanI dIptikAntigatiSu' iti kSIrataraGgiNyAdau // 19. 'mAmaM mAsa-' iti3 // 20 3pratau nAsti // 21. ' - vikRtta-' iti 2pratau nAsti // For Private Personal Use Only Page #121 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 80 1 sUtraM vAsarUpavidhinA prAptasyA'No nivRttyartham ['] iti nyAsaH / kaumudIkArAdayastu - ""pRSodarAditvAt kravyabhAve, kRttavikRttarUpapakvamAMsabhakSaH kravyAdaH, AmamAMsabhakSaMstu' kravyAt' [ kAzikAvRttiH 3 / 2 / 69 // ] iti jayAdityAnAM pramAdaH, "nairRtaH karburaH kravyAt kravyAdo'srapa Azara : '[]iti zabdArNavasaMsArAvarttAdAvavizeSeNaiva nibandhAditi haTTacandra:, 'so'yaM candre' kalaGko haTTacandrasyApratisandhAnadoSAt / zabdArNava eva rakSaH paryAye dvAvetau paThitvApi punaH kRdadhyAye - abhidhAnacintAmaNinAmamAlA "sadAnnAdakaNAdau ca syAt kravyAdAmamAMsabhuk / kravyAdaH kRttavikRttapakvamAMsamAMsabhugucyate // 1 // " [" ] ityukteH / tasmAd rAkSasasya rUDhirUpe dve ete saMjJe sAmAnyena, yaugikatve tu jayAditye vyavasthA "["] ityAhuH / 15 karburavarNatvAt karburaH / karbati gacchatIti vA / 'ka gatau'(bhvA.pa.se.), 'vAzyarsi - ' (haimoNA - 423 ) ityuraH / "kabR varNe' (bhvA.pa.se.), bAhulakAdurapratyayo rephopasRSTaH ''[mA. dhAtuvRttiH, bhvAdi:, dhAtusaM - 259 ] iti mAdhavaH / 16 nirRterdikpAlasyApatyaM nairRtaH / tasyApatyam ' 4 / 1 / 92 // ityaN / nirRtyAM dizi bhavo vidyamAna iti, 'zeSe 4 / 2 / 92 // aN vA / 17 asRk pibati asRkpaH / 'pA pAne' (bhvA.pa.a.), 20 'Ato'nupasarge kaH ' 3 / 23 // , ' Ato lopa iTi ca 64 64 // ityAlopaH / amarakoSe tu "asrapaH " [ amarakoSaH 1 / 1 / - 59 // ] iti sadantyaH | "na zrapayati kravyAtvAd azrapaH iti, zrapadhAtoH pacAdyaci zatAlavye'piM "[4] iti govardhanIyoNAdi vRttiH / 'surAzIdhvo:' (vA - 3 / 2 / 8 // ityupasaMkhyAnAd AzrapaH ityatra 'gApoSTak' 3 / 2 / 8 // iti Tak na bhavati / saptadaza rAkSasa' / zeSazcAtra "palapriyaH `khaSAputraH karbaro naraviSvaNaH / Azi hanuSaH zaGkurvidhuro jalalohitaH // 2 // udvaraH stabdhasaMbhAro raktagrIvaH pravAhikaH / sandhyAbalo rAtribalastrizirAH samitIpadaH // 3 // [zeSanAmamAlA 2 / 37-39] // [ devakANDaH-2 jalayAdaH patirpAzimeghanAdA varuNastvarNamandiraH pracetAH / jalakAntAraH syAt paraJjanazca // 188 // 1. pra. padacadrikA, bhA-1, svargavargaH, zro- 54, pR.79 // 2. nyAse- "kathaM tarhi kravyAda iti / yadi vacanaM vA'sarUpavidhibAdhanArthamiti bhAvaH / kRttavikRttetyAdinA kRttavikRttazabda upapade'N kathaM kravyAdazabdaH sidhyati, kRttavikRttAda iti bhavitavyamityAha tasya cetyAdi / nanu ca kRttavikRttazabde upapade'Ni kRte tatra copapadasya kravyabhAva iti rUpaM bhavati, kravyazabda upapade'Ni kRte tadeva, kvAtra vizeSa:, yataH kravyazabda upapade'N pratiSidhyate ? ityata Aha- kRttavikRtta ityAdi / etenArthabhedaM darzayati-yo hi kRttavikRttazabdena pakvamAMsabhakSaH sa eva kravyAda ucyate, yastvapakvamAMsabhakSaH sa kravyAducyate" iti dRzyate, kAzikAvRttiH, bhA-2, 3 / 2 / 69 // pR.590 // 3 pRSodarAdipAThAt kravyabhAvaH' iti kAzikAvRttau bhA-2, 3 / 2 / 69 // , pR.590 // 4. ito'gre kAzikAvRttau 'ucyate' iti dRzyate // 5. kAzikAvRttau 'tu' iti nAsti // 6. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavarga:, zrI - 54, pR. 80 // , rAmAzramI 1 / 1 / 60 // pR. 31 // tatra " kravyAdo'trapa AzaraH" ityasya sthAne "karburo yAturakSasI" iti dRzyate // 7. 'rNavaH ' iti3 // 8. ' sAyaM candre kaGko' iti2 // 9. 'candreNa' iti3 // 10. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zro- 54, pR. 80 // rAmAzramI 111 // 59 // , pR.31 // 11. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zro- 54, pR.80 // 12. 'vAsasi -' iti1.2.4 // 13. ' - vyAdIti' iti3 // 14. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zro- 54, pR. 80 // 15. 'rAkSasya' iti1.2 // 16. 'khakhA-' iti3, 'khasA-' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 17. 'AzIro' iti3, 'aziro' iti zeSanAmamAlAyAm // 18. 'zami-' iti1.2.4 // 19. 'vRNAti' iti1.2 // 20 varuNe' iti3 // 21. dra rAmAzramI 1 / 1 / 61 // , pR.31 // , padacandrikA, bhA-1, svargavarga:, zro- 56, pR. 81, tatra 'vRNanti' ityasya sthAne 'vRNoti' iti, 'vai' ityasya ca sthAne 'vR' iti dRzyate // , TIkAsarvasve'pi pUrvArdhe 'varaM vRNantyamuM-' iti, uttarArdhe ca 'vRJdhAturvaraNe-' iti dRzyate, bhA-1, 1161 // , pR. 45 // 22. 'yAdasAMpatirappatiH ' ityamarakoSe // 1 vRNorti' bibharti pAzaM varuNaH / 'vRJ varaNe' (svA.u.se.), 'kR (kR) vRdAribhyaH unan ' ( uNA-333) / vriyata iti vA / " varaM vRNanti taM devA varadazca varArthinAm / dhAturvai varaNeM proktastasmAd varuNaH smRtaH // 1 // " [] iti zAmbapurANam / 2 arNavo mandiramasya arNavamandiraH / 40 3 prakRSTaM ceto'sya pracetAH, sakArAntaH / yadvA pracetayati pracetAH / 'citI saMjJAne ' (cu.u.se.), 'asun' (uNA-628) ityasun / 4-5 jalayAdasoH patiH, tena jalapatiH, yAdaH patiH / '"yAdasAMpatirapi'[ amarakoSaH 1 / 1 / 61 // ] ityamaraiH / evaM yAdasAMpatiH, apAMpatiH, sarvatra 'tatpuruSe kRti - '6 // 3 // 14 // ityaluk / 6 pAzo'styasya pAzI / 'ata iniThanau 5 // 2 // 115 // itIniH / yaugikatvAt pAzapANirityAdayaH / 7 meghavannAdo'sya 30 Page #122 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 188-190] vyutpattiratnAkarakalitA meghanAdaH / 8 jalaM pAnIyameva kAntAramasya jlkaantaarH| "DalayorekatvasmaraNAdailavilo'pi"[ama.kSIra. 1169 // ] iti 9 paraM jayati paraJjanaH / 'ji jaye'(bhvA.pa.a.), 'ji svAmI |"iiddyte'sau iDaviD vizravAH, 'IDeraviD hrasvazca' abhibhave'(bhvA.pa.a.) asmAdvA, 'vadanagagana-'(haimoNA- (haimoNA-879) (iti aviD, iDaviDo'patyam, aiDaviDa:") 275) ityAdinA nipAtanAt sAdhuH / nava varuNasya / [abhi. svopajJaTIkA, shrii-2189||] ityAcAryAH / "iDaviD 30 zeSazcAtra-"pratIcIzo dundubhyuddaamsNvRtaaH||"[shessnaammaalaa dhanadamAtA"[ ] itynye| 9 ekaM piGga netramasya ekapiGgaH / 2 // 39] // 188 // [sAsUyaM] gaurInirIkSaNe tatprabhAvAd vAme cakSuSi naSTe zrIdaH sitodarakuhezasakhAH pizAca rudrAnanunayAt tataH piGgaM cihna devyA dattamasyeti ekapiGgaH / kIcchAvasustriziraailavilaikapiGgAH / ata eva bhAguriNA haryakSa uktH| 10 pulastarepatyaM paulastyaH / 'gargAdibhyo yny'4|1|105 // , bahutve pratyayaluki pulastayaH / paulastyavaizravaNaratnakarAH kubaira 11 pulastyaputro vizravaNaH (vizravAH), tasyApatyaM vaizravaNaH 10 yakSau nRdhairmadhanadau naravAhanazca // 189 // tAlavyazaH / 'zivAdibhyo'N 4 / 1 / 112 // ityatra '[vi] zravaNakailAsaukA yakSadhananidhikiMpuruSezvaraH / ravaNAviti pAThAd vizravaso vizravaNAdezo'N ca / 12 ratnAni 1 zriyaM dadAti shriidH| 'DudAJ dAne'(ju.u.a.), kare'sya ratnakaraH / 13 kubera iti tricaraNo'STadaMSTro jAto'Ato'nupasarge kH'3|2|3||, Ato lopa iTi c'6464|| 'yamata: kutsitaM beraM kAyo'sya kuberaH / "kuSThitvena kutsita- 40 ityAlopaH / 2 sitamudaramasya sitodaraH, kuSThitvAt / 3 dehatvena kuberaH"[ama.kSIra 1|168||]iti svaarmii'| kutsAyAkuhayate vismApayate kuhaH / 'kuha vismApane'(cu.A.se.), matra kuzabdaH / yt:'igupdhjnyaa-'3|1|135|| iti kaH, "nnernitti'6|451|| iti "katsAyAM kviti zabdo'yaM zarIraM beramucyate / nnilopH| 4 Izasya rudrasya sakhA IzasakhaH / 'rAjAhaH kubera: kuzarIratvAnnAmnA tenaiva so'GkitaH // 2 // " skhibhyssttc'5|4|91||, 'yasyeti c'64|148|| itya- "iti vAyupurANam / athavA 'kubi chAdane (bhvA.pa.se., kaarlopH| 5 pizAcAH santyasya pishaackii| 'pizAcAcceti cu.u.se.), 'kumbernalopazca'(uNA-59)ityeran (-) / kubero 20 vaktavyam '(vaa-5|2|129||)itiin (iniH), kuk c| dhanacchAdako dhanarakSaka ityarthaH / 14 yakSyate pUjyate yakSaH / pizAcakinau, pizAcakitaH ityAdi / 6 icchayA vasu dravyamasya 'yakSa pajAyAma'(ca.A.se.), karmaNi gha |"i: kaamstsyeicchaavsH| 7 trINi zirAMsyasya trizirAH, skaaraantH| nAbhi ayo rAsyasya trizirAH, skaaraantH| vAkSiNI asya"[]ityanye / I lakSmImakSNoti vyApnoti / 1 'atvasantasya caadhaato:'6|4|14|| iti sau dIrghaH / 8 ilavilA yakSaH / akSa(akSa) vyAptau'(bhvA.pa.ve.), pacAdyac"[ ]iti 50 pulastibhAryA'sya pitAmahI, tasyApatyam apatanAdapatyamiti . tu svAmI / 15 nuriva manuSyasyeva dharma AcAraH, zmazrulatvAkRtvA'N, 'avRddhAbhyo ndiimaanussiibhyH-'4|1|113|| ityanena, disyeiti nRdharmA / 'saptamyupamAnapUrvasya -'( )ityAdinA ailavilaH / iDaviDA mAtAsyeti, jyotsnAditvAdaNi aiddviddH| smaasH,'dhrmaadnickevlaat'5|4|124 // ityanin / nadharmANI, 1. 'paraJjayaH' iti1|| 2. 'itIkA-' iti2 // , vastutastvatra 'nstddhite'6|4|144|| ityanena 'an' ityasya Terlopo yogyH|| 3. 'Ila-' iti1|| 4. 'pulastya-' iti3|| 5. "ailavilo'pi, DalayorekatvasmaraNAt" iti ama.kSIra.TIkAyAm // , dra.padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zo-64, pR.90 // 6. koSThAntargatapAThasthAne abhi.svopajJaTIkAyAm-"tasyApatyaM aiDaviDaH" iti dRzyate, 2 // 189 // , pR.44 // 7. '-nayA kRtaH' iti2.3.4|| 8. 'piGgima-' iti2, 'piGgama-' iti3.4|| 9. bahutvavivakSAyAM 'yozca' ityanena luk // 10. 'pulasya' iti3|| 11. '-mitaH' iti1|| 12. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zUo-63, pR.89||, ama.kSIrasvAmiTIkAyAM "kutsitaM ve-beraM deho'syeti kuve-be-ra:, kuSThitvAt" iti dRzyate, 1168 // , pR.21|| 13. 'vaira-' iti1|| 14. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 1168 // , pR.50||, padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, bho-63, pR.89||, rAmAzramI 1168 // , pR.35 // 15. dhAtupradIpe 'AcchAdane' ityarthe dRzyate, kSIrataraGgiNyAM tu-"kubi iti kauzikaH"(curAdiH, dhAtusaM-103, pR.303)iti matAntareNa kubidhAtorullekhaH, tatra TippaNI-"atrAha sAyaNa:-'svAmikAzyapamaitreyAdayo bazantaM paThanti' iti / bazantaM bakArAntamityarthaH / atra tu svAmimate pakArAntaH pAThaH, kauzikamate tu bAntaH" iti kSIra. pR.303|| 16. 'I' iti3|| 17. ama.kSIra.TIkAyAM na dRzyate, "I lakSmIm akSNoti vyApnotIti tu svAmI'' iti padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zro-64, pR.90 // 18. 'saptamyupamAnapUrvapadasyopasaGkhyAnamuttarapadalopazca' iti TIkAsarvasve, bhA-1, 1168 // , pR.50|| Jain Education Intemational Page #123 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 82 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devakANDaH-2 nRdharmANaH ityAdi / 16 dhanaM dayate rakSatIti' dhanadaH / 'deG puSpakam, 'ive prtikRtau'5|3|96||iti kan''["]iti svaamii| trai pAlane'(bhvA.A.a.), 'Ato'nupasarge kH'3|2|3|| 17 "vimAnaM tu puSpako'strI nagarI tvalakA prabhA"[ ]iti rudradattanarayuktazivikAvAhanatvAd naravAhanaH / 'vAhanamAhitAt' shbdaarnnvH|| 30 8458 // iti na Natvam, anAhitavAcitvAt / nApi pUrvapadAt __caitrarathaM vanam sNjnyaayaam-'8|4|3|| iti Natvam, kSubhbhAderAkRtigaNatvAt / // 189 // 18 kelInAM samUhaH kailam, 'tasya samUhaH' 1 zrIdasya vanaM caitraratham / citrarathena nirvRttaM caitr4|2||37|| ityaNa, (tddhitessvcaamaade:7|2|117|| ityAdi- ratham / 'tena nirvRttm'5|279 // ityaNa // vRddhiH / kailena Asyate'tra kailAsaH / 'Asa upavezane' purI prabhA // 190 // (a.A.a.), 'hlshc'3|3|121|| ityadhikaraNe ghaJ / yadvA / alaMkA vasvorkasArA .. ... . 10 keli: prayojanamasya kailH| 'pryojnm'5|1109|| itynn')| kailazcAsAvAsazceti, kRSNasarpavannityasamAsaH / ke jalamilA 1 zrIdasya purI prabhA / prakarSeNa bhAti prabhA / 'bhA bhUmiH, kelayo: jalabhUmyorAste iti kelAsaH, tt:svaarthe'nni| dIptau'(a.pa.a.), 'aatshcopsrge'3|3|106|| ityaG, TAp yadvA "ke jale lAsoM lasanamasya kelAsaH sphaTikaH, tasyAyaM // 190 // 2 alati bhUSayati alakA / 'alaja bhuussnnkailaaso'driH"[am.kssiir.1|1170||] iti svAmI / kailAsa paryAptivAraNeSa'(bhvA.u.se.). 'kvana zilpisaMjJayo:'(uNAoko gRhamasya kailAsaukAH, skaaraantH| atvasantasya ca-' 190)iti kvun, 'na yaasyoH'7|3|45 // ityatra yogavibhA- 40 6 / 4 / 14 // iti diirghH| 19-22 yakSANAm, dhanasya, nidhInAm, gAt, 'pratyayasthAt kAt puurvsy-'73|44|| iti netvam / kiMpuruSANAM cezvaraH, tena yakSezvaraH, dhanezvaraH, nidhIzvaraH, "kSipakAditvAnnetvam''[ama.kSIra. 1170 // ] iti svAmI / kiMpuruSezvaraH, yaugikatvAd guhyakezaH, vittezaH, nidhAnezaH, kiMnarezaH, rAjarAjastu rAjJAM yakSANAM rAjeti yaugikatvAd gRhiitH| "bAhukAnnetvam"["]iti kaumudI / 3 vasuyuktAni okAMsi dvAviMzatirdhanadasya / zeSazcAtra sAramasyAM vasvokasArA / pRSodarAditvAt slopH| trINi / "nidhanAkSa: mahAsattvaH [syAd] pramoditaH / ratnagarbha: uttarA- dhanadanagaryAH / "vasuprabhA vasusArA"[zeSanAmamAlA 241 // ] shaadhiptiHstysnggrH|| zaiSike // dhanakeliH suprasanna: parividdhaH''[zeSanAmamAlA 240-41 // ] || suto'sya nalakUbaraH / vimAnaM puSpakam asya zrIdasya sutaH nalakUbaraH / nalakUbaro yugaM1 asyeti zeSaH, zrIdasya vimAnaM puSyati(puSpyati) dharo'syeti nalakUbaraH / "putrastu nalakUbaraH''[*]iti zabdArNapuSpakam, puMklI. / 'puSpa vikasane'(di.pa.se.), 'kvun vAdayo'pi / nalo naDaH kubaraM rathAvayavo'syeti vaa| "putrau 50 zilpisaMjJayo:-'(uNA-190) iti kvun / "puSpasya tulyaM tu nalakUbarau''["]iti trikANDazeSe, tanmUlaM gaveSyam // 1. 'rakSayatIti' iti4|| 2. 'kevalInAM' iti3|| 3. 'kevalam' iti3 / / 4. koSThAntargatapAThaH 1pratau naasti|| 5. prayojanamityanena tu ThaJ pratyayo bhavati, na tvaN // 6. 'kejalayoH' iti1.2|| 7. 'kailAsaH' iti2.3||8. ama.kSIra.TIkAyAM nAsti // 9. 'kailAsaH' iti3.4|| kelAsaH' ityatra 'hldntaat-'6||39|| iti saptamyaluk // 10. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, tho-65 pR.91 / / tatra 'sphaTikaH' ityasya sthAne 'sphATikaH' iti dRzyate // 11. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zo-65, pR.91 // 12. ama.kSIra.TIkAyAm-"puSpamiva puSpakam, 'ive prtikRtau'5396||-2051 kan" iti dRzyate, 1170 // , pR.22|| 13. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavarga, zo-65, pR.91 // , rAmAzramI 1170 // , pR.35|| 14. "ala' iti sAyaNAdayaH / kSIrasvAmimate tu Adittve 'aaditshc'(7|2|16||)itiinissedhe 'altaH' / sAyaNAdimate 'alitaH' iti bhedaH / kAzakRtsnastu 'ala'(1689, pR.114)iti paThati / tena alati alate ityubhayaM bhavati / lakArottaravartina udAttAkArasyettvAt iT-alitaH / evameva kAtantradhAtupAThe'pi paThyate" iti kSIrataraGgiNyAM TippaNI-7, pR.81|| 15. ama.kSIra.TIkAyAm-'netvam' ityasya sthAne 'itvAbhAvaH' iti dRzyate, 1 / 170 // , pR.22|| 16. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zro-65, pR.91 // 17.'-kUberaH' iti2 / / 18. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zrI65, pR.90 // , rAmAzramI 1170 // , pR.35|| Page #124 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 190-192] vyutpattiratnAkarakalitA 83 vittaM rikthaM svApateyaM saH sAraM vibhavo vsuH||191|| dyumnam, 'dhu abhigamanai '(a.pa.a.)''[ama.kSIra. 2 / 1 / 90 // ] ____ iti kSIrasvAmI, a dhAtormagAgamaH / 9 draH vRkSastattulyaM dyumnaM dravyaM pRkthamRkthaM svamRNaM draviNaM dhanam / drvym| 'drobhavye '(haimsuu-7|1|115||) iti yaH / yadAhu:- 30 hiraNyArthI "[duH] agranthi ajihyaM dAru upakalpyamAnaM viziSTeSTarUpaM 1 vidyate labhyate vittam / vidlu lAbhe'(tu.u.a.), bhavati, tathA dravyamapi [vi]niyujyamAnaM viziSTeSTamAlyAdhupa'vitto bhogprtyyoH'8|258|| iti niSThAnto nipAtaH / 2 bhogaphalaM bhavatIti dravyamucyate"[svopajJaTIkA, shro-2|192] / ricyate vibhajyate riktham / 'ricir vibhAjane '(ru.u.a.), 10 pRNakti saMyujyate pRktham / 'pRcI samparke'(vyA.pa.se.), 'pAtratudi-'(uNA-164)ityAdinA thak / 3 svapatau sAdhu 'pAtRtudi-'(uNA-164)iti bAhulakAt thk| 11 Rcyate svApateyam / 'pthytithi[vs]svpterddk'4|4|104|| iti stUyate Rkthm| 'Rca stutau '(tu.pa.se.), 'pAtatudi-' Dhak, 'AyeneyInIyiyaH phddhkhchghaam'7|1|2|| DhasyaiyAdezaH, (uNA-164)iti bAhulakAt thaa| 12 asyate kSipyate 10 'kiti c7|2|118|| iti vRddhiH, 'yasyeti c'6|4|148|| svam, puMklI. / yadamara:-"svo jJAtAvAtmani svaM triSvAtmIye itIkAralopaH / 4 rAti zreyArthaM pAtrebhyastAmiti rAH, puNstriilinggH| svo'striyAM dhane"[amarakoSaH 3 / 3 / 211 // ] iti / svanati 'rA lA dAne'(a.pa.a.), 'rAte?:'(uNA-224)iti Dai:, zabdAyata iti vaa| 'svana zabde'(bhvA.pa.se.), 'anye'bhyo- 40 'ciravyayam'(uNA-223) iti niyamAt 'kRnmejntH'1|1|39|| 'pi-'(vaa-3|3|101||)iti DaH / 13 Rcyate stUyate iti nAvyayatvam / "rAH smRtA svarNavittayoH"[vizvaprakAzaH, RkNam / 'Rca stutau '(tu.pa.se.), bAhulakAd nak / 14 rAntavargaH, zro-1]iti vishvH| 5 sarati ka(kA)lAntaraM sArama, dravati draviNam / 'dru gatau'(bhvA.pa.a.), 'drudakSibhyAminan' klIbe / puMsyapi dhanapAlaH, yadAha-"sAro'rtho draviNaM dhanam" (uNA-208) / drUyate gamyate'rthibhirvA / 15 'dhana dhvana ["]iti / 'sR gatau'(bhvA.pa.a.), 'sR sthire'3|3|17|| iti zabde'( ), dhanati dhanam, pacAdyac, puMklIbaliGgaH / dhanyata ghny| 6 vibhavati vibhavaH / 'bhU sattAyAm'(bhvA.pa.se.), iti vA vrssaaditvaadn| dhIyate vA dhanam / 'DudhAJ dhAraNAdau, pcaadyc| 7 vaste chAdayati sarvadoSAn, vasati puNyavato vezmani (ju.u.a.), "kRpavRjimandinidhAbhyaH kyu '(unnaa-239)| 20 vA vasu, klIbe / 'vasa AcchAdane '(a.A.se.), 'vasa "ayaM bAhulakAt kevalAdapi"[mAdha. dhAtuvRttiH, juhotyAdiH, nivAse'(bhvA.pa.a.) asmAdvA 'mR(za) svasnihitrapyasiva- dhAtusaM-18]iti mAdhavaH / 16 hiyate hiraNyam / 'hab sihaniklidibandhimanibhyazca u:(uNA-10)ityuH // 191 // haraNe'(bhvA.u.a.), 'haryate: kanyan hirca'(uNA-722)iti 50 8 dine AmnAyate dyumnam / 'mnA'bhyAse'(bhvA.pa.a.), 'supi' kanyanpratyayo dhAtorhirAdezazca / 17 arthyate arthaH / 'artha 3 / 24 // iti yogavibhAgAt 'Ato'nupasarge kH'3|2|3|| yAcvAyAm (cu.A.se.), karmaNi ghaJ / aryate vA / 'R dhuzabdo dinavacanaH / 'rAsnAsAsnAdyumnanimna-'(uNA-295) gatau'(ju.pa.a.), 'uSikuSigArtibhyasthan '(uNA-161)iti ityAdinA 'dyuta dIptau'(bhvA.A.se.)ityasmAt dhAto : ka(na)- thanpratyayaH, "sArvadhAtukArdhadhAtukayoH' 7384 // / iti guNaH, pratyayo makArazcAntAdezo nipAtyate / dyotate'nena, yadvA "dyUyate 'uraNa rprH'1151|| / saptadaza dravyasya // 1. 'virecane' iti kSIrataraGgiNyAdau // 2. dra. svopajJaTIkA 2 / 191 // , pR.45 // 3. '-sva-' iti1.4|| 4. uNAdigaNe nAsti // 5. uNAdigaNe 'dyumnanimna' ityasya sthAne 'sthUNAvINAH' iti dRzyate // 6. 1.2.4pratiSu naasti|| 7. 'abhigame' iti1.2.3 / / 8. 3pratau naasti|| 9. ito'gre 2 pratau 'dravatIti dravyaM' iti dRzyate // 'mnagAgamaH' iti4|| 10. 'dravyaM ca bhaavye'5|3|104|| iti pANinIyasUtram, 'drozca 4 / 3 / 161 // ityanena yati dravyamityapi ca // 11. 'drobhavye (haimsuu-7|1|115||)itytr bRhavRttirapi drssttvyaa|| 12. kSIrataraGgiNyAdAvasyAdarzanAdatra 'dhana dhAnye (ju.pa.se.)iti yuktaH, atha ca vigrahe 'dhanati' ityasya sthAne 'dadhanti' iti prayogo yuktH|| 13. 'dhAraNapoSaNayorityAdau' iti3, 'dhAraNapoSaNAdau' iti4|| 14. 'kR-' iti1.2|| 15. '-nidhAJaH' ityuNAdigaNe // 16. 'kyan' itira, uNAdigaNe 'kyuH' iti // 17. 'kanyapra-' iti2|| 18. 'upayAcJAyAm' iti kSIrataraGgiNyAdau // 19. 'sArvadhAtukayoH' iti1|| Jain Education Interational Page #125 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 84 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devakANDaH-2 nidhAnaM tu kunAbhiH zevadhinidhiH // 192 // navanidhayaH / yaduktaM zrIhemacandrAcAryaiH triSaSTizalAkApuruSacarite1 nidhIyate'smin mana iti nidhAnam / 'DudhAJ "naisarpaH pANDukazcAtha piGgalaH sarvaratnakaH / dhAraNapoSaNayo:'(ju.u.a.), 'karaNAdhikaraNayozca' 33 / 117 // mahApadmaH kAlamahAkAlau mANavazaGkhakau // 1 // ityadhikaraNe lyuT / yadvA 'kR(kR) pravRji-(uNA-239)ityAdinA teSAmevAbhidhAnaistu tadadhiSThAyakAH surAH / 30 kyun / 2 koH pRthivyA nAbhiriva kunAbhiH, puMsi / 3 zete palyopamAyuSo nAgakumArAstannivAsinaH // 2 // " zevaM sthApyaM dhanam / 'zIG svapne'(a.A.se.), 'iNzIbhyAM TImA [triSaSTizalAkApurucaritamahAkAvyam, parva-1, sarga-4, zro triSASTazalAkApurucAratamahAka van'(uNA-150)iti van / tat' dhIyate'tra zevadhiH pNsi| 570,573] // 193 // 'zeva' SevR glevR peva (pleva) va (mleva) secane '(bhvA.- yakSaH puNyajano rAjA guhyako vaTavAsyapi / A.se.), tatra tAlavyAdeH zevRdhAto: 'gurozca hlH'3|3|103 // 1 ijyata iti yakSaH / 'yaja devapUjanAdau'(bhvA.10 ityapratyaye zevA, sA dhIyate'treti 'karmaNyadhikaraNe c'3313|| u.a), 'mAvAvadyami-'(haimoNA-564)iti saH / IM lakSmI iti kiH, bAhulakAdApoH husvatvam / "ze kalyANe'vadhiH - makSNoti vA / akSa (akSu) vyAptau saMghAte ca'(bhvA.pa.ve.),. zevadhiH" iti ta rAjadevaH / "zepha: zvetau zarabhaH zarAru- pacAdyac / yakSyate vA janaiH / 'yakSa pUjAyAm'(cu.A.se.), zaphazUrmAzevadhizyAmAH"["]iti tAlavyAdAvaSmavivekAta / karmaNi ghaJ / 2 puNyazcAsau janazca punnyjnH| 3 rAjate "zevRdhAtoH pacAdyaci zevaH, zevAn dadhAti zevadhiH, bAhala- rAjA, nAntaH / 'rAjU dIptau'(bhvA.u.se.), 'kaninyuvRSi-' 40 kAt kartari kiH"[TIkAsarvasvam 1171 // iti ta sarvA- (uNA-154) iti kanin / 4 guhyaM vittaM karoti' guhyakaH / nandaH / 4 niyataM dhIyate nidhiH, puMsi / dhAtraH ki:'( )iti 'DukRJ karaNe'(tryA.u.a.), 'anyebhyo'pi'( iti ddH| pAtrA DukRta kiH / catvAri sAmAnyena nidheH // 192 // pAtramavicAryaiva guhyaM guptaM kAyati vA / 'kai zabde '(bhvA.pa.a.), prAgvad DaH / gUhatIti vA guhykH| pRssodraadiH| 5 vaTe vasaatha nidhivazeSAnAha tItyevaMzIlo vttvaasii| vasa nivAse'(bhvA.pa.a.), 'supyajAtI mahApadmazca padmazca zaGkho makarakacchapau / nninistaacchilye'3|278 // iti NiniH / paJca yakSasya // 20 mukundakundanIlAMzca carcIzca nidhayo nava // 193 // kiMnarastu kiMpuruSasturaGgavadano mayuH // 194 // 1 mahApadmAkRtitvAd mahApadmaH / 2 padmAkRtitvAt 1 kiJcinnaro'zvamukhatvAt, kutsito naro vA kinnaraHpadmaH, puMsi / vAcaspatistu-"padmo'striyAm"[ ]ityAha / 3 (kiMnaraH) / kiM kssepe'2|1|64|| iti samAsaH, anusvArasya zaGkAkAratvAt shngkH| 4 makarAkAratvAd makaraH / 5 kaccha- yayi prsvrnn:'8|4|58|| iti masya natvam / 2 evaM 50 / pAkAratvAt kacchapaH / 6 mukundavarNatvAd mukundaH / 7 kiMpuruSaH api / "kutsA ca kasyacinnaramukhAzvakAyatvAt, kundavarNatvAt kundaH / 8 nIlavarNatvAd nIlaH / 9 carcyata kasyacidazvamukhanarazarIratvAt"["] iti kaumudI / 3 turaGgasyeva iti carcAH, paMsi / ete navanidhayaH / "jainasamaye tu naisarpAdyA ' vadanamasya turaGgavadanaH / 4 mayata iti myuH| 'DumiJ 1.'-zIG-' iti3|| 2. 'tata' itira // 3. mA. dhAtuvRttau na dRzyate // 4. 'eva zeva Se seva kevR khevR glevR peva pleva mevR mlevR sevane' iti kSIrasvAmI, dhAtusaM-335, pR.80 // 5. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zo-66, pR.92|| 6. 'zevRdhAtoH pacAdyaci' ityasya sthAne TIkAsarvasve "kevR khevR zevR secane / pacAdyac / " iti dRzyate, bhaa-1,1171||, pR.51|| 7. '-tIti' iti TIkAsarvasve // 8. dra. svopajJaTIkA 2193 // , pR.46 // 9. 'carcaH' iti1.3|| 10. 'jainamate tu iti vA pAThaH' iti 4prtessttippnnii|| 11. '-puruSe carite' iti1|| 12. kSIrataraGgiNyAdau GakAro na dRzyate // 13. '-tIti' iti4|| 14. vastutastu 'mo'nusvaarH'8|3|23||itynusvaare 'vA pdaantsy'8459|| ityanena parasavarNe kinnaraH, vikalpapakSe kiMnaraH / ata eva vidvavaddhaureyapaM.zrIcandrazekharajhAsaGkalitahaimanUtanalaghuprakriyAyAm-"kutsito naraH kiMnaraH, kinnaraH, azvamukhatvAt" iti (pR.533), tenAtra 'anusvArasya yayi parasavarNaH' 8458 // ityasyApravRttiH // 15. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zo-66, pR.91||, rAmAzramI 1 / 171 // , pR.36|| sAra sava ke kheva glekha peva pra patrakA, bhA-1, svargavargaH, bhopa secane / pacAdyaca Jain Education Intemational Page #126 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 85 192-200] vyutpattiratnAkarakalitA prakSepaNe '(svA.u.a.), 'bhRtRmRzIcaritsaritami(tani) dhanimi- 1 zaM kalyANaM bhavate prApnoti zaMbhuH / 'bhUG masjibhya u:'(uNA-7) ityuH| 'mInAti-minoti dIGa lyapi prAptAvAtmanepadI '(cu.A.se.), 'AdhRSAdvA'(gaNasU-)iti na c'6|150|| ityAtvaM "bahulavacanAnna bhavati"["] ityuNAdi- Nic, 'mitvaadibhyshc'(vaa-3|2|180||)iti dduH| (zaM vRttiH / kecittu-pRthagidaM nAmacatuSTayaM manyate, tadayuktam, sukhaM tatra bhavati vA / 'bhU sattAyAm'(bhvA.pa.se.), ato anyatrApi sarvatra paryAyadarzanAt / catvAri kinnarasya // 194 // 'mitavAdibhyazca (vaa-3|2|180||)iti DuH) / "zaM sukhaM bhavatyasmAditi vyutpattistvApAdAne DupratyayAbhAvAccintyA" 30 . zaMbhuH zarvaH sthANurIzAna Izo [mA.dhAtuvRttiH, dhAtu saM-1, pR.43]iti mAdhavaH / zamayati ruMdroDDIzau vAmadevo vRSAGkaH / klezamiti vA zaMbhuH / 'zamu upazame'(di.pa.se.), hetumaNNica, kaNThekAlaH zaGkaro nIlakaNThaH 'zame n'( )iti bhun / 2 pralayakAle sarvaM zRNAtIti shrvH| zrIkaNThograu dhUrjeTiImabhau" // 195 // 'z hiMsAyAm'(tryA.pa.se.), 'kRgazadRbhyo vaH' (uNAmRtyuJjayaH paJcamukho'STamUrtiH 153)iti vaH, tAlavyAdiH / "arva sarva (Sarva) hiMsAyAma' (bhvA.pa.se.)ityataH pacAdyaci sarvaH, dantyAdirapi''["] zmazAnavezmA girizo girIzaH / ityupAdhyAyasarvasve / ata eva "sarvastu zarvo bhagavAn zaMbhuH ghaNDhaH kardIcara UrdhvaliGga kAliJjara: ziva:"["] iti naamnidhaanm| 3 tiSThati zAzvataM ekatridRgbhAle dRgekapAdaH // 19 // sthANuH / SThA gatinivRttauM'(bhvA.pa.a.),'stho NuH' (uNAmRDo'TTahA~sI ghanavAhano'hi 318)iti NuH / yadvA 'sthAsUGaH kvicca'()iti nuH / pralayakAle 40 rbudhno virUpAkSaviSAntakau ca // tiSThatIti vA / 4 aizvaryasAmarthyAd IzAnaH / ISTe ityevaMzIlo mahAvratI vahnihiraNyaretAH vA / 'Iza aizvarye '(a.A.se.), 'tAcchIlyavayovacanazaktiSu caansh'3|2|129|| iti caansh| 5 ISTe iti IzaH / 'Iza zivo'sthirdhanvA puruSAsthimAlI // 197 // 2 aizvarye'(a.A.se.), 'igupadhajJAprIkiraH kH'3|1135 // iti syAd vyomakezaH zipiviSTabhairavau~ kH| 6 rodayati vairistrIriti rudrH| 'rudira azruvimocane' dikkRttivAsA bhavanIlalohitau / (a.pa.se)asmAd hetumaNNijantAd 'ru(ro)derNilaka ca' sarvajJanATya priyakhaNDaparzavau - (uNA-179)iti rakpratyayaH, Nilopazca / sarvajagatarujAM haraNAt, rodanaharaNAd vA rudraH / tathA ca skandemahAparA devanaTezvarauM haraH // 198 // "rujaH sarvagatA yasmAd drAvayAmi jagatyaham / pazupramathabhUtomApatiH piGgajaTekSaNaH / rodanaM hanmi yasmAcca rudrastasmAdahaM priya // 1 // "50 pinaukshuulkhttvaangggnggaa'hiindukpaalbhRt||199|| [5]iti / yadvA ravaNaM rut zabdaH, upalakSaNena jJAnam, rutaM gajapUSapurAnaGgakAlAndhakamakhA'suhRt / jJAnaM rAti dadAti bhaktebhya iti rudraH / 'rA dAne'(a.pa.a.), 1. 'bhRmRzItacari-' ityuNAdigaNe // 2. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zo-66, pR.91 / / 3. kSIrataraGgiNyAdau GakArAnubandho na dRzyate // 4. '-padI vA' iti kSIrataraGgiNyAm, dhAtusaM-232, pR.322 // 5. koSThAntargatapAThaH 3pratau nAsti // 6. 'ghaJ' iti1|| 7. idaM sUtramuNAdigaNe'darzanAt 'zamerban'(uNA-534)ityasya parivartanaM pratibhAti // 8. 'zab' iti2.4|| 9.'arva zarva hiMsAyAm' iti kSIrataGgiNI, bhvAdiH, dhAtusaM-385, pR.89 // , 'arva zarva Sarva hiMsAyAm' iti maitreyasAyaNau, mA. dhAtuvRttiH, bhvAdiH, dhAtusaM-377, pR.158, dhAtupradIpaH, bhvAdiH, dhAtusaM-373, pR.41|| 10. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zUo-26, pR.45|| 11. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, bho-26, pR.45 // , rAmAzramI 1130 // , pR.17, tatra 'kAlaJjaraH' iti dRzyate // 12:-vRtyoH' iti1|| 13. 'kicca' iti4|| 14. 'iSTe' iti1.3|| 15. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zo-29, pR.49|| 16. 'raNaM' iti1|| Page #127 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 86 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 'Ato'nupasarge kaH'3 // 2 // 3 // iti kaH, 'Ato lopa iTi ca' 6 / 4 / 64 // ityAlopaH / " IzvarAd jJAnamicchecca dhanamicchedbhutAzanAt ''[]iti zruteH / 7 uddizatyAgamavizeSamiti uDDIzaH / upUrva diza atisarjane ' (tu.pa.a.), pRSodarAditvAd dvayam / 8 vAmaH zreSTho devo vAmadevaH / yadvA vAmaH pratIpaH saMsArAt, sa cAsau devazca vAmadevaH / yadvA lokAcAraviparItatvAd vAmaH / 'Tuvama' udgiraNe ' (bhvA.pa.se.), ghaJi 'nodAttopadeza - ' 7 / 3 / 34 // ityAdinA vRddhiniSedhe prApte 'anAcame : ' 7 | 3 | 34 // iti 'kamyamicamiM ' ( vA 7 / 3 / 34 // ) ityAdinA 10 niSedhaH / vAmaH sundarazcAsau devazceti vA / 9 vRSo'GkaH cihnamasya vRSAGkaH / yaugikatvAd vRSalAJchana ityAdayaH / 10 kaNThe kAlo'sya kaNThekAlaH / 'amUrdhamastakAt svAGgadakAme ' 6 / 3 / 12 // iti saptamyA aluk / 11 zazvadbhUtAnAM zaM kalyANaM karoti shngkrH| 'DukRJ karaNe' (kryA.u.a.), kRJo hetutAcchIlyAnulomyeSu' 3 / 2 / 20 // iti TaH / tathA ca skande "zaM karomi sadA dhyAnAt paramaM yannirAmayam / bhUtAnAmasakRd yasmAt tenA'haM zaGkaraH smRtaH // 2 // [ ] iti / 12 nIlaH kaNTho'sya nIlakaNThaH, kAlakUTabhakSaNAt / 13 zrIH zobhA kaNThe'sya zrIkaNThaH / taduktaM 20 mahAbhArate " indreNa tat puru kSiptaM vajraM zrIkaNThakASiNA / dattvo kaNThaM tu tat pArtha ! tataH zrIkaNThatA mama // 3 // " [] / 14 ucyati krudhA samavaiti, oSati puraM dahati vA ugraH / 'uca samavAye ' ( di.pa.se.), 'uSa dAhe ' (bhvA.pa.se.) vA, 'RjendrendrAgrogra- '( uNA - 186 ) iti sUtreNa rakpratyayAnto nipAtitaH / 15 'jaTa jhaTa saGghAte ' ( bhvA.pa.se), 'in sarvadhAtubhyaH '(uNA-557 ) itIn jaTiH / " jaTirjaTAzIlAzIlinI''[ ]iti dvirUpakoSa : / dhurastrailokyacintAyAH jaTiH [devakANDaH-2 saGghAto'treti dhUrjaTiH / " dhUrgaGgA jaTAsvasya, pRSodarAditvAdAkArasyetvam''[']iti svAmIM bhrAntaH, uktarUpeNa jaTi - 30 sAdhanAt / " dhUrbhArabhUtA jaTirjaTAsya "[] iti kaumudI / "dhUmraM rUpaM ca yat tasya tena dhUrjaTirucyate "[ svopajJaTIkA, shshro-2|195]ityaacaaryaaH / 16 bibhetyasmAd bhairavarUpatvAd bhImaH / 'jibhI bhaye'(ju.pa.a.), 'bhiyaH Surk vA '(uNA145) iti sUtreNa makpratyayaH / 'bhImAdayo'pAdAne '3 / 4 / 74 // iti vA sAdhuH / 17 bibhartti zaktiM bhargaH / 'DubhRJ dhAraNapoSaNayo:'(ju.u.a.), svRbhRbhyAM gaH ' ( ) iti gaH / bhRjyante kAmakAlAdayo'neneti vA / 'bhrasjauM' pAke' (tu.u.a.), karaNe ghaJ / bharjati ( bharjate ) vA bharga: / bharja ['RjI bhRjI bharjane' (bhvA.A.se.), pacAdyac ] nyaGkvAditvAt 40 kutvam / bhRjyate pacyate jagadatreti vA / adhikaraNe ghaJ, 'cajo: ku ghiNNyato : '7 | 3 |52 // / 'bhargyaH' iti pAThe 'Rhlornnyt'3|1|124||, ' cajoH ku ghiNNyatoH '7 // 3 // 52 // iti kutvam, paraM bahubhistu 'bharga' iti mUlapAThaH svIkRtaH / // 195 // 18 mRtyuM jayati mRtyuJjayaH / 'ji jaye ' (bhvA.pa.a.), 'ji abhibhave' (bhvA.pa.a.) ato vA, 'saMjJAyAM bhRtavRjidhArisahitapa (tapi) - 3 / 2 / 46 // iti khac / 19 paJca mukhAni sadyojAta 1 vAmadeva 2 aghora 3 tatpuruSe 4zAnalakSaNAnyasya paJcamukhaH / 20 aSTau mUrttayaH kSitijalapavanahutAzanayajamAnAkAzasUryacandralakSaNA asyerti aSTamUrttiH / 21 zmazAnaM 50 vezmA'sya zmazAnavezmA, nakArAntaH / 22 girirasyAsti girizaH / 'lomAdipAmAdi- '5 / 2 / 100 // ityAdinA za: / girau zete iti vA / 'zIG svapne' (a.A.se.), girau zeterDa: / giriM himAdriM zyati upabhogena" tanUkaroti vA / 'zo tanUkaraNe'(di.pa.a.), 'anyebhyo'pi (anyeSvapi ) '3 / 2 / 101 // iti DaH, DittvATTilopaH / 23 girerIza : girIzaH / 24 munibhiH zApena pAtitaliGgatvAt SaNDhaH / yaduktaM vAmanapurANe 1. ' -bhyaH' iti1, '-bhyaH kaH' iti2 // 2. 'Tuvamu' iti1, 'Tuvamudrira-' iti3 // 3. 'anAcamikamivamInAmiti vaktavyam' iti vArttikasvarUpam // 4. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, -25, pR. 45 // 5. 'hatvA' iti3 // 6. dra. svopajJaTIkA 2 / 195 // pR. 47 // 7. RjendredrAgrogra-' iti 1, 'RjendrAgra' ityuNAdigaNe // 8. dvayordvirUpakoSayorna dRzyate // "jaTirjaTI, zilA-zilI" ti dvirUpakoSaH / " iti padacandrikA, bhA 1, svargavargaH, zle-28, pR. 47 // 9. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zrI - 28, pR. 47 // 10. ama. kSIrasvAmiTIkAyAM " dhUrgaGgA jaTAsvasya dhUrjaTiriti niruktam" ityeva dRzyate, 1 / 1 / 33 // , pR.11 // 11. 'Suk ca' iti1.2 // 12. 'sR-' iti3, 'spR-' iti4 // 13. kSIrataraGgiNyAdau okArAnubandharahitaH pATho dRzyate // 14. 'asya' iti3 // 15. 'girau Dazchandasi' (vA - 3 |2| 15 || ) ityanena Dapratyayo bhavatItyAzayaH // 16. ito'gre 1pratau 'vA' iti dRzyate // 17. 1 pratau nAsti // Page #128 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 195-198] " tatastamRSayo dRSTvA bhArgavAGgirasau mune ! / krodhabhAjo'bruvan sarve liGgo'sya patatAM bhuvi // 4 // " [']iti / 25 kapardo jaTAjUTo'syAsti kapardI / 'ata iniThanau '5 / 2 / 115 // itIniH / 26 ISTa ityevaMzIlaH IzvaraH / 'Iza aizvarye' (a.pa.se.), 'sthezabhAsapisakaso varac' 3 / 2 / 175 ||| yaduktaM skande vyutpattiratnAkarakalitA "Iza evAhamatyarthaM na ca mAmIzate paraH / dadAmi ca sadaizvaryamIzvarastena kIrttitaH // 5 // " []iti / 27 UrdhvaM liGgamasya UrdhvaliGgaH / 28-29 10 ekA tisrazca dRzo'sya ekadRk, ardhanArIzvaramUrtI mahezvarAGgasya ekadRktvAt / tisro dRzo'sya sa tridRk, lalATe netrayogAt, yaugikatvAd ekanetraH, viSamanetra : / 30 bhAle dRgasya bhAladRk / 31 ardhanArIzvaramUrtau ekaH pAdo'sya ekapAt / 'saMkhyAsupUrvasya 5 / 4 / 140 // iti pAdazabdAntalopaH / ekatrihagAdInAM trayANAM dvandvaH // 196 // 32 mRDayati sukhayati mRDaH / 'mRDa sukhe'' (tu.pa.se., kryA.pa.se.), 'igupadhajJA- '1 / 1 / 135 // iti kaH / 33 aTTaH hAso'sya aTTahAsI / 'ata iniThanau' 5 / 2 / 115 // itIniH / 34 ghanA meghA vAhanamasya ghanavAhanaH / yaugikatvAd abdavAhanAdayo'pi / 35 ahiH zeSanAgo budhne20 'sya bhUmUrte : ahirbudhnaH / pRSodarAditvAd rephAgamaH / " dvAbhyAM pRthakpadAbhyAM prathamaikavacanAntAbhyAmekaM nAma "[] ityanye / vibhaktyantare'pi, yathA-'"ahaye budhnAya namo budhnayai namo'stu gaNapataye "[] / 36 ravicandrAgnirUpatvAd dvividharUpANyakSINyasya, tritvAdvA virUpAkSaH / 'bahuvrIhau sakthyakSNoH svAGgAt khac (Sac) '5 / 4 / 113 // / 37 viSamantayati viSAntakaH, samudramathane viSabhakSaNAt / 38 mahAvrataM kApAlikaliGga vidyate'sya mahAvratI / 'ata iniThanau 5 / 2 / 115 // / 39-40 vahnihiraNyazabdAbhyAM paro retaH zabdaH, vahnau reto'sya vahniretAH, 1 87 sakArAntaH / "devyA soDhumazakyatvAdagnau kSiptamayai, ata eva kumAraH pAvakiH " [ ama. kSIra. 1 / 1 / 33 // ] iti svAmI / 30 hiraNyaM reto'sya hiraNyaretAH, agnimUrttinA hyamunA hiraNyaM prasUtamiti / 41 zivaM kalyANaM, tadyogAt zivaH / 'arzaAdibhyo'c' 5 / 2 // 127 // / lokAnAM zivakAritvAd vA / zete vasati pralaye jagadasmin vA / 'zIDApo hrasvazcai [vA]' (haimoNA - 506 ) iti vaH / 42 asthimayaM dhanurasya asthidhanvA, nakArAntaH / ' dhanuSazca' 5 / 4 / 132 // iti sUtreNAna / 43. puruSAsthIni malate dhArayatItyevaMzIlaH puruSAsthimAlI / 'mala malla dhAraNe' (bhvA.A.se.), 'supyajAtau NinistAcchIlye' 3 / 2 178 // iti NiniH // 197 // 44 gaGgAdharaNAya vyomavyApI kezo'sya vyomakezaH / vyoma dyauH, ke mUrdhni zete'syeti 40 vA |'"shiirnni dyauH samavartata "[R. 10 ] iti zrute: |'anye'bhyo'pi (anyeSvapi dRzyate ' 3 / 2 / 10 // iti DaH / 45 zivirnAma rAjA nArAyaNena hataH, sa cezvarasyAtyantaM priya iti, tasyAsthIni zirasi dhRtAni, ataH piSTo'sthyAdirUpeNa zipiratra zipiviSTaH, pRSodarAditvAt / zipirindralupta [ vAta] stena viSTo vyApta iti vA / 46 bibhartti kapAlam, bibhetyasmAditi vA bhairavaH / 'bhairavakairava - ' (haimoNA - 519) ityAdinA nipAtanAt sAdhuH / 47-48 diza: kRttizca vAso'sya digvAsAH, sakArAntaH, ngntvaat| kRttiH carma vAso'sya kRttivAsAH sakArAntaH, gajacarma saMvyAnatvAt / 49 bhavati vizvamasmAd 50 rajoguNApannatvAditi bhavaH / bAhulakAdapAdAne'pyac / vizvamastyasminniti vA / 'asu (asa) bhuvi ' ( a.pa.se.) ityasya dhAtorbhUrA dezAd bhuvo'c / [ yadvA ] 'shrinniibhuvH-'3|3|24 // itya[x] zriNIsAhacaryAt bhuvo bhauvAdikAdeva ghaJ / 50 " juhvato brahmaNo lalATe svedo jAtastaM mahezvaraM tejo'dhyatiSThat, taccAgnau nipatya nIlaM bhUtvA lohitaM babhUva, tato'yaM jAta iti nIlalohita: "[" ] iti paurANikA: / skande 'Ggiraso' iti dRzyate // 2. 'dadAsi' iti2 // 3. pra. padacandrikA, bhA 1. dra. svopajJaTIkA 2 / 196 // , pR. 47 // tatra 'Ggirasau' ityasya sthAne 1, svargavarga:, - 25, pR.45 // 4. ' - netrazca' iti3 // 5. atra mRDati mRDnAti vA pAThyam, mRDadhAtostudAdikryAditvAt // 6. 'sukhane' iti kSIrataraGgiNyAdau dRzyate // 7 'bhUmUrtiH' iti2 // 8. dra. svopajJaTIkA 2 / 198 // , pR. 47 // 9 2pratau nAsti // 10. ito'gre ama.kSIra. TIkAyAM 'hi' iti dRzyate 1 / 1 / 33 // pR.11 // 11. 'asya' iti ama kSIra. nAsti, 1 / 1 / 33 // , pR.11 // 12 dra. padacandrikA bhA-1, svargavargaH, zro- 28, pR.47|| 13. 'hrasveti' iti 2.3 // 14. dra. svopajJaTIkA 2 / 198 // pR.47 // ama. kSIra. 1 / 1 / 34 // pR.12 // 15. 'indaM lupta - ' iti2 // 16. 'saMkhyAna -' iti // 17. 'asterbhU:' 24 52 // ityanena // 18. atra 'Rdorap' 3 / 3157 // iti manasi nidhAya 'ap' iti pAThyam // 19. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zro- 28. pR. 47 // tatra 'mahezvaraM ityasya sthAne 'mAhezvaraM' iti dRzyate // For Private Personal Use Only Page #129 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 88 "nIlaM yena samAgaM (mamAGgaM) tu rasAktaM lohitaM tviSA / nIlalohita ityeva tato'yaM parikIrttitaH // 4 // []iti vA / "nIlaH kaNTho lohitAzca kezA'syeti nIlalohite : "[ama.kSIra. 1 / 1 / 33 // ] iti svAmI / 51 sarvaM jAnAti sarvajJaH / 'jJA avabodhane' (kryA.pa.a.), 'igupadhajJA- '3 / 1 / 135 // iti kaH, 'Ato lopaH - '6 / 4 / 64 // ityAlopaH / 52 nATyaM priyamasya nATyapriyaH / 53 gadAsuravadhe khaNDIbhUtaH parzurasya khaNDaparzaH / yadvA khaNDayatIti khaNDaH, pacAdyac / tAdRzaH parasya khaNDaparzuH |"khnnddprshuH parzurAme zaGkare cUrNalepini "[vizvaprakAzaH, 10 zAntavarga:, zro-38] iti vizvaH / 54-56 mahAparA devanaTezvarAH, devanaTezvarAH mahacchabdAt purauM' yojyAH, tena mahAMzcAsau devazca mahAdevaH, sarvadevAnAM mahanIyatvAt / tathA ca zAmbapurANam"pUjyate yatsuraiH sarvairmahAMzcaiva pramANataH / dhAturmahati ( - maheti) pUjAyAM mahAdevastataH smRtaH // 5 // " ["]iti / skande'pi " mahatAmapi devAnAmahameva mahAn yataH / na tu matto mahAnanyo mahAdevastato hyaham // 6 // " [ ai]iti / mahAnaTaH, nATyasthitikAritvAt / mahAMzcAsAvIzvarazca mahezvaraH / 'sanmahatparamottamotkRSTAH 2 / 1 / 61 // iti samAsaH, 'AnmahataH samAnAdhikaraNajAtIyayo: '6 3 46 // ityAtvam / 57 pralaye kRtsnaM harati haraH / 'hRJ haraNe ' (bhvA.u. a.), pacAdyac / pRSodarAditvAdItveM hIro'pi "hIra: kapardI samIra : "["] iti saMsArAvarttAt // 198 // 58-61 pazUnAm, pramathAnAm, bhUtAnAm, umAyAzca patiH, pazUnAM suranaratirazcAM patiH pazupatiH, suranaratirazcAM pazutvenoktatvAt, "AbrahmAntaM lokAH pazavaH" ["]iti smRteH / "tiryagjAtau pazuH proktaH sarvaprANini puMsyayam"["]iti svAmI / "pazavaH pramathAsteSAM pati: 20 4 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ devakANDaH-2 pazupatiH "["]iti kaumudI / "pazurmRgAdau chagale pramathe ca pazuH pumAnayam "["]iti tAlavyAnte rabhasaH / skande'pAlayAmi pazUn yasmAt sRjAmi ca yadRcchayA / teSAM ca patirevAhaM tasmAt pazupatiH smRtaH // 7 // " [" ]iti / pramathapatiH, bhUtapatiH, umApatiH, yaugikatvAt pazunAthaH, gaNanAthaH, bhUtanAthaH, gaurInAthaH ityAdayaH / 6263 piGgA jaTA IkSaNaM ca yasya sa tathA piGgajaTaH, piGgekSaNaH / 64-70 pinAkaM ca zUlaM ca khaTvAGgaM ca gaGgAM ca ahiM ca induM ca kapAlaM ca bibhartti tena pinAkabhRt, zUlabhRt, khaTvAGgabhRt, gaGgAbhRt, ahibhRt, indubhRt, kapAlabhRt, yaugikatvAt pinAkapANiH, zUlI, khaTvAGgadharaH, gaGgAdharaH / 'dhRJ dhAraNe'(bhvA.u.a.), pacAdyac / gaGgAyA dharo gaGgAdharaH / anyathA tu karmaNyaN, 'saMjJAyAM bhRtRvRja (vRji) '3 / 246 // iti 40 sUtreNa khac vA syAt / uragabhUSaNaH, zazibhUSaNaH, kapAlI ityAdayaH // 199 // 71-77 gajasya, pUSNa, pUrasya, anaGgasya, kAlasya, andhakasya, makhasya asuhRd gajAsuhRt, gajAsurahantRntvAt / pUSAsuhRt, dakSAdhvaradhvaMsane hi pUSNo dantA mahezvareNa pAtitAH / yad vAmanapurANam 1. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 1133 // pR. 26 // , padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zro- 28, pR. 47 // 2. ' - lohi tu svAmI' iti1 // 3. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zlo-28, pR. 47, tatra 'nIlalohitaH' iti na dRzyate, ama. kSIrasvAmiTIkAyAM "nIlaH kaNThe lohitazca keze'to nIlalohita iti purANam" iti dRzyate 1 / 1 / 33 // , pR.11 // 4. ' - dheti' iti1.2 // 5. 'parA' iti2 // 6. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zro-27, pR.46 // 7. 'hyayam' iti2 // 8. '-darAdItve' iti1.4 // 9. ' - dItvA' iti2 // 10. rAmAzramI 1 / 1 / 33 // pR.18 // tatra 'zamira : ' iti dRzyate // 11. dra. svopajJaTIkA 2 / 199 // pR.47 // 12. ama. kSIrasvAmiTIkAyAM na dRzyate, svAmyanullekhenoddhRtamidaM vacanaM rAmAzramyAM draSTavyam, 1130 // pR.17 // 13. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zrI - 25, pR.44 // 14. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zrI- 25, pR.44 // , rAmAzramI 1 / 1 / 30 // , pR.17 // tatra 'pramathe'pi pumAnayam' iti padacandrikA, 'pramathe ca pumAnayam' iti rAmAzramI // 15. TIkAsarvasvam, bhA - 1, 11 // 31 // , pR. 25 // , padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zro- 25, pR. 44 // 16. 1. 3pratyornAsti // 17. dra. svopajJaTIkA 2200 // pR.48 // 18. 'samare zUlinA' iti3 // 19. 'zuli -' iti1 // " tataH krodhAbhibhUtena pUSNo vegena zaMbhunA / muSTinA''hatya dazanAH pAtitA dharaNItale // 8 // " [] purAsuhRt, zaMbhorAgneyabANena tripurasya pluSTatvAt / anaGgAsuhRt, zaMbhostRtIyanetrAgninA kAmasya dagdhatvAt / kAlAsuhRt, dakSamakhadhvaMse yamasya jitatvAt / andhakAsuhRt, andhako hi 50 samare " zUlena "zUlinA protaH / makhAsuhRt, dakSasya makho mahezvareNa vidhvNsitH| yaugikatvAd gajAsuradveSI, pUSadantaharaH, tripurAntakaH / trayANAM purANAM samAhAraH tripuram, pAtrAdigaNasthaH, 30 Page #130 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 20 198-201] tasyAntakaH / kAmadhvaMsI, yamajit, andhakAriH, dakSAdhvaradhvaMsakaH ityAdayaH / saptasaptirmahAdevasya / zeSazcAtra"zaGkare nandivardhanaH // bahurUpaH suprasAdo mihirANo'parAjitaH / kaGkaTIko guhyagururbhaganetrAntakaH kharuH 112 11 pariNAho dazabAhuH subhago' nekalocanaH / gopAlI varavRddho'hiparyaGkaH pAMzucandanaH // 9 // kUTakRnmandaramaNirnavazaktirmahAmbuka: / "koNavAdI zailadhanvA vizAlAkSI'kSatasvanaH // 10 // unmattaveSaH zabara: sitAGgo dharmavAhanaH / mahAkAnto vahninetraH strIdehAddha nRveSTanaH // 11 // mahAnAdI nirodhAro bhUrirekAdazottamaH / joTI "jhoTIGgo'rdhakUTa samiroM" dhUmrayoginI // 12 // ulando jayataH kAlo jaTAdharadazAvyayau / sandhyAnATI rerihANa: zaGkuca kapilAJjanaH // 13 // jagadroNirarddhakAlo dizAMpriyatamo'taH / jagatsraSTA kaTATaGkaH kaTaprUhIrahatkarIH // 14 // " [zeSanAmamAlA 2241-48 / / ] // vyutpattiratnAkarakalitA 6-2 kapardo'sya jaTAjUTaH 1 asya zaMbho:, jaTAjUTo jaTAbandhaH, 'parva pUraNe' (bhvA.pa.se.) saMpadAditvAt kvip rApaH 6 14 121 // iti vakAralopaH kasya gaGgAjalasya pUraNena dApayati zuddhayatItikapardaH / daip zodhane' (bhvA.pa.a.), 'supi 3 // 224 // iti yogavibhAgAt kaH / " ( kasya gaGgAjalasya pUraH) pUraNamidaM dApayati zuddhyati, pRSodarAditvAdUkArasyAkAraH " [ ]iti 4 89 14 tvanyaH / ke zirasi pardati zabdAyate vA / "kaM ziraH piparti vo kaparda auNAdiko dapratyarya: [ ama. kSIra. 1 / 1 / 35 // ] iti tu svAmI / jaTAnAM jUTo racanAvizeSo bandha iti yAvat / zivajaTAbandhanasyaikam // khadvAGgastu sukhaMsuNaH // 200 // 30 17. 1 khaTvAyA aGgamiva saralatvena ISA sadRzatvAt [ khaTvAGgaH ], puMsyayam / klIbe'pi vyADi : - "khaTvAGgaM zivapAMzulam "[]iti / 2 suSThu khaM sukhaM sunoti saMbadhnAti sukhaMsuNaH / 'bhrUNa - ' ( hai moNA - 186 ) ityAdinA NAnto nipAtyate / mahAdevasya khaTvAGganAmAyudhavizeSasya dve // 200 // pinAkaM syAdAjagavamajakAvaM ca taddhanuH / 4 9. ito'gre 3pratau yamadhvaMsI' iti dRzyate // 2. 'dakSAdhara' iti3 // 3. 1.2.4pratau nAsti // 4. 'naga' iti1. 2.4 // 5. naika-' iti1.2.4 // 6-1 'pAMsucandana:' 6-2 zitAGge' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 7. 'mahAmbakaH' iti zeSanAmamAlAyAm // 8. 'kaula -' iti // 9. 'narAdhAro' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 10. 'jhoTIgo'rdha-' iti2.4, joTI' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 11. 'samaro' iti2. 3.4 // 12. ' tamo'nilaH' iti3, tamo'nalaH' iti2 // 13. 'rakRtkarAH' iti1.2.4 / / 14. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zro- 30, pR. 49 // , tatra 'kasya jalasya pUH pUraNamiti 'pRSodarAditvAt' (pA.6 |3|109 // ) UkArasya akAra iti tu anyaH" iti dRzyate // 15. ama. kSIra. TIkAyAM nAsti // 16. ama. kSIra TIkAyAmasya sthAne 'da:' ityeva dRzyate 1 / 1 / 35 // pR. 12 // 17. dra. svopajJaTIkA 2 / 200 // pR.48 // 18. 'nAmakamapi' iti3 // 19. 'apirapihi ' iti1.3, 'api pihi ' iti4 // 20 dra. svopajJaTIkA 2201 // pR.48 // 21. ajaMkA' iti2 // 22. ' jagAt' ityaSTAdhyAyyAm // 23. 'javA-' iti1 // " 1 tripuradAhe zarAnalajvAlAjAlena nAkamarpi pihitavAniti pinAkam, puMklI / nijabhAsA pihitanAko vA / apirana pihitArthavAcI pRSodarAditvAt pUrvanipAtI'kAralopazca / yahA pAtIti pinAkaH pArakSaNe ( a.pa.a.), 40 'pinAkAdayazca' (uNA-455) iti Aka: numAgama itvaM ca nipAtyate / yadvA pinaSTyarIn pinAkam / 'piSlR saMcUrNane ' (ru.pa.a.), 'piSe: pinpiNyau ca ' (haimoNA-36) iti uNAdisUtreNa AkaH / 2 ajagavo'sthivikArastasyedam aajgvm| 'tasyedam' 4 | 3 | 120 // ityaN / yatkAtyaH dhanurvadantyAjagavaM pinAkakaragocaram "[" ] / 3 ajakagrahaNasthAnamasyAsti vA ajakAvam iti prathamavargAdyamadhyo'pi / anye'bhyopyupasaMkhyAnam '(vaa5| 2 / 109 // ) iti vaH / gANDajakA saMjJAyAm ' 5 12 / 110 // iti ko ( vo) vA / " pinAko'jagavaM dhanuH " [ amarakoSaH 1 |1 |35 // ] iti hrasvAdimamaraH prAha / " ajakAvAjaiMgAveva bhavedA - 50 jagavaM tathA, pinAke'jagavaM ca" [ ] iti zabdaprabhedaH / yadvA Page #131 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 90 ajo viSNuH, ko brahmA, tAvatra sta iti, 'gANDyajagAt saMjJAyAm '5 / 2 / 110 // iti vaH / " nipAtanAt kutvam, ajakAvam"[ ]iti tu bhASyam, tanmate sUtre'pi kakAraH, prajJAditvAdaNi, 'anyeSAmapi bhASAyAM dIrghatvaM dRzyate' abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 6 / 3 / 137 // iti dIrghaH / "dhanustvajagavaM 'puNya ( yugya) - majakAvamajAjakam ''[1] iti zabdArNavaH / tasya mahAdevasya dhanustaddhanuH / mahAdevadhanuSastrINi // brAhmAdyA mAtaraH sapta 1 brahmAdInAM svedAnnirgatatvAd brahmaNa iyaM brAhmI / 10 tasyedam ' 4 | 3 | 120 // ityaN, 'brAhmo'jAtau 6 |4|171 // iti TilopaH, 'TiDDhANaJ- '4 / 1 / 15 // iti GIp / brahmANIti zaivaprasiddham / brAhmI AdyA AsAM brAhmAdyAH / mAnti vartante mAtaraH, zaMbho: parikarabhUtAH / yaduktam 'smRtAdyA brahmANI siddhA mAhezvarI ca kaumArI / vaiSNavyatha vArAhI cAmuNDA mAtaraH sapta // 1 // " [] iti / kecittvaSTAvAhuH / taduktam "brAhmI mAhezvarI cendrI (caindrI) vArAhI vaiSNavI tathA / kaumArI cAtha cAmuNDA carciketyaSTamAtaraH // 2 // " []iti / tathA ca bhaTTasvAmI "asyASTau parivAratvena mAnti 20 varttante mAtaraH " [ ama. kSIra. 1 / 1 / 35 // ] / sarvadharAdayastucAmuNDAcarcikAzabdAvapanIya kaumArIti paThitvA "saptaiva mAtaraH''[ ]ityAhuH / 'mAtara: ' bahuvacanAnta eva yathA "taM mAtaro devamanuvrajantyaH " [ ] iti / mahAdevasya hi brAhmAdyA mAtRnAmnyaH parivAratvena varttante, tAsAM saptAnAmekam // pramathAH pArSadA gaNAH // 201 // 1 rudradveSiNaM pramathnanti pramathAH / mantha viloDane ' (krayA.pa.se.), pacAdyac / 2 parSadi sAdhavaH pArSadAH / Ne, ' pariSado Nya : 4 / 4 / 101 // iti yogavibhAgAt NaH / "bhUtAH zivasya pArSadAH"["]iti saMsArAvarttaH / " sa pArSadairambaramA - [ devakANDaH-2 purat "["] iti jAmbavatyAM pANiniH / pariSadi sAdhava iti 30 vyutpattyA pAriSadA ityapi / 3 gaNyante divyapadaprAptyeti gaNAH / ' gaNa saMkhyAne ' ( cu.u.se.), karmaNi ghaJ / zivasya gaNanAmAni trINi, mahAdevasya 'pAsavANa' iti bhASA // 209 // laghimA varzitezitvaM prAkAmyaM mahimA'rNimA / yatrakAmAvasAyitvaM prAptiraizvaryamaSTadhA // 202 // 1 laghorbhAvo laghimA, yena vAyorapi laghurbhavati / 2 vazino bhAvo vazitA vazitvam, sarvajIvavazIkaraNazaktiH, bhUtAni pRthivyAdIni, bhautikAni goghaTAdIni teSu vazI svatantro bhavati teSAM tvavazyaH, tatkAraNatanmAtrapRthivyAdiparamANuvazIkArAt 'tetkAryavazIkara:, tena tAn yathAvasthApayati, 40 tathAvatiSThanta ityarthaH / bRhaspatistu - " vazitA, yayA bhUmAvapi jalavanmajjanonmajjane karoti " [ ] ityAha / 3 ISTe ityevaMzIla IzI, Izino bhAva Izitvam, teSAM bhUtabhautikAnAM vijitamUlaprakRtiH san ya utpAdo yo vinAzo yacca yathAvadavayavasaMsthAnaM teSAmISTe / 4 prakRSTaH kAmo'sya prakAmaH, tadbhAvaH prAkAmyam, icchAnabhighAtaH, nAsya kenApIcchA pratihanyate / 5 mahato bhAvo mahimA, alpo'pi naganagaragaganaparimANo bhavati / 6 aNorbhAvaH aNimA, yena kRtvA mahAn api aNuparimANo bhavati / 7 yatra kAma icchA tatra AvasatItyevaMzIlaH yatrakAmAvasAyI, tadbhAvastattvam, satyasaGkalpanA, vijitaguNArtha - 50 tattvo yadyadarthatayA saGkalpayati tattasmai prayojanAya kalpateM, viSamapyamRtakArye saGkalpya bhojayan jIvayatIrti / 8 prApaNaM prAptiH sarve bhAvA saMnihitA bhavanti tadyathA bhUmiSThoyaGgulyagreNa candraM spRzati / ityaizvaryamaSTadhA / mahAdevasyASTAnAM laghimAdInAM nAmaikam 'aizvaryam' iti // 202 // / gaurI kAlI pArvatI mAtRmAtAparNA rudrANyambikA tryambakomA / 1. 'puNyamatakAvama'ttajaka -' iti2 // 2. pra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zrI - 30, pR.49 // , rAmAzramI 1 / 1 / 135 // , pR.18 // , 3. dra. svopajJaTIkA 2 / 201 // , pR.48 // 4. 3pratau nAsti // 5. 'caNDI' iti3 // 6. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zrI - 30, pR.50 // , rAmAzramI 111 // 35 // pR.19 // 7. asya sthAne ama kSIra. TIkAyAM 'mAtRnAmnyaH' iti dRzyate 1 / 1 / 35 // pR. 12 // 8. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zro- 30, pR.50 // 9. 'parSadAH' iti3 // 10. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zro- 30, pR.50 // , rAmAzramI 1 / 1 / 35 // , pR.19 // , rAmAzramyAM pArSadyA pArSadAH' iti dRzyate // 11. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zro-30, pR.50 // 12. 'tatkAryAvazI-' iti1.2.4 // 13. 'yadAvadavasaM- ' iti3 // 14. 'kalpyate' iti1.2 // 15. yati' iti3 // Page #132 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 201-205] durgA caNDI siMhayAnA mRDAnI kumArI // 203 // kAtyAyanya dakSA tI zIvA mahAdevI zarvANI sarvamaGgalA / bhavAnI kRSNamainAkasvasA menArdvijezvarI // 204 // nizumbhazumbhamarhiSamathanI bhUtanauyikA / vyutpattiratnAkarakalitA 1 gauravarNatvAd gaurI / 'SidgaurAdibhyazca' 4 / 1 141 // iti gaurAditvAt GIS / tathA ca skande " icchAmi devi ! divyaM ca vapuH kanakasuprabham / gaurIti loke vikhyAtA bhaveyaM kamalodbhavA // 1 // " 10] []iti / 2 saMhAramUrtI zyAmavarNatvAt kAlI / 'jAnapadakuNDa - 4 11 142 // iti GIS / varNasyAvivakSAyAM 'kAlA' ityapi / "umA kAtyAyanI durgA kAlI haimavatIzvarI / kAlA kAliJjarI gaurA "['] iti vAcaspatiH / 3 parvatasyApatyaM paarvtii| 'tsyaaptym'4|1|92 // ityaN, 'TiDDhANaJ- '4 / 1 / 15 // iti DIpU~M / yadvA parvato'bhijano'syAH pArvatI / 'sindhutakSazilAdibhyo'Na 4 | 3 |93 // iti prathamAntAdabhijanopAdhikAdasyetyarthe takSazilAditvAdaJi GIS ( GIp ) / " yatra pUrvairuSitaM so'bhijanaH"[ ] iti dhAtuvRttiH / 4 mAtRNAM brAmyAdInAM mAtA mAtRmAtA / 'na SaTsvastrAdibhyaH' 4 / 1 / 10 // iti na 20 GIpU / 5 tapasyantyAnayA svayaM zIrNamapi parNaM na bhuktamiti, na vidyate parNamapyAhAro'syA aparNA / jAte [ ri] tyanuvRtteH 'pAkakarNaparNa-' 4 / 1 / 64 // ityAdinA na GIS / 6 rudrasya strI rudrANI / 'indravaruNa - 4 1 149 // ityAdinA GISAnukau / 7 jaganmAtRtvAt ambaiva ambikaa| saMjJAyAM kan, 'pratyayasthAt kAt pUrvasyAta : - 7 / 3 / 44 // itItvam / 8 trINi ambakAni netrANyasyAH tryambakA / 9 avati rakSati Apadbhya umA / 'ava rakSaNAdau'(bhvA.pa.se.), 'avisivi[sa] zuSibhyaH kit' (uNA - 141) iti manpratyaye, kittve', 'jvaratvara- '6 14 // 20 // ityaT (Th) tve, bAhulakAt hrasvatve ca umA / ormahezvarasya mA 91 lakSmIriti vA / " u meti mAtrA tapase niSiddhA " [ kumAra - 30 saMbhavam, sarga: - 1, zrI - 26] iti vA / 10 ' sarve gatyarthA jJAnArthA:' ityukteH duHkhena gamyate jJAyate'sAviti durgaa| 'gamlR gatau' (bhvA.pa.a.), 'anyebhyo'pi (anyeSvapi ) - '(vaa3|2|48||) iti ddH| duHkhena gantuM zakyate'syAmiti AdhAravivakSAyAM "suduroradhikaraNe' (vA - 312 148 // ) DaH " [ mAdhavIyadhAtuvRttau bhvA., pR. 278 ] iti mAdhavaH / durgaM vanaM 'girirvA nivAsatvenAstyasyA iti, arza AditvAdaci durgA / durganAmAsuravadhAdvA / tathoktam For Private " tatraiva ca vadhiSyAmi durgamAkhyaM mahAsuram / durgAdevIti vikhyAtaM tanme nAma bhaviSyati // 2 // " 1. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zro-31, pR. 52 // 2. pUrtI' iti // 3. 'DIS' iti2.3.4 // 4. 'sindhu-' iti 4pratau nAsti // 5. 3 pratau nAsti // 6. 'girirvAso nivA-' iti2 // 7 dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zro-32, pR.53 // 8. 'caMDi' iti // 9. 'DIp' iti 1.3.4 // 10. 'mRDANI' iti3 // 11. 'pha: ' iti3 // 12. ' - yanI' iti3 // 13. 'sayA' iti4 // 14. dra. svopajJaTIkA 2 / 204 // pR.49 // 15. 'DIpi' iti3 // 16. ama.kSIra. TIkAyAM "puMyoge ca zivasya strI zivI" iti dRzyate, 111 // 37 // , pR.13 // [ ~]iti mArkaNDeyapurANam / 11 caNDati caNDI, kopanatvAt / 'carDi' kope ' (bhvA.A.se.), pacAdyac, striyAM 'baahvaadibhyshc'4|1 / 45 // iti GIS / 12 siMho yAnamasyAH siMhayAnA, yaugikatvAt siMhavAhanA'pi / 13 mRDasya zivasya bhAryA mRDAnI~ N / 'indravaruNa - 14 / 1 / 49 // ityAdinA DISAnukau / 14 katasyApatyaM kAtyAyanI / 'gargAdibhyo yaJ 4 / 1 / 105 // , tataH 'sarvatra N lohitAdikatantebhyaH ' 4 / 1 / 18 // iti SphaH, phasyAyanAdezaH, SittvAt GIS / 15 dakSAjjAtA dakSajA / 'janI prAdurbhAve'(di.A.se.), 'paJcamyAmajAtau 3 / 2 / 98 // iti DaH / yaugikatvAd dAkSAyaNIM / 16 aryata iti AryA / 'R 50 gatau ' (ju.paM.a.), 'RhalorNyat '3 / 1 / 124 // iti Nyat / 17 kumArI avasthAbhedAt // 203 // 18 satI iti prAgjanmani dakSaputrItve nAma, dakSajetivat / yad vAmanapurANam 'brahmaMstvaya samAkhyAtA mRtA dakSAtmajA satI / sA jAtA himavatputrItyevaM me vaktumarhasi // 3 // " [*] / 19 zaktizaktimatorabhedopacArAt, svataH zreyaskarItvAdvA zivA / " puMyoge DIrSi zivI' [ ama. kSIra. 1 / 1 / 37 // ] iti ca svAmI / 20 mahAdevasya bhAryA mahAdevI / 21 zarvasya 40 Personal Use Only Page #133 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 92 10 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devakANDaH-2 bhAryA zarvANI / 'indrvrunn-'4|149|| iti ddiissaanuko| gAndharvI karbarI gArgI sAvitrI brahmacAriNI / 30 22 sarvANi maGgalAnyasyAH sarvamaGgalA / 23 bhavasya bhAryA koTi zrImandarAvAsA kezI malayavAsinI // 10 // bhavAnI / 'indrvrunn-'4|149|| iti GISAnukau / 24- kAlAyanI vizAlAkSI kirAtI gokulodbhavA / 25 kRSNamainAkAbhyAmagre svasA, tena kRSNasvasA, RkArAntaH, ekAnasI nArAyaNI zailA zAkambharIzvarI // 11 // nandaputrItvAt, mainAkasvasA, mainAko himAcalaputraH parvata- prakIrNakezI kuNDA ca nIlavastrogracAriNI / vizeSaH, tasya svasA mainAkasvasA, RkArAntaH / 26-27 aSTAdazabhujA pautrI zivadUtI yamasvasA // 12 // menAdribhyAmagre jaH zabdo yojyate, tena menAnAmnI himAcala- sunandA vikacA lambA jayantI nakulA kulA / patnI, tato jAtA menajA, adrerjAtA adrijA / 28 ISTe vilaGkA nandinI nandA nandayantI niraJjanA // 13 // iti IzvarA / 'Iza aizvarye '(a.A.se.), 'sthezabhAsapizakaso kAlaJjarI zatamukhI vikarAlA karAlikA / vrc'3|2|175 // , ajAditvATTApa, gaGgAvad rUpANi / virajAH puralA jArI bahuputrI kulezvarI // 14 // IzvarIti tu 'aznoterAzukarmaNi varaTa, IccAdeH'(uNA-735) kaiTabhI kAladamanI durdurI kuladevataH / 40 iti TittvAt DIpa, nadIvat / "IzvaraH zaGkare'dhIze tatpalyA-- raudrI kuNDA mahAraudrI kAlaGgamI mahAnizA // 15 // mIzvarIzvarA''[]iti vopAlitaH / Izvarasya bhAryA cA IzvarI baladevasvI putrI hIrauM kSemaGkarA prabhA / // 204 // 29-31 nizumbhazumbhamahiSAnAmagre mathanI, tena mArI haimavatI cApI golA zikharavAsinI // 16 // " 'nizumbhaM mathati nizumbhamathanI, zumbhamathanI, mhissmthnii| [zeSanAmamAlA 249-61 // ] // 32 bhUtAnAM nAyikA bhUtanAyikA / 'prtyysthaat-'7|3144|| tasyAH siMho manastAla: itiitvm| dvAtriMzat pArvatyAH / zeSazcAtra 1 tasyAH pArvatyAH, siMho vAhanam, manastADayatya"gautamI kauzikI kRSNA tAmasI vAbhravI jayA / rINAM manaH kampayati manastAlaH / 'taDa AghAte' kAlarAtrirmahAmAyA bhrAmarI yAdavI varA // 4 // (cu.u.se.), NijantaH, pacAdyac / gauryA vAhanam, tsyaikm|| bahirdhvajA zUladharA paramabrahmacAriNI / sakhyau tu vijayA jayA // 205 // amoghA vindhyanilayA SaSThI kAntAravAhinI // 5 // 1-2 gauryAH dve sakhyau, ekA vijayate vijayA, 50 jAGgalI badarIvAsA varadA kRSNapiGgalA / [dvitIyA] jayati jyaa| 'ji jaye'(bhvA.pa.a.), pacAdyac, dRSadvatIndra bhaginI pragalbhA revatI tathA // 6 // TAp // 206 // mahAvidyA sinIvAlI raktadantyekapATalA / ekaparNA bahubhujA nandaputrI mahAjayA // 7 // cAmuNDA carcikA carmamuNDA mArjArakarNikA / bhadrakAlI mahAkAlI yoginI gnnnaayikaa| karNamoTI mahAgandhA bhairavI ca kpaalinii||206|| hAsA bhImA prakUSmANDI gaNDinIvAruNI himA // 8 // 1 camati atti pralaye jagaditi cAmuNDA / 'camu anantA vijayA kSemA mAnastokA kuhAvatI / adane'(bhvA.pa.se.), [pi]caNDairaNDa-'(haimoNA-176) ityAvAraNA ca pitRgaNA skandamAtA ghanAJjanIM // 9 // dinA (ityatrAdinA) sAdhuH |cnnddmunndddaityyorinnaadvaa / yaduktam 1. 'DI' iti2, 'DoS' iti3.4|| 2. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, yo-31, pR.52||, rAmAzramI 1136 // , pR.20 // 3. 'nizuMbha mathati' iti 2.3pratau naasti|| 4. 'amaughA' iti1 // 5. '-vAsinI' iti3|| 6. '-kaMntye-' iti3|| 7. '-nAyakA' iti2 // 8. 'bhISmA' iti1.2.4|| 1-1. 'gadinI' iti, 9-2. 'cAraNA' iti, 9-3. 'karburA' iti, 9-4. 'kundrA' iti, 9-5. '-GgamA' iti, 9-6. ' GkarI' iti ca zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 10. 'ghanAJjanA' iti3|| 11. 'gandharvI' iti1.2.4|| 12. 'kATi' - iti3|| 13. 'mandi-' iti3, 'madarA-' iti2 // 14. 'ekAnaMsA' iti2.4, 'ekAnasA' iti3|| 15. '-karNa--' iti1 // 16. 'potrI' iti1.4, 'paitrI' iti3 // 17. 'yatI' iti1.2|| 18. '-jA' iti3|| 19. 'dudurI' iti1, 'dardurI' iti3, 'durdarI' iti4 // 20. 'kala-' iti1 // 21. '-svamA' iti1|| 22. 'dIrI' iti2|| Jain Education Interational Page #134 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 205 - 208] " yasmAccaNDaM ca muNDaM ca gRhItvA tvamupAgatA / cAmuNDeti tato loke khyAtA devI bhaviSyasi // 1 // " ['] / 2 carcyate pUjyate carcA, 'carca pUjAyAm' ( ), 'carca adhyayane' (cu.u.se.), asmAdvA bhidAditvAdaGa, cacaiva carcikA | svArthe kan, 'pratyayasthAt- ' 7 / 3 / 44 // itItvam / 3 carma 'muNDe'syAH carmamuNDA / 4 mArjAraH karNikA'syAH mArjarakarNikA / mArjAravat karNAvasyAH iti vA / 5 daityAnAM karNAn moTayati utpATayati karNamoTI / 'muTa' pramardane' ( ), pacAdyac, gaurAdiH / 6 mahAn gandho'syAH 10 mahAgandhA, daityAsravisratvAt / 7 bhairavasya bhAryA bhairavI / 8 kapAlamastyasyAH kapAlinI / 'ata iniThanau' 5 / 2 / 115 // itIni:, 'Rnnebhyo GIp 4 11 15 // aSTau cAmuNDAyAH // zeSazcAtra vyutpattiratnAkarakalitA "cAmuNDAyAM mahAcaNDo caNDamuNDA'pi " [zeSanAmamAlA 262 // ] // 206 // herambo gaNavighneza: pazupANirvinAyakaH / dvaimAturo gajAsyaikadanta lambodarAkhuMgau // 207 // 12, 1 he zaGkare rambate lambate zaizave iti herambaH / "he pratyUhe rambate zabdAyate " [ama.kSI. 1 / 1 / 38 // ]iti tu 20 svAmI / yadvA he zivasamIpe rambate zabdAyate iti vA / 'abi rabi zabdane' (bhvA.A.se.), pacAdyac, 'tatpuruSe kRti bahulam' 6 |3 | 14 // ityaluk / dezyo'pyayaM bahuza: saMskRte prayuktatvAt nibaddhaH / 2-3 gaNavighnAbhyAmagre Iza:, tena gaNAnAM pramathAdInAmIrzaiH gaNezaH, vighnAnAmIzo vighnezaH, yaugikatvAt prathamAdhipo, vighnarAjaH ityAdayaH / 4 parzuH 93 pANAvasya parzupANiH / 5 vi iti vighnAnAM nAyako vinAyakaH, padaikadeze padasamudAyopacArAd vizabdena vighnaH procyate / viziSTAnAM nAyako vA / vigato nAyako niyantA'syai vA / ' NvultRcau ' 3 |1 | 133 // iti Nvul / yad vAmanapurANe 30 " nAyakena mayA devi ! vinodbhUto'pi putrakaH / yasmAjjAtastato nAmnA bhaviSyati vinAyakaH // 1 // " [ " ] iti / anyeSAM vinetRtvAdvA / 6 durgayA cAmuNDayA ca pAlitatvAd dvayormAtrorapatyaM dvaimAturaH / 'mAturutsaMkhyA-saM-bhadrapUrvAyAH 4 / 1 / 115 // ityaN, 'uraN raparaH' 1 / 1 51 // iti raparatvam / " zirorahito jAto'to hastizirasi yojita ityato hastinyApatyatvAd dvayorapatyam "[ ]iti tu kaumudIM / 7 'gajasyeva Asyamasyeti gajAsyaH / " samudAye pravRttAH zabdA avayaveSvapi varttante " [ ]iti gajAsyaH / gajAsyamivAsyeti vA / uSTramukhavatsamAsottarapadalopau / 8 kArttikenotpATi - 40 taikadantatvAd eko dakSiNo danto'sya ekadantaH / 9 lambamudaramasya lambodaraH / 10 AkhunA gacchati AkhugaH / 'gamlR gatau ' (bhvA.pa.a.), 'anyatrApi (anyeSvapi dRzyate' (vaa-3|2|48||) iti DaH / yaugikatvAt Sikaratho'pi / daza gaNezasya / zeSazcAtra I "pRznigarbhaH pRnizRGgaH(-Ggo) dvizarIrastridhAtukaH / hastimallo viSANAntaH " [ zeSanAmamAlA 2 / 62-63 // ] // 207 // skandaH svAmI mahAsenaH senAnIH zikhivAhanaH / SANmAturo brahmacArI gaGgomAkRttikAsutaH // 208 // 50 1. dra. svopajJaTIkA 2 / 206 // pR. 50 // 2. kSIrataraGgiNyAdAvayaM dhAtuH pUjArthe na dRzyate // 3. bhidAditvenA'GtvaM vicAraNIyam, 'cintipUjikathikumbicarcazca' 3 | 3 | 105 // ityanenA'siddheH // 4. ' carceva' iti3 // 5. 'muNDo'syAH' iti2 // 6. 'muDi pramardane ' (kSIratara., bhvAdi:, dhAtusaM - 221, pR. 57 ) ityatra svAminoktam - " muTa iti durga : " iti 'muTa AkSepapramardanayo: ' (kSIratara, tudAdiH, dhAtusaM-79, pR. 255 ) iti, 'chuTa chedane'(kSIratara., curAdiH, dhAtusaM - 66, pR. 299 ) ityatra 'muTa iti durga:' iti coktam // 'muTa AkSepapramardanayo: ' (mA. dhAtuvRttiH, tudAdiH, dhAtusaM80, pR. 476 ) iti, 'muTa pramardane' (mA. dhAtuvRttiH bhvAdi:, dhAtusaM-218, pR. 113 ) iti, 'muTa saJcUrNane ' (mA. dhAtuvRttiH, curAdiH, dhAtusaM-67, pR. 545) iti ca sAyaNenoktam // atra moTayatIti vigRhItatvAt curAdergrahaNaM bodhyam // 7. 'daityAsra-' iti // 8. 'GIS' iti2.3.4 // 9. ito'gre 1.2 pratau 'caNDamuNDI' iti dRzyate // 10. ' - danto' iti1.3 // 11. 3. 4pratau nAsti // 12 dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zle33, pR.53||, ama.kSIra.TIkAyAM "pratyUSe herambate zabdAyate heramba iti nairuktAH, dezIpadaprAyaM tu manmahe " iti dRzyate, 1 / 1 / 38 // , pR.13|| 13. 'rabi laba aba zabde' iti kSIrataraGgiNyAdau // 14. ' - mIzAH' iti3 // 15. ' - syeti' iti4 // 16. dra. svopajJaTIkA 2 / 207 // , pR.50 // 17. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zro-33, pR. 53 // 18. 'gajasya asya' iti1, 'gaja Asya-' iti2.4 // 19. "parazurAmeNotpATitaikadanto gaNezaH " iti vAcaspatyam, pR. 1469 // 20. 'dakSigau dantau'-' iti4 // 21. 'mUSaka - ' iti 1.4 // For Private Personal Use Only Page #135 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 94 dvAdazAkSo mahAtejAH kumAraH SaNmukho guhaH / vizakhaH zaktibhRt krauJcatArakAriH zarAgnirbhUH abhidhAnacintAmaNinAmamAlA // 209 // 1 skandati gacchati zoSayati daityAniti vA skandaH / 'skandira gatizoSaNayoH ' (bhvA.pa.a.), pacAdyac / tathA ca vAyupurANam "skanditA dAnavagaNAMstena skandaH pratApavAn ''[']iti / skannaM zuSkaM reto'syeti, pRSodarAdirvA / 2 svamasyAsti svAmI / 'svAminnaizvarye '5 / 2 / 126 // iti sAdhuH / 3 mahatI senA'sya mahAsenaH / 4 senAM nayati prApayati senAnIH / ' NIJ prApaNe' 10 (bhvA. u. a.), 'satsUdviSadruha - '3 / 2 / 61 // ityAdinA kvip / 5 zikhI vAhanamasya zikhivAhanaH, yaugikatvAt mayUrarathaH ityAdayaH / 6 SaNNAM mAtRNAmapatyaM SANmAturaH / 'mAturutsaMkhyAsaM-bhadra- pUrvAyAH 4 / 1 / 115 // ityaN, utvam, raparatvaM ca / 7 brahma caratItyevaMzIla : brahmacArI / 'cara gatibhakSaNayoH ' (bhvA.pa.se.), 'supyajAtau NinistAcchIlye ' 3 / 2 78 // iti Nini:, 'ata upadhAyAH 7 / 2 / 116 // / 8-10 gaGgomAkRttikAbhyo'sutaH, tena gaGgAsutaH, umAsutaH, kRttikAsutaH, kRttikAnAM suta iti samAsaH, yaugikatvAd gAGgeyaiH, pArvatI nandanaH bAhuleyaH ityAdayaH // 208 // 11 dvAdazA' kSINyasya 20 dvAdazAkSaH / bahuvrIhau sakthyakSNoH Sac, 'yasyeti ca' 6 / 4 / 148 // / SaNmukhatvAd dvAdazanetRtvam / 12 mahattejo'sya mahAtejAH, sakArAntaH / 13 kumArayati krIDayati zikhinA kRtveti kumAraH / 'kumAra krIDAyAm ' (cu.u.se.), pacAdyac / yaduktaM vAyupurANe - " yasmAt krIDati sotyarthaM kumArastena kIrttitaH"[ ] iti / kAmyate abhilaSyate iti vA / "kamu kAntau'(bhvA.A.se.), 'kame: kiduccopadhAyAH' (uNA-418)ityAra[n]pratyaye upadhAyAzcotve kumAraH "["] iti tu vyAkhyAmRtam / sadA bAlatvAdvA / tathA ca skande [ devakANDaH-2 " putraste bhavitA devi ! mahAyogabalAnvitaH / sadA bAlo'tha subhago dharmavidharmavatsalaH // 1 // " 30 ["] iti nAradavacanAt / SoDazavarSadezIyaH, na tvanUDhatayA kumAra ityAdarttarvyaMH, yato'nena devasenA UDha / tathA ca vAyupurANam - " zatakrato rUpavatI devaseneti yA sutA / sA mahendreNa ratyarthaM bhAryAtvenopapAditA // 2 // " [3]iti / '"udIrNasenApataye mahAsenAya suvrata ! // " [ " ] iti / brahmacAritvAt kutsito mAraH kAmo'syeti vA, ekapatnItvAt / 14 SaT mukhAnyasya SaNmukhaH, agnipatnInAM SaNNAM stanapAnatvAt / 15 gUhati rakSati senAM guhaH / 'guhU~ saMvaraNe' 40 (bhvA.A. ve.), 'igupadhajJA- '3 / 1 / 135 // iti kaH / 16 vizAkhAnakSatreNa yukta: kAla ityarthe 'nakSatreNa yuktaH kAlaH ' 4 / 2 / 3 // iti sUtreNA'N, tasyANa: 'lubavizeSe '4 2 4 // iti lup, 'lupi yuktavad vyaktivacane ' 1 / 2 / 51 // iti prakRti [va] liGgasaMkhye, tato vizAkhAyAM jAta ityarthe 'sandhivelA-' 4 / 3 / 16 // iti sUtreNA'N, tasya ' zraviSThAphAlgunI ' 4 | 3 | 16 // ityAdinA luki 'luk taddhitaluki ' 1 / 2 / 49 // iti luki vizAkhaH / 17 zaktimAyudhaM bibhartti zaktibhRt / 'DubhRJ dhAraNapoSaNayo: ' (ju.u. a.), kvipU~, 'isvasya piti - '6 / 1 71 // iti tuk / 18-19 krauJcatArakAbhyA - 50 mgre'riH| 'kruJjaM gatau'(bhvA.pa.se.), 'Rtvik- '3 / 2 59 // ityAdinA kvine, 'prajJAdibhyazca 5 4 138 // iti aN / krauJcasya girerasurasya vA ariH krauJcAriH / andhakAsure hi mahezAt krauJcamadhye pranaSTe'nena kroJco dArita iti hi prasiddhiH / "kailAse ca nadIze ca krauJcaH krauJco'bhidhIyate ''[] bRhadvAdAvalI / tAraka [sya ] dAnavasya ari: tArakAriH / yaugikatvAt krauJcadAraNeM':, tArakAntakaH ityAdayaH / 20-21 4 1. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zro-34, pR. 54 // 2. 'svAdAmi-' iti2.3 // 3. 'saMpUvA-' iti4, pUrvAd' iti3 // 4. 'kRttikAmagre' iti // 5. 'gaGgeya:' iti3 // 6. dra TIkAsarvasvam, bhA-1, 1140 // pR.31 // , padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zrI - 35, pR.55 // 7. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, -35, pR.55, tatra 'kamu kAntau' ityasya sthAne 'kAmyata iti' iti dRzyate // 8. 3pratau nAsti // 9. 'tvetvanU - ' iti3 // 10. ' - hartavya:' iti3 // 11. 'uDhA' iti3 // 12. 1 pratau 'purANam' ityeva dRzyate // 13. dra TIkAsarvasvam, bhA-1, 1 / 1 / 40 // , pR.31||, padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zro- 35, pR.55 // rAmAzramI 1 / 140 // pR.21 // 14. 'guha' iti3 // 15. 'sravi-' iti1.2 // 16. 'DIpo' iti3 // 17. 'kvipi' iti3 // 18. 'krunca' iti svAmI, kSIratara., bhvAdi:, dhAtusaM- 116, pR.40 // , 'kruJca kauTilyAlpIbhAvayoH' iti sAyaNaH, mA. dhAtuvRttiH, bhvAdi:, dhAtusaM - 116, pR. 89 // 19. 'kvip' iti3.4 // 20. 'kailAze' iti2 // 21. ito'gre 2pratau 'kraucaH' ityadhikaH pATho dRzyate // 22. 'kauJcau'bhi-' iti 1 // 23. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavarga:, zro-35, pR. 56 // , rAmAzramI 1 / 140 // pR. 21 // tatra 'bRhaddhArAvalI' iti dRzyate // 24. 'tArakA-' iti // 25. ' - dAruNaH' iti2.3 // For Private Personal Use Only Page #136 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 95 209-210] vyutpattiratnAkarakalitA zarAgnibhyAmagre bhUH, tena zarabhUH, agnibhUH / "purA kila 1 kuSNAti kUSmANDaH / 'kuSa 'niSkoSaNe' tArakopaplutadevara kSArthaM zivenAgnirUpaM svabIjamagnimukhe (vyA.pa.se.), 'picaNDairaNDa-'(hai moNA-176) ityAdinA kSiptam, tenApi kRttikAsu kSiptam, tAzca daivAt garbhasatrapAH nipAtanAt sAdhuH, tataH svArthe kan [kuSmANDakaH ], ttr| zaravanaM(--NaM) pravizya prasUtAH, tenAgnibhUH''[TIkAsarvasvam 2 kelyA kilati krIDati kelikilaH / 'kila zvaitya- 30 11 // 39 // ] iti sarvAnandaH / kaumudyAM tu-"tArakabhItadevara krIDanayo: '(tu.pa.se.), 'igupdh-'3|1|135 // iti kH| dve kSAkSamaputrotpAdAya devyAM bIjamutsisRSa raudro gaurIgarbhajA mahAdevasya kUSmANDanAmno gaNasya // tatvadapatyAdatibalAd devA bhIrava ityagninA jJApito bhUmau reto'kSipat, devIzApAt sa garbho'gnAvevA'bhUt, sa ca taM nandIze taNDunandinau // 210 // garbhakhinno gaGgAyAmakSipat, sA ca zaravane kumAramasUta, sa 1 nandati nandiH / 'TuNadi samRddhau'(bhvA.pa.se.), 10 ca kRttikAbhirnItvA pAlita iti, tato'yamagnibhavatvAd 'in sarvadhAtubhyaH '(uNA-557)itIn / nandizcAsau Izazca agnibhUH''["]ityuktam / yaugikatvAt zarajanmA, agnijanmA nandIzaH, tatra / 2 tanoti nRtyaM taNDuH / 'tanu vistAre' ityAdayaH / ekavizaMtiH svaamikaartikeysy| zeSazcAtra- (tanA.u.se.), "tanimanikaNibhyo D:(haimoNA-765)iti DuH / "skande tu kiravArakaH, siddhiseno vaijayantoM bAlacaryo 3 avazyaM nandati nandI / 'TuNadi samRddhau' (bhvA.pa.se.), digambara: ''[ zeSanAmamAlA 2 / 63 // // 209 // Avazyake NiniH / nandinau, nandinaH ityaadi| trINi bhRGgI bhRGgiriTi GgirITi ddysthivigrhH| mahAdevasya nandinAmno gaNasya / gaNA anye'pyatra, yad 40 1 bhRGgAH SiGgAH krIDApAtratvAt santyasya bhRnggii| vyADi:'ata iniThanau'5 / 2 / 115 // itIniH / bhRGgiNau, bhRGgiNaH "mahAkAlaH punarbANoM lUnabAhurvRSANakaH / ityAdirUpANi / 2 bhraman girAvaTati bhRGgiriTiH, pRSodarA vIrabhadrastu dhIraujA herakastu kRtAlakaH // 1 // ditvaat| 3 evaM bhRGgirITiH api| 4-5 nADyasthibhyAmagre atha caNDo mahAcaNDa: zazANDI kaGkaNapriyaH / 20 vigrahaH, tena nADIzeSo vigraho'sya nADIvigrahaH, asthizeSo majjanonmajjanau chAgacchAgame Sau mahAghasaH // 2 // vigraho'sya asthivigrahaH, andhakAsuro hi raudreNa varSa- mahAkapAla AlApaH santApanavilApanau / sahasrANi zUlapoto dhRtaH nADyasthizarIrazeSazca dAsatvaM" mahAkapAla ailoja: zaGkha karNaH kharastapaH // 3 // prapanno muktaH bhRGgIgaNo'bhUt iti hi prasiddhiH / paJca ulkAmAlI mahAjambhaH zvetapAdaH kharANDakaH / mahAdevasya bhRGgInAmA gaNasya / zeSazcAtra-"carmI "[zeSa gopAlo grAmaNImAlughaNTAkarNakarandhamau // 4 // nAmamAlA 2 / 64 // ] // kapAlI jumbhako limpaH sthUlaH krnnvikrnnko| 50 kUSmANDake kelikilaH lambakarNo mahAzIrSo5 hastikarNa pramardakaH // 5 // 1. 'daivAntargarbha-' iti3 / / 2. 'zaraM vanaM' iti1.2|| 3. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, dho-34, pR.54|| sarvAnandakRtaTokAsarvasve "purA kila tArakopaplutAnAM devAnAM rakSaNAya zivena svakaM dahanarUpaM bIjaM vahnimukhe saMbhRtam / tenApi tat kRttikAsu saJcAritam / tAzca devAgatagarbhabharasatrapAH zaravaNaM pravizya prasUtAH / tenAgnibhUrityAkhyA tasya / " iti dRzyate, bhA-1, 1 / 139 // , pR.30 // 4. 'sA varavane' iti1|| 5. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zo-34, pR.55 // tatra 'tArakabhIta-' ityasya sthAne 'tArakajita-' iti, '-garbhajAtatvada ' ityasya sthAne 'garbhajAttada-' iti ca dRzyate // 6. 'karavIrakaH' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 7. 'bailavato' iti1 / / 8. '-riTerapi' iti1 // 9. '-pretaH' iti3|| 10. 'dAzatvaM' iti3 // 11. ito'gre 1pratau 'evaM' iti dRzyate // 12. 'varmI' iti3, 'camI' iti4|| 13. 'ni:ko-' iti3 / / 14. 'kaN' iti3|| 15. 'zaitya-' iti2.3.4, 'zvetyeva' ityeva sAyaNaH, mA, dhAtuvRttiH, tudAdiH, dhAtusaM-60, pR.473 // 16. 'nandayati' iti3 / / 17. 'in' ityeva 3 // 18. 'punarbANau' iti3|| 19-1. 'dhIrAjo herukastu' iti, 19-2. 'AlAnaH' iti, 19-3. '-kapola' iti, 19-4. '-karNaH' iti ca svopajJavRttau 2 / 210 // , pR.51 // 20. 'kRto-' iti2 // 21. 'elaujaH' iti3 // 22. 'ulka-' iti3 // 23.-dhasau' iti2 // 24. 'karNapAlI' iti3 // 25. 'sthUlakarNa-' iti3 // 26. "-zIrSoM' iti1|| Jain Education Intemational Page #137 -------------------------------------------------------------------------- ________________ abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devakANDaH-2 jvAlAjihvo dhamadhamaH saMhAtaH kSemakaH pulaH / drughaNaH kuThAraH, drughaNa iva drughaNaH, saMsAracchedakatvAt / bhISako grAhakaH sisto' dhIruNDo makarAnanaH // 6 // "brahmAtmabhUH syAd druhiNo drughaNazca pitAmahaH"[ ]iti pizitAzI mahAkuNDo nakhArirahilocanaH / bhAguriH / 4 virikte prajAH sUte iti viriJcaH, pRSodarAdiH / kUNakuccho mahAjAnuH koSTakoTiH zivaGkaraH // 7 // "viriJco drughaNaH sindho viriJci hiNo mataH''["] iti vetAlo lomavetAlastAmasaH sumahAkapiH / / zabdArNavaH / 5 parame pade tiSThati parameSThI / 'SThA gatiuttuGgo gRdhrajambUkaH kaNDAnakakalAnakau // 8 // nivRttau (bhvA.pa.a.), 'parame sthaH kit'(uNA-450)iti carmagrIvo jalonmAdo jvAlAvakatro vihuNDanaH / in(iniH), 'tatpuruSe kRti bhulm'6|3|14 // iti saptamyA hRdayo vartulaH pANDurbhaNDirityAdayo'pare // 9 // " aluk, 'sthAsthinstha(sthU) nAM ceti vaktavyam '(vA [] // 210 // 8 / 3 / 97 // ) iti Satvam / 6 na jAyata iti ajH| 'janI 10 druhiNo viriJci?ghaNo viriJcaH prAdurbhAve'(di.A.se.), 'anyeSvapi dRshyte'(vaa-3|2|101||) 40 ___parameSThyajo'STazravaNaH svayambhUH / iti DaH / 7 aSTau zravaNAnyasya aSTazravaNaH, caturmukhatvAt / kamanaH kaviH sAttvikavedagI 8 svayaM bhavati svayambhUH / 'bhuvaH saMjJAntarayoH' 3 / 2 / 179 // sthaiviraH zatAnandaipitAmahau kaH // 211 // " iti kvip| 9 kAmayate'bhilaSati sutAmiti kamanaH / 'kamu dhAtA vidhAtA vidhive_sau dhruvaH kAntau (bhvA.A.se.), nandyAditvAt lyuH| 10 kavate vedAn purINago haMsagavizvaretasau / kaviH / 'kuG zabde'(tu.A.se.), 'aca i: '(uNA-578)iti iH / 11 sattvAni prayojanamasya sAttvikaH / tadasya prajApatirbrahma caturmukho bhavA pryojnm'5|1|109|| iti Thak, 'tthsyekH'7|3|50 / / 12 ntakRjjagatkartRruhAsanau // 212 // vedAH garbhe'sya vedgrbhH| 13 sthito yauvanAditi, purANazambhuH zatadhRtiH sraSTA surajayeSTho viriJcanaH / puruSatvAdvA sthaviraH / 'SThA gatinivRttau'(bhvA.pa.a.), hiraNyagarbho lokezo nAbhipadmAtmabhUrapi // 213 // 'ajira-zizira-zithila-sthira-sphira-sthavira-khadirAH '(uNA- 50 1 druhyati dAnavebhyaH kAmakrodhAdibhyo vA drhinnH| 53)iti sUtreNa kirajanto nipaatH| 14 zatamAnandAnAmasya 'druha jighAMsAyAm '(di.pa.se.), 'drudakSibhyAminan '(uNA- zatAnandaH / 15 pitRRNAmapi piteti pitAmahaH / 'pitRvya208) iti bAhulakAdinan, guNAbhAvo'pi baahulkaadev| 2 / maatul'4|2|36|| ityAdinA nipaatitH| "sa tu pituH pitA bhUtAni viracayati viriJciH / 'raca pratiyatne'(cu.u.se.), bhvti| pitRjananI ca tanmUrti"["] ityAgamaH / 16 kAyati pacAdyac, pRSodarAditvAdakArayoritvam, numAgamazca / 'rIce kaH / 'kai zabde '(bhvA.pa.a.), bAhulakAt ddH| kekiraviyojanasamparcanayo: '(cu.u.a.), curAdiH, 'aca i: '(uNA- vacchandaH / tallakSaNaM cedam-"parikIrtitaM kekiravaM sayau 578)iti i:, pRSodarAditvAnnum, kuJjaravadupadhAyA husvatvaM syau''[ ]iti kavizikSAvRttau // 211 // 17 dadhAti dhArayati 'viriJciH '[ ] ityanye / viriGkte sUte virinyciH| 'ricira bhUtAni dhAtA / 'DudhAJ dhAraNapoSaNayo: '(ju.u.a.), virecane '(ru.u.a.), rudhAdirubhayapadI vA, pRssodraadiH| 'vltRcau'3|1|133 // iti tRc / dhAtArau, dhAtAraH ityAdi / "vibhiha~sai ricyate uhyate [vA] viriJciriti prAcyAH" 18 evaM vidadhAti vidhAtA, dhAtRvat / 19 vidadhAti 60 30 [ama.kSIra. 1 / 117 // ] iti kSIrasvAmI / 3 durhanyate'nena sRjati vidhiH / 'DudhAJ dhAraNapoSaNayoH (ju.u.a.) 'uNAdayo . 1. 'punaH' iti3 // 2-1. 'sisno' iti, 2-2. ('-tAhi' iti3) '-tAzo' iti ca svopajJavRttau 2 / 210 // , pR.51|| 3. '-kaccha' iti3|| 4. 'uttaGgo' iti2.4|| 5. 'kaNDAta-' iti2 // 6. '-(NDi-' iti svopajJavRttau 2 / 2101, pR.51 // 7. dra. svopajJaTIkA 2 / 210 // , pR.51|| 8. 'viraJcaH' iti3 // 9. kSIrataraGgiNyAdau hUsvamadhyo dRzyate // 10. '-dhAyA husva-' iti1 // 11. 'viraJciH' iti2 // 12. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zro-12, pR.28|| 13. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zo-12, pR.28||, rAmAzramI 111 / 17 / / , pR.10|| 14. 'viriJciH' iti1.2|| 15. 'sindhau' iti2.4 // 16. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 11 / 17 // , pR.15 // tatra 'saJjo' iti dRzyate, padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zrI-12, pR.28 // , rAmAzramI 1 / 1 / 17 // , pR.10|| tatra 'ziJjo' iti dRzyate // 17. 'parame kit' ityuNAdigaNe // 18. 'prayojanam' ityevASTAdhyAyyAm // 19. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavaH, tho-11, pR.27||, TIkAsarvasve "pitRjananI ca tanmUrtirityAgamaH" ityeva dRzyate // 20. '-tIti' iti1|| 21. atra 1pratau bhraSTaH pAThaH // Jain Education Intemational Page #138 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 97 211-215] vyutpattiratnAkarakalitA bhulm'3|3|113|| iti bahulavacanAt, kartaryapi 'upasarge ghoH 33 sRjati prajAH strssttaa| 'sRja visarge'(tu.pa.a.), ['NvultRcau' ki:'33 12 / / iti kiH / 'vidha vidhAne'(tu.pa.se.) asmAdvA, 3 / 1 / 133 // iti tRc, 'sRji dRshojhlymkiti'61158|| 'igupadhAt kit'(uNA-559)iti kin (in) vA / 20 ityam] | 34 surANAM jyeSThaH surajyeSThaH / 35 viriGkta iti 30 vidadhAti vedhaaH| 'DudhAb dhAraNapoSaNayoH (ju.u.a.), 'vidhAjo virinycnH| nandyAditvAd lyuH / 36 hiraNyaM garbho'sya, hiraNyavedha (vedha) ca'(uNA-664)ityauNAdike asuni vedhaadeshshc| sya garbho vA hiraNyagarbhaH, hiraNyavarNabahmANDaprabhavatvAt / 'vidha vidhAne '(tu.pa.se.) asmAdvA asun / vedhasau, vedhasaH yatpurANamityAdi / 21 dhruvatvAd dhruvaH / 'dhruva gatisthairyayo:'(tu.pa.se.), "hiraNyavarNamabhavadatrANDamudakezayam / 'igupdhjnyaa-'3|1|135 // iti kaH / 22 purANAni gAyati tatra yajJe svayaM brahmA svayambhUrlokavizruta : // 2 // " puraanngH| 'gai zabdai'(bhvA.pa.a.), 'anyatrApi-(anyeSvapi-) [ ]iti / yadvA upacArAdatra hiraNmayamaNDaM hiraNyam / tathA ca 10 (vaa-3|2|101||)iti DaH / 23 haMsena gacchati haMsagaH / manu:-"tadaNDamabhavaDhemaM sahasrAMzusamaprabham"[manusmRtiH 19 // ] iti, tadasya garbha utpattikAraNam, tasya garbho'yamiti vA, tatprabha'gamlu gatau'(bhvA.pa.a.), 'anyeSvapi dRshyte'(vaa-3248||) vatvAd hiraNyagarbhaH / 37 lokasya caturdazabhuvanasyeza: lokeshH| iti DaH, yaugikatvAt zatapatrarathaH / 24 vizvAya reto'sya 38-40 nAbhipadyAtmabhyo'gre bhUH, tena nAbhibhUH, padmabhUH, 40 vizvaretAH, sakArAntaH / 25 prajAnAM janAnAM, prajAyAH sutAyA aatmbhuuH| bhuvaH sNjnyaantryoH'3|2|179|| iti triSvapi zabdeSu vA patiH prajApatiH / "prajA syAt santatau jane"[ ]iti kvip / AtmanA bhavatIti AtmabhUrityanenaiva svayambhUriti labdhe vizveH / "svAM duhitaramakAmayata''[ ]iti zruteH / 26 bRMhanti svabhUnivRttyarthaM svymbhuurityuktm| yaugikatvAd nAbhijanmetyAdayaH, vardhante carAcarANi bhUtAnyatreti brahmA, nkaaraantH| 'buhi vRddhau' kmlyonirityaadyH| catvAriMzad brahmaNaH / "kSetrajJaH, puruSaH, (bhvA.pa.se.), bRMhermanin, nalopaH, amAgamazca / taduktam- satat ''[zeSanAmamAlA 264 // ] iti zaiSikANi // 213 // "bRhadasya zarIraM yadaprameyaM pramANataH / viSNurjiSNujanArdainau harihRSIkezAcyutAH kezavo bRhadvistIrNamityuktaM brahma(brahmA ) tena se ucyate // 1 // " 20 ["]iti / bRhayati vardhayati prajA iti NijantAd manin vA, viSvaksenanarAyaNau jalazayo nArAyaNaH zrIpati brahmA 'puMklIbaliGgaH / 27 catvAri mukhAnyasya cturmukhH| daityArizca purANayajJapuruSastAkSyadhvajo'dhokSajaH 28 bhavAntaM karoti bhavAntakRt / 'kvip c'3|276|| iti // 214 // 50 kvip, 'husvasya piti-'6|1|71|| iti tuk| 29 jagatAM - govindaSabindumukundakRSNA kartA jagatkartA, yaugikatvAd vizvasRD ityAdayaH / 30 saroruhaM vaikunntthposhypdmnaabhaaH| kamalamAsanamasya saroruhAsanaH // 212 // 31 zaM sukham, tatra vRSAkapirmAdhavaivAsudevau bhavati zambhuH / 'bhU sattAyAm'(bhvA.pa.se.) 'mitavAdibhyazca' (vaa-3|2|180||)iti dduH| 32 zataM dhRtInAmasya zatadhutiH / vizvambharaH zrIdhairavizvarU~pau // 215 // 1. "vidhi' itira / / 2. 'asau' iti saptamyekavacanaM pAThyam, 'mithune'si-'(uNA-62)ityataH aso'nuvRttitvAt // 3. 'zatarathapatraiH' iti2|| 4. 'vizvakaratAH' iti2|| 5. vizvalocanavizvaprakAzakoSayoH 'prajA santAnalokayoH' iti dRzyate, vi.lo.pR.67, vi.pr.pR.33|| 6. dra. svopajJaTIkA 2 / 212 // , pR.52 // 7. 'vardhate' iti1|| 8. 'bRhe!'cca'(uNA-585)ityasya pravRttatvena manin // 9. 'vhe : naH at ca' iti sUtrasandhichedanam, 'bRhi vRddhau' ityasmAnmanin, numavayavanakArasyA'kArazcetyarthaH, tenAtra 'nalopaH amAgamazca' ityasya sthAne 'nasyA'dAdezaH' iti sucaaru|| 10. 'senAsya ucyate' iti3|| 11. 1pratau nAsti // 12. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 1 / 1 / 16 // , pR.14 // , padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zrI-11, pR.26-27|| 13. 'puMklIbaH' iti3 // 14. 'viraJca-' iti2.3|| 15. 'bhavadazANDa-' itira, 'bhavatatrANDa-' iti3|| 16. '-vizutiH' iti2|| 17. dra. svopajJaTIkA 2 / 213 // , pR.52|| 18. 'sanat' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH, tatra 'satat' iti pAThAntaraM dRzyate // Page #139 -------------------------------------------------------------------------- ________________ abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devakANDa:-2 dAmodaraH zaurisanAtanau vidhuH vazitA hRSIkezaH / 6 na cyavata acyutaH / kadApi kuto'pi na cyutaH, nijapadAt, nAsti cyutaM skhalanamasyeti vA / 7 pItAmbaro mArjejinau kumodkH| prazastAH kezAH santyasya kezavaH / 'kezAd 'vo'nyataratrivikramo a~hacaturbhujau purna syaam'5|2|109|| iti vaH / yadvArvasuH zatA~vartagadAgrajau svabhUH // 216 // "yasmAt tvayaiSa duSTAtmA hataH kezI janArdanaH / muJjakezivanamAlipuNDarI tasmAt kezavanAmA tvaM loke khyAto bhaviSyasi // 1 // " kAkSaba zazabinduvedhasaH / []iti harivaMzokteH, hantyarthAd vadheH kezinaM htvaaniti| 30 'anyebhyo'pi(anyeSvapi) dRshyte'3|2|101|| iti DaH, pRznizRGgadharaNIdharAtmabhU pRSodarAditvAt keMzizabdasyekArasya akAre nalope ca kRte pANDavAyanasuvarNabindavaH // 217 // kezava iti niSpannam / 8 dazA) vasudevaH, tasyApatyaM zrIvatso devakIsUnurgopIndro' viSTaravAH / dAzArhaH / 'RssyndhkvRssnni-'4|1|114|| ityAdinA aN / 10 somasindhurjagannAtho govardhanadharo'pi ca 1218 // dazAha eva vA dAzArhaH / 'prjnyaadibhyshc'5|4|38|| ityaN / 9 puruSebhyaM uttamaH puruSottamaH / 'pnycmii'2|137|| iti yadunAtho gadAzAGgacakra zrIvatsazaGkhabhRt / yogavibhAgAt smaasH| 'saha supaa'2|14|| ityasya lakSaNatve 1veveSTi vizvaM vyApnoti viSNuH / 'viSlU vyAptau' adhvagantavyavat samAso vaa| tathA ca gItA(ju.u.a.), viSe: kicca'(uNA-319)iti nuH, 'raSAbhyAm-' "yasmAt kSaramatIto'hamakSarAdapi cottamaH / 8 / 4 / 1 // iti Natvam / vizati sarvabhUtAniti vaa| 'viza ato'smi loke vede ca prathitaH puruSottamaH // 2 // " 40 pravezane '(tu.pa.a.), pRSodarAditvAt Satvam / "vizerdhAtoH [zrImadbhagavadgItA, adhyA-15,tho-18], tathA ca-"uttamaH pravezanAt"[ ]iti bhAratam / 2 jayanazIlo jiSNuH / 'ji puruSastvanyaH paramAtmetyudAhRtam"[zrImadbhagavadgItA, adhyA-15, jaye'(bhvA.pa.a.), glAjisthazca pasnuH' 3 / 2 / 139 // , gittvAd zro-17] iti / "SaSThyAM tu 'na nirdhaarnne'2|2|10|| iti na guNaH, 'aadeshprtyyoH'8|3|59|| iti Satvam, 'raSAbhyAm-' samAsaniSedhaH syAt / 'snmhtprmottmotkRssttaaH'2|161|| iti 8 / 4 / 1 // iti Natvam / 3 janAn ardayati janArdanaH / yadvA karmadhAraye ca uttamapuruSaH iti / yatra samudAyo nirdhAryamANo 20 janAH samudramadhyasthadaityabhedAsteSAmardanaH janArdanaH / 'arda nirdhAraNo nirdhArahetuzceti trayaM sannihitam, tatraiva 'na nirdhAraNe' hiMsAyAm'(cu.u.se.), nandyAditvAd lyuH / 4 harati pApamiti 2 / 2 / 10 // iti niSedhaH, iha tu sarvAnekadezarUpatayA khyAtuM na hriH| 'hRJ haraNe'(bhvA.u.a.), 'aca i:'(uNA-578)iti zakyata iti nAsti niSedhaH'["] ityanunyAsa: / "zeSaSaSThyAtra i:| harati daityaprANAniti vA / 5 hRSIkANAmindriyANAmIzo samAsaH"["]iti tu kaiyrtt':| puruSeSu uttama iti vA / 10 1. 'gopendro' iti2 // , mudritamUlamapi tathaiva, 'gopAnAmindro gopendraH' iti svopajJaTIkA, 21218, pR.53|| 2. '-nIti' iti4|| 3. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zrI-13, pR.29|| 4. 'voto-' iti3|| 5. 'nAmatvaM lokakhyAto' iti3|| 6. dra. TIkAsarvasvam, bhA 1, 1 / 1 / 18 // , pR.16||, padacandrikA, svargavargaH, zUo-13, pR.31, padacandrikAyAM 'kezavanAmnA' iti dRzyate // 7. ''nyatrApi iti vA' iti 4prateSTippaNI // 8. 'puruSeSu' iti3|| 9. '-'smin loke vede' iti3|| 10. 3pratau nAsti // 11. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zrI-16, pR.35 // 12. '-nuzAsanaH' iti4|| 13. "atha kathaM puruSottama iti / yasmAnnirdhAryate, yazcaikadezo nirdhAryate, yazca nirdhAraNahetuH etatritayasaMnidhAne satyevAyaM niSedha iti 'dvivcnvibhjyo-'(5|357||)iti sUtre kaiyaTaH // anye tu-puruSeSUttama iti nirdhAraNasaptamyAH 'sNjnyaayaam'(2|1|44 // ) iti samAsaH / na caivaM 'na nirdhaarnne'(2|2|10||)iti vyartham, svare bhedAt / saptamIsamAse hi 'tatpuruSe tulyaarth-'(6|2|2||)ityaadinaa pUrvapadaprakRtisvaraH, SaSThIsamAse tu 'smaassy'(6|1|123 ||)ityntodaatvN syAt taccAniSTamityAhuH / tanmandam, 'sNjnyaayaam'(2|1||44|| iti samAsasya nityatvena svpdvigrhaasNgtiprsnggaat| tasmAt kaiyaToktasamAdhAnameva samIcInamiti navyAH" iti siddhAntakaumudItattvabodhinI 'na nirdhAraNe' ityasya viSaye, pR.214 // Page #140 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 216-219] vyutpattiratnAkarakAlatA 99 abdhau zayanamasya abdhizayanaH / 11 indramupagato'nujatvAd giti mUrdhanyamadhya eva / "viSvak vizvak smRtaM vijJairviSuvaM upendrH| upagata indro'syeti vA / 'kugtipraadyH'2|2|18|| vizuvaM tathA"[ ]iti dvirUpakoSAt tAlavyA mUrdhanyAzcaite shbdaaH| iti samAsaH / "indralokAdapyupari vartamAnatvAdupendraH"[ ] iti "zaTI ca privessH| vizvakseno'bhreSaH pratiSkasaH kauzaSatu kaliGgaH / yathA harivaMze viSadA ceM"[]ityUSmavivekAcca kadAcit tAlavyamadhyo'pi / "mamopari yathendrastvaM sthApito gobhirIzvaraH / "vizvak sarvavyApinI senAsya"[ ]iti subhUtiH / 15 narA upendra iti kRSNa ! tvAM gAsyanti divi devatAH // 3 // " Apo bhUtAni vA, tAnyayate narAyaNaH / 'aya gatau'(bhvA.[]iti / 12 na jAyata iti ajH| 'janI prAdurbhAve' A.se.), nandyAditvAd lyuH / yaduktam-"Apo narA iti 30 (di.A.se.), 'anyeSvapi dRshyte'3|2|101|| iti DaH / 13 proktAH "[ ], [tathA "narA jAtAni bhUtAni"[ ]iti]| 16 indrasyAnujaH indrAnujaH / indramAturaditergarbhe balinigrahArtha vAmana- jale zete jalazayaH, paH jalezayo'pi / 17 "narANAM 10 rUpeNotpannatvAt / yanmAghaH samUho naarm| 'tasya smuuhH'4|2|37|| ityaN / tadevAyanaM "dIptinirjitavirocanAdayaM dyAM virocanasutadabhIpsataH / sthAnamasyeti nArAyaNaH"["]iti niruktikaarH| "kvacinma nvantare'sya RSerapatyatvamugapata iti narasyApatyamiti 'naDAdibhyaH AtmabhUravarajAkhilaprajaH svarpateravarajatvamAyayau // 4 // " phk'4199|| iti phaki nArAyaNaH"["] iti tu vaiyaakrnnaaH| [zizupAlavadham, sarga:-14, zUo-74] iti / yaugikatvAd vAsavAvarajAdayaH / 14 "viSvagnAnArthaprathane syAt"[ ]iti "Apo nArA iti proktA Apo vai narasUnavaH / vopAlitaH / nyAse'pi lomAdisUtre viSuzabdo nAnArtho nipAto to yadasyAyanaM pUrvaM tena nArAyaNaH smRtaH // 5 // " mardhanyAnto darzitaH, pAmAditvAda napratyaye viSaNa iti Natva- [manusmRtiH, adhyA-1, zo-10] iti manvAdayaH / "narAdAtmano darzanAt / viSvagaJcatIti ('Rtvik'3|259|| iti) kvini, jAtAnyAkAzAdIni nArANi kAryANyayaM kAraNAtmA eti vyApnoti 40 kutve, ['ugitazca' 4 / 16 // iti GIpi] viSucI nAnA aJcatI nArAyaNa : / senA'syeti viSvaksenaH / "(viSu sarvato'rthe'vyayama) viSu "narAjjAtAni tattvAni nArANIti tato viduH| 20 sarvato'JcatI senA'sya"[ ]iti tu paJjikAdayaH / "pUrvapadAt tAnyevAyatanaM tasya tena nArAyaNaH smRtH||6||" sNjnyaayaamg:'8|4|3|| iti na Natvam, viSvakzabdasya ["]iti tu mantravarNaH / pRSodarAditvAd narAyaNo'pi""]iti gakArAntatvAt, gakArAntatvaM ca Natve kartavye 'khari ca' mishraaH| "atha nArAyaNo viSNurUrdhvakarmA narAyaNaH"["]iti 8455 // iti carvasyAsiddhatvAt''[ ]iti klinggH| viSva- zabdArNavaH / sarvatra pUrvapadAt sNjnyaayaamg:'8|4|3 // iti nntvm| 1. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, -15, pR.33|| 2. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 11 / 20 // , pR.18 // , tatra 'tvAM tathA gAsyanti devatAH' iti dRzyate, padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zo-15, pR.33|| 3. '-dite garbhe' iti 1.2 // 4. mAghe 'gAM' iti dRzyate // 5. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zrI-14, pR.32 // , tatra 'viSu nAnArthe prathane syAd' iti dRzyate // 6. koSThAntargatapAThaH 1.2.3pratiSu na dRzyate // 7. 'viSutI' iti1.4, 'viSucI' iti3|| 8. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zo-15, pR.32 // 9. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zo-14, pR.33||, rAmAzramI 1 / 1 / 19 // , pR.12|| 10. 'kauziSa-' iti3|| 11. "tAlavyA mUrdhanyAzcaite zabdAH zaTI ca pariveSaH / vizvaksenA bhraSaH pratiSkazaH kozavizadau" idRzamuddharaNaM rAmAzramyAM dRzyate, 1 / 1 / 19 // , pR.22|| 12. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zo-14, pR.33, tatra "viSvak sarvato vyApinI senAsya iti viSvaksenaH' iti tu subhUtiH" iti dRzyate // 13. dra. svopaz2aTIkA 2214 // , pR.53|| 14. 'shyvaasvaasissvkaalaat'6318|| iti viklppksse|| 15. dra. padacandrikA, bhA-1, kAlavargaH, zo-13, pR.29 // 16. 'to' iti1.2|| 17. 'jarA-' iti3|| 18. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, tho-13, pR.30|| 19. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 1 / 1 / 18 // , pR.16|| tatra saMsArAvartasyoddharaNamuktam / rAmAzramI 1 / 1 / 18 // , pR.11 / / , padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zrI-13, pR.30|| Jain Education Intemational Page #141 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 100 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devakANDaH-2 18 zriyaH lakSmyAH patiH zrIpatiH, yaugikatvAd lakSmInAtha "satyatretAdvAparayugeSu sitaraktapItavarNAbhaH / ityAdayaH / 19 daityAnAmariH daityaariH| 20-21 purANayajJazabdAbhyAM sa eva kRSNa:kila kalikAle, sa eSa puruSottamo jayati // 7 // " puruSaH, tena purANazcAsau puruSazca puraannpurussH| yajJeSuH puruSaH [] [iti] / yjnypurussH| 22 tAyo dhvajo'sya tArkSyadhvajaH, yaugikatvAd "kRSi vAcakaH zabdo nazca nirvRtivAcakaH / garuDAGka ityAdayaH / 23 akSamindriyamadhaH indriyaM pAdau, tAbhyAM tayoraikyaM paraM brahma kRSNa ityabhidhIyate // 8 // " jAta: adhokssjH| anyebhyo'pi dRshyte'(vaa-3|2|101||) iti ma ["]ityaupaniSadAH / "kRSirutkRSTavacanaH"["] ityapi paatthH| DaH / taduktaM ekAdazendriyagaNane padmapurANe-"pAyUpasthaM karau utkRSTA nirvRtirasmAditi vyutpattiH / 28 cAkSuSamanvantare 30 vikuNThAyA apatyaM vaikuNThaH / zivAditvAdaN / vipUrvAt pAdau"[] iti / adhokSANAM jitendriyANAM jAyate pratyakSIbhavatIti kuNThaterdhAtoH 'guroshc-'3|3|103|| ityapratyaye vA / vividhA vaa| akSajaM jJAnamadho'syeti vA / akSAdindriyAjjAtA akSajAH, kuNThA mAyA asyAstIti vA / jyotsnAditvAdaNi vaikunntthH| 10 prANinaste'dhaH kakSA yasmAditi vaa| yadvA adho na kSIyate jAtviti vikaNThAyA apatyatvoktista viSNaparANe pRssodraaddhokssjH| tathA ca yogaparvaNi "adho na kSIyate jAta "cAkSuSe'vAntare devo vaikuNThaH puruSottamaH / yasmAt tasmAdadhokSajaH" [ ]iti / "adho'kSibhyAM dRgbhyAM jAta vikuNThAyA matho jajJe vaikuNThairdaivataiH saha // 9 // " ityadhokSajaH"[]iti tu paJjikA // 214 // 24 gAM bhuvaM vindati [ ]iti / vikuNTherAdivArAhyA apatyamiti vA / vikuNThitagovindaH / 'vidlu lAbhe'(tu.u.a.), 'gavAdiSu vinde : siMhAdivatro vA, saMhitAsu tathA darzanAt / 29 padme zete poshyH| 'shyvaasvaasissvkaalaat'6|3|18|| iti saptamyA sNjnyaayaam'(vaa-3|1138 // ) iti zaH, 'ze mucAdInAm' 7 / 1 / 59 // aluk| 30 padmaM nAbhAvasya padmanAbhaH / 'nAbheH saMjJAyAma' 40 iti mum / "mahAvRSTau govardhanagirimutpATya gokulamanena rakSita (haimsuu-7|3|134||) ityap, 'yasyeti c'6|4|148|| itIkAramiti brAhmaNairgoSThAdhipatyamasmai dattam"[]iti tu subhUtiH / gAM lopaH / padmanAbha ityatra "ac pratyayapUrvAt (pratyanvavUrvAt-)' bhuvaM vindati vA govindaH / varAharUpeNoddhArAdvA, gopatvAdvA / 25 5 / 4 / 75 // ityatra 'ac' iti yogavibhAgAdac, yogavibhAgasya SaT bindavo lAJchanabhUtA asya SaDabindaH / 26 maJcati pApino hi pUrvadRSTamAtrasAdhakatvam, na tu nAbhyantasya sarvatraivAcsamAsAnta 20 mukundaH / 'muclR mokSaNe'(tu.u.a.), 'maJjeIkandakakandau iti niyamaH, tena "prajA ivAGgAdaravindanAbhe:'[zizupAlavadham 3 / 65 // ] iti mAghaH, "nAdhAreNa vinA sRSTijantUnAM tairapISyate" (haimoNA-250)iti DukundaH pratyayaH / 27 kaliyuge kRSNa [ ]ityAdi prayogAH, uktaM ca-yogavibhAgAdiSTasiddhiH"[ ] iti varNatvAt, karSatyarIniti vA kRSNaH / 'kRSa vilekhane' mizrA: / 31 vaSo dharmaH kapirvarAhastAdrapyAd vRSAkapiH / (bhvA.pa.a.), kRSernak bAhulakAt / tathA ca saMkSiptabhAratam- yatpurANam1. '-ndriyAga-' iti2 // 2. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zo-16, pR.35 // , tatra 'padmapurANe' ityasya sthAne 'viSNupurANe' iti dRzyate // 3. 'videH' iti2.3|| 4. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zUo-14, pR.32 / / 5. 3pratau naasti|| 6. 'mucer-' iti haimoNAdigaNe // 7. '-kukuNDAviti' iti3|| 8. '-bhArate' iti3|| 9. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 1118 // , pR.16||, padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, tho-13, 7.30 // , tayoSTIkayoruttarArdhaH "kRSNaH kila kalikAle sa eva puruSottamo jayati" iti dRzyate, sa eva yuktaH, chandobhaGgAnupapatteH // 10. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zo13, pR.30|| 11. padacandrikAyAmeva ke 'kRSi vAcakaH zabdaH' ityasya sthAne'yaM pATho dRzyate // 12. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 1 / 1 / 18 // , pR. 17 // , svopajJaTIkA 2215 // , pR.53|| 'cAkSuSe'vAntare' ityasya sthAne TIkAsarvasve 'cAkSuSasyAntare' iti, svopajJaTIkAyAM ca 'cAkSuSe cAntare' iti dRzyate // 13. 'siMhAdevavaktro' iti2|| 14. 'padmazayaH' iti3 // 15. pANinIyASTAdhyAyyAmetAhaka sUtra na dRzyate, prAyaH TIkAkRtA siddhaheme 'nAbhernAmni' 7 / 3 / 134 // ityatra 'nAmni' ityasya sthAne 'saMjJAyAm' iti pATho muktaH, pANinIyamate hi nAmatvameva saMjJAtvam // 16. 'pUrvAcAryeSvacamAtra-' iti2 // 17. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zo-15, pR.33 // , tatra 'pUrvadRSTa-' ityasya sthAne 'pUrvAcAryeSTa-' iti, 'sRSTijantUnAM tairapISyate' ityasya ca sthAne 'sRSTirurNanAbherapISyate' iti dRzyate // 18. 'kaviva-' iti1|| Jain Education Intemational Page #142 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 214-217] vyutpattiratnAkarakalitA 101 "kapirvarAhazreSThazca dharmazca vRSa ucyate / zudhdauM'(a.pa.ve.), NijantAt pacAdyac / mAM lakSmImarjayati vA tasmAda vRSAkapi prAha kAzyapo mAM prjaaptiH||10||" maarj| 'arja sarja"arjane'(zvA pase) pacAdyaca / 43 30 []iti / vRSa dAnavamAkampitavAniti vA, pRSodarAditvAt / jayati daityAniti jinH| 'ji jaye '(bhvA.pa.a.), 32 yadoryeSThaH putro madhustadvaMzyatvAt, 'tasyApatyam' 4 / 192 // 'iNsiji(Jji)-[dISyavi]bhyo nak'(uNA-282)iti nk| ityaNiti mAdhavaH / anye'pi tadvaMzyA maadhvaaH| tathA ca- 44 kuM bhuvaM modayati kumodkH| 'muda harSe'(bhvA.A.se.), "prahita[:] pradhA(dha)nAya mAdhavAn''[zizupAlavadham 1652] 'valtacau'31133 // iti Nvul / 45 trayo viziSTAH kramAH iti mAghaH / mAyA lakSmyA dhava iti vA / 33 vasudevasyApatyaM sRSTisthitipralayalakSaNAH zaktayo'sya trivikramaH / balibandhanArthaM vAsudevaH / 'RSyandhakavRSNikurubhyazca' 4 / 1 / 114 // itynn| tathA bhavyomasvargeSu trayo vikramAH pAdanyAsA asyeti vA trivikrmH| ca viSNupurANam 46 jahAti pAdAGgaSThAd gaGgAmiti jhvH| 'ohAk tyAge' "sarvatrAsau samastaM ca vasatyatreti vai yataH / (ju.pa.a.), 'jahAte: sanvadAlopazca'(uNA-138)iti nuH| 47 tato vai vAsudevo'sau vidvadbhiH parikIrtitaH // 11 // " catvAro bhujA asya cturbhujH| 48 punarvasvorjAtaH punrvsuH| ["]iti / vAsurityapi / tathA ca trikANDazeSa:-"vAsuArA- 'lbvishesse'4|24|| ityaNo lapa / 49 zatamAvartA asya 40 yaNapunarvasavizvarUpAH" [trikANDazeSaH 1 / 1 / 29 // ] / 34 vizvaM zatAvataH 150 gadasyAgrajoH gadAgrajaH / 51 svato bhavati bibharti vizvambharaH / 'DubhRj dhAraNapoSaNayoH'(ju.u.a.), 'saMjJAyAM svabhaH, kvip // 216 // 52 muJjavarNakezayuktatvAd munyjkeshii| bhR-tu-vR-ji-dhaari-shi-tpi-dm:'3|2|46|| iti khac, 'ata iniThanau' 5 / 2 / 115 // itIniH / ytpuraannm'arurdvissdjntsy'6|367|| iti mum / 35 zriyaM dharati shriidhrH| "sa zUlatejasA''viSTo nArAyaNavibhustadA / 'dhRJ dhAraNe'(bhvA.u.a.), pacAdyac / 36 vizvaM rUpamasya babhUva muJjavarNazca tato'haM munyjkeshvaan||12||" vishvruupH||215|| 37 zaizave cApalyaniSedhAya yazodayA dAmnA ["]iti / 53 vanaM vanapuSpam, tanmAlA'syAsti vnmaalii| udare baddhatvAd dAma udare'sya dAmodaraH / gamakatvAd vaiyadhi 'vrIhyAdibhyazca 5 / 2 / 116 // iti iniH / "sapallavapuSpagrathitA 20 karaNye'pi smaasH| 38 zUro nAma yAdavo vasudevapitA, tadvaMzajatvAt sraka vanamAlA''["] ityeke / "ApAdapadmaM yA mAlA vanamAleta zauriH / bAhvAderAkRtigaNatvAd iny| "zarvaH zivaH kezava eva zauriH"[]iti zakArabhedAt tAlavyAdiH / "SaGa prANiprasave sA matA"[ ] iti tu kaliGgaH / 54 avayavalakSaNayA AyatatvAt (di.A.ve.), 'susUdhAgRvi(gRdhi)bhyaH kran'(uNA-182)iti kran, puNDarA puNDarIke puNDarIkapatre ivAkSiNI yasya sa puNDarIkAkSaH / 50 sUro yAdave dantyavAn"[]iti tu mdhumaadhvii| 39 sanA bhavaH puNDarIkamakSi asyeti vA / 'bahuvrIhau sakthyakSNoH [svAGgAt] snaatnH| 'saayNcirNpraajnyeprge'vyyebhyH'4|3|23|| iti TyuH, Sa, 5 / 4 / 113 // , 'yasyeti c'6|4|148 // / anena kila pUrva tuddaagmshc| 40 vidhyati daityAn vidhuH / vyadha tADane'(di.pa.a.), rudrAya sahasrapuNDarIko balirupanItaH, tatra tena ekaM bhaktiM 'pRbhidivyadhigRdhidhRSibhya: kuM:'(uNA-23)iti kuH / 41 piite| jJAtumapahRtam, tato'nena svacakSurekamutpATya puNDarIkasthAne ambare'sya piitaambrH| 42 mArjayati pApaM mArjaH / 'mRrSa [dAnaM] kRtaM, tena ca mahimnaH stotre "hariste sAhasram" 1. 'dharmasya' iti3|| 2. dra. svopaz2aTIkA 2215 // , pR.53|| 3. 'vRSadA-' iti 3 // 4. 'yadejye-' iti3|| 5. 'tadvaMzya-' itira / / 6. '-devo'smai' iti3|| 7. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zro-15, pR.33-34||, rAmAzramI 1 / 1 / 20 // , pR.13||, tatrottarArdhaH 'ato'sau vAsudeveti vidvadbhiH paripaThyate' iti padacandrikAyAm, 'tato'sau vAsudeveti vidvadbhiH parigIyate' iti rAmAzramyAM ca dRzyate // 8. 'zriyaMdharaH' iti3|| 9. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zo-16, pR.34|| 10. uNAdigaNe nAsti // 11. 'mRjuS' iti2.3|| 12. 'siddhau' iti // , 'majU zuddhau' iti mA. dhAtuvRttau, adAdiH, dhAtusaM-71, pR.372|| 13. 3pratau naasti|| 14. 'Sarja' iti mA. dhAtuvRttiH, bhvAdiH, dhAtusaM-137, pR.98 // 15. 'sRSTa-' iti3|| 16. '-kezI-' iti1|| 17. dra. svopajJaTIkA 2217 // , pR.53|| 18. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zo-16, pR.35|| 19. "ApAdalambinI mAlA sarvatakasumojvalA / madhye sthUlakadambADhyA vanamAleti kIrtitA" iti vAcaspatyam, pR.4845 // 20. 'rathac' iti 1 // 21. '-rUpa-' iti3|| 22. 'bhakti' iti1.2.3|| Jain Education Interational Page #143 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 102 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ devakANDaH - 2 4 11 65 / / iti GIS / 'devakI ]iti varNadezanA "devakInAcaSTe iti NijantAda' aba i: ( uNA 578) iti : tato GIpi " 12 52 devakIti samAdheyam "[ ] iti zrIdharaH / 'daivakI devakI [ ] iti 30 dvirUpakoSa / devakyAH sUnuH devakIsUnuH 65 gopInAmindrI | gopIndraH / 66 "palAzI viSTaraH sthiraH "[ trikANDazeSaH 2 14 12 // ] iti trikANDazeSaH / taruH azvattho'bhimataH / tathA ca "azvasthaH sarvavRkSANAm " [ zrImadbhagavadgItA 10 | 26 // ] iti gItA / tatra zrUyata iti / 'sarvadhAtubhyo'sun' ( uNA- 628), viSTarazravAH / viSTaraH kuzamuSTiriva zravasI karNAvasyeti vA viSTarazravasau viSTarazravasaH ityAdi / 67 somo 'bhigamya: sindhurasya somasindhuH / 68 jagatAM nAtho jagannAthaH / 69 govardhanaM dharati govardhanadharaH, pacAdyac // 218 // 70 yadUnAM nAtho yadunAthaH / 71-75 gadAzArGgacakra zrIvatsazaGkhebhyaH bhRt tena gadAbhRt / zRGgasya vikAra: 40 zArGgam, 'anudAttAdezca' 4 | 3 | 140 // ityaJ, zAGga dhanurvibhartti zArGgabhRt, cakrabhRt, zrIvatsabhRt zaGkhabhRt, yaugikatvAd gadAdharaH, zArGga, cakraM pANAvasya cakrapANi: / 'praharaNArthebhyaH pare niSThAsaptamyau ' ( vA 2 / 2 / 36 // ) iti paranipAtaH / zrIvatsAGkaH, zaGkhapANiH ityAdayaH / paJcasaptatiH kRSNasya / zeSazcAtra [zivamahimnastotram - 19] iti padye vyaktam / yadvA akSeSu indriyeSu dRzyate, adhiSThAtRrUpeNAnubhUyate ityakSaH paramAtmA, 'zeSe 4 12 192 // ityaN, sarvendriyANAmadhiSThAtetyarthaH, hRtpuNDarIkamadhye paramAtmasvarUpeNa sthitatvAt sarvendriyANAmapi indriya iti yAvat / tathA ca zrutiH prANasya prANa uta cakSuSazcakSuH zrotrasya ca zrotraM manaso'yaM mano viduH "[ ] iti / AlauhityAt puNDarIkaM karpAsamivAkSi asyeti vA / "karpAsazabdastu vAnarakaTivacana: "[ ]iti tu viSNu purANaTIkAkArAH / 55 vibharti vizvam jagaddhAra vA babhuH / 'Dubhuj dhAraNapoSaNayo: ' ( ju.u. a.), 'ku' (uNA 22) 10 ityuNAdisUtreNa kupratyaya:, dhAtordvitvaM ca / 56 zazAkArA bindavo lAJchanamasya zazabinduH / 57 vidhatiM sRjati vedhAH / 'vidha vidhAne' (tu.pa.a.), ' - asun' (uNA- 628) ityasun, "atvasantasya cAdhAtoH 6 14 114 // iti dIrghaH / vedhasau vedhasaH ityAdi / 58 pRniH zRGgamasya pRnizRGgaH / 59 dharaNIM dharati dharaNIdharaH / 'dhRJ dhAraNe' (bhvA.u. a.), pacAdyac, yaugikatvAd mahIdharAdayaH / 60 Atmano bhavati AtmabhUH bhuvaH saMjJAntarayoH 3 / 2 / 179 / / iti kvip / 61 pANDavAn ayate pANDavAyanaH / 'aya gatau' (bhvA.A.se.), nandyAditvAd lyuH / 62 suvarNavarNA bindavo lAJchanAnyasya suvarNabinduH // 217 // 63 zrIvatso hRdi asya 20 zrIvatsaH / arshaaditvaadc| mahApuruSalakSaNaM zvetaromAvartavizeSaH zrIvatsaH / vadati mahattvamiti vatsaH / 'vada vyaktAyAM vAci' (bhvA.pa.se.), ' (vR) tRvadihanikamikuSidhyaH saH' (uNA-342) iti sapratyayaH / " zrIyukto vatsaH zrIvatsaH / kruddhasya durvAsasaH padAyAtarUpo rekhAvizeSaH zrIvatsaH "[] iti rUpapaJjikA |"shauri zrIvatsadaityAriviSvaksenajanArdanA "[] iti zabdArNavaH zrIvatsalAJchano'pi / 64 devasyApatyaM devakiH / 'ata iJ' 4 / 1 / 95 // , saMjJApUrvakatvAd vRddhyabhAva:, tataH striyAm 'ito manuSyajAte: ' 1. 'sthitivAn' iti2 // 2. 'vA' iti4 // 3. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH 6. 'suvarNA' iti // 7. -rUpA' iti // 8. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH zro- 17, pR.36 // 9. ' rdanaH' iti // 10. dra. rAmAzramI 1 zro- 14, pR.31 - 32 / / 4. dhAraNa-' iti // 5 vidadhati' iti3 // + 1 / 1 / 22 // pR.13 / / 11. "vidhuH zrIvatsalAJchanaH " ityamarakoSaH 1 / 1 / 22 // 12 dra. padacandrikA, bhA 1, svargavargaH, zrI - 16, pR.34 // 13. 'devakI daivakIti ca' iti pU. kastUrasUrisampAditazabdabhedaprakAze, pR. 230 // 14. 'zabdo yojyaH' iti 4prateSTippaNI // 15-1. rugAyI' iti, 152. 'udArathi ' iti ca zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 16. 'tamAghaH' iti2 // 17. 'samudraH' iti3 // 18. 'dvAdaza: mUla:' iti3 // 19. 'hiraNyaH keza:' iti // 20. 'trikatripAt' iti1.2 / / 21. 'pAnaJjaraH' iti3 // "nArAyaNe tIrthapAdaH puNyako balindamaH / urukramorugAMva ca tamonaiH zravaNo'pi ca // 134 udAra dhitAparNaH subhadra pAMzujAlikaH / caturvyUho navavyUho navazaktiH SaDaGgajit // 14 // dvAdazamUle zatako dazAvatAra ekaharU / hiraNyakezaH somo 'histridhAmA trikakut tripAt // 15 // mAnaJjaraH parAviddhaH pRznigarbho'parAjitaH / hiraNyanAbhaH zrIgarbho vRSotsAhaH sahasrajit // 16 // : 50 Page #144 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 217-221] UrdhvakarmA yajJadharo dharmanemirasaMyutaH / puruSo yoganidrAluH khaNDAsyaH zalikA'jitau // 17 // kAlakaNThoM varArohaH zrIkaro vAyuvAhanaH / vardhamAnazca caturdaMSTro nRsiMhavapuravyayaH // 18 // kapilo rudrakapila: suSeNaH sumatiJjayaH / kratudhAmA vAsubhadro bahurUpo mahAkrama // 19 // vidhAtA dhAra ekAGgo vRSAkSaH suvRSo'kSajaiH / rantidevaH sindhuvRSo jitamanyurvRkodaraH // 20 // bahuzRGgo ratnabAhuH puSpahAso mahAtapAH / lokanAbhaH sUkSmanAbho dharmanAbhaH parAkramaH // 21 // padmahAso mahAhaMsaH padmagarbhaH surottamaH / zatavIro mahAmAyo brahmanAbhaH sarIsRpaH // 22 // vRndAGko'dhomukho dhanvI sudharmA vizvabhuk sthiraH / zatAnanda: zaruzcApi yavanAriH pramardanaH // 23 // RkSaneMmirlohitAkSaH ekapAd dvipadaH kapiH / ekazRGgo yamakIla: (-la) AsandaH zivakIrtanaH // 24 // `zatru vaMzaH zrIvarAhaH sadAyogI 'suyAmunaH // " [zeSanAmamAlA 264-76 // ] // madhudhenukacANUrapUtanAyamalArjunAH // 219 // 20 kAlanemihayagrIvazakaTAriSTa kaiTabhaH / kaMsakaizimurAH sAlvemainda'dviviMdarAvaH // 220 // hiraNyakazipurbANaiH kArliyo naraiko baliH / zizupAlazcAsya vadhyAH 1 asya viSNorete trayoviMzatirvadhyAH, manyate'tyarthaM madhuH / 'manu avabodhane' (ta. A.se.), 'phali-pATi -mani-nami-janAM 10 vyutpattiratnAkarakalitA 103 pATinAdhitAzca urnice ' ( uNA - 18) iti sUtreNa manyatedhantAdezaH, upratyayazca / 2 dhenuM kAyati dhenukaH / 3 caNati zabdAyate pratimallAniti cANUraH / 'carNa' zabde' (bhvA.pa.se.) / 4 pUnAti pUtanA / pUJ pavane' (kryA.u.se.), 'pRpUbhyAM kit' (haimoNA - 293 ) iti tana:, TAp / 5 yamalarUpAvarjunavRkSau yamalArjunau // 219 // 6 kAlasya nemizcakradhAreva kAlanemiH / 7 hayasya grIveva grIvA'sya hayagrIvaH / 8 zakaTAkAratvAt zakaTaH / 9 nAsti riSTaM kSemamasmAditi ariSTaH / 10 kaitavena bhAti kaiTabhaH pRSodarAdiH / 11 kAmayate jayaM kaMsaH / 'kamu kAntau ' (bhvA.A.se.), vR(vR) tRvadihanikamirkeSiyumucibhyaH saH ' (uNA342 ) iti saH / 12 kezAH santyasya kezI / 'ata iniThanau' 5 / 2 / 115 // itIni: / 13 murati veSTayati muraH / 'mura [saM]veSTane ' (tu.pa.se.), tudAdi:, 'igupadhajJA- '3 / 1 / 135 // iti kaH / 14 salvA abhijano'sya sAlvaH / salati gacchati vA / 'sala gatau' (bhvA.pa.se.), 'salerNidvA' (haimINA - 510 ) iti vaH / 15 mayA 40 lakSmyA kRtvA indati paramaizvaryamanubhavati menda: / 'prajJAdibhyazca'5 / 4 / 38 // ityaNi maindaiH / 16 ['vida jJAne' (a.pa.se.) ], ' igupadha- '3 / 1 1135 // iti kaH / dvayostretAdvAparayorvida: dvividaH / 17 rahayati gRhItvA 'sUryAcandramasau iti rAhuH / ' rahi (raha) tyAge'(cu.u.se.), dR(dR)sanijanicaricaTirahibhyo urNUM ' (uNA3 ) iti uN // 220 // 18 hiraNyena yuktaH kasi (zi) puH hiraNyakasi ( zi )puH / 19 bANayati yuddhAyeM ripUniti bANaH / 'baNa zabde' (bhvA.pa.se.), asmANNijantAt pacAdyac / 20 ke pAnIye Alayo'sya kAliya:, pRSodarAdiH / 21 nRNAti narakaH / 'dRn (kR) nR - ' (haimoNA - 27) ityaka: / 22 balati 50 1. 'khajasya' iti2, 'SaDAsyaH' iti3 // 2- 1. 'kAlakuNTho' iti, 2 2. 'bhadrakapila:' iti, 2-3. 'sumitiJjayaH' iti, 2-4. 'sudhanvA' iti ca zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 3. 'suvRSokujaH' iti2 // 4. 'ratidivaH' iti2, 'ratidevaH' iti4 // 5. 'sindhuH vRSo' iti2 // 6. 'zarIsRpa:' iti1.2.4 // 7. 'tsaru' iti // 8. ' nimilo ' iti3, 'yajJanemilo' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 9. 'sadru-' iti3 // 10. 'sayA-' iti3 // 11. 'sAlvaH ' iti1, 'zAlvaH' iti3 // 12. 'ucca' iti3, 'unicca' iti // 13. 'phalinamimanijanAM gukpATinAkidhatazca' ityuNAdigaNasUtrasvarUpam // 14. 'kAmayati' iti3 / / 15. kSIrataraGgiNyAdau caNadhAtuH zabde'rthe na dRzyate, tenAtra haimasammataH zabdArthakaH aNaraNadaNDAtmakaH caNadhAturbodhyaH, tatrAha- "mahikaNi-' (haimoNA428) iti Niti Ure cANUro viSNuhato mallaH " iti svopajJaM bhrAtupArAyaNam, bhvAdi:, dhAtusaM 272, pR. 33 // 16. kaSibhyaH saH' ityuNAdigaNe // 17. 'salA' iti3.4, 'salavA' iti2 // 18. 'medaH' iti1, 'mainda:' iti2.4 // 19. 'menda:' iti // 20. atra 'devatAdvandve ca' 6 | 3 | 36 || ityAnaG // 21. ' - caTibhyo juN' ityuNAdigaNe // 22. 'yoddhuM iti2.3 / 1 pratAvapi kenacit 'yoddhuM ri-' ityasya niSkASaNaM kRtvA barhirbhAge 'yuddhAya ri-' iti kRtaH // 23. 'kAlIyaH' iti3 // 30 Page #145 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 20 104 baliH / 'in sarvadhAtubhyaH' (uNA - 557) / 23 zizUn pAlayati zizupAlaH, pacAdyac / nArAyaNasya madhvAdInAM trayoviMzatiripUNAM nAmAni / yaugikatvAd madhumathanaH, dhenukadhvaMsI, cANUrasUdanaH, pUtanAdUSaNaH, yamalArjunabhaJjanaH, kAlanemiharaH, hayagrIvaripuH, zakaTAri:, ariSTahA, kaiTabhAri:, kaMsajit kezihA, murAri:, sAlvAriH, maindamardanaH, dvividAri:, rAhumUrdhahara:, hiraNyaka - zipudAraNa:, bANajit, kAliyadamanaH, narakAriH, balibandhanaH, zizupAlaniSUdanaH iti viSNunAmAni bhavanti // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA vainateyastu vAhanam // 221 // 1 asya viSNorvAhanaM vinatAyA apatyaM vainateyaH / 'strIbhyo Dhak '4 |1 | 120 // iti Dhak, 'AyaneyI- '7 / 1 / 2 // ityAdinA Dhasya eyAdeza: // 229 // zaGkho'sya pAJcajanyaH 1 asya viSNoH zaGkhaH pAJcajanyaH / samudre timi - rUpadhArI paJcajananAmA asura AsIt, tadasthibhavatvAt / 'bahirdevapaJcajanebhyaH - ' (vA - 4 / 3 58 // ityupasaMkhyAnAd JyaH / yadvA paJcajane pAtAle bhava iti, 'bahirdeva - ' (vA - 4 | 3 158 // ) iti sUtreNaiva yaH // aGkaH zrIvatsaH 1 asya viSNoraGkazcihnaM zrIvatsaH, mahApuruSalakSaNaM zvetaromAvarttavizeSaH / vadati mahattvamiti vA / vadeH 'vR(vR)tRvadihani- ' (uNA-342) ityAdinA saH / " zriyA yukto vatsaM : zrIvatsaH / romAvarttavizeSaH zrIvatsaH " [abhi. svopjnyttiikaa2|222 // ] ityAcAryAH // asistu nandakaH / 1 viSNorasiH khaDgaH nandayati nandakaiH / 'TuNadi samRddhau'(bhvA.pa.se.), 'NvultRcau ' 3 / 1 / 133 // iti Nvul // gadA kaumodakI [ devakANDaH-2 viSNorgadA devAstratvAd gadati gadA / 'gada vyaktAyAM vAci' (bhvA.pa.se.), pacAdyac, TAp / kau pRthivyAM modate sadA 30 jayayogAt kaumodakI / 'muda harSe' (bhvA.A.se.), 'bahulamanyatrApi'( )irti vuJ / "viSNuH kumodaka: zauriH ''[]iti koSAntarAt 'kumodako viSNuH, tasyeyamityarthe'Ni kaumodakI / '"saMhitArsu' tuLe kaupodakIti pAThaH, kUpodakAjjAtetyAmnAyAt" [ ama. kSIra. 1 / 1 / 28 // ] iti svAmI // cApaM zArGga 1 viSNozcApaM dhanuH zRNAti zIryate vA zRGgam / zR hiMsAyAm' (kryA.pa.se.), 'zRNAterhasvazca' (uNA - 123 ) iti ganpratyayaH, sa ca kit, mu (nu) DAgamazca dhAtorhasvatvam / zRGgasya vikAraH zArGgam / 'tasya vikAraH ' 4 | 3 |134 // ityaN, 40 'taddhiteSvacAmAdeH 7 / 2 / 117 // ityAdivRddhiH // cakraM sudarzanaH // 222 // 1 viSNoH cakraM sadA ripucchedaM karotyanena cakram, karoteH kapratyaye, 'kRJAdInAM ke dve sta:' (vA - 6 / 1 112 // ) iti dvirvacanam / bhaktaiH sukhena dRzyata iti sudarzanaH / 'dRzir prekSaNe' (bhvA.pa.a.) 'bhASAyAM zAsiyudhidRzidhRSimRSibhyo yuj vktvyH'(vaa-3|3|130 // ) iti khalapavAda" yuc, 'yuvoranAkau' 7 / 1 / 1 // , 'pugantalaghUpadhasya ca ' 7 / 3 / 86 // iti guNaH / abhirAmatvAt zobhanaM darzanamasya vA sudarzanaH puMsi / " sudarzano'striyAM cakre "[" ]iti nAmanidhAnAt puMnapuMsakaliGgo'pi / vAcaspatirapi 50 "cakraM sudarzano'striyAm"["]ityAha // 222 // maNiH syamantako haste 1 viSNorhastastho maNiH sImantayati 'dIptibhirdyAmiti syamantakaH / pRSodarAdiH // bhujamadhye tu kaustubhaH / 1 bhujamadhyaM vakSastatra, kuM bhuvaM stobhate vyApnoti 1. ito'gre 4pratau 'cANUradhvaMsI' iti dRzyate // 2. 'mendavardanaH' iti3.4 // 3. ito'gre svopajJavRttau 'vakSo'nena' iti dRzyate, dra. 2 / 222 // pR.55 // 4. 2 pratau nAsti // 5. svopajJaTIkAyAM na dRzyate // 6. 'nandanaH' iti3 // 7 daivA-' iti // 8. 3pratau nAsti // 9. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zrI- 23, pR.42 // rAmAzramI 1 / 1 / 28 // , pR.16 // 10. 'kumu-' 1.4 // 11 ito'gre kSIrasvAmiTIkAyAM 'meNThAdau' iti dRzyate // 12. kSIrasvAmiTIkAyAM nAsti // 13. 'bhakteH' iti1.3 // 14. ' -vAdau' iti3 // 15. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zro- 23, pR. 42 // , rAmAzramI 1 / 1 / 28 // , pR.16 // 16. dra. svopajJaTIkA 2 / 222 // pR.55 // 17. 'dIptibhidyA-' iti 1, 'dIptirbhidyA-' iti3 // For Private Personal Use Only Page #146 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 105 221-225] vyutpattiratnAkarakalitA kustubho'bdhiH, tasyAyaM kaustubhH| 'stubha stambhe'(bhvA.A.se.), syAt''[]iti Satvam / suramusalasRpA iti sakArabhedazca / tdsty'igupdhjnyaa-'3|1|135|| iti kaH / yadvA kau stobhate kustubho sya musalI / " 'muSa steye'(tryA.pa.se.)ityato mUrdhanyAnto'pi" viSNuH, tasyAyamityarthe, 'tasyedam' 4 / 3 / 120 // ityaN vA / []iti varNadezanA, tadyogAd mussliitypi| 4 satvato'patyam, tatra "puMklIbo'yam" iti gauddH| ekaM viSNuvakSaHsthamaNeH // bhavo vA saatvtH| 'utsaadibhyo'j'4|1|86 // iti a / 5 vasudevo bhUkazyapo dundurAnakaMdundubhiH // 223 // kAmamicchAM bhrAtRjatvAt, kAmaM smaraM vA pAlayati vA kaampaalH| 30 1 vasubhI ratnairdIvyati vasudevaH / 'dIvu krIDAdau' 'pAla rakSaNe'(cu.pa.se.), 'pR pAlanapUraNayoH' (ju.pa.se.)asmAdvA (di.pa.se.), pacAdyac / vasUni dIvyatIti karmaNyaN vaa| 2 bhuvi 'krmnnynn'3|2|1||, ralayoraikyam / 6 saGkarSati saMhAramUrttitvAt, kazyapa iva bhUkazyapaH, tAlavyAntasthAdyamadhyaH / 3 dviSo damayati halena veti saGkarSaNaH / garbhasya samyak karSaNAdvA / tathA ca dunduH / 'damu upazame'(di.pa.se.), pRSodarAditvAt sAdhuH / 4 harivaMze-"garbha[saGkarSaNAt so'tha loke] saGkarSaNaH smRtaH" 10 kRSNe jAte devairAnakA: paTahA dundubhayazcAsya vezmani vAditA iti ["]iti / 'kRSa vilekhane'(bhvA.pa.a.), nandyAditvAllyuH / AnakadundubhiH, pRSodarAditvAd rUpasiddhiH / "Anakadundubho dvitIyapakSe 'arshaadibhyo'c'5|2|127|| ityac / saGkarSati vasudevapitA, tasyApatyamityarthe 'ata iny'4|195||"[am.kssiir. 1 / 1 / 22 // ] iti svaamii'| catvAri viSNupituH // 22 // yamunAmiti vaa| 7 priyaM madhu madyamasya priymdhuH| 8 balabhadraikadezo blH| balAtizayayogAdvA, arzaAditvAdaca / 9 rohiNyA apatyaM rAmo halI musalisAtvatakAmapAlAH rauhinneyH| 'shubhraadibhyshc'4|1|123 // iti Dhak / 10-12 saGkarSaNaH priyamadhurbalarauhiNeyau / rukmipralambayamunAbhyo'gre bhicchabdo yojya:, tena rukmiNaM bhinatti 40 rukmilambayamunAbhidanantatAla rukmibhit, pralambabhit, yamunAbhit, yaugikatvAd rukmidaarunnH,| lakSmaikakuNDala sitaasitkhtiishaaH||224|| pralamba hatavAniti prlmbghnH| "devatvAd 'amanuSyakartRke baladevo balabhadro niilvstro'cyutaagrjH| c'3|253|| iti ttk| "mUlavibhujAditvAt ko vA'"[6] 1 ramayati modayati prajAH rUpamasyeti vA raamH| ramu iti kaumudI / 13 anantaH zeSaH, tanmUrtitvAd anantaH / 14 20 krIDAyAm'(bhvA.A.a.,),NijantaH, 'jvalitikasantebhyo NaH' tAlo vRkSavizeSaH, lakSma cihnamasya tAlalakSmA, nakArAntaH / 3 / 1140 // iti NaH / 2 halaM praharaNamasya halI / 'ata 15 ekaM kuNDalamasya ekakuNDalaH, arzaAditvAdac / 16 initthnau'5|2|115 // itIniH / yaugikatvAd halAyudhaH sIrapANiH sitaH zeSamartitvAda, asito nilAGgatvAt sitAsitaH / 17 ityaadyH| 3 'musa khaNDane'(di.pa.se.), 'vRSAdibhyaH kalac' revatyA Iza: revatIzaH // 224 // 18 balazcAsau devazca bldevH| (uNA-106)iti kalac musalam, dantyamadhyam / tathA ca balena dIvyatIti pacAdyac vA / 19 balaM parAkramaH, bhadraM 'sarvasya dve'8|11|| ityatra nyAsa:-""visaMvisaM musalaMmusalaM zreSThamasya balabhadraH / balena bhadro vA / 20 nIlaM vastramasya 50 1. 'stambha' iti1, 'stabha-' iti4, 'subha stambhane' iti3, kSIrataraGgiNyAdau 'STabhu-' iti dRzyate // 2. mudritamUle "dindu-' iti dRzyate, svopaz2aTIkApi tamAzrityaiva // 3. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zrI-17, pR.36||, kSIrasvAmiTIkAyAM 'anakadundubho vasudevasya pitetyeke' ityeva dRzyate, 1 / 122 // , pR.9|| 4. 'muSa' iti1.4|| 5. 'vRSAdibhyazcit' ityuNAdigaNe // 6. 'muzalam' iti3|| 7. 'visaM musalaM suSalaM' iti2, "visaM vizaM musalaM mukhalaM' iti3|| 8. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, bho-19, pR.37||, tatra "-ityatra nyAsaH-"tathA ca visaM viSaM musalaM muSalamiti SatvaM" syAditi" iti dRzyate // 9. nyAse "iha tarhi visaMvisaM musalammusalamityatra 'AdezapratyayoH' iti SatvaM prApnoti ? ayamapyadoSaH, tdvyvH||" iti dRzyate, kAzikAvRttiH, bhA-6, 8 / 1 / 1 // , pR.215|| 10. '-muzala-' iti3|| 11. 'an' iti3.4|| 12. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 1 / 1 / 24 // , pR.20 // padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zrI-19, pR.37|| 13. 'diva-' iti2|| 14. '-kartRkateti' iti3.4|| 15. siddhAntakaumudyAmapi kRdante amanuSyeti sUtre dIkSitena "amanuSyeti kim / AkhudhAtaH zUdraH / atha kathaM balabhadraH, pralambaghnaH, zatrughnaH, kRtaghnaH ityAdi / mUlavibhujAditvAt siddham // " ityuktam, si.kaumudI, pR.572 // 16. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zro-18, pR.36 // Page #147 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 106 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devakANDaH-2 niilvstrH| 21 acyutasya viSNoragrajaH acyutaagrjH| []itybhidhaanaat| puMyoge DISi, 'yasyeti c'6|4|148|| ekviNshtirbldevsy| "bhadrAGgaH phAlo guptacaro blii| pralApI ityakAralope pratyayamAtraM shissyte| Izabdasya ndiishbdvdruupaanni| bhadrabalinaH pauraH zeSAhinAmabhRt ||"[shessnaammaalaa 277 // ] 5 aTati atati vA capalatvAd aa| 'aTa gatau'(bhvA.pa.se.), iti shaissiknaamaani|| 'ata sAtatyagamane' (bhvA.pa.se.) vA asmAddhAtoH 'kvaciDDaH' 30 musalaM tvasya saunandam (haimsuu-5|1|171 ||)iti DaH, DittvATTilopaH, 'ajAdyataSTAp' 1 asya baladevasya musalaM sunandAyA idaM saunandam / 4 / 14 // , AzabdaSTAbanto gaGgAvat / nAmadvayAbhyAm 'iko 'tasyedam' 4 / 3 / 120 // ityaNa, klIbe | ynnci'6|1|77|| iti kRte yA iti siddham / savisargo'pi I: iti / yadvizvazambhu:___ halaM saMvartakAhvayam // 225 // "I ramAmadirAmohe mahAnande zirobhrame / 1 balabhadrasya halamAyudham, tannAmaikam, saMvarttayati .. strIliGgo'yamuNAdyanto nAto'smAllopanaM supH||1||" 10 saMharati zatrUn saMvartakam, klIbe / 'vRtu vartane (bhvA.A.se.), [ ] iti / 'NvultRcau' 3 / 1 / 133 // iti Nval // 225 // "IyauM yo'tra jasA rUpaM syAdamA rUpamI shsii:|''[ ]iti| lakSmI: padmA ramA yA mA tA sA zrI kmlendiraa| (yAtIti yA ityakhaNDamapi, 'yA prApaNe '(a.pa.a.)ityasya / haripriyA padmavAsA kSIrodaitanayA'pi ca // 226 // tathA ca vizvazambhu:-"yA ramAmAtRyAtRSu'[ ]iti / 6 mIyate 40 1lakSayati pazyati nItizAlinamiti lakSmIH / lakSa saMkhyAyate puruSeSu pumAn anayeti maa)|'maa mAne'(a.pa.a.), darzanAGkanayoH'(cu.u.se.), 'lakSermuT ca'(uNA-440)itIkAraH kvibntH| 7 tanoti sukhaM taa| 'tanu vistAre'(ta.u.se.), kvaciDDaH' pratyayo muDAgamazca, ata eva DyantatvAbhAvAda na salopaH / (hemsuu-5|1|171 // ) iti DaH, 'ajaadytssttaap'4|1|4||8 evaM "kRdikArAdaktino vA ngii'(gnnsuu-4|1|45||)itytr sAvarNya syati dAridryaM saa| 'So'ntakarmaNi'(di.pa.a.), 'kvacir3e' grahaNAd GIbanto'pi"[]iti maitreyaH / tena lakSmIzabdasya (haimsuu-5|1|171||) iti DaH / 9 zrIyate AzrIyate sarvairiti shriiH| zrib sevAyAm (bhvA.u.se.), 'kvib vaci pracchyAyatastunadIvadrapANi bhavantima ""kRdikaaraat-'(gnnsuu-4|145 // ) iti kaTaprUjuzrINAM dIrgho'saMprasAraNaM c'(vaa-3|2|178||)iti kvip GISi lakSmItyapi bhavatIti durghaTa rakSitaH''[ ]iti ujjvldttH| dIrghatvaM ca / yattu zrayantyetAmiti zrIriti tAtparyArthakathanam, na "lakSmIrlakSmI hareH striyAm"[zabdabhedaprakAzaH, shro-34||] iti vigrahavAkyam, karmaNi kvipo vidhAnAt zrayantIti karbarthatiGam, zabdaprabhedaH / 2 padmamastyasya(-syAH) padmA / 10 evaM kamalA tasyAsamAnArthatvAd vRttisamAnArthena hi vAkyena bhavitavyamiti 50 api / ubhayorevopAdAnAdanyakamalaparyAyeNAnabhidhAnaM sUcitam / bhASyokteH / yatta dAtyanena dAnaM dIyate'smai dAnIyo vipra ityAdi, 3 raMmate ramA / 'ramu krIDAyAm'(bhvA.A.a.), pacAdyac, ttaap| tatra samAnArthasyAsaMbhavAta kiJcitsAmyenAgatyA vAkyaM bhvti| zrayati 4 yA iti padasya vizreSaH karttavyaH, tena I A iti nAmadvayaM sakatinamityevaMzIlA vA shrii:| 'kadikAradaktino" vA GISa' bhvti| asya viSNorbhAryA I |"aH kRSNa AH svayambhUH" (gnnsuu-4|145||) ityatra sAvarNyagrahaNAd GIbanto'pyayam" 1. 'bhadracalanaH' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 2. 'muzalaM' iti3|| 3. 'musalamA-' iti1.2|| 4. 'kRdikArAdaktinaH' ityeva gnnsuutrm|| 5. 'GIbi lakSmItyapityatra' iti4|| 6. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, yo-22, pR.41|| 7. 3pratau nAsti // 8. 'kRti-' iti3|| 9. 'likSmI lakSmIrha reH' iti1.2|| 10. zrIzivadattamizrasaMzodhitazabdabhedaprakAzAparanAmadvirUpakoze 'lakSmirlakSmI hareH priyA' iti dRzyate, zro-34, pR.411||, pUjyakastUrasUrIzvarasaMpAditazabdabhedaprakAze 'lakSmIrlakSmI hareH priyA' iti dRzyate, zrI-33, pR.233|| 11. 'I:' iti2.3|| 12. 'kvacit' 5 / 1171 // iti haimasUtram // 13. koSThAntargatapAThaH 2pratau nAsti // 14. 'DaH' iti haimasUtre nAsti // 15. 'iti DaH' iti 1.2.3pratau nAsti // 16. 'katrarthaH' iti3|| 17. 'dAtu' iti1|| 18. 'kRdikArAdaktinaH' iti gaNasUtram // 20 Jain Education Intemational Page #148 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 225-228] [']iti maitreyaH / tadA nadIvat / "tAM draSTvA zrImivAyAntIm''['] iti pryogH| 10 kamalA iti prAgevoktam / kAmyate sarvairiti vA kmlaa| 'kamu kAntau'(bhvA.A.se.), 'vRSAdibhyaH kalacM ' (uNA-106) iti bAhulakAt kalac, TAp / 11 indati parama'zvaryamanubhavati anayA indirA / 'idi paramaizvarye (bhvA.pa.se.), 'iSimadimudi-'(uNA-51) kiracpratyayaH / " bAhulakAt kirac"[mA. dhAtuvRttiH, bhvAdiH, dhAtusaM-53 ] iti mAdhavaH / 12 harerviSNoH priyA haripriyA / 13 padme vAso'syAH padmavAso'syA iti vA padmavAsA / 14 kSIrodasya tanayA kSIrodatanayA / caturdaza lakSmyAH / 10 zeSazcAtra- " "lakSmyAM tu bharbharI viSNuzaktiH kSIrAbdhimAnuSI "[zeSanAmamAlA 278 // ] // 227 // maMdano jarAbhIruranaGgamanmathau karmanaH kalakelirananyajo'GgajaH / madhudIpamarau madhusArarthismarau viSaimAyudho darpakakArmahRcchyAH // 227 // pradyumnaH zrIrnandanazca kandarpaH puSpaketanaH / N vyutpattiratnAkarakalitA 1 madayati harSayati mana iti madanaH / 'madI harSagla(gle)panayo:'(bhvA.pa.se.), asmANNijantAd nandyAditvAd lyuH / 2 jarAyAH sakAzAd bhIruH jarAbhIruH / 3 avidyamAna20 maGgamasya anaGgaH / 4 mananaM mad yuktijanyaM jJAnam / 'mana jJAne'(di.A.a.), sampadAditvAt kvip 'anudAttopadeza - ' 6 / 4 / 37 // ityAdinA'nunAsikalopa:, 'hrasvasya piti- '6 / 1 71 // iti tuk / madhnAti mathaH, 'mantha viloDane ' (kryA.pa.se.), pacAdyac / "mato matho manmathaH ' [ ama. kSIra. 1 1 25 // ] iti svAmI / mano madhnAti vA, pRSodarAditvAt / "mAdyatIti mat / 'madI harSe' (di.pa.se.), kvip / mathnAtIti mathaH / maccAsau mathazca' manmathaH!''[TIkAsarvasvam 1 | 1 |25 // ] iti sarvAnandeH / 5 kAmayate zRGgAraM kamanaH / 'kamu kAntau ' (bhvA.A.se.), 107 asmAd vAsarUpeNAnudAttellakSaNo yuc / 6 kalAsu kelirasya kalAkeliH / 7 na manaso'nyasmAjjAyata iti ananyajaH / na 30 vidyate'nyad yasmAt so'nanyo viSNuH, "sarvaM viSNumayaM jagat" [ ] iti zruteH / ananyAd viSNorjAta iti ananyajaH / 8 aGgAjjAyata iti aGgajaH / 'janI prAdurbhAve ' (di.A.se.), 'paJcamyAmajAtau '3 / 2 / 98 // iti DaH / 9 madhau vasante dIpyate madhudIpaH / 'dIpI dIptau ' ( di. A.se.), pacAdyac / 10 mriyate'neneti mAraH / 'mRG prANatyAge' (tu.A.a.), karaNe ghaJ / mArayati virahiNaM vA, pacAdyac / 11 madhurvasantaH sArathirasya madhusArathiH / 12 smarayati utkaNThayati smaraH / 'smR cintAyAm'(bhvA.pa.a.) ityato NijantAt pacAdyac / smaryate vanitA'nena kRtvA smaraH / 'puMsi saMjJAyAm '3 / 3 / 118 // iti 40 sUtreNa ghaH / 13 viSamANyAyudhAnyasya viSamAyudhaH / 14 darpayati harSayati darpakaH / 'dRpa harSaNamocanayo: '(di.pa.a.), 'NvultRcau ' 5 / 1 / 133 // iti Nvul / 15 kAmayata irti kAmaH / 'kamu kau' (bhvA.A.se.), pacAdyac / kAmyate'neneti vA / 'puMsi saMjJAyAm- '3 / 3 / 118 // iti ghaH / kAmo'bhilASo'styasya vA, 'arzaAdibhyo'c' 5 / 2 / 127 / / 16 hRdi zete hRcchayaH / 'zI svapne' (a.A.se.), pacAdyac / yaugikatvAd manasizayaH // 227 // 17 prakRSTaM dyumnaM balamasya pradyumnaH / 18 zriyA lakSmyA nandanaH zrInandanaH, rukmiNyAH zriyo'vatAratvAt / 19 ke brahmaNi dRptavAn, kaM brahmANaM darpitavAniti vA kandarpaH, 50 pRSodarAdiH / 'kam' avyayaM kutsAyAm, kaM kutsito darpo 'syeti vaa| 20 puSpANi ketanamasya puSpaketanaH / viMzatirmadanasya / zeSazcAtra 44 "kAme tu yauvanodbhedaH zikhimRtyurmahotsavaH / zamAntakaH sarvadhanva garajjuH prakarSakaH // 1 // manodAhI mathanazca" [zeSanAmamAlA 2 / 78-79 // ] kanturdezyAm, saMskRte'pi // 1. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zro- 22, pR.41 // 2. 'vRSAdibhyazcit' ityuNAdigaNe // 3. 'lakSmyAM tu' 1.2.4pratau nAsti // 4. ---sArathiH smaro' itira, mudritamUle'pi tathaiva // 5. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zro- 20, pR.38 // kSIrasvAmiTIkAyAM "mato manaso mathaH [ madhnAtIti ] manmathaH" iti dRzyate, 1 / 1 / 25 // pR.9 // 6. zceti' iti TIkAsarvasve bhA-1, 11225 // pR. 21 // 7 dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zro21, pR.40|| 8. 'zrutiH' iti // 9. 'harSamohanayo:' iti kSIrataraGgiNyAm, divAdiH, dhAtusaM - 87, pR.224 // 10. 1pratau nAsti // 11. 'kAme tu' iti 1.2.4pratau nAsti // 12. 'sarvadhanvI' iti3, zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH 'sarvadhanvI' iti dRzyate, tattu vicAraNIyam, 'vA saMjJAyAm '5 / 4 / 133 // ityasya pravRttitvAt // Page #149 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 va / 108 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devakANDaH-2 puSpANyasyeSucApAstrANi "unmAdastApanazca zoSaNaH stambhanastathA / 1-3 asya kAmasya puSpANi kusumAni iSucApA saMmohanazca kAmasya paJca bANA: prakIrtitAH // 1 // " strANi bANadhanurAyudhAni, procyante iti shessH|| [] / tena paJcabANaH, vissmessuH| "paJcendriyArthAH bANA __ arI zamba(mvarazUrpakau // 228 // asya"[ ]ityanye // 1-2 asyeti sarvatra sambadhyate, asya kAmasya arI ratiH priyA / vairiNau zambaraH zUrpakaH ca procyate / ito vistarArtha:-asya 1 kAmasya priyA ratiH, tena rativaraH, rtiptiH|| kAmasya puSpANi iSurbANaH, puSpANyeva cApaM dhanuH, puSpANyeva manaHzRGgArasaGkalpAtmAno yoniH vA'stramAyudham, tena puSpeSuH, kusumabANaH, puSpacApaH, kusumadhavA, 1-4 kAmasya manaHzRGgArasaGkalpAtmAno yoniH, manazca puSpAstraH, kusumAyudhaH kAma: syAt, iSucApayoH satyapyastratve bhedena grahaNam, loke tthaavyvhaaraat| kAmasyArI shmbrshuurpkau| zRGgArazca saGkalpazca AtmA ca mana:zRGgArasaGkalpAtmAnaH, tena 40 daityAnAM zaM kalyANaM vRNotyAcchAdayatIti, 'zami dhAtoH' / manoyoniH, cetobhavaH, zRGgArayoniH, zRGgArajanmA, saGkalpayoniH, 3 / 2 / 14 // ityAdinA ac, zamba(mva)ra: tAlavyAdiH / 'zamba- smRtibhUH, AtmayoniH, aatmbhuuH|| (mva)raM salile puMsi mRgadaityavizeSayoH''[medinI, rAntavargaH, suhRnmadhuH // 229 // yo-219] iti tAlavyAdau mediniH / tasyAriH zamba(mva) 1 kAmasya suhRd mitraM madhuH caitraH, tena madhusuhRt, rAriH / saMvaraNaM vA saMvaraH / yadvA saM samyag vRNotyAcchAdayati caitrasakhaH // 229 // janAnAM sukhamiti vA saMvaraH / sampUrvAd 'vRJ AcchAdane' (svA.u.se.)ityasmAt pacAdyac / suto'niruddha RSyAGka uSezo brahmasUzca saH / "klIbaM tu samba(mva)raM nIrabauddhavratavizeSayoH / 1 kAmasya sutaH, raNe kenApi na niruddha iti aniruddhH| vizeSe puMsi matsyasya daityasya hariNasya ca // 1 // " yuddhe kenApi na nirudhyate smeti vA / 2 RSyanAmA mRgo'Gkazcihna20 []iti dantyAdau rbhsH| saMvaranAmno daityasyAri: samvarAririti masya RSyAGkaH, saptamasvarAdiH, mUrdhanyasvarAM dimUrdhanyAntasthA dantyAdirapi / varNadezanAyAM pakSadvayaM darzitam, tasmAt dymdhyshcaaym| kvacid 'vRzyaketuH (RzyaketuH)' iti paatthH| 50 tAlavyAdirayamityeva yena kenacidvayAkhyAtam, tnnirstm| "khaDgAyudho'niruddhaH syAt tathA vai vRzyaketanaH (caivaya'ketanaH)" zUrpayati kalayati paravIryANi shuurpkH| 'zUrpa mAne'(cu.u.se.), ["] iti shaambpuraannaat| "eNa: kuraGgamo vRzyaH sAdRzyazcAnulocana curAdiH, 'nnvultcau'3|1|133|| iti nnvul| zUrpakasyAriH (rizyaH syAdRzyazcArulocana:)"[trikANDazeSaH 2 / 5 / 6 // ] iti zUrpakAriH, tAlavyAdiH // 228 // puruSottamaH / kvacicca 'vizvaketuH' iti pAThaH / tatra vizvavyApI ketanaM mInamakarau keturkotirasyeti vyutpattiH / tathA ca "patAkAyAM dyutau keturgraho1-2 kAmasya mInamakarau ketanaM dhvajaH, mInazca pAtAdilakSmasu"["] iti rbhsH| yaugikatvAd RSyaketuH / 3 makarazca mInamakarau, tena mInaketanaH, jhaSadhvajaH, makaraketanaH, uSA bANaputrI, tasyA IzaH uSezaH, mUrdhanyamadhyaH / "uSA bANasya makaradhvajaH / makaro jalajantuvizeSaH, kacchapo vA // putrI syAdaniruddhagRhiNyUSA''["]ityajayakoSadarzanAd diirghaadirpi| bANAH paJca 4 brahmatapaH suvati cAlayati, bahmANaM suvati prerayati vA brhmsuuH| kAmabANAH paJca 'SU preraNe'(tu.pa.se.), 'stsuudviss-'3|2|61|| iti kvipa, 60 1. 'iti' iti1.3 / 2. '-pyastrabhede-' iti3.4|| 3. '-yati' iti3|| 4. svAdau 'vRJ varaNe' iti svAmisAyaNau // 5. dra. TIkAsarvasvam, bhA1, 11 / 26 // , pR.21||, padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, -21, pR.39||, rAmAzramI 1 / 1 / 26 // , pR.15|| tAsu 'nIra' ityasya sthAne TIkAsarvasve 'nIre' iti, padacandrikArAmAtramyoH 'nIvau' iti dRzyate, tathA sarvAsu TIkAsu 'matsyasya daityasya' ityasya sthAne 'daityasya matsyasya' iti dRzyate // 6. '-nAyA' iti1|| 7. 'parikIrtitaH' iti3|| 8. 1.2pratau na dRzyate // 9. '-rAdidrdha-' iti2.4|| 10. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zrI22, pR.40 // , rAmAzramI 1 / 127 // , pR.15 // 11. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zo-22, pR.40 // , rAmAzramI 1126-27 // , pR.15 / / Jain Education Interational Page #150 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 228-235] vyutpattiratnAkarakalitA 109 ('anyebhyo'pi'3|2|178||)vaa kvip| catvAri kaamputrsy| kaashypiH| 'ata iJ' 4195 // iti iJ / 13 svarNarUpaH kecittu "uSezamantareNAnyAni trINi nAmAni kAmasya"[ ] ityAhuH, kAyo'sya svrnnkaayH| 14'tRkSa stRkSa NakSa gatau (bhvA.pa.se.), tanmandam, "aniruddho vizvaketurbrahmasUrapyuSApatiH"[] iti tRkSatIti tRkssH| 'igupadhajJA-' 311135 // iti kaH / tRkSasya bRhadamarakoSAt, "brahmasUstvaniruddhaH syAt"[]iti zabdArNa- manerapatyaM tAyaH / gargAdibhyo yny'4|1|105 // iti yaJ / vAcca kAmaputrasyaiva nAmAni / "AtmabhUH brahmasUH kAmaH" ekasmin kalpe tRkSasya munerapatyamAsIt, bahuvacane 'yani[]ityamaramAlAyAM kAmadevasyaiva nAmAni''[ ]ityapare // (b)joshc'2464|| iti luki tRkSAH / 15 kAmenecchayA // 230 // Ayurasya kAmAyuH / 16 prazastA atizayitA vA garutaH pakSA sauparNeyo vainateyaH suparNaH asya santIti garutmAn / tadasyAstyasminniti mtup'5|294||, sArAtirvajijid vajratuNDaH / yavAdipAThAd 'jhyH'8|2|10|| iti sUtreNa masya vatvaM na bhvti| 40 pakSisvAmI kAzyapiH svarNakAya- 17 sudhAM hRtavAniti sudhaahRt| saptadaza garuDasya / zeSazcAtrastArkSyaH kAmAyurgarutmAn sudhAhRt // 231 // ""garuDe tu viSApahaH / 1 garaM viSaM hanti, garudbhiH pakSarDayate vA, gilati pakSisiMho mahApakSo mahAvego vizAlakaH / nAgAn vA garuDaH / 'DIG vihAyasAM gatau'(bhvA.A.se.), unvatIzazca sukha H zilAnIho'hibhuk ca sH||1||" pRSodarAdiH / Dasya latve garulo'pi / 2 kUlazAlmalo nAmA [zeSanAmamAlA 280 // // 231 // garuDasya rAjadhAnI parvataH, zAlmalastu dhImavat padaikadezaH, so'syAsti zAlmalI / ata iniThanau' 5 / 2 / 115 // itiiniH| buddhastu sugato dharmadhAtustrikAlavirjinaH / 3 aruNasyAvarajaH aruNAvarajaH / 4 viSNorvAhanaM viSNuvAhanam bodhisattvo mahAbodhirAryaH zAstA tthaagtH||232|| // 230 // 5 suparNA yA apatyaM sauprnneyH| 'strIbhyo / ddhk'4|1|120|| / 6 vinatAyA apatyaM vainteyH| 'strIbhyo catustriMzajAtakajJo dazapAramitAdharaH // 233 // 20 ddhk'4|1|120|| / 7 zobhanAni suvarNamayatvAt parNAnyasya suparNaH / 8 sarpANAmarAtiH sArAtiH / 9 vajriNaM jitavA dvAdazAkSo dazabalastrikAyaH zrIrghanA'dvaiyau / 50 niti vajrijit / garuDena amRtaharaNakAle hi indro jita iti samantabhadraH saMgupto dayAkU! vinaaykH||234|| prasiddhiH / 10 vajravat tuNDamasya vajratuNDaH / 11 pakSINAM mauralokajit dhamarIjo vijJAnamAtRkaH / svAmI pakSisvAmI / na cAtra 'pratipadavidhAnA SaSThI na samasyate' mahAmaitro munIndrazca (vaa-2|2|10||) iti samAsaniSedhaH zaGkanIyam, yAvatA zeSalakSaNaiveyam / na hi 'svaamii-'2|3|39|| ityAdisUtreNa SaSThI 1 prazastA buddhirasya buddhaH / 'arzaAdibhyo'c' vidhIyate, kintu saptamyanena vidhIyamAnA SaSThyA bAdhikA mA 52 / 127 // ityarc / budhyate dhyAyibhirvA / 'budha bodhane' bhUditi cakAreNa SaSThyAH pratiprasavaH kriyate / na tu apUrva- (bhvA.-pa.se.), 'mtibuddhipuujaarthebhyshc'3|2|188|| iti vartamAne rUpatayA vidhAnam, evaMvidhaviSaye ca samAsaH syAdeva, 'na nirdhAraNe' ktaH / budhyate jAnAti tattvAni vA / 'budha avagamane'(di.30 2 / 2 / 10 // iti jJApakAt, anyathA pratipadavihitatvAt SaSThyAH A.a.) asmAd daivAdikAt 'mtibuddhi-'3|2|188|| iti samAso na bhaviSyati, kiM niSedheneti / 12 kazyapasyApatyaM ktaH / 'igupdhjnyaa-'3|1|135|| iti kapratyaye budho'pi / 1. '-ketubrahma-' iti3|| 2. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zo-22, pR.40 // , rAmAzramI 1 / 1 / 26-27 // , pR.15|| 3. ito'gre 3pratau 'paJca' iti dRzyate // 4. '-yasA' iti4|| 'vihAyasA' iti dhAtupradIpamA.dhAtuvRttyoH // 5. 'tRk' iti3|| 6. 'guru-' iti1|| 7-1. 'garuDastu' iti, 7-2 'unnatIzaH' iti ca zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 8. 'sukhabhUH' iti1, '-tIzaH zvamukhasUH' iti3|| 9. 'zilInA-' iti1.2.4|| 10. 1pratau naasti| Jain Education Intemational Page #151 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 110 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devakANDaH-2 "atha buddho jino yogI sarvajJaH sugato budhaH''[ ] iti masya paJcajJAnaH / 12 divyaM cakSuH, divyaM zrotram, paracittavyADiH / 2 zobhanaM gataM jJAnamasya sugataH / sarve gatyarthA jJAnam, pUrvanivAsAnusmRtiH, AtmajJAnam, vipa (ya?)dgamanajJAnArthA iti / suSThu apunarAvRttaye gata iti vA / "sukhena kAyavyUhAdilakSaNA Rddhizceti SaT, SaD abhijJA AdyajJAna-- saMsArAd gataH"[ ]ityanye / 3 dharmaH sattvoddharaNAdiH, tena zaktayo'sya SaDabhijJaH / yadvA "SaTsu dAnazIlakSAnti- 30 / anuviddhA dhAtavo'sya dharmadhAtuH / 4 trIn kAlAn vetti vIryadhyAnaprajJAsu abhijJA AdyajJAnamasyeti SaDabhijJaH''[ ] trikAlavit / 'vida jJAne'(a.pa.se.)asmAt sampadAdi- iti tu sarvadharaH / divyaM cakSuH. divyaM zrotram, pUrvanivAsAnu tvAt kvip / 5 jayati rAgadveSau, jinAti vA jinaH / 'ji smRtiH, paracittajJAnam, AzravakSayaH, Rddhizceti SaD abhijJA jaye'(bhvA.pa.a.), 'iSi(si)JjidiSi(Syi)vibhyo nak' asyeti vA / 13 dazabhUmIbalAni pAramitA vA arhati (uNA-282)iti nak / 6 bodhiH sattvamasya bodhisttvH| dazArhaH / 14 dazabhUmIgacchati dazabhUmigaH / yad vyADi:10 yad vyADi:-"bodhi: svabodhijeM jJAnaM tanmayo bodhisattvakaH" "bhUmayastu pramuditA vimalA ca prabhAkarI / / / / 7 mahato bodhirasya mhaabodhiH| 8 aryate abhigamyate . aciSmatA sudurjayA'bhimukhI ca duraGgamA // 1 // AryaH / 'R gatau'(ju.pa.a.), 'Rhlornnyt'3|1|124|| iti abalA mAdhumatI ca dharmamegheti ca kramAt / "[ ] Nyat / ArAt pApebhyaH karmabhyo yAta iti [vA], pRSo 15 catustriMzad jAtakAni vyAghrIprabhRtIni jAnAtIti catustriM zajAtakajJaH, aSTAkSarAtmakamakhaNDaM nAma / catustriM- 40 darAdiH / 9 zAsti vineyAn zAstA / 'zAsu anuziSTau' zajjAtakAni tvamUni, yad vyADi:(a.pa.se.), 'zAsakRdAdibhyaH saMjJAyAM cAniT ca '(uNA "jAtakAni punarvyAghrI zitiH zreSThA zazo vizam / 250)iti tRnpratyayaH / zAstarau, zAstaraH ityAdi pitRzabda haMso vizvantaraH zakro maitrIbalasupAragau // 2 // vat / avyutpattipakSe 'aptRn-'6|4|11|| AdisUtre'nupAdA- aputro brAhmaNaH kumbha: kalmASa: piNDijAtakam / nAd na dIrghaH / vyutpattipakSe tu naptAdigrahasya niyamArtha- adhimuhya(-oN) zreSThijAtaM damayantI mahAkapiH // 3 // tvAt / " 'zAse: ktici ziSTi: '(cAndrasUtram ) ityatra bodhirbahmA mahAbodhirvAnaraH zarabho ruru: / zAstA iti pratyudAharaNe'nauNAdikatRca eva ratnamatinA darzita kSAntivAdI ca hastI ca kuJcazcetyevamAdayaH // 4 // " tvAd buddhavAcino'pi dIrghaH''[ ]iti subhUtiH / 10 tathA [] | 16 daza pAramitAH prajJAdyA dharati dazapAramitA dharaH / yad vyADi:iti satyaM gataM jJAnamasya tathAgataH / yadvA "yathAgatAste "prajJA pAramitA tArA vRndA ca jinazaktayaH / munayaH zivAM gatiM tathAgataH so'pi tatastathAgataH''[ ]iti mArIcI vatarvAsA mArAvI vajrakAlyapi // 5 // " bauddhAgamaH / yathA punarAvRttirna bhavati, tathA tena prakAreNa gata ["] // 233 // 17 dvAdazA'kSINyasya dvAdazAkSaH / bahuvrIhI kA iti tathAgataH / 'supsupaa'2|1|4|| iti samAsaH // 232 // 11 sakthyakSNoH ssc| 18 daza balAni dAnazIlakSAntivIryadhyAnazAntipaJcAnAM vijJAnavedanAsaMjJAsaMskArarUpalakSaNAnAM skandhAnAM jJAna- balopAyapraNidhAnalakSaNAnyasya dazabalaH / 19 trayaH kAyA nirmANAdyA 20 pA 1. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zrI-8, pR.24 // , rAmAzramI 1 / 1 / 13 // , pR.9 / / 2. '-dhikaM' iti2 // 3. dra. svopajJaTIkA 2 / 232 // , pR.57 // 4. 'tRntRcau zaMsikSadAdibhyaH saMjJAyAM cAniTI'(uNA-250)ityuNAdigaNe // 5. '-sUtreSvanu-' iti2 / / 6. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zo-9, pR.25 // , tatra'-pratyudAharaNena auNAdikatRca' iti dRzyate // , rAmAzramI 1 / 1 / 14 // , pR.9|| 7. 'boddhA-' iti2.3|| 8. 'vijJAnavedAnAM' iti1, 'vijJAnavedAnA-' itira / / 9. 'stotram' iti3 // 10. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 11 / 14 // , pR.13 // , padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zo-9, pR.24||, tatra '-prajJAsu AdyaM jJAna-' iti dRzyate // 11. 'tIrthadharaH' iti1|| 12. 'turaGgamA' iti3|| 13. dra. svopajJaTIkA 2 / 233 // , pR.57 // , tatra 'sudurjeyA-' ityasya sthAne 'sudurjayA-' iti, 'abalA mAdhumatI' ityasya ca sthAne 'acalA sAdhumatI' iti dRzyate // 14. 'apatro' iti2|| 15. 'zaruH' iti1|| 16. 'kumbha-' iti3|| 17. dra. svopajJaTIkA 2232 // , pR.57 // , tatra 'kuJca-' ityasya sthAne 'kunthu-' iti dRzyate // 18. 'vRndo' iti1|| 19. 'mArIci' iti3|| 20. 'mArAcI' iti3 / / 21. dra. svopajJaTIkA 21232 // , pR.57|| tatra "mArIcI catudurvAsA mArIcA vajrakAlyapi" ityuttarArdhaH // Page #152 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 111 nvayaH / 232-237] vyutpattiratnAkarakalitA asya trikAyaH / 20 zriyA yogavibhUtyA ghano nibiDaH, 1 vizeSeNa pazyati vipazyaM jJAnam, tadasyAsti zriyA ghana iva varSitA vA zrIdhanaH / jJAnapuNyasaMbhAraH zrIH, vipazyI, tAlavyAntasthAdyatRtIyasvaramadhyo vyaJjanAntaH / ata tayA ghanaH pUrNa iti vA / sarvatra 'tRtiiyaa'2|1||30|| iti initthnau'5|2115|| itIniH / 2 zikhA'syAsti zIkhI / yogavibhAgAt samAsaH / 21 na vidyate dvayaM jJAnArthI, kintu 'vriihyaadibhyshc'5|2|116 // itIniH, daNDinvat / 3 vizvaM ekameva jJAnamasyeti advayaH / 22 samantaM sampUrNa bhadramasya / bhavatyasmAd vizvabhUH, kvibantaH / 4 krameNa kau pRthivyAM samantabhadraH / pRSodarAditvAt sAdhuH / 23 samyag guptaH chando'bhilASo'sya krakucchandaH, pRSodarAditvAt sAdhuH / 5 saMguptaH, yoginAmapyagamyatvAt / 24 dayA eva kUce:, kAJcanavarNatvAta kAJcanaH / kazyapasyApatyaM [kAzyapaH] vidAkoSThAgAro nidhirvA'syeti dayAkUrcaH / yad vyADi: dibhyo gotrApatye'J vipazyAdyA: kAzyapAnnA: pai buddhavizeSAH / / "koSThAgAro'bhavat kUrcI nidhirvA tena tAdRzaH"[] / 25 saptamastu zAkyasiMho'rkabAndhavaH // 236 // 40 10 vinayati hitamarthamanuzAsti vinAyakaH / 'NI prApaNe' (bhvA.u.a.), 'nnvultRcau'3|1133|| iti Nvul NittvAd vRddhiH / 26-28 mArAn kAmakrodhAdIn, lokAn bhUrA- mAyAzuddhodanasuto devadattAprajazca saH // 237 // dIn, khAni indriyANi jayati, tena mAraM kAmaM klezaM vA 1 saptAnAM saMkhyApUraNaH saptamaH, 'paJcAderma:(nAntAjayati mArajit / tapasA lokaM bhuvanaM jayati lokajit / dsNkhyaadermtt'5|249 // ) iti maH / saptamo buddhaH zAkyasiMhaH lokAn janAn jayati uparamayati saMsArAdvA / khAni indri- ikSvAkurAjaputrAH ke'pi pitrA vanavAsAya dattAjJA gautamavaMzasya yANi jayati khajit / 'ji jaye'(bhvA.pa.a.), trayo'pi kapilasyAzrame zAkacchatre vasatiM kRtavantaH zAkyA:"[ ] kvibantAH, 'hasvasya piti kRti-'6|171|| iti tuk / ityaagmH| zAkavanavAsitvAt zAkyAH / 'digAdibhyo yat' bauddhAstu skandhamAraH, klezamAraH, mRtyumAraH, devaputramArazca 4 / 3 / 54 // / tathA ca surAnandacariteM iti cataro mArAnAhuH / 29 dharmeNa rAjate dharmarAjaH / "zAkavRkSapratichatra(-channaM) vAsaM yasmAcca cakrire / 20 'rAjR dIptau'(bhvA.u.se.), pacAdyac / dharmasya rAjeti vA / tasmAdikSvAkuvaMzyAste zAkyA iti bhuvi zrutAH // 1 // " 50 tasmAdizvAkavaMzyAste zAkyA iti bhavi 'rAjAhaH skhibhyssttc'5|4|91|| iti Tac, 'nastaddhite' [iti / tadvaMzAvatIrNo muniH / zAkyazcAsau siNhshceti| tathA 64144 // iti TilopaH / 30 vijJAnaM mAtRkA'sya yastu zAkyamuniH, sa zAkyasiMhaH, zAkyaH siMha iveti / 'upamitaM vijJAnamAtRkaH / 31 mahAMzcAsau maitrazca mahAmaitraH / 32 vyAghrAdibhiH sAmAnyAprayoge'21 // 56 // iti smaasH| siMhAdizabdA muniSu indraH zreSTho munIndraH, munistu bhImavat padaikadezaH / hi uttarapadabhUtAH pUrvapadasya zreSThatAM gamayanti / zakA abhijano sAmAnyato dvAtriMzad buddhasya / zeSazcAtra nivAso'syeti vA / zAkya ityapi, bhImavat padaikadezaH / 2 "buddhe tu bhagavAn yogI budho vijJAnadezana: // arkasya bAndharva : arkabAndhavaH, sUryavaMzyatvAt // 236 // 3 mahAsattvo lokanAtho bodhirarhan sunizcitaH // rAhalaM sUte raahulsH| 'SaDa prANigarbhavimocane '(a.A.ve.), guNAbdhirvigatadvandvaH" [zeSanAmamAlA 281 // ] // 'sNtsuudvissdruh-'3|2|61|| ityAdinA kvip / 4 sarvArtheSu siddho buddhAH syuH sapta te tvamI // 235 // niSpannaH srvaarthsiddhH| 'siddhshusskpkvbndhaishc'2|1||41|| iti saptamIsamAsaH / "sarvo'rthaH siddho'syeti tripado bahubrIhiH" 60 30 vipazyI zikhI vizvabhUH krakucchandazca kAJcanaH / [TIkAsarvasvam 12115 // ] iti tu sarvAnandaH / ata eva kAzyapazca siddhArtho'pi / yacchAzvata:-"siddhArthau buddhasarSapau"[zAzvataH, zrI1. 'ghanA' iti3|| 2. '-syeti' iti1 // 3. dra. svopajJaTIkA 2234 // , pR.58|| 4. 'lopaH' iti3|| 5. '-dezaH' iti3, '-dezakaH' iti4|| 6. 'pittryA' iti3|| 7. '-vaMzyasya' iti2|| 8. '-racite' iti1.4|| TIkAsarvasve'bhidhAnoTTaGkanaM tu 'sundarAnandacarite' iti dRzyate // 9. dra. TIkAsarvasvam 1115 // , pR.14||, rAmAzramI 11 / 15 // , pR.9 / / 10. ito'gre 1pratau 'samAsaH' iti dRzyate // 11. 'tadvezyAva-' itira // 12. '-vadekadezaH' iti3|| 13. '-ndhavo iti' iti1|| 14. sarvAnandakRtaTokAsarvasve-"sarvArthasiddha iti tripado'yaM bahuvrIhiH" iti dRzyate, ttiikaasrve1115||, pR.14|| Jain Education Interational Page #153 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 112 598 ] / 5 gotamaH anvayo'sya gotamAnvayaH, trayodazasvarAdirayam / gautamaM ityapi / gotamavaMzasya munerayaM ziSyaH gautamaH / 'tasyedam' 4 / 3 / 120 // ityaN / "gautamasyaiva ziSyaH "[ ]iti tu maadhvii| 6-7 mAyAzuddhodanAbhyAM agre sutaH, tena mAyAyA devyAH suto mAyAsutaH / zuddha odano'syeti zuddhodanaH zakandhvAdiH / zuddhodanasya rAjJaH sutaH zuddhodanasutaH, tAlavyAdiH / yaugikatvAt zauddhodanaH ityAdi / 8 devadattA prajA'patyaM yasya sa devadattAprajaH / saptamazAkyasiMhanAmno vizeSasya aSTa nAmAni // 237 // asurA ditidanujAH pAtalaukaH surArayaH / 10 pUrvadevAH zukraziSyAH 1 asyanti prerayanti yuddhAyaM daityAniti asurAH / 'asu kSepaNe' (di.pa.se.), 'aseruran ' ( uNA - 42 ) ityuran / avidyamAna surA eSAmiti vA / suraviruddhatvAdanarthavaditi vA / surAyA apAnAdvA / prajJAdyaNi AsurAzca / 2-3 ditiH, denuzcA'suramAtarau tAbhyAM jAtAH ditijAH, danujAH ca, yaugikatvAd daiteyAH, dAnavAH ityAdayaH / danorapatyAni daanvaaH| 'tasyApatyam' 4 / 192 // ityaN / 4 pAtAle okAMsi yeSAM te pAtAlaukasaH, sakArAnto'yam / 5 surANAmarayaH surArayaH / 6 pUrve ca te devAzca puurvdevaaH| 'pUrvAparaprathama - 2 / 1 58 // ityAdinA samAsaH / 20 pUrvaM devA iti vA / 'saha supA' 2 / 114 // iti yogavibhAgAt samAsaH / ete hi pUrvaM devA Asan anyAyAd videvatvAd bhraSTA iti bhAvaH / 7 zukrasya ziSyAH zukraziSyAH / sapta daityasya // vidyAdevyastu SoDaza // 238 // rohiNI "prajJaptirvrajazRGkhalA kulizAGkuzA / cakrezvarI naradattA kAlyathA'sau mahAparA // 239 // gaurI gAndhArI sarvAstramahAjvAlA ca mAnavI / TyAcchuptA mAnasI mahAmAnasiketi tAH // 240 // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1 rohatyavazyaM rohiNI / 'ruha bIjajanmani ' (bhvA.pa.a.), 'AvazyakAdhamarNyayorNiniH ' 3 / 3 / 170 // iti NiniH, 30 'Rnnebhyo GIp' 4 / 1 / 5 // iti GIp / 2 ( prakRSTA jJaptirasyAM ) prajJaptiH / 'rohiNI prajJaptirityatra pRthak pRthak vibhaktyantaM padaM [ devakANDaH-2 jJeyam, athavA rohiNI ca prajJaptizceti dvandve 'rohiNIprajJaptI' iti prathamAdvivacanam, na ca prajJaptIti Dayanto nadIvaditi / 3 vajramayI zRGkhalA'syAH vajrazRGkhalA / 4 kulizamayamaGkuzamasyAH kulizAGkuzA / 5 cakrasya IzvarI cakrezvarI / 6 nareSu dattamasyAH naradattA / 7 kAlavarNatvAt kAlI / 'jAnapadakuNDa- ' 4 / 1 142 // ityAdinA GIS // 8 athAsau mahApareti, asau kAlI mahAzabdaparA, mahAkAlI ityarthaH // 239 // 9 gauravarNatvAt 'SidgaurAdibhyazca 4 / 1 / 41 // iti GIS / 10 gAM dhArayati gAndhArI, pRSodarAditvAt / 11 sarveSAmastrANAM mahatyo jvAlA 40 asyAH sarvAstramahAjvAlA, saptAkSaramakhaNDaM nAma / 12 manorayaM mAnavI / 'TiDDhANaJ- ' 4 / 1 / 15 // ityAdinA GIp / 13 vairopazAntyai aTyA'syA vairoTyA, pRSodarAditvAt sAdhuH / 14 na pApena chupyate spRzyate acchuptA / 'chupa sparzane ' (tu.pa.a.), vartamAne ktaH / 15 manasi bhavA mAnasI / 16 mAsasyeva mAnasikA, mahatI cAsau mAnasikA ca mahAmAnasikA / rohiNyAdInAM SoDazAnAM nAmaikaM vidyAdevya iti // 240 // vAMg brAhmI bhAratI gaurgIrvANI bhASA sarasvatI / zrutadevI 9 vaktyanayA vAk / 'vaca paribhASaNe' 50 ( a.pa.a.), 'kvibvacipracchyAyata- ' (vA 3 12 / 178 // iti "kvipdIrghau asamprasAraNaM ca / 2 brahmaNa iyaM brAhmI / 'brAhmeo'jAtau '6 / 4 / 171 // iti TilopaH, 'TiDDANaJ- '4 / 1 / 15 // iti GIp / 3 bharatAnAM naTAnAmiyaM bhAratI / 'tasyedam' 4 | 3 | 120 // ityaNi GIS ( GIp ) / " bharatAnAM RtvijAM stutilakSaNA tairavatAritvAt "[" ] iti yAjJikAH / bibhartti vA bhAratI, pRSodarAdiH / 4 gacchati gauH puMstrI / 'gamlR gatau' (bhvA.pa.a.), 'gamerDo:'( uNA - 225 ) iti Do:, 'goto Nit' 7 / 190 // / 5 gRNanti udgiranti tAmiti gIH / 'gR zabde' ( kyA.pa.se.), 'gR nigaraNe ' ( tu.pa.se.) vA, sampadAditvAt 60 kvip, 'Rta iddhAto: '7 / 1 // 100 // , 'uraN raparaH '1 / 1 / 51 // , 'rvorupadhAyA dIrgha ika : ' 8 / 2 / 76 // / girau, giraH ityAdi / 1. 'gautamaH' iti2.3 // 2. 'gotama' iti3 // 3. 'yuddhAya' iti 1 pratau nAsti // 4. 'mAnA:' iti3 // 5. 'danujazcA-' iti1.2 // 6. 'tasyedamityaN ' iti3.4 // 7. 'prajJaptI' iti2 // 8. koSThAntargatapAThaH 2.4pratau dRzyate // 9. ito'gre 2pratau prajJaddhyato nadIvat' iti dRzyate // 10. 1.2. 3nAsti // 11. rohiNI' iti 2pratau nAsti // 12. ' - bahuvacanam' iti3 // 13. ' - tIti' iti3 // 14. ' SoDazAnAmekaM' iti1.3 // 15. 'kvip dIrgho asampra- ' iti1.2 / / 16. dra. svopajJaTIkA 2 / 241 // , pR. 59 // Page #154 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ktanaH' 238-242] vyutpattiratnAkarakalitA 113 bhAgurrimate TApi girA'pi / "brahmaNI vacanaM vAcA jalpitaM zeSazcAtra-"vacane syAt tu jalpitam / gaditaM girA"]iti zabdArNavaH / vravaNIti 'vravaNAta'[ ] lapitam, bhaNitam, uditam, abhidhAnam, gaditam, (lapitodita / bhaNitAbhidhAnagaditAni ca)"[zeSanAmamAlA-282] iti // 241 // . iti niruktAdeva vRddhyabhAvaH / 6 vaNyate vANI / 'vaNa zabde' (bhvA.pa.se.), ghaji, gaurAditvAd GIS / yadvA asmAdeva dhAtoH savizeSaNamAkhyAtaM vAkyam prayujyamAnAkhyAtA'prayujyamAnAkhyAtayo ma ekaM vaakym| 'ibajAdibhyaH (vaa-3|3|108||)itiij, 'kRdikArAdaktinaH' / tadAkhyAtaM prayujyamAnaM aprayujyamAnaM vA savizeSaNam, pryujy(gnnsuu-4|145||)iti GIS / 'aNa [raNa] vaNa bhnn| mAnairaprayujyamAnairvA karnAdibhirvizeSaNaiH sahitaM vAkyamucyata zabdArthAH' (bhvA.pa.se.), "ibjaadibhy:'(vaa-3|3|108||) ityarthaH / prayujyamAnamAkhyAtam, yathA-jino vo rakSatu / itIJi, 'sarvato'ktinnAdityeke '(gnnsuu-4|145||)iti aprayujyamAnamAkhyAtam, yathA-vidyA te svam, atrAstIti GIS"[mA. dhAtRvRttiH, bhvAdiH, dhAtusaM-297] iti maadhvH| 7 gamyate / aprayujyamAnaM vizeSaNam, yathA-praviza, atra gRhamiti 10 bhASyate bhaassaa| 'bhASa vyaktAyAM vAci'(bhvA.A.se.), 'gurozca gamyate / anayorarthAt prakaraNAdvA AkhyAderavagamAdaprayogAH / hlH'33|103|| ityapratyayaH, TAp / 8 saratIti saraH jJAnam, AkhyAtamityatra caikatvasya vivakSitvAt, 'odanaM paca tava bhaviSyati' ityAdau vaakybhedH| ucyate vAkyam / 'vaca tadastyasyAM sarasvatI / 'sR gatau'(bhvA.pa.a.), '-asun' paribhASaNe'(a.pa.a.), 'Rhlornnyt'3|1|124||, 'cajoH ku 40 (uNA-628)ityasun, tato matup, 'ugitshc'4|1|6 // iti / ghinnnnyto:'73|52|| iti kutvam // ngiip| prasaraNamastyasyA iti vA / yadvA saro'syA Azraya styAdyantakaM padam / tvenAstIti matupi sarasvatI / iyaM brahmaloke brahmasaraH samAzritya s ityutsRSTAnubandhasya sorgrahaNam, tiityutsRSTAnuzApAt nadI bhUtvA lokamavatIrNA, a zaktizaktimatora- bandhasya tipo grahaNam, sa ca tizca stI, tAvAdI yeSAM bhedopacArAd vacanamapi sarasvatIzabdavAcyam / 9 zrutasya pratyayAnAM te styAdayaH, AdizabdaH pratyekamabhisambadhyate, tena pravacanasyAdhiSThAtrI devI zrRtadevI / ete vaca:paryAyA api / svAdayaH supparyantAH, tyAdayastiGparyantA gRhyante, te ante yasya nava sarasvatyAH / 'vANI' iti bhaassaa|| tat styAdyantakam , padyate gamyate'rtho'neneti padam / 'pada gatau'(di.A.a), karmaNi ghaJ // vacanaM tu vyAhAro bhASitaM vacaH // 241 // rAddhasiddhakRtebhyo'nta AptoktiH smyaagNmau||242|| 1 ucyate tad vacanam / 'vaca paribhASaNe'(a.pa.a.), 1-3 rAddhasiddhakRtebhyaH zabdebhyo'nta iti zabdo yojyaH, 50 'lyuTa c'3|3|115 // iti lyuT / 2 vyAhiyate iti vyaahaarH| tena rAddhaH siddhaH anto nizcayo yena, yasya vA, sa raaddhaantH| upsrgvshaaddhaatorrthsyaanythaatvm| 'haba haraNe' (bhvA.u.a.), ghny| siddho'nto nizcayo yena, yasya vA siddhaantH| kRto'nto nizcayo 3 bhASyate bhASitam / karmaNi ktH,'aardhdhaatuksy-'7235|| yena, yasya vA kRtaantH| "antaH svarUpe nikaTe prAnte iti iT / 4 ucyate iti vcH| 'vaca paribhASaNe' (a.pa.a.), nizcayanAzayoH''[anekArthasaGgrahaH 2 / 155] ityanekArthaH / 4 '-asun'(uNA-628)ityasun / catvAri vacanasya // vacanamuktiH, AptAstuM yathAbhUtArthasyopadeSTAraH / AptAnAmuktiH 1. tatsambandhinIyaM kArikA-"vaSTi bhAgurirallopamavApyorupasargayoH / ApaM caiva halantAnAM yathA vAcA nizA dishaa||" 2. dra. rAmAzramI 161 // pR.80 // 3. 'brahmaNIti brAhmaNo vrava-' iti2|| 4. husvekArAnto'pi vANizabdaH / tathA coktamanekArthasaGgrahe-"vANirambude / vyUtau mUlye sarasvatyAm" [2 / 151 // ] / vizve'pi ca-"vANiH syAd dUtibhAratyorvANimUlye balAhake" [NAntavargaH, zrI-24] / "vaNyate'sAvanayA vA, ij, vANiH vANI" iti svAmI, kSIrataraGgiNI, pR.71 // 5. kAzikAvRttyAdau 'iNajA-' iti dRzyate, ayaM pAThaH bhASAvRttisammataH, dra. 3 / 3 / 108 // , pR.133|| 6. svAmimate navadhAtvAtmakaH tathA sAyaNamate dazadhAtvAtmako'yaM daNDaH // 7. mA. dhAtuvRttau tu-"ijvapAdibhyaH' iti ijantAt sarvato'ktinnAdityeke iti DoS" iti dRzyate, bhvAdiH, dhAtusaM-297, pR.131 // 8. 'atra' iti3.4pratau nAsti // 9. 'Aptastu yathArthavaktA' iti tarkasaGgrahaH // 20 Jain Education Intemational Page #155 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 114 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devakANDa:-2 AptoktiH / 5 sameti saGgacchate'bhimatArthamaneneti samayaH / 'iN papratibaddhA dazA: dazAdhyayanarUpA upAsakadazA: / anto vinAzaH, 30 gatau'(a.pa.a.), saMpUrvaH, 'erc'3|3|56 // ityc| 6 Agamyante sa ca karmaNAm, tatphalabhUtasya vA saMsArasyAntaM kurvanti ye jJAyante jIvAdayaH padArthA aneneti AgamaH / 'gamlu gatau' / tIrthakarAdayaH, te'ntakRtaH, teSAM dazAH prathamavarge dazAdhyayanAni (bhvaa.p.a.)| sAmAnyata: SaT siddhAntasya // 242 // iti tatsaMkhyayA antakRddazAH / na vidyate uttaraH pradhAno'smAd AcArAGgaM sUtrakRtaM sthAnAGgaM smvaayyuk| ityanuttaraH, sa cAsAvupapAtazca anuttaropapAtaH pradhAnaM janma, paJcamaM bhagavatyahaM jJAtAdharmakathApi ca // 243 // so'styeSAmanuttaropapAtika: sarvArthasiddhAdivimAnapaJcakopapAtinoM upAsakAntakRdanuttaropapAtikAd dazAH / devA ityarthaH, tadvaktavyatApratibaddhA dazA dazA'dhyayanopalakSitA anuttaropapAtikadazAH / eSAM trayANAM granthAnAM nAma bahupraznavyAkaraNaM caiva vipAkazrutameva ca // 244 // vacanAntam / 10 prazraH pRcchA, tannirvacanaM vyAkaraNaM praznavyAityekAdaza sopAGgAnyaGgAni karaNam, tatpratipAdakagrantho'pi prshrvyaakrnnm| 11 vipacanaM 1 AcaraNamAcAraH / 'cara gatibhakSaNayo:'(bhvA.pa.se.), . vipAka: zubhAzubhakarmapariNAmaH, tatpratipAdakaM zrutaM vipAkazrutam 40 'bhaave'3|3|18|| iti ghaJ / Acaryate sevyate' sAvityAcAra // 244 // ityekAdaza pravacanapuruSasya aGgAnIva aGgAni, iti vA, ziSTAcarito jJAnAdyAsevanavidhirityarthaH, tatpratipAdako kIdRzi? sahopAGgairaupapAtikAdibhivAdazabhirvartante yAni tAni grantho'pyAcAraH, sa cAsAvaGgaM ca aacaaraanggm| 2 sUcanAt sUtram, sopAGAni // sUtreNa svasamayaparasamayasUcanena kRtaM sUtrakRtam / 3 tiSThantyasmin dvAdazaM punaH / pratipAdyatayA jIvAdayaH padArthA iti sthAnam / 'SThA gatinivRttau' / dRSTivAdaH (bhvA.pa.a.), 'krnnaadhikrnnyoshc'3|3|117|| ityadhikaraNe 1 dRSTayo darzanAni, tAsAM vadanaM dRSTivAdaH, dvAdazalyuT / ekAdidazAntasaMkhyAbhedo vA sthAnam, tatpratipAdako syAGgasya nAma dRSTivAda iti / dRSTipAta ityapi / dRSTInAM grantho'pi sthAnam, tacca tadaGgaM ca sthAnAGgam / 4 samavayanaM pAto yatrAsau dRSTipAtaH, saptanayadRSTaya ihAkhyAyanta ityarthaH / samavAyaH, ekAdizatAntasaMkhyAsamaviSTAnAM padArthAnAM saMgrahaH, tathA cAha-"dRSTivAdena dRSTipAtena vA sarvabhAvaprarUpaNA 20 taddheturgrantho'pi samavAyaH, samavAyaM yunaktIti smvaayyuk| 5 AkhyAyate"'"[ ] iti // bhagavatIti pUjyAbhidhAnaM vyAkhyAprajJapteH paJcamAGgasya, bhagavatI dvAdazAGgI syAd gaNipiTakAhvayA // 245 // cAsAvaGgaM ca bhagavatyaGgam / 6 jJAtAni udAharaNAni, tatpradhAnA dvAdazAnAmAcArAdInAM dRSTivAdAntAnAM samAhAro dharmakathA jJAtAdharmakathA, tatpradhAnaH grantho'pi tthaa| jJAtAdharma- dvAdazAGgI / "guNAnAM sAdhUnAM vA gaNaH saGgho vidyate'sya gaNI kathA ityatra takArasya dIrghatvaM saMjJAtvAt''[ ] iti samavAyAGga- AcAryaH, gaNirvA sAGgapravacanAdhyetA, tasya pravacanamiva sarvArthavRttikAraH // 243 // 7-9 upAsakAzca antakRtazca anuttaropa- ratnAdhAratvAd gaNipiTakaM tadAhvayA dvAdazAGgI gaNipiTakam ucyata pAtikAzceti samAhAradvandvaH, tasmAd upAsakAntakRdanuttaropa- ityarthaH // 245 // pAtikAdazA iti, upAsakazabdAt, antakRcchabdAt, anuttaropa tatra dRSTivAdabhedAnAhapAtikazabdAd dazA iti zabdo'gre yojyate, tatai upAsakadazAH, parikarmasUtrapUrvAnuyogapUrvagatacUlikAH paJca / . upAsante sevante sAdhUnityupAsakAH zrAvakAstadgatakriyAkalA- syurdRSTivAdabhedAH 1. 'samaM' iti1 / / 2. 'kathA' iti2 / / 3. 'tatra' iti // 4. 'kurvati' iti4|| 5. 'tatsaMkhyAyA' iti4||6. '-pAtiko' iti2 // 7. ...pAdako grantho-' iti3 // 8. AdinA rAjapraznIya-jIvAbhigama-prajJApanA-jambUdvIpaprajJapti-candraprajJapti- sUryaprajJapti nirayAvalikA-kalpAvataMsikA-puSpikA-puSpacUlikA-vRSNidazeti graahym|| 9. 'dRSTayordarza-' iti3.4 // 10.-nte' iti4||11. '-hvayaH' iti3, '-hvayAH' iti4||12. 'gaNA-' iti3 // 13. -likA' iti1.3.4 / / Jain Education Intemational Page #156 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 243-249] 1 parikarma ca sUtraM ca pUrvAnuyogazca pUrvagataM ca cUlikA ceti dvandvaH / sUtrAdigrahaNayogyatAsampAdanasamarthAna parikarmANi, gaNitaparikarmavat / 2 sarvadravyaparyAyanayAdyarthasUcanAt sUtrANi / 3 anurUpo'nukUlo vA yogaH anuyogaH / sUtrasya nijena abhidheyena sArddhamanurUpaH sambandhaH, sa ca mUlaprathamAnuyogo ('gaNDikAnuyogazceti dvividhaH, iha dharmapraNayanAn mUlaM tAvat tIrthakarA:, teSAM prathamasamyaktvAvAptilakSaNapUrvabhavAdigocaro'nuyogo) mUlaprathamAnuyogaH, sa eva pUrvAnuyogaH, sa ca gaNDikAyogo'sya lakSaNam, iha zAstre ekavaktavyatArthAdhikArAnugatA gaNDikA ucyante, tAsAmanuyogo'rthakathanavidhiH gaNDikAnuyogaH / 4 pUrvANAM gataM jJAnamasmin pUrvagatam / 5 iha dRSTivAde parikarmasUtrapUrvAnuyogo - ktAnuktArthasaGgrahaparA granthapaddhatayaH cUlA iva cUlikAH, etAzcAdyAnAM caturNAM pUrvANAM bhavanti, na zeSANAm / ete parikarmAdayaH paJcApi dRSTivAdabhedA: dvAdazAGgayAM dvAdazadRSTivAdanAmno'Ggasya bhedAH prakArAH paJca bhavanti // pUrvANi caturdazA'pi pUrvagate // 246 // utpArdapUrvamagrAyaNIyamatha vIryataH pravAdaM syAt / asterjJAnA't sartyAMt tadAtmanaH karmaNazca prm||247|| 20 pratyAkhyAnaM vidyapravAdakalyANanAmadheye ca / prANAvAyaM ca kriyA~ vizAlamatha lokaibindusAramiti 10 30 vyutpattiratnAkarakalitA // 248 // 1 etAni vakSyamANAni caturdazApi pUrvANi pUrvagate caturthe pUrvagatanAmni dRSTivAdabhede bhavantIti zeSaH, tannAmAnyAha`sarvAGgebhyaH pUrvaM tIrthakarairabhihitatvAt pUrvANi // 246 // tAni yathA-sarvadravyANAM paryAyANAM cotpAdaprajJaptihetuH utpAdam / 2 sarvadravyANAM paryAyANAM sarvajIvavizeSANAM ca agryaM parimANaM varNyate yatra tad agrAyaNIyam / 3 atha vIryataH vIryazabdAt pravAdam, tena vIryapravAdam, jIvAnAmajIvAnAM ca sakarmetarANAM vIryaM pravadati vIryapravAdam / 4 taditi pravAdam, asterjJAnAt 115 satyAd AtmanaH karmaNaH ca param, astIti nAsterapyupalakSaNam, tato yalloke yathAsti tathA vA nAsti, athavA syAdvAdyabhiprAyeNa tadevAsti nAstIti vA pravadati astinAstipravAdam / 5 matijJAnAdipaJcakaM saprabhedaM pravadatIti jJAnapravAdam / 6 sadbhyo hitaM satyaM saMyamaH, tat saprabhedaM sapratipakSaM ca yat pravadati tat satyapravAdam / 7 nayadarzanairAtmAnaM pravadati AtmapravAdam / 8 jJAnAvaraNAdyaSTavidhakarmaprakRtisthityanubhAgapradezAdibhedairanyaizcottarottarabhedairbhinnaM pravadati karmapravAdam // 247 // 9 sarvapratyAkhyAnasvarUpaM pravadati pratyAkhyAnapravAdam, tadekadezaM pratyAkhyAnam, bhImavat / 10 vidyAtizayAn pravadati vidyA- 40 pravAdam / 11 kalyANaphalahetutvAt kalyANam, avandhya cocyate / 12 AyuH prANavidhAnaM sarvaM sabhedam, anye ca prANA varNitA yatra tat prANAvAyam / 13 kriyAH kAyikyAdayaH saMyamAdyAzca vizAlAH sabhedA yatra tat kriyAvizAlam / 14 ihaloke zrutaloke vA bindurivAkSarasya sarvottamaM sarvAkSarasaMyogapariniSThitatvena lokabindusAram / sArddhadvAdazakoTipadam, iha padaM tu tathAvidhasampradAyagamyam / nandisamavAyAGgavRttau padaparimANaviSaye kiJcidanyathAtvamapi dRzyate / pUrveSu tu dazAdIni vastUnyapi santi / yaduktam 'kramAd vastUni vidhitvamAdye daza caturdaza / aSTAdaza turye hi dvAdaza dvau ca SoDaza // 1 // triMzattu viMzatiH paJcadaza dvAdaza vai tathA / trayodaza tatastriMzat paJcaviMzatirantime // 2 // utpAdAdiSu pUrveSu hyantarvartI prakArataH / adhikAravizeSastu vastuvijJaiH prakIrttitam // 3 // " [ ]iti // svAdhyAyaH zrutirAmnAyazchando vedaH 1 suSThu A samantAd adhIyate svAdhyAyaH / 'iG adhyayane' (a.A.a.), adhipUrvaH, 'iGazca 3 3 / 21 // iti ghaJ, 'aco JNiti 7 / 2 / 115 // iti vRddhiH / 2 zrUyate dharmo'nayA zrutiH / 'zru zravaNe' (bhvA.pa.a.), 'zruaJjimibhyaH karaNeM '(vA3 | 3 |94 // ) iti ktin / 3 AmnAyate upadizyate dharmAdharmAvaneneti 1. ' tayA-' iti2 // 2. koSThAntargatapAThaH 1pratau na dRzyate // 3. ' - 'rthaH ' iti // 4. pUrve' iti3 // 5. 'sarvAGgi-' iti3 // 6. 'sArddha' iti // 7. ' - gamya' iti // 8. aSTAdhyAyyAM 'zruyajistubhyaH karaNe' iti vArtikasvarUpaM dRzyate // For Private Personal Use Only 50 60 Page #157 -------------------------------------------------------------------------- ________________ trayI punaH / 116 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devakANDaH-2 AmnAyaH / 'mnA abhyAse'(bhvA.pa.a.), karaNe ghaJ, 'Ato dhAtorAdezca thH| tebhya RgyajuHsAmabhya uddhRtiH uddhAraH tduddhtiH| yuk cinnkRto:'7|3|33|| iti yuk, ApUrvo mnAyatirupa- ekamatharvaNaH // 249 // dezArthaH / Amanati upadizati ito vA / 'zyAdvadhA-' vedAntaH syAdupaniSad 3 / 1141 // iti NaH / 4 chAdayati zroturantaHkaraNamiti chandaH, 1 vedasyAnto nizcayaH vedaantH| 2 upa samIpe klIbe / 'chadi apavAraNe'(cu.u.se.), '-asun'(uNA-628) brahmaNo niSIdantyanayA upaniSad, strIliGgaH / 'Sadlu vizaraityasana, 'idito nm'7|158|| iti nama / "chandati rarcati NagatyavasAdaneSu'(bhvA.pa.a.), 'stsuudvissdruh-'3|2|61|| karmA tato'sun"[ ] iti bhASyam / candati AhAdayati stotrai- ityAdinA kvip / dve vedAntasya // riti vA / cadi ApadanadIpyoH (bhvA.A.se.), cade(nde)rAdezca oGkArapraNavau samau / cha:'(uNA-658)ityasunniti vaa| chandasI, chandAMsi ityAdi / 5 1 avati pApebhyo rakSati bhUtAni 'om' avyym| 10 vidantyanena dharma vedaH / 'vida jJAne'(a.pa.se.), bAhulakAt 'ava rakSaNAdau'(bhvA.pa.se.), 'avateSTilopazca'(uNA-139) 40 karmaNi ghan / sAmAnyataH paJca vedasya // iti manTilopa, TilopasAmarthyAt pratyayasyaiva, anyathA hi Didityevocyeta', 'jvrtvr-'6|4|20|| ityUTa(-4), 'AdguNaH' 6 / 187 // , tato bAhulakAd 'varNAt kaarH'1|2|35|| / 2 RgyajuHsAmavedAH syuH prakRSTo navaH stutiH praNavaH / praNUyate vA praNavaH / 'Nu stutau' 1 RgyajuHsAmalakSaNAstrayo'vayavA yasyAH sA tryii| (a.pa.a.), 'Rdorp'3357|| ityap, 'upasargAdasamAse'pi' trizabdAt 'saMkhyAyA avayave typ'5|2|42|| iti tayap, tasya 8414 // iti Natvam / dve oNkaarsy|| 'dvitribhyAM tysyaa[y]jvaa'5|2|43|| ityayajAdezaH, 'yasyeti ca' zikSA klpovyaakrnnNchndojyotirniruktyH||250|| 6 / 4 / 148 // itIkAralopaH, 'TiDDANab-' 4115 // iti GIS (GIp) / 1 Rcyante stUyante devA anayeti Rka, striilinggH| 1akArAdivarNAnAM sthAnakaraNaprayatnabodhikA aku 'Rca stutau'(tu.pa.se.), 'kvip'(vaa-3314|| iti kvip| visarjanIyAH kaNThyA ityAdikA zikSA / zikSyate varNavizeSo'-- 50 20 2 ijyate'nena yajuH, klIbe / 'yaja devapUjAdau'(bhvA.u.a.), nayeti vaa| 'zikSa "vidyopAdAne'(bhvA.A.se.), 'gurozca-' 'dhanarticakSipavapitapijani-'(uNA-274)ityAdinA us / 3 3 / 3 / 103 // ityakAraH, 'ajaadytssttaap'414||, bhale iti bhaassaa| yad vAcaspatiH-'zikSA varNavivecikA'[ ] |2 karmaNAM syati pApaM sAma, klIbe / 'So'ntakarmaNi'(di.pa.a.), siddharUpaH prayogaH kalpaH / athavA yogakriyANAmupadezaH 'nAmansAman-'(uNA-590)ityAdinA saadhuH| sAmanI, sAmAni klpH| kalpyate'vagamyate'neneti kalpaH / 'kapU sAmarthya' ityaadi| Rk ca yajuzca sAma ca RgyajuHsAmAni, te ca (bhvA.A.ve.), karaNe ghaJ, 'kRpe(kRpo) ro lH'8|2|18|| vedAzca RgyajuHsAmavedAH, syuH bhveyuH| ete trayo vedA rugAdyAH iti latvam / yad vAcaspatiHtrayI ucyate ityarthaH / ekaM vedatrayyAH // "siddharUpaH prayogo yaiH karmaNAmavagamyate / atharvA tu taduddhRtiH // 249 // te kalpA lakSaNArthAni sUtrANIti pracakSate // 1 // "[] 1na tharvati kamapi na hinasti atharvA, puMsi, iti / 3 vyAkriyante vyAkhyAyante zabdA anena vyaakrnnm| 60 nkaaraantH| 'tharva hiMsAyAm'( ), bAhulakAt knin| na vyAparvAt karoteH 'karaNAdhikaraNayozca'33 117 // iti karaNe 30 kharvati vA / 'kharva gatau'(bhvA.pa.se.), bAhulakAt kanin, lyuT / yadAhe 1. dhAtuvRttyAdau curAdigaNe 'chada' iti dRzyate // 2. 'karmANi' iti2|| 3. 'RSyam' iti3|| 4. uNAdigaNe tu 'artipavapiyajitanidhanitapibhyo nit'(uNA-274)iti sUtraM dRzyate // 5. uNAdigaNe tu '-sIman-' iti dRzyate, ata: 'sAma' iti kathaM siddhiH?, '-manin'(uNA-584)ityanena samAdheyam // 6. kSIrataraGgiNyAdAvayaM dhAturna dRzyate // 7. 'rakSati pApebhyo bhUtAniti' itira // 8. '-vocyata' itira, '-vocyate' iti3.4|| 9. 'AkA-' iti1|| 10. 'vidyA-' iti3|| 11. '-huH' iti1|| Page #158 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 249-254] vyutpattiratnAkarakalitA "prakRtipratyayopAdhinipAtAdivibhAgazaH / padAnvAkhyAnakaraNaM zAstra vyAkaraNaM viduH // 2 // " [ ] / 4 chAdyate'nena prastArAd bhUriti chandaH / 'chardi apavAraNe'(cu.u.se.), ' -asun' (uNA - 628 ) ityasun, 'idito num'7|1|58|| / 5 jyotiSAM grahANAM gatijJAnaheturgrantho jyotiSam / 6 " varNAgamo varNaviparyayazca" [ ] ityAdibhirnirvacanaM niruktiH / 'vaca paribhASaNe ' ( a.pa.a.), 'striyAM ktin '3 13 194 // , ' gahijyA- ' 6 / 1 / 16 // iti samprasAraNam / 1 aGgyate jJAyate amIbhiriti aGgAni, upakArakANItyarthaH / 10 zikSAdInAM SaNNAM nAmaikaM 'SaDaGgam' iti // 250 // dharmazastraM syAt smRtirdharmasaMhitA / 1 dharmapratipAdakaM zAstraM dharmazAstram / 2 maharSibhirvedArthasmaraNaM smRtiH, tadyogAd grantho'pi smRtiH / 3 dharmaH sandhIyate'syAM dharmasaMhitA / trINi smRteH // AnvIkSikI tarkavidyA 1 pratyakSAgamAbhyAmIkSitasya pazcAdIkSaNamanvIkSA / 'IkSa darzanAGkanaryo:'(a.A.se.),' gurozca-'3 |3|103 // ityakAraH / sA prayojanamasyA aanviikssikii| 'tadasya prayojanam' 5 / 1 / 109 // iti Thak, 'ThasyekaH '7 13 // 50 // kiti ca ' 7 / 2 / 118 // 20 ityAdivRddhiH / "AgamapratipAditAnAM vastutattvAnAm anu pazcAd IkSaNaM parIkSaNamanvIkSA, 'tadasya prayojanam '5 / 2 / 109 // iti Thak" [ ] iti mizrAH / 2 tarkAH SoDazapadArthAH pramANAdayastatpradhAnA vidyA tarkavidyA / dve tarkavidyAyAH // mImAMsA tu vicAraNA // 259 // 1 mImAMsyate'nayA mImAMsA / 'mAna vicAraNe " (bhvA.A.se.), 'mAna (n) badhadAN(n) zAnbhyo dIrghazcAbhyAsasya' 3|1|6 // iti sanM, 'sanyaGoH '6 |1 |9 // iti dvitvam, 'a 117 pratyayAt '3 | 3 | 102 // ityaH / 2 vicAryate'nayA vicAraNA / 'cara gatibhakSaNayoH '(bhvA.pa.se.) asmANNijantAt karaNe lyuT / dve mImAMsAyAH // 251 // 30 sargazca pratisargazca vaMzo manvantarANi ca / vaMzAnuvaMzacaritaM purANaM paJcalakSaNam // 252 // 1 sarjanaM sargaH / 'sRja visarge' (di.A.a.), bhAve ghaJ, 'pugantalagaghUpadhasya '7 / 3 / 86 // iti upadhAyA~ guNaH, 'cajoH ku - '7 / 3 / 52 // iti kutvam / sargaH sRSTiH / 2 evaM pratIpaH sargaH pratisargaH pralaya ityarthaH / 3 vaMzaH sUryavaMzAdiH / 4 manvantarANi svAyambhuvacAkSuSavaivasvatAdIni caturdazaM / 5 vaMzAdanuvaMza vaMzAnuvaMza sUryavaMzAdiH, tasya caritaM vaMzAnuvaMzacaritam / 1 pUrA pUrvasmin bhUtaM puraannm| 'pUrvakAlaikasarvajaratpurANa-' 2 / 1 / 49 // iti nirdezAdeva sAdhu / " purA'niti prANiti purANam" 40 [ ] iti svAmIM // paJcasargAdIni lakSaNAni cihnAni yasya tat paJcalakSaNam / paJcAnAM sargAdInAM lakSaNaM zAstraM vA / ekaM sargAdipaJcopalakSitazAstrasya // 252 // SaGgI vedIMzcatvAro mImAMsA''nvIkSikI tathA / dharmazAstraM purANaM ca vidyA etAzcaturdaza // 253 // 1 SaDaGgyAdInAM purANAntAnAM caturdazAnAM nAmaikaM vidyA iti // 253 // sUtraM sUcanakRt 1 sUtryate grathyate sUtram, puMklI. / 'sUtra granthane ' (bhvA. u.se.), ghaJ / sUcanAdvA sUtram, pRSodarAdiH / 'sUte'rthamiti vA / 50 'SUG prasave'(a.A.ve.), 'sarvadhAtubhyaH STn' (uNA - 598 ) iti STran / sUcanaM karoti sUcanakRt / ekaM sUtrasya // bhASyaM sUtroktArthaprapaJcakam / 1. 'chada-' iti dhAtuvRttyAdau // 2. 'IkSa darzane' kSIrataraGgiNyAdau // 3. 'pratipAdikAnAM ' iti // 4. 'vidA-' iti // 5. 'mAnerjijJAsAyAm' iti vArtikena jijJAsAyAM san bhavati // 6. 'a' iti1.2.4 // 7 upadhAguNa:' iti1.2 // 8. 'pratItaH' iti // 9. viSNupurANe caturdaza manava uktAstannAmAni yathA "manuH svAyambhuvo nAma manuH svArociSastathA / auttamistAmasizcaiva raivatazcAkSuSastathA // 1 // ete tu manavo'tItAH saptamastu raveH sutaH / vaivasvato'yaM yasyaitat saptamaM vartate yugam // 2 // sAvarNirdakSasAvarNo brahmasAvarNa ityapi / dharmasAvarNarudrastu sAvarNo raucyabhaumyavat // 3 // " iti // 10. ito'gre 1.2pratau 'tu' iti dRzyate // 11. svAmikRtAmarakozoddhATane na dRzyate // 12. 'hyetA -' iti3.4 // 13. ' vimocane' iti svAmI, 'veSTane' iti sAyaNaH // 14. 'sUtre - ' iti // 15. vigrahe 'sUte' iti vigRhItatvAt ' - prANigarbhavimocane' iti yukto'rthaH // For Private Personal Use Only Page #159 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 40 118 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devakANDa:-2 1 bhASyate bhASyam / sUtre uktamarthaM prapaJcayati uktAnuktaduruktArthacintAkAri tu vArttikam / vistArayati yat, tat sUtroktArthaprapaJcakam / 'paci vistAre' (cu.u.se.), 'nnvultRcau'3|1|113|| iti Nvul / ekaM sUtro 1 uktAnAmanuktAnAM duruktAnAM cArthAnAM cintAM jJAnaM ktArthaprapaJcakasya // karotItyevaMzIlaM uktAnuktaduruktArthacintAkAri / 'supyajAtau-' 3278 // iti tAcchIlye NiniH / evaMvidhaM yacchAstraM tannAmaikaM prastAvastu prakaraNam vArttikam iti / vRttiH prayojanamasya / 'tadasya prayojanam' 1 'prastUyate prastAvaH / 'STuJ stutau'(a.u.a.), 5 / 1109 // iti Thak // 'pdrustu(pregustusruvH)'3|3|27||[iti] ghan / 2 prakriyate'smin / sarantaravyAkhyA prakaraNam / 'karaNAdhikaraNayozca' 33 / 117 // ityadhikaraNe lyuT / tArkikAstu 1 TIkayati prApayatyarthamiti TIkA / 'TIka gatau' "zAstraikadezasambaddhaM zAstrakAryAntarasthitam / (bhvA.A.se.), pacAdyac, ajAditvATTAp / sugamAnAM durgamAnAM prAhuH prakaraNaM nAma zAstrabhedaM vipazcitaH // 1 // " cArthAnAM nirantaramantarAbhAvena vyAkhyA~ yasyAM sA, etAdRzo yo [ ]iti / dve prakaraNasya // granthastannAmaikam // niruktaM padabhaJjanam // 254 // paJjikA padabhaJjikA // 256 // 1 varNAgamAdibhiH padAnAM nirvacanaM niruktam / 'vaca 15Jcyante vyaktIkriyante padArthA anayeti pnyjikaa| paribhASaNe'(a.pa.a.), 'striyAM ktin'3314||, (bhAve ktaH), 'paci vyaktIkaraNe'(bhvA.A.se.), 'dhAtvarthanirdeze NvulvAcyaH' 'grhijyaa-'6|1|16 // iti samprasAraNam / 2 padAni bhajyante'tra (vaa-3|3|108||), 'yuvornaako'7|1|1||, pRSodarAditvAt padabhaJjanam / 'bhaJja (bhaJjao) Amardane'(ru.pa.a.), adhikaNe jatvam / arthAd viSamANyeva padAni bhanakti padabhaJjikA / lyuT / dve niruktasya // 254 // 'bhaJjU(bhaJjo) Amardane', 'nnvultRcau'3|1|133|| iti Nval / avAntaraprakaraNavizrAme shiighrpaatthtH| evaMvidhagranthasya nAmaikaM paJjiketi // 256 // 20 Ahnikam nibandhavRttI anvarthe 1 avAntaraprakaraNAnAM vizrAmaH avAntaraprakaraNavizrAmaH, tatra, zIghrapAThataH ahrA nirvRttam Ahnikam / 'tena 1nibaddhyate vizeSo'smin nibndhH| 'bandha bandhane' nirvRttam' 5 / 179 / / iti Thak / avAntaraprakaraNAnAM vizrAmo (vyA.pa.a.), adhikaraNe ghaJ / 2 vartate'rthAvagamo'treti granthAvayava ityarthaH, tannAmaikamAlikama / ekasminneva vAsare vRttiH / 'vRtu varttane'(bhvA.A.se.), 'striyAM ktina'33 194 / / paThanAhametat, nAnyasmin / yadanekArtha: nibandha iti zAstravizeSanAma, vRttirityapi zAstravizeSanAma / "AhnikaM syAt punarahanirvatyai nityakarmaNi // nibandhazca vRttizca nibandhavRttI / kIdRzau ete ?, anvarthe, bhojane granthabhAge ca"[anekArthasaGgrahaH 2189 // / anugato milito'rtho'nayoriti / anvarthe etau dvAvapi zAstragranthabhAge iti granthAvayava ityarthaH // vizeSavAcakau zabdau bhinnau / yanmAgha:adhikaraNaM tvekanyAyopapAdanam // 255 // "anutsUtrapadanyAsA sadvRttiH sannibandhanA / 1 adhikriyate'sminniti adhikaraNam / 'karaNA zabdAvidyevaM no bhAti rAjanItirapaspazA // 1 // " dhikrnnyoshc'3|3|117|| ityadhikaraNe lyuT / ekaM nyAyamupa- [zizupAlavadham 2 / 112 // ] iti / atra hi zabdavidyAyA vizeSaNe pAdayati ekanyAyopapAdanam / nandyAditvAt lyuH| ekama- nibandhanazabdo nibandhasya paryAyatvena prokta iti / "dve'pi bhinne dhikArasya // 255 // zAstre jJeye nibandhanaM bhASyam"[ ]iti kecit // 1. 'vistAravacane' iti svAmisAyaNau // 2. -ktiH' iti1.3, '-ktaH' iti2|| 3. sarvAdarzeSvidaM sUtraM dRzyate, 4pratau 'bhAve ktaH iti pATho yuktaH' ityudRGkitA ekA TippaNI dRzyate // 4. '-rahanni-' iti4|| 5. '-bhAgo' iti2|| 6. 'cintA' iti1.3|| 7. 'vyAkhyAM' iti1.4|| 8. 'pacyante' iti3.4|| 9. 'anvartho' iti // 10. 'sadvandhanA' iti3|| 11. '-vidyaiva' iti1.2.3|| 50 30 Jain Education Interational Page #160 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 254-259] vyutpattiratnAkarakalitA 119 saGgrahastu samAhRtiH / nighnntturnaamsnggrhH||258|| 1 saGgRhyate vAcyavizeSo'nena saGgrahaH / 'graha- 1 nitarAM ghaNTyante ekatra bhASyante zabdA anena vRh-'3|3|58|| ityap / 2 samAhriyante'rthavizeSA anayA nighaNTuH / 'ghaTi ceSTAyAm (bhvA.A.se.), bAhulakAt 'bhRmRsamAhRtiH / 'hRJ haraNe'(bhvA.u.a.), 'striyAM ktina' zItRcari-'(uNA-7)ityAdinA uH / puMsyayam, yad vaijayantI- 30 33 14 // / dve saGgrahasya // "nAmazAstre nighaNTu []"[vaijayantIkoSaH 36 / 31 // ] / pariziSTapaddhatyAdIn pathA'nena samunnayet // 257 // klIbe'yam / yadvyADi: "arthAna nighaNTayatyasmAnnighaNTaH parikIrtitaH // 1 pariziSyata iti pariziSTam / 'ziSla vizeSaNe' punapuMsakayoH sa syAt''[]iti / (ru.pa.a.), 'nisstthaa'3|2|102|| / 2 anavacchinnakramatvAt akArAnto'pyayaM rAmavat / yaccAmuNDa:-"iti varNanighaNTo'yaM paddhatiriva paddhatiH / AdigrahaNAd ucchvAsAGkasargAdayo bIjAnAM vacmi kiJcana"[ ] iti / 2 nAmnAM saGgraho nAma10 gRhynte| anena pathA anena maargennaa'nvrthmaargennaiv| pariziSTa saGgrahaH / dve nAma kosssy| 'nAmamAlA nAma' iti bhASA // 258 // paddhatizca pariziSTapaddhatI, te AdI yeSAM te, tathA, tAn, itihAsaH purAvRttam samunnayed jAnIyAt / pariziSTAdayo granthAvayavavizeSA jJeyA itihazabda: pAramparyopadeze'vyayam / itiha aaste'treti| ityarthaH // 257 // 'Asa upavezane'(a.A.se.), 'halaca' 33 / 121 // iti ghabi, 40 kArikA tu svalpavRttau bahorarthasya sUcanI / itihAsaH / yadvA iti evamarthe, ha kilArthe, itiha aasiidtreti| 1 padArthAn gamyAn karoti kArikA / 'NvultRcau' 'asu bhuvi'(a.pa.se.), pacAdyac / 2 puraavRttopnibndhn3|1|133 // , 'prtyysthaat-'7|3|44|| itItvam / svalpA cAsau prAyatvAt purAvRttam / "purAvRttaM pUrvacaritam''[ama.kSIra. vRttizca svalpavRttiH, tatra / kIdRzI kArikA ?, bahorarthasya 1 // 54 // ] iti tu svAmI / dve nAmanI' pUrvavRttapratipAdakasya sUcanI / sUcayatI sUcanI / sUrce paizunye' (cu.u.se.), nandyAdi- vyAsAdipraNItagranthasya // tvAt lyuH / "kArikA vivRttiH zrIkaiH (vivRtizoke)"[vizva pravahnikA prahelikA / 20 locanakozaH, kAntavargaH, zro-54]iti tu zrIdharaH / laghuvRtti 1 pravalhate prAdhAnyaM bhajati pravahnikA / 'varha valha nAmaikaM kAriketi // paribhASaNahiMsAdAneSu '(bhvA.A.se.), Nvul / 2 prahelakalindikA sarvavidyA yatyabhiprAyaM sUcayati prahelikA / 'hila hAvakaraNe '(tu.pa.se.), 1 kalindI bhAjanavizeSaH, tatpratikRtiH klindikaa| Nvul, 'yuvornaakau'7|1|1||, 'prtyysthaat-'7|3|44|| 50 'ive pratikRtau' 5 / 3 / 96 // iti kaH / Dalayoraikye kaDindikA itItvam / pravalhateH 'sarvadhAtubhya in'(uNA-557)itIn, tataH api / sarvA AnvIkSikyAdyA vidyA asyAM sarvavidyA / 'kRdikaaraat-'(gnnsuu-4|1|45||)iti DIe, 'pravalhI' itypi| sarvavidyAnAmaikaM kalindikA // "prahelikA pravalhI ca prazradUtI vipaadikaa"["]ityutplinii| 1. '-ziSTAzca' iti1 // 2. 'sUci' iti1.2.3|| 3. 3nAsti // 4. 'kArikotyAdi' iti2|| 5. "sarvavidyA kdnikaa"[36||31||]iti vaijayantI, pR.61|| 6. '-kRtA' iti1.2|| 7. 'bhRstRzI-' iti2 // 8. dra. svopajJaTIkA 2 / 258 // , pR.62|| 9. "pAramparyopadeze syAdaitihyamitihAvyayam" ityamaraH, amrkoshH2|7|12||, "itiha syAt sampradAye" iti haimaH, abhi.cintA. sho-1537|| 10. 'purovR-' iti1|| 11. 'nAmnI' 63 // 12. svAmI 'varha ityeva paThati, sAyaNo dvau // 13. '-bhAvakaraNe' iti sAyaNaH // 14. dra. rAmAzramI 166 // , pR.84|| Jain Education Intemational Jain Education Intermational Page #161 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 120 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devakANDaH-2 evaM hilerini prahelI ca / sA prahelikA zAbdI ArthI ca, kathA 'vadyavi-'(haimoNA-665)ityantipratyayaH, kutsitA vadantiH zAbdI yathA kiMvadantI, 'kRdikaaraat-'(gnnsuu-4|145||)iti DIe / dve "payasvinInAM dhenUnAM bAhmaNaH prApya vizaMtim / satyAnRtasAdhAraNalokavArtAyAH // tAbhyo'STAdaza vikrIya gRhItvaikAM gRhaM gataH // 1 // " vAtaitihyaM purAtanI // 259 // [] / ArthI yathA - 1 purAtanI vArtA 'aitihyam' ucyate / 'itiha' iti 20 "jaI sAsuAi bhaNiyA piyavAsagharaMmi dIvayaM desu / nipAtasamudAya upadezapAramparye varttate / itihetyeva aitihyam, tA kIsa muddhaDamuhI hiyayaMmi nivesae diThiM // 2 // " bheSajAditvAt ttynn| ekaM purAtanavArttAyAH // 259 // [] / dve hiyAlIti khyAtAyAH // vArtA pravRttivRttAnta udantaH janazrutiH kiMvadantI 1vRttirlokavRttaM vidyate'syAM vaartaa| 'prajJAzraddhArcA1 janebhyaH zrutiH janazrutiH / janebhyaH zrUyate iti vRttibhyoH nnH'5|2|101|| / 2 pravarttate jano'nayA prvRttiH| vaa| 2 kiM vadati jano'treti kiMvadantI / 'vada vyaktAyAM 'vRtu vartane '(bhvA.A.se.), 'striyAM ktin'3|3|14|| / yadvA vAci'(bhvA.pa.se.), 'bhUdRvahivAsivadi-'(uNA-408)ityAdinA pramANena varttanaM pravRttiH / 3 vRttasya caritasyAnto'tra vRttaantH| 4 jhac, 'jho'ntH'7|13||, gaurAditvAd GIS "bhuvo jhac- udyate'sau udntH| 'vada vyaktAyAM vAci'(bhvA.pa.se.), (jhirca) (uNA-330)bAhulakAd vadezca, tataH kiMvadantiH"[ ] 'sImantahemanta-'(haimoNA-222) ityAdinA sAdhu / udatyarthaiti haTTacandro husvaantmaah| yadvA udyate kathyate sA vadantiH manto'syeti vaa| paJcamasvarAdiH / catvAri sAmAnyato vaartaayaaH|| 30 1. aSTau zokAn kuruSveti putraH pitrA niyantritaH / sapta bhokAH kRtAstena piturAjJA na lavitA // atra aSTiriti vRttanAma, anyathA zokAsaGgatiH // taruNyAliGgitaH kaNThe nitambasthalamAzritaH / gurUNAM sannidhAne'pi kaH kUjati muhurmuhuH|| atra 'pAnIyakumbhaH' ityarthe zokasaGgatiH // vRkSAgravAsI na ca pakSirAjastrinetradhArI na ca zUlapANiH / tvagvastradhArI na ca siddhayogI jalaM bibhranna ghaTo na meghaH // atra nAlikeraphalamityarthe zrIkasaGgatiH / sarvasvApaharo na taskaragaNo rakSo na raktAzanaH, so naiva bilezayo'khilanizAcArI na bhUto'pi ca / antardhAnapaTurna siddhapuruSo nApyAzugo mAruta stIkSNAsyo na ca sAyakastamiha ye jAnanti te paNDitaH // atra 'matkuNa' ityarthasvIkAre zokasaGgatiH / / pAnIyaM pAtumicchAmi tvattaH kamalalocane / yadi dAsyasi necchAmi no dAsyasi pibAmyaham // atra dAsyasi-dAtumicchasi iti vyakto'rthaH, dAsyasi-dAsI-asi iti gUDho'rthaH, atha ca gUDhA'rthasvIkAre shoksnggtiH| rAghavasya zaraighorai?rarAvaNamAhave / atra kriyApadaM jJAtuM maryAdA daza vArSikI // atra 'rAghava' iti sambodhane, 'sya' ityasya ca 'So'ntakarmaNi' iti dhAtorloTlakArasya (AjJArthasya) madhyamapuruSaikavacanasvIkAre snggtiH| bimbAkAraM sudhAkAraM kAntAvadanapaGkajam / atra kriyApadaM jJAtuM maryAdA daza vArSikI // atra 'daza' ityasya 'cumba' ityarthe tathA 'maryAdA (ekA) vArSikI' ityarthe zokasaGgatiH // evamanyatrApi jJeyam // 2. ekonAnAM dhenUnAM payasvinInAmityarthe thokasaGgatiH // 3. dra. svopajJaTIkA 2 / 259 // , pR.62|| 4. "yadi zvazrvA bhaNitA priyavAsagRhe dIpakaM dehi / tataH kasmAd mugdhamukhi! hRdaye nivezayeH dRSTim // " iti sNskRtcchaayaa|| 5. 'tRbhUvahivasibhAsisAdhigaDimaNDijinandibhyazca' ityuNAdigaNasUtram, mudritoNAdisUtre vadadhAtorullekho na dRzyate // 6. 'vuk' iti // 7. 'utpadyate' iti1.2|| 8. '-lopovArtA-' iti 1-lokAvArtA-' itira // 9. tulanIyo'marakoSaH 167 // 10. 'cAri-' iti1|| Jain Education Intemational Page #162 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 259-262] gotrasaMjJAnAmadheyA''khyAM vyutpattiratnAkarakalitA resses | ssmisbhikhyAzca nAma ca // 260 // 1 AhUyate'neneti AhvayaH / 'hveJ spardhAyAM zabde ca' (bhvA.u. a.), 'puMsi saMjJAyAm 3 / 3 / 118 // iti ghaH, bAhulakAd 'Adeca upadeze- '6 11 145 // ityAtvAbhAva:, 'eco'yavAyAva: ' 6 11 / 78 // | svAmI tu bAhulakAt zapratyayamAha, tadA 'Adeca upadeze'ziti' 6 / 1 145 // iti niSedhAdAtvaM na / 2 abhidhIyate'nayA abhidhA / abhipUrvAd dadhAteH 'Atazcopasarge '3 / 3 // 106 // 10 iti sUtreNAG / 3 gUyate zabdayate'nena gotram / 'guG avyakte zabde'(bhvA.A.a.), 'gudhRvIpacivaciyamimanitanisadikSadibhyastran'(uNA-606)iti tran / 4 saMjJAyate'nayA saMjJA / sampUrvAjjAnAteH 'Atazcopasarge' 3 | 3 | 106 // ityaG / 5 nAma eva nAmadheyam / 'nAmarUpabhAga- ' (vA - 5 | 4 | 36 | ) iti dheyaH / 6 AkhyAyate 'nayA AkhyA / [AGpUrvaH ] 'khyA prakathane ' ( a.pa.a.), 'Atazcopasarge' 3 / 3 / 106 // ityaG / [ yadvA ] 'cakSiG vyaktAyAM vAci' (a.A.se.), AGpUrvaH 'cakSiGaH khyAJ' 2 / 4 / 54 // iti khyAdezaH, 'Atazcopasarge' 3 | 3 |106 // ityaG / ('7 AhUyate 'nayA AhvA) / 8 abhikhyAyate'nayA abhikhyA, AkhyAvat / 9 nama20 tyanena, nayatyarthamiti vA nAma, puMklI / 'Namu prahvatve zabde ca' (bhvA.pa.a.), ' NIJ prApaNe' (bhvA.pa.a.) ityasya vA, 'nAmansAmanstomanhomanromanlomanvyomanvidharmanpApmanvyeman' (uNA590) iti sAdhu / nAmanI nAmAni ityAdi / nava nAmnaH // 260 // sambodhanamAmantraNam 1 sambodhyate'nena sambodhanam / 'budha avagamane ' (bhvA.pa.se.), 'budha bodhane' (di.A.a.) asmAdvA 'karaNAdhikaraNayoH - 3 | 3 |117 // iti karaNe lyuT / 2 Amantryate'nena AmantraNam / 'maMtri guptabhASaNe (cu.A.se.), 'karaNAdhikaraNayoH - 3 | 3 | 117 // iti karaNe lyuT / dve AmantraNasya // 121 AhvAnaM tvabhimantraNam / 30 AkAraNaM havo hUtiH 1 AhUyate'nena AhvAnam / 'hveJ spardhAyAM zabde ca' (bhvA.u. a.) / 2 abhimantrayata iti abhimantraNam / matri [gupta ] bhASaNe'(cu.A.se.), ubhayatra lyuT / 3 AkAryata iti AkAraNam / ' NyAsa zrantha- '3 / 1 / 26 // iti yuc / AkArayatirAhvAne vartate / tathA ca mAgha :- " ahiMkArayituM mahIbhujA "[" ] iti / 4 havanaM havaH / ' hu dAnAdanayo: ' (ju.pa.a.), 'Rdorap '3 / 3 / 57 // 5 hvAnaM hUti: / ' hveJ spardhAyAM zabde ca' (bhvA.u. a.), striyAM ktini, 'grahijyA- '6 / 1 / 16 // iti samprasAraNam, 'hala: '6 |4 |2 // iti dIrghaH / paJca AkAraNasya / teDavuM, nihuMtara ityAdi bhASA / [ zeSazcAtra- "hUtau hakkArakA''kArau "[zeSanAmamAlA2 / 83 ] ] // sahUtirbahubhiH kRta // 261 // 40 1 saMbhUya saMyujya hvAnaM saMhUtiH, bahubhiH pracuraiH saMbhUya yAhUtiH, tasyA ekam // 261 // udahAra upodghAta upanyAsazca vAGmukham / 1 uddhRtyAhiyate udAhAraH / 'hRJ haraNe' (bhvA.u. a.), bhAve ghny| 2 upa samIpe uddhRtya hanyate upodghAtaH / 'han (hana) hiMsAgatyoH '(a.pa.a.), 'bhAve' 3 / 3 / 18 // iti ghaJ, 'hanasto'ciNNalo: '7|3|32|| iti tontAdezaH, 'ata upadhAyAH 7 / 2 / 116 / / / yadAhuH-'"cintAM prakRtasiddhyarthAmupodghAtaM pracakSate "[ ]iti / 3 50 upanyasyata iti upanyAsaH / upanipUrvaH 'asu kSepaNe' (di.pa.se.), bhAve ghaJ / 4 vAco mukhaM prArambhaH vAGmukham / "mukhamupAye prArambhe' [ anekArthasaMgrahaH 2 / 24 // ] ityanekArthaH / " catvAri "vAkya - prArambhasya " [ ]iti kazcit param, tanna saGgacchate, AdyanAmadvayaM prakRtopapAdakasya dRSTAntAdeH, antyadvayaM tu vacanopakramasya sarvatra tathaiva darzanAt // . vyavahAro vivAdaH syAt 1 vyavaharaNaM vyavahAraH / vyavapUrvAd haraterbhAve ghaJ / 4 1. svAmikRtaTIkAyAM tu 'ghaH' iti dRzyate // 2. 'gudhuvI- ' iti1.3.4 // 3. -kSudi-' iti4 // 4. 'gudhRvIpacivaciyamisadikSadibhyastra: ' ityuNAdigaNe // 5. ' -- bhAgabhyo dheyaH' iti3, 'bhAgarUpanAmabhyo dheyaH' iti vArtikasvarUpaM dRzyate // 6. koSThAntargatapAThaH 1.2.4 na dRzyate // 7 3pratau nAsti // 8. 'nAmansImanvyomanromanlomanpApmandhAman' ityuNAdigaNasUtram // 9. 'bhASaNe' iti1.2.4 // 10. dra TIkAsarvasvam, bhA-1, 168 // pR. 121 // tatra " prahitaH pradhanAya mAdhavAnahamAkArayituM mahIbhujA" iti dRzyate // 11. tulanIyo'marakoSaH 1 46 8 // / 12. 'vAkprAra-' iti3 // For Private Personal Use Only Page #163 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 122 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ devakANDaH-2 yatsmRti: 1 devebhyaH praznaH devapraznaH / 2 upa samIpe zrUyata iti "vi nAnA'rthe'va sandehe haraNaM hAra ucyate / upshrutiH| zru zravaNe'(bhvA.pa.a.), 'striyAM ktin'3394 / / / nAnA sandehaharaNAd vyavahAraH prakIrtitaH // 1 // " dve devprshnsy| '"AsoIzakuna' iti bhASA // 263 // []iti / 2 vadanaM vAdaH, viruddho vAdo vivaadH| dve prAyam vivAdasya / 'jhagaDA' iti bhASA // 1-2 caTati caTu, cATu / 'caTa bhedane'(cu.u.se.), 262 // 'dR(da)sanijanicaTirahibhya uNa'(uNA-3)ityuNa, sa ca NidvA, 1 zapanti tena, zapanaM vA shpthH| 'zapa Akroze' NitpakSe vRddhiH| "caTu iti bAhulakAd u:"[ ] iti mAdhavaH / (di.u.a.), 'zIzapirugamivandijIviprANibhyo'tha:'(uNA- 3 priyaM prAyeNa bAhalyenAtra priypraaym| trINi priyavacanasya / / 393) ityathapratyayaH / 2 zapyata iti zapanaM / lyuT c'3|3|115|| priyasatyaM tu sUnRtam / 40 10 iti lyuT / 3 zapyate'nena zapaH / puMsi saMjJAyAM ghH'3|3|118 // 1 'indro bhavAn' iti priyaM paraM na satyam, 'kANo iti gha: / trINi zapathasya / 'sama' iti bhASA // 262 // bhavAn' iti satyam, na priyam, yadvacaH priyaM satyaM ca tat uttaraM tu prativacaH sUnRtam iti procyte| suSTu nRtyati sajjanamano'nena suunRtm| 1 uttarantyanena, asmAdvA uttaram / 'ta"plavana 'nRtI gAtravikSepe'(di.pa.se.), 'muulvibhujaadeshc'(vaa-3|2|5|) taraNayoH '(bhvA.pa.se.), 'Rdorap'3 / 3 / 57 // ityapa, bAhulakAt iti kaH, 'anyeSAmapi dRshyte'6|3|137|| iti su ityasya klIbatvam / 2 pratIpaM vacaH prtivcH| 'kugatiprAdayaH' 2 / 2 / 18 // iti samAsaH / dve uttrsy| 'utara' iti bhaassaa|| diirghtvm| "suSTha RtaM sUnRtam, pRSodarAdiH''[ ] itynye| "api te sakhi ! vallabhaH asUnRtaM dadhadapi sUnRtabhASI''[ ] iti praznaH pRcchA'nuyojanam / vAsavadattA viruddhAlaGkAradantyazrUSAd asUn prANAn RtaM satyaM kathaMkathikatA ca dadhadapItyarthaH / priyaM satyaM ca yadvacanam', tasyaikam // 1 pracchanaM prshrH| 'praccha jIpsAyAm'(tu.pa.a.), satyaM samyaka samIcInamataM tathyaM yathAtatham // 264 // 50 20 'yajayAcayatavicchapraccharakSibhyo nng'3|3|90 // iti bhAve naG, 'cchvoH zUDanunAsike c'6|4|19 // iti chakArasya zaH, 'prazne yathAsthitaM ca sadbhUte cAsannakAlayoM: '3 / 2 / 117 // iti nirdezAd 'grhijyaa-6|116|| 1 sati sAdhu, sadbhyo hitaM vA satyam / digAditvAd ityAdinA na samprasAraNam / 2 pracchanaM pRcchA / 'praccha / yat / 2 arthena saha samaJcati saGgacchate samyak / 'aJcu jJIpsAyAm'(tu.pa.a.), 'ssidbhidaadibhyo'3|3|104|| ityaGga gatipUjanayo:'(bhvA.pa.se.), 'Rtvik-'3|2|59|| AdinA bhidAdipAThAta |[anyjyte] anyojnmanyogH| 'yujira kvin, 'samaH smi'6|3|93|| iti smyaadeshH| samyaJcI, yoge' (ru.pa.a.),bhAve ghaJ, 'cajoH ku ghinnnnyto:'7|3|52|| samyaJci ityAdi kliibe| puMsi tu samyaG , samyaJcau, samyaJcaH iti gtvm| 4 kathaM kathamiti jalpo'syAmiti kathaMkathi- ityaadi| zasAdyaci 'acaH '6 / 4 / 138 // ityakAralope, 'cau' ktaa| 'myuurvyNskaadyH-'2|172 // iti sUtreNa samAse 63 / 138 // iti dIrghatve samIcaH ityaadi| striyAM 'aJcatezcopa nipAtanAt TAppratyayalope tAgame TAppratyaye saadhu| SaDakSaro- saMkhyAnam'( )iti DIpi smiicii| 3 samyageva smiiciinm| 30 'yamakhaNDa: gaGgAvat / catvAri praznasya // 'vibhaassaanycerdistriyaam'5|4|8|| iti khaH, 'AyaneyI-' 60 atha devaprazna: upazrutiH // 263 // 7 / 1 / 2 // iti khasya InAdezaH / 4 iyarti gacchati janamana:1. dra. TokAsarvasvam, bhA 1, 1 / 6 / 9 // , pR.122 / / , rAmAzramI 169 // , pR.85 // 2. '-vaJci-' ityuNAdigaNe // 3. 'praccha jJIpsAyAM pracchanaM praznaH' iti3 // 4. '-rakSo naG' ityaSTAdhyAyyAm // 5. ' kAle' ityaSTAdhyAyyAm // 6. 'aso-' iti4|| 7. '-caricaTibhyo juN' ityunnaadignne|| 8. mA.dhAtuvRttau na dRzyate // 9. 'dadhati' iti1|| 10. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 1 / 6 / 19 // , pR.128|| 11. 'yadvacaH' iti // 12. 'yaH' iti3 / / 13. 'DoSi' iti3 // Page #164 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 262-267] pratyayamatreti Rtam / 'R gatau ' ( ju.pa.a.), vartamAne ktaH / 5 tathAzabdo'yamRtaparyAyaH, tatra sAdhu tathyam / 'tatra sAdhu[ : ] ' 4 / 498 // iti sUtreNa yat / 6 yathAvat tathA'tra yathAtatham / // 264 // 7 yathAvat sthitamatra yathAsthitam / 8 sacca tadbhUtaM ca sadbhUtam, tatra / aSTa satyavacasaH // alI tu vitathAnRte ! 1 alati' vArayati sadvaitimiti alIkam / 'alaM' (-la)(-lA~) (-laJ) bhUSaNaparyAptivAraNeSu' (a.pa.se.), 'alIkAdayazca'(uNA-465)iti Ik (kIkan) pratyaye sAdhuH, tatra / 2 10 vigataM tathA satyamatreti vitatham / 3 na Rtam anRtam / yaugikatvAd na satyam asatyam, satyetarad ityAdi / mRSA mithyA ca avyayeSu [ abhi- zro- 6 / 1534 // trINi asatyavacasaH // atha kliSTaM saGkulaM ca parasparaparAhatam // 265 // 1 klizyate kliSTam / 'kliza upatApe' (di.A.se.), 'klizU' vibAdhane' (kryA. pa. ve.) vA, vartamAne ktaH, 'yasya vibhASA '7 / 2 / 15 // itIDabhAvaH / 2 saGkolati saGkulam / 'kula saMstyAne '(bhvA.pa.se.), 'igupadhajJA '3 / 1 / 135 // iti kaH / 'phalisaGkulatAlaguham' [ ] ityAdibhaTTibhASAsamAvezaH / parasparaparAhatam anyo'nyaviruddhavacanam / yathA 44 'andho maNimupAvidhyat tamanaGgulirAvayat / tamagrIvaH pratyamuJcat tamajihvo'bhyapUjayat // 1 // " ['] / dve 'aNamilatuM vacana' iti bhASAyAH // 265 // sAntvaM sumadhuram 20 44 123 vyutpattiratnAkarakalitA 'grAmAdyakhaJau zeSe N 4 / 2 / 94 // iti yaH / 2 na zriyaM lAti azlIlam / 'lA dAne ' ( a.pa.a.), 'Ato'nupasarge kaH' 30 3 / 2 // 3 // kapilikAditvAllatvam / na zrIrasyAstIti vA sidhmAditvAllaH, 'kapilikAdInAmupasaMkhyAnam' (vA-8 / 2 / 18 // iti zrIzabdasya rasya latvam, tattu avrIDAjugupsA'maGgalavyaJjakatvena tredhA / alaGkArazAstrakRtAM tu grAmyamazrIlaM ca pRthageva / dve grAmyavacanasya / 'gamAravacana' iti bhASA // liSTamasphuTam / 1 mlecchati sma liSTam / 'mleccha avyakte zabde ' (bhvA.pa.se.), 'niSThA' 3 / 2 / 102 // iti ktaH, 'kSubdhasvAntadhvAntalagnamliSTaviribdha - 7 / 2 / 18 // ityAdinA sAdhutvam / na sphuTamasphuTam, aprakaTavarNamityarthaH / ekamaprakaTAkSaravacanasya // luptavarNapadaM grastam 40 1 sAntvayati sAntvam / 'sAntva sAmaprayoge ' (cu.pa.se.), curAdi: parasmaipadI, pacAdyac / suSThu madhuram, sutarAmatizayena vA madhuraM sumadhuram / ekmtyntmdhurvcsH|| grAmyamazIlam 1 luptA varNAH padAni ca yatra tad luptavarNapadam / azaktyA luptavarNapadaM yadvaco'sampUrNamiti yAvat, tad grastam / "luptoccAritaH varNaH padaM vA yatra tadvAkyaM grastam" [ ]iti tu kaumudI / grasyate sma grastam / 'grasu adane ' (bhvA.A.se.), 'niSThA'3 / 2 / 102 // iti ktaH / ayamatrAzayaH anuccAritAkSara - padavacananAmaikaM grastam, kIdRg grastam ? luptA uccarata eva lopa prAptA varNA akSarANi padAni cAtra luptavarNapadam, asampUrNoccAritamityarthaH // avAcyaM syAdanakSaram // 266 // 50 1 na vAcyam avAcyam / 'vaca paribhASaNe' (a.pa.a.), 'RhalorNyat '3 / 1 / 124 // iti Nyat, 'vaco'zabdasaMjJAyAm ' 7 / 3 / 67 // iti na kutvam / 2 ninditAnyakSarANi yatra, tad anakSaram / nipAtAnAmanekArthatvAd naJo'tra nindArthatA / dve avAcyavacanasya // 266 // 1 grasati buddhyAdiguNAniti grAmaH, tatra bhavaM grAmyam / ambUkRtaM sathUtkAram .. 1. 'alayati' iti3 // 2. dratami-' iti // 3. 'ala' iti sAyaNAdayaH / kSIrasvAmimate tu Aditve 'Aditazca' (7 / 2116 // itIniSedhe 'altaH' / sAyaNAdimate 'alitaH' iti bhedaH / kAzakRtsnastu 'alab ' (1 / 689, pRSTha. 114) iti paThati / tena alati alate ityubhayaM bhavati / lakArottaravartina udAttAkArasyetvAt iT alitaH / evameva kAtantradhAtupAThe'pi paThyate' iti kSIrataraGgiNITippaNI-7, pR. 81 // 4. 'klizyati' iti // 5. 'klizu' iti1.4|| 6. " kapisaGkalabhImaguham ityAdibhaTTibhASAsamAvezaH " iti TIkAsarvasve bhA-1, 116 / 19 // , pR. 128 // 7. ' - rAsadat' iti svopajJaTIkAyAm, 21265 // pR.64 // 8. 'astavat' iti 1TippaNI // 9 dra. svopajJaTIkA 2 / 265 // pR. 64 // , amarakSIrasvAmiTIkA 115 / 19 // , pR.46 // 10. aSTAdhyAyyAM nAsti // 11. tulanIyo'marakoSaH 116 // 20 // 12. 'lopaprAptA' iti4 // For Private Personal Use Only Page #165 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prama kama // 267 // 124 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devakANDaH-2 1niSThIvasampAd anambunaH ambunaH karaNam ambU- cAsAvabhiyogazca mithyAbhiyogaH, astyaaksspH| abhyAkhyA kRtam / 'ccau-'7|4|26 // iti dIrghaH / thUditi karaNaM thUtkAraH, abhyaakhyaanm| abhipUrvaH 'khyA prakathane'(a.pa.a.), asmAd tena saha vartamAnaM sathUtkAram / ekaM thUtkRtasahitavacasaH // lyutt| "adhyayanatvarAbhiyogaH, sa ca dAmbhaprayukto'bhyA nirastaM tvarayoditam / khyAnam"[]iti subhUtivacanamanAgamam, vaakyprkrmnibndhaat| ekamasaddoSAropasya // 1 nirasyate smeti nirstm| nipUrvAd 'asu kSepaNe' saGgataM hRdayaGgamam // 268 // (di.pa.se.)asmAt ktH| tvarayA uditaM tvarayoditam / ekaM tvroktvcnsy|| 1 saGgacchate sma snggtm| sampUrvaH 'gamlu gatau' AmeDitaM dvistriruktam (bhvA.pa.a.), kartari ktaH, 'anudaattopdesh-'6|4|37|| iti nlopaH / 2 hRdayaM gacchati hRdayaGgamam / 'gmshc'3247|| 40 1 AneDyate sma AmeDitam / 'meDa mleI iti khac arurdvisst-'6|3|67|| iti mum / dve mana:10 unmAde'(bhvA.pa.se.), 'nisstthaa'3|2|102 // , 'ArdhadhAtukasye-' priyavacanasya // 268 // 72 / 35 // itIT / dvau vArau, trIn vArAn vA uktaM dvistriruktam / 'dvitricaturthyaH suc' 5 / 4 / 18 // iti suc / ekaM dvivAratrivAroktavacanasya // 1 pRNAti pUrayati paraM kopeneti paruSam / 'pa pAlanapUraNayoH'(ju.pa.se.), 'vRhinikalivaditrapipUribhya upan' (uNA-515)ityuSan / 2 nizite tIkSNe tiSThati niSThuram / 1 anarthakaM samudAyArthasya vacanam abddhm| yathA- nipUrvaH 'SThA gatinivRttau'(a.pa.a.), 'madgurAdayazca'(uNA-41) "jaradgavaH kambalapAdukAbhyAM dvAri sthito gAyati mngglaani| iti kurac, kittvAd 'Ato lopa iTi c'6|4|64|| ityAtaM brAhmaNI pRcchati putrakAmA rAjannumAyAM lazunasya ko'rtha ? lopaH, 'upasargAt sunotisuvtisytistobhti-'8365|| ityaa||1||" ityatra samudAyena ekArtho nAsti / abaddhaM, 'bandha dinA Satvam / 3 rUkSayati rUkSam / 'rUkSa vAkpAruSya (cu.-- 50 bandhane '(tryA.pa.a.), ktaH, 'aniditaam-'64|24|| iti u.se.), ac| 4 vikruzyate vikrussttm| 'kruza AhvAne rodane nlopaH, 'jhsssttho:'8|240|| iti dhatvama, nsmaasH| ca'(bhvA.pa.a.), nisstthaa| nikRssttmpi| catvAri kaThinavacanasya // nirgato'rtho yasmAt, tad nirarthakam / 'ura:prabhRtibhyaH kap' atha ghossnnaa| 5 / 4 / 151 // iti kapsamAsAntaH / 'abadhyam' iti yakAropadhamapi / "abadhyamavadhAhe syAdanarthakavacasyapi"[anekArtha 1 ghoSaNaM ghossnnaa| 'ghuSa stutau ( ), ghuSeya'ntAd, 3 / 469, medinI, yAntavargaH, tho-71] iti koSadarzanAt / eka 'nnyaasshrnth-3|3|107|| iti yuc / 2 uccastAraM yathA syAt nirarthakavacanasya // 267 // tathA ghoSaNaM uccairyuSTam / 'ghuSa stutau '( ),bhAve ktaH, 'ghuSipRSThamAMsAdanaM tad yat parokSe doSakIrtanam / rvishbden'7|2|23|| itIDabhAvaH / dve bahujanajJApanArtha1 parokSe'pratyakSe paradoSANAM kIrtanaM kathanaM yat, tat / mudghoSaNasya // pRSThamAMsAdanam / pRSThamAMsasyAdanamiva pRSThamAMsAdanam / ekaM ___ varNaneDA stavaH stotraM stutirnutiH // 269 // 60 parokSe doSakathanasya // zrughA prazaMsArthavAdaH 30 mithyA'bhiyogo'bhyAkhyAnam 1 varNanaM varNanA / 'varNa varNakriyAguNavistAreSu' 1 zataM dravyaM me dhArayasItyAdirabhiyogaH, mithyA (cu.u.se.), 'nnyaasshrnth-'3|3|107|| iti yuc / 2 IDanaM 1. 'thUtkAreNa' iti 4prateSTippaNI // 2. '-vacasaH' iti3|| 3. tulanIyo'marakoSaH 1 / 6 / 13 // 4. 'preDha mleDha-' itira, 'preDa mleTa-' iti svAmI, 'neTa breDa mleTa-' iti sAyaNaH, vastutaH kAzakRtsnasammato'yaM dhAtupAThaH, dra. kSIrataraGgiNITippaNI-2, pR.54|| 5. '-syeT' iti2|| 6. uNAdigaNe tu 'pRnahikalibhya uSac' iti dRzyate // 7. 'pAruSye' iti kSIrataraGgiNyAdau // 8. '-zyati' iti2|| 9. kSIrataraGgiNyAdau 'ghuSir vizabdane' iti dRzyate // 20 Jain Education Intemational Page #166 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 269-272] vyutpattiratnAkarakalitA 125. IDA / 'IDa stutau'(a.A.se.), 'gurozca hlH'3|3|103|| nirvAdaH, parivAdaH / 'upasargasya ghaJyamanuSye bahulam' 30 ityaGa, TAp / 3 stUyate'nena stavaH / 'STuJ stutau' 63122 // iti vikalpena dIrghatve priivaado'pi| apavadanama (a.u.a.), 'Rdorp'3357|| ityap / 4 stUyate'nena apavAdaH / 6 garhaNaM garhaNA / 'garha galha kutsAyAm' stotram / 'STraya stutau'(a.u.a.), 'dAmnIzasu(zasa)yu- (bhvA.A.se.). lyutt| garho'pi / 7 dhikkaraNaM dhikkriyA / yujstu'3|2|182|| iti STran / 5 stUyate'nayA stutiH / dhikpUrvAta kaja: 'kabaH za c'3|3|100|| iti bhAve zaH, 'ajipijistubhyaH karaNe '(vaa-3|23|94||) iti ktin / 6 zittvAda bhAve yaka, 'riGa zayagliGgha '7 / 4 / 28 // iti nyate'nayA nutiH / 'Nu stuto'(a.pa.a.), bAhulakAt karaNe riGAdezaH, zapratyayasta striyAmeva / 8 nindanaM nindA / 'Nidi ktin // 269 // 7 zrAghanaM shraaghaa| 'zrA ktthne'(bhvaa.aa.se.)| kutsAyAm'(bhvA.pa.se.), bhidAditvAdaG / 9 kutsanaM kutsaa| 8 prazaMsanaM prazaMsA / 'zaMsa(zaMsu) stutau'(bhvA.pa.se.), 'kutsa AkSepeM '(cu.A.se.), bhidAditvAdaG / 10 kSepaNaM kssepH| 10 'ssidbhidaadibhyo'ng'3|3|104|| / 9 arthasya prazasyavadanam "kSipa preraNe'(tu.u.se.), bhAve ghaJ / dvayakSaro'yam, yanmahezvaraHarthavAdaH / 'vada (vadi) abhivAdanastutyoH '(bhvA.A.se.), "kSepo vilambe nindAyAma"[vizvaprakAzakozaH, pAntavargaH, zrI- 40 bhAve gh| nava prazaMsAyAH // 7], yathA-"AtmAghAM parakSepaM na kAGkSanti vicakSaNAH" sA tu mithyA vikatthanam / ["]iti / 11 jugupsyate jugupsanam / 'gupa gopanakutsanayoH' - 1 sA varNanA mithyA asatyArthA vikatthanam ucyte| (bhvA.A.se.), 'guptijkidbhayaH sn'3|15|| iti san, viruddhaM katthanaM vikatthanam / 'kattha zrAghane '(bhvA.A.se.), 'snyngo:'6|19|| iti dvitvam, 'lyuTa c'3|3|115|| iti 'lyuTa c'33|115|| iti lyutt| ekaM mithyAstuteH // lyuT / 'a:(a) prtyyaat'33|102|| ityapratyaye jugupsaa'pi| janapravAdaH kaulInaM vigAnaM vacanIyatA // 270 // ekAdaza nindAyAH // 271 // 1 janasya pratIpo vAdaH janapravAdaH / 2 kulasya AkrozA'bhISaDAkSepAH zApaH idaM kaulInam / 'kulAt kh'4|1|139|| / granthakRttu 1 Akrozanam AkrozaH / 'kruza AhvAne rodane ca' 20 "kulasya jalpaH"[svopajJaTIkA 2270] iti vyutpattimAha / (bhvA.pa.se.), bhAve ghaJ / 2 abhiSaJjanaM parAbhimukhyena vAkye" 3 viruddha gIyata iti vigAnam / 'gai zabde'(bhvA.pa.a.), yojanam abhISaGgaH / 'SaJja saGge'(bhvA.pa.a.), bhAve ghaJ, 50 lyuT / 4 vacanIyasya bhAvo vacanIyatA / catvAri lokA 'cjoH-73|52|| iti kutvam, 'upasargasya ghji-'63|122|| pavAdasya // 270 // iti dIrghaH / 3 AkSepaNam AkSepaH / kSipa preraNe'(tu.u.se.), syAdavarNa upakrozo vA~do niSparyapAt prH| . bhAve ghab / 4 zapanaM zApaH / zapa Akroze'(bhvA.u.a.), bhAve ghaJ, 'ata updhaayaaH'72|116 // , catvAri zApasya // garhaNA dhikkriyA nindA kutsA kSepo jugupsanam sa kSAraNA rate / // 27 // 1 sa zApo rate maithunaviSaye kSAraNA ucyate, 1 varNaH stutiH, tadviruddhaH avarNaH / viruddhArthe'tra n| maithunamuddizya gAlItyarthaH / strInimittaM puMnimittaM vA maithunaM prati 2 upakrozanam upkroshH| 'kruza AhvAne'(bhvA.pa.se.), bhAve ya Akroza udghoSaNA, sA kSAraNeti bhAvaH / 'kSara saJcalane' ghaJ / 3-5 niraH parerapAcca upasargAt paro'gre vAdaH, tena (bhvA.pa.se.), prayojakaNyantAd 'nnyaasshrnth-'3|3|107|| iti 1. 'ityaH' iti2 // 2. vastutastu 'zruyajistubhyaH karaNe' iti vArtikasvarUpam // 3. '-zUghAyAm' iti kSIrataraGgiNyAdau // 4. aSTAdhyAyyAM 'kulAt khaH' iti sUtraM dRzyate, ato vRddhyabhAvaH syAt, nimittAbhAvAt, tena "kulasyApatyaM kulInaH, 'kulAt khH'4|1|139 / / iti khaH, khasya InAdezaH / tasyedaM kaulInam / 'tasyedam 4 / 3 / 120 // ityaNa, AdisvaravRddhiH" IdRgrItyA'pi sAdhanIyam // 5. '-AhvAne rodane ca' iti kSIrataraGgiNyAdau // 6. 2.4nAsti // 7. zittvAt 'tizit saarvdhaatukm'3|4|113|| iti sArvadhAtukasaMjJA, 'sArvadhAtuke yk'3|1|67|| iti yak ityAzayaH // 8. '-avakSepaNe' iti kSIrataraGgiNyAdau // 9. 'kAGkSati' iti3.4|| 10. '-kSaNaH' iti3|| 11. dra. anekArthasaMgrahakairavAkarakaumudITIkA, bhA-1, 2 / 289 // , pR.169|| 12. '-rodane ca' iti 2.3.4nAsti // 13. 'vAkyayo-' iti // 14. '-mupadizya' iti3|| Page #167 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 126 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devakANDa:-2 yuca / kSaraNA'pi, "kSaraNAkSAraNAkrozAH sAbhizApAbhi- sarvaiyite, ghabarthe kaH 'samajJA"[]iti puruSottamo hasva- 30 maithunam"[] / klIbamapi, "nIcamAkSAraNaM yaH syAdAkSepo madhyamAha / samApUrvo jAnAtiH khyAtau / ata eva "khyAto maithunaM prati"[]iti zabdArNavAt / nIcamiti puMvihInasya vizrataH samAjJAte "[]iti ratnakoSaH / "tato'Gi samAjJA" saMjJA / AkSAraNA'pi / parapuruSanimittaM striyAH parastrInimittaM []iti tu kaumudI / "samAkhyA''[]iti bhAguriH / "aja vA puMsa Akrozasya ekam, athavA dUSaNanAmaikam // gatyAdau'(bhvA.pa.se.), 'smjyaa-'3|3|99|| ityAdinA viruddhazaMsanaM gAliH kyapi, 'kyapi pratiSedhaH (vaa-2|4|56||)ityjern vIbhAvaH, samajyA kIrtiH"[] iti tu maitreyaH / paJca kIrteH // 1 viruddhaM zaMsanam avadyodbhAvanam, gAlayate guNAn ruzatI punaH / gAliH, striyAm / 'gala bhakSaNe'(cu.A.se.), in / viruddhakathananAmaikaM gAliriti // azubhA vAk 1 ruzati hinasti paramiti ruzatI / 'ruza riza AzIrmaGgalazaMsanam // 272 // hiMsAyAm'(tu.pa.a.), 'laTaH shtRshaancau-'3|2|124 // iti 40 1 AzAsanam AzIH, strIliGgaH / AyUrvaH 'zAsu zatari. 'ugitazca 416 // iti GIS (GIp) 'AcchInadyornum' icchAyAm'(a.A.se.) asmAt 'kvip c'3|276 // iti 7 / 180 // iti vikalpAnnumo'bhAvaH / ruzatI hiMsretyarthaH / kvip, 'zAsa AzAsazca kvAvupadhAyA ittvaM vAcyam'(vA- Azrayali AzrayaliGgazcAyam, tena ruzan zabdaH, ruzad vaca ityapi, 3 / 3 / 108 // ) ityAkArasya ittvam, 'sasajuSo ruH8|266||, triliGo'yamiti hRdyama / "rizatI"ityeke / amarasta 'rvorupadhAyA-'8276 // iti dIrghaH / maGgalasya zaMsanaM maGgala- 'uSatI amarakoSaH 1618||iti mardhanyamadhyamAha / "uSa zaMsanam / ekamAziSaH // 272 // dAhe '(bhvA.pa.se.) zatRpratyayaH, "AgamazAsanamanityam" bhokaH kIrtiryazo'bhikhyA samAjJA [pribhaassaa-93|2]iti 'zazyanornityam 7 / 1 / 81 // iti zatu1 zakyate zlokaH / zoka saGghAte'(bhvA.A.se.), numabhAvaH / "uSatyAdeH strIliGgatvAdeva kAmacArAt strItvam" bhAve ghaJ / 2 kIrtyate kIrtiH / 'kRta saMzabdane'(cu.- [TIkAsarvasvam 1 / 6 / 18 // ] iti bhttttH| "strInirdezaH striyAM 20 pa.se.), 'UtiyUti[jUti] hetisaatikiirtyshc'3|3|17|| iti prAyaH prayogadarzanAt zavantatvapradarzanArthaM ca"[]iti tu kaumudii| 50 sAdhu / 3 aznute vyApnoti diza iti yazaH, klIbe / azubhA akalyANI, nindArthA vAg ruzatItyarthaH, yathA-'brAhmaNo 'azur3e vyAptau'(svA.A.se.), 'azeryazcAde:(-diH) '(haimoNA- hantavyaH' iti / ekamazubhavAcaH // 958)ityas / yadvA I lakSmImazrute vyApnoti / 'azU zubhA kalyA vyAptau'(svA.A.se.), asmAt '-asUn'(uNA-628)itya 1 zubhasvabhAvA vAk, kalAsu sAdhuH kalyA / 'tatra sun / "yAti gacchatyarthijaneSUpakAritvamiti yazaH, pRSodarAdiH''[] iti tu bhaTTaH / 4 abhikhyAnam abhikhyA / 'khyA saadhu:4498|| iti yat / antasthAtRtIyaprathamopadho'yam / sA prakathane'(a.pa.a.), 'aatshcopsrge'3|3|106|| ityaG sa ca gaThana eka ekaM zubhavacanasya // striyAm / 5 samaiH sarvairAjJAyate samAjJA / 'jJA avabodhane' carcarI carbhaTI same // 273 // (vyA.pa.se.), 'aatshcopsrge'3|3|106|| ityaG / "samaiH 1cAru caryate'nayA carcarI / 2 cAru bhaTyate'nayA 1. dra. rAmAzramI 16 // 15 // , pR.87|| 2. 'iti' iti 1.2.4nAsti // 3. 'AzAsaH kvAvupadhAyA itvaM vAcyam' iti vArtikasvarUpaM dRzyate // 4. '-sAtiheti-' ityaSTAdhyAyyAm // 5. kSIrataraGgiNyAdau DakArAnubandho na dRzyate // 6. atra haimasUtragrahaNaM vicAraNIyam, pANinIye 'azerdevane yuT ca'(uNA-630)ityasya sattvAt // 7. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 1611 // , pR.123 // , tatra 'ghajarthe kaH' ityasya sthAne 'ghajarthe kavidhAnaM kartavyam' iti dRzyate // 8. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 1611 // , pR.123 / / , tatra 'khyAto' ityasya sthAne 'prakhyAto' iti dRzyate // 9. 1.2.3nAsti // 10. TIkAsarvasvasammataH pAThaH / rAmAzramIkArastu 'ruzatI' iti tAlavyamadhyasvarAdirahitamAha // 11. 'ityAha mUrdhanyamadhyaM mUrdhanyAntaM' iti3 / / 12. 4pratau nAsti / Page #168 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 272-276] vyutpattiratnAkarakalitA 127 carbhaTI / ubhAvapi pRSodarAditvAt sAdhU / 'carcariH' iti 1vilapanaM vilApaH / paridIvyate paridevanam / 'divu tRtIyasvarAnto'pi / 'cAcarInAmnI dve / harSakrIDAdivacana- paridevane'(cu.A.se.), curAdiH, lyuT / 2 paridevanamanuzocanam, paryAyAvetau // 273 // tadvAcakaM vacanamapi paridevanam / dve zokavacanasya // yaH saninda upAlambhastatra syAt paribhASaNam / ullApaH kAkuvAk 1upAlambho dvividha:-guNAvi:karaNapUrvako nindA- 1 ullapanam ullaapH| bhAve ghaJ / kakyata iti puurvkshc| Adyo yathA-mahAkulajasya bhavataH kimucitmidm| kaakuH| 'karka laulyopatApayo:'(bhvA.A.se.), 'svAdaya:' dvitIyo yathA-bandhakIsutasya tavocitamevedamiti / tayormadhye yaH ityupratyaye diirghtvm| kAkvA vacanaM kAkuvAk / zokabhayAdisaninda upAlambhastatra paribhASaNam / paribhASyate tat pari- bhiva'nervikAraH kAkuH / yadamaraH-"kAkuH striyAM vikAro yaH bhASaNam / bhASa vyaktAyAM vAci'(bhvA.A.se.), lyutt| tathA ca shokbhiityaadibhirdhvneH"[amrkossH16|12||]| "dhvaneH zabdasya 40 10 bhAguri:-"nindApUrva upAlambhaH paribhASaNamucyate"["]iti / maivaM zokabhItyAdInA yo vikAro vikRtiH, sA kAkuH"[] iti kRthA iti vAcyatA ityarthe paribhASaNam / AlApaniyamayorapi taTTIkA / ekaM zokabhayAdibhiH zoSitakaNThavacanasya // paryAyo'yam / yanmahezvaraH anyo'nyoktiH saMlApasaMkathe // 275 // "paribhASaNamAlApe niyame paribhASaNam / 1 anyo'nyena uktiH anyonyoktiH / sammukhaM nandopAlambhavacane paribhASaNamiSyate // 1 // " lapanaM saMlApa: / "rahasi bhASaNaM saMlApa:''[]iti tu kaumudii| [vizvaprakAzakozaH, NAntavargaH, zo-106-7] iti / triSvapi 2 saMkathanaM saMkathA / 'katha vAkyaprabandhe'(cu.u.se.), yathA-"bAlA iva pravartante kRte'pi paribhASaNe // "[ ]iti // bhidAditvAdaG / dve anyonyaM uktipratyuktyoH // 27 // ApRcchA''lApa: sambhASaH / vipralApo viruddhoktiH 1 ApRcchanam ApRcchA / 'praccha jIpsAyAm' 1 viruddha pralapanaM vipralApaH / bhAve gha / viruddhA (tu.pa.a.), 'ssidbhidaadibhyo'ng'3|3|104||, 'grahijyA-' uktiH viruddhoktiH / ekaM viruddhokteH // 20 6 / 116 // iti samprasAraNam / 2 Alapanam AlApaH / apalApastu nihnavaH / 'lapa paribhASaNe'(bhvA.pa.se.), bhAve ghaJ / 3 sambhASaNaM 1 apalapanam apalApaH / bhAve ghaJ / 2 nihavanaM sambhASaH / 'bhASa vyaktAyAM vAci'(bhvA.A.se.), bhAve ghny| nihnvH| 'hRG apanayane'(a.A.a.), 'Rdorp'3357|| ekavAravacanamAlApaH, tasya triinni|| ityp| dve apalApasya / 'olavidyu'' iti bhASA // ___ anulApaH syAnmuhurvacaH // 274 // supralApaH suvacanam 1 muhuH asambhrameNa punaH punarvacanam, anulapanam 1 suSThu pralapanaM supralApaH / suSThucyate suvcnm| anulApaH / 'lapa paribhASaNe '(bhvA.pa.se.), bhAve ghaJ / ekaM ekaM zobhanokteH // pauna:punyokteH // 274 // ___ sandezavAk tu vAcikam // 276 // anarthakaM tu pralApaH 1 sandizyate'sau sandezaH, tasya vAk sndeshvaak| 1 anarthakaM prayojanazUnyamunmattAdivacanaM pralApaH / yayA sandiSTo'rtha ucyata ityarthaH / vAcikama / 'vAco 60 30 pralapanaM pralApaH / bhAve ghaJ // vyaahRtaarthaayaam'5|4|35|| iti Thak, 'tthsyekH'7|350||, vilApaH paridevanama / 'kiti ca 72118 // iti vaddhiH / anyena anyo'nyasmai 1. 'cAcari-' iti1.2.4|| 2. 'harSakvAdyava-' iti1, 'harSakAdyava-' itira, 'harSakrIDAdyava-' iti4|| 3. tulanIyo'marakoSa 1614 // 4. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 1614 // , pR.125|| 5. dra. anekArthasaGgrahakairavAkarakaumudITIkA, bhA-2, 5 // 14 // , pR.417 // 6. 'anulepa-' iti2|| 7. 'rapa lapa vyaktAyAM vAci' iti kSIrataraGgiNyAdau // 8. tulanIyo'marakoSaH 1616 // 9. 'kaki-' iti3, kSIrataraGgiNyAdau 'kaka laulye' iti dRshyte|| 10. mUlaM mRgyam, athavA bAhulakAduN // 11. 'lApanaM' iti1|| 12. 'uktapratyukteH' itira, '-ktoH' iti1|| 13. tulanIyo'marakoSaH 16 // 17 // 14. 'ulavivauM' iti1.2|| 15. 'vyAptatA-' iti3 // Page #169 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Aja 128 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devakANDaH-2 yadAha-tvayaivaM karttavyamiti sandezastasya ekaM vaacikmiti| pratipUrvaH zRNotiraGgIkAre, tasmAd 'Rdorp'3357|| ityp| "lekhAdinA'dhigate'rthe mukhasvarUpaM vAcikam"[ama.kSIra. ete trayastAlavyarephamadhyAH / 8 aGgIkaraNaM aGgIkAraH / bhAve 1 / 5 / 18 // ] iti kSIrasvAmI // 276 // ghab / 9 abhyupagamanam abhyupgmH| bhAve ghaJ, 'nodaattopdesh-'7|3|34|| iti na vRddhiH / 10 pratijJAnaM pratijJA / 'aatshcopsrge'3|3|106|| ityaG / 11 Agacchati pauruSamanayA avavAdo'pi AgUH, strIliGgaH / AGpUrvo 'gamlu gatau'(bhvA.pa.a.)asmAd 1 AjJApanam AjJA / ApUrvaH 'jJA avabodhane' 'bhramezca DU:'(uNA-226)iti sUtre cakAro 'game?:'(uNA(vyA.pa.se.), 'aatshcopsrge'3|3|106|| ityaG, anitya- 225)ityato 'gameH' ityAkarSaNArthaH / yadA ca 'U[] ca kara tvAccurAdiNijabhAvaH / 2 zAsanaM ziSTiH / 'zAsa anuziSTau' gmaadiinaam'(vaa-6|4|40 ||)iti kvip UG ca, tadA khala- 40 (a.pa.se.), 'striyAM ktin'3|3|94||, 'zAsa idaGhaloH' puuvt| "AgUryate'nayA AgUH / 'gurI udyame'(tu.A.se. athavA 10 6434 // ityupadhAyA itvam, 'titutr-72|9|| itiinissedhH| cu.u.se.), kvip, rephAnto'yam"[]iti liGgasUriH / 12 3-5 nirAGnibhya upasargebhyo'gre dezaH, tena ni:zeSeNa sama saGgaraNam snggrH| 'gR nigaraNe'(tu.pa.se.), 'Rdorp'3|3|57|| ntAd nitarAM dezanaM nirdeshH| 'diza atisarjane'(tu.pa.a.), bhAve ghaJ / evam AdezaH, nidezaH / 6 niyojanaM niyogH| ityap / dvAdaza pratijJAyAH / niyamasamAdhI api // 278 // 'yujir yoge'(ru.u.a.), bhAve ghaJ, 'cjo:-'7|3|52 // iti gItanRtyavAdyatrayaM nATyaM tauryatrikaM ca tat / katvam / 7 ziSyate'nena zAsanam / 'zAsu anuziSTau' 2-2 gItanatyavAdyAnAM trayaM samaditaM nATyama. taurya(a.pa.se.), 'krnnaadhikrnnyoshc'3|3|117|| iti karaNe lyuT / trikaM cocyate / naTasyedaM nATyam / 'chandogau kithavaka 8 avanamya vadanam avavAdaH / aSTau AjJAyAH // (chandogaukthika) yaajnyikbcnttaayH4|3|129 // , 'yasyeti c'6|4|148 // , 'ata updhaayaa:'7|2|116|| / 'turI athA''hUya preSaNaM pratizAsanam // 277 // tvarAyAm '(ju.pa.se.), 'Rhlornnyt'3|1|124||, 'hali 50 1 AhUya AkArya yatpreSaNaM mocanaM, tasya nAmaikaM c'8277|| iti dIrghatvaM c| tUryaM mUrajAdiH, tatra bhavaM taurya 20 pratizAsanam / 'zAsu anuziSTau'(a.pa.se.), lyuT // 277 // zabdarUpam / trayoM'zA asya trikam / 'saMkhyAyA atizadantAyAH kn'5|1|22|| / tauryeNa trikaM tauryatrikam 'tRtiiyaa'2|1|30|| saMvit sandhA''sthA'bhyupAyaH sampratyAbhyaH paraH shrvH| iti yogavibhAgAt samAsaH / "tauryaM ca tat trikaM ceti II karmadhArayaH"[] iti tu paJjikA / dve smuditgiitnRtyvaadytrysy|| 1 prakatAGgIkAraH pakSoktizcetyubhayA hi pratijJA / saGgIta prekSaNArtha'smin saMvedanaM saMvit / 'vida jJAne'(a.pa.se.), sampadAditvAt kvip| 1 asminniti gItanRtyavAdyatraye prekSaNArthe prekSaNa2 sandhAnaM sndhaa| 'DudhAJ dhAraNapoSaNayo:'(ju.u.a.), 'Ata- nimittaM prArabdhe saGgItam ucyate / sambhUya gIyate'ceti snggiitm| copsrge'3|3|106|| ityaG / 3 AsthAnam aasthaa| 'SThA 'gai zabdai'(bhvA.pa.a.), vartamAne ktaH, 'aadec:-'6|1|45 // gatinivRttau (bhvA.pa.a.), 'Atazcopasarge' 3 / 3 / 106 // ityaG / ityAtvam, 'ghumaasthaa-'6|4|66|| itItvam / sabhyAnAM prekSaNa- 60 nimittaM prArabdhagItanRtyavAdyatrayasyaikam // 4 abhyupAyanam abhyupAyaH / abhyupapUrvAd 'iG adhyayane' (a.A.a.)asmAd 'ingshc'33|21|| iti ghaJ / 'aya gatau' zAstrokte nATyadharmikA // 279 // 30 (bhvA.A.se.)ityasmAdvA, bhAve ghaJ / 5-7 sampratyAGthya upa- 1 zAstrokte bharatAdizAstranirdiSTaM gItanRtyavAdya sargebhyaH paraH zravaH, tena saMzravaH, pratizravaH, aashrvH| samAG- trayaM tannAmaikam , [nATyaM dharmo'syA] nATyadharmI', striilinggH| 1. 'nirdezaH' iti3.4|| 2. liGgayasUrikRtAmarapadavivRtiTIkAyAm-"AgamanaM saMvedanam AgUH / UkArAntaH / Agurate vA AgUH / 'gUrI udymne'| rephAntaH strIliGgaH / " iti dRzyate, amarakoSaH, bhA-1, 1 / 5 / 5 // , pR.94 // 3. '-sAdhI' iti1.2|| 4. '-ktaM' iti2 // 5. '-dharmA' iti3|| Jain Education Intemational Page #170 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 276-282] vyutpattiratnAkarakalitA 129 yadvAcaspati:-"nATyadharmI tu striyAm"[] / 'nATyadharmIti dikArasyAkAraH tANDavam / "taNDunA muninA proktaM tANDavam" pAribhASiko dharmIzabdaH / nATyadharyeva' nATyadharmikA / [am.kssiir.1610||]iti tu svAmI / "taDidhAtostANDavam" svArthe kani, 'ke'nnH'7|4|13|| iti husvatvam // 279 // [ ]iti tu kaumudI / puMklIbaliGgo'yam / nATyazAstre atha gItAdibhedAnanukrameNAha nRttalAsyanATyatANDavAnAM bhedo'sti, sa nehAzritaH, tathA higItaM gAnaM geyaM gItirgAndharvam "aGgavikSepamAnaM vivAhAbhyudayAdau nRtyam / lalitakaraNAGga1 gIyata iti gItam / 'gai zabde'(bhvA.pa.a.), hArAbhinaya(-yaM) kauzikIvRttipradhAnaM vAsakasajjAcaritaM vartamAne ktaH, 'Adeca updeshe'shiti'6|145|| ityAtvam, DovilikAdinibaddhaM zruiSTatvAd laasym| sarvarasaM paJcasandhi 'ghumaasthaa-'64|66|| itItvam / 2 gIyata iti gAnam / catuvRtti dazarUpakAzraya naTakarma nATyam / uddhatakaraNAGga'gai zabde'(bhvA.pa.a.), lyuT, 'aadec:-'6|145|| ityaatvm| hAranirvartyamArabhaTIvRttipradhAna(-naM) gItakAsAritakAdau taNDunA 10 3 gIyate geyam / 4 gAnaM giitiH| 'gai zabde'(bhvA.pa.a.), proktaM tANDavam"["] iti // 280 // 'striyAM tin'3|3|94||, 'aadec:-'6|145|| ityAtvam, vizeSata aah'ghumaasthaa-'6|4|66 // itItvam / 5 gandharvaiH kRtaM gaandhrvm| maNDalena tu yannRtyaM strINAM hallIsakaM hi tat / kRte'rthe'N / "rAgagItyAdikaM gItam, prAvizikyAdidhruvArUpaM 1strINAM yanmaNDalena maNDalAkAreNa nRtyaM tat hallIgAnam, padasvaratAlAvadhAnAtmakaM gAndharvam''["] iti bheratAyukto sakam / helayA lasyate'sminniti hallIsakam, kliibe'ym| vizeSo'tra nAzritaH / paJca gItasya // vAcaspatistu-"hallIsako'striyAm''["] ityAha / (ghUmarIti atha nartanam / bhASA naamaikm)|| naTanaM nRtyaM nRttaM ca lAsyaM nATyaM ca tANDavam / pAnagoSThyAmuccatAlam 1 pAnagoSThyAm ApAne nRtyam', uccastAlo'treti // 280 // uccatAlam // 1 natyata iti nartanama / natI gAtravikSepe'(di.pa.se.), raNe vIrajayantikA // 281 // 50 20 lyuT, 'yuvornaako'7|1|1||, 'upadhAyA lghorgunnH| 2 [naTyate naTanam / 'naTa nRttau'(bhvA.pa.se.), lyuT / ] 3 nRtyate nRtym|| 1raNe saGnAme yad nRtyaM tannAmaikaM viirjyntikaa| 'nRtI gAtravikSepe'(di.pa.se.), 'RdupadhatvAccAklupicUteH' jayantI patAkA, jayantyeva jayantikA, vIrANAM jayantikA 3 / 1 / 110 // iti kyap / 4 nartanaM nRttam / natI gAtravikSepe' (di.pa.se.), bhAve ktaH / 5 lasyate lAsyam / 'lasa saMzreSaNa- - sthAna nATyasya raGgaH syAt krIDanayo:'(bhvA.pa.se.), Rhloryt'3|1|124|| / 6 naTyata sthIyate'smin sthAnam, 'SThA gatinivRttau'(bhvA. pa.a.), iti nATyam / 'naTa avaspandane'(cu.u.se.), 'RhalorNyat' 'krnnaadhikrnnyo:-'3|3|117|| ityadhikaraNe lyuT / nATyasya 3 / 1 / 124 // / 7 tANDyena muninA proktam, 'kalApivaizampAya- sthAnaM pradezaH raGgaH ucyate / ramante janamanAMsyatreti raGgaH / 'ramu naantevaasibhyshc'4|3|104|| iti NiniH, Apatyasya ca taddhite'- krIDAyAm'(bhvA.A.a.), gangamyAdeH '(uNA-120)iti gn| nAti' 64 / 151 // iti yalopaH, tA inRtyazAstram, tadasyAstIti, rajyatyasmin jana iti vA / 'raJja rAge'(bhvA.u.a.), ghaJ / 30 'anyebhyo'pi dRshyte'(vaa-5|2|109||)iti vaH, pRSodarAditvA- nRtyasthAnanAmaikam // 60 1. dra. svopajJaTIkA 2 / 279 // , pR.66 // 2. '-bhASako' iti3|| 3. '-dharmeva' iti3|| 4. dra. svopajJaTIkA 2280 // , pR.66|| 5. 'bhAra-' iti4|| 6. 'lasa zreSa-' iti1, kSIrataraGgiNyAdau 'lasa zrUSaNakrIDanayoH' ityeva dRzyate // 7. 1.3.4nAsti // 8. 'tANDiH ' iti3.4|| 9. svAmikRtAmarakozaTIkAyAM "taNDu(muni)nA praNItaM tANDavam" iti dRzyate, ama.kSIra. 1610 // , pR.50|| 10. "nRtya-' iti2.3|| 11. "nRttam' iti1 / / 12. 'kaumudI-' iti2|| 13. 'govali-' iti3|| 14. 'uddhatI-' itira // 15. dra. kSIrasvAmikRtaTIkA 1610 // , pR.50||, svopajJaTIkA 2280 // , pR.66 // 16. 'yantRttaM' itira, tathA mudritakoze // 17. dra. svopajJaTIkA 2281 // , pR.66 // 18. koSThAntargatapAThaH 1.3.4nAsti // 19. 'nRttam' iti1|| 20. 'gangamyadyoH' ityuNAdigaNasUtram // 21. 1.3.4nAsti // Jain Education Interational Page #171 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 130 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devakANDaH-2 upakramaH / ditvATThaba, 'nirvRtte'ttu(kss)dhutaadibhyH'4|4|19|| iti yoga1 nATyasyetyatrApyanukRSyam, nATyasyopakramaH prArambhaH vibhAgA[t Thak vA] / abhinayasya catuHprakAranAmAni // 283 // pUrvaraGgaH, rajatyasmin jana iti raGgaH, maNDapo nATyaM vA syAnnATakaM prakaraNaM bhANaH prahasanaM ddimH| buddhistham, pUrvo raGge pUrvaraGgaH pratyAhArAdiH, raGgAt pUrva iti vyAyogasamavakArI vIthya hAmagA iti||284|| vA, rAjadantAditvAt pUrvanipAtaH / zrIharSastu- "raGgazabdena tauryatrikaM bruvan nATye raGgaprayogasya pUrvatAM manyamAnaH pUrvazcAsau abhineyaH prakArAH syuH raGgazca''[]iti samAsamamaMsta / gItanRtyavAdyAnAM trayANAM 1 nATayati nartayati sAmAjikamanAMsIti naattkm| prArambhasyaikoktyA nAmaikaM pUrvaraGgaH, upakramo nAma gItanRtya- 'naTa nRtye '(bhvA.pa.se.), NijantaH, 'nnvultRcau'3|1133 // iti 40 vAdyAnAM prArambha ityarthaH // nnvul| 2 vastvAdikaM kAvyAbhidheyamAtmazakyotpAdya prakurute yatra 10 aGgahAro'GgavikSepaH kAvyena tat prakaraNam / 'krnnaadhikrnnyoshc'3|3|117|| 1 aGgAnAM haraNaM sthAnAt sthAnAntaranayanam angghaarH| ityadhikaraNe lyuT / 3 bhaNyante uktimantaH kriyante apraviSTA 'hRJ haraNe'(bhvA.u.a.), bhAve ghaJ / 2 aGgAnAM hAra iva, api pAtravizeSA atreti bhANaH, puMklIbaliGgaH / 4 ekasya zobhAjanakatvAt, athavA harasyAyaM hAraH, hareNAbhinItatvAt, aGga- bahUnAM vA caritaM prahasyate yatra tat prahasanam / 'hasa(hase) pradhAno hAraH aGgahAra: sthirahastAditvAt triNshdbhedH| "vRzcika hasane '(bhvA.pa.se.), adhikaraNe lyuT / 5 "Damo(Dimo) bhramarAditvAt triMzatprakAro'GgA(lyA)divinyAsarUpo'GgahAraH" Dimbo vidravaH'[ ]iti paryAyAstadyogAdayaM DimaH / 6 vyAyAme []iti tu kaumudI / "aGgahArastvaGgahArirditrAdimAmbikA- yuddhaniyuddhaprAye yujyante puruSA ati vyAyogaH / 'yujir [mbikA]"[]iti zabdArNavaH / 2 aGgAnAM vikSepaH anggvikssepH| yoge'(ru.u.a.), adhikaraNe ghaJ / 7 samavakriyante saGghAtIdve aGgahArasya / aGgacAlana' iti bhASA // kriyante netAro'treti samavakAraH / bAhulakAdadhikaraNe ghaJ / 50 vyaJjako'bhinayaH samau // 282 // 8 sarveSAM rasAnAM lakSaNAnAM ca vIthI zreNIva vIthI / 9 1 vyanakti bhAvAn iti vyaJjakaH / 'aJjU vyakti- utkrameNonmukhI sRSTirjIvitaM prANA yAsAM utsRSTikAH zocantyaH mrakSaNakAntigatiSu'(ru.pa.se.)asmAt 'nnvultRcau'3|1|133|| striyaH, tAbhira'Gko'GkanaM yasya sa utsRSTikAGkaH, tadekadezaH iti Nvul / 2 AbhimukhyaM nIyate'rtho'neneti abhinayaH / aGkaH, bhImavat / 10 IhA ceSTA mRgasyeva strImAtrArthA yatra 'NIJ prApaNe'(bhvA.u.a.), 'erc'33156|| ityac / sa IhAmagaH // 284 // ete nATakAdyA daza abhineyasya hRdgatakrodhAdibhAvAbhivyaJjakasya dve // 282 // prabandhasya prakArA bhedAH syuH, etAni dazarUpakAnItyarthaH / sa caturvidha AhAyo racito bhUSaNAdinA / (nATakAdIni dazaprabandhabhedanAmAnIti / atra abhineyazabdaH vacasA vAciko'GgenA''GgikaH sattvena sAttvikaH cturthvrgpnycmaikaadshsvrmdhyH)|| // 283 // bhASAH SaT sNskRtaadikaaH| 1 so'bhinayaH hastAdibhiH padArthasUcakaH caturvidhaH 1 bhASyante bhaassaa:|'bhaass vyaktAyAM vAci'(bhvA.A.se.), 60 AhAyAdibhadAt catuHprakAraH, taSu bhUSaNAdinA rAcatAgabhanayaH karmaNi ghaJ / SaDiti SaT saGkhyAH saMskRtAdikAH saMskRta130 AhAryaH / 2 vacasA nirvRtto vaacikH| 3 aGgena nirvRttaH / prAkRtaramAgadhI3saurasenIpaizAcI5apabhraMzalakSaNAH / saMskRtAdInAM AGgikaH, bhrUvikSepAdiH / 4 sattvaM manoguNa Azayo vA, SaNNAmekoktyA nAmaikaM bhASA iti // tena nivRttaH sAttvikaH / yadAha-"sattvotkaTe manasi ye prabhavanti bhAvAste sAttvikAH"[ ]iti / viSvapi adhyAtmA- bhAratI sAvaMtI kaizikyArabhaMTyau ca vRttayaH // 285 // 1. 'rajyatya-' iti2.4|| 2. dra. svopajJaTIkA 2282 // , pR.67|| 3. tulanIyo'marakoSaH 17 / 16 // 4. dra. rAmAzramI 17 // 16 // , pR.99 // 5. 'vyakti' iti 2.3.4nAsti // 6. dra. amarakozakSIrasvAmiTIkA 1617 // , pR.51|| 7. 'nRttau' iti kssiirtrngginnyaadau|| 8. 'zocyantyaH' iti3.4|| 9. koSThAntargatapAThaH 3.4nAsti // Page #172 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 282-288] vyutpattiratnAkarakalitA 131 1 bhAratI vANI, tatpradhAnA vRttirapi bhAratI, tatra tAlaprabhRtikaM dhanam // 286 // vAcikAbhinayaprAdhAnyAt / 2 saditi pratyAkhyAnarUpaM saMvedanam, 1 kAsyamayaM vAditraM tAlastatprabhRtikaM prabhRtigrahaNAt tad yatrAsti tat satvat manaH, tasyeyaM sAtvatI, sAtvikAbhinaye kAMsyatAlAdi / hanyate ghanam / 'han(hana) hiMsAgatyoH' prAdhAnyAt athavA sat satvaM rUpaM vidyate yeSAM te satvantaH, (a.pa.a.), ghaJ, 'mUrtI ghnH'3|3|77|| iti ghanaH / ekaM teSAmiyama, satvaM ca tatra paricchidrAnveSaNopAyapratibhAnaM tAlAdeH // 286 // vaicitryotprekSaNalakSaNaprakAzalAghavAtmakam / 3 kezAH kiJcidapyarthakriyAjAtamakurvanto yathA dehazobhopayoginaH, tadvat vaMzAdikaM tu zuSiram saundaryopayogo vyApAraH kaizikI, AhAryAbhinayaprAdhAnyAt / 1 vaMzo veNustadAdikaM vAditraM zuSiH chidramastyasya shssirm| USazaSimuSkamadho r:52107|| / "zuSIraM zaSiraM 40 10 tvATTak / yadAha ziSyaM zIrSa tAlavyAdayaH"["]iti zabhedaH / sAmAnyato "vicitrairaGgahAraizca devo lIlAsamanvitaiH / veNuvAdyasyaikam // babandha yacchikhApAzaM kaizikI tatra nirmitA // 1 // " AnaddhaM murajAdikam / []iti / 4 iyatIti arAH, bhaTAH sotsAhAH analasAH, arAzca te bhaTAzca arabhaTAH, teSAmiyam ArabhaTI, aGgikAbhi 1 Anahyate sma Anaddham / 'naha(Naha) bandhane' (di.u.a.), bhAve ktaH, 'jhsssttho:-'8240|| iti dhtvm| nayaprAdhAnyAt / bhAratyAdInAmArabhaTyAntAnAM catasRNAmekoktyA nAmaikaM vRttyH| bahuvacanaM cAtra caturapekSayA // 285 // mukhe carmaNA yadbaddhaM tadAnaddhamityarthaH / murajAdikamityAdizabdAt vAdyaM vAMditramAtodyaM tUryaM tUMraM smaraMdhvajaH / paTahAdigrahaH / sAmAnyata ekaM maDhitavAdyasya // 1 vAdayati dhvanayati tad vAdyam / varNyantAt karmaNi vINA punarghoSavatI vipaJcI knntthkuunnikaa||287|| 'aco yt'3|197|| / vadati vA vaadym| 'RhalorNyat' vallakI 20 3 / 1 / 124 // / 2 vadati AhanyamAnamiti vaadinm| 'vada vyaktAyAM 1 veti prajAyate svaro'syAmiti vINA / 'vI 50 vAci'(bhvA.pa.se.), bhUva(vA)digRbhyo Nitran'(uNA-610)iti gati-prajanakAntyAdie (a.pa.a.) asmAddhAtoH 'rAsnAsAsnA Nitran, NittvAd vRddhiH / 3 A samantAt tudyate tADyata iti Atodyam / 'tuda vyathane'(tu.u.a) karmaNi 'RhalorNyat' / [sthUNA]-vINA:'(uNA-295)ityanena napratyaye Natve guNAbhAve 3 / 1 / 124 // / 4 tUryata iti tUryam, puMklI. / 'tUrI gatitvaraNa- * para ca ruupm| 2 ghoSo'styasyAM ghoSavatI / 'tdsyaasti'5|2|94|| hiMsanayo:'(di.A.se.), 'Rhlornnyt'3|1|124|| 5 taryata iti matup, '[mAdupadhAyAzca] mtorvo'yvaadibhyH'829|| iti iti tUram / 'igupdhjnyaa-'3|1|135|| iti kaH / 6 smarasya masya vatvam, 'ugitshc'4|16 // iti ngiiss(ngiip)| 3 dhvaja iva smaradhvajaH / SaT sAmAnyato vAditrasya // vipaJcayati vistArayati svarAniti vipnycii| 'paci vistAre tataM vINAprabhRtikam calane ce'(cu.pa.se.), NijantAt pacAdyac, gaurAdiH / 4 1 vINAdikaM vAdyaM tatam |'tnu vistAre'(ta.u.se.), kaNThaM kUNayate knntthkuunnikaa| 'kUNa saGkoce'(cu.u.se.), 30 'tanimRGbhyAM kicca'(uNA-368)iti tan, 'anudAttopadeza-' Nvul // 287 // 5 vallate svaro'syAM vallakI / 'vale 6 / 4 / 37 // iti nlopaH / tataM tantryAdikaM vINAprabhRtirAdiryasya valla saMvaraNe (bhvA.A.se.), 'kvun zilpisaMjJayorapUrvasyApi' 60 tadvINAprabhRtikam / sAmAnyata ekaM tAntivAdyasya // (uNA-190)iti kvun, gauraadiH| sAmAnyataH paJca viinnaayaaH|| 1:-bhAvanaM' iti3|| 2. dra. svopajJaTIkA 2285 // , pR.67|| 3. 'aGgika-' iti2|| 4. 3nAsti // 5. '-hiMsayoH' iti1.2|| 6. ito'gre 2pratau 'tantrItananAt tate' iti dRzyate // 7. 'kAzya-' iti3.4|| 8. 'kAMzya-' iti3|| 9. tulanIyo'marakoSaH 174 // 10. 'uSa-' iti2.3|| 11. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 174 // , pR.136 // , tatra "zirISaM zuSiraM ziSyaM zIrSa tAlavyazAdayaH" iti dRzyate // 12. 'zabdaprabhedaH' iti4|| 13. tulanIyo'marakoSaH 174 // 14. 'vI gatiprajanakAntyasanakhAdaneSu' iti dhAtupAThasvarUpam // 15. 'paci vistAravacane' iti kssiirtrngginnyaadau|| 16. 'valla-' iti1.2|| 17. '-saMvaraNe saJcaraNe ca' iti mA.dhAtuvRttiH, 'vala saMvaraNe' iti kssiirtrngginnii|| Page #173 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 132 sA'tha tantrIbhiH saptabhiH parivAdinI / 1 sA vINA saptabhiH tantrIbhiH svarAn parisphuTaM vadatItyevaMzIlA parivAdinI / sampRcAditvAd ghinuN / yadvA parito vAdaH parivAdaH, tadyogAd 'ata iniThanau 5 2 115 // itIni 'Rnebhyo GIS (jIe ) 4 / 115 // // yasyAM vINAyAM sapta tantryo bhavanti, tasyA ekaM parivAdinIti / anye'pi tantrobhedAda vINAbhedAH ekatantryAdyA ekavizaMtitantryantA jJeyAH // zivasya vINA'nAlambI 1 na Alambate anAlambI / 'labi avasraMsane 10] [](bhyA.A.se.) pacAdyac gaurAdiH // sarasvatyAstu kacchapI // 288 // 1 kacchapasahakatvAt kacchapI // 288 // nAradasya tu mahatI (379) 11 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1 mahattvAda mahatI / 'RnebhyaH- 41115 iti gaNAnAM tu prabhAvatI / 1 gaNA IzvarasevakAstadvINA prabhA'styasyAM prabhAvatI / ' tadasyAsti- 5 | 2 / 94 // iti matup 'ugitazca 4 1 16 // iti GIp // 20 vizvAvasostu bRhatI E [ devakANDaH-2 kAya: kolambakastasyAH 1 tasyAH vINAyoH kAyaH alAbudaNDakakubhasamudAyastantrI [ra] hita: kolambakaH / ke mUrdhni avalambante tantryo'treti kolambakaH / ' labi avalambane ' ( ), pRSodarAdiH / kulyate samyak syAyate'nena zabda iti vA 'kula saMstyAne' (bhvA.pa.se.), bAhulakAdambakac / ekaM vINAGganiSpannasamudAyasya // upanAho nibandhanam // 290 // 1 upanahyate'nena upanAhaH | 'naha (ha) bandhane 40 (di.u. a.), 'halazca 3 / 3 / 121 // iti karaNe ghaJ / vINAyA nibandhanaM yena carmaNA kriyate tannAma, 'khUMTI' iti bhASA / prAnte yatra tantryo nibadhyante, tannAma vA // 290 // daNDaH punaH pravAla: syAt 1 vizvAvasorgandharvavizeSasya vINA bRhattvAd bRhatI // tumburostu kalAMvatI // 289 // 1 tumburordevavizeSasya vINA kalA rUpamastyasyAM kalAvatI // 289 // caNDAlAnAM ta kaTolavINA cANDolikA ca sA / 1 kaTyate tantrIbhirAbriyate kaTola 'kaTe varSAvaraNayo: ' (bhvA.pa.se.), 'kaTipaTi - ' (haimoNA - 493 ) ityolaH / kaTolAkhyA vINA kaTolavINA / 2 caNDAlaiH kRtA cANDAlikA tthk| caNDAlavINAyAH dve / 'rabAba' iti 1 kaM vAtaM skunAti kakubha: / skubheH sautrAnmUlavibhujAditvAt kaH, pRSodarAditvAt salopaH / kakyate vA kakubhaiH / 50 'kaka laulye' (bhvA.A.se.), 'kakerubha: ' (haimoNA- 333 ) ityubhaH / " kakubhaH prasevaka uktaH '[ ] iti ratnakoSaH / 2 ( presIvyata iti prasevaH, svArthe ke prasevakaH) se peveM mevR sevane" (bhvA.A.se.), dantyAdiH, 'kvan saMjJAyAmapUrvasyApi '(uNA(190) iti kvana [vA] / yadvApi tantusantAne (di.pa.se.), 'akarttari ca kArake- 3 3 119 / / iti ghaJantAt saMjJAyAM kan 'halazca' 3 / 3 / 121 // iti ghaJantAdvA kanpratyayo draSTavyaH / vINAprAnte kakubhaprasekau varttete ityanvayaH / vINAdaNDAdhaH sthitaM zabdagAmbhIryAya dArumayaM bhANDaM yaccarmaNA''cchAdyate tannAmnI dve / 'moraNAM' iti bhASA // 30 - bhASA / zaiSikANi "valakI kANDavINA kuvINA ca DakkArI mUle vaMzazalAkA syAt kalikA kUNikA'pi ca kinnarI [tathA ], sArikA khuGkhaNI "[ zeSanAmamAlA83-84 // ] // harAdicaNDAlAntavINAnAmAni // // 291 // 1 vINAyA~ daNDaH pravalati pravAla: puMklI. / 'vala valla saMvaraNe' (bhvA.pa.se.) jvalitikasantebhyo NaH ' 3 11 1140 // karmaNi ghaJ vA (nAli' iti bhASA ) // kakubhastu prasevakaH / 1. -sadRzatvAt' iti3 // 2. -'styasyAH' iti2 // 3. 'tumba ' iti3.4 // 4 1.2.4nAsti // 5. ito'gre 2pratau 'kANDavINAyA:' iti dRzyate // 6. tulanIyo'marakoSaH 11713 // 7. 'vINAdaNDaH' iti / / 8. saMvaraNe saJcaraNe ca' iti mA. dhAtuvRttiH, 'vala saMvaraNe' iti kSIrataraGgiNI // 9. koSThAntargatapAThaH 1.3. 4nAsti // 10. ito'gre 2pratau 'puMklI:' iti dRzyate // 11. 1. 3.4nAsti // 12. koSThAntargatapAThaH 1.3.4nAsti // 13. 'evR zevR SevR sevR pleTale sevane' iti zrIrataraGgiNI ghe gelele lekha secane' iti mA. dhAtuvRttiH // 14.15. 'secane' iti2 // 16. 'kvan zilpisaMjJayorapUrvasyApi' ityuNAdigaNasUtram // 17. 'mauraNA' iti // 60 Page #174 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 288-293] vyutpattiralAkarakalitA 133 vINAyA mUle yA vaMzazalAkA sA kalayati tantrI 1dravanti gacchanti samudAyagatipradarzanArthaM karAdayo'treti kalikA / 'kala zabdasaMkhyAnayoH (bhvA.A.se.) / "saMjJAyAM dratam / 1 vilambante' karacaraNAdayaH pratyekaM gativizeSapradarzanAya kvun [pratyayaH]"[mA.dhAtuvRttiH, bhvAdiH, dhAtusaM-325] atreti vilambitam / 1 drutavilambitayormadhyabhavatvAd mdhym| iti mAdhavaH / yadvA 'kala saMkhyAne '(cu.u.se.), NijantaH, 'a saamprtike'4|3|9|| iti madhyazabdAdakArapratyayaH / eSu kalayati kaliH / 'aca i:'(uNA-578), tato DISi kalI, svArthe kan, 'ke'nnH'7|4|13|| iti hasvatve TApi klikaa| yathAkramamoghAditrayam / 'uca samavAye'(di.pa.se.), ghaba. paSo2 kUNayate tantrI kRNikA / 'kUNa zabda (cu.u.se.), daradittvAd ghatvam, tatvam / karacaraNAnAM tananaM tat / 'tanu saMjJAyAM kvana, 'prtyysthaat-7344|| itItvam / 'khIlI' vistAre'(ta.u.se.), sampadAditvAd kvipa, tadyogAd 'anyeiti bhASA // 29 // bhyo'pi-'(vaa-5|2|109|| iti vaH / ghanaH prAgaktaH-(zro10 ___ tatanAmavAdyabhedAnuktvA ghananAmavAdyabhedAnAha- 286) / dUtAdInAM layAnAmoghAdyAH krameNa paryAyAH kramAda kAlasya kriyayA mAnaM tAla: anukrameNa jnyeyaaH| tadyathA-1 drutalayasya nAma oghaH / 2 40 1kriyayA AvApani:kramanAdikayA kAlasya nimeSA- vilambitalayasya nAma tattvam / 1 madhyalayasya nAma ghanam / deniM paricchedakaM pratiSThAhetustannAmaikaM tAlaH, cccputtaadiH| bhAgarista ghanasthAne'nagatamAha. yatpATha:-"lambitadratamadhyAni yadAha tattvaughAnugatAni tu / abhidhAnakRtAmeSa samayaH''["] / nATye "caccapuTazcAcapuTaH SapitAputrakastathA / tu drutAdilayAnusAreNa kramAdoghAdyA vAdyaprakArAH // 292 // udyato vastukazcApi tAlAH paJcavidhAH smRtaaH||1||" / []iti / ayaM svara iyatkAlaM geyaH, iyatkAlaM vilambitaH, ghananAmavAdyabhedamuktvA vyatyayena AnaddhanAmavAdyamAhaiyatkAlaM drutam, iyatkAlaM madhyamiti bodhayitumIdRzairhastairaGgalyA- mRdaGgo muraMjaH kuJcanaprasAraNAdikriyAbhinarttitavyaM gAtavyaM ceti kAla: kriyAyAH 1 mRd aGgamasya mRdnggH| mRdayata iti vA / mRda kSode' 20 pramANamiti / talyate pratiSThIyate'neneti taalH| 'tala pratiSThA (vyA.pa.se.), 'trAdibhyazce'(uNA-)ityauNAdiko'Ggac, bAhulakaraNayoH (cu.pa.se.), curAdiH, ghaJ / halAyudhaTIkA tu-"kAlo kAd guNAbhAvaH / 2 murati mura: carmapaTTikAveSTanam / 'mura veSTane' nimeSAdiH, kriyA AvApani:kramAhvayAdikA, tayormAne paricchede tAlaH"[ ]iti bhinatti // (tu.pa.se.), 'igupdh-'3|1|135|| iti kH| murAt saMveSTanA- 50 sAmyaM punarlayaH / jjAto murajaH / ['pnycmyaam-'3|2|98|| iti Da:] |multe badhyata 1 sAmAnyataH sAmyaM kAlakriyayoH samatvaM tasyaikaM lyH| iti vA / 'murva bandhane '(bhvA.pa.se.), 'murvemurcerajak '(haimoNAlIyate'tra layaH / 'lIthreSaNe'(di.A.a.), 'erac' 3356 // 132)ityajak / sAmAnyena dve maIlasya // ityac / gAnageyayoranyUnAdhikye zruiSTatA layaH, sa ca drutavilambita atha mRdaGgabhedatrayanAmAnyAhamadhyalakSaNaH // so'GkyAliphyUrdhvaka iti tridhA / atha vizeSeNAha 1 sa iti mRdaGgaH, aGko'styasyAm aGkI, inantaH, 30 drutaM vilambitaM madhyamoghastattvaM ghanaM krmaat||292|| utsaGgasthatvAt / 2 AliGgo'syAsti AliGgI, inantaH, 1. 'kala gatau saMkhyAne ca' iti kSIrataraGgiNyAdau // 2. 'saGkocane' iti kSIrataraGgiNyAdau // 3. 'vilambate' itida :: 4. 'tatvodhA' iti1.2.4|| 5. dra. svopajJaTIkA 2292 // , pR.69|| 6. 'taratyAdibhyazca'(uNA-117)ityuNAdigaNasUtram, vastutastu 'viDAdibhyaH vit ( umA..18)ityanenA'Ggac yuktaH, tena kittvAd guNAbhAvaH sukaraH // 7. 'saMveSTane' iti kSIrataraGgiNI, 'pariveSTane' iti mA.dhAtuvRttiH // 8. 'muvI bandhane' / kssiirtrngginnyaadau|| 9. 'mUrmur ca' iti haimoNAdigaNasUtram // Page #175 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 134 bharA [ ja / abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devakANDa:-2 AliGgya vAdanAt / 3 UrvIkRtyaikena mukhena vAdanAd UrdhvaM DhagityavyaktaM kAyati vakti DhakkA / 'kai zabde'(bhvA.pa.a.), 30 kAyati UrdhvakaH / anye ta akyaM yakAropadhamAhaH / tadyathA- 'Ato'nupasarge kH'3|2|3|| / dve 'Dhola' iti khyaatsy|| "sArdhatAlavayAyAmacaturdazAGgulAnanaH / AnaddhanAmavAdyabhedamuktvA zuSiranAmavAdyabhedamAhaharitakyAkRtiH sa syAdaGkayoGke stho hi vAdyate // 1 // " bherI dundubhirAnakaH // 293 // [ ] / AliGgyamapi yakAropadhamUcuH / yathA"caturaGgulahIno'GkyAnmukhe caikAGgulena yaH / paTahaH yavAkRtiHsa AliGgya AliGgya sa hi vAdyate // 2 // ''[]| 1 bibhetyasyAH zabdAditi bherI / 'bibhI bhaye' "Urdhvako gopucchavat sa tritAlo'S Ggalo mukhe / (ju.pa.se.), 'Rjendra-'(uNA-186)iti rak, gaurAdiH / bheridhRtvoz2a vAdyate'nyeSAM vAdanAdUrdhvakam // 3 // " stRtIyasvarAnto'pi / "ravaH pragalbhAhatabherisambhavaH, prakAzayAmAsa 10 [ ]iti zabdArNavaH / aGke utsaGge sAdhuH aGgyaH / tatra sAdhuH' / samantatastataH"[ ]iti kumaardaasH| 2 dAmyati anyazabdAniti 4 / 4 / 98 // iti yat / vAdyamAna AliGgyata iti AliGgyaH / - dundubhiH, puMsi / "bherI strI dundubhiH pumAn''[amarakoSaH ApavAllagergatyarthAt karmaNi Nyat / vAdanArtham UrdhaM (UrdhaH san) kAyati zabdAyate UrdhakaH / Urdhazabdo'yama, [ato] 166 upazame'(di.pa.se.), 'darmedubhidu(1)m 40 nirvkaarH| taduktaM varNadezanAyAma-"ujjihIte udgacchatIti uurdhH| ca'(haimoNA-68)iti sAdhuH / yadvA dunduzabdena ubhiH pUraNaM yatra utpUrvAd AderurohateH (ohAGa:) DapratyayaH udupasargasya UrAdeze sa dundubhiH| 'ubha uMbhi(unbha) pUraNe'(tu.pa.se.), auNAdika i:, nairukte vakArarahita UrdhazabdaH / (yantraparyAya Azrayapare tantrasamava- shkndhvaadiH|" 'dunda avyakte zabde' ubhati auNAdikaH"[ ] kAro'vyayam, vkaarvaaNshc)| tathA ca bhavabhUti:-'UrdhvaM dhunoti iti tu kaumudii| "syAd bheyA~ dundubhiH puMsi"[amarakoSaH vAyuH'[ ] iti / upari dhvanyata iti Urdhvam / tantrAntare Urdhva 3|3|136||]itynekaarthH / dunduzabdena bhAti bhAyayati vA / dundu (UvaM)samAnArtha Urdhvazabdo'pyanavyayamadanto'sti / Urdhvadehe zabda bhASata ityanye / 3 A aniti anena vAditena yoddheti 20 bhavamaurdhvadehikamiti adantaH, '-puurvpdaa?'4|3|60|| iti jayAdityaH / AnakaH, puMsi / "Anako'striyAm"["] iti tu vaacsptiH| "kurvatIrupalaistuGgairbhuvanAnIva mUrdhvajaiH / ApUrvaH 'ana prANane'(a.pa.se.), 'kAdibhyaH saMjJAyAM tasyA vanAlIrartheti citranAgajamUrdhvajaiH // 4 // " vun'(uNA-713), 'yuvoranAko 7 / 1 / 1 // , A aniti iti Nvul []iti kIcakavadhe yamakAd vakAravatvamUrdhvazabdasyeti / vA // 293 // 4 paTacchabdaM jahAti paTahaH, puNklii.| pRSodarAdi- 50 "harItakyAkRtistvakyo yavamadhyastathordhvakaH / tvAta takAralopaH / paTanti harSa gacchantyatreti vA / 'paTa gatau' AliGagyazcaiva gopuccho madhyadakSiNavAmagAH // 5 // " (bhvA.pa.se.), kRpakaTikIkarTi-'(haimoNA-589)ityahaH prtyyH| []iti nATye caite bhedAH // paTe hanyata iti vA / catvAri bheryAH / apare tu Adye dve bheryA syAd yazaHpaTaho DhakkA nAmnI, tatrApi bhindanti bherI" DhakkA kArA kAhalA madanabherI 1 yAtrAdau yazo'rthaH paTaho yazaHpaTahaH / 2 'baraghU' iti bhASA / dundubhistu bheryAkArA saGkaTamukhI 1. '-Gkastho' iti4|| 2. '-kyonmu-' iti4|| 3. koSThAntargatapAThazcalitastena TIkAsarvasvastho'yam "yastUpariparyAya AzrayaparatantraH, sa makArAnto'vyayaM vakAravAMzca" iti pATho yuktaH, TIkAsarvasvam, bhA-1, 175 // , pR.137|| 4. dra. TIkAsarvasvam , bhA-1, 17 / 5 // , pR.138 / , tatra "kurvatIrupalaistuGgairbhuvanaM nIcamUrdhvajaiH / tasyAcalAlIranveti citrA nAgacamUrdhvajaiH // " iti dRzyate // 5. dra. amarakozakSIrasvAmiTIkA 1 / 6 / 6 // , pR.49 / / 6. dra. amarakoza 176 // 7. 'bheryAnakadundubhI' iti rAmAzramIsammataH pAThaH 176 // , pR.94|| 8. 'dama-' iti1.2.4|| 9. 'dunduzabda' iti1 // 10. dra. svopajJaTIkA 2 / 293 // , pR.69|| 11. '-kIkaTi-' ityasya sthAne mudritahaimoNAdigaNe'pi '-kIkaTi-' ityeva dRzyate, tattu azuddhameva, tatsthAne, atrApi ca '-paTimaTi-' ityeva yogyam // 12. '-bheri' iti 2.3 / / Jain Education Intemational Page #176 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 135 293-295] vyutpattiratnAkarakalitA napherIti bhASA / kecittvagretane dve damAmAnAmnI ityaahuH| vAdya- 'tatra sAdhuH' 4 / 4 / 98 // iti yat / hAsa eva vA / sAmAjikAnAM 30 vizeSAzcAtra ca varNAgocaratAM gato hAsyaH, [yadAha-] "sthAyyeva tu raso "atha dardare kalasImukhaH / bhavet''["] / 3 kirati vikSipati lokacittAni karuNaH / kR sUtrakoNo DamarukaM samau paNavakaGkiNau // 1 // vikSepe'(tu.pa.se.), 'kRvRdAribhya unan '(uNA-333), TAp / 4 zRGgavAdye zRGgamukhaM huDukkastAlamardalaH / rudro devatA'syaraudraH / sAsya devtaa'4|2|24 // ityaN / yaduktamkAhalA tu kuhAlA syAccaNDakolAhalA ca sA // 2 // "zRGgAro viSNudevaH syAd vAsaH prathamadaivataH / saMvezapratibodhArthaM dragaDadrakaTAvubhau / karuNo yamadevastu syAd raudrau rudradaivataH // 1 // " devatArcanatUrye tu dhUmalo balirityapi // 3 // [ ] iti / 5 ajati gacchati sattvavRddhimaneneti viirH| 'aja kSuNNakaM mRtayAtrAyAM maGgalapriyavAdake' / gatau kSepaNe ca'(bhvA.pa.se.), 'Rjendra-'(uNA-186)iti rak raNodyame tvardhatUro vAdyabhedAstathA'pare // 4 // 'ajey'ghbpo:'21456|| iti vI AdezaH / vIrayante vikrADiNDimo jharjharo maJcastimilA kirikiccikaa| manti janA aneneti vA / 'zUra vIra vikrAntau'(cu.A.se.), 40 lumbikA dardarI vedhyA kalApUrAdayo'pi ca // 5 // " curAdI, karaNe ghaJ / 6 bibhetyasmAditi bhayAnakaH / 'jibhI bhaye'(ju.pa.a.), 'Anaka: zIbhiyaH '(uNA-362) iti sUtreNa _[zeSanAmamAlA 284-88 // ] iti // AnakapratyayaH // 294 // 7 badhernindAyAM san, 'sanyaDoH' atha zArikA syAt koNo vINAdivAdanam / 6 / 1 / 9 // iti dvitvam, ['a prtyyaat'3|3|102|| ityaH, TAp 1 zRNAti tADayati vAdyaM zArikA / 'zR hiMsAyAm' bIbhatsA] / bIbhatsA astyatra bIbhatsaH / arzaAditvAdac / (vyA.pa.se.), Nvul, 'yuvoranAko 7 / 1 / 1 / / , TAp, 'pratyayasthAt- 8 'at' iti AzcaryArthe'vyayam , tasya bhavanama adbhtm| '7 / 3 / 44 / / itItvam / 2 kuNati zabdAyate vAdyamanena koNaH, 'adi bhuvo Dutan '(uNA-679)iti Dutan / 9 zAmyate sma puMsi / 'kuNa zabdopakaraNayo: '(tu.pa.se.), pacAdyac / "dvayostu zAntaH / 'vA daantshaantpuurnn-'7|2|27|| iti nipAtanAt kopo vINAdervAdanaM zArikA ca sA'[ ]iti zabdArNave vaacsptiH| saadhH| hAsyAdayaH zabdAH puMsi / gauDastu'vINAdirvAdyate'nena vINAdivAdanam / varNijantAt karaNe lyutt| "zRGgAravIrau bIbhatsaM raudraM hAsyaM bhayAnakam / 50 vAditravAdanopakaraNasya dve / paTahAdivAdanopakaraNaM daNDaH / vINA karuNA cAdbhutaM zAntaM vAtsalyaM ca rasA daza // 2 // " divAdinI 'zilAkA' iti bhASA || ["]iti zRGgAravIrau puMsyuktvA liGganirNayamAha / granthAntareSu zRGgArahAsyakaruNA raudrviirbhyaankaaH||294|| tu zRGgArAdInAM lakSaNAni yathA-"projjvalo dhRtiheturbhAvaH zRGgAraH / sarvAbhibhAvitA raudraH / yathA rAvaNacaritAdidAnadharmabIbhatsAdbhutazAntAzca rasAH yuddheSu / jIvAnekapakSotsAhakArI raso vIraH / asambhAvi1 zRGgaM raseSUttamattvamiyarttizRGgAraH, puNklii.|' Rgatau' / tamAntarikSagamanAdi[-jo vismayo'dbhutaH / krudhyadrAkSa(ju.pa.a.), pacAdyac, 'sArvadhAtukA- '713 84 // iti gunnH|| sAdi-] bhayajanyo bhayAnaka: / ghRNAkarapUyavasAdijo biibhtsH"| zaGkha kAmamArAti vA |raalaa dAne'(a.pa.a), Ato'nusarge kaH' sAmAjikai rasyante caya'nte rasAH, puklI. / ydaah3|2|3||| zrayatyenaM jana iti vA / zrisevAyAm'(bhvA.u.se.), "vibhAvairanubhAvaizca mukto vAcyabhicAribhiH / 'zRGgArabhRGgArau'(uNA-416)ityArani sAdhuH / 2 hAse sAdhu: haasyH| AsvAdyatvAtpradhAnatvAtsthAyyevaturasobhavet ||3||"["]iti| 60 20 1. 'naperI' iti2 // 2. 'kalazImukhaH' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 3. '-jhaMkiNau' itira, '-kiGkaNo' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 4. '-mardakaH' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 5. 'mAGgale priyavAdikA' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 6. 'madru-' iti3, 'maDDa - ' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTokayoH // 7. dra. rAmAzramI 176 // , pR.95 / / 8. 'vINAdi vAdyate' iti1 // 9. 'zrayantyenaM' iti2 // 10. 'sthAyyaiva' iti1.2|| 11. dra. svopajJaTIkA 21294 // , pR.69 // 12. 'raudrau' iti2.3, 'raudre' iti4|| 13. '-Dutac' ityuNAdigaNe // 14. da. svopajJaTIkA 2 / 295 / / , pR.70 // 15. 3.nAsti // 16. ama.kSIrasvAmiTokA 1617 // , pR.51||, amarakoSakRSNamitraTIkA 1717 // , pR.82 // Jain Education Intemational Page #177 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 136 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devakANDa:-2 zRGgArAdInAM zAntAntAnAmekoktyA nAmaikaM rasAH iti // 1 hasanaM hAsa: / 'hasa(hase) hasane'(bhvA.pa.se.), bhAve 30 nastridhA / ghaJ / [2 hasyate hasanam / 'hase hasane'(bhvA.pa.se.), lyuTa] / sthAyisAttvikasaJcAriprabhedaiH 3 hasanaM hasaH / 'hasa(hase) hasane (bhvA.pa.se.), 'svanarha (ha)1 bhAvayanti kurvanti rasAniti bhAvAH / svakAraNAd sorvaa'3|3|62|| ityac(-p) / 4 ghargharahetutvAd gharghara:, saghoSA bhavantIti vA / bhAvayanti vyApnuvanti sAmAjikamanAMsIti vaa| avyaktavAk / 5 hasanaM haasikaa| dhAtvarthanirdeze Nvul vaktavyaH' "manovikAro ratyAdirbhAva: "[ ] iti bRhaspatiH / yaduktaM bharatena- (vaa-3|3|108||iti nnvul| 6 hasanIyaM hAsyam / 'RhalorNyat' "nAnAbhinayasambandhAd bhAvayanti rasAnimAn / 3 / 1 / 124 // / SaT sAmAnyena hAsasyaM // yasmAttasmAdamI bhAvA vijJeyA nATyayoktRbhiH // 1 // " atha hAsyabhedAnAha[ ]iti / punaH bhAvAstridhA triprakArAH / 1 sAmAjikAnAM tatrAdRSTade smitam // 296 // 10 vAsanArUpeNa tiSThanti sthAyinaH / 'SThA gatinivRttau'(bhvA.- vakroSThikA - pa.a.), 'nndigrhipcaadibhyH-3|1|134 // iti NiniH, 'Ato 1 tatreti hAse adRSTarade, na dRSTA radA dantA yatra sa 40 yuk ciNkRto:' 7 / 3 / 33 // iti yuk| 2 sIdatyasmin mana adRSTaradaH, tatra / iti sattvam, guNotkarSAt sAdhutvAcca prANAtmakaM vastu sattvam, "ISadvikasitairdantaiH kaTAkSaiH sauSThavAnvitaH / tatraM bhavAH sAttvikAH / 3 saJcaranti na satatamavatiSThanta iti saJcAriNaH, vyabhicAriNaH, te ca te prabhedAzca sthAyisAttvika alakSitadvijadvAramuttamAnAM smitaM bhavet // 1 // "[] prabhedAH, taiH sthAyisAttvikasaJcAriprabhedaiH / sthAyyAdInAM trayANAM iti| smiG ISaddhasane'(bhvA.A.a.),kta: [smitm]||296||2 sAdhAraNyenaikaM 'bhAvAH' iti // vakra oSTho'syAM vakroSThI, svArthe ke vakroSThikA, striiklii.| navabhedama, prathamaM sthAyinaM bhAvaM nirUpayati yadgauDa:-"smite vakroSThikAna nA''[] dve |adRssttdnthaassy / / syAd ratiH punaH // 295 // atha hasitaM kiJcid dRSTaradAGkare / 20 rAgo'nurAgo'nuratiH 1 hasyate sma hasitam, kiJcidRSTA radA dantA 1 ramaNaM ratiH, parasparAsthAbandhaH / 'ramu krIDAyAm' evAGkurA yasmin saH, tasmin / ekaM kinycidRssttdnthaassy|| (bhvA. A. a.), 'striyAM ktin'3|3|94 // , 'anudAttopadeza-' kiJcicchUte vihasitam ni 6 / 4 / 37 // iti mlopaH // 295 // 2 raJjanaM rAgaH / rajyate'neneti 1 sazabdatvAt kiJcit zrute hAse vihasitam / yadbharataH-- vaa| raJja rAge'(di.u.a.), bhAve karaNe vA ghaJ, 'ghatri ca bhAva "AkuJcitAkSigaNDaM yat sasvanaM madhuraM tathA / karaNayoH '6 / 4 / 27 // iti lopaH, 'cjoH-7|3|52|| iti kAlAgataM sA''syarAgaM tadvai vihasitaM bhavet // 1 // " kutvam, 'ata upadhAyAH '7 / 2 / 116 / / 3 evamanuraJjanam anuraagH| 4 anuramaNam anuratiH / catvAri rAgasya // [] / puna: "AkuJcitakapolAkSaM sasvanaM ni:svanaM tathA / ___hAsastu hasanaM hasaH / prastAvotthaM sAnurAgamAhurvihasitaM budhAH // 2 // " ghargharo hAsikA hAsya'm []iti / ekaM sazabdanirantarahAsasya // 1. dra. ama.kSIrasvAmiTIkA 1 / 6 / 22 / / , pR.52 / / 2. 'tato' iti3 / / 3. 'hAsyasya' iti1 / / 4. 'adRSTi-' iti4 // 5. dra. rAmAzramI 17 // 34 // , pR.109 // , TokAsarvasve "ISadvikasitairgaNDaiH kaTAkSaiH sauSThavAnvitaiH / alakSitadvijaM dhIramuttamAnAM smitaM bhavet // " bhA-1, 11734 // , pR.162 // 6. pumAnnetyarthaH // 7. 'hAsyasya' iti2 // 8. dra. svopajJaTIkA 21297 // , pR.70 // , TIkAsarvasvam, bhA-1, 11735 // , pR.163 // 9. dra. rAmAzramI 17:35 // , pR.109 // Jain Education Intemational Jain Education Intermational Page #178 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 295-300] vyutpattiratnAkarakalitA 137 aTTahAso mahIyasi // 297 // ttaap| 4 roSaNaM ruSA / 'ruSa roSe'(di.pa.se.), bhidAditvAda, 1 aTTeti hasanam aTTahAsaH, mahAzabdatvA mahIyasi [TAp] / "kopo bhAmaH krudhA ruSA"[ ]iti shbdaarnnvH| 5 ativRddha hAsye / 'khaDakhaDahAse' iti bhASA // 297 // krodhanaM kut, striilinggH| 'krudha kope'(di.pa.a.), sampadA ditvAt kvip / krudhau, krudhaH ityAdi / 6 kopanaM kopaH / atihAsastvanusyUte 'kupa kope'(di.pa.se.), bhAve ghaJ / 7 pratihanyata iti 40 1 anusyUte'navacchinnahAse, atizayena hasanam pratighaH / 'hana(hana) hiMsAgatyo:'(a.pa.a.), bAhulakAt atihaasH| bhAve ghaJ / ekaM pracurahAsasya // 'parau ghH'3384|| ityapa, ghatvaM ca / "pratihanti, 'anyaapahAso'kAraNAt kRte / traapi-'(vaa-3248||) De pratighaH, nyaGkvAdiH''[ ]iti 1 akAraNAt kAraNamantareNa kRte hAse, apakRSTaM tu kaumudI / 8 roSaNaM roSaH / bhAve ghaJ / 9 roSaNaM rutt| hasanam apahAsaH // 'ruSa roSe'(di.pa.se.), sampadAdiH, strIliGgaH / ruSau, ruSaH 10 sotprAse tvAcchuritakam ityAdi / nava krodhasya // 1 UrdhvaM prakarSeNA'sanaM gamanamutprAsaH Adhikyam / utsAhaH pragalbhatA // 299 // 'asa gatidIptyAdAneSa'(bhvA.u.se.). bhAve ghaja / tataH savitaH abhiyogodyamau pauvirudyoga: kiyadetikA / (sahitaH) sotprAsaH, adhiko mahAn hAsaH / yadvA utprAsyate sAmarSo'nyaH kriyate'nena utprAsa upahAsaH, saha utprAsena vartate 1 utsahanam utsAhaH / 'Saha marSaNe'(bhvA.A.se.), 50 yaH sa sotprAsaH, tasmin, / AcchuraNam Acchuritakam / bhAve ghny| stheyAn saMrambha utsAhaH / 2 pragalbhasya bhAvaH 'chura chedane'(tu.pa.se), bhAve ktaH, 'aardhdhaatuksy-'7235|| pragalbhatA // 299 // 3 abhiyojanam abhiyogaH / 'yujir itIT, tataH svArthe kaH, A samantAdanavacchinnamityarthaH, dvitIyasvarAdirayam / ekaM maskarIsahitahAsasya / / yoge'(ru.u.a.), bhAve ghaJ / 4 udyamanam udyamaH, puMklI. / 'yama niyamane '(bhvA.pa.se.), ghaji 'udyamoparamau'(haimasUhasanaM sphuradoSThake // 298 // 4 / 3 / 57 // ) iti saadhuH| 5 pravahaNaM prauddhiH| prapUrvAd 'vaha 1 sphuran calan oSTho yasmin sphuradoSThake / hasyata prApaNe'(bhvA.u.a.), asmAt striyAM ktini 'grahijyA-' iti hasanam / 'hasa hasane'( ), lyuT / ekaM hoThaphurakaNa 6 / 116 // iti samprasAraNe 'praaduuhoddhau(ddho)ddhye-'(vaa-6|189||) hAsasya // 298 // iti vRddhiH / 6 udyojanam udyogH| 7 kiyad etadityazokaH zuk zocanaM khedaH bhiprAyo'syAM kiyadetikA / mayUravyaMsakAditvAt saadhuH|8 1 zocanaM zokaH / 'zuca zoke'(bhvA.pa.se.), bhAve adhyavasIyate adhyavasAyaH / So'ntakarmaNi'(di.pa.a.), bhAve 60 ghaJ, 'cjoH-7|3|52|| iti kutvam / 2 zocanaM zuk / ghaJ, 'Adeca :- '6 / 1 // 45 // ityAtvam, 'Ato yuka sampadAditvAt kvip, cAnto'yam, strIliGgaH / 3 zucyate cinnkRto:7|3|33|| 9 Urjanam UrjaH / 'Urja balaprANazocanam / lyuT / 4 khedanaM khedaH / 'khida dainye'(di.A.a.), nayo:'(ca.u.se.), bhAve ghb| nava sAmAnyena udymsy|| bhAve ghaJ / catvAri zokasya // atha vIryaM so'tizayAnvitaH // 300 // krodho manyuH krUdhau ruSA / 30 krut kopaH pratigho roSaH ruT ca 1 sa utsAhaH sAtizayaH prakRSTazaktibhAg vIryam krodhanaM kodhaH / 'dha kope'(di.pa.a.). bhAve ucyate / vIre sAdhu vIryam / 'tatra saadhuH'4|4|98|| ghaja / "tIkSNa prabodhaH krodhaH"[ ] iti lkssnnm| 2 manyate iti yat / vIryate vikramyata iti vA / 'vIra vikrAntau' viparItalakSaNayA manyuH, puMsi / 'mana jJAne'(di.A.a.), (cu.A.a.), bAhulakAd bhAve yaH / "vIrasya karma"[ ] 'yu(ya)jimanizundhijanibhyo yuc'(uNA-300)iti yuca, ityanye / "atizayazaktirvIryA"[ ]ityamaramAlAyAM strItvam / bAhulakAnna anAdezaH / 3 krodhanaM krudhA / bhidAditvAdaG, ekamatizayitAdhyavasAyasya // 30 // 70 1. 'khaDakhaDa' iti3 / / 2. '-hAsye' iti4|| 3. 'acchuraNam' iti1|| 4. 'lakSaNe' iti2|| 5. 'bhImaH' iti3.4|| 6. da. rAmAzramI 1726 // , pR.104|| tatra "krodho bhAmaH krudhA ruSA" iti dRzyate // 7.'-niyame' iti3, kSIrataraGgiNyAdau niyamanArthakayamadhAturna dRzyate // 8. 'ucyante' iti2|| 9. rAmAzramI 17 / 29 // , pR.105|| 20 Page #179 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 138 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devakANDa:-2 bhayaM bhI(tirAtaGka AzaGkA sAdhvaMsaM drH| 43 // iti khac / 2 pratigataM bhayena pratibhayam / prAdibhiyA ca smaasH| 3 bibhetyasmAd bhImam / 4 bibhetyasmAditi bhiissmm| 'bibhI bhaye'(ju.pa.a.), ubhayatra 'bhiyaH SugvA'(uNA-145)iti 1bhItiH bhayam / bibhI bhaye (ju.pa.a.),"ajvidhau mkssukau| "tathA 'bhiimaadyo'paadaane'3|474|| iti bhImabhISmI bhayAdInAmupasaMkhyAnam' napuMsake ktAdinivRttyartham'( )iti ktalyuTau sAdhU''[ ]iti sarvadharaH / 5 bibhetyasmAd bhyaankm| bAdhitvA aj bhavati / pArAyaNe tu vAsarUpeNa kto'pi darzitaH, 'AnakaH zibhiya:'(uNA-362)ityAnakaH // 302 // 6 tadasat, ktalyuTtuma(mu)nkhalartheSu vAsarUpavidheH pratiSedhAt''[mA. bhISayati bhISaNam / 'jibhI bhaye (ju.pa.a.), asmANNijantAd dhAtuvRttiH, juhotyAdiH, dhAtusaM-2]iti mAdhavaH / 2 bhItiH bhIH, nandyAditvAd lyuH / 7 bhIroridam trAsakRditi bhairavam / tasyestrIliGgaH / sampadAditvAt kvip| 3 bhItiH, 'striyAM ktin' dm'4|3|120|| ityaN / 8 ghuratyasmAd ghoram / 'ghura bhiimaary3394|| / 4 AtaGkanam AtaGkaH / 'taki kRcchrajIvane' (rtha)zabdayoH'(tu.pa.se.), pacAdyac / hanti vA ghoram / 'hante- 40 (bhvA.pa.se.), bhAve ghaJ / 5 AzaGkanam AzaGkA / 'zaki zaGkA- ghurca'(uNA-742) iti ac| "hantepurajAdezazca"[ ] iti tu yAm'(bhvA.A.se.), bhidAditvAda, TAp / 6 sAdhana asyati kaumudI / 9 dArayati cittamiti dAruNam / 'da vidAraNe' sAdhvasam / 'asu kSepaNe'(di.pa.se.), pacAdyac / 7.daraNaM daraH, (tryA.pa.se.), 'kRvRta'dAribhya unan'(uNA-333)ityunan / 10 puMklI. / ' bhaye '(bhvA.pa.se.), Rdorap'3 3157 // 18 bhiyaa| bhayamAvahati bhayAvaham / 'vaha prApaNe'(bhvA.u.a.), pacAdyac / daza bhayaGkarasya / "bhayaGkare tu DamaramAbhIlaM bhAsuram"[zeSabhidAditvAdaG, 'aci shnudhaatu-'6477|| itIyaG, TAp / aSTau nAmamAlA 289 // ] zaiSikANi // sAmAnyena bhayasya // atha bhayavizeSAnAha jugupsA tu ghRNA taccAhibhayaM bhUpatInAM svapakSajam // 30 // 1 jugupsanaM jugupsA, cittasaGkocaH / 'gup(gupa) 1 tacchabdasya pUrvaparAmarzitvAt taditi bhayama, bhUpatInAM kutsane '(bhvA.A.se.) gaptijkidbhayaH sn'3|1|5||, 'sanyaDoH' rAjJAm, svapakSAd rAjaputrAderjAtaM svapakSajam ahibhayam ityu 6 / 19 // iti dvitvam, 'a prtyyaat'3|3|102 // iti apratyayaH 50 20 cyate / aheriva gRhasthitAd bhayam ahibhayam ityekaM nAma, tadantazca, striyAM [TAp] / 2 jigharti kSarati mano'nayA ghRnnaa| 'ghR kSaraNadIptyoH '(ju.pa.a.), [bAhulakAnnak] / dve citta'grAsiyArnu bhaya' iti bhASA // 301 // saGkocasya // adRSTaM vahnitoyAdeH ___ atha syAd vismayazcitramadbhutam // 303 // 1 vahnitoyAbhyAm,AdizabdAd azanipizAcAderyadbhayam, caudyAzcarye tad adRSTam iti procyate // 1 vismayanaM vismayaH / vipUrvaH 'smiG ISaddhasane' dRSTa svaparacakrajam / (bhvA.A.a.). adbhatArthaH, dantyamadhyaH, 'saatpdaadyo:'8|3|111|| 1svadezacaurATavyAdibhayaM paradezAd dAhavilopAdibhayam, iti SatvapratiSedhaH / 2 cIyata iti citrm| 'ciJ cayane' tayornAmaikaM dRSTam iti // (svA.u.a.), 'amicimidizAsibhyasvan '(uNA-603)iti trn| bhayaGkaraM pratibhayaM bhImaM bhISmaM bhayAnakam // 30 // citrayati citramiti vA / citridhAtoH pacAdyac / 3 adityA- 60 zcaryArthe 'vyayam, tasya bhavanam adbhutm| 'adi bhuvo Dutan' bhISaNaM bhairavaM ghora dAruNaM ca bhayAvaham / (unnaa-679)||303||4 codyata iti codyam / 'cuda preraNe' 1 bhayaM karoti bhayaGkaram / 'meghartibhayeSu kRtrH'3|2|- (cu.u.se.), 'Rhloyet '3 / 1 / 124 // / 5 AcaraNIyam 1. ajeva' iti mA.dhAtuvRttiH, pR.385 // 2. jibhI-' iti1|| 3. '-yAno bhaya' iti4||4.'-vilaap-' iti1.2||5. 'hanterac ghur ca' ityunnaadignnsuutrm|| 6. 3nAsti // 7. '-vRdAri-' ityuNAdigaNe // 8. 'bhayaGkare tu' iti1.2.4nAsti // 9.'-sA'tha' iti1 // 10. 'gopane' iti kSIrataraGgiNyAdau // 11. 'SatvaM prati-' iti1.4|| 12. '-zasibhyaH katraH' ityuNAdigaNe // 13. '-Dutac' ityunnaadignne||14. 'saJcodanam' iti kSIrataraGgiNyAdau // Jain Education Intemational Page #180 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 20 301-306] Azcaryam / 'cara gatau ' (bhvA.A.se.), ' [ Azcaryam] anitye' 6 / 1 / 147 // iti sAdhuH / ete paJcApi cetovistAraparyAyAH / paJca Azcaryasya, 'tamAsA' iti bhASA // "phullakaM moho vIkSam " [zeSanAmamAlA 2189 // ] zaiSikANi // zamaH zAntiH zamathopazamAvapi / vyutpattiratnAkarakalitA 139 nidahyate'nenAGgamiti nidAghaH / 'daha bhasmIkaraNe' (bhvA.pa.a.), ghaJi, 'saMjJAyAM maghameghAnidAghAvadArghA- ' (gnnsuu-7|3|53 // ) 30 iti sAdhuH / nidadhyate'neneti vA / 'dagha ghAtane pAlane ca' (svA.pa.se.), karaNe ghaJ / trINi prasvedasya // purlakaH punaH / romAJcaH kaNTako romavikAro romaharSaNam // 305 // romodgama uddhRSaNamullukasa~namityapi / 1 polati mahad bhavatyaGgamanena pulakaH, puMklI. / 'pula mahattve ' (bhvA.pa.se.), saMjJAyAM kvun / 2 romNAmaJcanaM romAJcaH / 'aJju gatipUjanayo:' (bhvA.pa.se.), bhAve ghaJ / "na kvAdeM' : ' 7 / 3 / 59 // iti yogavibhAgAnna kutvam "[ ]iti bhASAvRttiH / 3 kaNTatIti kaNTakaH, puMklI. / 'kaTiM gatau' 40 (bhvA.pa.se.), saMjJAyAM kvun / kaNTakatulyatvAd vA / 4 romANi vikriyante'nene romavikAraH / 'DukRJ karaNe' (ta.u.a.), karaNe ghaJ / 5 romANi hRSyantyanena romaharSaNam / 'hRSu harSe' (bhvA.pa.se.), 'karaNAdhikaraNayozca '3 / 3 / 117 // iti karaNe lyuT // 305 // 6 romANi udgacchantyanena romodgamaH / ghaJ / 7 udghuSati ucchvasityaGgamanena udbhuSaNam / 'dhurSe kAntikaraNe'(cu.u.se.), karaNe lyuT / 8 ullukasati ucchvasityanenAGgamiti ullukasanam / 'udghuSa ulluka[sa] ucchvasarne' vAkyakaraNIyAvetau, AdyastudAdau kuTAdiH, kuTAditvAdevopadhAyA laghoH ['gAGkuTAdibhyo'JNinDit ' 1 / 2 / 1 // ] 50 guNAbhAvaH / "ullukasanamityatra saMyuktavarNaparatvAdukArasya dIrghatvAnna guNaH / etau paJcamasvarAdI karaNArthalyuDantau / aSTa romAJcasya // svarabhedastu kalletvaM svare tRSNakSayaH 1 zamanaM zamaH / ' zarmu upazame' (di.pa.se.), bhAve ghaJ, 'nodAttopadezasya - '73 34 // iti vRddhiniSedhaH / 2 zamanaM zAntiH / 'zamu upazame ' (di.pa.se.), 'striyAM ktin '3 | 3 |10 94 // anunAsikasya kvijhalo :- '6 / 4 / 15 // iti dIrghaH, 'titutra - 7 / 2 / 9 // itINniSedhaH, 'nazcApadAntasya - '8 / 3 / 24 // ityanusvAraH, ['anusvArasya - 1814 58 // iti parasavarNaH ] / 3 zamanaM zamathaH / bAhulakAdathac / 4 upazamanam upazamaH / ghaJi 'nodAttopadeza- '7 / 3 / 34 // iti na vRddhiH / 6 tRSNAyAH gardhasya kSayaH tRSNAkSayaH / zAnteH paJca // atha sthAyibhAvAnAmupasaMhAramAha sthAyino'mI rasAnAM kAraNaM kramAt // 304 // amI ratyAdayaH zAntiparyantAH rasAnAM zRGgArAdInAM navAnAM kramAdanukrameNa kAraNaM kAraNabhUtA ityarthaH // 304 // athASTavidhaM sAttvikabhAvaM prakaTayatistambhojaye 1 stambhanaM stambhaH / ' stambhu rodhane' (sautraH kryA .pa.se.), bhAve ghaJ / 2 jaDasya bhAvo jADyam / 'guNavacanabrAhmaNAdibhyaH karmaNi ca '5 / 1 / 124 // iti SyaJ / dve viSTabdhatvasya // svedo dharmani 1 svedanaM svedaH / 'JiSvido gAtraprakSaraNe' (di.pa.se.), bhAve ghaJ / 2 gharati siJcatyaGgaM gharmaH / 'ghR secane' (bhvA.pa.a.), 'gharma:'(uNA - 146 ) ityuNAdisUtreNa nipAtaH / 3 1. 'vIkSyaM' iti4, tathA zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 2. 'zama' iti3.4 // 3. 'kSayaM' iti1 // 4. 'Syan' iti3.4 // 5. kSIrataraGgiNyAdau trirahita: pAThaH // 6. 'saMjJAyAM meghanidAghAvadAghArghA:' iti gaNasUtram // 7. 'pAlane ca' iti kSIrataraGgiNyAM nAsti // 8. 'ullakasana-' ityAcAryAH paThanti, svopajJaTIkA'pi tamAzrityaiva kRtA // 9. 'nyaGkvAdeH' iti3.4 // 10. bhASAvRttau " 'na' iti yogavibhAgAnneha-romAJcaH, zocyam" iti dRzyate, bhASAvRttiH 7 / 3 / 59 // , pR.345|| 11. i I vA praviSTaH syAt tarhi 'kaTI' iti, atra mA. dhAtuvRttiravalokanIyA, pR. 111 // 12. 'vikriyate'neneti' iti1 // 13. 'hRSu alIke' iti kSIrataraGgiNyAdau, "alIkamAnanda iti kAzakRtsnadhAtuvyAkhyAnam (pRSTha.45 ) " iti kSIrataraGgiNITippaNI, pR. 102 // Ti -2 // 14. kSIrataraGgiNyAdau 'dhUSa' iti SaSThasvaravAn dhAturdRzyate // 15. hemacandrAcAryakRtadhAtupArAyaNatRtIyapariziSTe dhAtupArAyaNe ye lokikA : vAkyakaraNIyA AgamikAzca dhAtavo na saGgRhItAste granthAntarebhya uddhRtya sampAdakena sthApitAstatra " 5 udghaSat 6 ullakasat ucchvasane / udghuSati ucchvasati / [romodgama uddhaSaNamullakasanamityapi a. ci. 2 / 220] // " iti dRzyate pR. 364 // 16. 'ullaka-' iti1.2.4 // 17. ' - galUM ' iti4 // 1 svarasya bhedaH svarabhedaH svaropaghAtanAmaikam, 'galagalu, svarabhaGga' ityAdibhASA, svare svaraviSaye kallatvam avyaktatvam / yadAha pathyApathyakAra :-" svarabhedaH svararujA svaraghAtaH svarakSayaH svaropaghAtaH " [ ] ityAdi // For Private Personal Use Only Page #181 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 140 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devakANDa:-2 kampastu vepathuH // 306 // vaivarNyamathupralayAvityaSTau sAttvikA guNAH // 1 // " 1 kampanaM kampaH / 'kapi calane'(bhvA.A.se.), bhAve []iti // ghny| 2 vepanaM vepathuH / 'Tuve kampane '(bhvA.A.se.), tiH santoSaH svAsthyaM syAt 'ttvito'thuc'3|3|89 // , puMsi / dve kampasya // 306 // vaivayaM kAlikA 1 dharaNaM dhRtiH| 'dhRJ dhAraNe'(bhvA.u.a.), 'striyAM ktin'33 14 // 2 santoSaNaM santoSaH / tuSa tuSTau' (di.pa.a.), 1 viruddho varNo vivarNaH, vivarNasya bhAvo vaivarNyam / bhAve ghaJ / svasthasya bhAvaH svAsthyam / trINi santoSasya // 2 kAlasya bhAvaH kAlikA / caurAditvAd vuJ / kAlayatIti vA / kArla varNe(cu.u.se.), Nvula / dve viruddhavarNasya / varNaviparyaya AdhyAnaM smaraNaM smRtiH / varNapAlaTu iti bhASA // 1 AdhyAyate AdhyAnam / 'dhyai cintAyAm'(bhvA.pa. a.), 'lyuTa c'3|3|115|| iti lyuTa / 2 smaryate smrnnm| 40 asramaH 'smR cintAyAm'(bhvA.pa.a.), lyuT / 3 smaraNaM smRtiH| 'striyAM 1 aznute vyApnoti kaNThamiti azra, klIbe / 'azaGa ktin'3|3|94|| |"aadhyaanmutknntthaayaampi"[ ]ityeke / tathA vyAptau'(svA.A.ve.), azvAdayazca'(uNA-707) nipAtyA iti ca kAzikAyAm-"AdhyAnamutkaNThApUrvakaM smaraNam''["] / trINi sAdhu / 2 bAdhate netramiti bASpaH, puNklii.| 'bAdha loDane' pUrvAnubhUtacintanasya // (bhvA.A.se.), 'khaSpazilpazaSpabASparUpatarpatalpA :'(uNA- maitirmanISA baiddhi(dhirSaNApticetanAH // 308 // 308)iti sAdhu / 3 netrasyAmbu netrAmbu / 4 rudyate rodnm| pratibhApratipatprajJAprekSAcidapalabdhayaH 'rudir azruvimocane'(a.pa.se.), 'lyuTa c'3|3|115|| iti lyuT / 5 asyate astram / asu kSepaNe'(di.pa.se.), bAhulakAd rak / 6 asyate astru, klIbe, dantyasa: / 'asu kSepaNe' 1 manyate'nayA matiH, arthanizcayaH / 'mana jJAne' 20 (di.pa.se.), 'azvAdayazce'(uNA-707)iti sAdhu / SaT azruNaH (di.A.a.), 'striyAM ktin'3394||, 'anudAttopadezavanati"lAta:(lota:)"[zeSanAmamAlA 2189 // ] iti zaiSikam // tanotyAdInAmanunAsikalopo jhali kdditi'64|37|| ityanu- 50 pralayastvaceSTatA nAsikalopaH / 2 'ISa gatihiMsAdAneSu'(bhvA.A.se.), 'gurozca' 1 pralIyate kriyA atra prlyH| 'lIG vilayane' 33103 // ityapratyayaH / manarsa ISA manISA / 'zakandhvAdiSu (di.A.a.), AdhakaraNa ghaJ / 2 acaSTatA gtctntvm| siddhyanuguNaM pararUpaM vAcyam, tacca kvaciTTeH, kvacidakArasya' yadAhuH-"stambhe vicetanatvam, pralaye gatacetanatvam, ata eva ___ []iti ukteratra TeH / 3 budhyate'nayA buddhiH / 'budha avagamane' sahasaiva nipatanaM bhuvi bhavati, mahAbhUtazaithilyAt"[ ] / dve (di.A.a.), 'striyAM ktin'3|3|94|| 4 dhyAyati dhIH / mUrchAyAH // 'dhyai cintAyAm'(bhvA.pa.a.), 'dhyAyateH samprasAraNaM ca'(vAathopasaMharati 3|2|178||)iti kvip, samprasAraNam / 5 dhRSNuvanti pragalbhaityaSTa sAttvikAH // 307 // te'nayA dhissnnaa| 'bidhuSA prAgalbhye' (svA.pa.se.), ityete pUrvoktA aSTau sAttvikAH / yaduktam- 'dhRSerdhiSaca saMjJAyAm'(uNA-240)iti yuc / pragalbhA samarthA "stambhaH svedo'tha romAJcaH svarabhedo'tha vepathuH / rakSitaM jagaddharSapradAnenetyarthaH / yadvA skandasvAminA paThitAd 60 1. dhAtupradIpe 'vela kAlopadeze' ityatra "kAla ityapi dhAturityeke" iti (curAdiH, pR.159, dhAtusaM-262) tathA mA. dhAtuvRttau " 'kAla ityapi dhAtuH' iti maitreyaH" iti ca dRzyate (mA.dhAtuvRttiH, pR.570, dhAtusaM-267) || 2. -vacanasya' iti2 // 3. '-laDhUM' iti4, '-laTavau' iti3|| 4. kSIrataraGgiNyAdau GakArAnubandho na dRzyate // 5. '-parpatalpAH ' ityuNAdigaNe // 6. 'AsrAda-' iti1.2|| 7. 'lIJ' iti2.3.4 // , 'lIG zreSaNe' iti kSIrataraGgiNyAdau // 8. dra. svopajJaTIkA 2307 // , pR.72 // , tathA ama.kSIrasvAmiTIkA 1 / 6 / 34 // , pR.56|| 9. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 11716 // pR.145||, rAmAzramI 1 / 7 / 16 // , pR.99 // 10. ama.kSIrasvAmiTIkA 1630 // , pR.54|| 11. '-hiMsAdarzaneSu' iti kSIrataraGgiNyAdau // 12. 'manas' iti1.2.3 / / 13. 'dhRSerdhiS-' ityuNAdigaNasUtram // Jain Education Intemational Page #182 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 306-311] 'dhiSi dhAraNe' ityasmAt kyuH / yadvA dhArayatyarthamiti dhIH buddhi:, dhArayati karttAraM pradAneneti dhIkarma, sanoti saMbhajata iti sanoteH pacAdyaci pRSodarAditvAd hrasvatve dhiSaNA, NakArAntatvAnmUrdhanyamadhyA, anyathA SatvAbhAvAd dhisanA / "dhiSa zabde (ju.pa.se.) [ ama.kSIra. 114 / 1 // ] iti tu svAmI / 6 jJapanaM jJaptiH / 'jJapermica''(cu.pa.se.) iti gaurAditvAt ktin, 'titutr-'7|2|9|| itIniSedha:, 'mitAM hrasvaH '6 / 4 / 92 // | 6 cetanaM cetanA / 'citI' saMjJAne ' (bhvA.pa.se.), lyuT, yuc vA ||308|| 7 pratibhAnaM pratibhA / ' bhA dIptau ' ( a.pa.a.), 10 ' Atazcopasarge ' 3 | 3 |106 // ityaG / 8 pratipattiH pratipat / pratipUrvaH 'pada gatau ' ( di.A.a.), sampadAditvAt kvip / 9 prajJAnaM prajJA / 'jJA avabodhane' (kryA.pa.a.), 'Atazcopasarge' 3 / 3 / 106 // ityaG / 10 prakarSeNa IkSyate jJAyate'nayA prekSA / 'IkSa darzanAGkanayo:'(bhvA.A.se.), 'Atazcopasarge 3 // 3 // 106 // ityaG | 11 cetanaM cit, striyAm / 'citI saMjJAne ' (bhvA.pa.se.) sampadAditvAt kvip| 12 upalambhanam upalabdhiH / 'DulabhaS prAptau'(bhvA.A.a.), 'striyAM ktin '3 // 3 // 94 // , 'jhsssttho:-'8|2|40 // iti dhatvam / 13 saMvedanaM saMvittiH / 'vida jJAne' (a.pa.se.), 'striyAM ktin ' 3 | 3 |94 // | saMvedana20 mapi vidA'pi / "prajJA zraddhA dharA jJaptiH paNDA saMvedanaM vidA" [ ] iti zabdArNavaH / 14 zeta iti ze: mohaH saMzayo vA, taM muSNAti / 'muSa steye' (kryA.pa.se.), mUlavibhujAditvAt ke, gaurAditvAd GISa zemuSI, tAlavyAdimUrdhanyAntA / " zame: kvasau etvAbhyAsalope zemuSI " [ ]iti tu kaumudI / 15 darzanaM dRSTiH / 'dRzir prekSaNe ' (bhvA.pa.a.), 'striyAM ktin ' 3 / 3 / 94 // / sAmAnyena SoDaza buddheH // atha buddhivizeSanAmAnyAha sA medhA dharaNakSamA // 309 // 1 sA matirdhAraNasamarthA medhA ityucyate / medhate 30 saGgacchate'syAM sarvamiti medhA / 'medhU saGgame ' (bhvA.u.se.), bhidAditvAdaG, 'gurozca - '3 / 3 / 103 // ityakAro vA / 'miha me medhAhiMsanayo:' (bhvA.u.se.), "bhidAdisUtre medhAzabdaM vyutpAdayan nyAsakAro dhAntAvAha~ "[ mAdhavIyadhAtuvRttiH, bhvAdi:, dhAtusaM - 600 ]iti mAdhavaH / anye tu - vyutpattiratnAkarakalitA " matirAgAmikI jJeyA buddhistatkAladarzinI / prajJA cAtItakAlajJA medhA kAlatrayAtmikA // 1 // " [ ]iti bhedaM vadanti // paNDA tattvAnugA 141 1 tattvAnugAminI matiH paNDA ucyate / paNyate stUyate paNDA / 'paNa vyavahAre stutau ca' (bhvA.vya.A.,stu. para. 40 se.), 'JamantAt DaH' (uNA-111) // mokSe jJAna'm 1 mokSaviSaye mokSaphalA vA matiH jJAnam / mokSe iti nimattasaptamI vA, mokSanimittamityarthaH // vijJAnamanyataH / 1 mokSazAstrAdanyatra zAstre zilpe ca citrAdau matiH vijJAnam ucyate / virUpaM jJAnaM vijJAnam / ekaM zilpazAstregrAhiNyA mateH // zuzrUSA zravaNaM caiva grahaNaM dhAraNaM tathA // 310 // Uho'poho'rthavijJAnaM tattvajJAnaM ca dhIguNAH / 1 zrotumicchA zuzrUSA / 'zru zravaNe' (bhvA.pa.a.), 'dhAto: karmaNaH samAnakartRkAdicchAyAM vA 3 / 1 // 7 // iti san, 'sanyaGoH ' 6 / 1 / 8 // iti dvitvam / 2 zrUyate zravaNam, lyuT / 3 gRhayate grahaNam / ' graha upAdAne' (kryA.u.se.), lyuT / 4 dhAryate dhAraNam, avismaraNam / dhArerNijantAllyuT // 310 // 5 Uhanam UhaH, yuktigamyastarkaH / 'Uha vitarke ' (bhvA.A.se.), bhAve ghaJ / 6 apohanam apohaH, asatpakSanirAkaraNam" / apapUrva 'Uha vitarke' (bhvA. A.se.), bhAve ghaJ / 7 arthasya yathAvasthitatayA vijJAnam arthavijJAnam / 8 'tattvasyehetarabhinnatvasya jJAnaM tattvajJAnam / guNaH dhIguNAH / buddhiguNA aSTa // vrIDA lajjA mandAkSaM pA 1 vrIDanaM vrIDA, puMstrI, cittasaGkocaH / 'vrIDa codane' (di.pa.se.), codanaM lajjA, 'gurozca - '3 3 1103 // ityakAraH / vrIDa iti pacAdyaci adanto'pi / "vrIDajAtyamabhajanmadhupAsA' [ ] iti mAghaH / 2 lajjanaM lajjA / 'olasjI vrIDane ' (tu.pa.se.), 'gurozca - 3 | 3 | 103 // ityakAraH, 'jhalAM jaz jhasi ( jhazi ) ' 1. 'jJapa micca' iti mA.dhAtuvRttiH, 'jJapa mAraNatoSaNanizAmaneSu micca' iti svAmI // 2. 'citi' iti3 // 3. ' - darzane' iti kSIrataraGgiNyAdau // 4. dra. rAmAzramI 1 / 5 / 1 // , pR.71 // 5. 'zermoha:' iti3 // 6. 'midhR medhR-' iti3 // 7. 'dhontA-' iti // 8. 1. 2. 4nAsti // 9. zAstre grAhi-' iti1 // 10.' asatyanirAkaraNam' iti1 // 11. 'tattvasya heturabhi -' iti4 // 50 60 Page #183 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 142 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devakANDaH-2 8 / 4 / 53 // iti datvam, 'stoHzcanA shcH'8|4|40|||3 mandamakSaM vyApUrvaH 'DudhAb dhAraNAdau'(ju.u.a.), 'upasarge gho: kiH' yatra mandAkSam, svotthalajjAvazAddhi cakSuraJcanamiti / "zUkA 3392 // / evamAdhiH, puMsi / yadamara:-"puMsyAdhiH" 30 mandAkSam''[] ityeke / 4 hIyate hIH / 'hI lajjAyAm'(ju.- [amarakoSaH 1|7|28||]iti // 312 // pa.a.), sampadAditvAt kvip, strIliGgaH / 5 trapyate trapA / nidrA pramIlA zayanaM saMvezasvApasaMlayAH / 'trapUS lajjAyAm'(bhvA.A.se.), "ssidbhidaadibhyo'ng'3|3| nandImakhI zvAsahetistandrA 104 // / paJca lajjAyAH // 1 niyataM drAntIndriyANyasyAM nidrA / nipUrvaH 'drA sA'patrapA'nyataH // 311 // kutsAyAM gatau'(a.pa.a.), 'aatshcopsrge'33|106|| ityaG / 1 sA lajjA'nyataH parasmAd yadi syAt tadA 2 pramIlantIndriyANyasyAM prmiilaa| 'mIla nimIlane'(bhvA.pa.se.), apatrapA / apatrapyate'patrapA / "hIrlajjA'patrapA vrIDA''[] 'guroshc-'331103|| itykaarH|3 zayyate zayanam / 'zI 10 iti ratnakoSAd hImAtre'pyatrapA proktaa| ekaM pitrAdipurato svapne'(a.A.se.), lyuT / 4 saMvezanaM saMvezaH / saMpUrvo jAtalajjAyAH // 311 // 'viz (viza) pravezane'(tu.pa.a.), nidrArthaH, bhAve ghaJ / 5 jADyaM maukhyaMm svapanaM svApaH / 'jiSvap zaye'(a.pa.a.), bhAve ghaJ / 6 40 saMlIyante indriyANyatra sNlyH| 'lIc vilayane'(di.A.a.), 1 jaDasya bhAvaH karma vA jADyam / 2 mUrkhasya bhAvaH 'erc'3|3|56|| / 7 nandIva mukhamasyAM nandImukhI, gauraadiH| karma vA maurNyam / ubhayatra 'gunnvcnbraahmnnaadibhyH-'6|1|124|| 8 zvAsA hetayo'syAM shvaashetiH| etau svapnavAcakAvityanye / iti SyaJ / dve mUrkhatvasya // 9 tandrayate tandrA / 'tandri sAdamohanayo:'( ), sautraH, 'ghabarthe viSAdo'vasAdaH sAdo vissnnnntaa| kvidhaanm'(vaa-3|3|58||)iti kaH / indriyANAM tananaM drAtyasyAM vA / tandridhAtoH sautrAnmUrthAit 'tantreviditI' itInau 1 viSadanaM viSAdaH / 2 avasadanam avsaadH| 3 ('tandreridItau' iti) hasvakArapratyaye tandriH, tato vA GISi / sadanaM sAdaH / viSvapi 'Sadlu vizaraNagatyavasAdaneSu'(bhvA.pa.a.), "vibhajya naktandivamastatandriNA"[kirAtArjunIyam 19||]iti bhAve ghaJ / 4 viSaNNasya bhAvo viSaNNato / catvAri vissaadsy|| bhAraviH / dIrghakArapratyaye tandrIH, lakSmIvat / "yAmekatastava 20 maMdo munmohasambhedaH bibharti gururvitandra:[raghuvaMzam 5 / 66 // ] iti raghuH / 'spRhi- 50 gRhipatidayinidrAtandrAzraddhAbhya aaluc'3|3|158||iti pANini1 munmohayoH AnandasammohayoH sambhedaH saGgamo nirdezAdvA tandrA zabdaH / evaM 'tandriH tandrI tandrI: tandrA' iti madaH, mattatetyarthaH / mAdyati madaH / 'madI harSe'(di.pa.se.), rUpacatuSkam / nava sAmAnyena nidrAyAH / "taamsii"[shessnaam'mdo'nupsrge'3|3|67|| ityap / " 'vyadhi japoranupasarge' mAlA 2|90||]iti zaiSikam // 3361 // ityatraiva madigrahaNakartavye pRthaksUtrArambhakaraNAd 'mAda' ityapi ghaji"[nyAsaH 3 / 3 / 67 // ] iti nyAsaH // suptaM tu sA'dhikA // 313 // 1 sA nidrA adhikA sA'tizayA suptaM procyate / vyAdhistvAdhI rujAkaraH // 312 // svapana suptam / 'biSvap zaye'(a.pa.a.), ktaH, sampra1 rujAM rogaM karoti rujAkaraH, etAdRzo ya Adhi- sAraNam / "suSvApaH sukhasuptikA"[zeSanAmamAlA 2 / 90 // ] mana:-pIDA, sA vyAdhiH ucyate / vyAdhIyata iti vyAdhiH / iti zaiSike / 'aghora nidrA' iti bhASA // 313 // 1. dra. svopajJaTIkA 2311 // , pR.73 / / 2. dra. rAmAzramI 17 / 23 // , pR.103|| 3. 'viSannatA' iti1|| 4. '-vizaraNAdau' iti1.2.3|| 5. 'niSaNNasya bhAvo niSaNNatA' iti1|| 6. 'viSannatA' iti4|| 7. nyAse "unmAda iti / atrApi 'kugatiprAdayaH' iti 'vyadhajaporanusarge' ityatraiva madigrahaNe karttavye 'mado'nupasarge' iti sUtrapraNayanamasya vidheranityatvajJApanArtham, tena mAda iti siddhaM bhavati // " iti dRzyate, bhA-3, 3367 // , pR.55 // , divAdau 'madI harSe' ityatra mA.dhAtuvRttirapi draSTavyA, pR.436|| 8. 'rujA' iti4|| 9. 'lIG' iti3, kSIrataraGgiNyAdau zreSaNArtho na dRshyte|| 10. '-mastu-' iti4|| 11. '-tandrIH' iti1.2.4|| raghuvaMzakAvye mukhyapAThe 'tAmeka-' iti tathA 'vinidra-' iti dRzyate, tatraiva pAThAntare krameNa 'yAm' 'vitandraH' iti dRzyate / evaM '-tandrIH' ityasyAbhAva eva // 12. 'supanam' iti1|| Jain Education Interational Page #184 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 311-315] vyutpattiratnAkarakalitA 143 autsukyaM raNaraNakotkaNThe AryallakAratI / anavasthitiH / 'SThA gatinivRttau'(bhvA.pa.a.) 'striyAM ktin' hallekhotkalike ca 3394 // 'dytisytimaasthaam-'7440|| itItvam / dve 1 utsukasya bhAvaH autsukyam / 'guNavacana-' capalatvasya // 5 / 1 / 124 // iti SyaJ / 2 atizayena cittaM raNatyoti AlasyaM tandrA kausIdyam raNaraNakaH / 'aNa raNa vaNa bhaNetyAdayaH zabdArthAH'(bhvA.- 1 lasatIti lasaH / 'lasa zreSaNakrIDanayo:'(bhvA.pa.se.), 'ghabarthe kavidhAnam '(vaa-3|3|58||) iti kaH, pa.se.), pacAdyac / na laso'lasaH, alasasya bhAva Ala'kRbAdInAM ke dve bhavata:'( )iti dvivacanam, saMjJAyAM kan, syam / 'na napUrvAt tatpuruSAdacaturasaGgatalavaNavaDa(Ta)yudhapRSodarAditvAd halAdizeSAbhAvo'bhyAsAkArazca / 3 utkaNThanam ktrslsebhy:5|1|121|| iti napUrvAt tatpuruSAdacaturasaGga- 40 utkaNThA / 'kaThi zeSe'(bhvA.A.se.), utpUrvAd 'gurozca-' talavaNAdyuttarapade bhAvapratyayA na bhavantIti niSedhazcaturAdiparyudA10 3 / 3 / 103 // ityakArapratyayaH / utkaNTha ityakArAnto'pi / 4 sAdiha neti Sya bhavati / 2 tandraNaM tandrA / 'tandriH sAda Ayata Agacchato lakati AsvAdayati Ayallakam / 'laka mohanayoH( ), sautraH, bhAve ghaJ / 3 kusIdasya alasasya AsvAdane'(cu.u.se.), pcaadyc| 5 iyarti sukhamasyAM aratiH, bhAvaH kausIdyam / trINi Alasyasya' // striyAm / 'R gatau'(ju.pa.a.), 'vahivasyarttibhyazcit'(uNA harSazcittaprasannatA // 315 // 500)iti sUtreNa atipratyayaH / na ratirarati vA / 6 hRdayaM hlAdaH pramodaH pramado mutpriityaamodsmmNdaaH| likhati hallekhaH / 'likha akSaravinyAse'(tu.pa.se.), karmaNyaNa, 'hRdayasya hRt lekhydnnlaasessu'6|3|50|| iti hRdAdezaH / 'lekha' ityaNantasya grahaNAd ghabante lekhazabde uttarapade 1 harSaNaM harSaH / 'haSu tuSTau'(bhvA.di.vA,pa.se.), bhAve 'hRdayalekha' iti bhvti| 7 utkalanam utkalikA / saMjJAyAM gha / "hariSo'pi"[ ]iti zabdaprabhedaH / 2 cittasya manasaH vun / sapta autsukyasya / 'UtAvali' iti bhASA // prasannatA prasAdaH cittaprasannatA // 315 // 3 hlAdanaM hlAdaH / 50 athAbahitthA''kAragopanam // 314 // hAdI harSe (bhvA.A.se.), ghaJ / 4 pramodanaM pramodaH / 1 na bahiHsthaM cittamasyAm abahitthA, strIklI. / 'muda harSe '(bhvA.A.se.), bhAve ghaJ / 5 pramadanaM prmdH| yat kSIrasvAmI-"abahitthA strIklIbayo:"[] | ava(ba)- 'mardi stutimodamadasvapnakAntigatiSu'(bhvA.A.se.), 'pramadahIyate gopyate AkAro'treti vA, pRSodarAdiH / AkArasya sammadau harSe '3 / 3 / 68 // iti nipAtitau / 6 modanaM mud bhUvikAramukharAgAdergopanam AcchAdanam AkAragopanam , tasyai- (mut) / 'muda harSe (bhvA.A.se.), sampadAditvAt striyAM kam / "[AkAragRhane ca] AvakuTikA'vakuTArikA kvip / 7 prIyate mano'syAM prItiH / 'prIG prItau'(di.gRhajAlikA"[zeSanAmamAlA 2 / 90 // ] zaiSikANi // 314 // - A.a.), 'striyAM ktin'3394|| / 8 Amodanam AmodaH / zaGkA'niSTotprekSaNaM syAt 'muda harSe'(bhvA.A.se.), bhAve ghaJ / 9 sammadanaM sammadaH / 1 aniSTasyotprekSaNaM zaGkanaM sambhAvanamiti yAvat 10 Anandanam AnandaH / 'TuNadi(Tunadi) samRddhau'(bhvA. pa.se.), bhAve ghaJ / 11 Anandanam AnandathuH / 'TuNadi 60 cApalaM tvanavasthitiH / (Tunadi) samRddhau'(bhvA.pa.se.), 'ttvito'thuc'3|3|89|| itya1 capalasya bhAvaH karma vA cApalya(lomaM / thuc, puMsyayam / ekAdaza harSasya // ['haaynaantyuvaadibhyo'nn'5|1130|| ityaNa] / 2 anavasthAnam garvastvahaGkAro'valiptatA // 316 // 1. ito'gre 2pratau 'halAditvAd' iti dRzyate // 2. 'kaNTha vizeSe' iti1||, 'kaNThi-' iti2.3|| 3. 'ityaNAnta-' iti3|| 4. ama. kSIrasvAmiTIkAyAM na dRzyate // 5. 'avakaTikA' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // , 'AvakuThikA' iti4|| 6. 'cApalyam' iti3.4|| 7. "yuvaadernn'(haimsuu7|1|67||)itynn iti svopajJavRttau" iti 4pratau TippaNI // 8. 'kauzI-' iti1.4|| 9. ito'gre sarvAdazeSu 'na' iti dRzyate, sa tvanAvazyakaH, anyathA'niSTarUpApattiH, aparaJcAtra mAdhavIyadhAtuvRttistulanIyA, bhvAdiH, dhAtasaM-458, pR.178 // 10. 'Alasasya' iti3|| 11. 'hRSa-' iti4, yadi udideva tadA 'alIke' ityartho yogyaH, yadi ca 'tuSTau' ityevArtha: syAt tarhi 'haSa' iti dhAturyuktaH // 12. 'hlAdI sukhe ca' iti kssiirtrngginnyaadau|| 13. 'mada-' iti1.2.3|| " Page #185 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 144 20 darpo'bhimAno mamatA mAnazcittannatiH smayaH / 1 garvaNaM garvaH / 'karva kharva garva darpe' (bhvA.pa.se.), bhAve ghaJ / giratIva paramiti vA garvaH / 'gR nigaraNe' (tu.pa.se.), 'kRgRzRdRbhyo vaH'(uNA-153 ) iti vaH, puMsyam / vaijayantIkArastu'"abhimAnastvahaGkAro garvo'strI "[vaijantIkoza: 3 6 // 169 // ] ityAha / 2 karaNaM kAraH, ahaM pradhAnaH kAraH ahaGkAraH / 3 avaliptasya bhAvaH avaliptatA // 315 // / 4 darpaNaM darpaH / 'dRpa harSaNamocanayA~:'(di.pa.a.), 'darpa garve ' ( ) asmAdvA bhAve ghaJ / 5 abhi sarvataH mAnaH abhimAnaH / 6 mametyasya 10 bhAvo mamatA / 7 matsamo anyo nAstIti mananaM mAnaH, puMklI. / 8 cittasya unnattiH cittonnatiH / 9 smayanaM smayaH / 'smiG ISaddhasane ' (bhvA.A.a.), 'erac 3 | 3 |56 // | nava garvasya // mitho'hamahamikA abhidhAnacintAmaNinAmamAlA prabodhastu viniidratvam 1 sa garvo mithaH parasparamahaM zakto'haM zakta ityasyAm ahamahamikA / mayUravyaMsakAditvAt sAdhuH / ahamiti mAntamavyayamahaGkArA'rthe // yA tu sambhAvanA''tmani // 317 // darpAt sA''hopuruSikA syAt 1 darpAd garvAd yA Atmani svaviSaye sambhAvanA, tasyA ekam AhopuruSikA~ / aho ahaM puruSa ityasyAm AhopuruSikA, dvitIyasvarArdiH // 317 // ahaMpUrvikA punaH / ahaM pUrvaM ahaM pUrvamiti 1 ahaM pUrva ityasyAm ahaMpUrvikA / svArthe kan / evamahaMprathamikA, ahamagrikA ca / 'huM pahilaM " iti bhASA // ugratvaM tu caNDatA // 318 // 1 ugrasya bhAva ugratvam / 2 caNDasya bhAvaH caNDatA / dve ugratvasya / 'AkarApaNauM" " iti bhASA // 318 // [ devakANDaH- 2 1 prabodhanaM prabodhaH / 'budha bodhane' (bhvA.pa.se.), bhAve 30 ghaJ / 2 vinidrasya bhAvo vinidratvam / dve prabodhasya / " jAgavApaNauM" iti bhASA // glAnistu balahInatA / 9 glAnaM glAniH / 'glai harSakSaye ' ( bhvA.pa.a.), 'mlAglAjyAhAtvaribhyo niMH ' ( vA - 3 | 3 |94 // ) strIliGgaH / balahInasya bhAvo balahInatA balApacayaH / ekaM balahInatAyAH // dainyaM kArpaNyam 1 dInasya bhAvo dainyam / 'guNavacana- '5 / 1 / 124 // iti SyaJ / evaM kRpaNasya bhAvaH kArpaNyam / dve kRpaNatvasya // zramastu klamaH klezaH parizramaH // 319 // 40 praryAsAryAMsavyAyAmAH 1 zramaNaM zramaH / ' zramu tapasi khede ca ' (di.pa.se.), bhAve ghaJ, 'nodAttopadezasya - 7 / 3 / 34 // iti na vRddhiH / 2 klamanaM klamaH / 'klamu glAnau' (di.pa.se.), bhAve ghaJ / 3 klezanaM klezaH / 'klize' vibAdhane' (kryA.pa.ve.), bhAve ghaJ / 4 parizramaNaM parizramaH / ' zramu taparsi khede ca' (di.pa.se.), bhAve ghaJ // 319 // 5 prayasanaM prayAsaH / 'yasu prayatne' (di.pa.se.), bhAve ghaJ / 6 evamAyasanam AyAsaH / 'yasu prayale' (di.pa.se.), ghaJ / 7 vyAyamanaM vyAyAmaH / 'yamu (yama) uparame ' (bhvA.pa.a.), ghaJ / sapta zramasya // unmAdazcittaviplavaH / 1 unmadanam unmAdaH / 'mada (madi) stutyAdau, (bhvA.A.se.), bhAve ghaJ / 2 cittasya vipluti: cittaviplavaH / 'pluG gatau' (bhvA.A.a.), 'Rdorap 3 / 3 / 57 // / dvevAbhUtAdidoSAt cittAnavasthite: // moho mauDhyam 1 mohanaM mohaH / 'muha vaicitye' (di.pa.se), bhAve ghaJ / 2 mUDhasya bhAvo mauDhyam / moho nAma mUrcchA / 1. mA. dhAtuvRttisammato'yaM pAThaH, 'garva kharva darpe' iti kSIrataraGgiNI // 2. dra. svopajJaTIkA 2 / 315 // pR.74 // vaijayantIkoze tu " - abhimAno'haGkAro garva: strI-" iti dRzyate, pR.70 // 3. dhAtupradIpasammato'yaM dhAtupAThaH, 'dRpa harSaNamohanayoH' ipti kSIrataraGgiNyAdau // 4. kSIrataraGgiNyAdAvayaM dhAturna dRzyate // 5. " ahamahamikA tu sA syAt yat kriyate spardhanAdikaM ( spardhayAdhikaM) kiJcit" [halAyudhakozaH 4 1784 // ] iti parasparaM garvakaraNAkhyam" iti 2prateH TippaNI // 6. 'viSaye' iti // 7. "garvAdAtmasambhAvanA 1 'khA huM mAMTI' iti bhASA 'yatra vRthAbhinivezastAmAhopuri (ru) SikAM viduH prAjJAH ' [halAyudhakozaH 4 / 784 // ] iti halAyudhaH, yatsaundaryalaharI - "purastAdAstAM naH puramathiturAhopuri (ru) SikA " iti 2prateH TippaNI // 8. ito'gre 2pratau 'huM mAMTI iti bhASA' iti dRzyate // 9. ito'gre 4pratau 'ahaM pUrvaH' iti dRzyate // 10. 'pahilau' iti3, 'pihiluM' iti2 // 11. 'AkarapaNo' iti3 // 12. ' - paNau' iti4, ' - paNuM' iti3 // 13. 'glAmlAjyAhAbhyo niH' iti vArtikasvarUpaM dRzyate // 14. 'khede tapasi ca' iti1.2.3 / / 15. 'klizu- ' iti1.4 // 16. 'stutau' iti3.4 // 17. ' - sthitau' iti4, '-sthitaH' itira // 18. 'mohasya' iti // For Private Personal Use Only 50 Page #186 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 317-323] vyutpattiratnAkarakalitA 145 yanmahezvara:-"mohamicchanti mUrchAyAmavidyAyAM ca sUrayaH" "pittaM raktaM marut zreSmA udAnaH kupito bhRzam / [vizvaprakAzakozaH, hAntavargaH, zro-5] iti / mUrchAyAM yathA- prANaH zirasi saMkupya kurute naSTaceSTatAm // 1 // "atha mohaparAyaNA satI"[ ] ityAdi / avidyA viparyayastatra prANAn nayatyacetanatvaM nADiM cendriyarodhanAt / yathA-"na muJcAmaH kAmAnahaha gahano mohamahimA''[] ityAdi / patecca kASThavacchIghraM mukhe lAlAM vimuJcayet // 2 // dve mohasya // kaNThazca ghughurAyeta phenamugirate'thavA / cintA dhyAnam kampete hastapAde ca raktavyAvarttalocanaH // 3 // 1 cintanaM cintaa| 'citi smRtyAm'(cu.pa.se.), apasmAre tu liGgAnijAyante ca bhiSagvara !|"[]iti|| curAdau, 'citi(cinti)puujikthikumbi-'3|3|105|| ityAdi nirvedaH svAvamAnanam // 321 // nA'G / appratyaye kArye 'cintipuuji-'3|3|105 // ityaG 1 nivedanaM nirvedaH / 'vida vicAre (ru.A.a.), 40 10 vidhAnaM guNAbhAvArtham, tatsAmANNilopAbhAvo'pi, iti bhAve ghaja / svasyAtmanaH avamAnanama avagaNanama, tasya ekama 'cintiya (cintiyA)' ityapi / iti smRtiH ktinnantAM / 2 // 321 // dhyAyate dhyAnam / 'dhyai cintAyAm'(bhvA.pa.a.), lyuT / Avegastu tvaristUrNiH saMvegaH sambhramastvarA / dve cintanasya // 1 Avejanam AvegaH / 'ovijI bhayacalanayoH' ___ amarSaH krodhasambhavaH // 320 // (tu.A.se., ru.pa.se.), bhAve ghaJ, 'cajo:- '7352 // iti guNo jigISotsAhavAn kutvam / 2 tvaraNaM tvariH / 'jitvarA sambhrame'(bhvA.A.se.), 1 krodhAjjAto jigISotsAhaguNayukto guNaH amarSaH 'Dana'(uNA-557) iti ina / 3 taraNaM tarNiH / etau strIprocyate / krodhAt sambhava utpattiryasya sa krodhasambhavaH, liddau| 'tarI gatitvaraNahiMsanayo:'(di.A.se.), auNAdiko [jetumicchA] jigISA, utsAha udyamastau vidyete yasmin sa nipratyayaH / 4 saMvejanaM saMvegaH / 'ovijI bhayacalanayoH' jigISotsAhavAn / na marSaNam amarSaH / 'mRSa titikSAyAm' (tu.A.se.,ru.pa.se.), bhAve ghaJ / 5 sambhramaNaM sambhramaH / 50 20 (di.u.se.), bhAve ghaJ / amarSoM hUsvAdiH / "kima[pya] 'bhrama anavasthAne'(di.pa.se.), bhAve ghab / 6 tvaraNaM tvraa| marSo'nunaye bhRzAyate''[kirAtArjunIyam 854||]iti bhaarviH| 'jitvarA sambhrame '(bhvA.A.se.), bhidAditvAdaG / SaD 'anyessaampi-'(vaa-3|2|101||)iti dIrghatve dIrghAdirapi / bhayAdihetunA kAryatvarAkaraNasya / utAvali' iti bhASA // "nirudyoga(nirudyogaM) nirAmarSa nirvIryam"[]iti vishaakhH|| vAsasvAkasmikaM bhym| vitarkaH syAdunnayanaM parAmarzo vimarzanama // 322 // 1trasanaM trAsaH, nirghaataadibhyshcittcmtkRtiruupH| trasI - adhyAhArastarka UhaH udvege'(di.pa.se.), bhAve ghaJ / akasmAdbhavamAkasmikaM bhayam, 1 vitarkaNaM vitarkaH / tarka vicAraNe (cu.pa.se.), atra bhayena pUrvAparavicAra iti bhyaadbhedH| 'udraka' iti bhaassaa|| bhAve ghaJ / 2 unnIyata unnayanam / 'NI prApaNe'(bhvA.u.a.), apasmAraH syAdAvezaH asmAd lyuT / 3 parAmarzanaM praamrshH| mRza Amarzane' (tu.pa.a.), 1 apasmaraNam apasmAraH / 'smR cintAyAm' bhAve ghaJ / 4 vimRzyate vimarzanam / lyuT // 322 // 5 30 (bhvA.pa.a.), bhAve ghaJ / AvezanamAvezaH / bhAve ghab / vAI- adhyAharaNam adhyaahaarH| hRJ haraNe'(bhvA.u.a.),bhAve ghn| 60 nAmaikam 'apasmAra' iti / dhAtuvaiSamyAderAvezaH / yadAtreyaH- "nyUnapadapUraNArthamadhikapadopAdAnamadhyAhAraH"[]iti srvdhrH| 1. dra. anekArthasaGgrahakairavAkarakaumudITIkA, bhA-1, 2587 // , pR.336 // 2. 'apratyaye' iti1|| 3. atra mA.dhAtuvRttirdraSTavyA, tatra hi "atra maitreya:-'akAre vidhAtavye'Do vidhAnaM guNAbhAvArtham, tatsAmarthyAt kadAciNNilopo. nAsti' iti tatra cintiyA itIyaDdAhartavyaH"[mA.dhAtuvRttiH, curAdiH, dhAtusaM-2, pR.539] iti dRzyate // 4. 'iti smRtiH ktitrantA' iti granthaH prakRtaprakaraNAsaGgataH pratibhAti // 5. 1.2.3nAsti // 6. '-nayaM' iti1, '-bhayaM' iti4|| 7. 'nirvApam' iti4|| 8. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 17 / 26 // , pR.155 // 9. 'audraka' iti4|| 10. 'naSTacetanAm' iti3|| 11. 'yathA' iti1|| 12. 'vicAraNe' iti kSIrataraGgiNyAdau / '-vistAre' iti2|| 13. 'UtA-' 1.2 // 14. kSIrataraGgiNyAdau bhASArthakatarkadhAturdazyate // 15. "vimayate' iti2.4|| 16. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 153 // , pR.102|| Jain Education Interational Page #187 -------------------------------------------------------------------------- ________________ abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ devakANDaH-2 6 tarkaNaM trkH| tarka vicAraNe'(cu.pa.se.) 7 Uhanam uuhH| kAlasya jIvitAvadheranto diSTAntaH / 13 asyate astm| 30 'Uha vicAraNe '(bhvA.pa.se.), ubhayatra bhAve ghaJ / sapta 'asu kSepaNe'(di.pa.se.), divAdau / astaMgatya-'astaM ca' vimarzanasya / 'vimAsavauM'' iti bhASA // 1468 // iti kriyAyoge gatitvAda astaMzabda[sya] samAsaH asuuyaa'nygunnduussnnm| "asmAdeva nirdezAd astaMzabdasya mAntatvam''[ ]ityAttreyaH, 1 asUyanam asUyA / 'asu mAnasopatA', kaND- "avyutpanno'vyayam''[ ]iti nyAsapadamaJjaryAdau / 14 kAlo vAdiH / asUG doSAviHkRtau'[ ] ityanye / a:(a) pratyayAt' mRtyu (dU)taH, kSaNatruTyAdyAtmako vA / kAlasya dharmaH 3 / 1 / 27 // ityapratyayaH, bAhulakAd yak / guNeSu doSAviSkara- kAladharmaH, "kAlaH saMharati prajAH''[hArItasmRtiH] ityukteH / NamasUyA / anyaguNAnAM dUSaNamanyaguNadUSaNam // 15 avasIyate avasAnam / 'So'ntakarmaNi'(di.pa.a.), matiH saMsthA matyakAlau paralokagamo'tyayaH // 323 // lyuT / paJcadaza maraNasya // 10 paJcatvaM nidhanaM nAzo dIrghandriA nimIlanam / / sA tu sarvagA // 324 // diSTAnto'staM kAladharmo'vasAnam marako mAriH 1sA mRtiH sarvagA sakalavyApinI, // 324 // maraNaM 1 maraNaM mRtiH / ['mRG pANatyAge'(tu.A.pa.a.),] marakaH, puMklI. / yadgauDa:-"marako'striyAm''[ ] / 'mRG 'striyAM ktin'3|3|94|| / 2 saMsthAnaM saMsthA / 'SThA gati prANatyAge'(tu.A.pa.a.), saMjJAyAM kvun / 2 mAraNaM maariH| nivRttau'(bhvA.pa.a.), 'aatshcopsrge'3|3|106|| aG / 3 __'mRG prANatyAge '(tu.A.pa.a.), asmANNijantAdin / dve maraNaM mRtyuH, puMstrI / 'mRG pANatyAge'(tu.A.pa.a.), 'bhuji ___ 'maragI' iti bhASAyAH // mRGbhyAM yuktyukau'(uNA-301)iti tyuk / 4 kAlayati trayastriMzadamI syurvyabhicAriNaH / kSipatyAyuH kAlaH / 'kalaN kSepaNe '(cu.u.se.), curAdiH, ___ amI pUrvoktA dhRtyAdayastrayastriMzatsaMkhyAkAH vividhapacAdyac / 5 paraloke gamanaM paralokagamaH / bhAve ghaJ / mAbhimukhyena caranti vyabhicAriNaH // 6 atyayanam atyayaH / atipUrvAd 'iN gatau'(a.pa.a.), yathoktam20 asmAd 'erc'3|3|56 // // 323 // 7 dehastAvat paJca "dhRtiH smRtirmatirvIDA viSAdo jaDatA madaH / bhUtArabdhaH, maraNe tvetasya paJcAnAmapyabhAvaH paJcatvam, pratyeka vyAdhirnidrautsukyazaGkAbahitthAH suptacApale // 1 // svAMzasaGkramAt / 8 nivRttaM dhanamatreti nidhanam, puMklI. / harSAlasye glAnirgarvaprabodhA:(-dha:) zrama ugratA / yadvA nipUrvaH 'DudhAJ dhAraNapoSaNayo:'(ju.u.a.), 'kapi dainyamunmAdamohau ca cintAmarSoM mRtistathA // 2 // vRjimandinidhAbhyaH kyun '(uNA-239)iti kyuni nidhanam / tarkAvegAvapasmAro'sUyA nirveda eva ca / nipUrvo dhanazabdo maraNArtha iti sabhyAH / 9 nazanaM nAzaH / trAsazceti trayastriMzad bhAvAH syurvyabhicAriNaH // 3 // 'Naza adarzane'(cu.pa.se.), bhAve ghab / 10 dIrghA cAsau sthAyino nava ratyAdyA: stambhAdhA aSTa saattvikaaH| nidrA ca dIrghanidrA / 11 nimIlyate'sminnindriyairiti bhAvAH paJcAzaditthaM syuH saMyutA vyabhicAribhiH // 4 // "[] nimIlanam / 'mIla nimIlane '(bhvA.pa.se.), 'karaNAdhi- syuH kAraNAni kAryANi sahacArINi yAni ca // 325 // krnnyoshc'3|3|117|| ityadhikaraNe lyuT / 12 diSTasya ratyAdeH sthAyino loke tAni cet kAvyanATyayoH / 1. 'vistAre' iti3, 'vicAraNe' iti2, 'Uha tarke' iti kSIrataraGgINI, 'Uha vitarke' iti maitreyasAyaNau // 2. 'vimAzivo' iti3|| 3. kaNDvAdigaNe 'upatApe' ityevArtho dRzyate // 4. 'yac' iti3 // 5. 'kala kila pila kSepe' iti kSIrataraGgiNI, 'kala vila kSepe' iti mA.dhAtuvRttiH // 6. 'nivRtta' iti3|| 7. '-dhAraNAdau' iti1.2.3 // 8. '-nidhAJaH kyuH' ityuNAdigaNe // 9. 'mIla zmIla nimeSaNe' iti kSIrataraGgiNI, 'mIla zmIla smIla kSmIla nimeSaNe' iti mA dhAtuvRttiH // 10. 'astaMgacchatyastaM ca' iti3|| 11. mAdhavIyadhAtuvRttistulanIyA, divAdiH, dhAtusaM-108, pR.437|| 12. dra. svopajJaTIkA 21324 / / , pR.75 // 13. 'maraNaM' iti1.3 // Page #188 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 323-329] vyutpattiratnAkarakalitA 147 vibhAvA anubhAvAzca vyabhicAriNa eva ca // 326 // tattadveSastu bhUmikA // 327 // vyaktaH sa tairvibhAvAdyaiH sthAyI bhAvo bhvedrsH| 1 teSAM teSAM rAmarAvaNAdInAM veSo rUpaparigrahasta- ratyAderiti, 'rAgo'nurAga: '[zro-21296 // ] ityAdi- dvaSaH rUpAntarapAragrahAdhArabhUtatvAd bhUmipratikRtiH bhUmikA / navavidhasya sthAyibhAvasya loke yAni kAraNAni Alambano- 'ive prtikRtau'5|3|96|| iti kaH / ekaM pAtrANAM rUpAntaraddIpanasvabhAvAni lalanodyAnAdIni syuH, tAni kAvyanATyayo- parigrahasya // 327 // riti kAvye nATye ca vibhAvA ucyante, rAgAdinavavidha- zailUSo bharataH sarvakezI bhrtputrkH| sthAyibhAvasya kAraNAnAmAlambanoddIpanasvabhAvAnAM lalanodyAnA dharmIputro raGgajAyA''jIvo raGgAvatArakaH // 328 // dInAM nAma kAvyazAstre nATyazAstre vibhAva ityarthaH / ca naTaH kRzAzvI zailAlI punarevaM kAryANi kAryabhUtAni kaTAkSabhujakSepAdIni anubhAvAH procyante / (rAgAdinavavidhasthAyibhAvasya kAraNabhUtAnAmA 1 zilUSasya RSerapatyaM zailUSaH / 'RSyandhaka- 40 vRssnni-'4|1|114|| ityaN / zarati(zalati) veSAntaramiti lambanoddIpanasvabhAvAnAM lalanAdInAM kAryabhUtakaTAkSabhujakSepAdInAM nAma anubhAva ityrthH| ) tathA sahacArINi dhRtyAdIni "dhRtiH vA / 'kA(ko)raTU(dU)SATarUSa-'(haimoNA-561)ityAdinA USAnto nipAtaH / 2 tAM tAM bhUmikAM bibharti bharataH / santoSaH svAsthyaM syAt'(zro-2308)ityAdIni "marako mAriH"(o-2325)ityantAni vyabhicAriNo vyabhicAri 'DudhAJ dhAraNAdau '(ju.u.a.), 'bhRdazIDyajiparvipacyaminAmAno bhAvA ucyante, tairvibhAvAdyairvibhAvaiH navavidhasthAyi namitamiharyebhyo'tac'(uNA-390) / 3 sarve kezA rUpAbhAvasya kAraNabhUtairlalanAdibhiH AdyazabdAdanubhAvaiH navavidha ntarANyasya sarvakezI / 'ata initthnau'5|2|115|| itiiniH| sthAyibhAvasya kAraNabhUtalalanAdikasya kAryabhUtaiH kaTAkSAdibhiH 4 bharatasya putro bharataputrakaH / 5 dharmI dvidhA, nATyadharmI sAttvikaiH "stambho jADyaM svedo dhrm:'(shuuo-2305||) lokadharmI ca, tasya putro dharmIputraH, tadupajIvakatvAt / 6ityAdiraSTabhiH vyabhicAribhizca dhRtyAdimAriparyantaistrayastriMzadbhiH 7 rajyante prekSakANAM manAMsi yatreti rnggH| 'raJja rAge'(bhvA.20 vyaktaH prakaTa: sabhAsthitajanAnAM vAsanArUpeNa sthitaH, sa di.u.a.), 'hlshc'3|3|121|| iti ghaJ, bhAvakaraNArthA- 50 sthAyI bhAvaH rasaH kathyate ityarthaH / yaduktam bhAvAnna nlopaH, ghittvAt kutvam / raGgazca jAyA ca raGgajAye, "vibhAvairanubhAvaizca sAttvikairvyabhicAribhiH / tAbhyAmagre''jIvaH raGgAjIvaH, jAyAjIvaH / 8 raGgatyasmin AropyamANa utkarSa sthAyI bhAvo rasaH smRtaH // 1 // " prekSakANAM manAMsi raGgam / 'ragi gatau'(bhvA.pa.se.), daNDaka[]iti / pUrvoktA: sthAyibhAvA ratyAdayo nava vibhAvAnu dhAtuH, 'hlshc'3|3|121 // iti saMjJAyAmadhikaraNe ghny| raJjervA'yaM draSTavyaH / raGgaM nATyamavatArayati raGgAvatArakaH / bhAvasAttvikavyabhicAribhiH prakaTIkRtA:santo rasAH zRGgArAdayo . 'ta plavanataraNayoH (bhvA.pa.se.), NijantaH, Nvul // 328 // navApi bhavantIti bhAvaH // 325-326 // 9 naTati nRtyati naTaH, puMklI. / 'naTa nartane '(bhvA.pa.se.), pAtrANi nATye'dhikRtAH pacAdyac / 10 kRzAzvena proktaM naTazAstraM vettyadhIte vA 1 nATye nATyaviSaye'dhikRtA adhikAriNaH pAtrANi kazAzvI / 'krmndkshaashvaadiniH'4|3|111|| itIniH / 12 ucyante / pAnti svabhUmikAmiti pAtrANi / 'pA rakSaNe' / zilAlinA proktaM naTasUtramadhIte zailAlI / 'pArAzaryazilA- 60 30 (a.pa.a.), 'dAdibhyazchandasi'(uNA-609) iti sUtre libhyAM bhikssunttsuutryoH3|3|110|| iti NiniH / sAmAnyena bahulAdhikArAd bhASAyAmapi tran // ekAdaza nttsy| 'nATakiyA' iti bhASA // 1. ito'gre 2pratau-"rAgAdyabhinayasahitAH sthAyivyabhicArilakSaNAzcittavRttayaH, vibhAvyante viziSTatayA jJAyante yairiti kRtvA" iti dRshyte|| 2. koSThAntargatapAThasthAne 2pratau "sthAyivyabhicArilakSaNaM cittavRttivizeSa sabhyajano'nubhavannanubhAvyante yairiti kRtvA rAgAdinavavidhasthAyibhAvasya kAraNabhUtAnAmAlambanoddIpanasvabhAvAnAM kAryabhUtakaTAkSabhujAkSepAdInAM ityarthaH" iti pATho dRzyate // 3. 'pragaTaH' iti2|| 4. amarakoSe rAmAzramIkAreNa"-dAdibhyaH STran-iti mukuTazcintyaH, taadRshsuutraadrshnaat"[a.27|24||] ityuktam, tattu vicAraNIyam, uNAdigaNe caturthapAde darzanAt, 'dAdibhyazchandasi' iti sUtrasyaiva phalitArthakathanaM 'dAdibhyaH STran' ityapyavadheyam // 5. 3pratau nAsti // 6. 'bhRmRdRziyajiparvipacyamitaminami-' ityuNAdigaNe // 7. '-NArtho bhAvA-' iti1.2, '-NArtha bhAvA-' iti3|| 8. 'vartane' iti1 // , 'nRttau' iti kSIrataraGgiNyAdau // Page #189 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 148 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [devakANDa:-2 cAraNastu kuzIlavaH / (bhvA.pa.se.), aavshykaadhmyeyornnini: '3 / 3 / 170 / / nandanaM 1caryata iti caraNaM bhramaNam, caraNasyAyaM cAraNa:, nandaH, tatra bhavA nAndI, tatprayojanatvAd nAndI pUrvaraGgam, tasyAH yato dezAntarabhramaNAjjIvati / 2 kutsitaM zIlaM kuzIlam, pAThakaH, dvAdazatUryanirghoSanAmnaH pAThako'dhyApakaH, tasyaikam / kuzIlaM vAti kuzIlavaH / 'vA gatigandhanayoH '(a.pa.a.), "nandI bhmbhaa-miNg-mddl-kddmb-jhllri-huddukk-kNsaalaa| 'Ato'nupasarge kH'3|2|3|| / dve cAraNasya / 'bajANIyA kAhala-tilimA-vaMso saMkho paNavo ya nADae nandI // 1 // "[] goDIyA' iti bhASA // iyaM nATakanandI, raNanandI tviyam "DakkA-DhakkA-Damaruya-kAhala-buka(bukka)-bheri-bhANagaM pddho| bhra(bhrU bhUpara: kuMzo naTa: strIveSadhArakaH // 329 // jugasaMkha-karaDi(DI)-puggaya-maddala-kaMsAla rnnnndii||2||''[ ] // 40 / 1-4 'paTa puTaM '(cu.u.se.)iti daNDakAt tasya kuzidhAtorbhASaNArthasyaiva vibhruvoH (bhASaNArthasya eraci, dhruvoH) pArzvasthaH pAripArzvikaH // 330 // 1 pArzve tiSThati pArzvasthaH / 'Ato'nupasarge kaH' 10 kuMzo bhASaNamasya 'bahuvrIhau bhrakuMzAdInAmakAro vaktavya: '(vaa6|361||)iti bhrUzabdAt parasyAkAraH bhrakuMzaH / "bhruvau 3 / 23 / / / 2 paripArzva vartanta iti pAripArzvikaH / 'parermukhaM kuMzati, karmaNyaNa''[ ] iti kaumudI / 'iko isvo'Dyo ce'4|4|29 // iti Thak, ['Thasyeka: '7 / 3 / 50 // ], "kiti ca' 7 / 2 / 118 // iti vRddhi: / dve pArzvasthasya / 'pAsavANa' iti gaalvsy'6|3|61|| iti vA hasvatve bhrukuMzaH, bhrUkuMzaH, RkAro'ntAdezo vA bhRkuMzaH, etau tu mantAntarAzrayaNena / bhASA // 330 // yadvAcaspati: vAsantikaH kelikilo vaihAsiko vidUSakaH / "strIbhUmikAM tu yaH prAptazcatvArastasya vAcakAH / prahAsI prItidazca bhrakuMzazca bhrukuMzazca bhUkuMzazca bhRkuMzavat // 1 // " 1 vasantena carati vAsantikaH / vasantAditvATThak / [ ] iti / "svapnahiMsrabhrakuMzAH(-sAH)"[ ]iti sabhedAd 2 kelyA kila: kelikilaH / kelIkilo'pi / 3 50 dantyAnto'pIti |striivessN dhArayati strIveSadhArakaH Nvala |striivessdhaarii vicitro hAso vihAsaH, tena carati vaihAsikaH / 4 sandhiM yaH pumAn nRtyati, tannAmAni catvAri / bhavAIyA' iti bhASA // 329 // vigraheNa vigrahaM ca sandhinA vidUSayati vidUSakaH / 'duSa vezyA''cAryaH pIThamardaH vaikRtye '(di.pa.a.), NijantAd Nvul / 5 prahasatItyevaMzIla: prahAsI / 'hasa(hase) hasane '(bhvA.pa.se.), 'supyajAtau-' 1 vezyAcAryo vezyAnAM nattopAdhyAyaH pIThaM nartanasthalaM. 3 / 278 // iti NiniH / 6 prItiM dadAti prItidaH / 'DudAJ pAdairmRdnAti pIThamardaH / mRda kSode'(vyA.pa.se.), karmaNyaNa / ekaM dAne'(ju.u.a.), 'Ato'nupasargeka: '3 / 2 / 3 / / SaT krIDavezyAnAM nRttopAdhyAyasya |vRddho naTo'yamityarthaH / nIyapAtrasya / 'rAmatIyAla' iti bhASA // suutrdhaarstusuuckH| atha SiDga: pallavako viTaH // 331 // 1 sUtraM dhArayati sUtradhAraH / 'dhRJ dhAraNe'(bhvA. 1 seTanaM siT anAdaraH / 'SiTa anAdare'(bhvA.pa.se.), u.a.), NijantaH, pacAdyac / sUcayati bhAvinamarthaM sUcakaH / sampadAditvAt kvip / siTA gAyati gacchati vA SiDgaH / 60 'sUci paizunye '(cu.u.se.), 'nnvultRcau'3|1|133 // iti nnvul| pRSodarAditvAt Satvam / 2 pallati caturaM gacchati pallavaH / sthApako'pi / ekaM nATyavidherupadezakasya / zaiSikam 'palla gatau (bhvA.pa.se.), bAhulakAdavaH, tataH svArthe ke 30 "dIrghadarzaka:"[zeSanAmamAlA 2 / 91 // ] // pallavakaH / pallavayati vA / Nvut / 3 veTati zabdAyate nandI tu pAThako nAndyAH viTaH / 'viTa zabde'(bhvA.pa.se.), 'igupdhjnyaa-'3|1|135 // iti 1 nandatyavazyaM nandI / 'TuNadi(Tunadi) samaddhau' kaH, puMklI. / trINi viTasya / 'ThIMgA' iti bhASA // 33 // 1. 'guDIyA' iti1 // 2. AcAryai: 'kuMsaH' iti zabdo svIkRtaH, amarakoze'pi 'kuMsaH' eva, dra. 17 // 11 // 3. 'ghaTapuTa-' iti1.2 // 4. 'kuzati' iti1.2.4 / / 5. dra. svopajJaTIkA 21329 / / , pR.76 // , tatra dantyasakAro dRzyate // 6. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 17 // 11 // , pR.142 // 7. 'sUca paizunye' iti kSIrataraGgiNyAdau // 8. 'bIjadarzakaH' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH || 9. ito'gre 3pratau 'vA' iti dRzyate // 10. ito'gre 4pratau 'iti' iti dRzyate // 11. 'parermukha' iti2.4 // , 'parimukhaM ca' ityaSTAdhyAyyAm // 12. 'pAsavaNa' iti2|| 13. 'kelikilau' iti1.2.3 / / 14. 'kelaH' iti4, 'kiliH' iti // 15. 'kelIkelo' iti1 // 16. dhAtupArAyaNa evAyaM dhAturdazyate, dra. dhAtupArAyaNam, dhAtusaM-441, pR.57|| Jain Education Intemational Page #190 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 149 329-335] vyutpattiratnAkarakalitA pitA tvAvukaH 1 rASTre bhavo rASTriyaH / rASTre'dhikRto vA / 'rASTrA1 avatIti AvukaH / 'ava rakSaNAdau'(bhvA.pa.se.), vaarpaaraadghkhau'4|2|93|| iti bhavAdau zaiSika: cho'pavAdo ghaH, bAhulakAd 'mRkaNibhyAmu(mU)kokaNau'(uNA-479)ityukaNa, 'aayneyii-712||itighsyeyaadeshH, ysyetic'64|148|| nATyoktau nRpaterya:zyAlaH, tasyaikam / zAlo' iti bhASA // 'ata updhaayaaH'7|2|116|| / ekaM nATyoktau pituH // bhginiiptau| ___ duhitA bhartRdArikA // 333 // 1 nATyoktau nRpaterduhitA sutA, tannAmaikam / bhartu1 avatIti AvuttaH / bAhulakAduttaN / 2 bhava rdArikA bhartRdArikA // 333 // tIti bhaavukH| 'bhavatezcopasaMkhyAnam'( )iti uknn| bhaginyAH devIkatAbhiSekA patiH bhaginIpatiH, tatra / nATyoktabhaginIpateH nAmnI dve // 1dIvyati devI, zrImahAdevI vAsavadattAdiH / katA- 40 bhAvo vidvAn bhiSekA baddhapaTTA / nATyoktau kRtAbhiSekA rAjJI, tasyA ekm|| 1 bhAvayatIti bhAvaH / 'bhavatezcopasaMkhyAnam'( ) anyA bhadinI iti NaH / ekaM nATyoktau paNDitasya // 1 anyeti akRtAbhiSekA rAjJI bhaTTinI ityucyate / yuvarAjaH kumArobhartRdArakaH // 332 // bhaTTo nRpo'styasyA bhaTTinI / yanmahezvaraH-"bhaTTinI dvijabhAryAyAM 1 yuvA cAso rAjA ca yuvarAjaH / 'rAjAha:-sakhi- nATyokto rAjayoSiti"[vizvaprakAzakozaH, nAntavargaH, shrobhysstt-'5|4|91 // , 'nstddhite'64|144|| iti TilopaH / 131] / eka nATyoktau akRtAbhiSekAyA rAjyAH // kumArayati krIDayati kumAraH / 'kumAra krIDAyAm'(cu.u.se.), gaNikA'jjuko / curAdiH, pacAdyac / bharturdArakaH bhartadArakaH / ekaM nATyoktau 1nATye gaNayati IzvarAnIzvarAviti gaNikA / 'gaNa saMkhyAne'(cu.u.se.),curAdiH,Nvula |arjyti dhanam ajukaa| yuvarAjakumArasya // 332 // 'arja sarja arjane'(bhvA.pa.se.), bAhulakAt 'sami kase 50 bAlA vAsUH Dakan (Dukan)'(uNA-187)iti Dukana, rlopshc|"ajjukaadyaa 1 vasati pitRgRhe, vAsyate prItyA vA vaasuuH| vasa- asatprakRtipratyayavibhAgA dezA ityapi"["]iti kecit| eka terNintAd bAhulakAdUH / vasvau, vasvaH ityAdi, striilinggH| nATyoktau veshyaayaaH|| nATyoktau bAlA kumArI, tasyA ekam // nIcAceTIsakhIhUtauhaNDeha halA:kramAt // 334 // mArSa AryaH 1-3 nIcA ca ceTI ca sakhI ca nIcAceTIsakhyaH, 1marSaNAt sahanAda mArSaH / mAriSo'pi / "mAriSaH tAsAM hUtirAmantraNam, tasyAm / kramAd anukrameNa haNDe, hale, zAkabhItyArye nATyoktau puMsi bhASita:"[ ]iti marddhanyAnte halA jnyeyaaH| tadyathA nIcA adhamA, tasyA AhvAnaM haNDe, ceTI rabhasaH / 2 ArAt pApebhyo yAto niHsataM AryaH, puSo- dAsI, tasyA AhvAnaM haje, sakhyA AhvAnaM halA iti| etadarAdiH / araNIyo'bhigamyo vA / dve nATyoktau svAminaH // tyamapyavyayam / tathA 'halA zakuntalA'[ ]ityAdisakhIparyAyo devo bhaTTArako nRpH| halAzabdastu TAbantaH, "bAlA vAsUH sakhI halA"["] iti 60 strIkANDe vopAlitaH / ekaikaM krameNa adhamAdAsIsakhI("1-2 nATyoktau yo nRpo rAjA, tasya nAmnI dve| nAmAhvAnasya // 334 // dIvyatIti devaH |bhttti bhttttaarH| bhaTa bhatau'(bhvA.pa.se.),Arani abrahmaNyamavadhyoktau" sAdhuH,svArthe kani bhttttaarkH)|| 1vadhaM nArhati avadhyaH, avadhyasya uktiH avarASTriyo nRpateHzyAlaH dhyoktiH, tatraM / abrahmaNyaM vrtte| brahmANamarhatIti / artha1.'mRga-' iti 1.2.4 // 2. ito'gre rapratau 'bhaganI' iti 2 / / 3. ekaM nATyoktau bhaginIpateH' iti 1.3.4 // 4. tulanIyo'marakoSaH 17 // 12 // 5.'krIDayanti' iti2 / / 6. ito'gre 2pratau vAsUH SaSThaH svarAnto'yam' iti dRzyate // 7. dra. rAmAzramI 17 / 14 // , pR.99 // 8. nisRtaH' iti3||9. AraNIyaH' iti1||10. koSThAntargatapAThaH 1pratau, tathA tatsthAne 3.4pratau-"dIvyati ('dIvyatIti' iti 3) deva / divu krIDAdau, pacAdyac / bhaTatIti (bhaTTatIti iti 3) bhaTTArakaH / 'vaTa ('vaTa' iti 3nAsti)bhaTa (bhaTTa iti 3) paribhASaNe, kvip, maTha vAse tArakazceti, pRSodarAditvAt Tutvam / nATyokto nRpo rAjA, tasya nAmnI dve" iti dRzyate // 11. zAlo iti bhASA' iti 1.3.4 nAsti ||12.'-devyaa' iti 1.2.4 // 13. 'nATyoktA' iti 1.2.4 // 14. eko' iti // 15. tulanIyo'marakoSaH 17 / 11 / 16. 'sama kisa' iti 3 // 17. 'DukaJ' iti3|| 18."ajukAdyA asatprakRtipratyayavibhAgA dezIpadaprAyAH" iti svopajJaTIkA 2334 // , pR.77||19. dra. rAmAzramI 17 // 15 // , pR.99 // 20. tulniiyo'mrkossH1714||21. ito'gre 4pratau 'abadhyoktau' iti dRzyate // 2010 30 Page #191 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 20 30 150 daNDAdibhyo yaH, 'tatra sAdhuH 4 14 98 // iti vA yat / tato naJsamAsaH / "vadhAnarhasya brAhmaNasya pUtkaraNe avadhayAcanArtham "[ ] ityeke / ekaM vadhaM nArhatIti vacasaH // jyAyasI tu svasA'ttikA / abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1 attA mAteva attikA / 'ive pratikRtau '5 / 3 / 96 // iti kaH, 'pratyayasthAt- 7 / 3 144 // itItvam / "dvitakArakaH pATha: "[ ] iti sarvadharaH / " 'antikaM nikaTe nATyoktyA jyeSThasya bhAryApi'[ ]iti nAnArthakoSadarzanAd dvitakAraH prAmAdika : ''[ ] iti tu kaliGgaH / vayaM tu " attikA cAntikA tathA" [] iti dvirUpakoSAd dvitakAraH pAThaH, tathaikatakArapATho'pItyAcakSmahe / ekaM nATyoktau jyeSThabhaginyAH // bharttA''ryaputraH 1 nATyoktau bharttA patiH, (tannAmaikam AryaputraH / Aryasya putraH ) iti samAsaH // mAtA'mbA 1 nATyoktau mAtA jananI, sA ambA ityucyate / ambyate zabdayate bAlairityambA / 'avi (abi) zabdane' (bhvA.A.se.), karmaNi ghaJ / amati gacchati vAtsalyamiti vA / 'am gatau''(bhvA.pa.se.) 'zamyamI (zamyameH)-' (haimoNA318) iti ba:, TAp / ambata apatyaM jalpatIti vA / 'abi gatau (zabde) ' (bhvA.A.se.), pacAdyac / nanu kathaM "tAtenAmbavihIno'smi bAlabhAve'hamambayA "[ ] ityAdAvanATyoktAvapyambAdiprayogaH, tatra jAtau kAdayastvAhuH / nATyoktau ajjukAdaya eva prayujyante, na gaNikAmAtrAdaya ityayaM niyamaH / nanu " mAtaH kimapyasadRzaM karuNaM vacaste "[ ] iti veNIsaMhArAdau mAtrAdInAmapi prayogAt tasmAdambAdInAM nATye prAyazaH prayogAd vidhirayam / ajjukAdInAM tvanyatrA'prayogAnniyamaM phalatIti / etadevAha zabdArNavakAra: "athaiteSAM rUpakANAmuktIrvakSyAmyazeSataH / kAsucinniyamastatra vidhireva ca kAsucit // 1 // [ ] iti // devakANDaH - 2 bhadantAH saugatAdayaH // 335 // 1 nATyoktau saugatAdayaH, saugata AdireSAmiti saugatAdayaH, AdernirgranthAdayo bhadantAH procyante / bhandante kalyANino bhavanti bhadantAH / 'bhadi kalyANe sukhe ca' (bhvA.A.se.), 'bhandernalopazca' (uNA-410) ityatac' 'sAmanta(sImanta) hemantabhadanta - '(haimoNA - 222 ) ityAdinA sAdhurvA // pUjye tatrabhavAnatrabhavAMzca bhagavAnapi / 1-2 sa bhavAn tatrabhavAn, eSa bhavAn atrabhavAn / 'itare(itarA) bhyo'pi dRzyante 5 | 3 |14 // ityanena sarvavibhaktyantebhyaH kimsarvanAma bahubhyo dvayAdibhyoM bhavaddIrghAssyurAyuSmacchabdayoge tasilAdayo vihitAH / teSvatratatrazabdaviziSTo bhavacchabdaH pUjyatAM dyotayati [ ]iti prAJcaH / evaM tu atrabhavanta ityAdau bhavacchabdArtho vivakSita eva pUjA paramadhikA gamyata ityetAvat, na tvetad yuktam - " yanmAM vidheyaviSaye sabhavAnniyuGkte snehasya tatphalamasau praNayasya sAraH " [mAlatImAdhavam prathamo'GkaH, zro- 10 ] iti mAlatImAdhave, "varavatI khalu tatrabhavantI zakuntalA "[ ] iti zAkuntale, " kathamatrabhavAn vizvAmitraH " [ ]iti anarghyarAghavAdiSvasambodhye parokSe'pi prayogadarzanAt / na cAtra kazcidavayavAnAM pRthagartho gamyate, tasmAt pUjyatAmAtravacanau samudAyAvevAtrabhavattatrabhavacchabdau udanubandhau prakRtipratyayavibhAgena kalpyau, upalakSaNaM caitat, sa bhavAn taM bhavantaM tato bhavantamityAdyapi dRzyate [ ]iti kRSNamizrAH / 3 bhago jJAnamasyAsti bhagavAn / trINi pUjyasya // pAdA bhaTTArako devaH prayojyaH pUjyanAmataH // 336 // pAdAdyAstrayaH zabdAH pUjyanAmato'gre yojyAH / yathAgurupAdAH, arhadbhaTTArakai:, kumArapAladevaH evamanyebhyo'pyete prayojyAH / " bharaTakaH, bhaTTaH "[zeSanAmamAlA 2 / 91 // ] iti zaiSike // 336 // // ityAcAryazrIhemacandraviracitAyAmabhidhAnacintAmaNau nAmamAlAyAM" devakANDo dvitIyaH // sarvAGgINakalAvilAsanilayaH kalpadrumAbhaH kalau jAgratsarvajanInamaJjumahimo mitrapratApodayaH / zrImacchrIvidhipakSagacchagaNabhRd bhUbhRnnatAdviyaH zrIkalyANasamudrasUrisuguruH sUrIndracUDAmaNiH // 1 // tannirdezavidhAyivAcakavara zreNIkirITopamA bhAsvatsAdhuguNaughazAlivinayAccandrAbhidhAvAcakAH / tacchiSyA ravicandraityabhidhayA teSAM vineyo vyadhAdenaM vAcakadevasAgaragaNirvyutpattiratnAkaram // 2 // // iti zrIvAcakavaradevasAgaraviracitAyAmabhidhAnacintAmaNinAmamAlAyAM vyutpattiratnAkaraTIkAyAM devakANDo dvitIyaH // 1. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 17 / 15 // pR. 144 // , rAmAzramI 1 / 7 / 15 // pR. 99 // 2. koSThAntargatapAThasthAne 2pratau " tasyAbhidhAnam Aryaputra:, Aryasya putra AryaputraH" iti dRzyate // 3. 'ama gatyAdiSu' iti kSIrataraGgiNyAdau // 4. ' - sadRza' iti3 // 5. 'vacase' iti2 // 6. 'rUpakAraNA- ' itira / 7. 'nlopazca' iti1.2.4 // 8. 'ityatac' iti 1 2nAsti // 9 1 pratau nAsti // 10. ' - nniyukte' iti2 // 11. 'kalpau' iti3.4 // 12. atra 3pratau-'' 'bhaTa jJAne' dhAtuH, bhaTatIti bhaT, kvipi siddhe bhaT cAsau tArakazca bhaTTArakaH, STubhi: STuH iti dhAturatnAkare mAdhavIyavRttito'pi gRhyate" iti TippaNI dRzyate // 13. ito'gre 3pratau 'devakANDo dvitIyaH' ityasya sthAne 'dvitIyaH kANDaH samAptaH' iti dRzyate // For Private Personal Use Only 40 60 Page #192 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // tRtIyo martyakANDaH // atha tRtIyaM kANDaM viviyate, tatra "narastRtIye(narA nayatyunnatimAtmAnamiti vA nA / 'NI prApaNe'(bhvA.u.a.), stutiiye)''(shro-1|20||) iti pratijJAtatvAt pUrva naranAmAnyAha- 'nayaterDicca'(uNA-257) iti Rn, DittvATTilopaH / 10 vizamartyaH paJca tyanupravizati sarvakarmasvadhikAritveneti viT / 'viza pravezane' manuSyo mAnuSo nAkTi manujomAnaMva: pumAn // 337 // (tu.pa.a.), kvip| 11 manorjAto manujaH / 'janI prAdurbhAve' 1 marto lokastatra bhavo martyaH / 'digAdibhyo yat' (di.A.se.), pnycmyaamjaatau'3|2|98 // iti DaH / 12 mno4|3|54 // iti yat |mriyt iti martya iti vA / mRG prANatyAge' rapatyaM mAnavaH |aupsNkhyaaniko'traa'nn / 'mAnavastUpasaMkhyAnAt" (tu.A.a.), 'hasimRgriNvA'midamitamilU pUdhU(dhu)vibhyastan' [bhaassaavRttiH4|1|161||] iti bhASAvRttiH / manorayaMmAnava iti vaa| (uNA-366) iti tan, tata: svArthe yt|2 paJcabhiH pRthivyaptejo- 'tsyedm'4|3|120||itynnvaa / 13 punAti pAti kulamiti vA vAyvAkAzAkhyairmahAbhUtairjanyate paJcajanaH / 'janI prAdurbhAve' pumAn |'puujpvne'(tryaa.u.se.), punAtermasun husvatvaMca'(1)iti 40 (di.A.se.), 'jana janane'(ju.pa.se.) vA, pacAdyac / 'pRcI msun|' pA rakSaNe'(a.pa.a.), 'pAtethumasun'(uNA-617)iti samparke'(a.A.se.,ru.pa.se.), kaninyuvRSi-'(uNA-154)ityatra ddumsun| trayodaza manuSyasya / mizrAstu-"manuSyamAnuSamartyaprAkpratyayanirdezasyAdhikavidhyarthAt kanini bAhulakAd RkAra- manujamAnavanareti nAmAni mAnuSajAtimAtrasya, zeSANitu manuSyajAtau syAkAro makArAgamazca / bhojarAjastu 'yuvRSitakSirAjidhanvi- puruSasya"[ ]ityAhuH // 337 // pacidhupratidivasa: kan'( )iti, tadA paci vistAre'(cu.u.se.) bAlaH pAkaH zizurDimbhaH potaH zAvaH stnndhyH| dhAtumAha / "vyAdibhyo vistIrNAH paJcasaMkhyAH, jAyante janAH, pRthukArbhottAnazayAH kSIrakaNThaH kumArakaH // 338 // pacAdyaca, paJca ca te janAzca paJcajanA:'"[ ] iti bhASyam |"pnyc 1 balyate saMviyate'niSTayogAditi bAlaH / 'bala balla bhirbhUtairjAtaH paJcajanAH''[a.kSIrasvAmiTIkAra / 6 / 1 // ] iti kSIra saMvaraNe ( ), karmaNi ghaJ / balate buddhIndriyadehAdinA, nityaM svAmI / 3 bhuvaM spRzati bhUspRk / 'spRza saMsparzane '(tu.pa.a.), vRddhiM yAtIti vA / 'bala vRddhau'( ), jvalAditvANNaH / balati 'spRzo'nudake kvin'3|2|58||, kvinpratyayo yasmAd vihita prANiti stanyeneti vA / bala prANane '(bhvA.pa.se.), jvalAdi20 stasmAdanyatrApi pratyaye padAntasya kutvam / 4 piparti pAlayati tvaannnnH| 2 pAnti rakSantyenam, pibati stanyaM vA paakH| 'pA 50 puratyagre gacchati vA puruSaH / 'pa ipAlanapUraNayoH '(ju.pa.se.), rakSaNe'(a.pa.a.), 'pA pAne'(bhvA.pa.a.), asmAd vA / iNbhI'pura agragamane'(tu,pa.se.), asmAd vA, 'puraH kuSan'(uNA- kApAzalyatimarcibhyaH kn'(unnaa-30)| 3 zyati stanyapAnena, 614) iti kuSan, 'udosstthypuurvsy'7|1|102 // iti utvam, tanUkaroti mAtaramiti vA zizaH / 'zo tanUkaraNe'(di.pa.a.), 'uraNa raparaH '1 / 151 / / 5 'anyeSAmapi dIrghatvaM dRzyate'() (zaH kitt sanava)cca'(uNA-20)iti upratyayaH, sanvadbhAvAd iti dIrghatve puruSaH / 6 niyate vikSipyate kAmAdibhiriti naraH / nA' dvitvama. 'sanyata: 7479 // itItvam / 4 Dimbhayati DimbhaH / vikSepe''Rdorap'33 57 // ityap / nRNAtIti vA / 'nR (nA) 'Dibhi saGke (ca.u.se.), curAdiH, pacAdyac / 5 punAti gotramiti naye '(tryA.pa.se.), tryAdiH, pacAdyac / 7 manorapatyaM manuSyaH / potaH / pUrva pavane'(tryA.u.se.), 'hasimRgriNvA'midami-'(uNA'manorjAtAvagyatau Suk c'4|1|161 // iti yat, ssugaagmshc|8 366)iti tn| 6 zyati mAtaraM shaavH| zo tanUkaraNe'(di.pa.a.), pUrvavadaji ki ca mAnuSaH / striyAM tu 'gavayahaya(hayagavaya)-' 'azapraSilarTi - '(uNA-149) iti bAhalakAda vaH, 'Adeca 30 (vaa-4|163||) ityAdinA GISi maanussii|9nyti bhArAdikam, updeshe-'6145|| ityAtvam / 7 stanaM dhayati stnndhyH| 60 1. 'vevi ' iti4, 'vivrI-' iti3 / / 2. 'mayo' iti4 // 3. '-damilU-' iti1, tathoNAdigaNe // 4. "-jAtaH paJcajanaH" iti a.svAmikRtaTIkAyAm, 206 / 1 // , pR.133 / / 5. 'padAntesya' iti1|| 6. '-mapIti' iti4|| 7. kSIrataraGgiNyAdau vikSepArthakanadhiAturna dRzyate // 8. 'punAtermaka, asun (?) hUsvatvam' iti amarakoSapadacandrikATIkA, bhA-2, 6 / 259 // , pR.333 / / 9. dra. amarakozakRSNamitrakRtaTIkA 261 // , pR.205|| tathA padacandrikATIkA, bhA-2, 6 / 259 // , pR.333|| 10. 'vala valla saMvaraNe saJcaraNe ca' iti mA.dhAtuvRttiH, 'vala saMvaraNe' iti kssiirtrngginnii|| 11. ito'gre 4pratau 'bAlaH' iti dRzyate // 12. '-pAninaM' iti2 // 13. koSThAntargatapAThaH 1.2nAsti, tatsthAne 3pratau 'zAsi sarava' iti dRzyate // 14. '-tIti' iti4 // 15. kSIrataraGgiNyAM curAdau 'Dapi Dipi saGghAte' ityatra svAmyAha-"Dabhi Dibhi iti daurgAH, Dambhayati DambhaH, Dimbhayati DimbhaH" iti. kSIra. dhAtusaM-120, pR.304 // 16. ito'gre 3pratau '-caTi' iti dRzyate // 17. 'kvan' ityuNAdigaNe // 18. '-tIti' iti4|| Page #193 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 20 152 'dheT pAne'(bhvA.pa.a.), 'nAsikAstanayordhyAdheTo : '3 / 2 / 29 // iti khaz, 'arurdvissdjntsy-'6|3 / 67 // iti mum / strI cet stanandhayI / yaugikatvAt stanapo'pi / 8 prathate janmanA pRthukaH / ' pratha vistAre' (bhvA.A.se.), 'arbhakapRthukapAkA vayasi sAdharvaH'(uNA-731) iti sAdhuH / pRthu kAyatIti vA / 'kai zabde'(bhvA.pa.a.), 'Ato'nupasarge kaH 3 / 2 / 3 / / 9 iyarti vRddhim arbhaH / 'R gatau ' ( ju.pa.a.), 'artigRbhyAM bhan' (uNA432) iti bhan / arbhate zabdAyate vA / 'arbha zabde ' ( ), pacAdyac / svArthe kani arbhako'pi / 10 uttAnaH zete uttAnazayaH / 'zI 10 svane'(a.A.se.),'pArzvAdau ca ' ( ) ityac / 12 kSIraM kaNThe'sya kSIrakaNThaH / yaugikatvAt kSIrapo'pi / 13 kAmayate yadapi jarI jIrNo yAtayAmo jIna: abhidhAnacintAmaNinAmamAlA dRSTaM saditi kumAra: / 'kamu kAntau ' (bhvA.A.se.), Niganta : ( NiGantaH) / '"kameruccopadhAyA Aran, sa cit' (uNA418) iti sUtreNa Aran dhAtorupadhAyAzcokAraH / kumArayati krIDati vA / 'kumAra krIDAyAm ' (cu.u.se.), NijantaH, pacAdyac / ku ISat, kutsito mAraH kAmo'syeti vA / svArthe ke kumArakaH / dvAdaza zizoH // 338 // zizutvaM zaizavaM bAlyam 1 zizorbhAva: zizutvam / tasya bhAvastvatalau '5 / 1 / 119 // / 2 zizorbhAvaH zaizavam / ' igantAcca laghupUrvAt' 5 / 1 / 131 // ityaN / 3 bAlasya bhAvaH bAlyam / 'guNavacana- brAhmaNAdibhyaH karmaNi ca'5 / 1 / 124 // iti SyaJ / tacca SoDaza varSaparyantam, "ASoDazAd bhaved bAlyam''[ ] ityukteH / trINi bAlabhAvasya // vayaHsthastaruNo yuvA / [ martyakANDaH-3 'kanin yuvRSitakSirAjidhanvidyupratidiva: ' (uNA - 154) iti kanin, 'aci znudhAtu - '6 / 4 / 77 // ityuvaG / trINi yUnaH // tAruNyaM yauvanam 1 vayasi yauvane tiSThati vayaHsthaH / "vayaH pakSiNi bAlyAdau vayo yauvanamAtrake "[medinIkozaH, sAnta-varga:, zro32] iti vizvaH (medinI) / vaya: zabdapUrvAt tiSThate: 'Ato'nupasarge kaH 3 / 2 / 3 // , ' Ato lopa iTi ca '6 4164 // ityAlopaH / 2 tarati kaumAraM taruNaH / 'tR plavanataraNayoH ' 30 (bhvA.pa.se.), 'kRvRtRRdAribhya unan ' ( uNA - 333) / 3 mizrIbhavati viSayaiH striyA vA yuvA / 'yu mizraNe ' ( a.pa.se.), 1 taruNasya bhAvaH karma vA tAruNyam / brAhmaNAditvAt SyaM / 2 yUno bhAvo yauvanam puMklI. / 'hAyanAntayuvAdibhyo'N '5 / 1 / 130 // ityaN, 'an '6 / 4 / 167 // iti prakRtibhAvAnna TilopaH / dve yauvanasya // vRddhaH pravayAH sthaviro jarain // 339 // 1 vardhate sma vRddhaH / 'vRdhu vardhaneM'(bhvA.A.se.), niSThA, 'jhaSastatho:- '8 / 240 // iti dhatvam / 2 pragataM vayo yauvanamasya pravayAH, sakArAntaH / ' atvasantasya cAdhAto: ' 6 / 4 / 14 // ityupadhAdIrghaH / 3 tiSThati viSayAd vyAvRttaH sanniti sthaviraH / 'SThA gatinivRtau ' (bhvA.pa.a.), 'ajirazizirazithilasthirasphirasthavirakhadirA: ' (uNA - 53 ) iti kiraci avAdezo 'ntyasya nipAtyate / 4 jIryate sma jaran / 'jRS vayohAnau' (di.pa.se.), 'jIryateratRn '3 / 2 / 104 // ugidacAm 7 170 // iti num / jarantau, jarantaH ityAdi // 339 // 5 jarA'syAsti jarI / vrIhyAdibhyazca 5 | 2 | 116 // iti iniH / jariNau, jariNaH ityAdi / 6 jIryati sma jIrNaH / 'jUrS vayohAnau'(di.pa.se.), niSThA, 'Rta 'IddhAtoH '7 / 1 / 100 // 'uraN raparaH '1 / 1 / 51 // , ' radAbhyAM niSThA - ' 8 / 2 / 42 // iti natvam, ['hali ca ' 8 / 2 77 // iti dIrghatvam ], 'zrUyukaH kiti' 7 4 111 // iti neT / 7 yAtA yAmAH praharA asya yAtayAmaH / 8 jinAti sma jInaH / 'jyA vayohAnau' ( kyA.pa.a.), niSThA, 'grahijyA- '6 |1 | 16 // iti saMprasAraNam, 'lvAdibhyazca 8 / 2 / 44 // iti niSThAnatvam, 'hala:'6 42 // iti dIrghatvam / aSTa vRddhasya // 50 1. 'pratha prakhyAne' iti kSIrataraGgiNyAdau // 2. uNAdigaNasUtre nAsti // 3. 'adhikaraNe zete '3 / 2 // 15 // ityatra 'pArzvAdiSUpasaMkhyAnam' iti vArtikaM manasi nidhAya 'pArzvAdau ca' ityuktam, vastutaH 'uttAnAdiSu kartRSu' (vA - 3 / 2 / 15 // ) ityanena vArtikenAcpratyayo yogyaH // 4. NijantaH' iti 1 // 5. uNAdigaNe 'kameH kiduccopadhAyAH' iti sUtrasvarUpaM dRzyate // 6. 'sa cat' iti 2 // 7. ito'gre 1pratau 'vA' iti dRzyate // 8. -tR-' iti 3 // uNAdigaNe 'tR' ityasya nollekhaH, sa cocita eva, 'tro razca lo vA ' ( uNA - 334 ) iti sUtrasya vidyamAnatvAt, anyathA 'taruNaH talunaH ' iti rUpadvayaM na bhaviSyati // 9. 'Syan' iti 3.4 // 10. 'vRddhau' iti kSIrataraGgiNyAdau / 11. 'jU' iti 1.2 // 12. 'I-' iti 1.2.4 // 13. 'sapta' iti 1.4 // atha vissA jarA / 40 60 Page #194 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 339-342] vyutpattiratnAkarakalitA 153 1 vizeSeNa srasyate adha:pAtyate'nayA vistrasA, 'laTaH shtRshaancau-'3|2|124|| iti laTaH zatrAdezaH, 'videH dvidantyaH / 'sraMsu adha:patane '(bhvA.A.se.), bhidAditvAdaGa / shturvsuH7|136|| iti zaturvasurAdezaH, 'ugidcaam-'7|1|- 30 2 jIryatyanayA jarA / 'jaS vayohAnau'(di.pa.se.), SittvAt 70 // iti num / 2 suSThu dhyAyati sudhIH / 'dhyai 'ssidbhidaadibhyo'3|3|104||, 'RdRzo'Gi guNaH' 7 / 4 / 16 // , cintAyAm' (bhvA.pa.a.), 'dhyAyateH kvip samprasAraNaM ca'(vA 3 / 2 / 180 // ) iti kvipsamprasAraNe / suSThu dadhAti dhArayati TAp / dve jarAyAH // zAstrArthamiti vA / 'DudhAJ dhAraNAdau'(ju.u.a.), 'kvip' vArdhakaM sthAviram 3 / 276 // iti kvip, 'ghumaasthaa-'6466|| itItvam / zobhanA 1 vRddhasya bhAvaH karma vA vArdhakam / manojJAditvAd dhIrasyeti vaa| 3 kavate kauti vA dharmAdhauM kviH| 'kuka vuJ, 'yuvornaakau'7|11|| / 2 sthavirasya bhAvaH karma vA zabde'(bhvA.-A.a.), 'ku zabde'(a.pa.a.) adAdirvA, aca sthAviram / 'haaynaantyuvaadibhyo'nn'5|1|130|| iti yuvAditvA- i:'(uNA- 578)iti iH / kabate varNayatIti vA / 'kabU 10 dnn| dve vRddhatvasya // varNe'(bhvA.-A.se.), 'in sarvadhAtubhya:'(uNA-557)itIn / jyAyAn varSIyAn dazamItyapi // 340 // striyAM kavI ca, kavitA'pi / 4 vicaSTe zAstrArthamiti 40 vickssnnH| 'cakSi vyaktAyAM vAci'(a.A.se.), 'anudAttetazca 1 atizayena vRddho jyAyAn / vRddhazabdAdatizaye'rthe hlaadeH'3|2|149|| iti yuc, 'yuvornaako'7|1|1||, 'asi Iyasuni 'vRddhasya c'5|3|62 / / iti vRddhasya jyAdezaH, jyAdA ake ane cakSiGa khyAj neti vAcyam'( )iti khyaajaadeshbhaavH| diiysH'64|160|| ityAtvam / jyAyAMsau, jyAyAMsaH ityAdi / 5 labdhaH prApto varNaH stutiryazo vA anena labdhavarNaH / 6 2 atizayena vRddho varSIyAn / vRddhazabdAdatizaye'rthe Iyasuni jAnAti zAstrArthamiti jJaH / 'jJA avabodhane'(yA.pa.a.), 'priysthirsphirorubhulguruvRddh-6|4|157||ityaadinaa vRddhasya 'igupdhjnyaa-'3|1|135 // iti kaH, 'Ato lopa iTi c'6464|| varSAdezaH / varSIyAMsau ityAdi / 3 navaterUz2a dazama ityavasthA ityAlopaH / 7 prAptaM rUpaM darzanaM yena sa prAptarUpaH / 8 prazastaM kRtamasyAsti kRtii| 'ata initthnau'5|2|115|| itIniH / vizeSaH, tadyogAd matvarthe vayasi puurnnaat'5|2|130|| itIniH kRtamatyantamanena / 'iSTA-dibhyazca 5 / 248 // itInirvA / "karote: dazamI / dazaminau, dazaminaH ityAdi / dshmiistho'pi| kriyAsAmAnya-vAcitvAd jJAnArthatvAt kRtaM jJAnamasyAsti kRtI 50 20 "iSTo vayodazopetaH paJcamI saptamIti vA / jJAnI"["]iti tu klinggH| 9 karSati gUDhArthamiti kRSTiH / pravayA dazamIstha: syAt "[ ]iti bhAguriH / 'kRSa vilekhane' (bhvA.pa.a.), saMjJAyAM tik (tic), bAhulakAt trINyativRddhasya // 340 // kartari ktin vA, puMsyayam / "AkarSaNe striyAM kRSTirbhavennari vipazciti" ["]iti rntidevH| 10 abhigataM rUpaM yena vidvAn sudhIH kavivicakSaNalabdhavarNA abhirUpaH / 11 dadhAti dhiyaM dhIraH / 'Du dhAJ jJaH praaptruupkRtikRssttybhiruupdhiiraaH|| dhAraNapoSaNayoH (ju.u.a.), 'susUdhAgRdhibhyaH kran'(uNA-182), medhAvikovidaMvizAradaridoSa 'ghumaasthaa-'64|66|| itItvam / dhiyamIrayati prerayati vA / 'Ira gatipreraNayo:' (cu.u.se.), 'krmnnynn'3|2|1|| / jJAH prAjJapaNDitamanISibudhaprabuddhAH // 34 // saMzayaviparyayarahitAM dhiyaM rAtyAdatta iti vA / 'rA vyakto vipazcit saMkhyAvAn san dAne'(a.pa.a.), Ato'nupasarge kaH' 323 // , Ato lopaH- 60 1 vetti jAnAti vidvAn / 'vida jJAne'(a.pa.se.), '64 / 64 // ityaalopH| 12 medhA-'styasya medhAvI / 1. 'sraMsu avasraMsane' iti kSIrataraGgiNyAdau // 2. vRddhasya' iti 1 // 3. 'iya-' iti 1.3 // 4. 'iya-' iti 1.2.3 ||5.2prtau nAsti // 6. dra. svopajJaTIkA 3340 // , pR.80||7. atra vabayoraikyaM draSTavyam, kSIrataraGgiNyAdau kavR' iti dhAtoravidyamAnatvAt ||8.'shaastrmiti' iti 4 // 9. 'Ata (jJAta?)' iti 1.ito'gre 2pratau 'hi' iti dRzyate ||10.dr. padacandrikA, bhA-2, brAhmavargaH, bho-402,pR.492||11.dr. rAmAzramI 276||,pR.326 / / , padacandrikA, bhA-2, gdAvarga: zo-402, pR.492||12.'-pressnnyoH' iti3, gatipreraNArthakeradhAtuH kSIrataraGgiNayAdau na dRshyte||13. dhiyAM' iti 3 // Jain Education Intemational Page #195 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDa:-3 'asmAyAmedhAsrajo viniH5|3|121|| iti viniH / medhAvinau, 'asaM bhuvi'(a.pa.se.), zatRpratyayaH, asti zrasorallopaH' medhAvinaH ityAdi / 13 ko vettyabhiprAyamasya, kasya bahmaNa 64 / 111 // , 'ugidcaam-7|170 // iti num / santau, santaH oka: sthAnaM vettIti vA kovidH| 'vida jJAne'(a.pa.se.), ityAdi / paJcaviMzatiH paNDitasya / pRSodarAditvAt sAdhuH / kauti zabdAyate dharmAdharmAviti / 'ku pravINe tu shikssitH| zabde'(a.pa.a.), vicpratyayaH / kuzabdena veda ucyate, tasya t||342|| vido jJAtA iti vA, pRSodarAdiH / 14 vizeSeNa zArado'dhRSTaH pratyagro vA vishaardH| 15 sunoti sandeham, sUte sadarthaM vA sUriH / 'SuJ abhiSave '(svA.u.a.), 'SUG 1 prakarSeNa vIyate gamyate pravINaH / 'vI gatiprajanaprANigarbhavimocane'(a.A.ve.) vA, 'sujo dIrghazca'(uNA kAntyAdiSu'(bhvA.pa.a.), ['ghRvIhvA-'(haimoNA-183) iti 293) iti rikdIghauM / SUG, 'susUdhAgavi(dhi)bhyaH krin' Nak], tatra / 2 zikSA saJjAtA'sya zikSitaH / tArakAditvA- 40 (uNA-182), 'sAmasAlasamasUrasUrayaH" []iti sabhedAt sUriH ditac / zikSyate smeti vA / 'zikSa vidyopAdAne '(bhvA.A.se.), dantyAdiH / abhidhAnamAlAyAM tu innanto'pi, sUrI, sUriNau, sUriNaH iti (ityAdi) / 16 doSAn jAnAti jJAtka jahyAditi __ niSThA, 'aardhdhaatuksy-7|2|35|| itIT / 3 niSNAti sma dossjnyH| 'jJA avabodhane'(tryA.pa.a.), 'igupdhjnyaa-'3|1|135|| niSNAtaH / 'SNA zauce'(a.pa.a.), mukhyArthaM parityajya nipuNe iti kH| 17 prajJA'styasya prAjJaH / 'prajJAzraddhArcAvRttibhyo rUDhaH, niSThA, ninadIbhyAM snAte: kaushle'8|3|89 // iti sasya nn:5|2|101|| prajJa eva vA / 'prajJAdibhyazca 5 / 4 / 38 // itynn| Satvam / 4 niyataM puNati zobhanakarmatvAditi nipunnH| 'puNa 18 paNDya te'nayA paNDA / 'paDi gatau'(bhvA.A.se.), 'gurozca' / karmaNi zubhe'(tu.pa.se.), 'igupdh-'3|1|135|| iti kaH / 5 3 / 3 / 103 // ityakAraH, tato ye gatyarthAste jJAnArthA ityukteH dakSate dkssH| 'dakSa vRddhau zaighye ca'(bhvA.A.se.), pacAdyac / . paNDA buddhiH saJjAtA'sya pnndditH| tArakAditvAditac / 19 20 manasa ISTe manISI, pRSodarAdiH / manISA'styasyeti vA, 6-8 kRtAt kRtazabdAdagre karmahastamukhAH zabdA yojyante, tena *zikhAditvAdin / yaugikatvAd dhImAn, matimAnityAdyAH kRtaM karmA'nena kRtakarmA, nAntaH / yaugikatvAt kRtakRtyaH, (mtimaanityaadyH)|20 budhyate'vagacchati padArthAniti bdhH| kRtArthaH, kRtI ca / kRto vazIkRto hasto'nena kRthstH| kRtaM 50 'budha avagamane'(di.A.a.), 'igupdh-'3|1|135 // iti kH| saMskRtaM mukhamasya kRtamukhaH // 342 // 9 tIkSNAn kuzAn 21 prabudhyate prabuddhaH / 'budha avagamane'(di.A.a.), vartamAne lAti kazalaH, te hi vyutpanna rAdAtuM zakyAH / 'lA taH // 3411 // 22 vyanaktyarthamiti vyaktaH / vipUrvaH 'aJjU dAne '(a.pa.a.), 'Ato'nupasarge kH'3|2|3|| kazyati vyaktiAmrakSaNAdau'(ru.pa.ve.), vartamAne ktaH, 'aniditAm-' ziSyati vA / 'kaza zreSaNe'(di.pa.se.), vRSAditvAt kalac / 6 / 4 / 24 // iti nlopH| 23 vizeSeNa pazyaMzcetayate vipazcit, . 10 catate karma iti caturaH / 'cateDU yAcane'(bhvA.u.se.), pRSodarAdiH / 24 saMkhyA vicAraNA, tadyuktaH saMkhyAvAn / yadvA saM samyak khyAnaM jJAnamasyAsti saMkhyAvAn / tadasyAstyasmi 'mandivAzimathicaticakyaGkibhya urac(uNA-38) / catvAraH puruSArthAH 30 niti matup' 5 / 294 // / 25 sarveSu zAntikapauSTikAdikarmasa santyasyeti vA / arzaAditvAdac / 11 abhitaH sarvato jAnAti asti vidyate san, vidyamAna ityarthaH, anye tvasatkalpAH / abhijJaH / 'jJA avabodhane'(vyA.pa.a.), 'igupdh-3|1135 // 1. 'pratyayo' iti 4 // 2. vastutastu idaM sUtraM nipratyayasya vidhAnaM karotyata: rikpratyayavidhAnaM vicAraNIyam // 3. idamapi sUtraM krankaroti, atha ca 'sUGaH kri:'(uNA-504)ityuNAdikripratyayena samAdheyam // 4. dra. padacandrikA, bhA-2, brahmavargaH, zrI-402, pR.492 // , tatra-"sAla-sAmasama-sura-sUrayaH" iti dRzyate // 5. 'zikhAdibhyodin' iti 1 // 6. '-dij' iti3|| 7. 'asu' iti 1.3 // 8. anaavshyko'ym|| 9. 'sNskRtmukh-'iti3|| 10. 'jhUiSyate' iti1 // 11. durgasammato'yaM dhAtuH, dra. kSIrataraGgiNI, divAdiH, dhAtusaM-112, pR.229|| 12. DakArAnubandhaH kSIrataraGgiNyAdau na dRzyate // Jain Education Intemational Page #196 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 342-345] iti kH| 12 vizeSeNa jAnAti vijJaH / 13 vijJAnaM prayojanamasya vaijJAnikaH / ' tadasya prayojanam '5 / 1 / 101 // iti Thak, 'ThasyekaH' 7|3|50 // kiti ca 7 / 2 / 118 // iti vRddhi: / 14 pATayati dAkSyaM paTuH / 'parTa vistAre' (bhvA.pa.se.), Nijanta:, 'phalipATinamimani- ' ( uNA - 18) ityu:, 'NeraniTi '6 14 // 51 // iti NilopaH / caturdaza pravINasya / 'sIkhiuM' iti bhASA // " kSetrajJaH nadISNaH niSNaH " [zeSanAmamAlA 3 / 92 // ] iti zaiSikANi // chaiko vidagdhe 1 chyati chinatti murkhaduSTacittAni chekaH / 'cho 10 chedane ' (di.pa.a.), bAhulakAd DekaH / 2 vizeSeNa dahati mUrkhacittamiti vidagdhaH / 'daha bhasmIkaraNe ' (bhvA.pa.a.), vartamAne ktaH, tatra / dve dAkSyAtizayayuktasya / 'cheko'vasarajJo, dvAsaptatikalApaNDita iti ca vRddhAH / chekaH 'prayogajJaH' iti bhASAntaram / "chekAlaH chekilaH "[zeSanAmamAlA 292 // ] zaiSike / chaillo dezyAm // prauDhastu pragalbhaH pratibhAnvitaH // 343 // vyutpattiratnAkarakalitA 1 prauhyate (prohyate) sma prauDhaH / 'vaha prApaNe' (bhvA.u. a.), niSThA, kittvAt samprasAraNam, 'ho Dha : '8 2 131 // , ' jhssstthoH-'8|2 / 40 // iti dhatvam, STutvam, Dhalopa:, 'prAdUhoDhau20 (- Dho) - ' (vA - 6 / 1 189 // ) iti vRddhiH / 2 pragalbhate pragalbhaH / 'galbha dhASTarye' (bhvA.A.se.), pacAdyac / 3 tattvollekhazAlinI prajJA pratibhA, tayAnvitaH pratibhAnvitaH / trINi sarvavyApArasamarthasya / 'puSatu' iti bhASA // 343 // kuzAgrIyamatiH sUkSmadarzI 1 kuzAgrasya tulyA tIkSNatvAt kuzAgrIyA / 'kuzAgrAccha: '5 / 3 / 105 // , ' AyaneyI - 7 / 1 / 2 // iti IyAdezaH / kuzAgrIyA matirasya kuzAgrIyamatiH / 2 sUkSmaM pazyatItyevaMzIlaH sUkSmadarzI / 'dRzir prekSaNe ' (bhvA.pa.a.), 'supyajAtau NiniH-'3 // 278 // iti NiniH / dve sUkSmadarzinaH / 'UMDuM 30 vimAsa iti bhASA // 155 pratyutpannamatiH 1 tatkAlameva dhIrasya tatkAladhIH / 2 pratIti pratyagramutpannA matirasya pratyutpannamatiH / dve tvaritotpannabuddhidhanasya // dUrAdyaH pazyed dIrghadarzyasau // 344 // 1 dUrAd yaH pazyedasau dIrghadarzI / dIrghaM pazyatItyevaMzIlaH dIrghadarzI / 'dRzir prekSaNe' (bhvA.pa.a.), 'supyajAtau - ' 3 / 2 178 // iti NiniH / dIrghadRSTirapi / yaddhalAyudhaH"dUrAdevArthasandarzI dIrghadRSTiH prakIrtita: ''[ halAyudhakozaH 40 2 / 376 |] iti / ekaM dUrAdevArthadraSTuH // 344 // hRdeyAluH sarhRdayazcidrUpo'pi 1 prazastaM hRdayaM mano'sya hRdayAluH / 'hRdayAccAluranyatarasyAm'(vA-5 / 2 / 122 // ) ityAluH / 2 saha hRdayeneM manasA na tu vakSasA vartate sa sahRdayaH / sarve'pi sahRdayA eva, paramatraucityAd hRdayAlusAhacaryAcca prazastahRdayasahite puMvizeSe'yaM vartate / 'suhRdayaH' iti pAThe, zobhanaM hRdayamasyeti vyutpattiH / 3 ciditi viziSTe caitanye vartate, cid rUpamasya tanmayatvAd cidrUpaH / trINi vastutattvajJAnayuktasya // atha saMskRte / 50 vyutpannaprahatakSuNNAH 1 zAstrAdinA saMskriyate sma saMskRtaH / 'niSThA' 3 / 2 / 102 // iti ktaH,'samparyuperbhya :- '6 / 1 / 137 // iti suT / 2 vyutpadyate sma vyutpannaH / 'pada gatau ' (di.A.a.), bhAve niSThA, ' radAbhyAm - '8 / 2 / 42 // iti natvam / 3 prahanyate sma prahataH / 'han(hana) hiMsAgatyoH'(a.pa.a.), niSThA, 'anudAttopadeza- ' 6 / 4 / 37 // iti nlopaH / 4 kSudyate sma kSuNNaH / ' kSudir saJcUrNane ' (ru.u.a.), niSThA, ' radAbhyAm ' 8 / 2 / 42 // iti natvam / catvAri zAstrAditattvacaturasya // tatkAlaMdhIH punaH / antarvANistuzAstravit // 345 // 60 1. vistArArthakapaTadhAtuH kSIrataraGgiNyAdau na dRzyate // 2. 'sIkhiu' iti 2, 'sIkhiyau' iti 4 // 3. 'cheke'-' iti2 // 4. 'tattvollekhaH' iti2 // 5. 'puSato' iti3 // 6. 'uMDuM' iti 3, 'UMDUM' iti 4 // 7. 'vimAsai' iti 2.4 // 8. ' - pannasya' iti 3 // 9. halAyudhe 'dUrArthAnarthasandarzI ' iti dRzyate, pR.44 // 10. 'hRdaye' iti 1 // 11. siddhAntakaumudyAM dIkSitena 'saMparibhyAM - '6 / 1 / 137 // ityAdipAThaH svIkRtaH, atra taTTIkA tattvabodhinI - "saMparyupebhyaH- ' iti vRttisthapAThaM vihAya bhASyavArttikAnusAreNAha saMparibhyAmiti iti, siddhAntakaumudI, pR.479 // For Private Personal Use Only Page #197 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 20 156 10 vAgIzo vAkpatau 30 1 antarantaHkaraNe vANI zAstrazarIrabhUtA adhidevabhUtAMvA asya antarvANiH / 'gostriyoH - '1 / 2 / 48 // iti hrasvatvam, 'mAtRca (mAtRj) mAtRkamAtRSu' (vA - 6 / 1 / 14 // iti sAmAnyajJApakAt, kapo'nityatvAnna kap / " antarvANyasyeti antarvANi: [vipazcit],'niSpravANizca 15 14 // 160 // iti cakArAd 'naghRtazca' 5 / 4 / 153 // iti kapo niSedhaH''[mA.dhAtuvRttiH, bhvAdi:, dhAtusaM297]iti mAdhavaH / zAstraM ca na tathA vaktuM zaknoti zAstravit |'vid jJAne'(a.pa.se.), kvip / zAstraM vetti na tathA vaktuM zaknoti, tasyaikam // 345 // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1 vAcAmIzo vAgIzaH / " pradhAnavacaso mUkAn vAgIzAnapi kurvataH "[ ] iti mAghaH / 2 vAcAM patiH vAkpatiH, tatra / dve pradhAnavaktuH // vAgmI vAcoyuktipaTuH pravAk / samukho vAvadUkaH 1 prazastA vAgasya vAggmI / 'vAco gminiH ' 5 / 2 / 124 // iti gminiH, tena dvayorgakArayoH zravaNaM bhavati, 'coH kuH '8 |2|30 // , 'jhalAM jazonte '8 / 2 / 39 // iti jaztvam / yadi minirityevocyeta tadA 'yaro'nunAsike - ' 8 4 45 // iti nityamanunAsikaH syAt, 'pratyaye nityamiSyate' iti vacanAt / "yo hi samyagbhASate vAgmItyeva se bhavati "[ ]iti maadhvkRssnnpnndditaadyH| 2 vAco yuktau paTuH vAcoyuktipaTuH, ssddkssrmkhnnddm| 'vAgdikpazyadbhayo yuktidaNDahareSu' (vA - 6 / 3 / 21 // ) iti SaSThyaluk / 3 prakRSTA vAgasya pravAk / 4 saha mukhena vacanena vartate samukhaH / mukhazabdenAtra vacanaM lakSyate / 5 vAvadyata ityevaMzIlo vAvadUkaH / vaderyaGantAd 'vadezca' ( ) ityUkaH / paJca pratibhAyuktajalpakasya // atha vaMdo vaktA vadAvadaH ||346 // 1 vadatIti vadaH / 'vada vyaktAyAM vAci' (bhvA.pa.se.), pacAdyac / 2 vaktIti vaktA / 'vaca paribhASaNe' (a.pa.a.), [ martyakANDaH - 3 ' NvultRcau '3 / 1 / 133 // iti tRc, tRn vA / 3 vadati vadAvadaH / vada vyaktAyAM vAci'(bhvA.pa.se.), pacAdyac, 'caricalipati-vadInAM dvitvamacyAk cAbhyAsasya kAryamanacIti vaktavyam' (vaa6|1|12||)iti halAdiHzeSAbhAvaH / trINi vaktuH / 'kahaNahAra ' iti bhASA ||346 // syAjjalpAkastu vAcAlo vAcATo bahugaMrhyavAk / 1 jalpanazIlo jalpAkaH / 'jalpa vyaktAyAM vAci' (bhvA.pa.se.), 'jalpabhikSakuTTaluNTavRGaH SAkan '3 / 2 / 155 / / / 2 - 3 kutsitA vAgasya vAcAla:, [vAcATa: ] / 'AlajATau (AlajATacau) bahubhASiNi '5 / 2 / 125 // kutsita iti vAcyam' (vA-5 / 2 / -125 // ) / 4 bahurniH sAratayA garhyA vAgasya bahugavAk / catvAri vAcAlasya / 'ghaNaM 'asArabole~' ityAdibhASA // yadvadottare 1 yadeva niHsarati, tadeva vadati yadvadaH / pacAdyac / 2 nAsti uttaramasya anuttaraH, tatra / dve praznAnurUpottararahitasya // durvAk kadvade syAt 1 dur ninditaM vakti durvAk / dur ninditA vAga - syAstIti vA / 2 kutsitaM vadati kadvadaH / 'rathavadayozca' 6 // 3 // 102 // iti ko: kat, tatra / garhyavAdItyapi / "garhyavAdI tudvadaH ''[amarakoSaH 3 / 1 / 37 // ] ityamaraH / yo nindAM kurvan 50 vakta, tasya dve // athA'dharaH // 347 // navadana 1 avati gacchati hInatvam adharaH / 'ava rakSaNAdau' (bhvA.pa.se.), 'averdha (dh) ca vA' (haimoNA - 398) ityaraH // 347 // 2 hInaM vadatItyevaMzIlo hInavAdI / 'vada vyaktAyAM vAci'(bhvA.pa.se.),'supyajAtau - '3 / 2 78 // iti NiniH, tatra / dve vAde parAjitasya // sass vAkzrutau / 1. ' - devatA-' iti 3 // 2. vastutaH draviDaprANAyAmo'yaM hUsvAntavANizabdasattvAt // 3. 'saMbhavati' iti 4 // 4. " vaderyaGantAd 'yajajapadazAM yaGaH '(3 / 2 / 166 // ) iti bahuvacananirdezAdanyato'pyUka iti dhAtupArAyaNam / 'cekrIyItAntAnAM yajijapidaMzivadAm' ityUka iti kAlApAH" iti TIkAsarvasvam, bhA-3, 3 / 1 / 35 // , pR.17 // 5. 'caricalipativadInAM vA dvitvamacyAk cAbhyAsasyeti vaktavyam' iti vArtikasvarUpaM dRzyate / 'Agamasya dIrghatvasAmarthyAdabhyAsaha svo halAdiH zeSazca na' iti tatraiva dIkSitaH // 6. 'AsAra ' iti 3 // 7. ' - bolai' iti 2.4 // 8. 'iti' iti 1 // 40 Page #198 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 157 346-350] vyutpattiratnAkarakalitA 1 eDo badhiraH, mUko'vAk, eDazcAsau mUkazca eDa- 1 na saumyaH svaro'sya asaumyasvaraH / 2 viparItaH mUkaH / "kalamUkastvavAkzrutiH"[halAyudhakozaH 2609 // ] iti svaro'sya asvaraH / atra naJ vaiparItye anarthavaditi / dve halAyudhaH / 2 aneDo'pi avarkaro'pi mUkaH aneddmkH| ghargharasvarasya // "andho hyaneDamUkaH syAt"[halAyudhakozaH 2609||]iti FARM veditA viduro vinduH halAyudhaH / "aneDamUkastu jaDaH"[vaijayantIkoSa: 5 / 4 / 14 // ] 1vettItyevaMzAloveditA / vida jJAne'(a.pa.se.),zIle tRn / 2 vettItyevaMzIlo viduraH / 'vidibhidicchide: iti vaijayantI / "zaTho hyaneDamUkaH syAt''[]iti bhAguriH, / kurc'3|2|162||3 vedanazIlovinduH / vidajJAne'(a.pa.se.), tadayamanekArtho draSTavyaH / 3 na vidyate vAk zrutizcAsya ___ vinduricchu:'3|2|169|| iti saadhuH| trINi jnyaatuH| 'jANaM' iti avAkzrutiH, tatra / yo badhiro mUkazca, tasya trINi // bhaassaa|| ravaNaH zabdanastulyau vandArustvabhivAdakaH // 349 // 40 1rautItyevaMzIlo ravaNaH / 'ru zabde'(a.pa.a.), 1 vandanazIlo vandAruH / vadi abhivAdanastutyoH' 'clnshbdaarthaadkrmkaac'3|2|148|| iti yuc / 2 zabda- (bhvA.A.se.), 'shvndyoraaru:'3|2|173 // ityAruH / 2 abhiyatItyevaMzIla: zabdanaH / 'zabda zabdane '(cu.u.se.), curAdiH, vAdayate abhivAdakaH / 'vada vyaktAyAM vAci'(bhvA.pa.se.), 'clnshbdaarthaat-'3|2|148|| iti yuc / dve zabdakarasya NijantaH, Nvul / dve vandanazIlasya / 'je namaskAra karai ' iti / 'sAdakara' iti bhASA | bhASA // 349 // AzaMsurAzaMsitari kuvAdakucarau samau // 348 // - 1 AzaMsata ityevaMzIla AzaMsuH / 'zaMsu icchAyAm' 1 kutsito vAdo'sya kuvAdaH / 2 kutsitaM carati (bhvA.pa.se.), ayamAparva eva prayujyate / 'sanAzaMsabhikSa uH' kucaraH / 'cara gatyAdau '(bhvA.pa.se.), pacAdyac / "kucaraH 3 / 2 / 168 // ityuH / 2 AzaMseH 'tRn'3|2|135 // iti tRni kuTilAzayaH"[halAyudhakozaH 2 / 389 // ] iti halAyudhaH / dve AzaMsitA, tatra / dve zikSAdAyakasya // kuvacanakathakasya // 348 // kttvrstvtikutsitH| 20 lohalo'sphuTavAk 1 kaTatyAvRNoti kaTvaraH, tRtIyavargAdyAntasthA caturthamadhyaH / 'kaTe varSAvaraNayo:'(bhvA.pa.se.), 'chitvaracatvara1 lohati muhyati lohlH| 'luhaH sautraH, katthanAdau (chatvara)-'(uNA-281)iti varaci sAdhuH / kutsitaM vRNoti kalaca, bAhulakAd guNaH / 2 asphuTA vAgasya asphuttvaak| . kaTavara ityanye / 2 atyarthaM kutsitaH atikutsitH| ekaM dve aprakaTavacanavaktuH / 'totalA' iti bhASA / "kAhala:" kttukbhaassinnH|| [zeSanAmamAlA 392 // ] iti zaiSikam // nirAkariSNuH kSipnu: syAt mUko'vAk 1nirAkaraNazIlo nirAkariSNuH / 'DukRJ karaNe' 1 mUyate badhyate vAgabhAveneti mUkaH / 'mUG bandhane' (ta.u.a.), 'alaGkRnirAkRajanotpacotpatonmadarucyapatra(bhvA.A.se.), vayatibhavatibhyAM kak'( ) / 2 nAsti vAgasya pavRtuvRdhusahacara issnnuc'3|2|136|| 2 kSipatItyevaMzIlaH / avAk / dve mUkasya / "jaDakaDau "[zeSanAmamAlA 393 // ] kssiptuH| 'kSipa preraNe'(tu.u.a.), 'sigRdhidhRSikSipeH knuH' shaissike|| 3 / 2 / 140 // dve nirAkaraNazIlasya // asaumysvro'svrH| vikAsI tu vikasvaraH // 350 // 1. 'kalla-' iti hlaayudhe|| 2. dra. svopajJaTIkA 3348 // , pR.82 // 3. '-kAd yuc' ityssttaadhyaayyaam|| 4. '-upasargAdAviSkAre' iti kSIrataraGgiNI, dhAtusaM-160, pR.311|| 5. 'sAdakarai' iti 3 // 6. '-mayati' iti 4 // 7. 'jaDaH kaDaH' iti 1.2.4 // 8. 'jANai' iti 3 // 9. 'NijantAH ' iti 1.2.4 // 10. '-karai' iti 2 // 11. "kSipNuH' iti 2.3 // 12. 'vikAzI' iti 1.3 // 13. '-zvaraH' iti 3 // 30. Jain Education Intemational Page #199 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 158 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDa:-3 1 vikasanazIlo vikAsI / 'kasa gatau'(bhvA.- devAnAMpriyajAlmau ca / pa.se.), 'vau ks-'3|2|143 / / iti ghinuNa, NittvAd 'ata 1 balati prANiti jananyeti baalishH| bala prANane' upadhAyAH' 7 / 2 / 116 // iti vRddhiH / "vikAsaH sphuTane / (bhvA.pa.se.), balerNidvA'(haimoNA-536)iti izapratyayaH // 351 // vyaktau"[]iti dantyAnte dharaNiH / 2 vikasanazIlo vik-svrH| 2 muhyati sma mUDhaH / 'muha vaicitye'(di.pa.a.), niSThA, 'ho 'kasa gatau'(bhvA.pa.se.), 'sthezabhAsapisakaso varac' 3 / 2 / 175 // ddh:'8|2|31||, 'jhsssttho:-'8|240|| iti dhatvam, 'STunA / dve vikasanazIlasya // 350 // ssttuH'8|4|41||, 'Dho Dhe lop:'8|3|13||, 'ThUlope pUrvasyadurmukhe mukharAbaddhamukhau '6 / 3 / 111 // aNo diirghH| 3 mando'lasa iva mandaH / 4 yathaiva 1 mukhazabdenAtra vAg lakSyate, duSTaM mukhaM vAgasya durmukhaH, jAtastathaiva sthito'saMskRtatvAd ythaajaatH| yathodgato'pi / 5 40 tatra / 2 mukhaM sarvasmin vaktavye 'styasya mukharaH / bAla iva bAlaH / 6 mAteva mukhamasya mAtRmukhaH / 7 jalati na 10 'khnkhmukhkunyjebhyshce'(vaa-5|2|107||)iti raH / 3 abaddham tIkSNo bhavati jaDaH / 'jala ghAtye' (bhvA.pa.se.), Dalayoraikye, aniyantritaM mukhaM vAgasya abaddhamukhaH / trINi viruddhbhaassinnH| pacAdyac / 8 muhyati zAstravyAkhyAne muurkhH| 'muha 'labADa' iti bhASA // vaicitye'(di.pa.a.), 'muheH khan mUrca'(uNA-700)iti khanpratyayaH, zaklaH priyaMvadaH / dhAtormarAdezaH / 9 nAsti medhA'sya amedhaaH| 1 zaknoti vaktuM zakla: / 'zakla zaktau'(svA.- 'nitymsicprjaamedhyoH'5|4|122 / / ityasic, 'atvasantasya capa.a.), 'mUzakyabi(vi)bhyaH kl:'(unnaa-548)| yadvA 64 / 14 // iti sau dIrghaH, hlngyaap-'6|168|| iti sulopH| 'sphAyitaJci-'(uNA-170)iti rak, kapilikAditvAd amedhasau. amedhasaH ityAdi / 10 vigataH varNa: varNanaM ghA'sya ltvm| zakta iti kakAratakArasaMyogavAnapi, tadA 'bhUpUG- vivrnnH| 11 na jAnAti prazrottare ajJaH / 12 vidhAyA zakibhyaH ktaH'() / 2 priyaM vadati priyNvdH| 'vada vyaktAyAM bhojanasyApatyamiva vaidheyaH / vidhAzabdAta 'strIbhyo ddhk'4|1|120||, 50 vAci'(bhvA.pa.se.), 'priyavaza(priyavaze) vade (vadaH) khac' 'AyaneyI-'712 // ityeyaadeshH| ajJatvena vidhAtavyatvAd vidheyaH, 20 3 / 2 / 38 // , 'arurdvisst-'6|3|67|| iti mum / dve priyvaadinH| sa eva vaidheyaH, svArthe prjnyaadynn| 13 ajJatvAd mAtrA zAsyate 'mIThA bolA' iti bhASA // mAtRzAsitaH / 'zAsu anuziSTau' (a.pa.se.), vartamAne ktaH dAnazIlaH sa vadAnyo vadanyo'pi // 352 // 14 devAnAM priyo devAnAM-priyaH / devAnAMpriya iti ca 1sa priyaMvado dAnazIlaH san vadAnyaH, procyata iti muurkhe'(vaa-6|3|21||)iti SaSThya-luk |"muurkhaa hi nirvidyatvAd shessH| vadati sadaiva dIyatAmiti vadAnyaH / 'vaderAnya:'(uNA- yAgAdinA puNyakamaNA vA asma-tpada na / yAgAdinA puNyakarmaNA vA asma-tpadaM na hariSyantIti devAnAM 384)ityAnyaH / "dAnazIlapriyavAcau vadAnyau pRthak"[] vimarzanAd devAnAMpriyaH"[ ]iti mizrAH / 15 jalati jaDIbhavati ityeke| yanmuniH "zaklo vadAnyaH priyavAga vadAnyo dAna- jAlmaH / 'jala ghAtye' (bhvA.pa.se.) bAhulakAnmaki sAdhu / zIlakaH"[ ]iti / 2 vadane sAdhuH vadanyaH / 'tatra sAdhuH' "jAlmo'samIkSyakArI syAt"[amarakoSaH 3 / 1 / 17 // ] itymrH| 4 / 4 / 98 // iti yat, 'yasyeti c'6|4|148|| / priyavacane paJcadaza mUrkhasya / "aneDo nAmavarjitaH"[zeSanAmamAlA 60 dAtari ca pratyeka yugapad nAmnI dve // 393 // ] iti zaiSike // atha bAlizaH // 351 // diirghsuutrshcirkriyH| mUDho mando yathAjAto bAlo mAtRmukho jaDaH / / 1 alpakAlasAdhyaM yo bahukAlena karoti sa dIrghamo'medhovivarNAjJA vaidhaiyo mAtRzAsitaH // 352 // suutrH| dIrpaNa cireNa sUtrayatIti / 'sUtra vimocane '(cu.u.se.), 1. 'vikAzI' iti 1.2.3 / / 2. 'vau kaSa-' ityaSTAdhyAyyAm // 3. 1.2.4nAsti // 4. dra. rAmAzramI 3130 // , pR.485 // , tathA padacandrikA, bhA3, vizeSyanighnavargaH, zo-30, pR.27|| 5. 'raprakaraNe khamukhakuJjebhya upasaMkhyAnam' iti vArtikasvarUpaM dRzyate // 6. 'mUzikya-' ityuNAdigaNe 50 // 7. dra. svopajJaTIkA 3351 // , pR.82|| 8. 'zAsa' iti 3 // 9. "devAnAmpriya ityatra ca SaSThyA alug vaktavyaH" iti kAzikA, bhA-5, 6 / 3 / 21 // , pR.210|| 10. tulanIyo'marakoSaH 3 / 117 // 11. svAmisammato'yaM dhAtuH, 'veSTane' iti sAyaNaH // Jain Education Intemational Page #200 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 351-356] NijantaH, pacAdyac / dIrghasUtrIti vyaJjanAnto'piM / yaddhalAyudhaH''dIrghasUtrI' jaDakriya:''[halAyudhakozaH 2 / 383 // ] iti / "dIrghaM sUtrayatItyevaMzIlo dIrghasUtrI "[ ] iti taTTIkA / " sUtraN vimocane, vimocanaM mocanAbhAvo granthanamiti yAvat" [ (haima) - dhAtupArAyaNam, curAdiH, dhAtusaM-333]iti dhAtupArAyaNam / NinpratyayAntaH / dve dIrghasUtrasya / 'UMDu vimAsaI' iti bhASA // mandaH kriyAsu kuNThaH syAt vyutpattiratnAkarakalitA 1 kriyAsu karmasu mando'lasaH, kuNThati kuNThaH / 'kuThi Alasye' (bhvA.pa.se.), pacAdyac / kuNati zabdAyate, na tu karotIti 10 vaa| 'kuNa zabdopakaraNayo:' (tu.pa.se.), 'kuNe-DuNTha:'( ) iti DuNThaH / ekaM kArye'lasasya // kriyAvAn karmasUdyarteH // 353 // 1 kriyAstyasya kriyAvAn / 'tadasyAsti- '5 / 2 / 94 // iti matup / karmasu udyata udyamayuktastasyaikam // 353 // karmakSamo'laGkarmIrNaH 1 karmasu kSamaH samarthaH karmakSamaH, alaM samarthaH karmaNe alaGkarmINaH / ' 'aSaDakSAzitapaGgvalaGkarmAlampuruSA'dhyuttarapadAt kha : '547 // khasyenAdezaH, 'nastaddhite '6 14 // 144 // iti TilopaH, 'paryAdayo glAnAdyarthe caturthyA' (vA - 2 / 2 / 18 // 20 iti samAsaH / ekaM karmasamarthasya // karmazUrastu karmaThaH / 1 karmaNi zUraH karmazUraH / 2 karmaNi ghaTate karmaThaH / 'karmaNi ghaTate'cM '5 / 2 / 35 // / karmaNi ghaTate prayatnena prArabdhaM karma parisamApayatIti vA vyutpattiH / prAksUtreNA'Thac / dve karmasya // karmazIlaH kArmaH [1 karma zIlamasya karmazIlaH / ] 2 nityaM karmasu phalamanapekSya pravRttizIlaH kArmaH / 'chatrAdibhyo'N 4 14 162 // (" kArmastAcchIlye '6 4 272 // iti tAcchIlye Ne Tilopo 159 nipAtyate, 'nastaddhite '6 / 4 / 144 // ityeva siddhe aNkAryaM 30 tAcchIlike'pi, ata eva prAcA Ne'pi kvacidityuktam, tena) striyAM kArmI / dve karmakaraNasvabhAvasya // AyaHzUlikastIkSNaikarmakRt // 354 // 1 tIkSNa upAyo'yaH zUlaM tenA'nveSTA AyaH zUli - kaH / 'ayaH zUladaNDAjinAbhyAM ThakThaJau 5 / 2 76 // iti Thak, 'Thasyeka: ' 7 / 3 // 50 // , 'kiti ca 7 / 2 / 118 // iti vRddhiH / yo mRdunopAyena anveSTavyAnarthAMstIkSNopAyenAnvicchati rAbhasikaH, sa evaM kathyate, tIkSNopAyena daNDena kAryakaraNapara ityarthaH / ekaM tIkSNakarmakartuH // 354 // siMhasaMhananaH svaGgaH 1 siMhasyeva saMhananaM deho'sya siMhasaMhananaH / 2 zobhanamaGgamasya svaGgaH / dve surUpazarIrirNaH // svatantra niravagrahaH / yathAkAmI svaruMcizca svacchandaH svairyyapAvRtaH // 355 // 1 svam AtmA tantraM pradhAnamasya svatantraH / 2 niHkrAnto'vagrahAnniyantraNAditi niravagrahaH / 'nirAdayo niHkrAntAdyarthe paJcamyA' (vA 22 / 18 // ) iti samAsaH / 3 yathA kAmayata icchati yathAkAmI, NinnantaH / 4 svA AtmIyA rucirasya svaruciH / 5 sva AtmIyazchando'bhiprAyo'sya svacchandaH / 6 svamIrituM zIlamasya svairI / 'Ira gatikampanayo: ' (a.A.se.), 50 'supyajAtau '3 / 278 // iti NiniH, 'svaadiirerinno:'(vaa6|1|89 // ) iti vRddhiH / svairo'syAstIti vA / 7 apagatamAvRtaM niyantraNamasya apAvRtaH / sapta svecchAcAriNaH / 'ApamatI ' iti bhASA // 355 // yadRcchA svairitA svecchA 1 yA yA icchA yadRcchA, pRSodarAdiH / 2 svairiNo bhAvaH svairitA / 'tasya bhAvastvatalau 5 / 1 / 119 / / / 3 svasyAtmana icchA svecchA / trINi svecchAyAH // 1. 'inanto'pi ' iti yuktaH // 2. halAyudhakoze 'dIrghasUtro' iti dRzyate, tatraiva 'dIrghasUtrI' iti pAThAntaram // 3. 'uMDo vimAse' iti 3, ' -vimAsai' iti 1 // 4. tulanIyo'marakoSaH 3 / 1 / 18 // 5. 'aSaDakSAzitaGgva-' ityaSTAdhyAyyAm // 6. 'ghaTo'Thac' ityaSTAdhyAyyAm // 7. 'karmakara--' iti4, 'karmasUra - ' iti 1.2 // 8. koSThAntargatapAThaH 1.2 nAsti // 9. 'surUpakaraNazarI-' iti 2 // 10. matI' iti 4 // 40 For Private Personal Use Only Page #201 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 160 nAthavAn nighnagRhyekau / tantrAyattavaMzAdhanacchandavantaH parAt pare // 356 // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1 nAtho niyantA'styasya nAthavAn / 'tadasyAsti- ' 5 / 2 / 94 // iti matup, '[mAdupadhAyAzca] matorvo'yavAdibhyaH' 8 / 29 // iti vatvam / 2 nihanyate nigRhyate nighnaH / 'han (hana) hiMsAgatyo:' (a.pa.a.), 'ghaJarthe kavidhAnam ' (vaa3|3|58||)iti kaH / 3 gRhyate'sau gRhyaH / 'graha upAdAne' (kryA.u.se.), 'padAsvairibAhyApakSe (-ye- ) Su ca '3 |1| 119 // iti kyap, 'grahijyA- '6 / 1 / 16 // iti samprasAraNam, anukampAyAM 10 kan gRhyakaH / 4-9 parazabdAt pare'gre tantrAdayaH SaD yojyante, tena parasya tantra AyattaH paratantraH, parAyattaH / parasya vazaH paravazaH / (parasyAdhInaH parAdhInaH) / parasya chando paracchandaH / paro niyantA'styasya paravAn / astyarthe matup / nava parAdhInasya / zeSazcAtra " paratantre vazAyattAvadhIno'pi" [zeSanAmamAlA 3 / 93||] / adhigata inaH prabhuranena, adhi upari inaH asya vA adhInaH / divAdau 'dhIG AdhAre' '(di.A.a.) asya dhAtorvyAkhyAne mAdhavena vyAkhyAtam - " dhInaH / dhInavAn / na dhInaH adhiinH| yastu-" asmAsvadhInaM kimu niHspRhANAm " [ kirAtArjunIyam 3 / 9 // ] ityAdAvadhInazabdaH so'vyutpannaH paratantravacanaH / 20 yadAha kaiyaTakArai:-'vAkyaM vaktaryadhInaM hi '[ ]ityupAdAya'adhyuttarapadAt khavidhAnAd avyutpanna AyattArthavRttiradhInazabdaH ' [ ] iti ' [ mA. dhAtuvRttiH, divAdigaNe dhAtusaMkhyA- 7] / "adhInazabdo nirupapado'sAdhuH uttarapadatvAbhAvena khasyAbhAvaH" [ ]iti kaliGgaH, tadayuktam, adhInazabdasyAyattaparyAyatvAt, yathA vAkyaM vaktaryadhInamiti // 356 // lakSmIvAn lakSmaNaH zrIla: 1 lakSmI: zobhA, sampacca, tadyukto lakSmIvAn / 2 lakSmIrasyAsti lakSmaNaH / 'lakSmyA acca' (gaNasU-5 // 2 // 100 // ) iti pAmAditvAd naH / 3 zrIrasyAsti zrIlaH / sidhmAditvAllaH, 30 kapiri (li) kAditvAllatvam / zrImAnityapi / trINi lakSmIvataH // ibhya ADhyo dhanIzvaraH / [ martyakANDaH-3 1 ibhaM gajamarhati ibhyaH / ' daNDAdibhyo yat '5 / 1 / 66 // | 2 AdhyAyanti smarantyetaM tadupajIvina iti ADhyaH / pRSodarAditvAt sAdhu / 3 dhanamasyAsti dhanI / atizAyine 'ata iniThanau '5 / 2 / 115 // itIniH / 4 ISTa ityevaMzIla IzvaraH / 'Iza aizvarye' (a.A.se.), 'sthezabhAsapisakaso varac 3 / 2 / 175 // // 5 Rdhyati sma RddhaH / 'Rdhu vRddhau' (di.pa.se.), divAdiH, niSThA, tatra / paJca bahudhaninaH // vibhUtiH sampattilakSmIH zrIRddhisampadaH // 357 // 40 1 vibhavanaM vibhUtiH / 'bhU sattAyAm ' (bhvA.pa.se.), -'bhUG prAptau ' ' (cu.A.se.) ato vA, 'striyAM ktin '3 / 3 / 94 / / / 2 sampadanaM sampattiH / 'pada gatau ' (di.A.a.), 'striyAM ktin' 3 / 3 / 94 // , 'khari ca'8 4 155 // iti cartvam / 3-4 lakSmIH, zrIH etau prAg vyutpAditau [ - 2 / 226] / 5 ardhanam RddhiH / 'Rdhu vRddhau ' ( di.pa.se.), 'striyAM ktin '3 | 3 |94 // , 'jhaSastathoH - ' 8 / 2 40 // iti dhatvam, 'jhalAM jaz- '8 / 4 / 53 // iti datvam / 6 sampadanaM sampat / 'sampadAdibhyazca' (vA3 | 3 | 108 // ) iti kvip / SaT sampadaH // 357 // daridro durvidho duHstho durgato ni:svakau / akiJcanaH Rddhe 1. koSThAntargatapAThaH 1.2nAsti // 2. svAmisammato'yaM dhAtupAThaH, 'dhIG AdAne' iti sAyaNaH // 3. 'kaiyaTaH' iti dhAtuvRttau // 4. dra. padacandrikA, bhA-3, vizeSyanighnavargaH, zro- 16, pR.14 // 5. 'bhU prAptau' iti mA. dhAtuvRtti:, 'bhU prAptAvAtmanepadI vA' iti kSIrataraGgiNI // 1 daridrAti daridraH / 'daridrA durgatau ' ( a.pa.se.), pacAdyac / na tu 'zyAdvadhA- '3 / 1 / 141 // iti NaH, "daridrAteH sArvadhAtuke (ArdhadhAtuke) lopaH siddhazca pratyayavidhau ' ( vaa6|4|114|| iti Ne kartavye'llopasaptamyAmallopasya pUrvakRtasya siddhatvAdAdantatvAt / yaddhAtuvRttau daridra ityatra " 'zyAdvyadhA- ' 3 / 1 / 141 // ityAkArAntalakSaNastu No na bhavati 'daridrAterArdhadhAtuke -' ityasya viSayasaptamItvAt prAgeva pratyayotpatterAllopAt ''[mA. dhAtuvRttau adAdigaNe, dhAtusaMkhyA- 80 ] / 2 duSTA vidhA prakAro bhojanaM vA asya durvidhaH / 'gostriyoH - ' 1 / 248 // 60 iti parapadasya hrasvatvam / 3 duHkhena tiSThati duHsthaH / 50 For Private Personal Use Only Page #202 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 356-361] vyutpattiratnAkarakalitA 'SThA gatinivRttau'(bhvA.pa.a.), 'aatshcopsge-"3|1136|| kH| inaH / 'iN gatau'(a.pa.a.), 'iNSiGdIkuSavibhyo naka'(uNA4 duHkhena gacchati durgtH| dupUrvo gamiH nai:svApattivacanaH, tataH 282) / 17 nayati mano'bhIpsitasukhaM nAyakaH / 'NI prApaNe'(bhvA.u.a.), Nvul / saptadaza svAminaH / kartari ktaH, 'anudaattopdesh-'64|37|| iti nlopaH / 5 nirgata: niyojyaH paricArakaH // 359 // svAd dhanAditi ni:svaH / 'nirAdayo ni:krAntAdyarthe paJcamyA'(vA DiGgaraH kiGkaro bhRtyazceToM gopyaH parAMcitaH / 2 / 2 / 18 // ) / 6 kakate kIkaTaH / kaka laulye'(bhvA.A.se.), 'zakAdibhyo'Tana'(uNA-521), paSodarAditvAdItvama / 7 nAsti dAsaH preSyaH pariskaindo bhujiSyaparikarmiNau // 360 // parAnnaH parapiNDAdaH parajAtaH paraidhitaH / 40 kiJcanA'pyasya akinycnH| sapta daridrasya / "kSudro dIno 1 niyoktuM zakyo niyojya: / 'yujir yoge'(ru.u.a.), nIcazca" [zeSanAmamAlA 3|94||]shaissikaanni // 'prayojyaniyojyau zakyArthe 7 / 3 / 68 // iti sAdhuH / 2 paricarati 58 // sevati paricArakaH / 'cara gatibhakSaNayo:'(bhvA.pa.se.), Nvul / 10 patIndrasvAminAthAryAH prabhuHzvaroM vibhuH| praticaro'pi // 359 // 3 Dipyate kSipyate DiGgaraH / 'Dipa Iziteno nAyakazca kSepe'(di.pa.se.), araci sAdhuH / 4 kiM karomItyAjJAM pratIkSate 1 adhipAtIti adhipaH / 'pA rakSaNe'(a.pa.a.), kiGkaraH / 'kiMyattadbahuSvajcA (vaa-3|2|21||)ityc / 5 bharaNIyo mUlavibhujAditvAt kaH / 2 ISTa iti IzaH / 'Iza aizvarye' bhRtyaH / 'DubhRJ dhAraNAdau'(ju.u.a.), 'bhRjo'saMjJAyAm' (a.A.se.), pacAdyac / 3 nayati prApayati niyuGga iti netaa| 3 / 1 / 112 // iti kyap, 'husvsy-'6|171 // iti tuk / 6 'NIJ prApaNe'(bhvA.u.a.), 'nnvultRcau'3|1|133|| iti tac / ceTati cettH| 'ciTa parapraiSye'(bhvA.pa.se.), bhauvAdikaH, pcaadyc| 4 parivarhati parivaMhati vA parivaDhaH / 'vaha vaMhi vaddhau' 7 gopanIyo gopyaH / 'gupU rakSaNe'(bhvA.pa.se.), 'RhalorNyat' 50 (bhvA.pa.se.), 'prabhau privRddhH7|2|21|| iti sAdhuH / 5 adhi 31124 // / 8 parairAcIyate badhyate parAcitaH / 'ciJ cayane' upari bhavati adhibhaH / 'kvipu-3276 // iti kvipu // 358 // (svA.u.a.), vartamAne ktH| 9 dAsate svAmine sukhaM dAsaH / 6 pAti rakSati ptiH| 'pA rakSaNe'(a.pa.a.), 'pAterDati:'(uNA- 'dAsa dAne'(bhvA.u.se.), pacAdyac / 10 preSaNIyaH preSyaH / 'iSa 20 497)iti ddtiH| 7 indati paramaizvaryamanubhavati indraH / 'idi icchAyAm'(tu.pa.se.), tudAdiH, 'iSa gatau'(di.pa.se.), divAdiH, paramaizvarye '(bhvA.pa.se.), 'Rjendra-'(uNA-186) iti raka / 8 'iSa AbhIkSNye'(tryA.pa.se.), kryAdiH, yo'pi laghUpadhAH, 'RhasvaM dhanamasyAsti svAmI / 'svaaminnaishvrye'5|2|126 // iti saadhuH| lornnyt'3|1|124|| iti Nyat, upadhAyA laghorguNe tasmin pare 9 nAthati ISTe nAthaH / 'nA, yAJcopatApaizvaryAzIrSu(-SSu) (bhvA.- 'prAdUhoMDhoDhyeSeSu(-SaiSyeSu)' (vaa-6|189||)iti vRddhiH / A.pa.se.), pacAdyac / 10 aryate sevyate aryaH, prthmsvraadiH| durgAdyAstu- 'ISa uJche'(bhvA.pa.se.), uJcha uccayanam, parasmaipadI, 'R gatau'(ju.pa.a.), 'aryaH svaamivaishyyoH'3|1103|| iti "ISa hiMsAdAneSu'(bhvA.A.se.), AtmanepadI, dvAvapi bhvAdI, sAdhuH / 11 prabhavati samartho bhavati prabhuH / 'bhU sattAyAm' AbhyAm Rhaloya'ti , gurUpadhatvAd guNAbhAve, ISya iti rUpam, 60 (bhvA.pa.se.), 'viprazaM(saM)bhyo ddvsNjnyaayaam'3|2|180|| iti dduH| tasmin pare sati 'Ad gunnH'6|187|| iti guNa eva bhavati, 12 bibharti puSNAti bhartA / 'DubhRJ dhAraNapoSaNayoH' pararUpAnupAtinyA vRddharasambhavAt, preSya ekAdazasvarAdiH"[ ] (ju.u.a.), 'nnvultRcau'3|1133 // iti tRc| 13 iSTe(ISTe) ityAhuH / 11 pariskandyate Akramya niyujyate pariskandaH / 30 iti iishvrH| 'Iza aizvarye '(a.A.se.), 'sthezabhAsapisakaso 'skandir gatizoSaNayoH'(bhvA.pa.a.), karmaNi ghaJ / 12 bhute vrc'3|2|175 / / 14 vibhavati vibhuH / 'viprazaM(saM)bhyo svAmyucchiSTaM bhujiSyaH / 'bhuja pAlanAbhyavahArayoH'(ru.pa.a.), ddvsNjnyaayaam'3|2|180|| iti DuH / 15 ISTa iti IzitA / 'rucibhujibhyAM kiSyan'(uNA-618) / 13 paritaH samantAt 'Iza aizvarye'(a.A.se.), tRn tRca vaa| 16 eti svAmitvam karmAstyasya parikarmI / shikhaaditvaadiniH| parikarmiNau ityAdi 1. '-dIG-' iti 3.4 // 2. 'iNsiJjidIkuSyavibhyo nak' ityuNAdigaNasUtram // 3. 'kiMyattadbahuSu kRJo'vidhAnam' ityaSTAdhyAyyAm // 4. 'dAsate sukhaM svAmine dAsaH' iti 3 // 5. 'praiSyaH' iti 2.3.4 // 6. 'guNaH' iti 1 // 7. '-hoDhau-' iti 1.2.4 // 8. 'Ujche' iti 3 // 9. 'gatihiMsAdarzaneSu' iti kSIrataraGgiNyAdau // 10. '-Nyaditi' iti 4 // Jain Education Intemational Page #203 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 40 162 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDa:-3 // 360 // 14 parasyA'nnaM vRttiheturasya, parasmAdannamasyeti vA 'DubhRJ dhAraNAdau'(ju.u.a.), 'krnnaadhikrnnyoshc'3|3|117|| parAnnaH / 15 parasya piNDamAjIvanamatti parapiNDAdaH / 'ada iti karaNe lyaTa / 9 vidhIyate'nayA vidhA / 'DadhAja dhAraNabhakSaNe'(a.pa.a), karmaNyaN / "piNDamAjIvanaH"[ ]iti dhrnniH| ___poSaNayo:'(ju.u.a.), 'Atazcopasarge '3 / 3 / 106 // ityaG, 16 pareNa jAtaH parajAtaH / 17 parairedhyate vaya'te praidhitH| bhidAditvAdaGvA // 362 // 10 bharmaNi sAdhuH bharmaNyA / tatra 'edha vRddhau'(bhvA.A.se.), vartamAne ktaH / 'parAnnAda-yazcatvAraH parapoSitaparyAyAH' iti halAyudho vishinsstti| saptadaza sAmAnyena saadhu:'4|4|98|| iti yat, [TAp] / 11 bhriyate'nena bharma, kiGkarasya // klIbe / 'DubhRJ dhAraNapoSaNayoH'(ju.u.a.), -manin'(uNA'pi ca // 36 // 584)iti manin / bharmaNI, bharmANi ityaadi| 12 bhriyate'nayA 584)zata mAnan / bhamaNA 1 bhriyate sma bhRtkH| 'DubhRJ dhAraNAdau'(ju.u.a.), bhRtyA / 'bhRnyo'sNjnyaayaam'3|1|112|| iti kyap / dvAdaza 10 niSThA, tataH svArthe kan, tatra / 2 bhUtiM vetanaM bhur3e bhtibhk| mUlyasya // 'bhuja pAlanAbhyavahArayoH'(ru.pa.a.), kvip / 3 vetanena jIvati bhogastu gaNikAbhRtiH / vaitanikaH / 'vetanAdibhyo jiivti'4|4|12|| iti Thak / 4 . 1 bhujyate bhogaH / 'bhuja pAlanAbhyavahArayoH' karma karoti krmkrH| 'karmaNi bhRtau'3|2|22|| iti ttH| (ru.pa.a.), ghaJ,'cajoH-73 // 2 // iti kutvam, gaNikAyA catvAri mUlyaM gRhItvA krmkrsy| 'majUra' iti bhASA // 361 // bhUtivetanaM gaNikAbhUtiH / ekaM vezyAmUlyasya / "bhATi:" sa nirbhUtiH karmakAro [zeSanAmamAlA 398||]shaissikm // 1sa bhRtako nirvetano nirmUlyaH karma kurvan karmakAraH / ucyate / karmaNyaN / yo bhATakamantareNaiva karma karoti, tasyaikam, 1 khalaM sthAnaM punAti khalapUH / "khalaM bhUsthAna[a] krayakrItajana ityarthaH / bAMdo' iti bhaassaa|| kalkeSu"[vizvaprakAzakozaH, lAntavargaH, zrI-4]iti vishvH| bhatiH syAnniSkrayaH paNaH / 'pUja pavane'(tryA.u.se.), kvipa / 2 baha karoti saMmArTi 20 karmaNyA vetanaM mUlyaM nivezo bharaNaM vidhA // 36 // bhuvamiti bahukaraH / 'DukRJ karaNe'(ta.u.a.), 'kiMyattadbahuSvac' 50 (vaa-3|2|21||) ityc| tAcchIlyArthA(rtha)vivakSAyAM tu 'divAbharmaNyA bharma bhRtyA ca vibhaa-'3|2|21|| iti Ta eva / striyAM bahukarI / dve saMmArja1 bhriyate'nayA bhRtiH / 'striyAM ktin '3 / 3 / 94 // / kasya / 'pUMjaI buhAraI' iti bhaassaa| saMmArjakaH bahudhAnyArjaka 2 ni:kra(Skra)yaNaM ni:(ka)yaH / 'DukrIj dravyavinimaye' ityapare / 'dhANyaUpaNaI' iti bhASA / .. (vyA.u.a.), 'erac'33 56 // / 3 paNyata AbhASyate pnnH| bhAravAhastu bhArikaH // 363 // 'paNa vyavahAre stutau'(bhavA.pa.A.se.), 'nityaM paNaH parimANe' 1 bhAraM vaha ti bhaarvaah:| 'vaha 3366 // ityappratyaye sAdhu / 4 karmaNi sAdhuH karmaNyA / prApaNe'(bhvA.u.a.), karmaNyaN / 2 bhAro'styasya bhArika: / 'ata iniThanau' 5 / 2 / 115 // itIni: (tthk)| dve 'tatra saadhuH'4|4|98|| iti yat, TAp / 5 vIyate vetanam / bhAravAhasya / 'poTaliyA' iti bhASA // 363 // 'vI gatyAdau'(a.pa.a.), 'vIpatipaTibhyastanan'(uNA-430) iti vArtAvahe vaivadhikaH / tnn| 6 mUlena nAmyaM (mUlenA''nAmyaM) muulym| 'nauvayo-dharma 1 vRtti vikA'styasyAM vArtA annAdyam, vArtAyA 30 4491 // iti yt| 7.nirvizyate bhujyate nirveshH| 'viza vaho vArtAvahaH ttr| 2 vIvadho bhAraH, paryAhAro vA, paryAhAra pravezane'(tu.pa.a.), karmaNi ghaJ / 8 bhriyate'nena bharaNam / stuNajalAdInAmanyata Anayanam, taM vahati vaivdhikH| vibhASA 1. dra. halAyudhakozaH 2 / 351 // , pR.41 / 'bAMdau' iti 2 // 2. 'ityAdi' iti 3 // 3. 'vIpatibhyAM tanan' ityuNAdigaNe // 5. 'mUlasya' iti 1.2.4 // 6. tulanIyo'marakoSaH 3 / 1 / 17 // 7. kiMyattadbahuSu kRJo'jvidhAnam' ityaSTAdhyAyyAm // 8. 'pUMje' iti 1 // 9. 'buhArai' iti 1.3 // 10. dhAnyaUpaNai' iti 1, dhAnya upaNai' iti 2 // 11. tulanIyo'marakoSaH 3 / 1 / 15 // 12. 'bhAravAhakaH' iti 1 // 13. 'itIn' iti 2.3.4 // 60 Jain Education Intemational Page #204 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 20 bhAre vivavavadha / 1 bhriyate bhAraH, tatra / vivadhyate vivadhaH / 'vadha saMyamane' (cu.u.se.), ghaJi, 'janivadhyozca 7 | 3 | 35 // iti vRddhiniSedhaH / 'puMsi saMjJAyAm'3 // 3 / 118 ||itigho vA / 2 ' upasargasya ghaJyamanuSye bahulam '6 |3 | 122 // iti dIrghatve vIvadhaH / trINi bhArasya / paryAhArArthe'pyetau / tRNajalAnnAdInAmanyata AnayanaM paryAhAraH / tadarthe yadAha - " vivadho [vIvadho] bhAre paryAhArAdhvanorapi " 10 [anekArthasaGgrahaH 3 | 341 // ] iti // kAcaH zikyaM tadAlambaH 1 kacyate badhyate'nena kAcaH / 'kaca bandhane' (bhvA.A.se.), karaNe ghaJ, 'halazca 3 / 3 / 121 // iti saMjJAyAmiti ghaJ vA / 2 zaknoti voDhuM zikyam / 'zaklR zaktau' (svA.pa.a.) 'madhyazikyAnyaparyanyavadAnyathoharmyadhiSNyapastyAgastyapulastyApatyasatyakuDyakulyAbhalyAdaya: ' ( ) iti kyapi sAdhuH / sraMsata iti vA / 'sraMze : zi: kuT kicca ' (uNA - 694) iti ya: (yat), dhAtoH zirAdezaH kuDAgamazca / tasya bhArasyAlambanaM tadAlamba:, yatra rajjupaJjareM voDhavyamAste / dve 'chIMkA' iti khyAtasya // bhArayaSTirvihaGgikA // 364 // 1 bhArodvahanArthaM caturdaNDikA yaSTirbhArayaSTiH / "zikyAdhAraH skandagrAhyo laguDaH "[" ] iti draviDaH / vihaGgapratikRtizcarmAdimayI vihaGgikA / yA bhittyAdau lambamAnA sthApyate, prayANake ca sandhAryate / " skandacApo vihaGgikA''[hArAvalI, pAdAvadhiH, zro- 63 ] iti hArAvalIkAraH / ekaM 'kAvaDI' iti khyAtAyAH // 364 // zUrazcArabhaTo vIro vikrAntazca 1 zUrayate zUraH / 'zUra vikrAntau ' ( cu.A.se.), curAdiH, pacAdyac / 2 caraNaM cAraH / cAreNa gamanene bhaTati yuddhamAkAGkSati cArabhaTaH / 'bharTa kAGkSAyAm ' (bhvA.pa.se.), pacAdyac / 3 ajati kSipati zatrUniti vIraH / 'a kSepaNe ca' (bhvA.pa.se.), 'sphAyi - ' ( uNA - 170 ) ityAdinA rak, 'ajervyaghaJapoH '24 56 // iti vI AdezaH / vIrayata 30 361-366 ] vivadhavIvadhAt '4 / 4 / 17 // iti Thak / vIvadhiko'pi / dve vArttAvahasya / ' adhovAhIyApramukha' iti bhASA // vyutpattiratnAkarakalitA 163 iti vA / 'vIra vikrAntau ' ( cu.A.se.), curAdiH, pacAdyac / 4 vikrAmati utsahate vikrAntaH / kramu pAdavikSepe' (bhvA.pa.se.), vartamAne ktaH, 'anunAsikasya kvijhalo :- ' 64 115 // iti dIrghaH / catvAri // atha kAtaraH / deritazcakito bhIto bhIru bhiirukbhiilukaaH||365|| 1 ku~' ISat tarati kAtaraH / 'tU plavanataraNayoH' 40 (bhvA.pa.se.), pacAdyac, 'ISadarthe ca ' 6 // 3 // 105 // iti ko: kAdezaH / kAyati vA / 'kai zabde' (bhvA.pa.a.), bAhulakAt tarac / strI cet kAtarA / 2 daro bhayaM saJjAto'sya daritaH / tArakAditvAditac / 3 cakati bibheti cakitaH / 'caka pratighAtatRptyoH'(bhvA.pa.se.), ktaH, 'ArdhadhAtukasya - '7 / 2 / 35 // itIT / 4 bibheti sma bhItaH / 'JibhI bhaye ' ( ju.pa.a.), niSThA / 5-7 bibhetItyevaMzIlo bhIruH, bhIrukaH, bhIlukaH / 'tribhI bhaye' (ju.pa.a.) 'bhiyaH kruklukanau '3 // 3 // 174 // 'krukannarpi vAcyaH'(vA- 3 / 2 / 174 // ) iti madhyasthaM rUpam / sapta kAtarasya / [zeSazcAtra- " trasnuH trasta : " [zeSanAmamAlA 50 3 / 94 / ] // 365 // vihastavyAkulau vyagre 1 vigatau kiGkartavyatAmUDhatvAd hastAvasya vihastaH / 3 vizeSeNa Akulo vyAkulaH / 4 vigatamagramAlambanamasya vyagraH, tatra / trINi kAryAkulasya // kAndizIko bhayadrute / 1 kAM dizaM vrajAmItyAkulaH kAndizIkaH / pRSodarAditvAt sAdhuH / 'kadi vaiklavye ' (bhvA.A.se.), bhAve ghaJantAd matvarthe ini:, kandI / 'zIkR secane ' (bhvA.A.se.), bhAve ghaJ, zIkaH, kSaraNArthatvAdazrupAte vartate, vaiklavyayukto 60 azrupAta: kandizIkaH, tadyogAd jyotsnAdyaNi kAndizIka iti vA / "kAM dizaM gacchAmIti cintayan palAyitaH kAndizIkaH, pRSodarAdiH ''[ TIkAsarvasvam 3 | 140 ||]iti tu srvsvm| bhayAd drutaH palAyitaH bhayadrutaH, tatra / ekaM bhayadrutasya // utpiJjalasamutpiJjapiJjalA bhRzamAkule // 366 // 1 utpiJjayati utpiJjalaH / 'piji hiMsAdau' (cu.u.se.), vRSAditvAt kalac / 2 samutpiJjayati samutpiJjaH / 1. aSTAdhyAyyAM 'vibhASA vivadhAt' ityeva sUtram, natu - vivadhavIvadhAt', tasmAdidaM kathanaM siddhAntakaumudyanusAraM phalitArthamAtram // 2. atra STanAbhAvapakSe 'Thak' bodhyam, anyathA''divRddhyabhAvaH syAt // 3. zikyo-' iti 1.2 / 4. 'paJjare' ityeva 4 // 5. dra. svopajJaTIkA 3 | 364 // , pR. 85 // 6. 'dravithA:' iti 1 // 7. 'lambanamAsthA-' iti 4 // 8. 'kAbaDI' iti 1.2 // 9 1 pratau nAsti // 10. bhaTa AkA-' iti 3 // 11. 'sUra' iti 3 // 12. 1pratau nAsti // 13. aSTAdhyAyyAM cakAro nAsti // 14. 'krukanniti' iti 3 // For Private Personal Use Only Page #205 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 pacAdyac / 3 piJjayati piJjalaH / vRSAditvAt kalac / (zcA)ta:'(haimoNA-534)ityAzaH / 4 tadevA'navyayitvAddha-namasya bhRzamatyarthamAkule kAryamUDhe / trINi atyAkulasya // 366 // taddhanaH / 5 kSudyate'lpatvAt kssudrH| 'kSudir saJcUrNane' (ru.u.a.), mahecche tUbaeNTodArodAttodIrNamahAzayAH / 'Rjendra-'(uNA-186)iti rak, 'sphAyi-' (uNA-170)ityAdinA mahAmanA mahAtmA ca vA rak / 6 AtmadharmaputradArAdikaM pIDayitvA lobhAd 1 mahatI icchA yasya mahecchaH, tatra / 2 udbhaTarti yo'rthasaJcayakArI, sa kutsito'ryaH arthapatiH kadaryaH / ko: kat uddharati udbhaTaH / 'bharTa kAGkSAyAm'(bhvA.pa.se.), pcaadyc| ttpurusse'ci'6|3|101|| iti koH kadA-dezaH / 7 dRDhA muSTirasya 3 udatyarthamArAti dadAti udAraH / 'rA dAne'(a.pa.a.). dRDhamuSTiH / 8 kiJcit pacatyalpatvAt, kiM kutsitaM pacati iti 'aatshcopsrge'3|1|136|| kH| [yadvA] sAdhubhirudaryate gamyate [vA kimpacAna:] / tAcchIlyArthe cAnaza, AgamA'nityatvAnmugna 40 udAraH / 'R gatau'(ju.pa.a.), karmaNi ghaJ / 4 utkarSeNA- bhavati / api zAkampacAnasya' [ ]iti pryogH| aSTau kRpnnsy|| dIyate gamyate udAttaH / 'DudAJ dAne'(ju.u.a.), 'jItaH dayAlustu kRpAluH karuNAparaH // 368 // ktH3|2|187||, 'aca upsrgaatt:7|4|47|| iti tbhaavH| sarataH 5 udIryate sma udIrNaH / 'Ira gatau'(a.A.se.), 'niSThA' 1 dayata ityevaMzIlo dayAluH / 'daya daangti3|2|102|| iti ktaH, 'rdaabhyaam-'8242|| iti ntvm| rakSaNahiMsAdAneSa'(bhvA.A.se.), spRhigRhipatidayinindrAtandrA-' 6 mahAnAzayo'bhiprAyo'sya mahAzayaH / 7 mahanmano'sya 3 / 2 / 158 // ityAluc / 2 kRpAM lAti kRpaaluH| 'lA mahAmanAH / mahAmanasau mahAmanasaH ityaadi| 8 mahAnAtmA'sya dAne'(a.pa.a.), mitavAditvAd DuH / "kRpAmAdatta iti mahAtmA, naantH| aSTau udArasya / 'jehanaI moTI vAJchA' kRpAluH / 'lA dAne'(a. pa. a.), mitavAditvAd DuH" iti bhASA / "mahecchastu mahAzayaH"[amarakoSaH 313 // ] [ ]ityAttreyaH / kRpA'styeti vA / kRpaahRdyaadaaluH'(haimsuuitymrH| udbhaTAd bhinatti, tenaidtadvayamudArAbhilASe, udbhaTAdayazca 7242 // ) ityaalH| 3 karuNAyAM para: karuNAparaH // 368 // 50 SaD yeSAM mahAmana ityetasya vAcakAH / yadamaraH (yatsvAmI) 4 suSThu ramate kRpAyAM sUrataH / 'ramu krIDAyAm'(bhvA.A.a.), 20 "udIrNa udbhaTodArAvudAttazca mahAmanAH''[kSIrasvAmikRtaTIkA rame to diirghshcaadeH| catvAri dayAvataH // 3 / 13 // ] iti // atha dayA zUkaH kAruNyaM karuNA ghRNA / kapaNastu mitampacaH // 367 // kapA'nukampA'nukrozaH kInAzastaddhanaH kssudrkdrydRddhmussttyH| 1 dayante'nayA dyaa| 'daya dAnagati[rakSaNa] hiMsAkimpacAnaH dAneSu'(bhvA.A.se.), 'daya rakSaNe'( ), asmAdvA bhidAditvAda 1 kRpyate kRpApAtrIkriyate kRpaNaH / 'kRpU sAmarthya' TAp / 2 zavanti gacchanti paraduHkhaprahANecchAmanena zUkaH, (bhvA.A.se.)ato bAhulakAd yuc, 'kRpAdau tu latvaM neSTam' pNklii.| 'zu gatau '(bhvA.pa.a.), 'ghuyuhipituzordIrghazca'(haimoNAityatrAdizabdAt 'kRpo ro lH'8|2|18||iti rephasya latvaM n| 24) iti kan / 3 karuNasya bhAvaH kAruNyam / karuNaiva 2 mitaM stokaM pacati mitmpcH| 'DupacaS pAke'(bhvA.u.a.), vA kAruNyam / cAturvarNyAditvAt svArthe SyaJ, bheSajAditvAt 60 "mitanakhe c'3|2|34|| iti khaz, 'arurdvisst-'6|3|67|| iti svArthe yaN vA / 4 kirati cittaM krunnaa| 'kR 30 mum| kaliGgastu "kiM pacatIti, aci, kimpacaH, na kimpaco- vikSepe'(tu.pa.se.), 'kavRtadAribhya unn'(unnaa-333)| 5 'kimpacaH''[ ] ityAha // 367 // 3 kanati dIpyate tRSNayA ghriyante'nayA ghRnnaa| 'ghR kSaraNadIptyoH ' (ju.pa.a.), kInAzaH, tAlavyAntaH / 'kana dIptau '(bhvA.pa.se.), kanerIcA- baahulkaannnn:(-nnk)| yadvA 'ghRNu dIptau' (ta.u.se.), 1. udbhaTayati' iti 2 // 2. kSIrataraGgiNyAdau kAGkSArthakabhaTadhAturna dRzyate // 3. tbhAvaH' iti 1, 'tatbhAvaH' iti 3 // 4.1.2.3 nAsti // 5. jehaneM' iti 1 // 6. dra. padacandrikA, bhA-3, vizeSyanighnavargaH,bho-48, pR.46 // 7.'kanI dIptikAntigatiSu' iti kSIrataraGgiNyAdau // 8.'-NAyA' iti 2 // 9. 'ramoH' iti 3, 'ramaH' iti 4 // 10. 'kte' iti 2 // 11. uNAdigaNe 'sau rameH kto dame pUrvapadasya ca dIrghaH'(uNA-692)iti sUtramupalabdhameva, tarhi tasyAtrAnupalabdhirvicAraNIyA, vismRtamiti vA // 12. svAmisammato'yaM dhAtuH, yadAha-'zu zru gatau' iti, sAyaNa : sru gatau'(mA. dhAtuvRttiH, dhAtusaM-660, pR.261)ityatrAparamatamuTTaGkya "apare punaH 'zu' iti tAlavyAdimAdyaM paThanti" ityAha ||13.'-t-' ityuNAdigaNe nAsti // 14. ghriyate' iti 3 // ............. Jain Education Intemational Page #206 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 165 367-372] vyutpattiratnAkarakalitA bhidAderAkRtigaNatvAdaG / 6 'krapa kRpAyAM gatau' (bhvA.A.se.), pramIyate pramayaH, puMklI. / 'mI hiMsAyAm (vyA.u.a.), 'krapeH samprasAraNaM c'(g-3|3|104||)iti bhidAdipAThAdaG, 'erc'3|356|| ityac / "kadanaM pramayo'striyAm"[] tataSTAp [kRpA] / 7 anakampanam anukmpaa| 'kapi ityamarazeSaH / 4 pramApyate pramApaNam / 'mI hiMsAyAm' calane'(bhvA.A.se.), bhidAditvAdaG / 8 anukrozanti samaduHkhA (vyA.u.a.), svArthe NijantaH, bhAve lyuT, 'mInAtiminoti bhavantyanena anukrozaH / 'kaza AhvAne '(bhvA.pa.a.), dIGAM lyapi c'6|150|| ityAtvam, 'yuvornaako'7|1|1||, bhidAditvAdaG / aSTau dayAyAH // 'kRtyc:'8|4|29|| iti Natvam / 5 nirgranthyate nirgrnthnm| hiMsra zarArughAtukau // 369 // 'grantha gratha kratha krutha hiMsAyAm(), ghaTAdeya'ntAllyuT / "gandha ardane'(cu.A.se.), tato lyuTi nirgandhanam"[] iti svaamii|6 1 hiMsanazIlo hiMstraH / hisi hiMsAyAm'(ru.pa.se.), pramathyate pramathanam / mantha viloDane'(bhvA.pa.se., vyA.pa.se.), 'namikampisamyajas(jasa)kami(kama)hiMsi(hiMsa)dIpo raH' lyuT / 7 kadyate kadanam / 'kadi vaiklavye' (bhvA.A.se.), 40 10 3 / 2 / 167 // , tatra / 2 zRNAtItyevaMzIla: shraaruH| z hiMsAyAm' kadiH sautro vA, lyutt| 8 nibahate nibrhnnm| 'barha (vyA.pa.se.), shRvndyoraaru:'3|2|173|| |hantItyevaMzIloM / hiMsAyAm'(cu.u.se.), curAdiH, lyuT / 9 nipUrvaH 'tRha ghAtukaH / 'hana hiMsAgatyoH'(a.pa.a.), 'laSapatapadasthAbhUvRSa- hiMsAyAm'(ru.pa.se.), ato lyuTa, nistahaNam / 10 vizasyate hanakami(kama)gami(gama)zabhya ukny'3|2|154||, 'ho vizasanam / zasu hiMsAyAm'(bhvA.pa.se.), lyuT / 11'kSaNu hnteH-7354|| iti kutvam, 'hanasto'ciNNalo:' 7 / 3 / 32 // hiMsAyAm'(ta.u.se.), bhAve lyuTi kssnnnm| 12 parAsyate iti takAro'ntAdezaH / trINi hiMsanazIlasya // 369 // praasnm| 'asu kSepaNe'(cu.pa.se.), lyuT / 13 'jasu hiMsAyAm' vyApAdanaM vizaraNaM pramayaH pramApaNaM (cu.u.se.), curAdiH, protpUrvaH, lyuTi projjaasnm| 14 prazamyate prazamanam / 'zamu upazame'(cu.pa.se.), lyuT / 15 pratihanyate nirgranthanaM pramathanaM kadanaM nibarhaNam / / pratighAtanam / pratipUrvaH 'han(hana) hiMsAgatyoH' (a.pa.a.), nistahaNaM vizasanaM kSaNanaM parAsanaM svArthe NijantaH, tato bhAve lyuTi / 16 hananaM vadhaH / 'hanazca 50 praujAsanaM prazamanaM pratighAtanaM vaidhaH // 370 // vdh:'3|376|| iti sUtreNa bhAve'p hante-rvadhAdezazca / "mRdaGgacchandaH, tallakSaNam-tbhau jau ro mRdaGga:" pravAsanodvAsanAtanirvA [chando'nuzAsanam, adhyA-2, sU-261]iti chandazcUDAmaNyanusanAni saMjJaptinizumbhahiMsAH / smRteH / "Aveditastabhajajai rayutairmRdaGgakaH''[ ] iti lakSyam nirvApaNAlambhanisUdanAni // 370 // 17-18 prapUrvAdutpUrvAcca vaso hiMsAyAmasmANNiniryAtanonmathasamApanAni // 371 // jantAd bhAve lyuTi pravAsanam, udvAsanam / 19 hananaM ghAtaH / apAsanaM varjanamaurapiJjA bhAve ghaJ, 'ho hnteH-7|354|| iti kutvam, 'hanasto' cinnnnlo:'7|3|32|| iti tAntAdezaH / 20 nipUrvAd vaso niSkAraNakaoNthavizAraNAni / hiMsAyAmasmANNijantAd bhAve lyuTi nirvaasnm| 21 saMjJapanaM syuH saMjJaptiH / 'mAraNatoSaNanizAmaneSu jJA'(bhvA.pa.a.)iti mitsaMjJA, 60 1 vyApAdyata iti vyaapaadaanm| vyApUrvaH 'pada 'mitAM husv:'6412|| iti isvatvam / 22 nizumbhanaM nishumbhH| gatau'(cu.A.a.), NijantaH, 'NyAsazrantho- '3 / 3 / 107 // iti 'zubhi hiMsAyAm'(bhvA.pa.se.), bhAve ghab / 23 'hiMsi yuc| atrA'hiMsArthA api dhAtava upasargavazAd hiMsA jnyeyaaH|2 hiMsAyAm'(ru.pa.se.), hiMsanaM hiMsA / bhAve ghaJ, [TAp] / 24 30 vizIryate vizaraNam / 'za hiMsAyAm'(vyA.pa.se.), lyutt| 3 'pai ovi(ovai) zoSaNe '(bhvA.pa.a.) ityasya svArthaNijantasya 1. 'krapa kRpAyAm' ityeva kSIrataraGgiNI // 2. ito'gre kSIrataraGgiNyAdau '-rodane ca' iti dRzyate // 3. 'hantIti zIlo' iti 1, 'hantIti ghAtukaH' iti 2 // 4. 'ukan' iti 2.3 // 5. -- zranthyo' iti 1.4 // 6. dra. svopajJaTIkA 3 / 370, pR.86 // 7. 'nirgranthyatenena' iti 3 // 8. kSIrataraGgiNyAdAvIhak sUtraM na dRzyate // 9. kSIrasvAmikRtAmarakoSaTIkAyAM nirgandhanazabdo na dRshyte|| 10. 'pramathyatenena' iti 3 // 11. 'zaMsu' iti 3.4 // 12. 'nihananaM nighAtaH' iti 2.3.4 // 13. 'hasvatvam' iti 1 // 14. mAraNAdiSvartheSu jJAdhAturmitsaMjJako bhavatItyarthaH // 15. 'zubha zubha bhASaNe hiMsAyAM ca' iti kSIrataraGgiNyAdau // 16. atra kSIrataraGgiNITippaNI draSTavyA, bhvAdiH, dhAtusaM-654, Ti-1, pR.141|| Jain Education Interational Page #207 -------------------------------------------------------------------------- ________________ abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 nirpUrvasya bhAve lyuTi nirvApaNam / 25 Alambhanam [zukranItiH 342 // ] iti / ekaM ghAtodyatasya // 372 // AlambhaH / AGpUrvo labhiAraNArthaH, tato bhAve ghaJ, 'upasargAt sa zairSacchedikaH zIrSacchedyo yo vadhamarhati / khlghjo:'7|1|67|| iti num / 26 nipUrvAt 'SUda 1-2 zIrSacchedamarhati zairSacchedikaH, shiirsscchedyH| rakSaNe'(bhvA.A.se.), asmAd bhAve lyuTi nisuudnm| 'saatpdaadyo:'83111|| iti SatvaniSedhaH / atrAntarvartinyA "shiirsscchedaadyshc(-cc)5|165 // iti tadarhatItyarthe yttthko| vibhaktyA sadanazabdasya padatvAta sasya padAditva-matomardhanyaniSedhaH ata eva nirdezAt pratyayasaMniyogena zirasaH zIrSabhAvazca" / 27 nipUrvasya 'yatI prayatne'(bhvA.A.se.) iti Nyantasya bhAve [mAdhavIyA dhAtuvRttiH, rudhAdiH, dhAtusaM-3]iti mAdhavaH / dve 40 lyuTi niryAtanam / 28 utpUrvAd 'mantha vadhArhasya // viloDana'(bhvA.pa.se.,tyA.pa.se.)ityasmAd ghaji unmanthaH / 29 pramIta upasampannaH paretapretasaMsthitAH // 373 // 10 saMpUrvasya 'Apla vyAptau'(svA.pa.a.)ityasya bhAve lyuTi samApanam // 37 // 30 apapUrvAd 'asu kSepaNe'(di.pa.se.), asmAllyuTi apAsanam / 31 varyate vrjnm| 'vajI varjane' ( pa.se.), pa lyutt| 32 'ma hiMsAyAm'(vyA.pa.se.) svArthe NijantAd bhAve 1 pramIyate sma prmiitH| 'mI hiMsAyAm'(tryA.ghaji mAraH / 33 'tuji piji hiMsAyAm' (cu.u.se.), u.a.), nisstthaa| 2 upasampadyate sma upasampannaH / 'pada gatau' asmAccurAdiNijantAd 'erac' 3356 // , pinyjH| 34 'kR (di.A.a.), ktaH, 'rdaabhyaam-'8|242|| iti ntvm| 3 paraM hiMsAyAm'(vyA.pa.se.), nipUrvaH, svArthe Nic, tato bhAve lyuTi lokamitaH paretaH / paraiti lokAntara iti vA / 4 prakarSeNa ito niSkAraNam / 35 krathanaM krAtha: / kratha hiMsAyAm'(bhvA.pa.se.), gataH pretH| praiti sma iti vA / saMtiSThate sma sNsthitH| bhAve ghaJ / 36 'hiMsAyAm' (vyA.pa.se.), svArthaNijantAd saMpUrvastiSThatirmaraNArthaH // 373 // 6-8 nAmAlekhyayazaHzabdebhyaH 50 bhAve lyuTi vishaarnnm| SaTtriMzad mAraNasya // para: zeSazabdo yojyaH, tena nAmaiva zeSamasya nAmazeSaH, kartane kalpanavardhane ca chedazca AlekhyazeSaH, yshHshessH| 9 vyApadyate sma vyApannaH / 10 1 kRtyate kartanam / 'kRtI chedane'(tu.pa.se.), bhAve , upagacchati sma upgtH| 'gamla gatau'(bhvA.pa.a.), niSThA, lyuT / 2 kalpate kalpanam, antasthAtRtIyapavargAdyamadhyaH / 'anudaattopdesh-'6437|| iti nlopH|11 mriyate sma mRtH| 'kRpU sAmarthye '(bhvA.A.ve.), lyuT, 'pugantalaghUpadhasya-' 7 / 3 / 86 // iti guNaH, 'kRpe(kRpo) ro lH'8|2|18|| iti 'mRG prANatyAge'(tu.pa.A.a.), niSThA / 12 parAgatA asavaH latvam / 3 vaya'te vardhanam / vardha chedanapUraNayo:'(cu.u.se.), no prANA asya parAsuH, dntysH| dvAdaza praasoH|| lyuTa / 4 chedanaM chedaH / 'chidira dvaidhIkaraNe'(ru.u.a.), bhAve tadahe dAnaM tadarthamaurdhvadehikam // 374 // ghny| catvAri chedanasya / kAtaravarDa'iti bhASA // 1 tasya mRtasyA'hastadahaH / 'rAjAhaHsakhibhyaSTac' ghAtodyata AtatAyI // 37 // 5 / 4 / 91 // , 'rAtrAhAhAH puNsi'2|4|29 // iti puMstvam, tatra / tasmai 1 ghAtodyato vadhodyuktaH sannaddhaH san yo vadhArthamudyataH, idaM tadartham, tamuddizya dAnaM piNDodakAdi, dehoplkssnnm| deha- 60 30 sa AtatAyI procyate / AtaM palAyamAnaM tayata ityevaMzIla: dhAraNAdUrdhvaM parata: UrdhvadehaH, raajdntaadiH| tatra bhavam [aurdhvaAtatAyI / taya gatau'(bhvA.A.se.), 'supyjaatau-'3|278|| dehikm]|"uurdhvNdyaa(maa)ccordhvdehaacc'(vaa-4|360||) iti iti NiniH / ghAta ityupalakSaNam / yatsmRti: ThaJ, 'ThasyekaH 7350 // , 'kiti c7|2|118 // iti vRddhiH| ___ "agnido garadazcaiva shstrpaannirdhnaaphH| "aurdhvadehikam'["] iti pUrva-TIkAkArAH / UrdhvadehAd bhavam kSetradAraharazcaiva SaDete hyaattaayinH||1||" aurdhvadehikam, ityadhyAtmAditvAd Thag vA / ekadezavikRtatvAd 1. 'ghUda kSaraNe' iti kSIratarAGgiNyAdau / 2.'-tvaM mato' iti 1.2.3 // 3. vaya'te iti' iti 4 // 4. kSIrataraGgiNyAdau prakArAnubandho na dRzyate // 5. 'tuji piji (luji ityadhika: svAmI) hiMsAbalAdAnaniketaneSu' iti maa.dhaatuvRttiH|| 6. 'kAtaraNau' iti 4, kAtaravau' iti 3 / / 7. 'vadho yuktaH' iti 2 // 8. 'atra' iti mA.dhAtuvRttiH / 9. 'ca' iti mA.dhAtuvRttau naasti|| 10.'-kAdiH' iti 1 // 11. 'kiti ca' iti1.2.4 nAsti // 12. 'Urdhva' iti 1.2 // 13. dra. padacandrikA, bhA-2, brahmavargaH, zo-427, pR.515|| Jain Education Intemational Page #208 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 167 372-377] vyutpattiratnAkarakalitA 'Urdhvadehikam' iti sssstthsvraadirpi| "anuzatikAdipATha- parecchAmanusarati saralaH / 'sR gatau'(bhvA.pa.a.), 'maGgeralac' matAzrayAttUbhayapadavRddhau aurdhvadaihikamapi" [abhi. svopajJaTIkA (uNA-748)iti bAhulakAdato'pi / 3 udaryata abhigamyata 2 // 374] ityAcAryAH / [ekamaurdhvadaihika-dAnasya] // 374 // udAraH / Rgatau'(ju.pa.a.), karmaNi ghaJ / udatyarthamA eti mRtasnAnamapasnAnam para(ud atyartham A iyarti) kAryaM kartumiti vA / pacAdyac / 1 mate snAnaM mRtasnAnama, apakRSTaM snAnama apsnaanm| trINi dAkSiNyopetasya // apa iti viruddhArtha: / ekaM mRtasnAnasya // zaThastu nikRto'nRjuH / nivApaH pitatarpaNama // 1zaThati zaThaH / zaTha kaitave ce'(bhvA.pa.se.), pacAdyac 1nitarAmupyate dIyate nivApaH / Tuvap bIjatantusantAne' |shaamytiiti vA / 'zamu upazame'(di.pa.se.) 'zamerlukvA ' (haimoNA 165)iti ThaH / ekadezavikRtasyAnanyatvAt zaNTho'pi / 2 40 (bhvA.u.a.), nipUrvo'yamupasargabalAd dAnArtho'pi, bhAve ghny| 10 nivApiriti-"prAdezanaM nirvapaNam''[amarakoSaH 21230 // ] nikRNoti hinasti nikRtH| kRJ hiMsAyAm' (svA.u.a.), 'jItaH ktH3|2|187|| iti vartamAne ktH| 3 Rju viruddho ityukteranyatrApi tatprayogadarzanAt / pitRNAM tarpaNaM pitRtarpaNam / anjuH| atra viruddhArtho naJ / trINi zaThasya / 'vAMkau~ ' iti zrAddhamapi / " zrAddhaM nivApe zrAddhe ca zrAddhaM zraddhAsamanvite"[vizva bhASA // locanakozaH,dhAntavargaH,zro-22] iti zrIdharaH / ekaM pitRtrpnnsy|| krUre nRzaMsanistriMzapApAH citicityAciMtAstulyA 1 kRNanti (kRntati) kruurH| 'kRtI chedane'(tu.pa.se.), 1 cIyate citiH / 'ciJ cayane'(svA.u.a.), ktic| 'katezchaH kra ca'(uNA-178)iti raka, dhAtoH krarAdezazca, 2 cetavyA cityA / 'cityAgnicitye c'3|1|132|| iti ttr| 2 nan zaMsati hinasti nazaMsaH / 'zaMsu hiMsAyAm' saadhuH| citaiva vA / marttAditvAd yH| 3 cIyate citaa| 'ciJ (bhvA.pa.se.), pacAdyac / 3 nistriMza iva ghAtukatvAd nistriNshH| cayane'(svA.u.a.) 'jIta: kt:'3|2|187|| iti vartamAne ktH| 4 pApamasyAsti pApaH / 'arshaadibhyo'c'5|2|127|| / 50 trayo'pi striyAm / trINi citAyAH // catvAri krUrasya // Rjustu prAJjalo'JjasaH // 375 // dhUrtastu vaJcakaH // 37 // 1 arjayati yaza RjuH / arja sarja arjane'(bhvA. vyaMsakaH kuhako dANDAjiniko mAyijAlikau / pa.se.), 'arjizikamyamipasi(pazi)bAdhAma'jpaztukdI? 1 dhUrvati hinasti dhUrtaH / 'dhUrva(dhUrvI) hiMsAyAm' hakArazca kuH'(uNA-27)iti kuH, dhAto RjaadeshH|2 prAjyata (bhvA.pa.se.), 'hasimRgriNvAmidamitamilUpUdhUrvibhyastan'(uNAabhigamyate prAJjalaH |prpuurvH aJjUvyaktA(ktyA)dau' (ru.pa.ve.); 366), 'lopo vyorvli'6|166|| iti valopaH / 2 vaJcayate vaJcakaH / vaJca pralambhane'(cu.A.se.), NijantaH, tato Nvul vRSAditvAt kalac / prAJjalayati aJjaliM badhnAti vA / ac / // 376 // 3 vyaMsayati cchalayati vyaMsakaH / Nvula / vigatAvaMaJjo'syAsti aJjasaH |arshaaditvaadc |srlo'pi |"srl: sAvasyeti vA vyaMsaH, tattulyo vA / 4 kuhayate vismApayate pUtikASThesyAdudArAvakrayorapi"[vizvaprakAzakozaH,lAntavargaH,zlo kuhkH| 'kuhaNe vismApane'(cu.A.se.), curAdiH, Nvul / 60 59] iti mahezvaraH / trINi saralasya // 375 // kuhakamindrajAlamasyAsti vA / 'arzaAdibhyo'c' 5 / 2 / 127 / / dakSiNe saralodArauM 5 daNDAjinaM dambhastenA'nveSTA dANDAjinikaH, ikaardvymdhyH| 1 dakSate parakArya zIghraM karoti dkssinnH| 'dakSa zaighya' 'ayaHzUladaNDAjinAbhyAM Thakchau '5 / 276 // iti ThajU, 'ThasyekaH' (bhvA.A.se.), 'drudakSibhyAminan'(uNA-208), tatra / 2 sarati 7 / 350 // , 'taddhiteSvacAmAdeH' 7 / 2 / 117 // iti vRddhiH / 6 1. '-zraNaye tu' iti svopajJaTIkAyAm 3374 // , pR.87|| 2. 'Duvap tantusantAne' iti kSIrataraGgiNyAdau // 3. '-mRjipazitugdhugdIrghahakArAzca' ityuNAdigaNe // 4. tulanIyo'marakoSaH 3 / 18 // 5. 'dakSa vRddhau zIghrArthe ca' iti kSIrataraGgiNyAdau // 6. 4pratau tathA kSIra taraGgiNyAM cakAro nAsti // 7. 'zama' iti 4 // 8. 'ca' iti 3 // 9.'-dvo'rtho' iti 1,'-ddhArthe' iti 3 // 10. 'vAMko' iti 3 // 11. 'krUzca' iti 4, karazca' iti 1.2 // 12. 1.2.4 nAsti // 13. NakAro'nAvazyaka:, haimamate curAderNakArAnubandho vA // 30 Page #209 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 168 mAyA'syAsti mAyI / vrIhyAdibhyazca' 5 / 2 / 116 // itIniH / mAyAvimAyikAvapi / 7 jAlena carati jAlikaH / 'tena carati ' 4 14 18 // iti Thak / sapta dhUrtasya // mAyA tu zaThetA zAThyaM kuMsRtirnikRtizca sA // 377 // 1 mAtyanayA mAyA / 'mA mAne ' ( a.pa.a.), 'zyAdvadhA - '3 / 1 / 141 // iti NaH, 'Ato yuk ciNkRto: ' 7 / 3 / 33 || 'mAcchAsastisUbhyo yaH' (uNA - 549) iti yapratyayo vA, TAp / 2 zaThasya bhAvaH zaThatA / tasya bhAvastvatalau 5 // 2 // 11 // | 3 zaThasya bhAva: zAThyam / 10 brAhmaNAditvAt SyaJ / 4 kutsitA sRtihiMsA kusRtiH / 5 nikRSTA kRtihiMsA nikRtiH / mAyA paravaJcanabuddhiH / nikRtiH bakavRttyAgalakartakAnAmivAvasthAnam, athavA mAyApracchAdanArthaM mAyAntarakaraNam / " nikRtirbakavRttyA kukkuTAdikaraNam, adhikopakArakaraNena paracchalanam "[ ]ityanye, iti vizeSo'tra nAzritaH / paJca mAyAyAH // 377 // 20 30 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA kapaTa kaitavaM dambhaH kUTaM chopadhizchalam / vyapadezo miSaM lakSaM nibhaM vyAjaH [ martyakANDaH-3 (bhvA.pa.se.), 'halazca 3 | 3 | 121 // iti ghaJ / vyAjaH svarUpAcchAdanam, yathA-" dhyAnavyAjamupetya cintayasi kAm''[nAgAnandanATakam, prathamo'GkaH, zro- 1] iti / mAyAdayaH kapaTAdayazca ekArthA ityeke / kapaTAdayaH sapta, vyapadezAdayazca paJca bhinnArthA ityamaraH / tadA kapaTAdayaH sapta, kapaTavAcakAH / tatrApi ca veSabhASAviparyayakaraNaM kapaTam, kArSApaNatulAdeH paravaJcanArthaM nyUnAdhikakaraNaM kUTamiti vizeSo'tra nAzritaH / vyapadezAdayaH paJca lokoktyA misavAcakAH // 40 atha kukkuTiH // 378 // kunA dambhacaryAca 1 kukkuTa ivAcarati kukkuTati, kukkuTanaM kukkuTi: / 'aca iH'(uNA-578) iti i: // 378 // 2 kuhayate'nayA kuhanA / 'kuharNe vismApane ' (cu.A.se.), NijantAdasmAt 'karaNAdhikaraNayoH - '3 / 3 / 117 // iti karaNe lyuT / 2 dambhena caraNaM dambhacaryA 'cara gatibhakSaNayo:' (bhvA.pa.se.), kyap / trINi dambhena paravismApanArthaM mithyAkalpanAyAH // vaJcanaM tu pratAraNam / 50 vyalIkamabhisandhAnam' 1 vaJcyate vaJcanam / 'vaJca pralambhane ' ( cu.A.se.), lyuT / 2 pratAryate pratAraNam / 'tR plavanataraNayo: ' (bhvA.pa.se.), asmANijantAd bhAve lyuT / 3 viziSTamalIkamatra vyalIkam / 4 abhisandhIyate abhisandhAnam / 'DudhAJ dhAraNAdau' (ju.u. a.), bhAve lyuT / catvAri vaJcanasya // sodhau sabhyAryasajjanAH // 379 // 1 sAdhayati parakAryANi sAdhuH / 'sAdha saMsiddhau' (svA.pa.a.), 'kRvApAjimisvadisAdhyazUNbhyaH' (uNA - 1) ityuN, tatra / 2 sabhAyAM sAdhuH sabhyaH / 'sabhAyA yaH ' 44 // 105 // iti / 3 aryate upajIvyatvena gamyata AryaH / 'R gatau'(ju.pa.a.), 'RhalorNyat '3 / 1 / 124 // iti Nyat, 'aco JNiti' 7 / 2 / 115 // iti vRddhiH / 4 san prazasto janaH sajjanaH / catvAri sajjanasya // 379 // 1 ke mUrdhni paTa iva chAdakaM kapaTam, puMklI. / ( brahmANamapi paTati gacchati, pacAdyaci vA) / 2 kitavasya karma kaitavam / yuvAditvAdaN / 3 dambhanaM dambhaH / bhu dambhane' (svA.pa.se.), bhAve ghaJ / 4 kUTayati dahatyanena kUTam, puMklI / yadamara :- "kUTamastriyAm "[ amarakoSaH 215 / 42 / ] / 'kUTa dAhe' (cu.u.se.), Nijanta:, [ac ghaJ vA] / 5 chAdyate rUpamanena chadma / 'chada saMvaraNe' (cu.u.se.), 'manin ' ( uNA-584 ) iti manin, 'ismantra[] n ] kviSu ca 6 4 97 // iti hrasvatvam / 6 upa samIpe dhIyata upadhiH | 'DudhAJ dhAraNAdau' (ju.u.a.), 'upasarge gho: ki : 3 3 92 // / 7 chyati chinattyanena chalam / 'cho chedane' (di.pa.a.), pRSodarAdiH / 8 vyapadizyate vyapadezaH / ' diza atisarjane' (tu.pa.a.), bhAve ghaJ / 9 miSati miSam / 'miSa spardhAyAm'(tu.pa.se.), tudAdiH, 'igupadha- '3 / 1 / 135 // iti kaH / 10 lakSyate'nena lakSam, puMklI. / 'lakSa darzanAGkanayoH ' (cu.u.se.), karaNe ghaJ / 11 nitarAM tadiva bhAti nibham | 'bhA dIptau ' ( a.pa.a.), 'Atazcopasarge kaH '3 / 1 / 136 // | 1 doSe eva ekasmin dRg jJAnamasya doSaikadRk / 2 12 vyajanti vikSipantyanena vyAjaH / 'aja gatau kSepaNe ca' puro'graM sarpavad bhajatItyevaMzIlaH purobhAgI / ' 'bhaja sevAyAm' 1. aSTAdhyAyyAM 'carati' ityeva // 2. 'sasisUbhyo yaH' ityuNAdigaNe // 3. koSThAntargatapAThaH 1 pratau nAsti // 4 haimamate eva curAderNakArAnubandhaH // 5. mudritAbhidhAnacintAmaNau mUle 'atisandhAnam' iti, svopajJaTIkA'pi tamAzrityaiva // 6. 'asmAd bhAve NijantAllyuT ' iti 3 // 7. ' - zUbhya uN' ityuNAdigaNe // 8 tulanIyo'marakoSaH 3 / 1 46 // dauSaikadRk purobhAga For Private Personal Use Only 60 Page #210 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 377-382] (bhvA.u.a.), 'sampRcAnurudhA - '3 / 2 / 142 // iti ghinuN ghittvAt kutvam / purobhAgiNau ityAdi / [ yatkAtyaH-] "doSaikagrAhihRdayaH purobhAgIti kathyate "[ ] iti / dve doSaikagrAhiNaH // karNejastu durjanaH / pizunaH sUcako nIco dvijihvo matsarI khalaH // 380 // 1 karNe japati sUcayati karNejapaH / 'japa mAnase ca' (bhvA.pa.se.), 'stabakarNayoramijapo : '3 / 2 / 13 // ityac 'saMjJAyAm 2 |1 |44 // iti samAsaH, 'tatpuruSe kRti - '6 // 3 // 14 // iti sptmyluk| 2 duSTo jano durjanaH / 3 pizati (piMzati) 10 ekadezena sUcayati pizunaH / 'piza avayave' (tu.pa.se.), tudAdau mucAdi:, 'piza: (pizeH) kicce' (uNA - 375 ) ityunan / apizunati vA, pRSodarAdiH / pizunayati duSTaM sUcayati vA / pacAdyac / " apizyati khaNDayati "[]iti bhojaH / 4 sUcayati sUcakaH / 'sUce paizunye' (cu.u.se.), Nvul / sIvyati paraguNA (paraguNa) - paTamiti vA / 'Sivu tantusantAne ' (di.pa.se.), 'siveSTerU caM' (uNA-289)iti caG, sUcaH, tataH svArthe kani [sUcaka : ] / 5 nikRSTamaJcati gacchati nIcaH / 'aJca gatipUjanayoH '(bhvA.pa.se.) / 6 dve jihve vacane'sya dvijihvaH / 'gostriyo- '1 12 148 // iti hrasvatvam / 7 matsaro'styasya matsarI / 'ata iniThanau' 5 / 2 / 115 // itIniH / 8 khalati saJcinotyazubhamiti khalaH / 'khala saJcaye'(bhvA.pa.se.), pacAdyac / khaM zUnyaM lAtIti vA / 'lA dAne' (a.pa.a.), 'Ato'nupasarge kaH 3 / 2 / 3 // | kha svavacanaviSaye calatIti vA / ac / khanati sAdhuhRdayaM vA khalaH, puMklIbaliGgaH / vAcyaliGga ityanye / 'khana khanane ' (bhvA.u.se.), 'mRjikhanyAhanibhyo Dit' (haimoNA-472) ityalaH / aSTau durjanasya / "kSudraH prakhalaH"[zeSanAmamAlA 3 / 94 // ] zaiSike // 380 // vyasanArttastUparaktaH 1 daivI mAnuSI ca pIDA vyasanam, tena Rto vyAptaH vyasanArttaH / 'Rte ca tRtIyAsamAse' (vA - 6 / 1489 // ) iti 20 vyutpattiratnAkarakalitA 169 vRddhiH / 2 uparajyate sma uparaktaH / 'raJja rAge' (bhvA.pa.a.), 30 niSThA / dve vyasaninaH / vyasanIti bhASA // 1. dra. svopajJaTIkA 3 / 380 // pR.88 // tathA amarakozakSIrasvAmiTIkA 3 11 146 // pR. 245 // 2. 'haladantAt saptamyAH saMjJAyAm '6 // 3 // 90 // ityato'pi saptamyaluk, ata evoktaM dIkSitena si. kaumudyAm - "tatpuruSe kRtIti haladantAditi vA Geraluk" iti si.kaumudI. pR.568 // 3. vastutaH idaM sUtramitan karoti, na tvanan, aparaM ca 'pizaH (pizeH) kicca' ityasya grahaNaM pramAdamUlakam, 'kSudhipizimithibhyaH kit' (uNA335)ityasya vidyamAnatvAt // 4. dra. svopajJaTIkA 3 / 380 // pR.89 // , ama. kSIrasvAmiTIkA 3 / 1 147 // pR. 246 // 5. 'zUci' iti 1.2, 'sUci ' iti3 // 6. uNAdigaNe tu 'siveSTeryU ca' (uNA - 287 ) iti sUtraM dRzyate, kAryakSetramapi anyadeva, kliSTakalpanA'tra pratibhAti // 7. 'khanu avadAraNe' iti kSIrataraGgiNyAdau // 8. 'lyuT' iti 3 // 9. kSIrataraGgiNyAdau upakSayArthaH svIkRtaH // 10. ' - dyaci' iti 4 // 11. ' paripanthaM ca tiSThati' 4 / 4 / 36 // iti pANinIyASTAdhyAyyAm // 12. mA. dhAtuvRttisammato'yaM dhAtupAThaH, kSIrataraGgiNyAM ' - zoSaNe' ityeva dRzyate // 13. 'aikAgArikaT caure' ityaSTAdhyAyyAm // 14. 'mlocayati' iti 1 // 15. kSIrataraGgiNyAdau steyakaraNArthakamlucadhAturna dRzyate // 16. 'caure tu coraTo rAtricaraH ' ityasya sthAne 1.2.4pratiSu 'coraTa: rAtricaraH' ityeva dRzyate, zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH 'coraDo' iti dRzyate // For Private corastu pratirodhakaH / dasyuH pATaccaraH stenastaskaraiH pAripanthikaH // 381 // parimoSiparAskandyaikAgArikamalimlucAH / (vA 1 corayati coraH / 'cura steye ' ( cu.u.se.), pacAdyac / prajJAdyaNi cauro'pi / 2 pratiruNaddhiH pratirodhakaH / 'rudhir AvaraNe' (ru.u.a.), Nvul / 3 dasyati upakSipati dasyuH / 'dasu upakSepeM'' (di.pa.se.), 'yajimanizundhidasijanibhyo yuc' (uNA300) / 4 pATayaMzcarati pATaccaraH, pRSodarAdiH / paTaccare jIrNavastre bhavo vA / 'tatra bhavaH '4 / 3 153 // ityaN / 'paTaccaura:' ityeke / 40 5 stenayati stenaH, puMklI. / 'stena caurye ' ( cu.u.se.), pacAdyac / E tatkaroti taskara: 1 [ 'kiMyattadbahuSu 3|2|21||)ityc] 'tadbRhato: karapatyozcauradevatayoH suT talopazca' (gaNasU - 6 / 1 / 157 // ) / 7 paripanthaM tiSThati, hanti vA pAripanthikaH / 'paripanthAt tiSThati ce' (haimasU- 6 14 132 // ) iti Thak // 382 // 8 parimuSNAtItyevaMzIlaH parimoSI / 'muSa steye ' (kryA.pa.se.), 'sampRcAnurudhA- '3 / 2 / 142 // iti ghinuN / 9 parAnAskandati parAskandI / 'skandir gatizoSaNayoH' (bhvA.pa.a.) / 10 ekamasahAyamagAraM prayojanamasya aikAgArikaH / 'aikAgArikazcaurai*5 / 1 / 113 // iti Thak / 11 malinaM mlocarti 50 malimlucaH / 'mluca steyakaraNeM' (bhvA.pa.se.), 'igupadha - ' 3 | 1 | 135 // iti kaH / ekAdaza caurasya / " caure tu coraTo rAtrircara : "[ zeSanAmamAlA 3 / 95 // ] iti zaiSike // yaH pazyato haredarthaM sa cauraH pazyatoharaH // 382 // | 1 yaH pazyato vilokayato janasya arthaM dravyaM haret, sa cauraH pazyatoharaH, ucyata iti zeSaH / pazyataH haraH pazyatoharaH / 'vAgdikpazyadbhyo yuktidaNDahareSu' (vA - 6 |3 |21 // ) iti SaSThyaluk // 382 // Personal Use Only Page #211 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 170 cauryaM tu caurikA steyam 1 corasya bhAvaH karma vA cauryam / 'guNavacanabrAhmaNAdibhyaH karmaNi ca '5 / 1 / 124 // iti brAhmaNAditvAt SyaJ / 2 caurasya bhAvaH caurikA, strIklI / manojJAditvAd vuJ / 3 stenasya bhAvaH steyam / 'stenAdyannalopazca '5 / 1 / 125 // iti yannalopau / trINi cauryasya / 'cori' iti bhASA // lopnaM tvapahRtaM dhanam / 1 lupyate loptram / 'luplR chedane ' (tu.u.se.), bAhulakAd 'huyAmA- ' ( uNA - 607 ) iti tran / lAdramityapi 10 halAyudhaTIkA / ekaM caurA'pahRtadravyasya // yadbhaviSya dairvaparaH 1 yad bhaviSyati tad bhavatu ityevamAcaSTe yadbhaviSyaH / 2 daivaparaH daivapramANakaH / dve daivapramANakasya // athA''lasyaH zIrtako'lasaH // 383 // mandastundarparimRjo'nuSNaH 1 AlasyamasyAsti AlasyaH / 'arzaAdibhyo'c' 5 / 2 / 127 / / 2 zItaM mandaM karoti zItakaH / 'zItoSNAbhyAM kAriNi '5 / 2 72 // iti kanpratyayaH / kriyAvizeSaNAd dvitIyAsamarthAdayaM pratyayaH / 3 na lasati alasaH / 'lasa leSaNakrIDanayo:'(bhvA.pa.se.), naJpUrvaH, pacAdyac // 383 // 4 mandate svapitIva mandaH / ata eva madi jADye iti cAndro dhAtuH, tataH pcaadyc| 5 tundaM parimASTi tundaparimRjaH / 'mRjUS zuddhau' (a.pa.se.), 'tundazokayoH parimRjApanudo: '3 / 2 / 5 // iti kaH / 6 na uSNaH anuSNaH / SaD alasasya / 'AlasU' iti bhASA // dakSastu pezalaH / 20 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA paTUSNoSNakasUtthAnacaturAzca 1 dakSa vardhate lakSmyA kRtvA dakSaH / 'dakSa vRddhauM' (bhvA.A.se.), pacAdyac / dakSate zIghraM karotIti vA / 'dakSa zaiye" (bhvA.A.se.), ac / 2 pizati (piMzati ) ekadezena 30 sarvaM karoti pezalaH, tAlavyamadhyaH / 'piza avayave' (tu.pa.se.), 'vRSAdibhyazcit '(uNA-107) iti kalac / 3 pATayati paTuH / [ martyakANDaH-3 'paTa gatau ' (bhvA.pa.se.), NijantaH / 'phalipATinamimanijanAM gupaTinAka (ki) dhatA (ta) zca' (uNA - 18) iti uH, paTAdezazca / 4 uSati (oSati) dahatIvoSNaH (dahatIti uSNaH ) / 'uSa dAhe'(bhvA.pa.se.), 'iNSiJdIGuSavibhyo nak' (uNA - 282 ) iti nak / 5 uSNaM kSipraM karoti uSNakaH / 'zItoSNAbhyAM kAriNi ' 5 / 2 / 72 // iti kanpratyayaH / 6 suSThu utthAnamudyogo'sya sUtthAna : / 7 catate karma caturaH / 'cate yAcane' (bhvA.u.se.), 'mandivAzimathicati- ' ( uNA - 38) iti urac / sapta avilambitakAryakAriNaH, zIghrakAriNo vA // atha tatparaH // 384 // 3 AsaktaH pravaNaH prahnaH prasitazca parAyaNaH / 1 tatparamasya tatparaH, tanniSThaH // 384 // 2 Asajati sma AsaktaH / ' SaJja saGge' (bhvA.pa.a.), niSThA / 3 prakarSeNa vanati saMbhajate pravaNaH / prapUrvaH 'vana SaNa saMbhaktau ' (bhvA.pa.se.), pacAdyac / 4 prahvayate kArye spardhate prahvaH / 'hveMM spardhAyAM zabde ca' (bhvA.u. a.) / 5 prasinoti sma prasitaH / prapUrvAt 'SiJ bandhane' (svA.u.a.) asmAd niSThA / 6 paraM kAryapAramayate prapnoti parAyaNaH / 'aya gatau' (bhvA.A.se.), nandyAditvAd lyuH / SaT tatparasya // dAtodaraH 1 dadAti dAtA / 'DudAJ dAne ' (ju.u.a.), 'NvultRcau '3 / 1 1133 // iti tRc / 2 udatyarthamArAti dadAti udaarH| 'rA dAne' (a.pa.a.), 'Atazcopasarge kaH '3 / 1 / 136 // dvedAtuH / 1. 'corasya' iti 1.2 // 2. 'cauri' iti 2.3 // 3. 'ala-' iti 2 // 4. 'dakSati' iti 1, 'dakSyati' iti 3 // 5. 'dakSa vRddhau zIghrArthe ca' iti kSIrataraGgiNyAdau // 6. 'iNsiJjidIGuSyavibhyo nak' ityuNAdigaNasUtram // 7. kSIrataraGgiNyAdau GakArAnubandho nAsti // vastutastu 'cate cade yAcane ca' iti dhAtupAThaH // 8. 'hveG' iti 1.3.4 // 9. 'kArya' iti 2 // 10. ' - tIti' iti 3 // 11. 'kuTe'tha' iti medinIkoze // 12. 'Nyaditi' iti 4 // 40 sthUlalakSadAnazauNDau bahuprade // 385 // 1 sthUlaM lakSayatyAlocayati dadAtIti yAvat sthUlalakSaH / 'lakSa darzanAGkanayo: ' ( cu.u.se.), pacAdyac / lakSerNijantAd 'erac '3 / 3 156 // ityac vA / niryakAro'yam / mizrAstu" dAnArthaM sthUlakUTaM (sthUlaM kUTaM ) pracuradravyaM dAtuM lakSyamapekSaNIyamasya sthUlalakSyaH / 'sthUlaM kUTe cai '[medInIkozaH, 60 zabdavarga:, lAntavargaH, zro- 56 ] iti mediniH / lakSyamiti RhalorNyarti sayakAro'yam "[ ] ityAhu: / 2 dAne dAnaviSaye zauNDo vikhyAtaH, prasakto vA dAnazauNDaH / 'saptamI zauNDaiH ' For Private Personal Use Only 50 Page #212 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 383-388 ] 2 / 1 / 40 // iti samAsaH / "zauNDo matte'piM vikhyAtaH " [medinIkozaH, zabdavarga:, DAntavarga:, zro- 26 ] iti mediniH / "zuNDA madyapAnasthAnam, tatra bhavaH zauNDaH, ihopacArAt samartha ucyate''[ama. kSIrasvAmiTIkA 3 | 1 16 // ] iti svAmIM / 3 bahU dhanAni pradadAti bahupradaH / 'pre dAjJaH karmaNi '3 | 2 |6 // iti kaH, tatra / trINi bahupradasya // 385 // dAnamutsarjanaM tyAgaH pradezanavisarjane / vyutpattiratnAkarakalitA vihayitaM vitaraNaM sparzanaM pratipAdanam // 386 // vizrANanaM nirvapaiNamapaivarjanamaMhatiH / 1 dIyate dAnam / lyuT / 2 utsRjyate utsarjanam / 'sRja visarge ' ( tu.pa.a.), lyuT / 3 tyajanaM tyAgaH / ' tyaja hAnau'(bhvA.pa.a.),bhAve ghaJ, 'cajo: ku ghiNNyatoH '7 / 3 / 52 // iti kutvam, 'ata upadhAyAH 7 / 2 / 116 // 4 pradizyate pradezanam / 'diza atisarjane ' ( tu.pa.a.), lyuT / prAdezanamapi / 5 visRjyate visarjanam / 'sRja visarge ' ( tu.pa.a.), lyuT / 6 'hi gatau vRddhau ca ' (svA.pa.a.) ato NijantAt kta: [ vihAyitam ] / 7 vitIryate vitaraNam / vipUrvaH 'tU planavataraNayoH ' (bhvA.pa.se.), lyuT / 8 spRzyate sparzanam / 'spRza saMsparzane ' (tu.pa.a.), lyuT, upadhAyA laghorguNaH / dAnaM hi upacArAt 20 pucchAdau gavAdikaM spRSTvA dIyate / 9 pratipAdyate pratipAdanam / 'pada gatau' (di.A.a.) NijantaH, lyuT // 386 // 10 vizrANyate vizrANanam / 'zraNa dAne ' (cu.u. a.), asmANNijantAd lyuT / 11 nirupyate nirvpnnm| 'Tuvap (Duvap) bIjatantusantAne' (bhvA.u.a.), lyuT / nirvApaNamapi / 12 apavRjyate apavarjanam | lyuT / 13 hanyate daurgatyamanayA aMhatiH, strIliGgaH / 'han (hana) hiMsAgatyoH ' ( a.pa.a.), 'hanteraMha ca' (uNA - 502, haimoNA-654)ityatiH / svataH upasargavazAcca hantirdAnArthaH / " 'ahi gatau ' (bhvA.A.se.), anekArthatvAd dhAtUnAM dAnArthatvAdasmAt ktin, 'titutratha - 7 / 2 / 9 // ityatra 'agrahAdInAmiti 30 vaktavyam ' ( ) itITi aMhitiH, madhye'kAravatI "[]iti tu kaliGga: / trayodaza dAnasya // arthavyayajJaH sukalaH 171 1 arthavyayaM jAnAti arthavyayajJaH dAtA bhoktA ca / 'jJA avabodhane' (kryA. pa. a.), 'igupadha- '3 / 1 / 134 // iti kaH / zobhanA kalA'sya sukalaH, vikhyAtatvAt / su atizayena kalpate zabdayate gaNyate vA / 'kala zabdasaGkhyAnayo: ' (bhvA.A.se.), ghaJ / yadamaraH-"sukalo dAtRbhoktari "[amarakoSaH 3 / 1 / 8 // ] // ekaM dAtRbhoktuH // yAcakastu vanIpakaH // 387 // mArgaNo'rthI yAcanakastarkukaH 1 yAcate yAcakaH / 'TuyAc yAcJAyAm' (bhvA.u.se.), Nvul / 2 'vanu yAcane' (ta.A.se.), 'in sarvadhAtubhyaH '(uNA557)itIn, vani:, 'kRdikArAt- ' (gnnsuu-4|1 145 // ) iti GISi vanI, tAM pAti vanipa:, tataH saMjJAyAM kan vanIpakaH, pvrgaadymdhyH| 'vanIyaka' ityantasthAdyamadhyo'pi / "vanu yAcane' (ta. A.se.), vanati yAcate vaniH, 'in sarvadhAtubhyaH' (uNA557), vaniM yAcanAmicchatIti kyarci Nvul "[ ] iti mizrojjvaladattAvapyantasthAdyamadhyamevAhatuH // 387 // 3 mArgati anviSyati dAtAramarthaM vA mArgaNaH / 'mArga anveSaNe' (cu.u.se.), nandyAditvAd lyuH / 4 asannihito'rtho'styasya arthI / 'arthAccA'sannihite' (vA - 5 / 2 / 135 // itIniH / arthayata iti vaa| 'artha vAJchAyAm'(cu.A.se.), grahyAditvAd 'nandigrahi-' 3 / 1 / 134 // ityAdinA NinirvA / 5 yAcate yAcana:, nandyAditvAd lyuH, tataH svArthe kani yAcanakaH / 6 catate yAcate trkukH|'cte yacane' (bhvA.u.se.), pRSodarAditvAt sAdhuH / SaD yAcakasyeM // 50 1. 'ca' iti medinyaam|| 2. svAmikRtAmarakozaTIkAyAM tu "dAne zauNDaH zakta upacArAt zuNDA hi pAnamadasthAnaM tatra bhavaH zauNDaH" iti dRzyate, 3 / 1 / 6 // , pR.237|| 3. aSTAdhyAyyAM 'pre dAjJaH' ityeva dRzyate // 4. kAzakRtsnamate'yam (dra. kSIrataraGgiNI, pR. 167), svAmisAyaNau 'bIjasantAne' ityeva paThataH // 5. dra. padacandrikA, bhA-2, brahmavarga:, zro-426, pR. 515 // 6. 'kyani' iti3 // 7. 'upayAcJAyAm' iti kSIrataraGgiNyAdau // 8. 'grAhyA-' iti 3.4 // 9. kSIrataraGgiNyAdau GakArAnubandho nAsti // 10. 'yAcanakasya' iti3 // 11. 'iSa' iti mA. dhAtuvRttiH // 12. 'iSeranicchArthasya' iti vArtikasvarUpaM dRzyate // arthA / ardanA praNayo yAMcyA yAcanA'dhyeSaNA saniH / 388 / 1 arthanam arthanA / 'artha [ upa] yAcJAyAm ' ( cu.A.se.), bhAve lyuT / 2 eSaNam eSaNA / 'iSu icchAyAm' 60 (tu.pa.se.), 'iSo'nicchArthAt ' (vA - 3 | 3 |107 // ) iti yuc / 3 ardanam ardanA / 'arda gatau yAcane ca' (bhvA.pa.se.), bhAve lyuT / 4 praNayanaM praNayaH / prapUrvaH 'NIJ prApaNe' (bhvA.u. a.), 'erac '3 / 3 156 // ityac / 5 yAcanaM yAcJA / 'TuyAc yAJcAyAm' (bhvA.u.se.), 'yajayAcayataviccha- '3 / 3 / 90 // iti naG, 'stoH 40 For Private Personal Use Only Page #213 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 20 172 cunA H 8440 // / 6 yAcanaM yAcanA / yAcerNijantAd bAhulakAd -- nnyaasshrnth-'3|3|107 // iti yuc / 7 adhyeSaNam adhyeSaNA / adhipUrvaH 'iSu icchAyAm ' ( tu.pa.se.), lyuT / 8 sanyate yAcyate saniH, striyAm / ' SaNu dAne' (tu.u.se.) 'sankaSi'( ) iti in, 'in sarvadhAtubhyaH ' ( uNA - 557 ) itIn vA / vaijayantI tu, sanizabdaM puMsyapyAha - 'saniraklI syAt '[ vaijayantIkoSaH 3 / 6 / 121 // ]iti / praNayamantareNa sarve'pi strIliGgAH / aSTau yAcanAyAH / " sanistvadhyeSaNA"[ amarakoSaH 2 17 132 // ] iti gurvAderArAdhanasya satkArapUrvakaM kvacidarthe niyo-janamityamaraH pRthagAha | zeSazcAtra- " bhikSaNA abhiSastirmArgaNA ca " [zeSanAmamAlA 3 / 95 / / ] // 388 // utpatiSNustUtpatitAM 1 utpatati UrdhvaM gacchatItyevaMzIlaH utpatiSNuH / 'patR ( patlR ) patane' (bhvA.pa.se.), 'alaGkRnizakRJ3 / 2 / 136 // ityAdinA iSNuc / 2 ud UrdhvaM patati utpatitA, tRjantaH / dve utpatiSNoH / 'UDavA matai' iti bhASA // alaGkariSNustu maNDanaMH / abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1 alaGkarotItyevaMzIlaH alaGkariSNuH / 'DukRJ karaNe' (ta.u.a.), 'alaGkRJnirAkRJprajanotpata- '3 / 2 / 126 // ityAdinA iSNuc / 2 maNDayatItyevaMzIlo maNDanaH / 'maDi bhUSAyAm ' (bhvA.pa.se.), 'krudhamaNDArthebhyazca' 3 / 2 // 151 // iti yuc / dve alaGkariSNoH // viSNurbhavitA bhUSNuH 1 bhavati tacchIlo bhaviSNuH / 'bhU sattAyAm' (bhvA.pa.se.), 'bhuvazca vA vAcyaH '3 / 2 / 138 // itISNuc / 2 bhavatItyevaMzIlo bhavitA / 'tRn '3 / 2 1135 // iti tRn / 3 bhavatItyevaMzIlo bhuussnnuH| 'glAjisthazca vastu: '3 / 2 / 139 / / sUtre cAd 'bhuvazca' 3 / 2 / 18 // iti snuH, 'yukaH kiti' 7 / 4 / 11 // ityatra gakAraprazeSAnneT / trINi bhaviSNoH / 'agre 30 huvaNahAre' iti bhASA // samau vartiSNurvartanau // 389 // 1 vartata ityevaMzIlo' vartiSNuH / 'vRtu vartane' (bhvA.A.se.), 'alaGkRnirAkRJ - 3 / 2 / 136 // ityAdinA iSNuc / 2 vartata ityevaMzIlo vartanaH / 'anudAttetazca halAdeH '3 / 2 / 149 // [ martyakANDaH - 3 iti yuc / dve vartiSNoH // 389 // visRtvaro visRmaraH prasArI ca visAriNi / 1 visaratItyevaMzIlo visRtvaraH / 'sR gatau ' (bhvA.pa.a.), 'iNnazjisarttibhyaH kvarap ' 3 / 2 / 163 // kittvAt 'hrasvasya - '6 / 1 71 // iti tuk / striyAM visRtvarI, 'ttiddddhaany-4|1|15|| iti GIp / 2 visaratItyevaMzIlo visRmaraH / 'sR gatau ' (bhvA. - pa. a), 'sRghasyadaH kmarac' 3 / 2 / 160 // / 3 prasaratItyevaMzIlaH prasArI / 'sR gatau ' (bhvA.pa.a.), 'pre lapasR- '3 / 2 / 145 // iti ghinuN / 4 visaraNaM visAraH, tadyogAdiniH visArI, tatra / catvAriM prasaraNazIlasya || lajjAzIlo patrapiSNuH 1 lajjAzIlamasya lajjAzIlaH / 2 apatrapata ityevaMzIlaH apatrapiSNuH / 'alaGkRJnirAkRJ- '3 / 2 / 136 // ityAdinA iSNuc / dve lajjAzIlasya // sahiSNuH kSamitA mI // 390 // titikSuH sahanaH kSantA 1 sahata ityevaMzIlaH sahiSNuH / 'alaGkRnirAkRJ- '3 / 2 / 136 // ityAdinA iSNuc / 2 kSamata ityevaMzIlaH kSamitA / ' kSamUS sahane ' (bhvA. A. ve.), 'tRn '3 / 2 / 135 // iti tRn, 'ArdhadhAtukasya - 7 / 2 / 35 // itIT / 3 kSamA'syA'sti kSamI / zikhAditvAdiniH / kSamata iti vA / ' zamityaSTAbhyo ghinuN '3 / 2 / 141 // // 390 // 4 ' tija nizAne kSamAyAM ca ' (bhvA.pa.se.), 'guptijkidbhayaH san '3 | 1|5 // , ' sanyaGoH '6 / 1 / 9 // iti dvitvam, 'sanyataH '7 / 4 / 79 // itItvam, 'vrazca- ' 8 |2| 36 || AdinA Satvam, 'sanAzaMsi (zaMsa) bhikSa u: '3 |2| - 168 // titikSuH / 5 sahata ityevaMzIlaH sahanaH / Saha marSaNe' 60 (bhvA.A.se), 'anudAttetazca - 3 / 2 / 149 // iti yuc / 6 kSamata ityevaMzIlaH kSantA / --kSamUS sahane ' (bhvA. A. ve), 'tRn' 3 / 2 / 135 // UditvAdiDabhAve rUpaM / SaT sahanazIlasya // titikSA saMhanaM kSamA / 1 titikSyate titikSA / 'a: (a) pratyayAt ' 3 / 3 / 102 // iti a: / 2 sahyate sahanam / ' Saha marSaNe ' (bhvA.A.se.), bhAve lyuTi / 3 kSamaNaM kSamA / 'kSamUS sahane ' (bhvA.A.se.), 'SidbhidAdibhyo'G'3 / 3 / 104 // | trINi kSamAyAH // 1. 'iSa - ' iti mA. dhAtuvRttiH // 2 tulanIyo'marakoSaH 3 / 1 / 29 // 3. 'bhuvazca' ityevASTAdhyAyyAm // 4. 'ksuH' iti 3.4 // atra 'gsnuH 'ityeva yuktaH, anyathA 'sthAsnuH' ityatra IttvaM syAt, ata evoktaM si. kaumudyAm - gidayaM na tu kit, tena stha IttvaM na' iti si. kau. pR.588 // 5. 'agre huNahAra' iti 1.3 // 6. ' - zIluH' iti 1.2 // 7. 'tulanIyo'marakoSaH 3 / 1 / 31 // 8. 'dve' iti 1.3 // 9 tulanIyo'marakoSaH 3 / 1 / 28 // 10. 'svaratisUtisUyatidhUjUdito vA 7 / 2 / 44 // ityanena veT // 40 50 Page #214 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 389-394] vyutpattiratnAkarakalitA 173 IrSyAluH kuhanaH 'dhAtoH karmaNa: smaankrtRkaat-'3|17|| iti san, 'luGsa dhAto. 1ISyata IrSyAlaH / 'IrNya asahane'(bhvA.pa.se.), norghslu'2|4|37||, 'snyngo:'6|1|9|| iti dvitvam, 'sanyataH' Aluc / 2 kuhyate vismApayate kuhanaH / 'kuha vismApane' 7 / 479 / / itItvam, 'sA[:] syArdhadhAtuke 7 / 4 / 49 // iti sasya (cu.A.se.), 'anudaatteshc-3|2|149|| iti yuca, kuTAditvAd tatvam, 'sanAzaMsabhikSa u:'3|2|168|| / 4 azanAyA saJjAtAguNAbhAvaH / dve iirssyaaloH|| 'sya azanAyitaH / tArakAditvAditac, 'azanAyodanya___ akSAntiA [dhanAyA] bubhukssaapipaasaa-'74|34|| iti sAdhuH / catvAri 1 na kSAntiH akSAntiH / 2 Iya'Nam IrSyA, para bubhukSitasya // 393 // sampattyasahanam, stryAdeH paradarzanAsahanaM vA / 'Ij IrSyAyAm' bubhukSAyAmarzanAyA jiMghatsA rocako ruciH| (bhvA.pa.se.), 'gurozca hlH'3|3|103|| iti a: / " 'sUrdhya 1 bhoktumicchA bubhukSA, tasyAm / 2 azanasyecchA Iya IrNya IrSyArthAH'(bhvA.pa.se.), 'gurozca hl:'3|3|103 ||iti ashnaayaa| azanAyodanya[dhanAyA] bubhukssaapipaasaa-7434|| apratyayaH, IrSyA, kSakAramadhyA'pi"[ ]iti dhAtuvRttiH / dve iti nipAtanAt sAdhuH / 3 attumicchA jighatsA / 'ada bhakSaNe' IrSyAyAH / adekhAI' iti bhASA // (a.pa.a.), 'dhAtoH krmnn:-'3|17|| iti san, 'luGsanokrodhI tu roSaNaH // 391 // ghslu'2|4|37||, 'snyngo'6|19|| iti dvitvam, 'sanyataH' 7 / 479 ||itiitvm, 'sa[:] syArdhadhAtuke 7 / 4 / 49 // iti sasya amarSaNaH krodhanazca tatvam / 4 rocanam, rocate'smin vA rocakaH, puMklI. / 1 krudhyati krodhI / 'krudha kope'(di.pa.a.) / kopI "rocako'strI"[] ityamaraH / 'ruca dIptau'(bhvA.A.se.) / 5 ca / 2 ruSyatItyevaMzIlo roSaNaH / 'ruSa roSe '(di.pa.se.), rocnruciH,striilinggH|'igupdhaat kit'(unnaa-559)itiin| 'krudhmnnddaarthebhyshc'3|2|151|| iti yuc // 391 // 3 na marSate paJca bubhukssaayaaH| "kssudhaakssudhau"[shessnaammaalaa3|15||] shaissike|| 50 kSamate amarSaNaH / 'mRSa titikSAyAm '(di.u.se), nandyAditvAd pipAsustarSitastaSNaka lyuH krudhmnnddaarthebhyshc'3|2|151|| iti yuc vA / 4 krudhyati 1pAtumicchu: pipAsuH / 'pA pAne '(bhvA.pa.a.), 20 krodhanaH / 'krudha kope'(di.pa.a.), 'krudhmnnddaarthebhyshc'3|2|- 'dhAto krmnn:-'3317|| iti sana, 'snyngo'6|1|9|| dvitvama, 151 // iti yuc / catvAri kopavataH // 'sanAzaMsabhikSa uH'3|2|168|| / pipAsito'pi / 2 tRSyati cnnddstvtyntkopnH| tRSitaH / 'jitaSa pipAsAyAm'(di.pa.se.), jIttvaM vartamAne 1caNDate caNDaH / 'caDi kope'(bhvA.A.se.), tArtham, tena 'jIta: ktH3|2|187|| iti ktaH / tRT saJjAtA'pacAdyac, 'idito num dhaato:'7|158|| / caNati zabdAyate syeti tArakAdirvA / tRSitamasyAstiItyarzaAdibhyo'ci vA / vaa| 'caNa zabde '(bhvA.pa.se.), 'jamantADuH'(uNA-111) / 2 tarSito'pi / 3 tRSyatItyevaMzIla: tRSNA / jitRSa pipAsA'kupa kope'(cu.pa.se.), 'krudhmnnddaarthebhyshc'3|2|151|| iti garthebhyazca 21151 // iti yAm'(di.pa.se.), 'svpitRssornjing'3|2|172|| / tRSNajau, yuci kopanaH / dve'tikopanasya // tRSNajaH ityAdi / trINi tRSitasya // * bubhukSitaH syAt jhudhito jighatsurazanAyitaH // 392 // tRSNA tarSo'palAsikA // 393 // 1 bhoktumicchA bubhukSA, sA saJjAtA'sya bubhukssitH| pipAsA rtRT sa'SodanyA dhItiH pAne 30 tArakAditvAditac / 2 kSudhyati sma kSudhitaH / kSudha bubhukSA- 1 tarSaNaM tRSNA / 'jitRSa pipAsAyAm'(di.pa.se.), yAm'(di.pa.a.), niSThA / kSut saJjAtA'syeti tArakatvAditaca divAdiH, 'tRSisusi(zuSi)rasibhyAM(bhyaH) kit'(uNAvA / 3 attumicchu: jighatsuH / 'ada bhakSaNe'(a.pa.a.), 292) iti naH / 2 tarSaNaM tarSaH / bhAve ghana, upadhAguNaH / 3 1. ito'gre 3pratau 'iti' iti dRzyate // 2. 'sUrthya IrSyA Irghya IrSyArthAH' iti kSIrataraGgiNyAdau // 3. tulanIyo'marakoSaH 17 / 24 // 4. mA. dhAtuvRttau-"IrSyA-'gurozca halaH' ityakArapratyayaH" ityeva dRzyate, mA. dhAtuvRttiH, bhvAdiH, dhAtusaM-332, pR.144 / / 5. 'ruSa-' iti1|| 6. 'krodhe' iti 1.2.3 // 7. atra 'mRSyate-ti' iti yuktaH, divAdema'SadhAtorubhayapaditvAt // , athavA curAdeH 'mRSa titikSAyAm' ityasya 'A dhRSAdvA' ityanena NijabhAvapakSe 'marSati' iti yuktaH // 8. tulniiyo'mrkossH3|1|20 // 9. 'caNa zraNa dAne' iti kSIrataraGgiNyAm, 'caNa zaNa zraNa dAne ca' iti mA. dhAtuvRttau // 10. 'kSudhyate' iti3|| 11. '-micchati' iti1|| 12. 'azanecchA' iti 1 // 13. amarakoSe na dRzyate // 14. 'jitRSA' iti 1.2.3 // 15. 'svapa-' iti3 // 16. 'napratyayaH' iti 1, 'naH pratyayaH' iti2|| Jain Education Intemational Page #215 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 174 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 apakRSTaM lasatyanayA apalAsikA / lasa zrUSaNe '(bhvA.pa.se.), 'ana prANane'(a.pa.a.), asun, bAhulakAd dhaH / 5 bhyasyate Nvul // 393 // 4 pAtumicchA pipAsA / 5 tarSaNaM tRT / 'jitRSa bhakSyate bhyasaH, (bhissA) / dhAtUnAmanekArthatvAd bhkssnnaarthtaa| pipAsAyAm'(di.pa.se.), sampadAditvAt kvip / 6"ApaM caiva 'bhyasa bhaye'(bhvA.A.se.), 'bhyaseH samprasAraNaM saca'( )iti halantAnAm"[bhAgurikRtakArikA] iti TApi tuSA / 7 udakaM sapratyaye bhissA / yadvA 'psA bhakSaNe '(a.pa.a.), abhi sarvataH pAtumicchA udanyA / 'ashnaayodny-7|4|34|| iti sAdhuH / 8 psIyate bhakSyate, abhipUrvAt 'psA bhakSaNe '(a.pa.a.)ityasmAd dhayanaM dhiitiH|'dhett pAne'(bhvA.pa.a.), striyAM ktin' 3394 // , 'aatshcopsrge'3|3|106|| aG, nairukto'bherAdilopaH, pakAra'ghumAsthA- '6 / 4 / 66 // itItvam / 9 pIyate paanm| 'pA / rasya ca sakAraH / 6 dIvyanti krIDantyavaharanti dyotayantyanena pAne'(bhvA.pa.a.), lyuT, tatra / nava tRSNAyAH // dIdiviH, puMsi |"bhissaa strI dIdivina SaNa''[vaijayantIkoSaH atha zoSaNam / 4 / 376 // ] iti vaijayantI striyAmapyAha / na SaNa na SaNDha 40 10 rasAdAnam ityarthaH / 'divu krIDAdau'(di.pa.se.), 'divo dve dIrghazcAbhyAsasya' 1 zuSyate shossnnm| 'zuS(zuSa) zoSaNe'(di.pa.a.), (uNA-465)iti kvin, [dvitvAdikaM ca]"["]iti vyAkhyA mRtm| 7 unatti klidyati odnm| 'undI kledane'(ru.pa.se.), lyuT / 2 rasAnAmAdAnaM rasAdAnam / dve zoSaNasya / zoSivauM' 'undernalopazca'(uNA-234) iti yuc / 8 azyata iti ashnm| iti bhASA // 'aza bhojane'(tryA.pa.se.), lyuT / 9 jIvyate'nena jIvanam / bhakSakastu ghasmaro'dmara AzitaH // 394 // 'jIva prANadhAraNe'(bhvA.pa.se.), karaNe lyuTa, svArthe kani 1 bhakSayati bhakSakaH / 'bhakSa bhakSaNe'(cu.pa.se.), jIvanakam / 10 ijyate'neneti yAjaH / 'yaja devapUjAdau' Nvula, 'kvun zilpisaMjJayo:-'(uNA-190)iti kvun vA / (bhvA.u.a.), 'pryaajaanuyaajau-'7|3|62|| ityatra 'anyatrA'pi 2 ghasatItyevaMzIlaH ghasmaraH / 'ghasla adane '(bhvaa.p.a.)| 3 syAt'( )iti yajJAGge ghaji 'cajoH ku ghinnnnytoH'7|352|| attItyevaMzIla: admaraH / 'ada bhakSaNe'(a.pa.a.), ubhayatra iti praaptkutvsyaabhaavH| 11 vajyate saMskriyate vAjaH / 'vaja 50 'sRghasyadaH kmrc'3|2|160|| / 4 A samantAd aznAti saMskRtau"(bhvA.pa.se.), ghaJ / 12 prasAdyate'nena prsaadnm| 20 aashitH| 'aza bhAjane '(tryA.pa.sa.) asmAt ktaH / 'paTala vizaraNAdau'(zvA ta pa a) NijantaH tataH karaNe Aziro'pi / catvAri bhkssksy| 'khANahAra' iti bhaassaa||394|| __ lyuT / dvAdaza kUrasya // 395 // bhaktamannaM karamadho bhissA dIM divirodanam / bhissaTA dagdhikI aMzanaM jIvanakaM ca yA~jo vAjaH prasAdanam // 395 // 1 kutsitA bhissA bhissaTA, lakSyAnurodhATTe hrasvatvaM 1 bhajyate nityaM sevyate bhaktama / 'bhaja sevAyAma' ca / yathA-odanabhissaTA, grAmaTI, vadhUTItyAdiSu / 2 kutsitA (bhvA.u.a.), karmaNi ktaH / 2 adyata annam / 'ada bhakSaNe' dagdhA dagdhikA / dahe:ktaH dagdhA, tata: saMjJayAM kan / dagdhaudana(a.pa.a.), niSThA, 'rdaabhyaam-'8|2|42||iti natvam / ani- sya / ' UkharADi' iti bhASA // tyaneneti vA / 'ana prANane'(a.pa.se.), 'kRvRji(ja)si-' sarvarasAgraM maNDam (uNA-290)iti naH / 3 kautyanena kUram, puNklii.| 'ku zabde' 1 sarvarasAnAM dravadravyANAmagraM mukhyaM maNDayati maNDam, 60 (a.pa.a.), bAhulakAd rakdIpoM / 4 adyate bhakSyata andhH| puMklI. / 'maDi bhUSAyAm'(cu.u.se.), pacAdyac / "sarvarasAgre 30 'ada bhakSaNe'(a.pa.a.), 'adernum dhazca'(uNA-645) itysun| maNDamastriyAm"[amarakoSaH 2 / 9 / 49 // ] itymrH| zrIdharo'pi andhasI, andhAMsi ityAdi klIbe / aniti prANityaneneti vaa| "(sAre picchAyAM maNDo'strI) pumaanernnddbhssyoN:)| 1. 'lasa zrUSaNakrIDanayoH' iti kssiirtrngginnyaadau|| 2. 'zoSavo' iti 3, 'zoSavauM' iti 4 // 3. 'ghasR' iti 1.2.3 // 4. '-danaH' iti 2 // 'bhaktamandho'ntramodano'strI'[amarakoSaH 2 / 948 // ] ityamaroktyA odanazabdaH puMklIbaliGge vartate // 5. 'adernumdhau ca' ityuNAdigaNe // 6. naitAk sUtraM dRzyate, paraM tu asyollekho rAmAzramIkAreNa mukuTamatamuTTaGkya kRtaH, dra. rAmAzramI 2 / 948 // , pR.423|| 7. dhAtupAThollekho'trA'nAvazyakaH, vakSyamANatvAt // 8. '-'bharAdi-' iti 2 // 9. 'didi-' iti vaijayantyAm // 10. 'dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zo-621, pR.713 // 11. 'odanaH' iti 2.3 // 12. 'vaja vraja gatau' iti kSIrataraGgiNyAdau // 13. tulanIyo'marakoSaH2 149 // 14. 'ukha-' iti 3 // 15. koSThAntargatapAThasthAne vizvalocanakoze 'sAre picche'pi maNDe'strI' iti pATho dRzyate // 16. '-bhUSaNayoH' iti 3 // Jain Education Intemational cation International Page #216 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 394-398] vyutpattiratnAkarakalitA 175 maNDA dhAtryamatho maNDaM zAkabhede ca mastuni // 1 // " yuvacibhyo'nyujAgUjakU(knu)caH'(uNA-361)ityAgUH prtyyH| [vizvalocanakozaH, zabdavargaH, DAntavargaH, zro-21] iti 5 uSNA dagneraciroddhatA ussnnikaa| 'brAhmaNakoSNike saMjJAyAm' liGganirNayamarthabhedaM cAha / "sAraM bhaktAdiniryAsaH, picchA 5271 // kani uSNiketi nipAtyate / paJca khIcaDIti dravadravyANAmupari atthobhogaH, mastu dadhijam"[ ] iti tttttiikaa| khyAtAyAH / tathA ca pathyApathyakAra:-"khiccAkhyA tu yavAgUH sAmAnyata ekaM maNDasya / mAMDausAvaraNatarIvariityAdikAH pRthak syAt kRtA taNDulazimbijaiH"[ ]iti / madanapAlastupRthagbhASAH // "yavAgUH SaDguNe toye saMsiddhA taralA dravA / atha tameva vizeSAdAha caturguNAmbusaMsiddhA vilepI ghanasikthakA // 1 // atra tu| peyA sikthAnvitAtoye caturdazagaNe kRtA / " dadhije mastu [madanapAlanighaNTuH, dhAnyakRtAnnAdivarga:-11, zUo-9-10, pR. 234] iti vizeSamAha / tadguNAzca1 atreti maNDe, dadhije dadhyutpanne, masyati pariNamate "yavAgUAhiNI tRSNAjvaraghnI bastizodhanI / mastu, klIbe / 'masI pariNAme'(di.pa.se.), 'sitanigami vilepI dIpanI balyA hRdyA saMgrahiNI laghuH // 2 // masisacyavidhAkR(kru)zibhyastun'(uNA-69) / "dadhnastu vraNAkSirogiNAM pathyA tarpaNI tRTjvarApahA / yadadhastoyaM tanmastu ca nigadyate''[] iti dhanvantariH / ekaM peyA kukSigudaklAntijvarastambhAtisArajit // 3 // dadhimUlajasya / dahInI Achi' iti bhASA / rucyAgnikallaghurdoSamalasvedAbhilopanI // " bhaktotthe ni:strAvAcAmamAsarAH // 396 // [madanapAlanighaNTuH, dhAnyakRtAnnAdivarga:-11, zo-11-13] iti bhaktotthe bhaktasamadbhave maNDe ni:srAvyate niHsraavH| vaidyakagranthoktAstvanye bhedA granthabhUyastvabhayAdatra noktAH // nipUrvaH, 'sru gatau'(bhvA.pa.a.), asmANNijantAt krmnnyerc| sUpaH syAt prahitaM sUdaH 2 AcAmyate AcAmaH / 'camu adane'(bhvA.pa.se.), asmA- 1 sunvantyenaM sUpaH / 'Sub abhiSave'(svA.u.a.), dAGpUrvAd bhakSaNArthatvAt karmaNi ghana, ApUrvatvAd 'nodA- 'kusuyubhyshc'(dshpaadhunnaadignn:7|5||) pa: kid dIrghatvaM ca 20 ttopdesh-'7334|| iti vRddhiniSedho na / 2 masyati pariNamate / dhAtoH, puMsyayam / klIbe'pi vaijayantI, yadAha-"sUpo'strI mAsaraH / 'masI pariNAme'(di.pa.se.), NijantAdasmAd 'uJche prahitaM sUdaH"[vaijayantIkoSaH 4 / 3 / 86 // ] iti / 2 prakarSaNa raran'( )iti bAhulakAdaran, NilopaH / trINi bhaktamaNDasya / hitaM prahitam / 3 sUdyate sUdaH / 'SUda preraNe '(bhvA.A.se.), ' ghaJ / trINi sUpasya / 'dAlipahati' ityAdi bhASA // 'usAvaNa' iti bhASA / ["prasrAvaH, prasravaH, Acchodanam, ... vyaJjanaM tu ghRtAdikam // 397 // aashrvH"[shessnaammaalaa396||]iti] // 396 // 1 vyajyate rasavizeSA'treti vyaJjanam / 'aJjU zroNA vilepI taralA yavAgUrUMSNikA'pi ca / / [vyakti]mrakSaNAdau (ru.pa.ve.), 'krnnaadhikrnnyo:-'3|3|117|| 1 zrAyate sma zrANA / 'zrA pAke'(a.pa.a.), niSThA, ityadhikaraNe lyuT / ghRtamAdi mukhyaM yasya tad ghRtAdikam / 60 'saMyogAderAto dhaatorynnvt:'8|2|43||iti natvam / 2 vili ekaM sAmAnyatastailadadhidugdhatakrAdInAm // 397 // mpati vilepI / 'lipa upadehe '(tu.u.a.), pacAdyac, gaurAdi- tulyau tilAnne kRsaratrisarau tvAd GIp (GIS) / 3 tarati vyApnoti taralA / 'tR plavana 1 tilaimizritamannaM tilAnnam, tatra / kriyate parvaNIti 30 taraNayoH'(bhvA.pa.se.), 'maGgeralac'(uNA-748) iti bAhu- kasaraH / 'Dakaba karaNe'(ta.u.a.) 'kadhamadibhyaH kita sarana' lakAdato'pi 4 yUyate piSpa(pippa)lyAdinA, yauti mizrIbhavati (uNA-343) iti saran / 2 trIn sarati trisaraH, puNstriilinggau| dhAnyadvayena vA yavAgUH / 'yu mizraNe'(a.pa.se.), 'su(sa)- klIbe'pi vaijayantI, yadAha-"tilatandulamASaistu kRsarA trisarA 1. 'dhAtryAM' iti 3 // 2. 'mAMDo' iti 3 // 3. 'Acha' iti 3 // 4. 'masyate' iti 3 // 5. 'vilampati' iti 3.4||6-1'vidldrvaa' iti, 6-2 'caturguNe tu saMsiddhA' iti, 6-3'-sikthikA' iti, 6-4'-guNIkRtA' iti, 6-5 'kukSigada-' iti, 6-6'-lomanI' iti ca madanapAlanighaNTau, pR.234|| 7. 'SUda kSaraNe' iti kSIrataraGgiNyAdau // 8. '-pahita' iti 3 // 9. 'dikaM-' iti 3 // 10. uNAdisUtre nAsti // 11. 'kRzarA' iti 4, "trisarA kasarA" iti vaijayantyAm 4 / 379 // , pR.121|| Jain Education Intemational Page #217 -------------------------------------------------------------------------- ________________ abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDa:-3 trayI"[vaijayantIkoSa 4379 // ] iti / sa gatau (bhvA.-pa.a.), madhyo'yam / "tokmo harito yavo'bhyuSaH"[ ]iti vopAlitAd pacAdyac / dve kIsarIti khyAtAyAH // husvamadhyo'pi / 2 abhyuSyate pacyate abhyoSaH / 'uSa dAhe' atha piSTakaH (bhvA.pa.se.), 'pugantalaghUpadhasya c'7|3|86 // iti guNaH / 3 pUpo'pUpaH polati vardhate pauliH |"pul mahattve(bhvA.pa.se.), igupadhatvAt 1 piSTasya vikAraH piSTakaH / 'pissttaacc'4|3|147|| kH| 'pula saGghAte'( ) vA, ghabarthe kaH pulaH, tatastena nirvRttamityarthe "saMjJAyAM kn'4|3|148|| iti kan / 2 piSTaM taNDulAdicUrNaM sutaGgamAditvAdij, 'tddhitessvcaamaadeH'72|1-17|| iti vRddhiH| punAti pUpaH / 'pUj pavane '(tryA.u.se.) 'nIpAdayazca'(kAta- trINi maNDakasya / 'pAtalA mAMDA, pAtalI roTI' boNA-2116)iti paH, sa ca kit / yadvA pUyate pupaH pNklii.| ityaadibhaassaa| sUkSmo'yam, yadAha madanapAla:'pUyI vizaraNe'(bhvA.A.se.), 'nIpAdayazca'(kAta-ntroNA (kukUlakaparabhrASTrakaTvAgAravipAcitAH) / 10 2|116)iti paH, 'vali lop:'6|1|66|| iti ylopH| 3 maNDakAdyA yathApUrvaM guravo bRMhaNA matAH // 1 // Apa upyante'treti apUpaH / apazabde upapade vaperghabarthe kaH, maNDako vizrurta : sUkSma: karpa(karpU) rAdiSu pAcitaH / yajAditvAt samprasAraNam, 'anyessaampi-'6|3|137|| iti diirghH| sa eva kiJcitsthUlastu budhaiH pUpalikA matA // 2 // aGgArakarkaTI saiva vijJeyAGgArapAcitA / " aznuta iti vA apUpaH / aza bhojane'(vyA.pa.se.) aza UpaH [madanapAlanighaNTuH, dhAnyakRtAnnAdivargaH-11, zo-50-52, pR. pshc'(haimonnaa-312)ityuupH| "adbhirupyate''[] iti nairuktaaH| 241] iti / pUlikAdyAH paJca sthUlamaNDakaparyAyAH, sthUlaroTI trINi 'pUDA' iti khyAtasya / "pArizAla:" [zeSanAmamAlA ityAdibhASA / abhyUSAdyAstrayaH sUkSmamaNDakaparyAyAH, 'pAtalI 396 // ] iti zaiSikam // roTI, pAtalA bhANDA' ityAdibhASA / pathyApathyakAro'pi tathaivapUlikA tu polikApolipUpikAH // 398 // "syamaNDakA maNDalinaH karparAdiSu pAcitAH / 50 pUMpalI mahAnto vizrutAH sUkSmA laghavo lambakAzca te // 2 // 1 pUlati saMhatIbhavati pUlikA, sssstthsvraadiH| 'pUla kiJcitsthUlA bhaveyuzca tebhyaH pUpalikAH smRtAH / 20 saGghAte'(bhvA.pa.se.), Nvul, 'prtyysthaat-'7|3|44||itii saivAGgAreSu saMpakvA vejJeyAGgarakarkaTI // 3 // ''[ ]iti| tvm| 2 polati vardhate polikA / 'pula mahattve'(bhvA.pa.se.), aGgArakarkaTIzabdo 'roTao' iti prasiddhasya bhASA // Nvul, 'pugntlghuupdhssy'7|3|86|| iti guNaH, 'pratyaya niSThAnaM tu temanaM syAt sthAt- '7 / 3 144 // itItvam / 3 polyate vaya'te poliH| 'pula 1nirantaraM sthIyate'tra bhoktreti niSThAnam / adhikaraNe lyuTa / 2 timyate ArdIkriyate'nnamaneneti temanam / 'tima mahattve'(bhvA.pa.se.), 'in sarvadhAtubhya:'(uNA-557) / kRdikaaraat-'(gnnsuu-4|1|45 ||)iti GISi polI / 4 husva: pUpaH STima ArdIbhAve'(di.pa.se.), karaNe lyuT / dve temanasya / 'sAlaNauM' iti bhASA // pUpikA / hUsvArthe kapi 'ke'nn:'7|4|13 // iti hUsvatvam karambho dadhisaktavaH // 399 // 60 // 398 // 6 pUyate pUpalI / bAhulakAt kalaci pRSodarAditvAt / 1 kena jalena rabhati (rabhate) zabdAyate karambhaH / agretanAt kiJcit sthuuleym| paJca puulikaayaaH| roTIti bhaassaa|| _ 'rabha zabda '(bhvA.A.a.), pacAdyac, 'rbhershblitto:'73| atheSatpakve syurabhyUSAbhyoSapaulaMyaH / iti nama / kena jalena rabhyate mIlyate vA / karmaNi ghny| 1 ISatpakvam ISadbhaSTam, tatra / abhyUSyate abhimukhaM karoti taptimiti vA / 'kklermbh:'(haimonnaa-336)itymbhH| dahyate abhyUSaH / 'uSa dAhe'(bhvA.pa.se.), ghabarthe kaH, nairukto karamba iti, "bakAropadhastu mizramAtravacanaH"["]iti subhuutiH| dIrghaH / 'USa rujAyAm'(bhvA.pa.se.)ityato vA kaH, SaSThasvara- 2'Saca samavAye'(bhvA.u.se.), 'sitanigami-'(uNA-69)iti 1.1.2.4 nAsti // 2. 'lopo vyorvli'6|1|66 // ityaSTAdhyAyyAm // 3. 'ityUH' iti 3 // 4. dra. svopajJaTIkA 3 / 398 // , pR.92 // 5. 'pArizolaH' iti zeSanAmamAlAsavopajJaTIkayoH ||6.'dr. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zrI-620, pR.709 // , rAmAzramI 2947 // , pR.422||7.'c' iti 1.3 nAsti / 8. poliH' iti 1||9.'-pdhaat' iti 1.3 // 10. iti' iti 1 // 11. koSThAntargatapAThasthAne madanapAlanighaNTau "vikolakarkaTadrAkSAkaNTakArivipAcitaH" iti dRzyate, madanapAlanighaNTuH, pR.241 // 12. 'sUcitaH' iti madanapAlanighaNTau // 13. 'roTo' iti 3 // 14. '--No' iti 3, '-Nau' iti 4 // 15. tulanIyo'marakoSaH 2948 // 16. dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zrI-621, pR.712||17. kSIrataraGgiNyAdau zabdArthakarabhadhAturna dRzyate // Jain Education Intemational Page #218 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 398-401] vyutpattiralAkarakalitA 177 tun saktuH, dadhyupasiktAH saktavo ddhisktvH| anena vyaJjanam' vRtte'rthe iman vAcya :'(vaa-4|4|20||)| dve 'vaDA' iti khyaat2|134|| iti smaasH| dve karamba' iti khyaatsy| "karambaH" / sy| yanmadana:-"mAsamudrAdipiSTotthA vaTikAvaTakAdayaH" [iti zeSanAmamAlA 3|96||]iti zaiSikam // 399 // [madanapAlanighaNTuH, dhAnyakRtAnnAdivarga:-11,zro-87, pR.247] ghRtapUro ghRtavaraH piSTapUrazca ghArtikaH / iti / zeSazcAtra1 ghRtena pUryate ghRtpuurH| 'pUri ApyAyane'(di.A.se.), "iNvairiko tu vaTikA zaSkulI tvardhaloTikA / karmaNi ghan / 2 ghRtena varo ghRtavaraH / 3 piSTena pUryate parpaTAstu marmarAlA ghRtANDI tu ghRtoSaNI // pissttpuurH| ghaJ / 4 ghRtena saMsRSTo ghArttikaH / 'saMsRSTam' samitAkhaNDAjyakRto modako laDDukazca saH / 4 / 4 / 22 // iti Thak / dvividho'yam, yanmadana: elAmaricAdiyutaH sa puna: siNhkesrH|" [zeSanAma- 40 "kSIreNa marditaM cUrNaM godhUmAnAM sugAlitam / mAlA 397-98 // ] // 400 // vistArya sarpiSA pakvaM(yuktaM) tataH zvetAvimizritam // 1 // bhRSTA yavAH punardhAnAH ghRtapUro'yamuddiSTaH karpUrami(ma)ricAnvitaH / 1dhIyante prANino yAsAM vikAraistA dhAnAH, striyAM samitA marditA kSIranAlikerasitAdibhiH // 2 // bahuvacanAnto'yam / 'DudhAJ dhAraNAdau '(ju.u.se.), 'dhR(dhA)avagAhya ghRte pakvo(pakve) ghRtapUro'paraH smRtH|" pRvasyajyatibhyo na:'(uNA-286) |"dhaanaa bhRSTayavAdijAH" [madanapAlanighaNTuH, dhAnyakRtAnnAdivarga:-11, zro-62-64, [ ]iti madanaH / ekaM dhANIti khyaataayaaH|| pR.243] iti / catvAri ghRtapUrasya // dhAnAcUrNaM tu sktvH| camasI piSTavartiH syAt 1(vyAkhyAsthitA sacyante saktavaH, puMklI. / eka1 camyata iti camasI, strIliGgaH / 'camu adane' vacanAnto'pyayam / Saci sevane'(bhvA.A.se.), kRsikami-' (bhvA.pa.se.), 'atyavicamitamirabhilabhinabhipanipatibhyo'sac' (haimoNA-773) iti tun / dhAnAnAM cUrNam, tasya nAmaikam ) // 50 (uNA-397), gaurAditvAd GIS / gauDastu "camasa: piSTavarttiH syAt''[]iti puMsyapyAha / camasa[:] piSTam, "camasI pRthukazcipiTastulyaH mudgAdibhitrakRto"[svopajJoNAdigaNasUtravivaraNam-569, dhAtu 1 prathate musalaprahAreNa vistAraM gacchati pRthukH| pArAyaNam, bhvAdiH, dhAtusaM-380] iti haimonnaadidhaatupaaraaynnyoH| 'pratha vistArai '(bhvA.A.se.), 'arbhakapRthukapAkA:-'(uNAsAmAnyatazcamasIzabdo vaDI IDarItyanayorapi nAma / "gRdhrasI 731)ityukapratyayasamprasAraNaguNAbhAvA nipaatynte| 2nirbicamasI masI"[amarakoSaH 3 / 5 / 10 // ] itymrstriilinggshessH| ddc-'5|2|32|| ityanuvRttau 'ila(ina)piTaccikaci ca' "camasI masUrAdipiSTam"[ama.kSIrasvAmiTIkA 35||10||iti 5||2||33||iti piTanpratyayaH (piTacpratyayaH), nezca cirAdezaH / kssiirsvaamii| tena camasIzabdo lokoktyA msuurmugaadivaacko'pi| [cipiTaH] / dve puhuMkiyA' iti khyAtasya / "bhRSTamukhala2 mugAdInAM piSTasya vartiH pissttvrtiH| dve sAmAnyataH 'seva- kSodacipiTIbhUtaM taNDulam"[ama.kSIrasvAmiTIkA 2947 // ] iti gAMThiyA' iti khyAtasya // kSIrasvAmivyAkhyAnAdetau pahuMAnAmnI api, 'cipiTA' iti vaTakastvavasekimaH // 40 // bhASAntaram / yatpathyApathyakAra:-"ArdrapakvaM mUladhAnyaM nistuSaM 60 1 vaTyate veSTyate vaTakaH, puna. / 'vaTa veSTane' pRthukAbhidham" [ ] iti / madanapAlo'pi-" pakvArdrA vrIhayaH (bhvA.pa.se.), saMjJAyAM kvan / yadvA vaTatIti vaTaH, tataH svArthe samyakcipiTAH pRthukA matAH''[madanapAlanighaNTuH, dhAnyakan / 2 avasekena nirvRttaH avasekimaH / 'bhAvapratyayAntAnni- kRtAnnAdivarga:-11, zo-101. pR.250] iti // 1. 'saMsRSTe' ityaSTAdhyAyyAm // 2. '-nabhitapipatipanipaNimahibhyo'sac' ityunnaadignne|| 3. 'gaurAditvAd DoS' iti 3nAsti // 4. dra. svopajJaTIkA 3400 // , pR.93 // 5. '-bhitta-' iti mudritadvayorgranthayoH // 6. 'puMklI' iti 3 // 7. 'bhAvapratyayAntAdimap kaktavyaH' iti vArtikasvarUpaM dRzyate // 8. 'vaDAM' iti 1.2 // 9:"kaTukA vaTikAdayaH" iti madanapAlanighaNTau, pR.247|| 10. 'iNDerikA' iti shessnaammaalaasvopjnyttiikyoH|| 11. 'ghRtauSaNI' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 12. 'pRdhR-' iti 4 // 13. 'dhAraNIti' iti 3 // 14. koSThAntargatapAThasthAne 1.2 "sevyante('iti' ityadhikaH 2pratau) saktavaH, 'Saci sevane' ekavacanAnto'pyam" iti dRzyate // 15. 'prathama-' iti 1 // 16. 'pratha prakhyAne' iti kSIrataraGgiNyAdau // 17. 'puMhuM-' iti 3 // 18. 'pAkA-' iti 3.4 // 20 30 Jain Education Intemational Page #219 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 178 lAjAH syurakSA // 401 // 44 " 1 lajyante bhartsyante lAjA:, puMstrIliGgo bahuvacanAntazca / 'laji bhartsane ' (bhvA.pa.se.), karmaNi ghny| "bhRSTazAlyAdijA lAjA : ''[ madanapAlanighaNTuH, dhAnyakRtAnnAdivarga:11, zlo-106, pR.250 ] iti madanapAlaH / "lAjAH syurbhRSTadhAnyeSu"[vizvaprakAzakozaH, jAntavarga:, zro- 10 ]iti vizvaH / 'bhRSTaM dhAnyaM bhavellAjA : " [ halAyudhakozaH 2 / 585 // ] iti halAyudho'pi tena lAjazabdo bharaDukaphUlyAdInAmapi vAcakaH / 'lAjaH syAdArdrataNDula- " [vizvaprakAzakozaH, jAntavarga:, zro10] iti mahezvarokterekavacanAnto'pi dRzyate / 2 na kSaNyante akSatAH, puMklIbaliGgaH / puMsyayaM bahuvacanAnta: / ' kSaNu hiMsAyAm ' (tu.u.se.), karmaNi ktaH, 'anudAttopadeza - '6 4 37 // iti NakAralopaH / " akSatA yavAH "[ ] iti purANam, tanmate puMsi / " bahutvArtho vidhi : "[ ]iti taTTIkA / ekavacanAnto'pi puMsi dRzyate, " akSataH syAdahiMsite SaNDhe lAjeSu kathyate " [ anekArthasaMgraha: 3 / 228 // ] ityanekArthaH / dve 'AkhA' iti khyAtasya / zeSazcAtra- " lAjeSu bharajodbhUSe khaTikA paricArakaH " [zeSanAmamAlA 3 / 99 // ] / iha sAmAnyato'nuktAnyapi prastAvAdATAnAmAni trINi piSTakazcamasazcUrNa iti / " piSTako netraroge 20 syAddhAnyAdicamase'pi ca "[vizvaprakAzakoza:, jAntavarga:, zro140 ] iti mahezvaraH // 401 // godhUmacUrNe i 30 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1 godhUmAnAM cUrNaH kSodo godhUmacUrNaH, tatra / samIkriyate samitA, strIliGgaH / kaNiketyapi / "godhUmacUrNe kaNika striyAM sUkSmAgnimanthayo: "[vizvalocanakoza:, kAntavarga:, zlo-46]iti zrIdharaH / ekaM godhUmacUrNasya // yavakSode tu cikkasaH / 1 yavAnAM kSodo yavakSodaH, tatra / cikyate cikkasaH, puMklI. / yadamaraliGgazeSa:- "yuSaM camasacikkasau "[ amarakoSaH 3 15 / 35 // ] iti / 'cikka vyasane ' ( cu.u.se.), bAhulakAdasac / [ martyakANDaH-3 cIyata iti vA, pRSodarAdiH / [ ekaM yavacUrNasya ] // guDa ikSurasakvAthaH 1 guDati rakSarti guDaH, puMsi / 'guDa rakSaNe'(tu.pa.se.), 'igupadha - 3 | 3 | 135 // iti kaH, 'ghaJarthe- ' (vA - 3 / 3 58 // ) iti karmaNi vAkaH / ikSurasasya kvAtha iva ikSurasakvAthaH / kSAro'pi / 'kSAraH kAce rase guDe "[ anekArthasaGgrahaH 2 // 390 // ] ityanekArthaH / ekaM guDasya // 44 zarkarA tuM sitopalA // 402 // sitA ca 1 zRNAti rasanA vairasyaM zarkarA / 'zU hiMsAyAm' 40 (kryA.pa.se.), 'zRNAteH karraM' (uNA - 443), 'sArvadhAtukArdhadhAtukayoH 7 / 3 / 84 // iti guNaH, 'aco rahAbhyAM dve 8 4 46 // 2 sitopalaH sphaTikastatsadRzatvAt sitopalA // 402 // | 3 sinoti badhnAti tRSNAndhaM sitA / 'SiJ bandhane' (svA.u. a.), ''aJjighRsibhyaH ktaH ' ( uNA - 369) / trINi zarkarAyAH // dhulastu khaNDaH 1 madhunaH kSaudrasya dhUliriva madhudhUliH / madhuratvAt khaNDyate khaNDaH, puMklI. / 'khaDi manthe ' (bhvA.u.se.), karmaNi ghaJ / dve 'khaMDa' iti khyAtasya // tadvikRtiH punaH / 50 matsyaNDI phArNitaM cApi 1 tasya khaNDasya vikRtirvikAraH tadvikRtiH matsyaNDI, caH samuccaye, phANitamapyucyata ityanvayaH / matsyANDAkAratvAd gaurAditvAd GISi matsyaNDI, zakandhvAdiH / mudaM syanda iti, pRSodarAdirvA / " matsyAn amati rujati mArakatvAd matsyANDI''["]iti tu vaidyaH / yaddhanvantariH- " zarkaroktA tu mInANDI zvetA matsyANDikA sitA " [ dhanvantarinighaNTuH 2|104||]iti / " matsyaNDikA khaNDasita krameNa guNavattarA " ["]iti tu vAgbhaTaH / "matsyANDI khaNDazarkarAH "[halAyudhakoza : 2 / 324 // ] iti halAyudhaH / " khaNDazarkarAyA vikAre 60 1. 'bhavet' iti halAyudhakoze nAsti // 2. anekArthasaMgrahe nAsti // 3. ' joDUSakha -' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 4. 'parivAcakaH' iti 1, ' - parivArakAH' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 5. 'cUrNaka-' iti 1 // 6. vizvalocanakoze tu 'kaNikaH' iti dRzyate / 7. kSIrataraGgiNyAM 'cakka cukka vyathane'(curAdiH, dhAtusaM - 51 ) ityatra svAmyAha - "cikka iti ca kauzika:- cikkasaM yavapiSTam, cikkaNaM sasneham' iti, pR. 297 // 8. 'rakSyate' iti 3 // 9. 'ca' iti 1 // 10. 'zra: karan' ityuNAdigaNe // 11. asya vikalpapakSe ekakakAravatI 'zarkarA' ityapi bhavati // 12. 'sphu-' iti 3 // 13. 'tRSNA' ityeva 3 // 14. 'aji-' iti 4 // 15. dra. amarakozasvAmikRtaTIkA 2 / 9 143 // pR. 209 // , svopajJaTIkA 3 / 403 // , pR.94|| tayozca 'mArakatvAt' iti pATho na dRzyate // 16. 'vaidyaH' iti 2 // 17. 'matsa-' iti 1.2.3 // 18. ' - zitA' iti 3.4 // 19. dra. amarakoSakSIrasvAmiTIkA 2943 // pR.209 // , svopajJaTIkA 3 / 403 // , pR. 94 // 20. 'matsANDI' 1.3 // , halAyudhe 'matsyaNDI' iti dRzyate // Page #220 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 401-404] vyutpattiratnAkarakalitA 179 matsyANDI, sUkSmakaNaprAyatvAt''[ ]iti taTTIkA / site'pi eSA vRkodarakRtA sarasA rasAlA madhuzarkarA 1, yavAsazarkarA 2, puSpasaMskRtazarkarA ceti vizeSA yA''svAditA bhagavatA madhusUdanena // 2 // "["] / trINi api jJeyAH / 2 phANyate dravyAntaraM gamyate phANitam, puMklI- shikhrinnyaaH|| bo'yam / "phANitamastriyAm"[]iti vAcaspatiH / 'phaNa azora. gatau'(bhvA.pa.se.), NijantAt ktaH / ikSuvizeSasya rasapAke 1 yautItyevaMzIlo yUH, puMsi / yadvaijayantI-"yUSokhaNDayogye sArabhUtA guTikAkArA yA jAyate, sA matsyaNDI zuddhakhaNDaH phANitaM khaNDakalka :"[ ]iti tu subhUtiH / anye 'strI yU: pumAn [rase]"[vaijayantIkoSaH 4|3|100||]iti| tu khaNDasya zcyotaH, phANitaM rAba ityAdibhASA / yaddhanvantariH bAra 'yu mizraNe'(a.pa.se.), bhrAjAditvAt kvipi sAdhuH / 2 yUyate 40 "vizeSau dvau tu khaNDasya matsyaNDIphANitau smRtau / mizrIkriyate yUSaH, puNklii.| 'yu mizraNe'(a.pa.se.), 'yumUbhyo guDikA cApi matsyaNDI khaNDasya parikIrtitA // 1 // rlopazca ( pUGavorlopazca) (dsh-916)ityuussn| yUSati hinasti phANitaH sadravazcApi vihito manipaGgavaiH / " rujamiti vA / 'yUSa hiMsAyAm'(bhvA.pa.se.), 'igupdh-'3|1|[ ]iti / khaNDasya gulikA golakAkRtirmatsyaNDI parikI- 135||iti kaH / 3 rasyate AsvAdyate rasaH / 'rasa AsvAde' titetynvyH|"guddH syAd golake"[vizvaprakAzakozaH, DAnta- (cu.u.se.), ghajarthe kaH / trINi mudgAdidhAnyarasasya // vargaH, zro-1]iti mahezvaraH / guDasya golakasya pratikRtirguDikA, dugdhaM tu somajam / athavA sUkSmo guDo guDikA, ato matsyaNDIzabdena 'gaDI ___gorasaH kSIramUdhasyaM stanyaM puMsavanaM payaH // 404 // yAlIkhANDa' ityapyucyata iti / "phANitaM vikRtiauDI" [halAyudhakozaH 2 / 324 // ] iti halAyudho guDavikAraM phANitaM ___ 1 duhyate dugdham / 'duha prapUraNe'(a.u.a.), bhAve napuMsake ktaH / 2 somarasAjjAtaM somajam / 'janI prAdurbhAve' proktvaan| "phANitaM kSudraguDakaH''[madanapAlanighaNTuH, ikSukAdivarga:-9, zro-13, pR.215] iti madanaH // (di.A.se.), 'pnycmyaamjaatau'3|298|| iti DaH / 3 gordhenoM 50 rasAlAyAM tu mArjitA // 403 // rasaH gorasaH / 4 ghasyate kSIram, puMklI. / 'ghaslu adane' (bhvA.pa.a.), 'ghase: kicca'(uNA-474)itIran, 'gamhanzikhariNI (gmhn)jnkhnghsaam-'6498|| ityupadhAlopaH, 'zAsi1 rasamalati rasAlA / 'alaM bhUSaNAdau'(bhvA.pa.se.), vsi-'8|3|60|| iti Satvam, 'khari c'8455|| iti ghasya pacAdyac, tatra / 2 mArvyata iti mArjitA / 'majaSa zuddhau' (a.p.ve.)| marjitA'pi / "majjikA"[ ]iti vaidyAH / 3 / kaH, kaSasaMyoge kSaH / 5 Udhasi bhavam Udhasyam, sssstthsvraadi| zikharamastyasyAM zikhariNI / 'ata initthnau'5|2|115|| . 'zarIrAvayavAcca'43 55||iti yat / 6 stane bhavaM stanyam / itIniH, 'Rnnebhyo ddiip'415|| / dadhisitAmaricAdikRtaM 'shriiraavyvaat-'4|355|| iti yat / 7 puMbhiH sUyate'nena puMsavanam / 'SUG [prANigarbhavimocane prANiprasave' vA], lehyam / yatsUdazAstram"ardhADhakaM suciraparyuSitasya dadhH (a.A.ve,di.A.ve.), karaNe lyuT / 8 pIyate payaH / 'pibatekhaNDasya SoDaza palAni zaziprabhasya / ricca'( )ityasun / yadvA 'pAhAbhyAM payahyau ca'(haimoNA- 60 sarpi: palaM madhu palaM maricaM dvikarSa 953)ityas / aSTau dugdhasya / zeSazcAtrazuNThyAH palArdhamatha cArdhapha(pa)laM caturNAm // 1 // "dugdhe yogyaM bAlasAtmyaM jIvanIyaM rasottamam / / zUkSNe paTe lalanayA mRdupANighRSTA rasaM gavyaM madhujyeSThaM dhAroSNaM tu payo'mRtam // 1 // " karpUradhUlisurabhIkRtabhANDasaMsthA / [zeSanAmamAlA 399-100 // ] // 404 // 1. 'yavAzarkarA' iti 1 // 2. dra. svopajJaTIkA 3403 // , pR.94 // 3. '-kalkalaH' iti 2, 'khaNDaskandhaH' iti padacandrikAyAm // 4. dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zro-616, pR.704|| 5. 'matsANDI' iti 1.3 // 6. 'phANitavikR-' iti halAyudhakoze // 7. da. amarakozakSIrasvAmiTIkA 2944 // , pR.209||, TIkAsarvasvam, bhA-3, 2144 // , pR.187||, padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zo-618, pR.706||, rAmAzramI 2144 // , pR.420|| 8. 'dhenvA' iti 3 // 9. 'stanena' iti 2 // 10. 'saraM' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // Jain Education Intemational Page #221 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 180 paryasyaM ghRtadadhyAdi 1 payaso vikAraH payasyam / 'gopayasoryat '4 / 3 / 160 // / kiM tadityAha-ghRtadadhyAdi, AdinA takranavanItagrahaH / ekaM sAmAnyato ghRtAdeH // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA peyUSo'bhinavaM payaH / 1 pIyata idaM pIH pAnakartA / 'pI pAne '(di. A.a.), 'anyebhyo'pi dRshyte'3|2|75|| iti vic / 'yUSa hiMsAyAm ' (bhvA.pa.se.) ityata igupadhatvAt kaH, yUSo nAzayitA / peryUSaH peyUSaH, mUrdhanyAntaH, puMsi / vaijayantI tu - "AsaptAhAt 10 tu peyUSaM tato moraTamorake "[ vaijayantIkoSa : 3 |8 // 146 // ] iti klIbamAha / pIyUSamityapi / vAcaspatirapi - "navaprasUtagokSIraM navaM saptadinAvadhi peyUSam " [] ityAha / ekaM navaprasUtagopayasaH // ubhe kSIrasya vikRtI kilATI kUrcikA'pi ca // 405 // 1 kirati kSudhaM kilATI, puMstrIliGga: / 'kR vikSepe' ( tu.pa.se.), 'kiro lazca vA' (haimoNA - 147 ) ityATaH / "kilATA' ityAbanto'pi "[ ] iti halAyudhaTIkA / ekaM balahIti khyAtAyAH / 2 kUrcastanmastu tadastyasyAH kUrcikA / 20 'kUcikA' ityapi / ekaM phedaDIti khyAtAyAH / ubhe iti kilATIkUrcike kSIrasya payaso vikRtI vikArau // pAyasaM paramAnnaM ca kSaireyI 1 payasi saMskRtaM pAyasam, puMklI. / 'saMskRtaM bhakSyAH (bhkssaaH)'4|2|16||itynn / 2 paramaM ca tadatraM ca prmaannm| kSIre saMskRtA kSaireyI / ' kSIrADhaJ ' 4 |2| 20 // iti DhaJ, 'AyaneyI- '7 / 1 / 2 // iti DhasyaiyAdezaH, 'TiDDhANaJ- '4 / 1 / 15 // GIS (GIp ) / trINi pAyasasya / 'kSIri' iti bhASA // kSIrajaM dadhi / [ martyakANDaH-3 1 kSIrAjjAtaM kSIrajam / 'janI prAdurbhAve' (di. 30 A.se.), 'paJcamyAmajAtau '3 / 298 // iti DaH / 2 dadhate baliSThatAM dadhi, klIbe / 'dadha dhAraNe' (bhvA.A.se.), 'in sarvadhAtubhyaH ' (uNA - 557) / 3 gavAM raso gorasaH / trINi dadhnaH / " zrIghanaM maGgalyam''[zeSanAmamAlA 3 | 100 // ] zaiSike // tadaghanaM drepsaM patAlamityapi // 406 // 1 tad dadhi aghanaM ghanAt kaThinAdanyad aghanam, drutamityarthaH / dRpyate'nena drapsam / 'dRp (dRpa) harSavimocanayo:'(di.pa.a.), bAhulakAt saH, tRpadRpayoraniTsu pAThaH, 'anudAttasya- '6 / 1 59 // ityamAgamaH / " drapsaM dadhi ghanetarat" [ amarakoSaH 2 / 951 // ] ityamaraH / drapsyamityapi / 'hapa prINane ' (di.pa.a.) 'ardhyA (agnyA) dayazca' (uNA - 551 ) iti yak, dhAtoramAgamaH, pratyayasya ca suDAgamaH / madanastu 4 " dadhistyAnaM payaH samyak styAnamISattu mandakam / tanmRSTa(miSTa) mamlamatyamlaM madhurAmlamiti smRtam // 1 // " [ madanapAlanighaNTuH, pAnIyAdivarga:-8, zro- 88 pR. 190 ] iti do bhedadvayamAha / tanmadhye yo mandakamiti dvitIyo bhedaH, sadrapsamityanena, anye tu " upari plavamAnaM ghanaM dadhi drapsaM, daghnastariH''[ ]ityAhuH / " etacca drapsa zaram []iti bhAguriH / "bANadrapsau zarau "[" ] iti durgaH / atra drapsazabdaH ' thari' iti lokakhyAtAyAH paryAyatvenoktaH / " zaraH punardadhi - 50 sAre kANDatejanayorapi "[ anekArthasaGgrahaH 2 / 449 // ] ityanekArthe 'dadhisAra' iti paryAyo drapsamityasya jJeyaH / 2 pattraM lAti pattralam / pattramastyasyeti sidhmAditvAllac vA / dve pAtaluM dadhIti khyAtasya // 406 // gorasaca 1. ito'gre 3pratau 'chatAdi. ' iti dRzyate // 2. atra rAmAzramI draSTavyA 2 1954 // pR.425 // 3. vaijayantyAM tu 'pIyUSaM' iti dRzyate pR.98 // 4. pra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zro- 627, pR. 718 // 5. ' - liGgaH' iti 2. 3nAsti // 6. 'kUrcakasta-' iti4 // 7. 'kSIra' iti3 // 8. dhAtupradIpasammato'yam, -harSamohanayo:' iti svAmisAyaNau, 'harSaNa-' iti 3 // 9 'drapsa ' iti 1.3 // 10. 'harSamoha (ca) nayo:' iti kSIrataraGgiNyAdau // 11. 'ghanadadhi' iti 1, 'ghana' iti 2pratau nAsti, 3pratau truTitaH pATho dRzyate // 12 dra. amarakozakSIrasvAmiTIkA 2 / 9 / 51 // , pR. 211 // 13. dra. amarakozakSIrasvAmiTIkA 29 / 51 // pR. 211 // , rAmAzramI 2951 // pR. 224 // 14. 'prakSaNAdakAntigatiSu' iti3 // 40 ghRtaM haviSyamAjyaM ca harvirAghArasarpiSI / 1 jigharti kSarati dIpayati balaM vA ghRtam, puMklI. / 'ghR kSaraNadIptyoH'(ju.pa.a.), 'aJjighRsibhyaH ktaH ' (uNA-369) / 2 haviSe hitaM haviSyam / haviszabdAt 'ugavAdibhyo yat '5 / 1 / 2 // / 3 anakti vyaktIbhavati kSaraNAccalatIti aajym|' aJjU [vyakti ] prakSaNAdau' (ru.pa.se.), AGpUrvaH 'aJjaH saMjJAyAm' (vA - 60 3 / 1 / 109 // ) iti kyapi anunAsikalopaH / 4 hUyata idam, For Private Personal Use Only Page #222 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 181 405-409 ] vyutpattiratnAkarakalitA hUyate'neneti vA haviH, klIbe / 'hu dAnAdanayo:'(ju.pa.a.), manthapAtraM kalazistatra bhavaM kAlazeyam, tAlavyamadhyo dantya'arcirucizucihusRpichAdidi-(chardi)bhyaH is'(unnaa-265)| madhyazca / 'dRtikukSikalasivastya[stya] herDak '4 / 356 // iti haviSI, havIMSi ityAdi / 5 AghArayati dIpayati aadhaarH| ghR / Dhak / 3 hanyate mathA gholam / 'hana hiMsAgatyoH '(a.pa.a.), kSaraNadIptyoH '(ju.pa.a.), NijantAdataH pacAdyac / 6 sarpati pRSodarAdittvAt sAdhuH / 4 nAsti riSTamazubhamasmAd ariSTam, gacchati yAgAyuyupayogitAmiti sarpiH, klIbe / 'sRplR sarvarogahattvAt / 5 gorasaM dugdham, tad vikArAt kAryakAraNagatau'(bhvA.pa.se.), 'arcirucizuci-'(uNA-265)itIs / sarpiSI, bhedAd lakSaNayA gholamapi gorasaH // 408 // 6 amlAdIna sISi ityAdi / SaD ghRtasya // rasAnayate rasAyanam / 'aya gatau'(bhvA.A.se.) / SaT hyogodohodbhavaM haiyaGgavInam sAmAnyena gholasya // 1 atItaM dinaM hyaH, atra dine yo gAH sakAzAd athA'rdhAmbUdazvit 10 doho dugdhakSaraNam, tata uddhRtaM yad ghRtaM tad haiyaGgavazabdavAcyam / hya:zabdasya godohazabdena 'sup supaa'2|1|4|| iti samAsaH, 1 adharmambu jalaM yatra tad ardhAmbu / udakena 'haiyaGgavInaM sNjnyaayaam'5|2|23 // iti nipAtanAt sAdhutvam, hyo zvayati vardhate udazvit / 'Tuozvi gativRddhyoH '(bhvA.pa.se.), godohazabdasya haiyaGgvAdezaH [haiyaGgavInam] / kaatyaayno'muN| 'kvip-'3|276 // iti kvip, 'husvasya piti-'6|171|| nvniitpryaaymaah| tathA ca halAyudhaH-"dadhisAro navanItaM bruvate iti tuk, 'udakasyodaH sNjnyaayaam'6|3|57|| ityudAdezaH, haiyaGgavInaM ca" [halAyudhakoza: 2|274||]iti / ekamekarAtra 'udshvito'nytrsyaam'4|2|19||iti nirdeshaadsmprsaarnnm| udazvitI, udazvinti ityAdi klIbe / ekamardhajalagholasya // paryuSitAd dadhana utpannasya sadyastaptaghRtasya // zarajaM punaH // 407 // zvetaM samodakam / dadhisAraM takrasAraM navanItaM navoddhRtam / 1 zvetate zvetam / 'zvitA varNe (bhvA.A.se.) / 1 zarAt tharIti lokakhyAtAjjAtaM zarajam / 'paJca- samaM tulyamudakaM yatra samodakam / "zvetarasamityapi''[ ] iti 20 myaamjaatau'3|2|98||iti DaH, taalvyaadi| "dadhyuttaro dadhi- mdnH| dhanvantaristu-"'dviguNAmbuzvetarasam''[dhanvantarinighaNTuH 50 sneho dadhyagraH kaTvaraH zaraiH''[madanapAlanighaNTuH, pAnIyAdi- 6211] ityAha / ekaM samodakasya // varga:-8, zrI-108, pR.193] iti madanaH / "zaraH punardadhi- takraM panaH pAdajalama sAre kaannddtejnyorpi''[anekaarthsnggrh:2|449 // ] ityane 1 taJcati drutaM gacchati takram, puMklI. / taJca caJcu kArthaH / dantyAdirapi, yadAha-"sarau dadhyagrasAyako"[anekArtha- tvaJca cuvityAdidaNDako dhAturgatyarthaH, 'sphAyitaJcivaJci-' saGgrahaH2 1453 // ] iti // 407 // 2 danaH sAraM dadhisAram / (uNA-170) iti raka, 'aniditaam-'6|4|24 / / iti lopaH, nyavAditvAt kutvam / "bAhulakAccasya kutvam''[ ]iti navanItam / 5 evaM mathitAd danaH tatkAlaM navamuddhRtaM navo- mAdhavaH / pAdena turyAMzena jalaM yatra tat pAdajalam / dbhutam / paJca navanItasya // yanmadanapAla:-"pAdodakaM bhavet takramardhAmbvanye babhASire" daNDAhate kAlazeyagholAriSTAni gorasaH // 408 // [madanapAlanighaNTuH, pAnIyAdivarga:-8, bho-112, pR.194] / ekaM takrasya / "kaTvaraM sAraNam arzoghnaM paramarasa:"[zeSa- 60 30 rasAyanam nAmamAlA 3100-101 // ] zaiSikANi // 1 manthadaNDenA''hatamAloDitaM daNDAhatam, tatra / 2 mathitaM vArivarjitam / / 409 // 1. 'isiH' ityuNAdigaNe // 2. '-ginAtA-' iti3 // 3. tulniiyo'mrkossH2|9|52 // 4. 'gAH' iti 1.2 // 5. ' gavA-' iti 4 // 6. 'kaTvaraH zaraH' ityasyasthAne ma-nighaNTau 'kaTukaH saraH' iti dRzyate, pR.193, tho-108 // 7. 'DhaJ' ityaSTAdhyAyyAm // 8. 'Tuozvir' iti 1 // 9. "zvitAG' iti 1.2.3 // 10. 'vartane ' iti 3 // 11. 'dviga-' iti 1.2 // 12. 'vancu cancu tancu tvancu mucu mlucu gatyarthAH' iti kSIrataraGgiNI, 'vacu caJcu tvaJca ma'Jcu mluJca mucu mlucu gatyAH ' iti mA. dhAtuvRttiH // 13. mA-dhAtuvRttau na dRzyate // 14. '-mAmbho'nye' iti madanapAlanighaNTau, pR.194|| 15. 'ArcI-' iti3 // Page #223 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 182 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 1 [mathyate sma mthitm|] 'mantha viloDane'(bhvA.- 1 piThare sthAlyAM saMskRtam paiTharam / 'saMskRtaM 30 vyA.pa.se.), niSThA / vArivarjitaM jalarahitam, danoM mathana- bhkssaa:4|2|16|| ityaN / 2 ukhAyAM sthAlyAM saMskRtam ukhyam, mAtrasAdhyamityarthaH / 'maThaoM' ityAdibhASA / yaddhanvantariH- paJcamasvarAdiH / 'shuulokhaadyt'4|2|17|| iti yt| dve "dviguNAmbu zvetarasazmardhodakamudakazvitam / sthAlIsaMskRtasyAnAdeH // takraM tribhAgAbhinnaM ca 3 kevalaM mathitaM smRtam // 1 // " preyastaM tu susaMskRtam // 411 // [dhanvantarinighaNTuH 6|211||]iti // 1 atyantapAkAdinA prayatnena sAdhyaM prystm| 'yasu sArpiSkaM dAdhikaM sarpirdadhibhyAM saMskRtaM kramAt / prayatle'(di.pa.se.), karmaNi ktH| suSTu saMskRtaM susNskRtm| ekaM tailAdiparipakvasya dravyAntarayogAt suSTha saMskRtasya 1 sarpiSA saMskRtaM saarpisskm| 'sNskRtm'4|4|3|| vyaJjanAdeH / 'bhalunIparnu ' iti bhASA // 411 // iti tthk| 1 davA saMskRtaM dAdhikam / 'sNskRtm'4|4|3|| pakve rauddhaM ca siddhaM ca / 10 iti Thak / Adye 'isusuktAntAt kH'7|351||, dvitIye 'tthsyek:7350|| / sato guNasyotkarSAdhAnaM saMskAraH / . 1 pacyate sma pakvam / 'DupacaS pAke'(bhvA.- 40 krameNaikaikaM sarpi:saMskRtadadhisaMskRtayoH // . u.a.), niSThA, 'paco v:'8|252|| iti tasya vatvam, tatra / uttaratra "vinaa'mbunaa''[abhi.yo.3|412] iti vacanAdihA'lavaNodakAbhyAM dakalAvaNikam mbuneti labhyate / rAdhyati sma rAddham / 'rAdha sAdha saMsiddhau' 1dakalavaNAbhyAM saMskRtaM dakalAvaNikam / 'saMskR- (svA.pa.a.), niSThA / 2 sidhyati sma siddham / 'Sidhu tm'4|4|3|| iti Thak, bAhulakAduttarapadavRddhiH / udakalAvaNi- saMrAddhau' (di.pa.a.), niSThA / dve siddhasyAnAdeH // kamapi / yaddhalAyudhaH-"lavaNodakasaMsiddhamudalAvaNikaM matam" bhRSTaM pakvaM vinA'mbunA / [halAyudhakozaH 2|322||]iti / ekaM lavaNajalasaMskRtasya, 1 bhRjyate sma bhRSTam / 'bhrasjo pAke'(tu.u.a.), SIcaprabhRti // niSThA / vAriNA vinA pakvam / ekamambu vinA pakvasya / udazciti 410 // 'sekiyA~' iti bhASA // 20 audazvitamaudazvitkam bhRSTAmiSaM bhaTitraM syAd bhUtirbharUTakaM ca tat // 412 // 50 1 udazviti saMskRtam audazvitam, audazvitkam 1 bhRSTaM yadaGgAreSu pakvamAmiSaM mAMsaM tad bhttitrm| ca / 'udshvito'nytrsyaam'4|2|19|| iti Thak, tdbhaave'nn| bhaTati puSTo bhavatyanena bhaTitram / 'bhaTa bhRtau '(bhvA.pa.se.), 'isu[suktAntAt kH7|351||iti Thasya kAdezaH / dve 'azitrAdi-'(uNA-612)iti itra: / 2 bhavati balamanayA udazvitsaMskRtasya, ardhajalArdhagholasiddharabbAdeH // 410 // bhUtiH / 3 bibharti balaM bharUTakam / pRSodarAdiH / bhRssttmpi| yaddhalAyudhaH-"aGgAreSu vipakvaM mAMsaM bhUtirbharUTakaM bhRSTam" lavaNe syAt tu lAvaNam / [halAyudhakozaH 2 / 323 ||]iti / trINi bhRSTAmiSasya // 412 // 1 lavaNe saMskRtaM lAvaNam / 'saMskRtaM bhakSyA- zUlyaM zUlAkRtaM mAMsam (bhakSAH) 4 / 2 / 16 // ityaNa, 'tddhitessvcaamaadeH72|117|| ekaM 1 zUle saMskRtaM zUlyam / 'shulokhaadyt'4|2|17|| lavaNasaMskRtasya // iti yat / 2 zUle kriyate sma pAkAyeti zUlAkRtam / paiTharokhye ukhAsiddhe 'zUlAt paake'5|4|65 / / iti DAc / lohAdikRtA zalAkA 60 1. 'danaM' iti3|| 2. 'maTho' iti3|| 3. '-NaikaM' iti3|| 4. 'SIcaprabhRti' iti 2nAsti // 5. "udakena zvayati vardhate ityudazvit / tatra saMskRtaH audazvitkaH, audazvitaH'' iti si.kaumudyAM udazvito'nyatarasyAmityatra bhaTTojidIkSitaH, pR.294|| 6. 'bhakSyAH' iti 1.2.4 // 7. 'bhalau nIpa' iti4|| 8 '-SAdha-' iti kSIrataraGgiNI // 9. 'bhrasja' iti kSIrataraGgiNyAdau // 10. 'sokiyA' iti3|| 11. 'gatau' iti1 // 12. 'in' iti3|| Page #224 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 410-416 ] vyutpattiratnAkarakalitA 183 zulam, karotiranekArthatvAt pAke vartate, kRtaM pkvmityrthH| phlimitypi| 3 vij calaM jalaM yatra vijjalam / 4 vije- 30 "gatisamAsa:"[ ] iti mizrAH / anye tu sAmAnyavizeSabhAvaM zcalanArthAd 'igupadhAdibhya(gupAdibhyaH) kit'(uNA-556) parihatya anyorbhttitrennaikaarthtaamaahuH| ve zUlena bhRSTAmiSasya // itIlaci vijilam / "vijinaM vijavinaM ca syAt picchilaM niHkvAtho rasakaH samau / vijilam"[ ] iti vopAlitaH / catvAri picchilasya / 'philasaNu ' iti bhASA // 1 ni:kvAthaH prastAvAdAmiSasyaiva / 2 rasaH piSTamAMsa[ja]stattulyo rasakaH / dve mAMsarasasya // bhAvitaM tu vAsitaM syAt praNItamupasaMpannam 1 bhAvyate mizrIkriyate sma bhaavitm| bhU sattAyAm' (bhvA.pa.se.), 'bhuvo'vakalkane'(cu.u.se.), Nic, avakalkanaM 1 prakarSAnItaM prApitaM praNItam / 2 evamadhikaM mizrIkaraNam / yathA-bhAvayati danA odanam, sarpiSA saktUn saMpannam upasaMpannam, upo'trA''dhikye / dve pAkajarUparasAdi bhAvyate, dravadravyairmizrIkriyate smeti vA / 2 vAsyate hiGgajIra10 saMpannasya vyaJjanAdeH // kAdidravyAntareNa mIlyate, dhUpapuSpAdinA adhivAsyate vA 40 snigdhe masaMNacikkaNe // 413 // vAsitam / vAsa upasevAyAm'(cu.u.se.), ktaH / "bhAvitaM vAsitaM viduH"[]iti muniH / dve bhAvitasya / 'bhelaviyA, 1 sihyati sma snigdhH| 'SNiha prItau'(di.pa.se.), dhUpiyA, vaghAriyA, dhapUgAriyA' iti bhASA | ktaH, tatra / 2 mAM lakSmI zobhAM sarati masaNam / mAzabde upapade sarterbAhulakAtraka 'DyApoH sNjnyaachndso:'6|3|63 // iti tulye saMmRSTazodhite // 414 // husvatvam, 'Rvrnnaantaarc-'(vaa-84|1||)iti Natvam / "RNu 1 saMmRjyate sma saMmRSTam / 'mRjUSa zuddhau'(a.pa.se.) gatau'(ta.u.a.) saMpUrvAt, tata igupadhaH kaH, pRSodarA-ditvAd saMpUrvaH, karmaNi ktH| 2 zodhyate sma shodhitm| 'zudha zuddhau' varNaviparyayaH''[]iti subhUtyAdayaH / 3 cityate samyagjJAyate (di.pa.a.), niSThA, 'aardhdhaatuksy-7|2|35|| itIT / dve cikkaNam / 'citI saMjJAne'(bhvA.pa.se.), 'cite: kaNaH kezamakSikAdyapanayanena zodhitAnavyaJjanAdeH // 414 // kazca'(uNA-615)iti [kaNa:], tasya katvam / "cib kAma cayane'(svA.u.a.), kvip, 'husvsy-'6|171||" [ ] iti tu kecit / "kaNati kaNam, cicca tat kaNaM ca" iti kulmASAbhiSutAvantisomazuktAni kuJjalam / / 415 // 50 nairuktam / "takArasya katvam''[ ]iti subhUtyAdayaH / trINi cukraM dhAtunamunnAhaM rakSonaM kuNDaMgolakam / snigdhasya // 413 // mahArasaM suvIrAmlaM sauvIraim picchilaM tu vijivilaM vijalaM vijilaM ca tat / 1 kaJcayati dIpayatyagnim, badhnAti doSAn vA 1 picchA bhaktamaNDam, tadyogAt picchAditvAdilac kaanycikm| 'kaci kAci dIptibandhanayoH (bhvA.A.se.), 'in [picchilam] / "picchA tu zAlmaliveSTe maNDe cAzva- sarvadhAtubhya:'(uNA-557)itIn, innantAt 'kRdikArAtpadAmaye"[vizvaprakAzakozaH, chAntavargaH, zUo-4] iti vishvH| (gnnsuu-4|1|45 // iti vA GIS / saMjJAyAM kani kAJcyAM 2 vijate calati vijivilam, tRtIyasvaratrayaH / 'ovijI puri bhavamiti vA / (''tatra. bhv:'4353|| ityaNa / bhayacalanayo:'(tu.A.se.), ilapratyayAnto nipAtaH / viji- 'kAJjikam[ ]iti svaamii")| "kaJcikaM(kAJcikaM) kAJjikaM 1. tulniiyo'mrkossH2|9|45|| 2. 'snihyate' iti3|| 3. 'RvarNAcceti vaktavyam' iti vArtikarUpaM dRzyate // 4. dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zro-619, pR.708|| 5. '-pala-' iti1, '-pili-' iti2|| 6. dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zrI-618, pR.707|| 7. 'tisalanau' iti, tatraiva ca 'phisalaNau' iti saMzodhitapAThaH 4pratau dRzyate // 8 dra. ama.kSIrasvAmiTIkA 2 / 9 / 46 // , pR.210 // , svopajJaTIkA 3414 // , pR.96 // , tayoH 'bhAvitaM' ityasya sthAne 'dhUpitaM' iti dRzyate // 9. svAmisammato'yaM dhAtuH, sAyaNaH SakArAnubandhaM na paThati // 10. "sAyaNastu 'kaci kAci dIptibandhanayoH' ityevaM paThati / maitreyastu kAciM na papATha / kAJcanaM kAJcI ityubhytraanyessaampi(6|3|137)iti dIrghatvamAha(dhAtupradIpaH, pR.19)" iti kSIrataraGgiNyAM yudhiSThiramImAMsakena kRtA TippaNI, pR.37||, ttipp-5|| 11. koSThAntatipAThaH 2pratau nAsti // 12. 'kaJji-' iti 1.4 // 13. svAmikRtAmarakozaTIkAyAmanyathA dRzyate || 20 Page #225 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 184 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDa:-3 vIram''[dhanvantarinighaNTuH 61294] iti dhanvantariH / 2 casya mrakSaNaM punaH // 416 // jatve paJjikAvat kAJjikam / yadvA 'aJjU vyaktyAdau' te ho'bhyaJjanaM ca (ru.pa.se.), 'sNjnyaayaam'3|3|109|| iti Nvul / kena jalena 1mrakSyate'neneti mrakSaNam / 'mrakSa mlecchane'(cu.aJjikA abhivyaktirasya kAJjikam / 3 dhAnyamamlayati pa.se.), curAdiH, parasmaipadI, 'mrakSa roSe ( ), bhvAdAvityeke, dhAnyAmlam / 'krmnnynn'3|2|1|| / 4 A samantAdiyarti karaNe lyuT // 416 // 2 tilAnAM vikAraH tailam, puMklI. / AraH / 'R gatau'(ju.pa.a.), pacAdyac, AraH / 'nala (Nala) 'tasya vikAra: '4 / 3 / 134 // ityaN / 3 snihyate'nena snehaH, 40 gandhe'(bhvA.pa.se.) karmaNi ghaJ, naalH| Aro dUragAmI nAlo puMklI. / 'SNiha prItau'(di.pa.se.), ghaJ / 4 abhyajyate'nena gandho'sya AranAlam / aranAlo bhaktaM tajjamAranAlaM vA / 5 abhyaJjanam / 'aJjU vyaktAdau(vyaktyAdau)'(ru.pa.ve.), karaNe tuSANAmudakaM tussodkm| 6 kulmASairyavAdibhirardhasvira lyuT / catvAri tailasya // 10 bhiSUyate sma kulmASAbhiSutam, ssddkssrm| vyastamapi, tena "kulmASam" turyakANDe dhAnyAvasare vyAkhyAsyate[abhi. zrI veSavAra upaskaraH / 41175] / abhipUrvAt sunoteH, savanArthAt karmaNi ktaH, 1 veSaNaM veSo vyAptiH, taM vRNIte veSavAraH / 'vRJ 'upasargAt sunoti-'8|3|65 // iti Satvam, abhiSutam / 7 varaNe (svA.u.se.), 'krmnnynn'3|2|1|| / mizrAstu-"vesena avantipradezeSu sUyate avntisomm| 'SuJ abhiSave'(svA.- vAro vesavAraH"[ ]iti dantyamadhyamAhuH, "vesavAraH parisaro u.a.), 'artistu-'(uNA-137) iti man / 8 zaknoti masUraH kusumAsanaH"[ ] iti sabhedAt / 2 upakaroti vyaJjanena nirmalIkartum, zocati nirmalIbhavatyanena [vA] shuktm| 'zakla samavaiti upaskaraH / upapUrvaH karotiH, tataH pacadyac, 'samavAye zaktau'(svA.pa.a.), 'zuca zoke'(bhvA.pa.se.)asmAdvA, 'puta- c'6|1138|| iti suT / zAkAdyupaskriyate'nena upaskaraH, 50 pitta-'(haimoNA-204)iti sAdhuH / 9 kuoN lAti kunyjlm| 'puMsi sNjnyaayaam'3|3|118 // iti gho vA / dve sAmAnyena saMskArArthaM kutsitaM jalamasyeti pRSodarAdirvA / kutsitaM jalaM vigatasvA- dIyamAnahiGgajIrakaharidrAdhAnyakazuNThyAdeH / bhAvikarasatvAt kuJjalam, nairukto makAro vaa| "vRSAditvAt atha tadbhedAnAhakuJjalam''[ ] iti subhUtiH // 415 // 10 cakate tRpyate'nena syAt tintiDIkaM tu cukaM vRkSAmlaM cA''mlavetaseM cukram, puMklI. / 'caka tRptau'(bhvA.pa.se.), 'cakiramyoruccopadhAyAH '(uNA-171)iti rak / 11 dhAtUn hanti dhAtughnam / // 417 // 'han(hana) hiMsAgatyo: '(a.pa.a.), 'amanuSyakartRke ca' 1timyati ArdIbhavati tintiDIkam / 'tima STima 3 / 2 / 53 // iti Tak, kittvAd 'gmhn-'64|98 // ityupadhA- ArdIbhAve '(di.pa.se.), 'anI(alI)kAdayazca'(uNA-465) iti lopaH, 'ho hante:- '7 / 3 54||iti kutvm| 12 unnahyayate'nena nipAtanAdIkapratyayaH, dvirvacanam, prakRtimakArasya ca ddH| 2 unnAham / 'naha(Naha) bandhane'(di.u.a.), karaNe ghaji / cakate tRpyate'nena cukram, puMklI. / 'caka tRptau (bhvA.- A.se.), 13 rakSAMsi hanti rakSonam, tadyoge bhUtAdidoSAbhAvAt / 14 'cakiramyoruccopadhAyAH '(uNA-171)iti rak, upadhAyAzcotvam 60 kuNDaM guDati rakSati, latve kuNDagolakam / 'guDa rakSaNe(tu.- / 2 vRkSasyAmalaM vRkSAmlam / 4 amla-(Amla)vetasavRkSaniryAsa 30 pa.se.), Nvul / 15 mahAn raso'tra mahArasam / 16 suvIreSu AmlavetasaH, tatra / catvAri Amlavetasasya // 417 // amlaM suvIrAmlam / 17 suvIreSu dezeSu prAyeNa bhavaM sauviirm| haridrA kAJcanI pItA nizAkhyA varavarNinI / 'prAyeNa bhvH'4|3|39|| ityaN / saptadaze kAJjikasya / 1harati varNAntaramiti hariH / 'hRJ haraNe'(bhvA.[zeSazcAtra-"kulmASAbhiSute punaH gRhAmbu madhurA ca" u.a.), 'aca i:'(uNA-578)iti iH / hariM piGgalavaNa [shessnaammaalaa-3|101||] ] || drAti kutsayati haridrA / 'drA kutsAyAM gatau'(a.pa.a.), 1. 'Ara-' iti3|| 2. 'secanA-' iti3 // 3. dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zUo-612, pR.700 // , tatra "vRssaaditvaat(u-1|108) kuje: kalan (c ?) kuJjalam" iti dRzyate // 4. 'prAyabhavaH' ityaSTAdhyAyyAm // 5. ito'gre 3pratau 'sauvIrasya' iti pATho dRzyate // 6. '-nena' iti 3 // 7. dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zro-608, pR.694 // 8. atra TIkAkRtaH 'Amlavetasa:-' iti dvitIyasvarAdizabda iSTaH, anyatra 'amlavetasaH iti dRzyate // 9. 'tima tIma STima STIma ArdIbhAve' iti kSIrataraGgiNI, 'tima smita STIma ArdIbhAve' iti mA. dhAtuvRttiH // 20 Jain Education Intemational Page #226 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 416-421] vyutpattiratnAkarakalitA 185 'Ato'nupasarge kH'3|2|3|| / 2 kAJcanavarNatvAt kaanycnii| kolakaM vellajaM dhArmapattanaM yavanapriyam / 30 / 3 pItA varNena / 4 nizAkhyA rAtriparyAyanAmiketyarthaH / 1 mriyate vyAkulIbhavati jihvA'nena maricam / 'mRG 5 varo varNo'syA varavarNinI / paJca haridrAyAH // prANatyAge'(tu.A.pa.a.), 'mRGa ica:'( )itIcaH / 2 kRSNaH kSavaH kSutAbhiMjanano rAjikA rAjasarSapaH // 418 // / varNena, taikSNyAt karSati prANAniti vA / 3 USati rujati AsurI kRSNikA cAsau USaNam, SaSThasvarAdiH / 'USa rujAyAm'(bhvA.pa.se.), nandyA ditvAllyuH / uSaNamiti pnycmsvraadirpi| "uSaNaM syAdUSaNaM 1ryate'nena kSavaH / 'TukSu zabde'(a.pa.se.), 'Rdo- ca''[zabdabhedaprakAzAparanAmadvirUpakozaH, zo-7]iti shbdrp'3357||| 2 kSutamabhijanayati kSutAbhijananam (kSutAbhi- prabhedaH // 419 // 4 kolati saMstyAyate kolakam / 'kula jananaH) / janI prAdurbhAve'(di.A.se.), hetumaNNijantaH, nandyA- saMstyAne'(bhvA.pa.se.), 'kRjAdibhyo vun'(unnaa-713)| 5 ditvAd lyuH / 3 rAjate rAjikA / 'rAjR dIptau'(bhvA.u.se.), velle vellAtaTe jAyate vellajam / yadvA 'velU vellu' 10 Nvul / 4 sarSapANAM rAjA raajsrsspH| 'rAjadantAdiSu (bhvA.pa.se.) ityAdidaNDakAdaM velle ve ghaJ, vellazca 40 prm'2|2|31|| iti pUrvaprayogaH // 418 // 5 A asyate ulanakaTutvAd janayati vellajam / 'anyessvpi-'3|2|shaakaadau AsurI / 'asu kSepeNe'(di.pa.se.), aseruran'(uNA- 101 // iti ddH| vellAkhyaH zAkhItyeke / 6 dharmapattane bhavaM 42) ityuran, gaurAditvAd GIS / asurasya strIva vA / kRSNikA dhArmapattanam / 'tatra bhvH'4|3|53|| ityaN / 7 yavanAnAM [kRSNa]varNena / SaD 'rAI' iti khyAtAyAH // priyaM yavanapriyam / sapta maricasya / zeSazcAtra-"dvAravRttaM marIcaM balitaM tthaa"[shessnaammaalaa3|102||] // kustumburu tu dhAnyakam / dhanyA dhanyAkaM dhAnyAkam zuNThI mahauSadhaM vizvA nAMgaraM vizvabheSajam / / 420 // 1 zuNThati zoSayati kaphamiti zuNThI / 'zuThi 1 kutsitaM tumbati kustumburuH, puMklI. / 'tubi , zoSaNe'(bhvA.pa.se.), 'igupadhAt kit'(uNA-559)itIn, ardane'(bhvA.pa.se.), bAhulakAd 'mastu-'( )ityAdinA u:, 'kRdikaaraat-'(gnnsuu-4|1|45 ||)iti DIe, pacAdyaci gaurApAraskarAditvAt suT / "kutsitA tumburuH auSadhIjAtiH, ditvAda DISiti vA / "bAhalakAta kiH zaNThiH""iti 50 tatphalamapi kustumburu:"[abhi. svopjnyttiikaa3418||]ityaa- pI. zivarAti TAkA madana cAryAH / 2 dhAnyamiva dhAnyakam / 'ive prtikRtau'5|3|96|| tadauSadhaM ca mahauSadham / 3 vizati doSAn vizati iti kan / 3 dhane sAdhuH dhanyA / tatra saadhuH'4|4|98|| iti / bahurasAyenaSviti vizvA, strIklI. / yadamara:-"strInapuMsakayoyat / 4 'dhana dhAnye'(ja.pa.se.), pinAkAdayazca'(uNA-455) vizvama"amarakoSaH 29 38||iti / 'viza pravezane' ityAkaH, mugAgamo dIrghatvaM ca nipAtyate dhanyAkam, huusvaadiH| (tu.pa.a.), 'azi(azu) praSi-'(uNA-149) iti kvan / 4 dhanyamakati yAtIti vA / 5 dhAnyamakati dhAnyAkam, dvitIya- nagarAkhye deze bhavaM nAgaram / 'tatra bhv:'4|352|| ityaNa / svarAdiH / "dhanyAkaM dhAnyAkaM dhAnyaM kustumburu dhanIyakam" na girati kaphamiti vA / 'nabhrANnapAt-'6375 // iti []iti rabhasaH / paJca 'dhANA' iti khyAtasya / "allukA" naakRtyA / 5 vizvasya sarvadoSasya bheSajaM vizvabheSajam, [shessnaammaalaa3|101|| iti zaiSikam // srvdossjittvaat| paJca zuNThyAH // 420 // maricaM kRSNamUSaNam // 419 // vaidehI pippalI kRSNopakulyA mAgadhI kA / 1. 'asurI' iti mudritAbhidhAnacintAmaNau, svopajJaTokAyAmapi tathaiva // 2. '-tumbaruH' iti2.3.4|| 3. 'tuH' iti1|| 4. dra. rAmAzramI 2938 // , pR.416 // , padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zo-611, pR.698|| 4. 1pratau nAsti 3 // 5. 'uSa dAhe'(bhvA.pa.se.), lyuT, saMjJApUrvakatvAd guNAbhAve uSaNamiti // 7. pUjyAcAryazrIkastUrasUrisampAditazabdabhedaprakAze "duSaNaM syAd dUSaNaM ca" iti dRzyate, abhidhAnakozaH, pR.230|| 8. 'vella cela kela khela zvela calane' iti kSIrataraGgiNI, 'vela cela kela khela zvela vella calane' iti mA.dhAtuvRttiH // 9. 'zuNThayati' iti3|| 10. dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, -611, pR.699 // 11. dra. rAmAzramI 2938 // , pR.416 // 12. 'kanan' iti3|| 13. 'kaNAH' iti3.4|| 20 Jain Education Intemational Page #227 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 186 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDa:-3 1 videheSu dezeSu bhavA vaidehI / 'tatra bhavaH43 arzaAditvAdac / trINi jIrakasya / "jIre jIraNajaraNau" 53 // ityaNa, 'ttiddddaannj-'4|1|15|| iti GIp / 2 palatyAturaM [zeSanAmamAlA 3 / 103 // ] zaiSike // pippalI / 'pala gatau'(bhvA.pa.se.), 'dR(pa)palibhyAM Tit piph sahasravedhi vAlhIkaM jatakaM hi rAmaTham // 422 // ca pUrvasya'(haimoNA-11)iti aH, gaurAdiH / 3 kRSNA 1 sahasramityanekopalakSaNam, sahasraM vedhituM sugndhaavrnnen| karSati kaphamiti vaa| 4 upakolati saMstyAyati upa krAntaM kartuM zIlamasya shsrvedhi| 'vidha vidhAne '(tu.pa.se.), kulyA / 'kula saMstyAne'(bhvA.pa.se.), 'aghnyAdayazca'(uNA 'supyajAtau nniniH-3|278 / / 2 vAlhIke udIcyadeze bhavaM 551)iti yak / kule prANigaNe sAdhuriti vaa| 'tatra sAdhuH' vaalhiikm| 'tatra bhvH'4|3|53 // ityaN / 3 jatupratikRti 40 4 / 4 / 98 // iti yat / 5 magadheSu bhavA mAgadhI / 'tatra bhavaH' jatukam / 'ive prtikRtau'5396||kn / 4 hinoti nAsAM 4 / 353 // ityaN / 6 kaNAH santyasyAM kaNA: (knnaa)| 10 'arshaadibhyo'c'5|2|127|| / SaT pippalyAH / zeSazcAtra hiGga, puNklii.| 'hi gatau vRddhau ca'(svA.pa.a.), 'herhin ca' "pippalyAmUSaNA zauNDI capalA tIkSNataNDulA / (haimoNA-760)iti gun (guH) / "himamiva himadravatvaM bhavakSIratvAt, himaM gacchati, mRgayvAditvAt kuH, pRSodarAdiuSaNA taNDulaphalA kolA ca kRSNataNDulA // 1 // " tvAd himAkAralope dhAtoSTilope ca hiGga''[ ] ityanye / 5 [zeSanAmamAlA 3 / 102-103 // ] // ramaThe udIcyadeze bhavaM rAmaTham / 'tatra bhvH'4|3|53|| itynn| tanmalaM granthikaM sarvagranthikaM caTakAziraH // 421 // ramayati rasanAmiti vA / 'ramu krIDAyAm'(bhvA.A.a.), Nija 1 tasyAH pippalyA mUlaM tanmUlam, granthipratikRtiH taH, tataH 'kameraThaH'(uNA-100)iti bAhulakAd ramerapi, tata granthikam / 'ive prtikRtau'5|3|96 // iti kan / 2 sarve eva mittve'pi na husvatvam / paJca hiGgoH / [zeSazcAtragranthayo'tra sarvagranthikam / 3 caTakAzirorUpatvAt caTakA- "hiGgau tu bhUtanAzanam, agUDhagandhamatyugram''[zeSanAmamAlA 50 ziraH / trINi pippalImUlasya // 421 // 3 / 103-104 // ] ] // 422 // trikaTu tryUSaNaM vyoSam nyAdaH svadanaM khAdanamazanaM 20 1-2 trINi kaTUni, trINi USaNAni ca zuNThImarica- nighaso valbhanamabhyavahAraH / pippalyAkhyAni samAhRtAni trikaTu, tryUSaNam / 3 vizeSeNa jaMgdhirjakSaNabhakSaNalehAH oSati dahati vyoSam / 'uSa dAhe '(bhvA.pa.se.), pacAdyac, 'pugantalaghUpadhasya c'7|3|86 // iti guNaH / trINi 'trigaDU' pratyavasAnaM ghasirAhAraH // 423 // iti khyAtasya // psAnA'vaSvANaviSvANA bhojanaM jamanAdane / ajAjI jIrakaH kaNA / 1 nyadanaM nyaadH| nipUrvaH 'ada bhakSaNe'(a.pa.a.), 1 ajaM chAgamajati gandhotkaTatvAt kaTutvaM yAti, 'nau Na c'3|360|| iti avarNapratyaye updhaavRddhiH| 2 svadyate sarvabhakSeNApi chAgena na svAdyate ajAjI, strIliGgaH / 'aja svadanam / 'svada(Svada) AsvAdane'(bhvA.A.se), lyuT / 3 gatau kSepaNe ca'(bhvA.pa.se.), 'krmnnynn'3|2|1||, TiDDANaJ-' khAdyate khAdanam / 'khAha bhakSaNe'(bhvA.pa.se.), lyuT / 4 60 4 / 1 / 15 // iti ngiip| ajaM svAbhAvikaM mandAgnitvamajati kSipatIti azyata iti azanam / 'aza bhojane'(vyA.pa.se.), lyuT / 5 30 vA vyutpattiH / 2 javate jIrakaH, puNklii.| 'ju gatau'(), sautraH, nyadanaM nighasaH / nipUrva : 'ada bhakSaNe '(a.pa.a.), 'jorI ca'(uNA-181) rak; IantAdezazca, 'saMjJAyAM kan' 'upasarge'daH'33 59 // ityap, 'ghjposhc'2|4|38|| iti 5 / 375 // 3 kaNati zabdAyate agnisaMyogena knnaa| kaNa kvaNa adeghslaadeshH| 6 valbhyate vlbhnm| 'valbha bhojane'(bhvA.zabde '(bhvA.pa.se.), pacAdyac, TAp / kaNA: santyasyAmiti vA / A.se.), lyuT / 7 abhyavaharaNam abhyavahAraH / abhyavapUrvo 11 1. 'picca' iti2.3.4 // 2. 'zauDI' iti1.2|| 3. tulanIyo'marakozaH 2 / 10 / 111 // 4. 'kaNAH' iti 1.3.4 // 5. 'aNa raNa vaNa' ityAdidaNDako'yaM dhAtupAThaH // 6. 'jIre jIraNajaraNI' ityasya sthAne 1.2.4.pratiSu 'jIraNaH jaraNaH' iti dRzyate // 7. 'himavaddva-' iti2|| 8. dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zrI-613, pR.700||, tatra 'himadravyatvaM bhavakSIratvAt' ityasya sthAne 'himamiva himaM dravaM / tvambhavakSIratvAt / ' iti dRzyate // 9. '-ntAt' iti3|| 10. itaH parA 'ramevRddhizca'(iNA-101)ityuNadisUtrasattvAt kliSTakalpanA // 11. 'valbhate' iti3|| Jain Education Intemational Page #228 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 421-426] vyutpattiratnAkarakalitA 187 'hRJ haraNe'(bhvA.u.a.), bhojanArthaH, 'bhaave'3|3|18|| ghny| (a.pa.a.), lyuTa ] / viMzatirbhojanasya // 8 adanaM jagdhiH / 'ada bhakSaNe'(a.pa.a.), 'striyAM ktin' cIna na. 3394 // , 'ado jagdhiya'pti kiti'2436|| iti jagdhirAdezaH, 'jhsssttho:-'8|2|40|| iti dhatvam, 'jharo jhari-' 1 caya'te carbaNam / 'carba bhakSaNe'(bhvA.pa.se.), 30 8 / 4 / 65 // iti dhlopH| 9 jakSyate jakSaNam / 'jakSa bhakSaNe' lyutt| (cUrNyate cUrNanam, lyutt|), dantaizcUrNanaM carbaNamityucyate // (a.pa.se.), lyuT / 10 bhakSyate bhakSaNam / 'bhakSa bhakSaNe' jihvA''svAdastu lehanam // 424 // (bhvA.pa.se), lyuT / 11 lehanaM lehaH / 'liha AsvAdane' 1 jihvayA AsvAdanaM jihvA''svAdaH / lihyate leha(a.u.a.), 'bhaave'3|3|18|| ghaJ / 12 pratyavasIyate pratya nam / 'liha AsvAdane'(a.u.a.), lyuT // 424 // vasAnam / 'So'ntakarmaNi'(di.pa.a.), lyuT / 13 ghasanaM 10 ghasiH / 'ghaslu adane'(bhvA.pa.a.), 'in sarvadhAtubhyaH'(uNA- kalyavartaH prAtarAMzaH 557) / 14 Ahiyate'smAd rasa iti AhAraH / 'hRJ haraNe' 1 kalye prabhAte vaya'te kalyavartaH / 'vata vartane' (bhvA.u.a.), 'akartari ca kArake sNjnyaayaam'3|3|19|| itya (bhvA.A.se.), karmaNi ghny| 2 prAtarazanaM prAtarAzaH / 'aza pAdAne ghaJ // 422 // 15 psAyate psAnam / 'psA bhakSaNe' bhojane'(vyA.pa.se.), ghaJ / dve prAtarAzasya / 'kalevA' iti (bhvA.pa.a.), lyuT / 16 avaSvaNanam avssvaannH| 'svana bhASA / ("sIrAmaNa' iti bhaassaa)|| bhAga 3 zabde bhojane ce'(bhvA.pa.se), ghaJ, 'vezca svano bhojane' 8 / 3 / 69 // iti Satvam / 17 evaM viSvaNanaM vissvaannH| 'svana sagdhistu sahabhojanam / 40 zabde bhojane ca '(bhvA.pa.se.), 'bhaave'3|3|18|| ghny| "viSva 1 samAnasya jagdhiH sagdhiH / 'ada bhakSaNe'(a.NanaM sazabdaM bhojanam, tathA ca vRttau-'abhyavahArakriyAvizeSo'- pa.a.), ktin, 'bahulaM chndsi'24|39|| iti ghaslAdezaH, bhidhIyate yatra svanamastIti, sazabdaM bhuta ityartha:"[] [iti]| 'ghasibhasorhali c'64|100|| ityupadhAlopaH, 'jhaSastatho:-' 20 pinAkI tu 'bhuJjAnaH kiJcicchabdaM karoti'[ ]iti / kAzyapastu 81240 // iti dhatvam, takArasya dhatvam, 'jharo jhari savarNe' bhojanamevArthamAha / bodhinyAse'pi pakSatrayamapi darzitam"[mA. 8465 // , 'jhalAM jaz jhshi'8|453|| iti jaztvam / 2 dhAtuvRttau bhvAdigaNe, dhAtusaM-557] iti mAdhavaH / 18 bhujyate shbhojnm| 'supsupaa'1|4|103|| iti smaasH| dve sahabhojanam / 'bhuja pAlanAbhyavahArayoH'(ru.pa.A.a.), lyutt| bhojanasya / 'bhelA jimavU' iti bhASA // 19 jimyate jemanam / 'camu chamu jamu jhamu adane '(bhvA.pa.- grAso gaDerakaH piNDo gaDola: kavako guddH||425|| se.)ityatra jimumapi kecit paThanti, tato lyuT / 'jamu adane' (bhvA.pa.se.)ityasya jamanaM ca / javanamapi, yadurga:-"javanaM gaNDolaH kavalaH bhojanaM kvacit"[] | [20 adyate adanam / 'ada bhakSaNe' 1 grasyate grAsaH / 'grasa(grasu) adane'(bhvA.pa.se.), 50 1. 'jagdhiH' ityatra ikAra uccAraNArthaH // 2. 'jakSa bhakSahasanayoH' iti kSIrataraGgiNyAdau // 3. maitreyasammato'yaM dhAtupAThaH, dra. dhAtupradIpaH, bhvAdiH, dhAtusaM-595, pR.64|| 4. 'sarvadhAtubhya in' ityuNAdigaNasUtrasvarUpam // 5. 'ceti' iti 4 // 6. 'syamu svana stana dhvana zabde' iti svAmI, kSIrataraGgiNI, bhvAdiH, dhAtusaM-565, pR.121 // , 'syamu svana dhvana zabde' iti maitreyasAyaNau, dhAtupradIpaH, bhvAdiH, dhAtusaM-537, mA. dhAtuvRttiH, bhvAdiH, dhAtusaM-557, pR.204|| 7. 'sazabdabhojanam' iti maa.dhaatuvRttau|| 8. 1pratau na dRzyate // 9. "idupadho'yamityeke-jemanam jemaH" iti kSIrataraGgiNI, bhvAdiH, dhAtusaM-315, pR.75 // , tatraiva "dhAtuvRttau smRtam (pRsstth.95)| kAzakRtsnadhAtupAThe'pi 'jimu adane' paThyate (2 / 220, pRsstth.19)| asyaiva 'jimu' dhAto rAjasthAna(mAravADI)bhASAyAm 'jImanA' padaM prayujyate // " ityekA TippaNI dRzyate // 10. dra. svopajJaTIkA 3 / 423 // , pR.98 // , ama. kSIrasvAmiTIkA 2956 // , pR.212|| 11. koSThAntargatapAThaH 1.2 na dRzyate // 12. ito'gre bahirbhAge 1pratau "lokabhASA cAbavU 2 be nAma vATavA nAma 2" iti dRzyate // 13. koSThAntargatapAThaH pratau dRzyate, atra susaralatvAt sthApitaH // 14. atreyaM sagdhirUpasiddhirnAnAzaGkAjanikA, atha ceyaM rItiranusatavyA, tathA hi-'ada bhakSaNe'(a.pa.a.), 'striyAM ktin'3314|| iti ktini, 'bahulaM chndsi'2|4|39|| ityanena ghaslAdeze 'ghasibhasorhali c'6|4|100|| ityupadhAlope 'jhalo jhli'8|2|26 // ityanena salope 'jhsssttho:-'8|240|| iti teH takArasya dhatve 'jhalAM jaz jhshi'8|453|| iti jaztve gdhisiddham, atra jaztve kartavye sthAnivattvaM na zakyam , 'na pdaant-'1158|| iti sUtreNa jaztve kartavye sthAnivattvaniSedhAt, tataH samAnazabdena saha samAse kRte 'samAnasya cchndsi-'6384|| ityanena sabhAve kRte sandhiH // Jain Education Intemational Page #229 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 188 ghaJ / 2 guDyate guDera: / 'guDa rakSaNe ' ( tu.pa.se.), 'patikaThi-'(uNA-58)ityerak, svArthe karni guDerakaH / 3 piNDyate piNDaH, puMstrI / "saGghAtagrAsayoH piNDI dvayoH ' [ amarakoSaH 40, 3 13 144 // ] ityamaraH / ' piDi saGghAte ' (bhvA.A.se), karmaNi ghaJ / 4 gaDyate gaDola: / 'gaDa secane'(bhvA.pa.se.), 'kapigaDigaNDi - ' ( uNA -66 ) ityolan / 5 kautyanena kavakaH / 'ku zabde ' ( a.pa.a.), bAhulakAdakaH / 6 guDati rakSati jIvaM guDaH / 'guDa rakSaNe ' ( tu.pa.se.), 'igu abhidhAnacintAmaNinAmamAlA - 3 | 1|135 // iti kaH // 425 // 7 gaNDati vadanaikadeze 10 bhavati gaNDola: / 'gaDi vadanaikadeze ' (bhvA.pa.se.), 'kapigaDigaNDi - ' (uNA -66 ) ityolan / 8 kena jalena valate kavalaH, puMklI. / `valadhAtoH pacAdyac / ' 'kava~ varNane ' (bhvA. A.se.), vRSAditvAt kalac " [ ] ityanye / aSTauM kavalasya // tRpte tvArdhAtasuhitA''zitAH / 1 tRpyati sma tRptaH / 'tRpa prINane ' ( di.pa.ve.), niSThA, tatra / 2 AdhrAyati sma AdhrAtaH / 'dhai tRptau ' (bhvA. - pa.a.), niSThA, 'Adeca:- '6 / 1 45 // ityAtvam / AdhrANo'pi / 3 suSThu dadhAti sma suhitaH / 'DudhAJ dhAraNAdau, '(ju.u.a.), 20 niSThA, 'dadhAterhiH'74 142 // / yadvA Saha haM cakyarthe' (di.pa.se), cakyarthastRptyarthaH, tato niSThA, 'dhAtvAdeH SaH saH' 6 / 4 / 64 // / 4 A aznAti sma AzitaH / 'aza bhojane' (kryA.pa.se.), niSThA / catvAri tRptasya // tRptiH sauhityamAbhrANam 1 tarpaNaM tRptiH / ' tRpa prINane ' (di.pa.se.), 'striyAM ktin '3 / 3 / 94 // / 2 suhitasya bhAvaH sauhityam / guNavacana- '5 / 2 / 124 // iti SyaJ / 3 AdhrAyate AdhrANam / 'dhai tRptau ' (bhvA.pa.a.), niSThA, 'Adeca- '6 11 145 // ityAtvam, [ martyakANDaH-3 'saMyogAderAtodhAto:- '8 / 2 / 43 // iti natvam / trINi tRpteH // atha bhuktasamujjhite // 426 // phelA piNDolilI ca 1 [ pUrva ] bhuktaM pazcAt samujjhitaM saMtyaktaM bhuktasamujjhitam, tatra // 426 // 2 phelyate tyajyate phelA | 'pelU phelR gatau ' (bhvA.pa.se.), karmaNi 'gurozca hala : '3 | 3 |103 // ityakAraH / phelako'pi / 3 piNDyate piNDoli: / 'piDi saGghAte '(bhvA.A.se.), bAhulakAdoliH / 4 phelyate pheliH / 'in sarvadhAtubhyaH' (uNA - 557) / catvAri 'aiThi ' iti khyAtAyAH // svodarapUrake punaH / kukSimbharirAtmambharirudarambharirapi 1-2 svamAtmIyamevodaraM pUrayati svodarapUraka: / 'pUra pUraNe' ( ), Nvul, tatra / kukSim, AtmAnaM ca bibharti kukSimbhariH, AtmambhariH, 'phalegrahirAtmambharizca3 / 2 / 26 // iti sUtre cakArAt kukSimbhariH / 3 udarameva bibharti udarambhariH / trINi svIyodarapUrakasya // atha ||427 // AdyUnaH syAdauderiko vijigiissaavivrjiteN"| // 427 // 1 A ISad dIvyati sma AdyUnaH / AGpUrvaH 'divu krIDAdau ' (di.pa.se.), niSThA, 'divo'vijigISAyAm ' 8 / 2 / 49 // iti natvam, 'cchavo: zUT- '6 14 119 // ityUT / 2 udare prasakta audarikaH / 'udarATThagAdyUne '5 / 2 67 // iti Thak, 'ThasyekaH '7 / 3 // 50 // kiti ca ' 7 // 2 // 118 // iti vRddhiH / vijetumicchA vijigISA, tayA vivarjitaH, tatra / dve AdyUnasya / 'khAUkaDa' iti bhASA // udarapizAcaH sarvAnnInaH sarvAnnabhakSakaH // 428 // 1. 'kan' iti 3 // 2. ayaM pATho rAmAzramIsammatAmarakoSe kSepakarUpeNa dRzyate, dra. 3 / 3 / 44 // pR. 555 // 3. 'gaNDola:' iti 2 // 4. 'guDa' iti 3.4 // 5. 'kolac' ityuNAdigaNe // 6. 'kavR-' iti3 // 7. kSIrataraGgiNyAdau kavRdhAtorabhAvAdatra vabayoraikyanyAyena kabRdhAturbodhyaH // 8. dra. padacandrikA, bhA2, vaizyavargaH, zlo- 627, pR. 719 // 9. 'aSTo' iti 1.2 // 10. 'Suhi' iti 3.4 // 11. ' Saha zakyarthe' iti svAmI, dra. kSIrataraGgiNI, divAdi:, dhAtusaM18, pR. 210 // tatra " Saha puha saMbhaktau iti durga: " ityAha, 'puha cakyarthe' iti sAyaNaH, dra mA. dhAtuvRttiH, divAdi:, dhAtusaM - 19, pR.407 // tatra "AtreyamaitreyadurgAH 'Saha Suha' iti dvau dhAtU peThuH" ityAha // 12. 'phelR pelU' iti 2.3.4, 'pelR phelR zelR gatau' iti svAmimaitreyau, kSIrataraGgiNI, bhvAdi:, dhAtusaM-361, pR.84 // dhAtupradIpaH bhvAdi:, dhAtusaM - 348, pR. 39 // , 'pelR zelR phelU-' iti sAyaNaH, mA. dhAtuvRttiH bhvAdi:, dhAtusaM - 353, pR.150 // 13. 'kukSaMbhariH' iti 1, "giristu kanakAcalaH kati na santi cAzmavrajAH, kiTistu dharaNIdharaH kati na santi bhUdArakAH / marut tu malayAnilaH kati na santi jhaJjhAnilAH, prabhustu vibudhAzrayaH kati na santi kukSimbharAH" ityatra keSAJcitprayogaH prAmAdika eva // dra. tattvabodhinI (siddhAntakaumudITIkA), pR.569|| 14. "cAt kukSimbhariH / cAndrAstu AtmodarakukSiSviti peThuH / jyotsnAkarambharamudarambharayazcakorA iti murAriH" iti siddhAntakaumudI, pR. 569 // 15. tulanIyo'marakoSaH 3 / 1 / 21 // For Private Personal Use Only 30 40 50 Page #230 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 16 gRdhnusa 426-431] vyutpattiratnAkarakalitA 189 1udare pizAca iva prasakta udarapizAcaH / 2 sarva- 'lssptpdsthaabhuuvRsshnkmi(-km)-'3|2|154|| iti uka prakArakamannaM sarvAnnam, tadatti sarvAnnInaH / 'anupadasarvAnna-' // 429 // 7-8 bhRzaM lumpati, bhRzaM lubhyatItyarthe yaGlugantAt 5 / 2 / 9 // ityAdinA khaH / 3 sarvAnnaM bhakSayitA srvaannbhksskH| pacAdyac lolupaH, lolubhaH / etau pRthgaavityeke| aSTau 'bhakSa bhakSaNe'(cu.u.se.), nnvul| "sarveSAM varNAnAM yo'nnaM bhute, 'lobhIyA' iti khyAtasya / zeSazcAtra-"lipsau lAlasalampaTau sa evamucyate"[ ] iti mizrAH / trINi sarvAnInasya // 428 // lolaH'' [shessnaammaalaa3|104||] // zASkulaH pizitAzI lobhastRSNA lipsA vazaH spRhA / 1 zaSkulIti mAMsopalakSaNam, tAmatti shaasskulH| kaangkssaa''shNsaagrdhvaanychaa'shesse'4|2|92|| ityaN / "zauSkulaH''["]iti bhAguriH / 'zecchehAtRNmanorathAH // 430 // 2 pizitaM mAMsamaznAtItyevaMzIlaH pizitAzI, NinnantaH / / 10 dve mAMsabhakSakasya // kAmo'bhilASaH unmadiSNustUnmAdasaMyutaH / 1 lobhanaM lobhH| 'lubha gAyeM '(di.pa.se.), 'bhAve' 40 3 / 3 / 18 // ghaJ / 2 tarSaNaM tRSNA / 'jitRSA pipAsAyAm' 1 unmAdazIla unmadiSNuH / utpUrva: 'madI harSe' (di.pa.se.), bAhulakAd 'iNsiji(siJji)[dIkuSvavi]bhyo (di.pa.se.), 'alngkRjiraakRnyprjnotpconmd-'3|2|136 / / naka '(uNA-282) iti nak / 3 labdhumicchA lipsA / ityAdinA iSNuc / unmAdo vAtabhUtAdidoSAccittAnavasthitistena 'DulabhaS prAptau'(bhvA.A.a.), 'dhAtoH krmnn:-'3||17|| yuktaH / bhUtAdhAviSTasyaikam // iti san, 'snyngo:'6|1|9|| iti dvitvam, 'sani mImA-' 429 // 7 / 4 / 54 // ityaca is, 'khari c'8|4|55|| iti bhasya paH, a:(a) prtyyaat'3|3|102|| ityakAraH / 4 vazanaM vshH| lolupo lolubhaH 'vaza kAntau'(a.pa.a.), 'vshirnnyoshc'(vaa-3|3|58||) 1gardhanazIlo ganaH / 'gadha abhikAGakSAyAma' ityapa / 5 spahaNaM spahA / 'spaha spaharNe (ca.u.se.) (di.pa.se), 'sigRdhidhRSikSipe: knuH'3|2|140|| / 2 gardha- bhidAditvAdaG / 6 kAGkSaNaM kaangkssaa| 'kAGkSa kAGkSaNe ' 50 20 nazIlo gardhanaH / 'gRdhu abhikAGkSAyAm'(di.pa.se.), 'juca- (bhvA.pa.se.), aG / 7 AzaMsanam AzaMsA / AyUrvaH ngkrmy-'3|2|150|| iti yuc / 3 tRSyati, tacchIla: tRssnnk| 'zaMsuricchAyAm'(bhvA.A.se.), tato'G bhidAditvAt / 8 'jitRSA pipAsAyAm'(di.pa.se.), 'svapitRSornajiG '3 / 2 / - gardhanaM grdhH| 'gRdhu abhikAGkSAyAm'(di.pa.se), 'bhAve' 172 // / tRSNajau, tRSNajaH ityAdi / 4 labdhumicchu: lipsuH| 3 / 3 / 18 // ghaJ / 9 vAJchanaM vAJchA / 'vAchi kAGkSA'DulabhaS prAptau'(bhvA.A.a.), dhAtoH krmnnH-3|117 ||iti yAm '(bhvA.pa.se.), 'gurozca hl:'3|3|103 ||itykaarH / san, 'snyngo:'6|19||iti dvitvam, 'sani mImAghurabhalabha- 10 AzyatyanayA AzA / ApUrvaH 'zo tnuukrnne'(di.shk-'7|4|54|| iti aca is, ['khari c'8|4|55 // iti pa.a.), 'aadec:-'6|1645 // ityAtvam, 'Atazcopasarge' bhasya pa:], 'sanAzaMsabhikSa u:'3|2|168|| / 5 lubhyati sma 33106 // ityaG / 11 eSaNam icchA / 'iSu icchAyAm' lubdhaH / 'lubha gAyeM '(di.pa.se.), niSThA, 'jhaSastathoH-8 (tu.pa.se.), 'icchaa'3|3|101|| iti sUtreNa zapratyaye saadhuH| 2||40||iti dhatvam lubho'vimohne'7|2|54|| itIniSedhaH / 12 Ihanam IhA / 'Iha ceSTAyAm'(bhvA.A.se.), 'gurozca 60 6 abhilaSaNazIlo abhilASukaH / laSa kAntau'(bhvA.u.se.), hlH'3|3|103 // ityaH / ghani Iho'pi / 13 tarSaNaM tRtt| 1. 'bhakSayatIti' iti 1 // 2. dhAtupradIpasammato'yaM dhAtvarthaH, dra. bhvAdiH, dhAtusaM-595, pR.64|| 3. dra. svopjnyttiikaa3|429 // , pR.99 / / 4. 'utpUrve' iti 3 // 5. '-pato-' iti 3 // 6. 'jitRSa' iti3|| 7. svAmisAyaNau 'jitRSa pipAsAyAm' iti paThataH // 8. 'ukan' 3.4 // 9. 'jitRSa pipAsAyAm' iti svAmisAyaNau // 10. 'spRha IpsAyAm' iti kSIrataraGgiNyAdau // 11. 'kAkSi vAkSi mAkSi kAGkSAyAm' iti maitreyasAyaNau, 'kAkSi vAkSi mAkSi drAkSi dhrAkSi dhvAkSi kAGkSAyAm' iti svAmI // 12. 'AGaH zasi icchAyAm' iti svAmisAyaNau, 'AG zasi icchAyAm' iti maitreyaH // 13. 'vAchi icchAyAm' iti kSIrataraGgiNyAdau // 14. 'azatya-' iti 3 // Jain Education Intemational Page #231 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 190 1 vazamAna abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 "bitRSA pipAsAyAm'(di.pa.se.), bhAve kvip / 14 mana eva 2 vidhiniSedhe vacanaM vinayam, tatra tiSThati vinayasthaH / 'SThA 30 ratho dUragAmitvAd yatra sa manorathaH / manogavI ca // 430 // gatinivRttau'(bhvA.pa.a.), 'Ato'nupasarge kH'3|2|3||, 15 kamanaM kAmaH, puMklI. / 'kamu kAntau'(bhvA.A.se.), 'Ato lopH-'6|4|64|| ityAlepaH / dve vinayagrAhiNaH / 'bhaave'3|3|18||ghny / 16 abhilaSaNam abhilASaH / "vidheyo vinygraahii"[amrkossH3|1|24||] ityamaraH // 'laSa kAntau'(bhvA.u.se.), 'bhaave'3|3|18|| ghaJ / SoDaza Azravo vacanesthitaH / lobhasya / zeSazcAtra-"lipsA tu dhanAyA, rucirIpsA caM kAmanA"[zeSanAmamAlA 3104 // ] // 1 AdiSTaM zRNoti AzravaH / 'zru zravaNe'(bhvA. pa.a.), pacAdyac / vacanesthitaH, 'tatpuruSe kRti-'6|3|14|| abhidhyA tu parasvehA ityaluk / dve vacanazravaNatatparasya // 1 abhicAreNa dhyAnam abhidhyA / abhipUrvaH 'dhyai 10 cintAyAm'(bhvA.pa.se.), 'aatshcopsrge'3|3|106|| aG / parasvaviSayA IhA spRhAM parasvehA / "parasve viSamaspRhA"[] 1 vazamAyattatvaM gataH prApto vazyaH / 'vazaM gataH' . ityeke, doSacintApUrvaM parasve lipsetyrthH| yatkAtyaH-"viSama- 4 / 4 / 86 // iti sUtreNa yat / "vazamAyattatAyAM syAt''[vizva- 40 prArthanA'bhidhyA"[] / ekaM paradhanalipsAyAH // prakAzakozaH, zAntavargaH, zrI-1]iti vizvaH / 2 prakarSeNa neyaH, prakarSeNa netuM zakyo vA praNeyaH / 'NIj prApaNe'(bhvA.u.a.), 'aco uddhataH punaH / yt'3|117||, guNaH / dve vazaMgatasya / "vidheyAdayaH SaDekArthAH" avinItaH []ityeke // 1 utkaTaM hanti gacchati hinasti vA uddhataH / dhRSTastu viyAto dhRSNudhRSNajau // 432 // utpUrvaH 'han(hana) hiMsAgatyo:'(a.pa.a.), ktaH / 2 na 1 dhRSNoti pragalbhate dhRSTaH / 'bidhRSA prAgalbhye' vinItaH avinItaH / dve avinItasya // (svA.pa.se.), 'jItaH kt:'3|2|187||, 'dhRSazazI(dhRSizasI) vinItastu nibhRtaH prazrito'pi ca // 431 // vaijAtye '7 / 2 / 19 // itiiddbhaavH| 2 viruddhaM yAti sma viyaatH| 1 zAstrAdinA vinIyate vinItaH / 'NIj prApaNe' ___ 'yA prApaNe'(a.pa.a.), niSThA / 3 dharSaNazIlo dhRSNuH / 'bidhuSA prAgalbhye'(svA.pa.se), 'sigRdhi-3|2|140|| iti 50 (bhvA.u.a.), ktaH / 2 nitarAM bhriyate nibhRtaH / 'DubhRJ dhAraNAdau'(ju.u.a.), 'jItaH ktH'3|2|187|| / 3 prathama nuH / 4 'dhRSazca '( )iti najiGi dhRSNak, dhRSNajau ityaadi| zrayate sevate prazritaH / 'zrib sevAyAma'(bhvA.u.se.), 'jItaH catvAri bhayalajjArahitasya / 'dhIThaThe' iti bhASA // 432 // kt'3|2|187||, 'aadikrmnni-'3|4|71 // ityAdinA to vIkSApanno vilakSaH vA / trINi vinItasya // 1 vIkSaM vismayamApanno vIkSApannaH / 2 parakIyavidheye vinayastha: syAt dharmazIlAdau vismito vilakSaH / viruddhaM lakSayata iti vA / 1 pravRttinivRttiviSaye vidhAtuM zakyo vidheyH| 'lakSa darzanAGkanayo:'(cu.u.se.), pacAdyac / dve vilksssy| 'DudhAb dhAraNAdau '(ju.u.a.), 'aco yt'3|197|| iti vilakhU ' iti bhASA // yat, 'iidyti'6|4|65||iti dhAtorAkArasyekAraH, guNaH, [ttr]| athAdhRSTe zAlInazAradau / 1. 'jitRSa-' iti4, mautreyasammato'yaM dhAtupAThaH, svAmisAyaNau "jitRSa pipAsAyAm' iti paThataH // 2. 'tu' iti1.2.4|| 3. ito'gre 3pratau 'abhicAreNa dhyAnAparaviSayA IhA spRhA' iti pATho dRzyate // 4. dra. svopajJaTIkA 3 / 431 // , pR.99 // , ama. kSIrasvAmiTIkA 6 / 1 / 25 // , pR.53|| 5. atra kaizcit 'vacane sthitaH' iti padacchedaH kRtaH, sa vicAraNIyaH // 6. tulanIyo'marakoSa 3 / 1 / 25 // 7. '-yattaM' iti4|| 8. 'vazya' iti4 // 9. dra. svopajJaTIkA 3432 // , pR.99 / / 10. 'svapitRSornajiG '3 / 2 / 172 ||itytr " 'dhRSezceti vaktavyam' / dhRSNak" iti kAzikAvRttiH, bhA-2, pR.674 // 11. 'dhITho' iti 2, 'dhIThau' iti 4 // 12. 'ityAdi' iti 3 // 13. 'vilakSitasya' iti 3 // 14. 'vilakhaM' iti 1.2 // Jain Education Intemational Page #232 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 431-436 ] vyutpattiratnAkarakalitA 1 na dhRSTaH adhRSTaH, tatra / 2 zyaterlapratyaye zAlA, 'pluG gatau'(bhvA.A.a.), niSThA // 434 // 3 dyutAdIni zAlAyAM gRhe pravezamarhati zAlInaH / 'shaaliinkaupiine-'5|2|- vyasanAni santyasya vyasanI / 'ata initthnau'5|2|115 // 20 // ityAdinA khapratyaye, pravezazabdalope ca nipAtitam / 3 itIniH / trINi vyasaninaH // zArado nava iva sarvatra zAradaH, askhaladgatitvAt / trINyadhRSTasya / / harSamANastu pramanA hRSTamAnasaH / zubhaMyuH zubhasaMyuktaH vikurvANa: 1 zubhamiti vibhaktyantapratirUpakamavyayaM kalyANArthe, 1 hRSyatItyevaMzIlo harSamANaH / 'haSa tuSTau'(di.zubhamasyAsti zubhaMyuH / 'ahNshubhmoryus'5|2|140|| / "zubhaM- pa.se), 'tAcchIlyavayovacanazaktiSu caansh'3|2|129 // , 'Ane 'yo'pi"[ ] iti hlaayudhttiikaa| zubhena saMyuktaH shubhsNyuktH| muk'7|282 // iti muk / 2 prakRSTaM mano'sya pramanAH, "kalyANabuddhiH''[ ]iti taddhitaDhuNDhyAm / ekaM zubhayutasya // sakArAntaH / 3 hRSTaM mAnasamasya hRssttmaansH| 4 harSAd vikAraM 40 syAdahayurahaMkRtaH // 433 // yAti vikurvANaH / 'DukRJ karaNe '(ta.u.a.), 'laTa: shtRshaancau..'3|2|124|| catvAri hrssmaannsy| 'harSapAmiu' iti 1 ahamiti mAntamavyayamahaGkAre, ahamasyA'sti bhASA // ahaMyuH / 'ahNshubhmoryus'5|2|140|| / 2 ahaM karoti vicetAstu durantarviparo manAH // 435 // ahaMkRtaH / dve ahaMkAriNaH / gumAnIti bhASA // 1 viruddha ceto'sya vicetAH, sakArAntaH / 2-4 kAmukaH kamitA kamro'nukaH kAmayitA'bhikaH / durantarvibhyaH paro mana:zabdo yojyaH, duSTama antarnAtaM viruddhaM ca kAmanaH kamaro'bhIkaH mano'sya durmanAH, antarmanAH, vimanAH, trayo'pi sakArAntAH / catvAri duSTamanasaH // 435 // 1 kamanazIlaH kAmukaH / 'kamu kAntau '(bhvA.A.se.), 'laSapatapada- '3 / 2 / 154 // ityukaJ, jittvAd vRddhiH / 2 'AyAdaya ArdhadhAtuke vaa'3|1|31 // ityaNiGantAt tRni 1 madyapAnena mAdyati sma mattaH / 'madI harSe'(di.- 50 kamitA / 3 kamraH / 'nmikmpismyjs(-js)-'3|2|- pa.se.), niSThA, ttr| 2 zuNDA madirA, tatra bhavaH shaunnddH| 167 // iti rH| 4-6-9 anukAmayata anuka: / abhikA- 'tatra bhvH'4|353|| ityaN / zuNDA pAnA''gAram, tatra bhavo mayata abhikaH, abhIkaH / 'anukAbhikAbhIkA:-(-bhIkaH) vaa| zuNDA'syA'stIti jyotsnAditvAdaN vaa| 3 udrikta kmitaa'5|274 // iti sUtreNa anuka abhika abhIka ete utkaTaH / 'smprodshc'5|2|29 // iti kaTac / 4 kSIbate sma trayaH zabdAH kanpratyayAntA nipAtyante / 5 kamerNiGantAt tRni kSIbaH / 'kSIbU made'(bhvA.A.se.), 'anupasargAt phullakSIbakAmayitA / 7 NiGantAd 'anudaattaadeshc'4|3|140 // iti shollaaghaa:'8|255 // iti niSThAnto nipAtaH / catvAri mattasya yuci kAmanaH / aNiGantAd yuci kamanaH / 8 kAmayate kamaraH / kameraNiGantAd 'artikami-'(uNA-412) ityaran / utkastUtsuka unmanAH / nava kAmIti khyAtasya // utkaNThitaH paJcabhadrasta viplataH // 434 // 1 udgataM mano'sya utkaH / 'utka unmanAH' 60 vyasanI 5 / 280 // iti sUtreNa utka iti nipAtyate / ucchabdAt 1 paJca bhadrANi kalyANAnyasya paJcabhadraH, [a]bhadro sAdhanakriyAvacanAt kanpratyayo nipAtyata ityarthaH / 2 viparitalakSaNayA bhadramukhavat / 2 viplavate sma viplutH| [udgataM mano'sya utsukaH] / 3 udgataM mano'sya 1. 'manta-' iti1.2 // 2.. kan' iti3.4 // 3. 'hRSa tuSTau' iti dhAtordivAditvAd 'hRSyamANaH' iti syAt, tena bhauvAdikasya 'haSu alIke' ityasya 'harSamANaH' iti bodhyam // 4. 'prahRSTaM' iti1.2|| 5.'-pAmiyauM' iti 3 // 6.'-lInaM' iti 3 // 7. 'tulanIyo'marakoSaH 3 / 1 / 23 // 8. 'chAkiuM' iti 2. 'chAkiu' iti4||9. 'sAdhanaM' iti 2.3 // 10."udgatamanaskvRtterucchabdAt svArthe kan / utka utkaNThitaH " iti siddhAntakaumudyAm, pR.355 // biA : 20 Page #233 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 192 unmanAH, sakArAntaH / 3 utkaNThA saJjAtA'sya utkaNThitaH / 'tadasya saJjAtam '5 / 2 / 36 // itItac / "iSTArthodyukta utsukaH " [ amarakoSaH 3 / 1 19 // ] ityamaraH pRthagAha / catvAri utsukasya // abhizaste tu vAcyakSAritadUSitAH // 436 // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1 guNaiH saundaryaudAryAdibhiH pratIto vikhyAtaH, tatra / AhatAni udghoSitAni lakSaNAnyasya AhatalakSaNaH / 2 kRtAH prasiddhA lakSaNarUpA guNA asya kRtalakSaNaH / dve svaguNaiH prasiddhasya // nirlakSaNastu pANDurapRSThaH 1 nirgato lakSaNebhya iti nirlakSaNaH / 'nirAdayo 20 niHkrAntAdyarthe paJcamyA' (vA - 2 / 2 / 18 // ) iti samAsaH / 2 pANDuraM nirlakSaNaM pRSThamasya pANDurapRSThaH / dve nirlakSaNanarasya // saGke'suko'sthire // 437 // [ martyakANDaH - 3 zIlamasya tUSNIkaH, tUSNIma: / 'zIle karnU mlopshc'(vaa5|3|71 // / dve tUSNIMzIlasya // 1 abhizasyate sma abhistaH / 'zaMsa kathane ' ( ), niSThA, 'aniditAm - 6 / 4 / 24 // iti nlopaH, tatra / 2 vacanIyo vaacyH| 'vaca paribhASaNe ' ( a.pa.a.), 'RhalorNyat' 3 / 1 / 124 // / 3 kSAryate svarUpAccAlyate sma kSAritaH / 'kSara saJcalane ' (bhvA.pa.se.), NijantAd niSThA, alIkotpannapAta 10 kavyapadezaH / AkSArito'pi / 4 dUSyate sma dUSitaH / baddho nigaDito naddhaH kIlito yantritaH sitaH 'duSa vaikRtye ' (di.pa.a.), niSThA / maithunaM pratItyeke / catvAri 'dUhavyA' iti khyAteH // 436 // // 438 // 40 guNaiH pratItvAtalakSaNaH kRtalakSaNaH / 1 saGkasati saGkasukaH, dvidantyaH / sampUrvaH 'kasa gatau'(bhvA.pa.se.), 'sami kasa ukan' ' (uNA - 187) ityukan / 2 asthiraH capalaH, tatra / " anizcitaH "[ ] ityeke / " samyak kasanti palAyante janA asmAditi saGkasuko durjana: "[ ] ityujjvaladattaH / dve asthirasya // tuSNIMzIlastu tUSNIrka : 1 [ tUSNIM zIlamasya tuSNIMzIlaH ] / 2 tUSNIM bhAvaH 'vivazo'niSTaduSTadhIH / 1 viruddhaM vaSTi kAmayate vivaza: / 'varza kAntau ' ( a.pa.se.), pacAdyac / aniSTA duSTA ca dhIryasya sa aniSTaduSTadhIH / " vivazo'riSTaduSTadhIH "[ amarakoSaH 3 / 1 / 44 // ] ityamaraH |''arisstten maraNAdicihnena zvAsAdinA duSTA dhIryasya " [ama.kSIra.3 / 1 / 44 // ] iti kSIrasvAmI / ekaM duSTabuddheH / 'jehanI" matiphirIi' iti bhASA // sandAnitaH saMyatazca 1 baddhyate sma baddhaH / 'bandha bandhane' (kryA.pa.a.), niSThA / 2 nigaDyate sma nigaDitaH / 'gaDa secane ' (bhvA.pa.se.), niSThA / 3 nahyate sma naddhaH / 'naha (Naha) bandhane' (di. u. a.), niSThA, 'naho dhaH ' 8 / 2 / 34 // , ' jhaSastatho:-' 8 / 240 // iti dhatvam / 4 kIlyate sma kIlitaH / 'kIla bandhane' (bhvA.pa.se.), ktaH / 5 yantryate sma yantritaH / 'yatri bandhane" " (cu.u.se.), niSThA / 6 sIyate sma sitaH / 'SiJ bandhane' (svA.u. a.) // 438 // 7 sandAnyate sandAnitaH / 'dAna Arjave chedane caM'( ), niSThA / 8 saMyamyate sma saMyataH / 'yamu niyamaneM'(bhvA.pa.a.), niSThA, 'anudAttopadeza - '6 4 - 37 // iti lopaH / aSTau baddhasya // 50 syAduddanaM tu bandhanam / 1 uddIyata uddAnam / 'do'vakhaNDane ' (di.pa.a.), 'deG pAlanai '(bhvA.A.a.) vA, lyuT / 2 baddhyate'nena bandhanam / 'bandha bandhane' (kryA.pa.a.) karaNe lyuT / dve bandhanasya // manohataH pratihataH pratibaddho hatazca saH // 439 // 1. 'nirAdayaH krAntAdyarthe-' ityaSTAdhyAyyAm // 2. tulanIyo'marakoSaH 3 / 1 / 43 // 3. 'uka' iti3 // 4. 'kaJ' iti3 // 5. tulanIyo'marakoSaH 3 / 1 / 39 / / 6. 'bhavituM' iti3 // 7 'azuddhamidam, zuddhaM tu 'tUSNIm' iti // 8. 'kal' iti 3, mudritavArttike 'ko' iti dRzyate // 9. 'vivasa ' iti3 // 10. 'vivasa:' iti 2 3 // 11. 'vasa' iti3 // 12. 'maraNacihnena' iti kSIrasvAmikRtaTIkAyAm 3 / 1144 // , pR. 245 // 13. ' - buddhiH' iti3 // 14. 'jehanIM' iti1.2|| 15. 'yatri saGkocane' iti kSIrataraGgiNIdhAtuvRttI, 'saGkoce' iti dhAtupradIpaH, curAdiH, dhAtusaM - 3 // 16. kSIrataraGgiNyAdau 'dAna avakhaNDane' iti dhAtupATho dRzyate, 'dAna khaNDane' iti siddhAntakaumudyAm // 17. 'yama uparame' iti kSIrataraGgiNyAdau // 18. zrIhemacandrAcAryasammato'yaM dhAtvarthaH, dra. dhAtupArAyaNam, bhvAdi:, dhAtusaM-604, kSIrataraGgiNyAdau 'rakSaNe' iti dRzyate // 19. tulanIyo'marakoSaH 3 / 1 141 // 30 For Private Personal Use Only Page #234 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 436-442 ] 1 manaso hato manohataH / 2 pratihanyate sma pratihataH / 'han(hana) hiMsAgatyoH'(a.pa.a.), niSThA / 3 pratibadhyate sma pratibaddhaH / 'bandha bandhane' (kryA.pa.a.), niSThA / 4 hanyate sma hataH / catvAri manohatasya / 'manabhAgu' iti bhASA // 439 // pratikSipto'dhiMkSiptaH vyutpattiratnAkaralitA 1 pratikSipyate sma pratikSiptaH / kSipa preraNe' (tu. - u. a.), niSThA / 2 adhikSipyate sma adhikSiptaH / dve nirbhatasya / 'kaI nAkhauM' iti bhASA / yathA-" adhi10 kSipto'pi vikRtiM na yAti kvApi sajjanaH"[ N] // avakRSTaniSkAsitau samau / 1 avakRSyate dUrIkriyate sma avakRSTaH / 'kRSa vilekhane' (bhvA.pa. a, tu. pa. a), niSThA / 2 niSkAsyate sma niSkAsitaH / 'kasa gatau ' (bhvA.pa.se.), NyantAt ktaH / 'kAsR dIptau`'(bhvA.A.se.) ityasmAdvA ktaH, dantyasavAn / dve niSkAsitasya // Atta'gandhe'bhibhUtaH 1 Atto gRhIto gandho'bhimAno'sya AttagandhaH, tatra / " gandho garyo lavo'pi ca " [ trikANDazeSa: 3 | 3 |217 // ] 20 iti trikANDazeSaH / Attagarva ityapi pAThaH / 2 abhibhUya sma abhibhUtaH, niSThAntaH / dve 'ahaMkAra UtAriyAM' iti khyAtasya // apadhvaste nyakkRtadhikkRtau // 440 // 1 apadhvasyate sma apadhvastaH / ' dhvaMsa adhaHpatane' - (bhvA.A.se.), niSThA, tatra / 2 nyakkriyate sma nyakkRtaH / asatkAraNAdinA dhigiti kRto dhikkRtaH / " AttagandhAdayaH paJcA'pyekArthAH"[ ]ityeke / trINi dhikkRtasya // 440 // nikRtastu viprakRtaH 1 nikriyate khalIkriyate sma nikRtaH / 2 evaM 30 viprakRtaH nyAyaparAjito'yam / dve parAbhUtasya // 193 nyakkArastu tiraskriyA / paribhavo vipraMkAraH parAparyabhito bhavaH // 441 || atyAkAro nikArazca 1 nyakkaraNaM nyakkAraH / 'DukRJ karaNe' (ta.u.a.), ' bhAve '3 / 3 / 18 // ghaJ / 2 tiraskaraNaM tiraskriyA / 'kRJaH za c'3|3|100|| iti zaH, zittvAd bhAve yakU~, 'riGgayaliGkSu' 7 / 4 / 28 // tataSTAp / 3 paribhavanaM paribhAvaH / ' bhAve ' 3 | 3 | 18 // ghaJ / 4 viprakaraNaM viprakAraH / 'bhAve' 3 / 3 / 18 // ghaJ / 5-7 parAparyabhito bhavaH zabdo yojyaH, tena parAbhavaH, paribhavaH, abhibhavaH // 441 // 8 atyAkaraNam atyAkAraH / nikaraNaM nikAraH / nava parAbhavasya // vipralabdhastu vaJcitaH / 1 vipralabhyate sma vipralabdhaH / 'DulabhaS prAptau ' (bhvA.A.a.), niSThA, 'jhaSastatho :- '8 / 2 40 // iti dhatvam / 2 vaJcyate sma vaJcitaH / 'vaJca pralambhane ' (cu.A.se.), niSThA / dve vaJcitasya / 'Thagio" iti bhASA // svapnek zaryAlurnidrAluH 1 svApazIlaH svpnk| 'JiSvap zaye ' ( a.pa.a.), 'svapitRSornajiG '3 / 2 / 172 // svapnajau, svapnajaH ityAdi / 2 zayanazIlaH zayAluH / 'zIGo vAcyaH' (vA - 3 |2| 158) 50 ityAluc / 3 nidrAtItyevaMzIlo nidrAluH / nipUrvaH 'drA kutsAyAM gatau ' ( a.pa.a.), 'spRhigRhipatidayi - '3 / 2 / 158 // ityAluc, 'zIGaH sArvadhAtuke guNaH 7 14 / 21 // / trINi nidrAloH / 'UMghioM"' iti bhASA // 1. ' - bhAgo' iti3 // 2. 'dhakA' iti3 // 3 'nAkhiu' iti2; 'nAMkhyo' iti3, 'nAkhio' iti4 // 4. dra. anekArthasaGgrahAnekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA-2, kANDa: - 4, zle - 98, pR. 344 // 5. kSIrataraGgiNyAdau dIptAvarthe'yaM dhAturna dRzyate // 6. tatra 'gandho garve lave'pi ca' iti dRzyate, pR. 345 // 7. "Attagarvo'bhibhUtaH syAt " 3 / 1 / 40 // ityamarakoSaH // 8. 'utA-' iti3 // 9 dhAtupradIpasammato'yaM dhAtvartha:, bhvAdi:, dhAtusaM485, pR.51 // 10. dra. svopajJaTIkA3 / 440 // pR. 101 // 12. 'yaG' iti // 12. tulanIyo'marakoSaH 3 / 9 141 // 13. 'Thagiu' iti2.4 // 14. tulanIyo'marakoSaH 3 / 1 / 33 // 15. 'uMghIo' iti3 // 40 ghUrNite prarcalAyitaH // 442 // 1 ghUrNate sma ghUrNitaH / 'ghuNa ghUrNa bhramaNe ' (bhvA.A.se.), niSThA, tatra / 2 pracalati ghUrNate pracalaH, pracala ivAcarati kyaGantAt ktaH pracalAyitaH / yadvA pracalA nidrAvizeSo yasyAmAsIno'pi ghUrNate, apracalAvAn pracalAvAn bhavati sma pracalAyitaH / ya upaviSTo nidrayA ghUrNate, tasya 60 dve // 442 // Page #235 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 194 nidroNaH zayitaH suptaH 30 1 nidrAti sma nidrANaH / 'drA kutsAyAM gatau ' ( a.pa.a.), niSThA, 'saMyogAderAto dhAtoH - 8 / 2 / 43 // iti tasya tvam / 2 zeta iti zayitaH / 'zIG svapre' (a.A.se.), ' matibuddhi- '3 / 2 / 188 // ityatra cakArasyAnuktasamuccayArthatvAd vartamAne ktaH / 3 svapiti suptaH / 'JiSvap zaye '(a.pa.a.), 'tritaH ktH'3|2|187|| vartamaH / suptasya // kastu jArI / 1 jAgaraNazIlo jAgarUkaH / 'jAgR nidrAkSaye' (a.pa.se.), 'jAgarUkazcaM'3 / 2 / 165 // ityUkaH / jAgaritA'pi / 2 jAgaro'syA'sti jAgarI / 'ata iniThanau 5 / 2 / 115 // itIniH / dve jAgarUkasya / 'jAgatA' iti bhASA // jogaryA syAjjAgaraNaM jAgarA jAgaro'pi ca // 443 // 1 jAgate jAgaryA / 'pricryaaprisryaamRgyaattaattyaadyshc'(vaa-3|3|101 // ) iti sAdhuH / 2 jAgaryate jAgaraNam / lyuT / 3 jAgaraNaM jAgarA / 'jAgarterakAro vA' (vA3 | 3 | 101 // ) ityaH / 4 jAgaraNaM jAgaraH / ' bhAve '3 | 3 | 18 // ghaJ, 'jAgro'viciNNaGitsu 7 / 3 / 85 // iti guNaH / catvAri 20 jAgaraNasya // 443 // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA viSvagaJcati viSvadryaG 1 viSvagiti sarvato'rthe'vyayam, viSvak samantAdaJcati gacchati viSvadryaG / 'aJca gatau ' (bhvA.pa.se.), viSvakpUrvaH 'viSvagdevayozca - '6 / 3 / 92 // iti TeradryAdezaH, 'RtvigdadhRk- '3 / 2 / 59 // ityAdinA kvinM, ['aniditAm-' 6 / 4 / 24 // iti nlopaH, 'ugidacAm- '7 / 1 / 70 // iti num 'saMyogAntasya lopaH 8 2 23 // ], 'kvinpratyayasya kuH 8|2| - 62 // vizvadryaGiti tAlavyamadhyo'pi / ekaM sarvato gacchataH, sarvapUjakasya ca // [ martyakANDaH-3 gatipUjanayo:'(bhvA.pa.se.), devapUrvaH, 'viSvagdevayozca 6 |3|92 // iti TeradryAdezaH, 'Rtvik- '3 / 2 / 59 // ityAdinA kvin, 'aniditAM hala :- '6 / 4 / 24 // iti nlopaH, 'ugidacAm- ' 7 // 1 // 70 // iti num, 'saMyogAntasya lopaH ' 8 / 2 / 23 // , 'kvinpratyayasya ku : '8 / 2 / 62 // iti kavargo'ntAdezaH / ekaM devapUjakasya // sahAJcati tu sadhyaG syAt 1 sahAJcatIti sadhryaG / 'sahasye sadhriH '6 / 3 / 95 // , zeSaM prAgvat / ekaM 'sahAya' iti khyAtasya // tiryaG punastiro'Jcati // 444 // 1'tirasastiryalope'6 / 3 / 94 // iti tiryAdezaH, ziSTaM prAgvat / ekaM tiryaggacchataH // 444 // saMzayAluH saMzayitA 1 saMzayazIlaH saMzayAluH / sampUrvaH 'zIG svaje' (a.A.se), 'zIGo vAcya : ' (vA 3 / 2 / 158 // ) ityAluH / 2 saMzayazIlaH saMzayitA / 'tRn '3 / 2 / 135 // iti tRn / dve saMzayAloH // gRhayAlurgrahItariM / 1 gRhayata ityevaMzIlo gRhayAluH / 'gRha grahaNe ' ( cu. 50 A.se.), caurAdiko'dantaH, 'spRhigRhidayi - '3 / 2 / 158 // ityAdinA Aluc / 2 gRhayata ityevaMzIlo gRhItA / 'tRn' 3 / 2 / 135 // iti tRn / dve gRhayAlauMH // patayAluH pAtukaH syAt 1 patayatItyevaMzIlaH ptyaaluH| 'patR patane"'(cu-u.se.), curAdiH, 'spRhigRhipatidayi - '3 / 2 / 158 // ityAluc / 2 patatItyevaMzIlaH pAtukaH / 'patR patane' ( cu.u.se.), 'laSapatapadasthAbhUvRSahanakami ( kama ) - 3 / 2 / 154 // ityukaJ / dve patanazIlasya // devadryaG devamaJcati / 1 devamaJcati gacchati pUjayati devadryaG / 'aJju 1. aSTAdhyAyyAM cakAro na dRzyate // 2. 'TATyAnAmupasaGkhyAnam' ityaSTAdhyAyyAm, vastutastu 'jAgarterakAro vA' iti vArtikasya vikalpapakSe yaki guNe kRte 'jAgaryA' iti siddhatvAdasyollekho vicAraNIyaH // 3. 'kvip' iti 1 // 4. ' - gAntalopaH' iti 4 // 5. 'sahasa' iti // 6. 'tirasta- 'iti1.2.4 / 7. 'tiri' iti3 // 8. 'Aluc' ityaSTAdhyAyyAm // 9. tulanIyo'marakoSaH 3 / 1 / 27 // 10. ' -yAluH' iti 2 // 11. 'pata gatau vA' iti svAmisAyaNau, 'pata gatau' iti maitreyaH // 12. ' - luk' iti 1 // 40 roca'SNurocana // 445 // 60 1 rocanazIlo rociSNuH / 'ruca dIptau ' (bhvA.A.se.), Page #236 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 443-448] vyutpattiratnAkarakalitA 'alngkRjiraakRnyprjnotpconptonmdi(-md)-'3|2|136|| pa.se.), niSThA // 446 // 3-4 namaskriyate sma namasyitaH, itISNuc / 2 rocata ityevaMzIlo rocanaH / ruca dIptau'(bhvA.- nmsitH| 'namovarivazcitraGa: kyc'3|1|19||, tasya ktapratyaye A.se.) / dve rucivataH // 445 // 'kyasya vibhaassaa'6|4|50 // iti vA lopaH / 5 apacAyyate dakSiNArhastu dakSiNyo dakSiNIyaH apcitH| 'cAya pUjAnizAmanayoH (bhvA.u.se.), 'apa citshc'7|2|30||iti sUtreNa ktapratyaye sAdhuH / 'apacAyi1dakSiNAmarhati dakSiNArhaH / 'arha arhaNe'(bhvA. to'pi'[dra. amarakoSaH 3 / 1 / 101 // ] ityamaraH / 6 aJcyate pa.se.), pcaadyc| 2-3 dakSiNAmarhati dakSiNyaH, dkssinniiyH| sma anycitH| 'aJca gatipUjanayoH (bhvA.pa.se.), niSThA / 7 'kaDaGgaradakSiNAccha c'5|169|| iti dvitIyAntAdarhatyarthe cha aya'te sma arcitaH / 'mtibuddhipuujaa-'3|2|188|| iti ktH| yatau, 'aayneyii-'7|1|2|| iti chasyeyAdezaH, 'yasyeti ca' sapta pUjitasya // 64148 // / trINi yajJadAnArhasya // atha daNDitaH / pUjA'rhaNA saMparyA'rcA dApitaH sAdhitaH 1 pUjanaM pUjA / 'pUja pUjAyAm '(cu.pa.se.), 'cintipuuji-'3|3|105 // ityng| 2 [arhaNam] arhnnaa| 1 daNDyate sma daNDitaH / 'daNDa daNDane '(cu. 'aI pajAyAma'(bhvA.pa.se.), bhAve lyuT / 3 saparyaNaM u.se.), niSThA / 2 dApyate sma dApitaH / 'DudAJ dAne' , __saparyA / 'sapara pUjAyAm'( ), kaNDvAdiH, tato yak / (ju.u.a.), NyantAd 'arti[hii]lii-7|3|36|| iti puk, 4 arcanam arcA / 'arca pUjAyAm'(bhvA.pa.se.), bhidAtato nisstthaa| " 'daya dAne '(bhvA.A.se.)ityAdidhAtordAyita iti ditvAdaG / catvAri pUjAyAH / "apacitiH"[zeSanAmamAlA pAThaH"[]iti klinggpurussottmau| 2 sAdhyate sma saadhitH| 3|105||]shaissikm // 'sAdha saMsiddhau'(svA.pa.a.), niSThA / trINi daNDitasya // upahArabalI samau // 447 // aya'stu pratIkSyaH 1 upahiyate devArtham upahAraH / 'haJ haraNe'(bhvA. 1 arcanIyaH ardhyH| 'arca pUjAyAm'(bhvA.pa.se.), u.a.). ghaba / 2 balatyanena baliH, puNstriilinggH| yadaruNaH- 50 20 'Rhlornnyt'3|1|124||, yadvA 'Rca stutau'(tu.pa.se.), "balistvaksaGkocakRtA devatA'rcanaM ca dvayamapi ubhayaliGgam" na 'Rhlornnyt'3|1|124||, 'yjyaacRc(ruc)prvcrcshc7|- [ ]iti / "karopahArayoH puMsi baliH prANyaGgaje striyAm" / 366 // iti kutvaniSedhaH / ata eva kutvaniSedhAd jJApakAha [amrkossH3|3|195||] ityamaraH / [baliH, valiH], Adya dupadhalakSaNaH kyabapi na bhavati / 2 pratIkSaNIyo mukhyatvAt / saNAyA mukhyatvAt oSThyAdirantyo dantyoSThyAdiriti vizeSo na gaNitaH / 'bala pratIkSyaH / pratipUrvaH 'IkSa darzanAGkanayo:'(bhvA.A.se.), - prANane'(bhvA.pa.se.), 'in sarvadhAtubhya:'(uNA-557)itIn / 'Rhlornnyt'3|1|124||, "bhaktiH pratIkSyeSu kulocitA te" puujopkrnnpryaayaavetau| "kurvan sandhyAbalipaTahatAM zUlinaH [raghuvaMzam, sargaH-5, zrI-14] iti raghuH / dve pUjAyogyasya / dhanIyAm"[meghadUtam, pUrvameghaH, zro-34]iti kaalidaasH| 6 // "upahAro baliH smRtaH"[halAyudhakozaH 1128||]iti halAnamasyito namasitA'pacitAvaJcito'rcitaH / yudhaH / "devAgre naivedye dvau''[ ]iti taTTIkA / dve uphaarsy| 'DhovaNauM ' iti bhASA // 447 / / 1 pUjyate sma puujitH| 'pUja pUjAyAm'(cu.pa.se.), 30 niSThA, ttr| 2 arkhate sma arhitH| 'arha pUjAyAm'(bhvA.- viklavo vihvale: 1. 'arha pUjAyAm' iti kSIrataraGgiNyAdau // 2. 'daNDa daNDanipAtane' iti kSIrataraGgiNImA.dhAtuvRttI, 'daNDa nipAtane' iti dhAtupradIpaH // 3. 'daya dAnagatirakSaNahiMsAdAneSu' iti kSIrataraGgiNyAdau // 4. dra. padacandrikA, bhA-3, vizeSyanighnavargaH (prANivargaH), zrI-41, pR.36|| 5. 'IkSa darzane' iti kSIrataraGgiNyAdau // 6. 'pratIkSeSu' iti 2 / / 7. 'pUjito'rhitaH' iti 4 // 8. 1.2.4pratiSu na dRzyate // 9. 'ca' iti 4pratau nAsti // 10. 2.3.4pratiSu na dRzyate // 11. 'yuk' iti3|| 12. 1pratau na dRzyate // 13. 'liGgim' iti 1 // 14. 'api' iti3|| 15. 'pUjApaka-' iti 1 // 16. '-vaNau' iti 4, '-vaNo' iti 3 // 17. talanIyo'marakoSaH 3 / 1144 // Jain Education Intemational Page #237 -------------------------------------------------------------------------- ________________ na 10 196 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 1 viklavate kAtarIbhavati viklavaH / 'klava zyate"["]iti mizrAH / dve dRSTiduHkhadA'priyasya // kAtarye'( ), ayaM dhAturgaNA'parisamAptelaukikaH, pcaadyc| athAMsalo balI // 448 // 2 viruddha hvalati calati vihvlH| 'hvala calane'(bhvA.pa.se.), pacAdyac / dve vikalendriyasya // nirdigdho mAMsalazcopacitaH nazrI 1 aMsau skandhAvasya staH aMsalaH / 'vatsAMsAbhyAM 1 tiSThatyupacayeneti sthuulH| SThA gatinivRttau'(bhvA.- kaamble'5|2|98|| iti lc| 2 balamasyAsti blii| 'ata pa.a.), 'sthaca (uNA-682) iti satreNa rakai. UkArazcAntA- initthnau'5|2|115|| itIniH / balavAnapi // 448 // 3 dezaH, latvam / 'sthUla paribRMhaNe'(cu.A.se.)ityasmAdvA, pcaadyc| nirdegdhi sma nirdigdhaH / 'diha upacaye'(a.u.a.), nisstthaa| 2 pyAyate pIvA / 'opyAyI vaddhau'(bhvA.A.se.), 'dhyApyoH 4 mAMsamasyAsti mAMsalaH / 'sidhmaadibhyshc'5|2|97|| iti samprasAraNaM ca'(uNA-554)iti kvanip, samprasAraNaM ca / lac / 5 upacIyate sma upacitaH / 'ciJ cayane '(svA.- 40 pIvAnau, pIvAnaH ityAdi / 3 pyAyate sma pInaH / '[o]- u.a.), niSThA / paJca balavataH // pyAyI vRddhau'(bhvA.A.se.), niSThA, 'pyAyaH pI niSThAyAm' __ atha durbalaH kRshH| 6 / 1 / 28 // iti pIbhAvaH, 'oditshc'8|245 // ipti ktasya natvam / 4 pyAyate pibati vA pIvaraH / 'opyAyI vRddhau' kSAmaH kSINastanucchAMtastalinA'mAMsapelavAH // 449 // (bhvA.A.se.), 'pA pAne'(bhvA.pa.a.) asya vaa| 'ci(chi)- 1 dara ninditaM balamasya durbalaH / 2 kRzyati sma tvarachatvaradhIvarapIvara[mIvara]cIvara[tIvaranIvara]gahvarakaTvara- kRzaH / 'kRza tanUkaraNe'(di.pa.se.), niSThA, 'anupasargAt saMyadvaropahvarASTraraci sAdhava:'(uNA-281)iti sUtreNa sAdhuH / phullkssiibkRshollaaghaa:'8|255|| iti sAdhuH / 3 kSAyati sma 'pIva mIva nIva tIva sthaulye'(bhvA.pa.se.)asya vA / 'ca- kSAmaH / 'kSaye (bhvA.pa.a.), [niSThA], 'kSAyo ma:' (cha)tvara-'(uNA-281) ityAdinA varaci vali lope 8 / 253 // iti niSThAtasya matvam / 4 kSayati sma kssiinnH| 20 nipAtyate / catvAri sthUlasya // 'kSi kSaye'(bhvA.pa.a.), 'niSThAyAmaNyadarthe '64 / 60 // ityAdinA cakSuSyaH subhagaH dIrghaH, "kSiyo diirghaat'8246|| iti niSThAnatvam / 5 tanoti 50 kAya tanuH / 'tanu vistAre'(ta.u.se.), 'bhRmazItacaritsari1cakSuSe hitaH cakSuSyaH, yaM dRSTvA cakSuH prhlaadte| 'shriiraavyvaadyt'5|1|6|| iti yat / 2 zobhano bhago rUpaM tani[dhani]mimasjibhya u:'(uNA-7) ityuH / 6 chyati sma chaatH| 'cho chedane'(di.pa.a.), niSThA, 'aadec:-'6|1|45|| zrIrvA yasya sa subhagaH / dve dRSTisukhapradasya / 'sohAmaNauM' ityaatvm| bAhulyAt tRSimRSibhyAM tan vA / mAMsocchedA vA iti bhASA // chaatH| zAta iti tAlavyAdirapi / 7 tanoti kAyaM tlinH| dveSyo'kSigataH bAhulakAdinani saadhuH| 8 alpamAMsaH amaaNsH| alpArtho'tra 1 dveSaNIyo dvessyH| 'dviSa aprItau'(a.u.a.), naJ / 9 pelati gacchati kSAmatAM pelavaH / 'pelU gatauM' 'Rhlornnyt'3|1|124|| / 2 akSiviSayaM gataH akssigtH| (bhvA.pa.se.), baahulkaadvprtyyH| nava durbalasya // 449 // "akSigato yathA kiMzArukAdikhedakRt tathA'yamapItyarthaH, piciNDilo bRhatkukSistunditundikatundilAH / 30 akSigatazabdo yathA priyo hutatvena (hitatvena) vyapadizyate, tathA zatrurapi sadA ruSA dRzyamAnatvAdakSigatatveneti vyapadi1. '-samApto' iti 4 // 2. 'hvalayati' iti3|| 3. 'iti' iti 3pratau nAsti // 4. 'sthaH kicca' ityuNAdigaNe // 5. 3pratau naasti|| 6. 'ukA-' iti 2 // 7. 'niSThAyAm' ityaSTAdhyAya- na dRzyate // 8. '-pahvarASTraraci sAdhavaH' ityuNAdigaNasUtre na dRzyate // 9. '-maNo' iti3|| 10. '-gatau' iti3|| 11. 'dveSye dveSArhe akSigatazabdaH / yathA priyaH snehAd hRdtatvena vyapadizyate, tayA (tathA) zatrurapi ruSA sadA dRzyamAnatvAd akSigatatveneti akSiviSayaM gataH akSigataH" iti padacandrikA, bhA-3, vizeSyanighnavarga:(prANivarga:), bho-45, pR.41|| 12. 'nirdigdhati' iti3|| 13. sarvAdazeSu dRzyate, paramatrAnucitaM pratibhAti // 14. 'niSThAntasya' iti 3 // 15. 'bAhulakAt' iti 2 // 16. 'phelavaH' iti1|| 17. 'phela' iti 1 // 60 Jain Education Interational Page #238 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 448-452] vyutpattiratnAkarakalitA 197 1 piciNDamudaramatizayenA'syA'sti picinnddilH| nAsikA'sya avanATaH, avaTITaH, avabhraTaH / 'nata(nate) picchaaditvaadilc| 2 bRhatkukSirasya bRhatkukSiH / 3 tunda- nAsikA[yAH saMjJA]yAM TITannATabhraTacaH (TITanATajbhraTajaH)' matizayitamudaramasyAsti tundI / 4 evaM tundikaH / 'tundA- 5231 // avAd nAsAyAM nAsAnamane'pyete syuH / "etatrayaM dibhya ilcc'5|2|117|| iti cakArAd iniThanau ythaakrmm| natAyAM nAsikAyAM vartitvAt tadyogAdaci lakSitalakSaNayA5 tundamatizayitamudaramasyAsti tundilaH / tundAditvAdilac / 'vanAsike vartate "[]iti mizrAH / trINi natanAsikasya / svAmI tu-'tundivlivtterbh:52|139|| iti bhapratyaye "tundibhaH" "cipiTa:"[zeSanAmamAlA 3 / 105 // ] iti zaiSikam // [am.kssiir.27||44||] ityAha / 6 evam udarI / 7 tundA- kharaNAsta kharaNasaH ditvAd udarilaH / udariko'pi / sapta 'phAMdAlu' iti khyAtasya // 1-2 kharA tIkSNA kharasya gardabhasyeva nAsikA'sya vikhavikhavinA anAsike 450 // khrnnaaH| 'khurakharAbhyAM nas vaktavya :'(vaa-5|4|118||)iti nAsikAyA nasAdezaH, 'pUrvapadAt saMjJAyAmagaH'843 // iti 1-3 vigatA nAsikA'sya vinaH, vikhuH, vinH| Natvam / kharaNasau, kharaNasaH ityAdi / pakSe 'ac nAsi'khukhau ca'( )iti nAsikAzabdasya khukhAvAdezau, 've? kaayaaH-'5|4|118|| ityac, nAsikAyA nasAdezazca, 'puurvvktvy:'(vaa-5|4|119||)iti grAdezazca / " 'veH khukhagrA' pdaat-'8|4|3|| iti Natve kharaNasaH, adantaH / dve kaThina( )iti zAkaTAyanasUtreNa khukhAgrAdeze 'vikhuH, vinaH, vigraH' tIkSNanAsAvataH // iti rUpatrayam"[]iti mizrAH / "kharaNaso vigro vikhurvi naHkSudraH kSudranAsikaH // 451 // nAsikaH"[]iti rabhasaH / "vinasA hatabAndhavaH"[bhaTTikAvyam, sargaH-5, zro-8]iti prayogAd vinso'pi| anAsikaH 1 nAsikAyAM kSudro naHkSudraH / 'nas nAsikAyAH nAsikArahitaH, tatra / (trINi naasikaarhitsy| 'nakaTA' iti kssudre'(haimsuu-3|2|99||)iti nasAdezaH / 2 kSudrA nAsikAbhASA) // 450 // 'sya kSudranAsikaH / dve laghunAsikasya // 451 // 20 natanAsike'vanATo'vaTITo'bhraTo'pi ca / khuraNAH syAt khuraNasaH 1-3 natA namrIbhUtA nAsikA'sya natanAsikaH / 1 khuraH pazuzaphaH, tannAsikA'sya khuraNAH / 'gostriyorupsrjnsy'1248|| iti husvatvam, ttr| avanatA 'khurakharAbhyAM ns'(vaa-5|4|118||)iti nasAdezaH / 2 aci 40 1. ito'gre 1pratau 'tundAdikaH' iti dRzyate // 2. 'phAMdAlau' iti3, 'phAMdAtuM' iti4|| 3. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zrI-305, pR.381|| 4. '-vinAsakaH' iti1||5. dra. TIkAsarvasvam, bhA-2, 26 // 46 // , pR.303||, padacandrikA, bhI-2, manuSyavargaH, tho-304, pR.381||, rAmAzramI 2646 // , pR.279 // 6. bhaTTikAvye "vi-nAsA hata-bAndhavA' iti dRzyate, tatraiva jayamaGgalakRtaTIkAyAm "vinAsA vigatA nAsA yasyAH / nAsaiva nAsiketi '834 // ke'nn:7|4|13||' iti husvatve rUpaM, tasyA nasAdezasya vidhIyamAnatvAdatra saMbhava eva nAsti / vinaseti pAThAntaram / tatra vigatA cAsau nAsikA ca vinAsikA / tata itthambhUtalakSaNAyAM tRtIyAyAM '228 // pddtromaas-6163|| ' ityAdinA nasAdezaH / vigatayA nAsikayopAlakSitetyarthaH / vigatA nAsikA asyA iti bahuvrIhiNA vyAkhyAne anAsiketyAdinA ac nasAdezazca prApnutaH / tasya saMjJAviSayatvAdupasargAccetyasaMjJAyAM vidhIyamAno na bhavati vegro vaktavya iti grAdezo bAdhakaH / " (bhaTTikAvyam, sargaH-5, zo-8, pR.88)iti vyAkhyAtam / "vegro vaktavyaH' / vigatA nAsikA yasya vinaH / 'khyazca' / vikhyH| kathaM tarhi 'vinasA hatabAndhavA' iti bhaTTiH / vigatayA nAsikayopalakSiteti vyAkhyeyam / " iti siddhAntakaumudyAM bahuvrIhisamAsaprakaraNe // tatratyA bAlamanoramATIkA-"vereti / veH paro yo nAsikAzabdaH sa grAdezaM prApnotIti bhAvaH / vigra iti / vigatA nAsikA yasyeti vigrahaH / prakRtavArtikena nAsikAzabdasya grAdeza iti bhAvaH / vigatA nAsikA yasyeti vigrahe nasAdeze TApi ca vinaseti bhaTTiprayogo na yujyate / grAdezasyAsya nasAdezaM pratyapavAdatvAdityAkSipati-kathaM tIti / samAdhatte-vigatayeti / vigatA nAsikA vinAsikA, prAdisamAsaH / abahuvrIhitvAt na grAdezaH / kintu TAyAM 'paddan' iti nasAdeze vinaseti tRtIyAnte rUpam / upalakSitetyadhyAhAryamiti bhAvaH / ' iti vaiyAkaraNasiddhAntakaumudI, bahuvrIhisamAsaprakaraNama, pR.259|| 7. koSThAntargatapAThaH 1.2.4 na dRzyate // 8. 'vartante' iti1.2|| 9. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-303, pR.379 // , tatra "etat trayaM natAyAM nAsikAyAM vrtte| tadyogAd aci (paa.5|2|127), lakSitalakSaNayA vA natanAsike vartate // " iti dRzyate // 10. 'khurakharAbhyAM ca nas vaktavyaH' iti mahAbhASyam, caturthakhaNDam, 5 / 4 / 118 // , pR.420 // , 'khurakharAbhyAM nas vaktavyaH' iti kAzikA, bhaa-5,5|4|118||, pR.412||, 'khurakharAbhyAM vA nas' iti siddhAntakaumudI, pR.246 / / 11. 'kharaNAsau' iti1, 2pratau na dRzyate // Jain Education Intemational Page #239 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 198 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 khuraNasaH / "khurakharAbhyAM nas vaktavyaH' iti [nasbhAva:], niHzaGkatAM yuddhAdau bbhruH| 'DubhRJ dhAraNAdau'(ju.u.a.), 30 'AdezAntarakaraNaM pratyayanivRttyartham'[ ]iti kaiyaTapadamaJjaryAdau, 'kubhra(kurdha)zca'(uNA-22)iti bhRjaH kupratyayo dhAtordvitvaM atra vRttau 'ajapISyate'[]iti, tena, khuraNasaH, kharaNasa ca / paJca khalvATasya // ityapi bhavati"[mA.dhAtuvRttiH, bhvAdiH, dhAtusaM-404]iti __ atha koNaH kanana ekadRk / mAdhavaH / dve vikaTanAsikasya // 1 kANayati nimIlayati netraM kANa: / 'kaNa unnasastUgranAsikaH / nimIlane'(cu.u.se.), curAdiH, pacAdyac / 2 kanati dIpyate 1 unnatA udgatA vA nAsikA'sya unnasaH / 'upa- ekadazA knnH| 'kana dIptau '(bhvA.pa.se.), nandyAditvAllyuH / srgaacc'5|4|119|| iti sUtreNa ac, nAsikAyA nsaadeshshc| 3 ekA dRgasya ekadRk / trINi kANasya // ugrA unnatA nAsikA'sya ugranAsikaH / ekamugranAsika10 syocanAsikasya vA // 1 bAlairapyayatnena spRzyate pRshniH| 'spRza saMsparzane' paGgaH zroNaH (tu.pa.a.), 'ghRNipRzripANicUrNitUrNaya :'(uNA-492) iti 40 1 paNate jIvanAtha stauti paGgaH / 'pana vyavahAre nipratyayo. gaNAbhAvaH, salopazca nipAtyate / pRcchatyauSadhamiti stutau ca'(bhvA.A.se.), 'valerguk ca'(uNA-19)hati bAhu pracche nipratyaye saadhuH| 'cchvo:-'64|19|| iti zatve ca lakAt panerapyupratyayo gugAgamazca nipAtyate / striyAM 'paGgozca' pRssttiaa| "pRSaiH pRSNirityanye"[ ]iti puruSottamaH / 2 alpA 4 / 1 / 68 // ityUDaii paGgaH / 2 zroNati jaGghayoH saMhato tanurasya alpatanuH, tatra / dve laghuzarIrasya / (""kirAbhavati zroNaH / 'zroNa saGghAte'(bhvA.pa.se.), pacAdyac / tastvalpavarmaNi"[zeSanAmanAlA 3 / 105 // ] iti shaissike)| dve jaGghAvikalasya / "paGgulaH pIThasapI''[ zeSanAmamAlA 3 / 105 // ] zaiSike // kubje gaDulaH khalatistu khalvATa aindraluptikaH // 452 // 1 ku ISad ubjamArjavamasya kubjH| 'ubja Arjave' (tu.pa.se.), zakandhvAdiH, pRSodarAdirvA, tatra / nyubjo'pi / 20 zipiviSTo babhruH yaduktaM dhAtuvRttau 'ubja Arjave'(tu.pa.se.), nipUrvaH, "nyubjitAH 1khalanti saJcalanti kezA asmAditi khltiH| zerate'sminniti nyubjo rogavizeSaH, 'bhujanyubjau pANyupatA'khala saJcaye '(bhvA.pa.se.)asya dhAtoH prayogaH, ayaM ca / payo:7361 // iti ghaji kutvAbhAvo nipAtyate"[dhAtuvRttiH, bhImAdiSu pAThAd 'bhiimaadyo'paadaane'3|4|74 // ityapAdAna tudAdigaNaH, dhaatusN-23]iti| 2 gaDuH pRSThigranthirasya gddulH| viSayaH, atraiva paatthaadtiprtyyH| dhAtUnAmanekArthatvAt saJcalane 'sidhmaadibhyshc5297|| iti lac / dve kubjsy| (dve 'kUbaDA' iti khyAtasya) // vRttiH| yadvA 'skhala saJcalane'(bhvA.pa.se.)asyaiva dhAtorbhImAdiSu pAThAt salopaH / 2 khalvATaH / 'khalvATa-'( )iti kukare kuNiH // 453 // sUtreNa saadhuH| khalato'pi / 3 indraluptaM kezaghnam, tena carati 1 rogAdibhraMsitvAt kutsitaH karo bAhurasya kukaraH, aindraluptikaH / 'tena crti'4418|| iti Thak // 452 // tatra / 2 kuNyate kutsitatvena zabdayate kunniH| 'kuNa zabde' 4 zipizcarma viSTaM doSavyAptamasya zipiviSTaH / 5 bibharti (tu.pa.se.), 'kuNa saGkocane '(cu.u.se.)vA, 'igupadhAt 1. "AdezapratyayayoH prasaGge kevalAdezavidhAnA) vacanam" iti kaiyaTakRtapradIpaTIkA, caturthakhaNDam , 54 / 118 // , pR.420 // 2. "kevalAdezavacanaM pratyayanivRttyartham" iti haradattamizrakRtapadamaJjarITIkA, bhA-5, 5 / 4 / 118 // , pR.412|| 3. "pakSe'cpratyayo'pISyate" iti kAzikAvRttau, bhA-5, 54 / 118 // , pR.412|| 4. '-rapyuppratya-' iti 2.3.4 // 5. 'ityuGi paGgaH' iti 3 // 6. 'saMhatau' iti 1.4 // 7. 'kanI dIptikAntigatiSu' iti kssiirtrngginnyaadau|| 8. tulanIyo'marakoSaH 2648 // 9. ito'gre 3pratau 'tUrNi' iti dRzyate // 10. uNAdigaNe tUrNayaH' ityasya sthAne 'bhUrNi' iti dRzyate // 11. 'pRSTeH' iti 4 // 12. koSThAntargatapAThaH 1.2.4pratiSu na dRzyate // 13. 'nyubje'pi' iti 1 // 14. pRSTa-' iti 3 // 15. koSThAntargatapAThaH 2.4 na dRzyate, tathA tatsthAne 1pratau bahirbhAge 'dve kubjasya' iti dRzyate // 16. tulanIyo'marakoSaH 2 / 648 // 17. -bhraMsa-' iti3|| 18. 'kuNa zabdopakaraNayoH' iti kSIrataraGgiNyAdau // 19. ayaM dhAtuH kSIrataraGgiNyAdau na dRzyate, kintu mAdhavIyadhAtuvRttau curAdau 'kUca saGkocane'(curAdiH, dhAtusaM-133, pR.553)ityasya vyAkhyAnAvasare-'anye tu kuNeti isvopadhaM paThanti" ityuktaM sAyaNena // 20. 'ca' iti4|| 50 Jain Education Intemational Page #240 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 452-456 ] kit' (uNA - 559) itIn hrasvokArAdirayam / 'nisargataH kUNipaGgupogaNDA:''[]iti nAmamAlAyAmAryApAThAd dIrgho - kAravAMzca / " kutsitaH pANirasya " [ ] iti nairuktA: / dve 'TUMTA' iti khyAtasya // 453 // nikharva: khaTTenaH kharvaH kharvazAkhazca vAmanaH / 1 nitarAM kharvati nikharvaH / 'kharva gatau ' (bhvA.pa.se.), pacAdyac / 2 khaTTayati khaTTanaH, TavargAdyadvayamadhyaH / 'khaTTa saMvaraNe'(cu.u.se.), curAdiH, nandyAditvAd lyuH / 3 kharvati prakRtapuruSapramANAnnyUnatAM gacchati kharvaH / 'kharva gatau ' 10 (bhvA.pa.se.), pacAdyac / 4 kharvA hrasvAH zAkhA: karacaraNalakSaNA asya kharvazAkhaH / 5 vAmayati prANyantarapramANAd viparItamAcaSTe vAmanaH / 'tatkaroti - ' ( gaNasU - 3 |1 | 26 // ) iti NyantAd vAmazabdAd nandyAditvAd lyuH / vAmanazabdo'tra karacaraNahasve dehe vartate, tato vAmo'syA'sti vAmanaH, pAmAditvAnna iti vA / striyAM gaurAditvAd GISi vAmanI / paJca vAmanasya / " hrasvaH "[zeSanAmamAlA 3 | 106 // ] iti zaiSikam // akarNa eMDo badhiraH vyutpattiratnAkarakalitA 1 avidyamAnau karNAvasya akarNaH / 2 eDayati zravaNAyA'ntarAtmAnaM prerayati eDa: / 'ila preraNe' ( cu.u.se.), 20 curAdiH, pacAdyac, Dalayoraikyam / eDaH pazuriveti vA / A IDyate'sAviti vA / AGpUrvaH 'IDa stutau ' (a.A.se.), pacAdyac / 3 badhyate hitazravaNAbhAvAt pIDyate badhiraH / 'bandha bandhane' (kryA.pa.a.), 'iSimadi- ' ( uNA - 51 ) iti kirac / trINi badhirasya // 1 duriti nindAyAm, asampUrNatvAd duriti ninditaM zephAgrasya carmA'sya duzcarmA, nakArAntaH, zaizave nizcarmAgraziznatvAt, nirAcchAdanatvAcca / 2 dvirnagno dvinagnakaH // 454 // 199 3 caNDate ( vaNDate) pidhatte caNDaH (aNDaH ) | 'caDiG 30 (vaDi) veSTane ' (bhvA.A.se.), pacAdyac / 4 zipizcarma viSTaM doSavyAptamasya zipiviSTaH / catvAri duzcarmaNaH / " janmArabhya bAlavayovartI yauvanAdivayovartI vA'sampUrNaziznaH, sampUrNaziznazcaivaMvidha ucyate, nizcarmAgrazizno'yam [ ] iti kecit // khoDakhorau tu khaJjake / 1 khoDati gatau pratihato bhavati khoDa:, kvrgdvitiiyaadiH| 'khoDR gartipratIghAte' (bhvA.pa.se.), pacAdyac / "khoTa : "[ ] iti zabdaprabhedaH / 2 khorati khoraH / 'khora (khora) pratIghAte' (bhvA.pa.se.), ac / 3 khaJjati khaJjaH / 'khaji gativaikalye ' (bhvA.pa.se.), ac / khaJjaH pAdastadyogA- 40 darzaAdyaci vA / tataH svArthe kani khaJjakaH, tatra / khaJjake khoDakhorau"[ ] iti rabhasaH / trINi khaJjasya // " atha vikalAGgastu pogaNDaH 1 vikalAnyaGgAnyasya vikalAGgaH / 2 pUyate'pasAryate pognnddH| 'pUyI vizaraNe' (bhvA.A.se.), 'pUyogAdiH ' (haimoNA - 174) ityaNDapratyayaH / "pogaNDo vikalAGgakaH " [] iti ratnakoSaH / " pogaNDo vikalAGgaH syAt "[ halAyudhakoza : 2 / 388 // ] iti halAyudhaH / apakRSTaM gacchati gameH 'JamantADDuH'(uNA-111) pRSodarAditvAdotveM apogaNDo'pi / 'apogaNDastu zizuke vikalAGge ca bhIruke " [ vizvaprakAzakozaH, DAntavargaH, zlo-39]iti vizvaH / dve vikalAGgasya / 'hAthapagajehanA lUlA' iti bhASA // 50 UrdhvajurUrdhvajAnukaH // 455 // duzcarmA tu dvinagnakaH // 454 // UrdhvajJazcApi caNDazca (vaeNNDazca) zipiviSTazca " 1 Urdhva (Urdhve) tiSThato yasya dUrotthAyinI jAnunI bhavataH sa UrdhvajuH / UrdhvAdvibhASA '5 / 4 / 130 // iti jAnuno juH / jakAraJakArasaMyogavAn paJcamasvarAnto'yam / yanmAghaikAdazasarga: 1. pra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-306, pR. 383 // rAmAzramI 21648 // pR. 280 // tatra 'pogaNDAH' ityasya sthAne ' - paugaNDA:' iti dRzyate // mallinAthasUrikRtAmarapadapArijAtaTIkA, bhA-1, 216 // 48 // pR. 390 // 2. dra. svopajJaTIkA 3 / 453 // , pR.104 // 9 'gaurAdiGISi' iti1.2 // 3. ' - kye' iti 3 // 4. ito'gre 1.2pratyoH '4' iti dRzyate // 5. 'pratighAte' iti 4 haimasammato'yam, yadvA 'kholU' iti boddhavyam, ata evoktaM bhvAdi:, dhAtusaM - 360, pR.151 // 6. 'pratighAte' iti4 // tasya vyAkhyAnAvasare sAyaNaH "khoDa: khaJjaH, pacAdyac, laDayorabhedaH" iti, mA. dhAtuvRttiH 7. dra. TIkAsarvasvam, bhA-2, 216 149 // , pR.307||, padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, -308, pR. 384 // rAmAzramI 2 / 6 / 49 // , pR. 280 // 8. tulanIyo'marakoSaH 2 16 146 // 9 dra TIkAsarvasvam, bhA-2, 2647 // pR.302 // , padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro- 304, pR.380 // 10. ' - darAdotve' iti3 // 11. vizvaprakAzakoze - lAGge ca bhIruke' ityasya sthAne 'lAGge'tibhIruke' iti dRzyate, pR. 46 // For Private Personal Use Only Page #241 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 200 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 "parizithilitakarNagrIvamAmIlitAkSaH pralambANDastu muSkaraH / kSaNamayamanubhUya svapnamUrdhva jureva / 1 prakarSeNa lambAvaNDAvasya pralambANDaH / 2 pravRddhau rirasayiSati bhUyaH ziSyamagre vikIrNa paTutaracapalauSTha(-loSThaH) prasphuratprothamazvaH // 1 // " muSkAvasya muSkaraH / "USazuSi(suSi)muSkamadho ra.' [zizupAlavadham, sarga:-11, zro-11] iti| 2 Urkhe jAnanI 5R107 // / ve pravRddhavRSaNasya // asya UrdhvajAnukaH // 455 // 3 vyAkaraNAntare'dantajJAdeze 3 UrdhvajJaH ca / trINi uurdhvjnyoH| UMcA DhIMcaNahuI' tasyeti bhASA // 1 andhayati dRSTimupasaMharati andhH| 'andha dRSTyupa saMhAre'(cu.u.se.), curAdiH, pacAdyac / amati gacchatyaneneti 1 pragate jAnunI asya prajJaH / 'prasaMbhyAM jAnanorjaH' vaa| 'ama gatau '(bhvA.pa.se.), 'skandyamibhyAm-'(haimoNA10 5 / 4 / 129 // / 2 vyAkaraNAntare'dantajJAdeze prjnyH| 'samprAjjA- 251)iti dhaH / 2 gate'kSiNI yasya sa gatAkSaH / 'bahuvrIhau 40 nuno(-jaano)rjujnyau'(haimsuu-7|3|155||) iti sUtram / etau sakthyakSNoH [svAGgAt] ssc'5|4|113|| / dve andhasya / jakArajakArasaMyogIyAntau / vAtAdidoSAd virale jAnunI asya "aneDamUka:"[zeSanAmamAlA 3 / 106 // iti zaiSikam // viralajAnukaH, tatra / dve viralajAnukasya // . utpazya unmukhaH saMjusaMjJau yutajAnau 1 ud Urdhva pazyati utpazyaH / 'dRzira prekSaNe' 1-2 nityaM kadAcidvA saMhate saMlagne jAnunI asya (bhvA.pa.a.), 'pAghrAdhyAdhedRzaH shH'3|1137|| iti zaH, saMjuH, saMjJaH ca / etau jakArabakArasaMyogIyAntau / dve zittvAt 'paaghraadhmaa-7|3178 // iti pazyAdezaH / 2 udai Urdhva yutajAnukasya / mukhamasya unmukhaH / dve UrdhvaM pazyataH // "prajuH pragatajAnuH syAt prajJo'pyatraiva dRzyate / saMjuH saMhatajAnau ca bhavet saMjJo'pi tatra hi // 1 // adhomukhastvAG // 457 // 20 UrdhvajurUvaMjAnuH syAdUrdhvajJo'pyUrdhvajAnukaH // " [] 1 adha:sthitaM mukhamasya adhomukhH| 2 avAJcati iti sAhasAGkaH // avAha / avapUrvaH 'aJca gatipUjanayo:'(bhvA.pa.se.), 'R- 50 valino valibhaH samau // 456 // tvik-'3|2|59|| AdinA kvin / avAJcau, avAJcaH, zasAdau 1 (valistvaksaGkoco'styasya vlinH)| 'vala valla avAcaH, avAcA ityAdi / yanmAghaH-"kurvantamityabhibhareNa na saMvaraNe [saJcaraNe] ce'(bhvA.A.se.),'-in'(uNA-557) gAnavAcaH, puSpairvirAmamalinAM ca na gAnavAcaH" [zizupAlaitIna, valirjarAzUthacarma, tadyogAt pAmAditvAnnaH valinaH / vadham, sargaH-6, zrI-79] iti / avAcIno'pi / "nyujaH" 2 valirasyAsti valibhaH / 'tundivlivtterbhH'52|139|| / [zeSanAmamAlA 3106 // iti zaiSikam / dve adhomukhasya // dve lIlarIvAniti khyAtasya // 456 // muNDastu muNDitaH udagradan danturaH syAt 1 muNDyate muNDaH / 'muDi khaNDane'(bhvA.pa.se.), 1 udagrA unnatA dantA asya udagradan / 'agrAnta- ghaJ / yadvA muNDanaM muNDaH kezApanayanam , tdyogaadrshshuddhshubhr-54|145|| ityAdinA datrAdezaH / 2 unnatA dantA asya AditvAdac / striyAM muNDA / 2 muNDyate sma munndditH| danturaH / 'danta unnata urc'5|2|106 / / dve lambadantavataH // 'muDi khaNDane'(bhvA.pa.se.), niSThA / dve muNDasya // 60 1. haimavyAkaraNe 'vordhvAt 7 / 3 / 155 // ityanena jujJau Adezau staH // 2. 'UMcA DhIcaNa-' itira, 'UMcA DhIMcaNA-' iti3|| 3. dra. padacandrikA, bhA-1, manuSyavargaH, zro-305, pR.382 // , rAmAzramI 21647 // , pR.280|| 4. koSThAntargatapAThaH 1.3.4pratiSu na dRzyate // 5. sAyaNasammato'yaM dhAtupAThaH, 'vala saMvaraNe' ityeva svAmI, 'valla saMvaraNe' ityeva dhAtupradIpo'pi // 6. '-niti' iti3|| 7. 'bhASA' iti1|| 8. 'uSa-' iti3.4|| 9. svAmisammato'yaM dhAtupAThaH, 'dRSTyupadhAte' iti maitreyasAyaNau // 10. 'gatyAdiSu' iti yuktaH // 11. 'Ud' iti1.2|| 12. 'muMDi' iti1.2|| Jain Education Intemational Page #242 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 456-460] vyutpattiratnAkarakalitA 201 kezI kezavaH keziko'pi ca / deraatodhaato:-'8|2|43|| iti natvam / (glAnirasyAstIti, 1 prazastA: kezAH santyasya keshii| 'ata iniThanau' / / arzaAdyac vA) / 4 glAnizIlo glAsnuH / 'glAjisthazca 5 / 2 / 115 // itiiniH| 2 kezA asya santi keshvH| 'kezA ksnu:(gsnuH)'3|2|139|| 5 vikaroti sma vikRtaH / 30 dvo'nytrsyaam'5|2|109|| iti vaH / 3 'ata iniThanau' 'DukRJ karaNe'(ta.u.a.), niSThA / 6 Aturayati AturatvAdati DukRJ karaNa (ta.u.a.), niSThA / 6 AturayAta Atura 5 / 2 / 115 // iti Thanau kezikaH / trINi sakezasya // tvarate" AturaH / 'tura tvaraNe'(ju.pa.se.), sautraH, 'igupadha-' 3 / 1 / 135 // iti kaH / 7 vyAdhiH saJjAto'sya vyAdhitaH / valira: kekaraH 'tadasya snyjaatm-'52||36||itiitc / rogito'pi / 8 1valate veSTati (veSTate) netraM valiraH / 'vala valla abhito'myate sma abhymitH| 'am(ama) roge'(cu.u.se.), saMvaraNe'(bhvA.A.se.), bAhulakAt 'timirudhi-'( ) iti abhipUrvAt ktaH / 9 'ruSyam(ma)tvarasaMghuSAsvanAma '7 / 2 / 28 // kirac / valiraM vakranetram, tadyogAd 'arzaAdibhyo'c' veTi iDabhAve abhyAntaH / 'anunAsikasya kvijhaloH kGiti' 10 52127 // vA / 2 ke zirasi karAtyakSiNI calatArakatvAt 64 / 15 // iti dIrghaH / sAmAnyataH nava rogiNaH // kekaraH, prathamasvaramadhyaH / 'ki jJAne'(ju.pa.a.), sautro atha vizeSeNAhavA, 'kizavRbhyaH-(haimoNA-435)iti karapratyaye vA / "Tere vAlikekarau"[]iti rabhasaH / dve vakradRSTinarasya // dardurogI tu da?NaH // 459 // 40 vRddhanAbhau tuNDilatuNDibhauM // 458 // 1 daridrAti vapuranayA dardvaH / 'daridrA durgatau'(a.1vRddhA nAbhiryasya, tatra / unnatA nAbhiH tuNDiH / pa.se.), mRgayvAditvAt kvanto nipAtaH / sA cAsau rogazca pa.sa 'tuDi toDane'(bhvA.A.se.), 'in sarvadhAtubhyaH'(uNA-557) dardurogaH, tadyogAd [ dardurogI] / 'dvandvopatApa- '5 / 2 / 128 // itIn / sA'syA'sti tuNDilaH / sidhmAditvAllaH / eka ___ ityAdinA iniH / 2 dardU : SaSThasvarAnto'pi / yadujvaladatta:dezavikRtasyAnanyatvAt 'tundi(tunnddi)blivtti(vtte:)'5|2| " 'daridro(daridrAter) yAlopazca'(uNA-90)daridrAterU: 139 // ityAdinA bhe tuNDibhaH / dve 'sUMTIyAlu' iti khyAtasyaM syAdikArAkArayorlopazca, dardU: kuSThavizeSaH"[ ]iti / "dvi20 // 458 // repho'yam, tadyogAd 'dA husvshc'(gnnsuu-5|2|100 // ) iti napratyaye hasvatve ca daNaH / "daridrAteryalopa iti pAThAd AmayAvyapaTuglAno glAsnurvikRta AturaH / / "rephekArAkAralope dadruH, ekarephaH, tato napratyaye dadruNaH vyAdhito'bhyamito'bhyAntaH ekarephaH,"[ ] ityanye / dve durdurogavataH // 459 // 1 Amayo rogo'syA'sti AmayAvI / sarvatrAmaya- _pAmanaH kacchurastulyau - syopasaGkhyAnAd vinidIghauM / AmayAvinau, AmayAvinaH / ityAdi / 2 "paTurdakSe ca nIroge"[medinIkozaH, TAntavargaH, 1 pAmA'syA'sti pAmanaH / pAmAditvAnnaH / pAmara zro-20] iti mediniH / tadviparItaH apaTuH / 3 glAyati ityeke, dvAvapIti bhojaH / 2 kacchUrasyAsti kcchurH| kacchavA sma glAnaH / 'glai harSakSaye'(bhvA.pa.a.), niSThA, 'saMyogA- husvshc'(vaa-5|2|107)iti raH / dve pAmavataH // 1.'-saMvaraNe saJcaraNe ca' iti sAyaNaH, 'valla saMvaraNe' iti maitreyaH, 'vala saMvaraNe' iti svAmI // 2. 'sautre' iti 3 // 3. 'kisR-' iti 3 // 4. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zo-307, pR.384 // , rAmAzramI 2649 // , pR.280|| 5. 'vRddhanAbhau tuNDibhatuNDilau' ityamarakoSaH 2 / 6 / 61 // 6. 'tundilaH' iti 1 // 7. '-yAlu' iti 1 // 8. 'bhASA' iti 3 // 9. koSThAntargatapAThaH 1pratau na dRzyate // 10. NyantatvAdupadhAguNAbhAvazcintyaH, igupadheti kaH, so'pi cintyaH, NyantasthegupadhatvAbhAvAt, atha ca 'Atorati' iti yuktaH // 11. '-ratvAditi-' iti 2.4 // 12. '-tvarite' iti3|| 13. '-SAsvarasvanAm' iti2|| 14. 'sapta' iti1.2.4|| 15. 'daridrAteAlopazca'(uNA-90)ityatra tattvabodhinI-" 'daridrA durgatau // izca Azceti // bhojadevastu-lopaH iti rephAdikaM padaM chittvA dvedhA vyAkhyAtavAn-rizca Azceti vyAkhyAne dadrUH 'razca izca Azca' iti vyAkhyAne tu 'antyabAdhe'ntyasadezasya-562' iti dvitIyasyaiva rephasya lopAd darduriti // mRgayvAditvAt kupratyaye dardUrityanye / 'darduNo durdurogI syAt'(amarakoSaH 2659||)itymrH / itthaM catvAri rUpANi" iti, siddhAntakaumudI, pR.599 // 16. 'darduH' iti 1 // 17. '-te: rU:' iti3|| 18. 'syAda-' iti1 // 19. 'dve-' iti1 // 20. 'repha-' iti1|| 21. "daridrAteAlopazca iti pAThAd rephekArAkAralope 'dadrUH' ekarephA / tato napratyaye 'daguNaH' ekarepha ityanye' iti padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zo-317, pR.396|| Jain Education Intemational Page #243 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 202 sAtisAro'tisArakI / 1 atisAro'tipurISanisargaH, saha atisAreNa vartate sAtisAraH / 2 atisAro'tyasya atisArakI / ekadezavikRtasyAnanyatvAdatisArazabdAdapi 'vAtAtIsArAbhyAM kuk ca' 5 / 2 / 129 // itInikukau / atIsArakyapi / dve atisArarogiNaH // vAtakI vAtarogI syAtM abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1 vAto'syAsti vAtakI / 'vAtAtIsArAbhyAM kuk ca5 | 2 | 129 // iti kukau / 2 vAtarogo'syAsti vAtarogI / dve vAtarogiNaH // leSmalaH zleSmaNaH kaeNphI // 460 // 1 zreSmA'styasya zreSmalaH / 'sidhmAdibhyazca 5aaraa97|| iti laH / 2 pAmAditvAnnapratyaye Natve ca SmaNaH / 3 kapho'syAsti kaphI / 'ata iniThanau 5 / 2 / 115 // trINi kapharogiNaH // 460 // klinnanetre cillacullau pilla 1 klinnaM netraM yasya sa klinnanetraH / klinnaM ca tannetraM ceti karmadhArayo vA tatra / 2-4 klinnaM cakSuH cillam, cullam, pillam / 'klinnasya cillacullapillAzcakSuSI' ' ( vaa5|2|33||)vktvyaat sAdhavaH / ete klinnanetre puruSe klinne 20 netre'pi ca vartante / netre vartamAnAH klIbaliGgAH, puruSe vartamAnAH puMsi / catvAri klinnanetrasya / 'cIpaDI AMkhi ' iti bhASA // athA'rzoyugarzasaMH / 1 'R gatau ' (ju.pa.a.), 'arterguNaH zuT ca' (uNA245) iti asunpratyayaH, zuDAgamazca / arzasA yujyate arzoyuk / 'yujir yoge' (ru. u. a.), kvip / 2 arzo'syAsti arzasaH / 'arzaAdibhyo'c 5 // 2 // 127 // / dve arzarogiNaH // mUrcchite mUrttamUrcchA 1 mUrcchA saJjAtA'sya mUrcchitaH / tadasya saJjA30 tm-'5|2|36 // itItac, tatra / 2 mUrcchati sma mUrttaH / ' mUrcchA mohasamucchrAyayoH'(bhvA.pa.se.), niSThA, 'Aditazca 7 / 2 / 16 // [ martyakANDaH-3 itITpratiSedhaH, 'rAllopaH 3 4 121 // iti chakAralopaH, 'na dhyAkhyApR (pR) mUrcchimadAm 8 / 2 / 57 // iti natvAbhAvaH / 3 mUrcchA'syAsti mUrcchAlaH / 'prANisthAdAto lajanyatarasyAm' 5 / 2 / 95 // iti lac / " sidhmAdiSu 'kSudrajantUpatApAcca' (gaNasU - 5 / 2 / 97 // ) iti lan ( lac ) " [ ] iti mizrAH / indriyamanovaikalyaM mUrcchA / yadAttreyaH " ruNaddhi nATikAdvAraM tena cittaM vimUrcchati / saMjJAnAzo bhavet tIvraM nizcetA jAyate naraH // 1 // pateca kASThavattUrNaM mado mUrcchA nigadyate // " [ ]iti "mUrcchitaM mohasaMprApte socchraye'pi dRDhe'pi ca "[vizvalocanakozaH, tAntavarga:, zle-150 ] iti zrIdharaH / trINi mUrcchitasya // sidhmalastu kilAsini // 461 // 1 sidhma asyAsti sidhmalaH / 'sidhmAdibhyazca 52/97 // iti lac / 2 kilAsaM sidhma, tadyogAt kilAsI / 'ata iniThanau 5 2 / 115 // itIniH, tatra / dve sidhmalasya // 461 // pittaM mAyuH 1 patati sraMsate pittam / pRSodarAdiH / apidadAi rogAniti pittam / bAhulakAd "jatantAt sUtarapalitoSTA: (jartatAtasUratapalitaloSTAH) " ( kAtantroNA - 2 / 130 // ) iti bAhulakAt 50 kartari ktaH, apyakArasya vaSTItyAdinA lopa:, 'aca upasargAttaH 7 14 147 // iti dAJastakArAdezaH / 2 minoti prakSipati malAM mAyuH puMsi / 'DumiJ prakSepaNe'(svA.u.a.), 'kRvApAji - ' ( uNA - 1 ) ityaN / dve pittasya / zeSazcAtra- " pitte palAgniH pelalajvaraH syAdagnirecakaH "[ zeSanAmamAlA3 // 106 // ] // 1. tulanIyo'marakoSaH 2 / 659 // 2. stIti' iti 2 // 3. 'klinnasya cil pil lazcAsya cakSuSI' iti, 'cul ca' iti ca vArtikasvarUpaM dRzyate // 4. 'chakArasya lopaH' iti 3 // 5. 'rcchate' iti 2 // 6. 'pitte ca' iti3 // 7 1.2.4pratiSu nAsti // 8. asyopari 2pratau 'kolIyA' iti dRzyate // 9. 'sUtaratapali-' iti1.2 // 10. 'vaSTi bhAgurirallopaH' ityAdikArikayA // 11. 'niti' iti 3 // 12. 'palala:' iti 3 // 13. 'viSyate' iti 3 // 14. ' - man' iti 2 // 40 kaphaH SmA balAMza: snehabhUH khaTaH / 1 kena jalena sphItirvRddhirasya kaphaH / pRSodarAdiH / kaM ziraH phaNati gacchati vA / 'phaNa gatau ' (bhvA.pa.se.), 'anyebhyo'pi'(vaa-3|2|101|| ) iti DaH / 2 zraSyati mAMsAdinA leSmA / 'zRiS (viSa) AliGgane' (di.pa.a.), 'manin ' 60 (uNA - 584) iti manin / 'zriSu viSu praSu pluSu dAhe ' (bhvA.pa.se.) asmAd vA manin / leSmANau, leSmANaH ityAdi / 3 balamaznAti balAzaH / 'az (aza) bhojane ' (kryA .pa.se.), Page #244 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 460-464] pacAdyac / 4 snehAd bhavati snehabhUH / kvip / 5 khati khttH|'khtt kAGkSAyAm ' (bhvA.pa.se.), pacAdyac / paJca kaphasya / "sihAnarkaH kheTa: ' [ zeSanAmamAlA3 // 107 // ] zaiSike // rogo rujA rugAtaGko mAndyaM vyAdhirapATavam // 462 // Ama Amaya A~kalpamupatapo geMdaH samAH / 1 rujati rogaH / 'rujI roge ' (tu.pa.a.), 'padarujivizasparzo (padarujavizaspRzo) ghaJ '3 | 3 | 16 // iti kartari ghaJ 'cajo: ku ghiNNyato : '7 / 3 / 52 // iti kutvam / 2 rujyate'nayA rujaa| 'rujI roge '(tu.pa.a.), bhidAderAkRtigaNatvAdaG / 3 10 rujati dehaM ruk, strIliGgau / 'rujo bhaGge ' (tu.pa.a.), 'kvip-'3|2|76 // iti kvip / 4 AtaGkatyanena AtaGkaH / 'taki kRcchrajIvane'(bhvA.pa.se.), ghaJ / 5 mandasya bhAvo mAndyam / 6 vividhA Adhayo manaH pIDA asmAd vyAdhiH / " vividhAn yaH karotyAdhIn vyAdhiH, sa hi nirucyate "[]iti vAcaspatiH / vizeSeNAdhIyate sthApyate kupathyairiti vA / 'DudhAJ dhAraNAdau' (ju.u. a.), 'upasarge ghoH kiH'3|3|92 // / 7 na pATavam apATavam // 462 // 8 Amayati rujati Ama: / 'ama roge' (cu.u.se.), curAdiH, pacAdyac / amanaM' vA 'bhAve '3 3 118 // ghaJ / "amo'pi''[ ]iti zabdaprabhedaH / 9 A samantAd 20 mInAti hinasti deham AmayaH / 'mIJ hiMsAyAm ' (kryA.u.a.), vyutpattiratnAkarakalitA pacAdyac / yadvA Amayati / 'am ( ama) roge ' ( cu.u.se.), NyantAt pacAdyaciM 'kyasya vibhASA '6 / 4 / 50 // ityato vibhASAgrahaNasya vyavasthitavibhASAtvAd [na] Nilopa:, saMjJApUrvakAnityavAt []ityanyaH / 10 akalasya bhAva Akalyam / 11 upatApayati dehamanasI upatApaH / 'tapa santApe ' (bhvA.pa.a.), NijantaH, pacAdyac / karaNe vA ghaJ / 12 gadati vyanakti vyathAM gadaH / 'gada vyaktAyAM vAci' (bhvA.pa.se.), pacAdyac / sAmAnyena dvAdaza rogasya // atha vizeSata Aha 30 kSayaH zoSo rAjayakSmA yakSmA 203 1 kSIyate zarIramanena kSayaH / 'kSi kSaye' (bhvA.pa.a.), 'erac '3 / 3 / 56 // | kSIyate'smAdvA / 'puMsi saMjJAyAm- '3 / 3 / 118 // iti ghaH / 2 zoSayati rasAdidhAtUn zoSaH / 'zuSa zoSaNe ' ( di.pa.a.), Nijanta:, tato'c / 3 yakSyate pUjyate rogarAjatvAd yakSmA / 'yakSa pUjAyAm' (cu.-' u.se.), '-manin'(uNA - 584) / rAjA cAsau yakSmA ca rAjayakSmA / yakSyate pUjyate rogarAjatvAd yakSmA, puMsi / 'yakSa pUjAyAm' (cu.u.se), 'manin ' ( uNA - 584) / "jakSa bhakSahasanayo:'(a.pa.se.)ityatau manini jakSmA "[" ] iti puruSotaH / catvAri kSayanasya // 13 : atha kSet kSutaM vaH // 463 // 1 kSavaNaM kSut, strIliGga: / 'TukSu zabde ' ( a.pa.se.), sampadAditvAt kvip, 'hrasvasya piti - 16 / 1 71 // iti tuk / 2 kSU makSutam / bhAve niSThA / 3 kSUyate kSavaH / 'Rdorap '3 / 3 / 57 // ityap / trINi chikkAyAH / 'chikkA' dezyAm // 463 // kosastu rkSavathuH 1 kAsyate kutsitazabdaH kriyate'nena kAsa:, dantyasaH / 'kAsR zabdakutsAyAm ' (bhvA.A.se.), 'halazca' 3 / 3 / 121 // iti ghaJ / kAsayatIti pacAdyac vA / tAlavyazakAravAnapi |'"shaaluukkaashshllky: "[ ]iti dvizakAre tAlavyabhedAt / " vArANasyAM bhavet kAzI kSavathau nA tRNe'stri-yam"[] tAlavyAnteSu rabhasaH / 2 kSautyanena kSavathuH puMsi / 'TukSu zabde' (a.pa.se.), 'Tvito'thuc' 3 / 3 / 89 // / dve 'Ursa'' iti khyAtasya // pomA khasaH kacchUrvicarcikA / 20 1 pAntyasmAdAtmAnaM pAmA / 'pA rakSaNe ' ( a.pa.a.), -manin ' ( uNA-584) / striyAm pAmAnau, pAmAna: iti, ngiissbhaave'| 'DAbubhyAm- '4 / 1 / 13 // iti DApi pAme, pAmAH 1. 'ziGkhAnaka:' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 2. 'rujo bhaGge' iti svAmimaitreyasAyaNAH // 3. 'ha' iti1.2.4 // 4. dra. svopajJaTIkA 3 462 // pR.106 // 5. ito'gre 3pratau 'vyAdhiH' iti dRzyate // 6. 'AmanaM' iti 1 / 7. 'ama AmaH prakIrtitaH' iti zabdabhedaprakAze, zle-2 // 8. ' -dyac' iti2.3 // 9. pra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavarga:, zrI - 309, pR.386 // 10. 'vyathA' iti2 // 11. 'yakSate' iti2 // 12. ito'gre 3pratau 'vA' iti dRzyate // 13. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-309, pR. 386 // tatra 'bhakSa-' ityasya sthAne 'bhakSaNa-' iti dRzyate // 14. atra 4pratau " 'ttIti manipratyaye yakSmopi" ityekA TippaNI dRzyate // 15. ito'gre 3pratau 'zabda' iti dRzyate // 16. ito'gre 1 pratau trINi chikkAyAH' iti dRzyate // 17. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-310, pR. 387 // 18. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH:, zro- 310, pR. 387 // rAmAzramI 2652 // pR. 282 // 19. 'udhra- ' iti3 // 20. 'pAtya-' iti4 / / 21. 'manaH' 4 / 1 / 11 // iti striyAM GISabhAve // For Private Personal Use Only 40 50 Page #245 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 20 204 ityAdi gaGgAvat / klIbe pAma, pAmanI, pAmAni ityAdi / "kacchvAM [tu] pAma pAmA vicarcikA" [ amarakoSaH 2 16 / - 53 // ] ityamaraH / 2 khanati tvacamiti khasaH / 'khana khanane ' (bhvA.u.se.), bAhulakAdasapratyaye nipAtyate / 3 kaSati hinasti zarIraM kacchUH, strIliGga: / 'kaSa hiMsAyAm' (bhvA.pa.se.), 'kaSezcha ca' (uNA-84) ityUpratyayaH, cho'ntAdezazca / 4 viruddhaM vicarcyate zabdayate vicarcikA / 'carca adhyayane' (cu.u.se.), 'rogAkhyAyAM Nvul bahulam 3 | 3 | 108 // iti Nvul / catvAri pAmnaH // 10 kaNDUH kaNDUyanaM kharjUH kaNDUyA 1 kaNDUyate kaNDUH / 'kaNDUJ gAtravigharSaNai (kaNDvAdiH), ['kaNDvAdibhyo yak' 3 / 1 / 27 // ], bhAve kvip, [' ato lopaH '6 / 4 / 48 // ityallopaH '], 'lopo vyorvali' 6|1|66 // / 2 lyuTa' kaNDUyanam / 3 kharjati vyathate kharjUH, strIliGga: / kharjati mArSTi sukhamiti vA kharjUH / 'kharja vyathane mArjane ca ' (bhvA.pa.se.), 'kRSicami- '(uNA81 ) ityUH / 4 kaNDvAdiyagantAd 'a: (a) pratyayAt ' 3 | 3 |102||ityprtyye kaNDUryA / nyAsaH kaNDUtirapi / catvAri 'khAji' iti khyAtAyAH // atha kSetaM varNaH // 464 // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA aru kSaNanuzca 1 kSaNyate sma kSatam / 'kSaNa ( kSaNu) hiMsAyAm' (ta.u.se.), niSThA, 'anudAttopadeza- 6 4 37 // iti NlopaH / 2 vraNayati vraNaH, puMklI. / 'vraNa gAtravicUrNane ' (cu.u.se.), caurAdiko'dantaH, tato'c // 464 | 3 iyartti vyathAmanena aruH, kliibe| 'R gatau' (ju.pa.a.), 'dhanartticakSiGvapi -' ( ) ityus / aruSI, arUMSi ityAdi / 4 IrayatyaGgam Irmam / 'Ira gatikampanayo: '(a.A.se.), bAhulakAd 'artistusuhu-' (uNA - 137 ) ityAdinA man / vaijayantIkArastu- "vraNo'30 pIrmo'pi na striyAm" [vaijantIkoSaH 3 / 7 / 217 ||]iti puMsya [ martyakANDaH-3 pyAha / 5 kSaNyate kSaNanuH, puMsi / kSaNu hiMsAyAm' (ta.u.se.), 'anuprtyyH| paJca vraNasya / 'cAMdI' iti bhASA // rUDhavraNapadaM kiNaH / 1 rUDhavraNAnAM padaM sthAnaM rUDhavraNapadam / kaNatyanena kiNaH, puMklI. / 'kaNa Artasvare ' ( ), pRSodarAditvAd dhAtorasyetvam / 'kiNa gatau ' ( ), sautro vA tata 'igupadha-' 3 / 1 / 135 // iti kaH / ekaM rUDhavraNasthAnasya // zrIpadaM pAdavalmIkaH 14 1 STiM padaM yena zrIpadam pRSodarAdiH / 2 pAde valmIka iva pAdavalmIkaH, puMklI. / dve 'kIDI nagaruM' rAphu' iti vA khyAtasyai // pAdasphoTo vipadikI // 465 // 1 pAdasya sphoTanaM vizaraNaM pAdasphoTaH / 'sphuTa bhedane ' (cu.u.se.), ghaJ / pAdau sphoTayatIti, 'karmaNyaN-' 3 / 2 / 1 // vA / 2 viruddhaM padyate gamyate'nayA vipAdikA / 'pada gatau ' (di.A.a.), 'rogAkhyAyAM Nvul - '3 |3 | 108 // , TAp, 'pratyayasthAt- '73 44 // itItvam / dve 'vyAU' iti khyAtAyAH // 465 // sphoTaka: piTako gaNDa: 1 sphoTa[ya]ti sphoTa: / 'sphuTa bhedane' (cu.u.se.), pacAdyac, tataH kan [ sphoTakaH ] / viruddhaH sphoToM vizaraNamasmAt, 'sphuTir vizaraNe' (bhvA.pa.se.), ghaJi visphoTo'pi / 2 piTati ( peTati) saMhato bhavati piTakaH, triliGgaH / 'piTa zabdasaGghAtayo:' (bhvA.pa.se.), kRJAdibhyaH [saMjJAyAM] vun' (uNA713), auNAdikatvAd guNAbhAvaH / kvannityeke / striyAM piTakA, kSipakAditvAt 'pratyayasthAt- 7 / 3 / 44 // itItvAbhAvaH, pavargaprathamAdiH / '"visphoTA viTakA striyAm "["] ityamaramAlAyAM vakArAdirapi / 3 gacchati vikAraM gaNDaH / 'gamlR gatau' (bhvA.pa.a.), 'JamantADDuH ' ( uNA - 111 ) / trINi 'phoDA' iti khyAtasya // 1. 'khanu avadAraNe' iti kSIrataraGgiNyAdau // 2. 1 pratau nAsti, 'strI' iti 4 // 3. 'kaNDUG gAtravikarSaNe' iti 1.2.3 // 4. 'kyap' iti4 // 5. 'lyuT' iti 3, 'lyuTi:' iti4 // 6. ito'gre 1.2.4pratiSu 'iti' iti dRzyate // 7 'ityAdi' iti 2 // 8. 'NalopaH' iti 3 // 9. uNAdigaNe 'arttipRvapiyaji- '(uNA - 274 ) iti dRzyate // 10. 'striyau' iti vaijayantIkoSe, 3 / 7 / 217 // pR.88 // 11. 'atu-' iti1.2.3 // 12. 'cAMDI' iti3 // 13. ' - vraNapadasthA-' iti4 // 14. 'nagarUM' iti 2 // 15. 'vyAkhyA-' iti 3 // 16. tulanIyo'marakoSaH 2 / 6 // 52 // 17. dra. TIkAsarvasvam, bhA - 2, 2 / 6 / 53 // pR.312 // , padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH zro-311, pR. 390 // rAmAzramI 2 / 6 / 53 // , pR. 283 // For Private Personal Use Only 40 50 60 Page #246 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 464-468] vyutpattiratnAkarakalitA 205 1 koThayati chedayati aGga koThaH / 'kuTha chedane' 1 pRSThe granthiH pRSThagranthiH / 2 gaDati vairUpyaM siJjati (), satriH, tato'c / kuThyate zabdayate vA / 'kuTha zabde' gaDuH / 'gaDa secane'(bhvA.pa.se.), bAhulakAd 'mR(za) ( ), ghan / 2 maNDalAkRtitvAd maNDalam, triliGgaH / 30 ivArthe kani maNDalakamapi / dve maNDalanAmnaH kuSThabhedasya // svRsnihi-'(uNA-10)ityuH, puMsi / dve pRSThagrantheH // zvitraM syAt pANDuraM kuSTham galagaNDo gaNDamAlaH 1 zvetate zvitram / 'vitAI varNe '(bhvA.A.se.), 1 gale gaNDo galagaNDaH / 2 gaNDAn sphoTAn malate gaNDamAlaH / 'mala malla dhAraNe'(bhvA.A.se.), 'sphAyitaJcivaJci-'(uNA-170)ityAdinA rak / 2 pANDuram 'krmnnynn'3|2|1|| / yadbhojaHzvetam / 3 kuSNAtyaGga kuSTham, puMklI. / 'kuSa ni:karSe' (vyA.pa.se.), 'hanikuSinIramikAzibhyaH ktha:(kthana) '(uNA- "mahAntaM zothamanyaM, manyAgalAzrayam / 10 159) / trINi zvetakuSThasya // lambantaM muSkavad dRSTvA galagaNDaM vinirdizet // 1 // "[]| dvAvapyetau puMsi / yaccarakaH-"medaH kaphAcchoNitasaJcayo yo, kezanaM tvindraluptakam // 466 // galasya madhye galagaNDa ekaH / syAd gaNDamAlA, bahubhistu 1 kezAn hanti keshghnm| 'han(hana) hiMsAgatyoH' gaNDai: "[carakasaMhitA, cikitsAsthAnam, adhyA-12, zo- 40 nuSyakartRke c'32||53|| iti karmaNi 78-79] iti lakSaNabhedAd gaNDamAlA bhinnA, striilingge'ym| Tak / 2 indreNa lupyate sma indraluptam / 'luplu chedane' dve galagaNDasya // (tu.u.a.), niSThA, tataH svArthe kan / dve 'kharajUA' iti rohiNI tu galAGkaraH // 467 // khyAtasya // 466 // 1 rohayatyavazyaM rohiNI / 'ruha prarohai '(bhvA.sidhma kilAsaM tvakpuSpaM sidhmam pa.a.), Avazyake NiniH / 2 gale'Gkuro galAGkaraH / dve 1 sedhati sma sidhma, klIbe / 'Sidhu gatyAma' galAGkurasya // 467 // (bhvA.pa.se.), paamaaditvaanmnin| "bAhulakAnman ''[mA. dhAtu- hikkA hemA ca hallAsaH 20 vRttiH, bhvAdiH, dhAtusaM-39] iti mAdhavaH / 2 kilati zvetate 1 hikkatyanayA hikkA / 'hikka avyakte zabde' kilaasm| 'kila zvaityakrIDanayoH'(tu.pa.se.), 'kile: kit' (bhvA.u.se.), ac, TAp / 2 hegiti kAyati hekkA / 'kai .. (haimoNA-575)ityAsaH / 3 tvacaH puSpamiva tvkpusspm| zabde'(bhvA.pa.a.) / 3 hRdayaM lasatyanena halAsaH / 'hRdayasya 50 "pAdasphoTo'tha tvakpuSpA kilAsaM sidhmanIti vA" ["]iti hllekhH'6|3|50 // iti hRdAdezaH / trINi 'hiDakI ' iti rabhasaH / 4 sidhyati sidhmam / bAhulakAnmaH, adanto'yam, khyAtAyAH // klIbaliGgaH / "sidhmaM zuSmaM kuTTimaM yugmaM klomam"["]iti makAropadheSvaruNAt / catvAri 'dabhUta' iti khyAtasya // pratizyAyastu pInasaH / koThastu maNDalam / 1 pratimuhUrtaM zyAyate sravati pratizyAyaH / 'zyaiG 1. haimamate GakArAnubandhaH, pANinIyamate tvanAvazyakaH // 2. 'varge' iti1|| 3. 'ni:koSaNe' iti 4prateSTippaNI // 4. "Sidha gatyAm' iti sAyaNaH / / 5. vastutastvidaM vicAraNIyam, pAmAditvAnmaninpratyayAvidhAnAt // 6. 'manin' iti1.3.4|| 7. 'zainya-' iti 3 // , "kila zvaitye / zvaityakrIDanayoriti maitreyaH" iti sAyaNaH, mA. dhAtuvRttiH, tudAdiH, dhaatusN-60|| 8. 'sidhmatIti' iti1|| 9. 'ca' iti 4 // 10. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-311, pR.389||, rAmAzramI 2653 // , pR.282|| dvayoSTIkayoH 'tvakpuSpI' iti 'sidhmalI ca' iti ca dRzyate // 11. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zUo-311, pR.389|| 12. '-matyaM' iti 3 // 13. '-matyA-' iti 3 // 14. carakasaMhitAyAM-"zophaH kaNAcchoNitasaMcayotthaH / galasya pArzve galagaNDa ekaH syAd gaNDamAlA bahubhistu gaNDaiH // " iti dRzyate, cikitsAsthAnam, adhyA-12, tho-78-79, pR.489 // 15. '-liGgo'yaM' iti3|| 16. 'ruha bIjajanmani' iti svAmI, 'ruha janmani prAdurbhAve' iti maitreyaH, 'ruha bIjajanmani prAdurbhAve ca' iti sAyaNaH // 17. 'heDakI' iti1, 'heDikI' iti2|| 18. tulanIyo'marakoSaH 2 / 651 // Jain Education Intemational Page #247 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 206 . 10 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 gatau'(bhvA.A.a.), 'shyaavydhaa-'3|1|141|| iti NaH, pa.se.), '-in'(uNA-557)itIn, ttr| 2 pracchardanaM praccha'Adeca updeshe-'6|1|45 // ityAtvam, 'Ato yukviNkRto:' rdikA / 'charda vamane'(bhvA.pa.se.), 'rogAkhyAyAM Nvul-' 7 / 3 / 33 // / 'aatshcopsrge'33106|| ityaGi pratizyA c| 33108 // 3 Natti, chardanaM [vA] chardiH, strIliGgaH / yadvopadeva: - 'dir dIptidevanayoH'(ru.u.se.), rudhAdiH, 'arciruci"doSArte'lpAstrazakrajvalanabalarucau galmamehapratizyA / zuci-'(uNA-265)iti is / chardiSau, chardiSaH ityAdi / hikkAkAsAtisArakSayatamakagalorograheSu grahaNyAm // 1 // " 4 vamanaM vamathuH / 'Tuvarmu udgiraNe'(bhvA.pa.se.), 'Tvito'' [] iti / 2 apihitA nAsikA'nena, 'upsrgaacc'5|4|119|| thuc'3389||| 5 vamyate vmnm| 'Tuvamu udgiraNe'(bhvA.ityanena nasAdezaH, 'vaSTi bhAguriH'[ ]ityakAralopaH, 'anyeSA pa.se.), lyuT / 6 vamanaM vamiH / 'ik kRSyAdibhyaH (vaampi-'6|3|137|| iti dIrghaH pInasaH / pInaM syati antaM 3|3|108||)itiik, strIliGgo'yam / yadamara:-"pracchardikA nayatIti vA / 'So'ntakarmaNi'(di.pa.a.), 'Ato'nupasarge / vamizca strii"[amrkossH2|6|55] iti / "vamintiau stri- 40 kH323|| / aapiinso'pi| "ApInasaH pratizyA syAt" / yAm"[ ] iti gauDazca / vAntirapi, vamatizca / SaD vaanteH|| []iti rabhasaH / dve 'pInasa' iti khyAtasya // gulmaH syAdudaraMgranthiH zothastu zvayathuH zophe 1 galati zarIraM gulmaH, puMklI. / 'gala adane' 1 zavati visarpati zothaH, puMsi / klIbe'pi (bhvA.pa.se.), 'galeruccopadhAyA:'( )iti mak / 2 udare granthi: udaragranthiH / dve udaragrantheH // vaijayantI, yadAha-"zotho'strI zvayathaH zophe:"[vaijayantIkoSaH 4 / 4 / 122 ||]iti / 'zu gatau (bhvA.pa.a.), 'uSi udAvarto gudagrahaH // 469 // kuSi-'(uNA-161)iti bAhulakAt than / 'yUthAdayazca' 1 ud UrdhvamAvartate vAyuratra udAvartaH / 2 gude (caandronnaa-259||) iti than vA / 2 zvayatyanena zvayathuH, grahaNaM gudagrahaH / puMsi / 'Tuozvi gativRddhyo:'(bhvA.pa.se.), 'Tvito'thun' "vAtaviNmUtrajRmbhAzrukSavodgAravamIndriyaiH / / 20 3 / 3 / 89 // / 3 zoSaM sphAvayati bahulIkaroti, zoSyate kSuttRSNozchvAsanidrANAM dhRtyodAvartasambhavaH // 1 // " tIkSNopAyaprayogeNeti vA zophaH / pRSodarAditvAdubhayatra sAdhuH, tatra / trINi zophasya / 'sojhau~' iti bhASA // [mAdhavanidAnam, udAvartAnAhanidAnam-27, zro-1]iti mAdhava nidAnam / dve koSThabandhasya // 469 // durnAmA'rzo gudAGkaraH // 468 // gatirnADIvraNe 1 pAparogAd dur ninditaM nAmA'sya durnAma, kliibe| 5 gacchatyanayA rudhiraM gatiH, strIliGgaH / "gati durnAmnI durnAmanI, durnAmAni ityaadi| 2 iyarti pIDAmanena arzaH, vahantIM na zazAka roddham"[ ] iti prayogAt / 2 nADIyuktaM klIbe |'R gau'(ju.pa.a.), 'ata: vyAdhau zuT ca'(uNA- vraNaM nADyAM vA vraNaM nADIvraNaH, liGgeSa pratipadapAThAt 535) ityasun zuDAgamazca, guNaH / 3 gudasyAGkurA gudaangkurH| paMliGga eva / "nADIvraNaH pumaan"[amrkoss:26||54||] gudakIlo'pi / trINi 'harasa' iti khyAtasya // 468 // ityamaraH, tatra / yo vraNaH sadA vahati, tasya dve // chau pracchardikA chardirvamathurvamanaM vamiH / __ vRddhiH kuraNDazcANDavardhane / 1 chardanaM chardiH, strIklI. / 'charda vamane '(bhvA.- 1 vardhate aNDo'syAM vRddhiH / 'vRdhu vardhane'(bhvA. 60 1. 'guNaH' iti 2 // 2. '-bale' iti 1 // 3. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zUo-309, pR.387||, rAmAzramI 2 / 651 // , pR.282|| 4. 'zophe' iti4|| 5. "zopho'strI zvayathuH zodhaH" iti vaijayantIkoSe, 4 / 4 / 122 // , pR.135 // 6. 'zu zru gatau' iti svAmyevAha, sAyaNaH 'apare punaH' 'zu' iti tAlavyAdimAdyaM paThanti" ityAha // 7. 'zoSyati' iti3|| 8. '-pAyena rogeNeti' iti3|| 9. 'sojau' iti 4, 'sojo' iti 3 // 10. 'arcizuci-' ityuNAdigaNe // 11. 1.2.4pratiSu nAsti // 12. keSAzcinmate'yaM dhAturudit, svAmyAdInAM mate'nudideva // 13. 1pratau nAsti // 14. 'pratipAda-' iti3|| Jain Education Interational Page #248 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 20 468-471 ] pa.A.), adhikaraNe kin / 2 kutsitaM ramate'nena kuraNDaH / 'ramu krIDAyAm ' (bhvA.A.a.), 'JamantADDuH' (uNA - 111) / aNDasya vardhanaM vRddhiH aNDavardhanam, tatra / vyutpattiratnAkarakalitA " ata UrdhvamaNDavRddhirdRzyate bhiSajAMvaraM / / bAlyAnmAtuH piturdoSAjjAyate vRSaNAnugA // 1 // " [ ] ityAttreyaH / dve aNDavRddheH // azmarI syAnmUtrakRcchre 1 azmAnaM rAtyAdatte azmarI 'rA dAne ' ( a.pa.a.), 'Ato'nupasarge kaH 3 // 2 // 3 // Ato lopaH, gaurAdiH / 2 10 mUtre kRcchramasmAd mUtrakRcchram, tatra / dve mUtrakRcchrasya / vaidyazAstre'nayorbheda: "pitRmAtRkadoSeNA'thavA mUtranirodhanAt / alpapathyA'bhicAraizca jAyate vA'zmarIgadaH // 1 // " [ ] ityAdidarzanAdazmarIzabdena 'pANahi' ityucyate / mUtrakRcchrazabdasya 'doSamUtrA' iti bhASA / yadAttreyaH "pittaprakopanaidravyaiH kaTvamlalavaNaistathA / gaurIstrIsevanenA'pi raktaM cApi pravartate // 2 // madyapAnena coSNena zramavyAyAmapIDite / pittaM pakvAzaye prAptaM karoti mUtrakRcchrakam // 3 // tena mUtrayate kRcchrAduSNadhArA pravartate / mUtrazrotraM ca vahati rataM cApi pravartate // 4 // [ ]iti bhedamanAzrityoktam, tathApi bhedadvayaM vyAkhyeyam // prameho bahumUtratA // 470 // 1 pramehayati mUtrayati pramehaH / 'miha secane ' ( bhvA. pa.a.) ac / pramehanaM vA bhAve ghaJ / meho'pi dIpa pradIpavat / bahumUtrasya bhAvo bahumUtratA / tasya bhAvastvatalau' 5 / 1 / 119 // iti tat (tat) / ekaM pramehasya // 470 // AnAhastu vibandhaH syAt 1 Anahanam AnAhaH / 'naha (gaha ) bandhane' (di. - 30 u. a.), AGpUrvaH, 'bhAve '3 | 3 |18 // ghaJ, 'ata upadhAyAH ' 72 / 116 // vRddhiH / 2 vibandhanaM vibandhaH / 'bandha bandhane' (kryA.pa.a.), 'bhAve '3 | 3 |18 // ghaJ / "AmaM zabda vA nicitaM krameNa bhUyo vibaddhaM viguNAnilena / pravartamAnena (mAnaM na ) yathAsvamenaM vikAramAnAhamudAharantiM // 1 // " [mAdhavanidAnam, udAvartAnAhanidAnam - 27, zro- 17, (suzrutasaMhitA, uttaratantram, adhyA 56, zrI 20-21 // ) ] iti mAdhavanidAnam / dve AnAhasya 'baMdha Aphara ' iti bhASA // grahaNI ruke 207 11 1 gRhyate'nayA grahaNI gRhNA (hrA) terani!' (uNA745) ityaniH, tato GIp / 'kRtyalyuTo bahulam ' 3 | 3 | 113 // 40 iti vA lyuT / grahaNI jATharo'gniH, tacchaithilyAd ruk rogaH / yanmAdhavanidAnam 13 44 'ekaikazassarvazazca doSairatyarthamUrcchitaiH / sA duSTA bahuzo bhuktamAmameva vimuJcati // 1 // pakkaM vA sarujaM pUrti muhurbaddhaM muhurdravam / grahaNI rogamAhustamAyurvedavido janAH // 2 // " [mAdhavanidAnam, grahaNIroganidAnam-4, bho-2-3|| suzrutasaMhitA, uttaratantram, adhyA-40, zro- 171-172 ) ] iti / eka saGgrahaNIrogasya // pravAhikA / 1 prakarSeNa vahati stravatyasyA gudamiti bahuvAve - pravahaNaM pravAhikA / 'vaha prApaNe' (bhvA. u. a.), 'rogAkhyAyAM Nvul bahulam 3 3 1108 // / ekaM 'maroDA' iti khyAtasya // vyAdhiprabhedA vidradhibhagandarajvarAdayaH // 471 // 16. vidradhizca bhagandarazca jvarazceti dvandve vidradhibhagandarajvarAH, te AdiryeSAM te vidradhibhagandarajvarAdayaH / vyAdhInAM rogANAM prabhedA vyAdhiprabhedAH / vidradhilakSaNaM tvevaM mAdhavanidAne " tvagraktamAMsamedAMsi pradUSyAsthisamAzritaH / pRthagdoSazataM ghoraM janayatyucchrito bhRzam // 1 // mahAmUlaM sajIvaM taM vRttaM cA'pyathavA''yatam / sa vidradhiriti khyAto vijJeyaH SaDvidhazca saH // 2 // " 1. ' - vare' iti4 // 2. 'madaH' iti4 // 3. 'paNahi' iti4 // 4. mUrta' iti4|| 5. 'dvayasaM' iti1, 'dvasaM' iti4 // 6. 'tulanIyo'marakoSaH 2655 // 7 - dIrayanti' iti 3 // 8. 'rau' iti 3 // 9 tulanIyo'marakoSaH 2 6 155 // atra granthakRnmate grahaNIpravAhikayoraikyaM dRzyate, TIkAkRnmate bhedo jJAyate // 10. 'gRhA-' iti 1.2.4 // 11. 'graheraniH' ityuNAdisUtram // 12. 'GIS' iti 1.2.4 // 13. 'jaTha' iti 3 / 14. 'pUtaM' iti 3 // 15. - zrAve' iti3 // 16. 'vidradhi-' iti 1.2.4pratiSu nAsti // 50 60 Page #249 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 208 [mAdhavanidAnam, vidradhinidAnam - 40, le-1-2 ( suzruta - saMhitA, nidAnasthAnAm, adhyA- 9, zrI - 4 - 5 ) ] iti / carake tu dAhaprakarSAt saMjJA, yathoktam - " sa vai zIghravidAhitvAd vidradhItyabhidhIyate ''[ carakasaMhitA, sUtrasthAnam, adhyA-17, lo-95]iti / strIliGgo'yam / puMsyapi vaijayantI, yadAha"vidradhirna SaN"[vaijayantIkoSa : 4|4|137 // ] iti / GISa vidradhI, nadIvat / bhagandaralakSaNaM cedam "gudasya dvyaGgule kSetre pArzvataH piTakArttikRt / bhinnA bhagandaro jJeyaH sa ca paJcavidho mataH // 3 // " 10 [ mAdhavanidAnam, bhagandaranidAnam - 46, zro- 1] iti maadhvnidaanm| "gudabastibhagaM daraNAd bhagandara : " [suzrutasaMhitA, nidAnasthAnam, sU-3]iti zuzruto niruktvaan| tathA bhojo'pi "bhagaM parisamantAcca gudaM bastiM tathaiva ca / bhagavad dArayed yasmAt tasmAd jJeyoM bhagandaraH // 4 // " [ ]iti / jvarayati jvaraH / 'jvara roge ' (bhvA.pa.se.), ac / AdizabdAdarbudAdayaH // jJastubha vaidya AyurvedI cikitsakaH / rogahAryagardaGkAraH 1 doSAn vAtapittazleSmalakSaNAn jAnAti doSajJaH / 20 'jJA avabodhane' (kryA.pa.a.), 'igupadha- '3 / 1 / 135 // iti kaH, 'Ato lopa [iTi] ca '6 4 64 // ityAlopaH / 2 bhiSajyate bhiSak / 'bhiSaj cikitsAyAm,' kaNDvAdiH, kvip / 'bhiS rugjaye,' sautro vA 'RdhipRthi - ' (haimoNA - 874) iti kidac / 3 bhiSagvidyAM vetti vaidyaH / 'tadadhIte tadveda 4 / 2 / 59 // ityaN / 4 AyurvettItyavaMzIla AyurvedI / 'vida jJAne' (a.pa.se.), 1. mAdhavanidAne abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ martyakANDaH-3 'supyajAtau - '3 / 2 78 // iti NiniH / Ayurvediko'pi / 5 cikitsati rogiNaM cikitsakaH / 'kiti nivAse rogApanayane, saMzaye caM' (bhvA.pa.se.) 'guptijkidbhyaH - '3 / 1 / 5 // iti san, 'sanyaGoH '6 / 1 / 9 // iti dvitvam, 'kuhozruH '7 / 4 / 62 // , 'sanyataH '7 14 179 // iti ittvam, tato Nvul / 6 rogaM haratItyevaMzIlo rogahArI / 'hRJ haraNe ' (bhvA.u. a.), 'supyajAtau - '3 / 278 // iti NiniH / 8 agadamarogaM prANinaM karoti agadaGkAraH / 'kare satyAgadasya '6 / 3 70 // iti mum / sapta vaidyasya // bheSajaM tantramauSadham // 472 // suzrutasaMhitAyAM ca "tvagraktamAMsamedAMsi saMdUSyAsthisamAzritAH / doSAH zothaM zanairghoraM janayantyucchritA bhRzam // 1 // mahAmUlaM rujAvantaM vRttaM vA'pyathavA''yatam / sa vidhiriti khyAto vijJeyaH SaDvidhazca saH // 2 // " iti, (mAdhavanidAnam, uttarArdham, vidradhinidAnam, -1-2, pR.80 // ) bhaiSajyamagado jAyuH 1 bhiSajyatyanena bheSajam / 'bhiSaj cikitsAyAm' (kaNDvAdiH), ac, 'anantAvasatha - 5 4 / 23 // iti nirdezAd guNaH / bhiSajo vaidyasyedamiti vA / 'tasyedam 4 | 3 | 130 // ityaN / "bheSaM rogaM jayati"[ ~]iti durga: / 2 tanotyArogyaM tantram / 40 'tanu vistAre' (ta.u.se.), 'gudhRvIpacivaciyamimanitanisadikSadibhyastran '(uNA-606) / tantryata iti vA / ( "" tatri kuTumbadhAraNe' (cu.u.se.), ghaJ) / 3 oSadhireva auSadham, puMklI. / 'oSadherajAtau'5 / 4 / 37 // ityaN // 472 // 4 bheSajameva bhaiSajyam / 'anantAvasatha - 5 4 123 // iti svArthe JyaH / 5 avidyamAno gado'tra agadaH / 6 jayati rogAn jAyuH, puMsi / 'ji abhibhave, ' ' jaye' (bhvA.pa.a.) vA, 'kRvApAjimi - svadi- ' ( uNA - 1 ) ityuN, NittvAd vRddhi:, 'eco'yavAyAvaH ' 6 11 178 // // SaDauSadhasya // "tvagraktamAMsamedAMsi pradUSyAsthisamAzritAH / doSAH zophaM zane ( zanairghoraM janayantyucchritA bhRzam // 1 // mahAmUlaM rujAvantaM vRttaM cApyathavA''yatam / tamAhurvidradhiM dhIrA vijJeyaH sa ca SaDvidhaH // 2 // " iti dRzyate (suzrutasaMhitA, nidAnasthAnam, adhyA-9, zrI - 4-5, pR. 302 ) // 2. 'sa vai' ityasya sthAne carakasaMhitAyAM tataH' iti dRzyate // carakasaMhitA, sUtrasthAnam, adhyA - 17, zrI - 95, pR.104 // 3. " vAtapittazreSmasannipAtAgantunimittAH zataponakoSTragrIvaparistrAvizambUkAvarto mArgiNo yathAsaMkhyaM paJca bhagandarA bhavanti / te tu bhagagudabastipradezadAraNAcca 'bhagandarA:' ityucyante / abhinnAH piTakAH bhinnAstu bhagandarAH" iti suzrutasaMhitA, nidAnasthAnam, adhyA-4, sU-3, pR. 283 // 4. 'zreyo' iti1 // 5. dra mAdhavanidAnasya madhukozaTIkA, uttarArddham, bhagandaranidAnam, zrI-1, pR.134 // 6. 'rogAn' iti 2 // 7. 'kita nivAse rogApanayane ca' iti svAmimaitreyasAyaNAH // 8. 'kitervyAdhipratIkAre nigrahe apanayane nAzane saMzaye ca' iti vArtikena san bhavituM yogyam // 9. 'ha' iti 1 / 10. dra. ama. kSIrasvAmiTIkA 2650 // pR. 144 // 11. 'gudhRvIpacivaciyamisadikSadibhyastraH' ityuNAdigaNasUtram // 12. koSThAntargatapAThasthAne pratau 'tasyedamityaNe ghaJ' iti dRzyate // 30 Page #250 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 40 472-475] vyutpattiratnAkarakalitA 209 cikitsA rukpratikriyA / braahmnn-'5|1|124||iti SyaJ, tatraM / paJca nIrogatvasya // upacaryopacArau ca paTUllAMghavArtakalyAMstu nIruji // 474 // 1 cikitsanaM cikitsaa| kite: 'guptijkiya:-' 1 pATayatyArogyaM pttuH| 'paTa vistAre'( ), asmA- 30 3 / 1 / 5 // iti sannantAd 'a:(a) pratyayAt '3 / 3 / 102 // NNijantAt 'phalapATinamimanijanAM gukpaTinAkidhatAzca urnicca' ityakArapratyaye TAp / 2 rujo rogasya pratikriyA nirAkaraNaM (unnaa-18)ityuH| 2 ullAghate sma ullAghaH / 'lAghR sAmarthya' rukpratikriyA / 3 upacaraNam upacaryA / 'paricaryApari- (bhvA.A.se.), niSThA, 'anupasargAt phullakSIbakRzollAghAH' sryaamRgyaattaattyaadyshc'(vaa-3|3|101||)iti sAdhuH / 4 8255 // iti sAdhuH / 3 vRttirasyAsti vArttaH / 'prajJAupacaraNam upacAraH / bhAve ghaJ / catvAri cikitsaayaaH| shrddhaarcaa-52101|| iti nnH| 4 kalayatyArogyaM kalyaH / 'paDIgaj' iti bhASA // 'kala saMkhyAne '(ca.u.se.), yprtyyH| kalAsu sAdhurvA / laGghanaM tvapatarpaNam // 473 // 'tatra saadhu:'4|4|98|| iti yat / 5 nirgato rujo nruk| 'nirAdayo ni:krAntAdyarthe" paJcamyA'( vaa-2|2|18||)iti 1 laGghayate'tikramyate rogo'nena laGghanam / 'laghi samAsaH, tatra / paJca nIrogasya / ("'rogI sAjo thayo' gatau'(bhvA.A.se.), karaNe lyuT / 'laghiG abhojane' iti bhASA) // 47 // (bhvA.A.se.), 'laghi zoSaNe'( )ityasya vA lyuTi / 2 / avatRpyate avatarpaNam / 'tRpa(tapa) taptau'(di.pa.ve.). lytt| kusRtyA vibhavA'nveSI pArzvakaH sandhijIvakaH / dve laGghanasya // 473 // 1 kusatyA mAyayA, vibhavA'nveSI vibhaveccharityarthaH. jAGguliko virSabhiSak pArzvamanjurupAyo laJcAdiH, tenA'nveSTA pArzvakaH / pArzvenA nvicchatItyanena pArzvazabdAt tRtIyAsamarthAdanvicchatItyasminnarthe 1 jAGgalI viSavidyAmadhIte jAGgalikaH / tadadhIte kanpratyayaH / striyAM TApi 'prtyysthaat-7|3|44|| itItve tadvettyarthe vA, vasantAditvATThak, 'tthsyek:7|3|50||, 'kiti pArzvikA, gaGgAvat / 2 sandhinA jIvati sandhijIvakaH / pAlikA c'72|118||iti vRddhiH / 2 viSasya bhiSak viSAbhaSakA 'jIva prANadhAraNe'(bhvA.pa.se.), Nvul / dve lnycaagraahksy| 20 ekaM viSavaidyasya // 'lAMcaDiyA' iti bhASA // svAsthye vArtamanAmayam / satkatyA'laGkatAM kanyAM yo dadAti sa kaMkardaH sahyArogye // 475 // 50 1 svasthasya bhAvaH svAsthyam, ttr| 2 vRttirjIvana- 1 brAhme vivAhe satkRtyA'laGkRtakanyAyA dAtA, matrAsti vaartm| 'prajJAzraddhArcAvRttibhyo Na: 5 / 2 / 101 / / / striyAM tannAmaikaM kUkudaH / kokate dharmamAdatta iti / 'kuka vRka TApi vaartaa| 3 Amayasya rogasyA'bhAvaH anaamym| 4 sahyata AdAne '(bhvA.A.se.), ['igupdh-'3|1|135|| iti kaH], iti sahyam / Saha marSaNe'(bhvA.A.se.), 'shkishoshc'3|1|- husvAdirdIrghAdizca~, pRSodarAditvAt sAdhu: / "avyutpanno'yam" 99 // iti yat / 5 arogasya bhAva aarogym| 'guNavacana- [ ]ityanye / yanmanu: 1. 4pratau nAsti // 2. 'kiteAdhipratIkAre-' ityAdinA san yuktaH // 3. '-TATyAnAmupasaMkhyAnam' ityaSTAdhyAyyAm // 4. 'paDigaNU' iti 3 // 5. 'laghi bhojananivRttau ca' iti svAmI / 'kakivaki-' ityAdidaNDake dhAtupAThe sAyaNena "ladhi bhojananivRttau ceti svAmyAdayaH / laghi zoSaNa itygre|" ityuktam, mA. dhAtuvRttiH, bhvAdiH, dhAtusaM-77, pR.80|| 6. maitreyasammato'yaM dhAtuH, dhAtupradIpaH, bhvAdiH, dhAtusaM-90, pR.14|| 7. 'tadvadettyarthe' iti 3 // 8. 'svasthyasya' iti1.2|| 9. 'yak' iti 1 // 10. 1pratau nAsti // 11. 'nIrogasya' iti1.2.3|| 12. 'kalya' iti2.3|| 13. curAdau 'kala gatau saMkhyAne ca' iti svAmisAyaNau, 'kala saMkhyAne gatau ca' iti maitreyaH, bhvAdau 'kala zabdasaMkhyAnayoH' iti svAmimaitreyasAyaNAH // 14. 'krAntAdyarthe' ityaSTAdhyAyyAm // 15. 2pratau nAsti // 16. koSThAntargatapAThaH 1.2.4pratiSu na dRzyate // 17. 'lAcAMDiyA' iti2, '-DIyA' iti 3 // 18. tulanIyo'marakoSaH 3 / 1 / 14 // 19. 'brahmeti' iti 3 // 20. '-laGkRtya' iti2.3|| 21. '-didIrghA-' iti1.2.3|| Page #251 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 210 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 "AcchAdya cAhayitvA ca zrutazIlavate svayam / 'bhaJjabhAsamido ghurc'3|2|161||| dve"nibiDasnehasya // 476 / / AhUya dAnaM kanyAyA brAhmo dharmaH prakIrtitaH // 1 // " gehenardI gehezUraH piNDizUraH [manusmRtiH, adhyA-3, zo-27]iti / [zeSazcAtra-"syAt kUkude tu kUpadaH pArimitaH"] // 475 // 1 gehe nadatItyevaMzIlo gehenardI / 'narda zabde' (bhvA.pa.se.), 'supyjaatau-'3|278|| iti NiniH / 2 evaM capalazcikuraiH gehezUraH / 'tatpuruSe kRti bhulm'6|4|14|| iti saptamyaluk, 1 capyate capalaH / 'capa sAntvane'(bhvA.pa.se.), paatresmitaadyshc'2|148|| iti tatpuruSaH / 3 piNDyAM zUraH vRSAditvAt kalac / 2 cinoti cakate vA cikuraH / piNDIzUraH / trINi 'gharasUrA' iti khyAtasya // 'ciJ cayane'(svA.u.a.), 'caka tRptau pratIghAte ca'(bhvA. astimAn dhanI / A.se.)iti vA, 'madurAdayazca'(uNA-41)ityuraci sAdhuH / 10 dvau vAcyaliGgau / yallakSyam-"tAM vIkSya lIlAcikurAmanaGgaH / 1 astItyavyayaM dhanavAcakam, asti dhanamasyAsti svacApasaundaryamadaM mumoca"[kumArasaMbhavam, srgH-1,shro-47]| astimAn / tdsyaasti-5|2|94|| iti mtup| astimantau, 40 yanmahe zvara:-"capalaM kSaNike zIghra capalaM cikure cale" asmintaH ityAdi / "dhanavAnastimAn mataH"[halAyudhakozaH [vizvaprakAzakozaH, lAntavargaH, sho-55]| cikura ISanni- 2369 // ] iti halAyudhaH / "dvAvalpadhane "[ ]iti taTTIkA / mIlitAkSa iti taTrIkA / "cikarazcaJcale keze gahe babhrabhaja- 2 dhanamasyAsti dhanI / 'ata initthnau'5|2|115|| itIniH / GgayoH"[vizvaprakAzakozaH, rAntavargaH, zro-124] iti mheshvrH| dve alpadhanavate: / 'ApavartI' iti bhASA // atra bhujaGga ISanimIlatAkSaH / dve capalasya / 'cikaNiyA' svasthAnasthaH paradveSI goSThazvaH iti bhASA // 1 yaH svasthAnasthaH parAn dveSTi, sa goSThazvaH / goSThe nIlIrAgastu sthirasauhRdaH / zveva goSThazvaH / 'acturvictu-'5|477|| iti samAsaH / 1nIlyA iva sthiro rAgo'sya nIlIrAgaH / sthiraM (yaH svasthAne sthitaH parAn dveSTi, tasyaikam) // 20 cirasthAyi sauhRdamasya sthirasauhRdaH / "nIlIrAgaH sa vijJeyaH athApadi sthitaH // 477 // sthirapremA ca yaH pumaan"[hlaayudhkosh:2|374 // ] iti ApannaH halAyudhaH / ekaM sthirapremNaH // 1 Apadyate vipadaM gacchati sma aapnnH| ApUrvaH tato haridrArAgo'nyaH 'pada gatau'(di.A.a.), niSThA, 'rdaabhyaam-'8|242|| iti 1tata iti, sthirasauhadAdanyaH kSaNamAtrAnurAgI haridrAyA natvam / ekamApadaM prAptasya // 477 // iva kSaNiko rAgo'sya hridraaraagH| "kSaNamAtrAnurAgI ca hari- athA''pada vipattirvipat drArAga ucyte"[hlaayudhkosh:2|375 // ] iti halAyudhaH / ekamasthirasnehasya // 1 Apadanam Apat / 'pada gatau'(di.A.a.), sampadAditvAt kvip / 2 vipadanaM vipattiH / 'striyAM ktin' sAndrasnigdhastu meMduraiH // 476 // 3394 // / 3 vipadanaM vipat / sampadAditvAt kvip / 1 sAndraH pInaH, sa cAsau snigdhaH saandrsnigdhH|2 trINi ApadaH // 30 medyatItyevaMzIlo meduraH / 'jimidA snehane'(bhvA.A.se.), snigdhastu vtslH| 1. 'cArcayitvA' iti manusmRtyAm // 2. tulanIyo'marakoSaH 3 / 146 // 3. 'dIptau' iti1 // 4. '-caturA-' iti kumArasambhave, 147 // , pR.12|| 5. 'capalazcikure' iti vizvaprakAzakoze, lAntavargaH, zo-55, pR.153|| 6. 'bale' iti 3 // 7. 'gRhababhru-' iti vizvaprakAzakoze, rAntavargaH, zo-124, pR.135 // 8. '-nimi-' iti 1 // 9. '-nIyA' iti 3 // 10. 'nIlI' iti 3 // 11. 'haridrAgaH' iti 1 // 12. tulanIyo'marakoSaH 3 / 1 / 30 // 13. 'niva-' iti 3 // 14. 'pAtresaMmi-' iti1.2|| 15. idaM vicAraNIyam // 16. idamapi vicAraNIyam // 17. koSThAntargatapAThaH 1.2.3pratiSu na dRzyate, 4pratAvapi bahirbhAge dRzyate // 18. 'vipadaM' iti1|| 19. tulanIyo'marakoSaH 3 / 1 / 14 // Page #252 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 476-481] vyutpattiratnAkarakalitA 1 snihyati sma snigdhH| 'SNiha prItau'(di.pa.a.), 78 // iti NiniH / ekaM zaraNArthinaH // niSThA, vA druhmuhsnuhsnihaam'8|2|33|| iti ghatvam, jshtvm| kAraNikaH parIkSakaH // 479 // 2 vatso'syA'sti vatsaH |"vtsH putrAdivarSayoH"[ medinIkozaH, sAntavargaH, zrI-11]iti mediniH / atrAdizabdaH prakA 1 karaNena adhikArivargeNa carati kAraNikaH / rArthaH, prakArazca sAdRzyam, tacca snehapAtratvameva / vatse putrAdi- 'tena carati 448 // iti Thak / karaM(karaNaM) prayojanamasyeti snehapAtre kAmo'bhilASo'syAsti vatsalaH / 'vatsAMsAbhyAM vaa| 'tadasya prayojanam '5 / 1109 // iti Thak / 2 parIkSate kaamble'5|2|98|| iti lac / 'snigyo vAtsalyasaMpanne cikka- avadhArayate pramANairarthamiti parIkSakaH / 'IkSa darzanAGkanayo? Ne'pyabhidhIyate"[vizvalocanakozaH, dhAntavargaH, zro-28] iti (bhvA.A.se.), Nvul / AkSapaTaliko'pi / dve 'pArakhU' iti shriidhrH| vatsalaH putrAdisnehAtmA ratibhedaH, tasya bhAvo vAtsa- khyAtasya // 479 // 10 lyam, tena saMpanno vAtsalyasaMpanna iti / dve vatsalasya // samardhakastu varadaH upAdhyabhyAgArikau tu kuTumbavyApRte nari // 478 // 1 samRdhnoti saMvardhayati samadhukaH / 'Rdhu vRddhau' 1 upAdhIyata iti upAdhiH, paMsi / 'DadhAna dhAraNa- (svA.pa.se.), ukapratyaye nipAtitaH / samardhayati samudhyA poSaNayo:'(ja.u.a.), 'upasarge ghoH kiH'3|3|92||| yojayatIti Nvuli nirukaaro'pi| "samRdhnoti vardhate samardha:, "upAdhiM bAdhante vividhavidhibhirbAndhavajanAH''[] iti ythaa| sa eva smrdhkH"[am.kssiir.3|17||] iti svAmI / 2 varama2 abhyAgAramasyAsti abhyAgArikaH / 'ata iniThanau' bhISTaM dadAti varadaH / 'DudAJ dAne'(ju.u.a.), 'Ato'nupasarge 5 / 2 / 115 // iti Than, 'tthsyek:'7350|| / 3 kuTumbe kH'3|2|3|| / dve varadAtuH / 'vAJchitadAtA' iti bhASA // kalatrAdau vyApRtaH poSaNodyuktaH [kuTumbavyApRtaH], tatra / dve vAtInAH saGghajIvinaH / kuTumbapoSaNazaktasya // 478 // jaiAtRkastu dIrghAyuH 1 nAnAjAtIyA aniyatavRttayaH zarIrAyAsajIvinaH saGghA vAtAH, tatsAhacaryAt tatkarmA'pi vrAtama, tena jIvanti 20 1jIvati jIvayati vA jaivAtakaH / 'jIva prANa vAtInAH / 'vAtena jiivti'5|2|21 // iti sUtreNa khatra, dhAraNe'(bhvA.pa.se.), jIverAtRkan, vRddhizca dhAtorAdeH / 2 / 'aayneyii-712|| iti khasya iinaadeshH| 2 saGghana jIvanti dIrghamAyurasya dIrghAyuH / AyuSmAnapi / dve ciraMjIvinaH // saGghajIvinaH / 'jIva prANadhAraNe'(bhvA.pa.se.), grAhAditvAtrAsadA NiniH / dve 'vahItarA poTaliyA majUra' iti khyAtasya // 1 trAsamudvegaM dadAti trAsadAyI / 2 zaGkate'smA- sabhyAH sadasyAH pArSadyAH sabhAstArAH sabhAsadaH janaH zaGkaraH / 'mandivAsi(vAzi)-'(uNA-38)iti bAhu // 480 // lakAdurac / zaGkaM hRdi kIlakamiva rAti dadAtIti vaa| dve trAsadAyinaH / trAso'tra 'audraka' iti bhASAprasiddhaH // 1 sabhAyAM sAdhavaH sabhyAH / tatra saadhu:'44|98|| abhipannaH zaraNArthI iti yat / 2 evaM sadasi sAdhavaH sadasyAH / 3 parSadaM 1 abhimukhaM padyate sma abhipannaH / 'pada gatau' samavayanti pArSadyAH / 'parSado(pariSado) nnyH'4|4|44|| iti 30 (bhvA.A.a.), ktaH, 'rdaabhyaam-'8|2|42|| iti natvam / NyaH / pAriSadyA api / 4 sabhAmAstRNanti sbhaastaaraaH| 60 2 zaraNamarthayata ityevaMzIlaH zaraNArthI / 'supyjaatau'3|2|- 'stRJ (stRD) AcchAdane'(tryA.u.se), 'krmnnynn'3|2|1|| 1. 'dhAraNAdau' iti1.2.4 // 2. dra. anekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA-2, 3335 / / , pR.148 // 3. 'udraka' iti3, 'upraudraka' iti 2 // 4. '-ddhaM' iti 3 // 5. 'parIkSikaH' iti 3 // 6. 'carati' ityevASTAdhyAyAm // 7. 'prayojanam' ityevAdhyAyyAm // 8. '-dhAryate' iti 3 // 9. 'IkSa darzane' iti svAmimaitreyasAyaNAH // 10. 'AkSA-' iti 3 // 11. svAmikRtAmarakozaTIkAyAM "samRdhnoti saMvardhayati samadhukaH" iti dRzyate, atra svAminA 'samadhukaH' sokAra evAbhISTaH, 317 // , pR.237|| 12. dra. padacandrikA, bhA-3, vizeSyanighnavargaH (prANivargaH), bho-7, pR.7|| 13. 'khan' iti3.4|| 14. '-ntIti' iti 3 // 15. 'sabhAyA yaH' 4 / 4 / 105 // iti sUtravidyamAnatvAdidaM vicAraNIyam // Jain Education Intemational Page #253 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 212 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 5 sabhAyAM sIdanti sabhAsadaH / 'Sadla vizaraNAdau'(bhvA.- 1 saMvatsaraH kAlopalakSaNam, taM vetti sAMvatsaraH / pa.a.), 'stsuudviss-'3|261|| iti kvip // 480 // 6 samAjaM 'tadadhIte tdved'4|2|59|| itynn| 2 jyotirgrahanakSatrAdi, tadasamavayanti sAmAjikAH / 'samavAyAH samaveti (samavAyAn dhikRtya kRto granthaH, 'adhi[kRtya] kRte grnthe'4387||, smvaiti)4443|| iti Thak / SaT sabhAyogyasya // saMjJApUrvakatvAd vRddhyabhAvaH jyotiSam, tadvedeti jyotiSikaH / sabhA saMsat samAjaH pariSat sadaH / kratUkthAditvATThak, 'Thasyeka: 7 / 3 / 50 // , 'kiti c'7|2|118|| iti vRddhiH| 3 evaM mauhuurtikH| mauhUrto'pi sAMvatsaravat / 4 nimittaM vetti nimittavit / 'vida jJAne'(a.- 40 pa.se.), kvip| 5 daivaM prAkkRtaM zubhAzubharUpaM karma jAnAti 1 saha bhAntyasyAM sabhA / 'bhA dIptau'(a.pa.a.). daivjnyH| 'jJA avabodhane'(vyA.pa.a.), 'igupdh-'3|1|135|| kvibantaH, AkArAnto'yam, somapAvat / sanyate bhajyata iti / iti kH| 6 grahAdisaJcAraM gaNayati gnnkH| 'gaNa saMkhyAne' vaa| 'San(SaNa) saMbhaktau'(bhvA.pa.se.), 'sanerDita'(haimoNA- (cu.u.se.), Nvul / striyAM 'puNyogaat-'4|148|| iti DISi 330)ityabhaH / 2 saMbhUya sIdantyasyAM saMsat / 'Sadlu viza gaNakI / 7 zubhAzubhamAdizatItyevaMzIla AdezI / 'diza atisarjane'(tu.pa.a.), 'supyjaatau-'3278||iti NiniH / raNAdau '(bhvA.pa.a.), sampadAditvAt kvip / 3 samajanti 8 kAlAdijJAnamastyasya jJAnI / 'ata initthnau'5|2|115 // milantyasmin samAjaH / 'aja gatau kSepaNe c'(bhvaa.p.se.)| itiiniH| 9 kRtAntaM daivaM vetti kArtAntikaH / tadvedeti kratU4 paritaH samantAt sIdantyasyAM pariSat / 'satsUdviSa-' kthAdinA Thak / "kRtAntodyamasiddhAntadaivAkuzalakarmasu" 3261 // iti kvip / 5 sIdantyatreti sadaH, striikliibyoH| [amarakoSaH 1364 // ] iti trikANDazeSa :(amrH)||48|| 50 "strInapuMsakayoH sdH''[amrkossH27|15||] ityamaraH / 10 viprazro daivapRccha(praccha)namastyasya viprazrikaH / 'ata 'Sadlu vizaraNAdau'(bhvA.pa.a.), '-asun'(uNA-628) / initthnau'5|2|115|| / 11 zubhAzubhayorIkSaNamasyAsti IkSaityasun / 6 pRNantyenAM parSat, strIliGgaH / 7 samajantyasyAM NikaH / 'ata initthnau'5|2|115|| / ekAdaza daivajJasya / samajyA / 'aja gau'(bhvA.pa.se.), 'saMjJAyAM samajaniSadAna- jodami' iti bhaassaa| daivajaH viprazrika: IkSaNikaH ete trayo 20 patamanavidaSuzIbhRjiNaH'33 99 // iti kyap, 'aje: kyapi vAlI galI hati miTA nayA vIbhAvo na iti vaacym'(vaa-24||56||)| 8 gAvo nAno- "viprazrikA tvIkSaNikA daivjnyaa''[amrkossH2|6|20||] ktayastiSThantyasyAM gosstthii| 'SThA gatinivRttau'(bhvA.pa.a.), sthA- ityamaraH // ditvAt kaH, 'ambaambgobhuumi-'8|3|97 // iti Satvam / 9 saiddhAntikastu tAntrikaH / AtiSThantyasyAm AsthA / 'aatshcopsrge-'3|3|106|| ang| 10 A sthIyate'smin AsthAnam / adhikaraNe lyuT / 1 siddhAntaM vetti saiddhAntikaH / Thak / 2 tanyate striyAmAsthAnI / "AsthAnI klIbamAsthAnam"[amarakoSaH tantryate vA tantram, pAramezvarajyotiSavaidyakAdi, tad vetti 60 27 / 15 // ] ityamaraH / 11 saMyantyasyAM samitiH / 'iN gatau' taantrikH| ukthAditvATThak / dve siddhAntavettuH / 'siddhAMti' (a.pa.a.), sampUrva:, 'striyAM ktin'3394|| / 12 ghaTa- iti bhASA // nte'syAM ghttaa| 'ghaTa ceSTAyAm'(bhvA.A.se.), bhidaaditvaadng| lekhake'kSarapUrvAH syuzcaNajIvakacaJcavaH // 483 // 30 dvAdaza sabhAyAH // 481 // vArNiko lipikarazca sAMvatsaro jyautiSiko mauhUrtiko nimittavit / 1 likhati lekhakaH / likha akSaravinyAse'(tu.pa. 2 // se.), 'zilpini ssttun(vun)'3|1|145 // , tatra / 2-4 akSaraviprazikekSaNikau ca pUrvAzcaNAdayaH, akSareNa lakSaNayA akSaralekhanena vittaH akSara1. 'ghanapoH pratiSedhe kyapa upasaMkhyAnaM kartavyam' iti kAzikA, bhA-2, 2 / 4 / 56 // , pR.297|| 2. 'devaM' iti 1 // 3. 'trikANDaH' iti 2 // 4. '-mastyAsti' iti 1 // 5. 'IkSaNaH' iti 3 // 6. 'josIti' iti 3 // 7. 'vA' iti 3 // Jain Education Intemational Page #254 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 481-485] vyutpattiratnAkarakalitA 213 cnnH| tena vittazcaJcupcaNapau 5 / 2 / 26 / / akSarairjIvati akSara- masiH, puMstrIliGgau / 'masI pariNAme'(di.pa.se.), '-in' jiivkH| akSaralikhanena vittaH akssrcnycuH||483||5 varNAH (uNA-557)itIn, 'kRdikaaraat-'(gnnsuu-4|1|45 ||)iti zilpamasya vArNikaH / zilpam '4 / 4 / 55 // (haimsuu-6|4|- GISi maSI, masI ca / maSirmasiriti tRtIyasvarAnto'pi / 57||)iti Thak / 6 lipiM karoti lipikaraH / 'divAvibhA- melA pattrAJjanaM caitAvapi / yllkssymnishaaprbhaa-'3|2|21|| iti TaH / kRjo hetutaacchiily-'3|2|20|| "yadi patrAyate vyoma melA nandAyaterNavaH / ityAdinA vA / SaD lekhakasya / "kAyastha: karaNaH"[zeSanAma- bahmAyate lipikarastathApyantaH kuto girAm // 1 // " mAlA 3 / 107 // ] zaiSike // ["]ityatra melA maSI, tasyA nandA bhAjanamiti vyAkhyA / "melA pattrAJjanaM masi:"[hArAvalI, pAdAvadhiH, tho-212 akSaranyAse lipiliviH / / (12)] iti hArAvalI / trINi maSyAH // 1 akSarANAM nyasanaM sthApanam akssrnyaasH| nipUrvAd iha prastAvAdanuktAnyapi lekhanInAmAni, tadyathA lekhanI, 40 10 'asu kSepeNe'(di.pa.se.) asmAdbhAve ghny| lipyate'nayA pattraM lalantikA, kalamazca / yad hArAvalI-"lekhanIvallalantikA" lipiH / 'lipa upadehe '(tu.u.a.), 'igupadhAt kiccaM '(uNA- [hAlAvalI, pAdAvadhiH, zro-212(12)]iti / "kalamo 559)itIn / 2" 'divAvibhAprabhA-' ityAdisUtre 'livi lekhanIcaurazAlilAkSAraseSu ca"[vizvaprakAzakozaH, mAntavargaH, (libi)' iti nirdezAt pakSe vakAra:(bakAra:) iti, tena 'liviH zro-43] iti mahezvaraH // 484 // (libiH)"[mA.dhAtuvRttiH, tudAdiH, dhAtusaMkhyA-141] iti ta kulikastu kulazreSThI mAdhavaH / "liviH sautro dhAturata 'igupadhAt [ki]cca '(uNA- 3 559)itInirvA / etau pRSodarAdI vaa| "idupadhAt kiH''[] 1 kulamastyasya kulikH| 'ata initthnau'5|2|iti vyAkhyAmRtam / "likhitAkSaravinyAse lipirlivi- 115 // / kulaM kAyati 'kulk:'[amrkossH2|10|5||] (libi)rubhe striyau"[amrkossH2|8|16||] ityamaraH / lekhA- ityamaraH / 2 kule vaNigvRnde zreSThatvamasya kulazreSThI / 'ata 'pi / "lekhA rAjyAM lipAvapi'[anekArthasaGgrahaH 2 / 25 // ] initthnau'5|2|115|| / dve kule zreSThasya // 20 ityanekArthaH / dve lekhanasya // sabhiko dyUtakArakaH / 50 maSidhAnaM maSikUpI 1 sabhA dyUtazAlAstyasya sabhikaH / 'nau vyacaSThan' 1 maSirdhIyate'smin maSidhAnam / 'DudhAJ dhAraNAdau' 447 // / "sabhAdyUtaM sabhAgRham"[]iti rudraH / 2 dyUtaM (ju.u.a.), adhikaraNe lyuTa / 2 maSeH kUpIva mssikuupii| kArayati dyUtakAraH / pacAdyac, tataH kan / dyUtaM karoti melAnandA(melAnando) masimaNizcaitAvapi / yad hArAvalI- dyUtakAraka iti Nvul vA / dve 'sahio' iti khyAtasya / "melAnando(melAnando) masimaNiH"[hArAvalI, pAdAvadhiH, 'karTa' iti bhASAntaram / 'sahika :'[ ]iti hlaayudhttiikaa|| zo-212(12)]iti / dve maSIbhAjanasya // kitavo dyUtakRd dhUrto'kSadhUrtazcAkSadevini // 485 // malinAmbu maMSI masI // 484 // 1 kiM tavA'stIti paNate brUte kitavaH / pRSo1 malinaM ca tadambu ca malinAmbu, anyjnaakttvaat| darAdiH / ketati nivasati yatra tatreti vA / 'kita nivAse' 2-3 maSati hinasti aujjvalyaM maSiH, 'maSa hiMsAyAm' (bhvA.pa.se.), bAhulakAdavaH, sa ca kit / 2 dyUtaM karoti / / 30 (bhvA.pa.se.), '-in'(uNA-557)itIn, masyati pariNamati dyUtakRt / 'kvip-'3|2|76 // , 'husvsy-'6|171|| iti 60 1. 'tena vitte cacucaNau' iti 3 // 2. "kit' ityuNAdigaNe // 3. mA. dhAtuvRttau-" "divAvibhA-' ityAdau "lipilibi' iti nirdezAt pakArasya pakSe bakAraH" iti dRzyate, mA. dhAtuvRttiH, tudAdiH, dhAtusaM-141, pR.492 // 4. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, tho-470, pR.554|| 5. '-nAndA' iti 3 // 6. dra. anekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA-1, 20495 // , pR.282|| 7. 'lalA-' iti 3 // 8. hArAvalyAM "lekhanI varNatUlikA" iti dRzyate, pAdAvadhiH, zro-212 (12), pR.406|| 9. vizvaprakAzakoze "-zAlikAkSarakeSu ca" iti dRzyate // 10. 'kulikaH' iti 4 // 11. 'dra. padacandrikA, bhA-2, zUdravargaH, zrI-727, pR.817|| 12. 'sahiyA' iti3|| 13. 'kaTi' iti 4 // 14. 'sahita:' iti3|| 15. 'kiMtavaH' iti1.2.4|| 16. ito'gre 3pratau 'kitavaH' iti dRzyate // Jain Education Intemational Page #255 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 20 30 214 tuk / 3 dhUrvati hinasti dhUrtaH / urvI turvI dhurvI hiMsArtho daNDakadhAtuH, 'hasimRgriNvA'mi - ' ( uNA - 366 ) ityAdinA tan, 'rAllopaH '6 4 // 21 // iti valopaH / dhAvantI artiH dhUrti:, tadyogAddhUrta iti vA / 'prajJAdibhyazca '5 / 4 138 // iti aN, 'accau ' iti dIrghaH / 4 akSeSu dhUrtaH akSadhUrtaH / 'saptamI DaiH 2 1 40 // iti samAsaH / 5 akSairdIvyati vijigISate akSadevI / 'divu krIDAdau ' (di.pa.se.), grahAditvANiniH, ttr| paJca dhUrtasya / 'jUArI' iti bhASA // 485 // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA durodaraM kaitavaM ca dyUtamakSavatI paNaH / 1 duSTamAsamantAdudaramasya durodaram, puMklI / 2 kitavasya karma kaitavam / yuvAditvAdan / 3 dIvyate sma dyUtam, puMklI / 'divu krIDAdau ' (di.pa.se.), niSThA, 'yasya vibhASA 7 / 2 / 15 // iti neT, 'cchvoH zUDanunAsike -'6 / 4 / - 19 // iti vakArasya UTh, 'iko yaNaci '6 // 1 // 77 // iti yaNAdezaH / 4 akSAH pAzakA upAyatvenA'tra santIti akSavatI / 'tdsyaasti-'5|294 // iti matupiM zabdazaktisvAbhAvyAt strItvam / 5 dyUte yadutsRjyate, sa paNaH, tadyogAdarzaAdyaci paNaH / paJca dyUtasya // pAzakaH prAsako'kSazca devanaH 1 pAzyate badhyate'nena pAzakaH / pAzeH sautrAt tAlavyAntAd Nvul / 'paza bandhane ' ( cu.u.se.) NijantAdvA / 2 prAsyante kSipyante'nena prAsakaH / 'asu kSepaNe '(di.pa.se.), divAdiH, Nvul / 3 akSati vyApnoti akSaH | 'akSa (akSU) vyAptau '(bhvA.pa.ve.), pacAdyac / yadvA 'azUG vyAptau ' (svA.A.ve.), 'azerdevena'(uNA-345 ) itiM sapratyayaH, 'vrazca -' 8 / 2 / 36 // AdinA Satvam, SaDhoH kaH si' 8 / 2 41 // iti katvam / 4 dIvyantyanena devanaH / lyuT / catvAri 'pAsA' iti khyAtasya // tatpaNo glehaH // 486 // 1 teSu akSeSu paNo bandho jayyatve sthApitamityarthaH, [ martyakANDaH-3 tatpaNaH / " paNo'kSeSu glaha : " [ amarakoSaH 2 // 10 // 45 // ] ityamaraH / paNyate paNaH bandha iti taTTIkA / "paNo dyUtAdiSUtsRSTe bhRtau mUlye dhane'pi ca ' [ amarakoSaH 3 | 3 |46 // ] ityamarasiMhAnekArthaH / ''dyUtAdAvutsRSTaM jayyatveM sthApitam "[ama. kSIra. 3 | 3 |46 // ] iti kSIrasvAmI / paNo'pyasyArthe / yacchAzvataH" glahe mAne zvetakAnAM mUlye kArSApaNe dhane / dyUtAdau kalpite caiva baddhamuSTau bhRtau paNaH // 1 // " [zAzvatakozaH, zle - 68 ]iti / gRhyate glahaH / 'graha upAdAne ' (kryA.u.se.), grahera latvaM ca, 'akSeSu glaha : '3 // 3 // 70 // iti nipAtanAt sAdhuH / ekaM dyUtAdau jayyatve sthApitasya // 486 // aSTApadaH zAriphalam 40 1 aSTau padAni sthAnAnyatra aSTApadaH / 'aSTanaH saMjJAyAm '6 |3 | 125 // iti dIrghaH / " aSTApado'strI kanake zArINAM phalake'pi cai"[medinIkozaH, dAntavarga:, zro- 44] iti mediniH / 2 zArINAM phalaM phalakaM zAriphalam / zArayaH phailantyatreti vA / puMklIbaliGgAvetau / "phalaM hetusamutthe syAt phalake vyuSTilAbhayoH ''[vizvaprakAzakozaH, lAntavargaH, zrI2] iti virzvaH / dve khelanAdhAracaturaGgaphalakAdeH // zoraH zaurizca khelanI / 1 zAryate" mAryate zAraH, puMstrI. / ' zR hiMsAyAm ' 50 (kryA.pa.se.), karmaNi ghaJ / 2 zRNantyenAM zAriH, strIliGgaH / 'zR hiMsAyAm ' (kryA.pa.se.), iJ / zAbdikAstu pariNAyena zArIn hantIti puMsyapyudAharanti / 3 khelyate'nayA khelanI / 'khilR krIDane M'(bhvA.pa.se.), karaNe lyuT gaurAdiH / trINi zArasya / 'sAri' iti bhASA // pariNayastu zArINAM nayanaM syAt samantataH // 487 // 1 vAmadakSiNayoH zArINAM paritaH samantAnnayanaM pariNAyaH / ' NIJ prApaNe' (bhvA.u. a.), 'pariNyo (prinyo)nnno:-'3|3|37|| dyUte ghaJ / ekaM 'zArinuM calAvivauM", iti bhASAyAH // 487 // 1. 'urvI turvI durvI dhurvI hiMsArthA:' iti svAmI, bhvAdi:, dhAtusaM-378, pR. 88 // , 'urvI turvI thurvI durvI dhurvI hiMsArthA:' iti sAyaNaH, bhvAdi:, dhAtusaM-155 // 2. 'vallopaH' iti2.3 // 3. ' - Nac' iti 3 // 4. 'krIDane' iti 3 // 5. 'neTA' iti4 // 6. 'matup' iti 4 // 7. 'ac' iti2.4 // 8. svAmisammato'yaM dhAtvarthaH, 'vyAptau saGghAte ca' iti maitreyasAyaNau / atra GakArAnubandho'nAvazyakaH // 9 3 pratau nAsti // 10. 'jayyate' iti1.2.4 // 11. tulanIyo'marakoSaH 2 110 // 46 // 12. 'phalake ca' iti 2 // 13. 'phalatya -' iti2 // 14. 'vinizva:' iti1.2, 'zvizva:' iti 3 // 15. 'zaryate' iti1, 'zIryate' iti2 // 16. 'khila' iti 3.4 // 17. krIDane'rthe khilRdhAturna dRzyate, paraM tu kSIrataraGgiNyAdau calane'rthe daNDAtmako 'khela' dhAturdRzyate // 18. ' - vivuM' iti3 // For Private Personal Use Only 60 Page #256 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 486-490 ] samayaH prANidyUtam vyutpattiratnAkarakalitA 1 saM samyag harSeNA''hUyante janA atra samAhvayaH / 'hveJ AhvAne'(bhvA.u.a.), 'puMsi saMjJAyAm ' 3 | 3 |118 // iti ghaH / prANibhirmeSakukkuTAdibhirdyUtaM prANidyUtam, tasyaikam / "samAhvayaH syAt saGgrAme dyute pazupakSiNo: "[ vizvaprakAzakozaH, yAntavarga:, zro- 110] iti mahezvaraH // vyAlagrAhyAhituNDikaH / 1 vyAlAn sarpAn gRhNAtItyevaMzIlo vyAlagrAhI / 'graha upAdAne '(kryA.u.se.), 'nandigrahipacA - 3 |1 | 134 // ityA10 dinA NiniH / 2 ahituNDena dIvyati AhituNDikaH / tena dIvyatikhanati- '4 / 4 / 2 // iti Thak / ahituNDiko hrasvAdipIti zabdaprabhedaH / " vyAlagrAho'hituNDikaH''[ ']ityamaramAlA / astuNDamasyAyattatvenAstIti / 'ata iniThanau' 5 / 2 / 115 // iti Than, 'ThasyekaH 7 / 3 / 50 // / dve 'gAruDI' iti khyAtasya // syAnmanojavasastAtatulyaH 1 mano javati pravizati manojavasa: / 'juH' sautro gatau, atrauNAdiko'sacpratyayo bAhulakAt / manoje'bhilASe vasatIti vA / 'vasa nivAse' (bhvA.pa.a.), ac / mano 20 javate'smin pitA'yamiti dhAvati manojava ityapi / " janaH pitRsadharmA yaH sa tAtA'rho manojavaH " [] iti vyADi: / tAtena pitrA tulyaH tAtatulyaH / ekaM tAtasadRzasya // zAstA tu dezakaH // 488 // 1 zAsti zAstA / 'zAsu anuziSTau ' ( a.pa.se.), 'tRn '3 / 2 / 135 // tRc vA / 2 dizati dezakaH / 'diza atisarjane'(tu.pa.a.), Nvul / zAsaka: zikSakazca / dve zAstuH / 'sIkhAvaNahAra' iti bhASA // 488 // sukRtI puNyavAn dhanyaH 1 sukRtamasyA'sti sukRtI / 'ata iniThanau' 5230 115 // itIni / 2 puNyamasyAsti puNyavAn / 'tadasyAsti-' 215 5 / 1 / 94 // iti matup '[mAdupadhAyAzca] matorvo'yavAdibhyaH ' 8 / 2 / 9 // iti vatvam / 3 dhanaM labdhvA dhanyaH / 'dhanagaNaM labdhvA 4 4 84 // iti yat / trINi puNyavataH // mitreyurmitravatsalaH / For Private 1 mitraM snehAd yAti mitrayuH / ' yA prApaNe ' ( a.pa.a.), mRgayvAditvAt kuH, 'Ato lopaH - '6 4164 // | mitreSu vatsalo mitravatsalaH / ekaM mitravatsalasya // kSemaGkaro riSTatAtiH zivatAtiH zivaGkaraH // 489 // 1 kSemaM karoti kSemaGkaraH / 'kSemapriyamadre'Nca 3 / 2 / 44 // iti khac, khittvAd mum / aNi kSemakaro'piM / (2 "riSTe kSematA bhUyAdasya riSTatAtiH) / 3 zivasya karaH zivatAtiH / 'zivazamariSTasya kare 4 / 4 / 143 // tAtil / 4 zivaM karoti zivaGkaraH / khac / catvAri zubhakAriNaH // 489 // zraddhalurAstikaH zrAddhaH 1 zraddhAnazIlaH zraddhAluH / 'spRhigRhi - '3 / 2 / 158 // ityAluc / 2 asti paralokaH, puNyaM pApaM ceti paralokai matirasya AstikaH / ' astinAstidiSTaM mati : '4 / 4 / 60 // iti Thak / 3 zraddhA'styasya zrAddhaH / 'prajJA zraddhAcavRttibhyo NaH '5 / 2 / 101 // / " zrAddhaM nivApe zrAddhastu triSu zraddhAsamanvite''[vizvalocanakoza:, dhAntavargaH, zro- 22] iti 50 zrIdharaH / striyAM TApi zrAddhA, gaGgAvat / trINi zraddhAvataH // nAstikastadviparyaye / 1 nAsti paraloke matirasya nAstikaH / ' astinAstidiSTaM mati: 4 / 4 / 60 // iti Thak / tasya Astikasya, viparyayo vaiparItyam, tatra / ekaM zraddhArahitasya // vairaGgiko virogArhaH 1. ' pakSibhiH' iti vizvaprakAzakoze, yAntavarga:, zro- 110, pR. 123 // 2. dra TIkAsarvasvam, bhA-1, 18 111 // , pR. 172 // padacandrikA, bhA1, bhogivargaH, zro- 225, pR. 266 // rAmAzramI 1 / 8 / 11 // , pR. 116 // 3. 'maranAmamAlA' iti4 // 4. 'manojavaH' iti1.2.3 // 5. 'a-NA- ' iti1, 'atroNA' itira, 'uNA-' iti 3 // 6. dra. svopajJaTIkA 3 / 488 // , pR. 112 // 7 ito'gre 3pratau 'iti' iti dRzyate // 8. 'zAs' iti 3 // 9. ' - karo'pi ' iti 1 // 10. koSThAntargatapAThaH 1.2.4pratiSu na dRzyate // 11. anAvazyako'yaM pratibhAti // 12. 'arha pUjAyAm' iti kSIrataraGgiNyAdau // 1 nityaM viraGgamarhati vairaGgikaH / 'chedAdibhyo nityam' 5 / 1 / 64 // iti tadarhatIti viSaye viraGgATThak / 2 virAgamarhati virAgArhaH / 'arha arharNe'' (bhvA.pa.se.), pacAdyac / dve 'virAgI' iti khyAtasya // 40 Personal Use Only 60 Page #257 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 216 vItadambhastvakalkanaH // 490 // 1 vizeSeNa ito gato dambhaH kapaTamasmAd vItadambhaH / 2 nAsti kalkanaM zAThyamasya akalkanaH / dve niH kapaTasya // 490 // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA praNAyyo'sammataH 1 praNIyate praNAyyaH / ' NIJ prApaNe' (bhvA.u. a.), 'praNAyyo'sammatau ' 3 / 1 / 128 // iti sAdhuH / 2 na sammataH asammataH / dve sAmAnyena anabhISTasya / 'corAdi asohAmaNA' iti bhASA // anveSTA'nupadI 1 anu pazcAd eSati (iSyati) gacchati anveSTA / anupUrvaH 'iSa gatau ' ( di.pa.se.), tRc, 'pugantalaghUpa- '7 / 3 / 86 // iti guNaH / 2 anupadamanveSTA anupadI / 'anupadyaveSTA' 5 2 190 // haimasU - 7 / 1 / 170 // ) iti sUtreNa anupadIti nipAtyate, anveSTA ced bhavati / anupadinau, anupadinaH ityAdi / dve 'pAgI' iti khyAtasya // atha sahaH kSamaH / zaktaH prabhUSNuH 1 sahate sahaH / ' Saha marSaNe ' (bhvA.A.se.), ac| 20 2 kSamateM kSamaH / 'kSamUS sahane ' (bhvA.A.se.), ac / 3 zaknoti zaktaH / ' zaklR zaktau ' (svA.pa.a.), niSThA / 4 prabhavatItyevaMzIlaH prabhUSNuH / ' glAjisthazca gsnuH 3 / 2 / 139 // atra sUtre 'cAd bhuvazca' iti vacanAd gsnuH, 'yukaH kitiH 7 / 4 / 11 // ityatra gakAraprazeSAnneT / prabhaviSNurapi / catvAri samarthasya / " samartha: alambhUSNuH "[ zaiSanAmamAlA 3 |108 // ] zaiSike // bhUtAMttastvAviSTaH 1 bhUtena Atto gRhIto bhUtAttaH / 2 Avizati saMrabhate sma AviSTaH / 'viza pravezane ' ( tu.pa.a.), niSThA / " pretAdibhirgRhIto yaH sa AviSTo bhraman bahiH "[hArAvalI, 30 ardhokAvadhiH, zro- 66 ] iti puruSottamaH / dve bhUtapIDitasya // zithilaH zlathaH // 491 // 1 zranthate zithilaH / ' zrathi zaithilye' (bhvA.A.se.), [ martyakANDaH-3 'ajirazizirazithilasthirasphirasthavirakhadirA: ' (uNA-53) iti sUtre kirajantaH sAdhuH, ralayorabhedaH / 2 zrathayati zlathaH / 'bhUtha zaithilye ( ), ac / dve zithilasya // 491 // saMvAheko'GgamardaH syAt 1 saMvAhayatyaGgAni saMvAhaka: / 'vaha prapANe' (bhvA.u. a.), NijantaH Nvul / 2 aGgAni mardayati aGgamardaH / 'mRda mardane' (bhvA.A.se), pacAdyac / dve 'mardanIyA' iti khyAtasya // naSTabastu niSkalaH / 1 naSTaM vilInaM bIjaM reto'sya naSTabIjaH / 2 nirgataM kalaM reto'sya niHkalaH / dve gatavIryasya // osIna upaviSTaH syAt 1 Aste AsInaH / 'As (Asa) upavezane ' (a.A.se.), 'laTaH zatRzAnacAvaprathamAsamAnAdhikaraNe 3 / 2 / 124 // iti zAnac, 'IdAsaH '7 / 2 / 83 // ityAkArasyekAraH / 2 upavizati sma upaviSTaH / 'viza pravezane ' ( tu.pa.a.), ktaH / dve upaviSTasya / 'baiThA' iti bhASA // Urdhva UrdhvandamaH sthitaH // 492 // 50 1 Urdate parimAti krIDati vA UrdhvaH / 'UrdaG (urda) mAne krIDAyAM ca ' (bhvA.A.se.) 'urderdha ca' (haimANA - 507 ) iti vaH / 2 UrdhvaM dAmyati UrdhvandamaH / 'dama (damu) upazame' (di.pa.se.), ac / 'Urdhvam' iti mAntamavyayam / 3 tiSThati sma kAryAya sthitaH / SThA gatinivRttau ' (bhvA.pa.a.), niSThA, 'sthAghvoricca' 1 / 2 / 17 // / trINi 'UbhA' iti khyAtasya // 492 // adhvanIno 'dhvago'dhvanyaH pAnthaH pathiMkaderzikau / pravAsI 1. prANA-' iti 4 // 2. 'caurAdi' iti1.2 // 3. 'pagI' iti1.2 // 4. 'kSamante' iti 1 // 5. 'saMraMbhate' iti 3 // 6. 'zratha bhUtha klatha kratha hiMsArthAH ' ityatra bhUthadhAtumaitreyeNaivoktatvAd hiMsArthakaH // 7. 'beThA' iti 3 // 8. 'U-' iti 1.4 // 40 1 adhvAnamalaM gacchati adhvanInaH / ' adhvano 60 yatkhau '5 / 2 / 16 // iti khaH, 'AyaneyI- '7 / 1 / 2 // iti khasyenAdeza:, 'ye cAbhAvakarmaNoH '6 14 / 168 // iti prakRtibhAvAnna TilopaH / 2 adhvAnaM gacchati adhvagaH / 'antAtyantAdhvadUrapArasarvAnanteSu Da : ' 3 / 2 / 48 / / 3 adhvAnamalaM gacchati For Private Personal Use Only Page #258 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 490-495] vyutpattiratnAkarakalitA 217 adhvanyaH / adhvano ytkhau'5|2|16|| iti yat / 4 panthAnaM javanastvarite nityaM gacchati pAnthaH / 'patho'Na(pantho Na) nitym'5|176 // 1javo'styasya javI / 'ata initthnau'5|2|115|| ityaNa panthAdezazca / striyAM pAnthA / 5 panthAnaM yAti pthikH|| itIniH / 2 javati gacchati javanaH / juH sautraH, 'jucaG'pathaSTan (pathaH sskn)5|175|| / striyAM pathakI / adUra- krmy-'3|2|150|| iti yuc / 3 tvarate tvaritaH / 'jitvarA viprakarSAdanayoH paryAyatvam / 6 dezo dezAntaramastyasya deshikH| saMbhrame '(bhvA.A.se.), 'jItaH ktH3|2|197|| iti vartamAne 7 pravasanazIla: pravAsI / vasa nivAse'(bhvA.pa.a.), 'suSya- ktaH, tatra / trINi vegavataH // jaatau-'3|278 // iti NiniH / pravasati vA pravAsI / 'pre vege rayo rahastaraH syadaH // 494 // lp-'3|2|145 // iti ghinuNa vA / sapta pAnthasya / 'vaTAU' iti bhASA // javo vAjaH prasarazca tadgaNo hAriH / 1 ajati gacchatyaneneti vegaH / 'aja gatau kSepaNe ca'(bhvA.pa.se.), 'gangamyAyo:'(uNA-120)iti gan, 'aje1 teSAM pathikAnAM gaNaH tadgaNaH / hAryante prApyante y'ghnypo:'3|4|56|| ityaje: vIbhAvaH, 'sArvadhAtukArdha- 40 'nayA hAriH, strIliGgaH / 'hRJ haraNe'(bhvA.u.a.), 'in sarvadhAtubhya:'(uNA-557) / ekaM pathikaughasya // dhaatukyo:'7384|| iti gunnH| vijate'neneti vaa| 'ovijI bhayacalanayo:'(tu.A.se.), 'puMsi saMjJAyAM ghH-'3|3|118||, pAtheyaM zambalaM same // 493 // tatra / 2 rIyate gacchatyanena rayaH / 'rI gatau'(vyA.pa.a.), 1 pathi mArge sAdhu pAtheyam / 'pthytithi-4|4| ac / "rINAtyaneneti vA / 'rI gatireSaNayo:'(tryA.pa.a.), sAmAlinA mAnanA 'erc'3|3|56|| / 3 rahate (raMhati) gacchatyaneneti raMhaH, puMklI. / 'zamu upazame '(di.pa.se.), kambalAditvAt kalaci klIbe / 'rahi gatau'(bhvA.pa.se.), '-asun'(unnaa-628)| sAdhu / dve zambalasya // 493 // ramate'neneti vA / 'rameDhuk ca '(uNA-653)ityasun, huk cAgama iti vA / 4 taratyanena taraH, klIbe / 'tR plavana-- jAlo'tijava: taraNayoH (bhvA.pa.se.), '-asun'(uNA-628) / 5 syandanaM 1 jaGgre sto'sya jaGgAlaH / sidhmAditvAllaca, syadaH / 'syadi kiJciccalane '( ), 'syado jve'6428|| 50 'prANisthAto ljnytrsyaam'5|2|96|| vaa| 2 atizAyI nipAto'yaM vege, dantyAntasthAdyAdiH // 494 // 6 javanaM jvH| javo'styasya atijavaH / dve 'utAvala cAlaI' ityasyaM // 'juG gatauM '(bhvA.A.a.), 'Rdorp'3|3|57|| ityap / 7 vajantyanena vaajH| 'vaja gatau'(bhvA.pa.se.), ghny| 8 prasaraNaM jaGghAkariko jAnikaH prsrH| 'sR gatau'(bhvA.pa.a.), bAhulakAdap / aSTau vegsy|| 1 jaGghA eva karo rAjadeyabhAgo'sya jngghaakrikH| mandagAmI tu mnthrH| 'ata initthnau'5|2|115 // , jaDaiva karI hastI yasyeti kecit / 1 mandaM gacchati ityevaMzIlo mandagAmI / 'gamla 2 jaGghAbhyAM jIvati jAnikaH / vetanAdibhyo jiivti'4|4| gatau'(bhvA.pa.a.), 'supyjaatau-'3|2178|| iti NiniH / 2 12 // iti Thak, 'tthsyek:'7|3|50||, 'kiti c'7|2| madhnAti pAdau mantharaH / 'mantha viloDane'(vyA.pa.se), baahul118|| iti vRddhiH / dve 'kAsIda' iti khyAtasya // kAd 'artikamibhrami-'(uNA-412)ityaran / dve mndgaaminH| 20 javI / 'halUi cAlai' iti 60 1. sUtrasya NapratyayavidhAyakatvAdatra Napratyayo yuktaH // 2. 'dezi-' iti1.2|| 3. 'vaTAu' iti 3 // 4. 'sarvadhAtubhya in' ityuNAdigaNe // 5. 'zambalaH' iti 1 // 6. 'zamikami-'(haimoNA-499)iti balaH" iti 1pratau bahirbhAge TippaNI // 7. tulanIyo'marakoSaH 2 / 873 // 8. '-valo' iti3, '-valau' iti 4 // 9. 'calAi' iti 3 // 10. 'tasya' iti 1.2 // 11. '-kArikaH' iti 2.3 // 12. -myadyoH' ityuNAdigaNe // 13. 'vijI' iti1.2.3|| 14. ito'gre 1pratau 'iti' iti dRzyate // 15. 'rINo-' iti1.2|| 16. 'ramezca' ityevoNAdigaNe // 17. 'syandaH' iti1.2, 'syandanaH' iti 3 // 18. 'syandU sravaNe' iti svAmimaitreyau, '-prasravaNe' iti sAyaNaH // 19. nandIsammato'yam, dra. kSIrataraGgiNI, dhAtusaM-682, pR.153 / / 20. tulanIyo'marakoSaH 2072 / / 21. 'halUyai cAle' iti 3, 'halUvai cAlai' iti 4 // Jain Education Intemational Page #259 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 218 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 kAmaMgAmyanukAmInaH 101||)iti sAdhuH, paripUrvazcariH sevaarthH| 4 prasAdyate prasA danA / 'Sadlu vizaraNAdau'(tu.pa.a.), NijantaH, karaNe lyuT 1 kAmaM yatheSTaM gacchatItyevaMzIlaH kAmaMgAmI / 'supyjaatau-3|278 // iti NiniH / 2 kAmamiti mAnta // 496 // 5 zuzrUSaNaM zuzrUSA / 'a:(a) prtyyaat'3|3|mvyym, kAmamajJAnam, kAmasadRzam anukAmam / yathArthe' 102 // ityakArapratyayaH / 6 ArAdhanam ArAdhanA / 'rAdhe sAdha saMsiddhau '(svA.pa.a.), lyutt| 7 upAsanam upAstiH / vyayIbhAvaH, tataH 'avArapArAtyantAnukAma gmii'5|2|11|| iti / upapUrvaH 'asu kSepaNe '(di.pa.se.), 'striyAM ktin'3|3|94||| khaH, khasya Ina: [anukAmIna:] / dve svecchAcAriNaH // upaasnaa'pi| 8 varivaHkaraNaM vrivsyaa| varivaszabdAt pUjAatyantIno'tyantagAmini // 495 // rthAd 'namovarivazcitraGa: kyc'3|1|19|| iti kyac, ttaap| 9 1 atyatigAmisamuccaye, antasyAtyayo vikramo' paryeSaNaM parISTiH / 'iSu icchAyAm '(tu.pa.se.), 'striyAM vyayIbhAvasamAsaH / antamatikrAntaM veti prAdisamAsaH / 2 ktin'3|3|94|| / paryeSaNA'pi / amarastu-"paryeSaNA parI- 40 10 atyantaM bhRzaM gAmI atyantInaH / 'avArapArAtyantAnukAmaM STizca"[amarakoSaH 27|32||]iti bhedmaah| zrAddhe dvijgmii'5|2|11|| iti khH| dve atyantagAminaH / 'ghaNuM cAlaI' / zuzrUSaNamiti taTTIkA / 10 upacaraNam upcaarH| 'cara gatau' iti bhASA // 495 // (bhvA.pa.se.), bhAve ghab / daza sevAyAH // sahAyo'bhicaro'nozca jI vigAmicaraplavAH / ___ potistu pattiH padga: padAMtikaH // 497 // sevakaH pArdAtikaH pAdacArI padAjipadikAMvapi / 1 saha ayate sahAyaH / 'aya gatau'(bhvA.A.se.), 1 pAdAbhyAmatati gacchati padAtiH / 'ata sAtatyaac / 2 abhItyAbhimukhyArthe'vyayam / Abhimukhyena carati / gamane'(bhvA.pa.a.), 'ibjaadibhyN:(vaa-3|3|108||)itiib, abhicaraH / 'cara gatau'(bhvA.pa.se.), ac / 3-6 anUpa jittvAd 'ata upadhAyA: '7 / 2 / 116 // vRddhiH, 'pAdasya padAsargAt puro jIvigAmicaraplavA yojyante / anu pazcAjjIvati jyatigepahateSu (pdaajyaatigophtessu)'63|52|| iti vA padAanujIvI / 'jIva prANadhAraNe'(bhvA.pa.se.), grahAditvANiniH / dezaH / 2 padyate gacchati, patati vA pttiH| 'pada gatau'(di.- 50 20 anugacchatIti anugAmI / grahAditvANiniH / anucaraH / A.a.), 'pala patane'(bhvA.pa.se.)ato vA, "ktictau ca anuplavaH / ['cara gatau'(bhvA.pa.se.)], 'pluG gatau'(bhvA. sNjnyaayaam'3|3|174 // iti ktic, bAhulakAd 'havazibhyAM ktin A.a.), ac| 7 sevati (sevate) sevkH| 'Si sevA vaa'(caandronnaa-184||)iti ktin vA / 3 padAbhyAM gacchati yAm'(bhvA.A.se.), Nvul / sapta sevakasya // pdgH| 'gamlu gatau'(bhvA.pa.a.), 'anyebhyo'pi-'(vaa-3|2| 101||)iti DaH, 'pAdasya pdaajyti(pdaajyaati)-'6|3|ath sevA bhakti: paricaryA prasAMdanA // 496 // 52 // iti pdaadeshH| 4-5 pAdAbhyAmatati padAtikaH // 497 // zuzrUSArAdhanopAstivarivasyAparISTayaH / padAtireva pAdAtikaH / 'vinayAdibhyaSThak '5 / 4 / 34 // iti tthk| pAdAte: svArthe kan vA / [6 pAdAbhyAM carati pAdacArI] | upacAraH 7 pAdAbhyAmajati gacchati padAjiH / 'aja gatau kSepaNe ca' 1 sevana sevA / 'Sivu sevAyAm '(bhvA.A.se.), (bhvA.pa.se.), 'ibjaadibhy:'(vaa-3|3|108||)itii , pAdasya 60 bhAve ghaJ / 2 bhajanaM bhaktiH / 'bhaja sevAyAm'(bhvA.u.a.), pdaajy(pdaajyaa)tigop-'6352||iti padAdezaH, asmAdeva 'striyAM ktin'3394|| / 3 paricaraNaM pricryaa| 'cara gatau' nipAtanAnna vIbhAvaH / 8 pAdAbhyAM carati padikaH / 'parpA30 (bhvA.pa.se.), 'pricryaaprisryaamRgyaattaattyaa-'(vaa-3|3|- dibhyaSTanaM 4 / 4 / 10 // iti Than (STan), 'paadibhyssttn'4|4|10|| 1. tulanIyo'marakoSaH 2876 // 2. 'ghaNau cAlai' iti4, 'cAle' iti3|| 3. 'sivu iti1.2.3, atra 'SevR sevane' iti yuktaH // 4. 'Se sevane' iti yuktaH // 5. 3pratau nAsti // 6. maitreyasAyaNasammato'yaM dhAtupAThaH, 'rAdha SAdha-' iti svAmI // 7. '-traG' iti3.4|| 8. 'iNajAdibhyaH' iti vArtikasvarUpaM dRzyate // 9. 1pratau nAsti // 10. 'padA-' iti1.3|| 11. ito'gre 3pratau 'pAdacArI' iti dRzyate // 12. 'itIn' iti3|| 13. 'padAdibhyaSTan' iti3, '-bhyaH STan' ityaSTAdhyAyyAm // Jain Education Intemational Page #260 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 495-500 ] ityatra 'pAdaH pad ccha caM' (gaNasU- 414 110 // iti pAdAdvani // // ) padbhAvaH / pAdAviko'pi / 'ava rakSaNAdau' (dhvA.pa.se.), 'iNbhIkApAzalyatimarcibhyaH kan ' ( uNA- 323 ) ik cAgamaH pAdAvikaH / avanamAvaH rakSaNam / pAdenAvaH pAdAva:, tataH 'tatra niyuktaH 4 14 169 / / iti chan / mUlavibhujAditvAt ke pAdAto'pi / " padAtipatti[ pAdAta ] pAdAvikapadAtayaH (-jayaH ) " ['] ityamaramAlA / pAdasamAnArthaH pacchabdo'pyannAsti / aSTau 'pAlihAra' iti khyAtasya / [ zeSazcAtra- " pAdAtapadagau samau " [zeSanAmamAlA 3 // 10 // ] ] // 10 saraH puro'grato'grebhyaH purasto gamagamigaH // 498 // praSTha: vyutpattiratnAkarakalitA 1- 3 puraH prabhRtibhyastribhyaH puraH saraH zabdo yojyate, tena puro'gre sarati purassaraH / evaM agrataH saraH, agresaraH / 'sR gatau ' (bhvA.pa.a.), triSvapi ac / agresara ityatra 'tatpuruSe kRti '6 / 3 / 14 // iti saptamyA aluka / atra nyAse Atreye ca " agre ityekArAntatvaM nipAtanAt "[ ] ityuktam / " agre sarati agreNa vA sarati ityAdAvapi ekArAntatvaM phalam "[ ]iti ca / evaM caM " savaruNAvaruNAgrasaraM rucA" []" AyodhanAgrasaratAM tvayi vIra yAte "[]ityAdayaH 20 prayogAzcintyAH syuH / 4-6 purastaH puraH zabdAd gamAdayaH trayo yojyante, puro gacchati purogamaH / 'gamaJca'3 / 2 147 // iti khac / puro gacchati purogAmI grahAditvANiniH / puro gacchati purogaH | 'gamlR gatau ' (bhvA.pa.a.), DapratyayaH // 498 // 7 pratiSThate praSThaH 'SThA gatinivRttau (dhvA.pa.a.), 'suSi stha: ' 312 | 4 || iti kaH, 'Ato lopaH - 6 / 4 / 64 // , 'praSTho'gragrAmi83 92 // iti Satvam / sapta agresarasya // athAvezikAntu prANo'bhyAgato 'tithiH / prAghUrNake 30 1 AvezanamAvezo 'ntaH prApaNam, tadarhati AvezikaH | 'a (A) hadagopuccha - '5 / 1 / 19 // iti Thak | vizramAdyarthamAvizyate sthIyate'treti AvezaH / 'viza pravezane ' ( tu.pa.a.), adhikaraNe ghaH, tadasya prayojanam '5 / 1 // 109 // iti Thak yA Aveze (aveze) aprativeze bhava Avezika 219 iti vA / "naikagrAmINamatithiM vipraM sAGgatikaM tathA "[ manusmRti:, adhyA- 3, zro- 103 ] iti smRteH / adhyAtmAditvATThak / 2 AgacchatIti AgantuH / 'gamlR gatau ' (bhvA.pa.a.), 'sitanigami- '(uNA 69 ) iti tun / 3 prAghuNati bhramati prAghuNaghuNa bhramaNe' (tu.pa.se.), taudAdikaH, 'igupadha-' 3 / 1 / 135 // iti kaH, 'anyeSAmapi dRzyate '6 13 | 137 // iti dIrghatvam / 4 abhyAgacchati abhyAgamyate sma vA abhyA gataH / abhyApUrvI 'gamlR gatau ' (dhvA. pa. a.), niSThA, 'anudAttopadeza- 614 37 // iti mlopaH 5 atati satataM gacchati atithiH, puMsi / yadamaraH - " atithirnA "[ amarakoSaH 27/34 // ] ata sAtatyagamane ' (bhvA.pa.se.), Rtani- '(uNA442 ) iti ateridhin, pRSodarAdirvA / "prAghuNastvatithirdvayoH ''[ trikANDazeSaH 27 / 9 // ] iti trikANDazeSAt striyAmatithiratithI ca klIce tu atithi / 12 13 " tithiparvotsavAH sarve tyaktA yena mahAtmanA / atithiM taM vijAnIyAccheSamabhyAgataM viduH // 1 // " ["] iti bhedo'tra nAzritaH / Atithyo'pi / 6 prAghUrNate prAghUrNakaH / 'ghUrNa ghUrNane '(bhvA.A.se.), Nvul, tatra / SaDatitheH / 'pAhuNA' iti bhASA // athAvezikamAtithyaM cAtitheyyapi // 499 // 1 aveze'prativeze bhavam Avezikam / adhyaatmaaditvaadvk| 2 atithyarthe vastuni bhavam, atithaye idaM vA aatithym|' atitheH 5 14 / 26 / / 3 atithI sAdhuH aati| / theyI, strIklIbayoH, 'pathyatithivasatisvapate(rDhaJ) '44 - 104 / / daji, 'AyaneyI - 7 12 // ityeyAdezaH, 'divANa 4 1 15 // iti GIS ( GIp ) / trINyatithisatkArasya // 499 // sUryoDhastu sa saMprApto yaH sUrye'staMgate'tithiH / 1 sUryaprakAzavyAptaH kAlo'pi sUrya:, tamUDhavAn sUryoDhaH / 'vaha prapaNe ' (bhvA.u. a.), niSThA, 'ho DhaH '8 / 2 / - 31 // , 'jhssstthoH-'8|2 40 // iti dhatvam, STutvam, 'Dho Dhe lopaH '8 / 3 / 13 // / yo'tithiH prAghUrNakaH sUrye'staMgate saGgate saMprAptaH, tasyaikam // 1. ' pAdaH pacca' iti gaNasUtrasvarUpaM dRzyate // 2. pra. padacandrikA, bhA-2, kSattravarga:, zro-520, pR. 606 // rAmAzramI 28 67 // pR.376 // 3. 4 ' - yAra' iti 2 // 4. 'na' iti3 // 5. dra mAdhavIyadhAtuvRttiH, bhvAdi:, dhAtusaM -656, pR. 256 // 6. prAghUrNo-' iti 3, 'prAghuNo-' iti1.2.4 / 7. 'zaka' iti 3 / / 8. 'prAghurNati' iti3 / / 9. 'prAghurNa:' iti 3 / 10. atra dIrghatvaM vicAraNIyam // 11. 'athi-' iti 3 // 12. 'thiH ' iti3 // 13. dra. svopajJaTIkA 3 499 // pR. 114 // ama. kSIrasvAmiTIkA 2 / 7 / 34 // pR. 170 // ama. kSIrasvAmiTIkAyAM " atithiH sa hi vijJeyaH zeSaH prAghUrNikaH smRtaH" ityuttarAdhoM dRzyate // 14. kSIrataraGgiNyAdau bhramaNe'rthe dRzyate // 40 50 60 Page #261 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 220 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 pAdArthaM pAdyam vAM grAmINaH / evaM grAmyaH / 'grAmAdyakhajau shesse'4|294|| 1 vArIti padamurattarataH sambadhyate, pAdArthaM jalaM iti khjyau| grAmIna iti turyavargapaJcamAnto'pi / yanmahezvaro pAdyam / 'pAdArghAbhyAM ca 5 / 4 / 25 // iti yat, 'yasyeti ca' nAntavarge-"grAmIno grAmasambhUte grAmIno munivaaysH''[vishv64|148|| / pAdArthaM pAdAya caraNAya vArItyanvayaH / ekaM prakAzakozaH, nAntavargaH, zo-97] iti / trINi graamiinnsy|| pAdArthajalasya // loko janaH prajA // 501 // arghArthamaya~ vAri 1 lokate pazyati vyavahAramiti lokaH / 'loka 1 arghArthaM pUjAvidhaye vAri jalam aya'm / / darzane'(bhvA.A.se.), ac / lokyate vA / ghaJ / 2 jAya- 40 'pAdArghAbhyAM c'5|4|25 // iti yat / "arghaH pUjAvidhau te'sau janaH / 'janI prAdurbhAve'(di.A.se.), bhAve karmaNi ghar3a, mUlye'ghaM duHkhe vyasanainasoH"[anekArthasaGgrahaH 2151 // ] 'jnivdhyoshc'73|35|| iti vRddhiniSedhaH, ac vA / 3 prajAyate 10 ityenakArthaH / ekaM pUjArghajalasya // prajA / 'anyebhyo'pi-'(vaa-32|101||)iti ddH| trINi atha gauravam // 500 // lokasya // 501 // abhyutthAnam 1 guro vo gauravam / 'igantAcca lghupuurvaat'5|1| syAdAmuSAyaNo'muSyaputraH prakhyAtavAtRkaH / 131 // ityaN // 500 // 2 abhimukhamutthIyate abhyutthAnam / 1 amuSyApatyam aamussyaaynnH| 'naDAdibhyaH phak' 'SThA gatinivRttau'(bhvA.pa.a.), udpUrvaH, lyuT, 'udaHsthA- 4 / 1 / 99 // , phasyA''yanAdezaH, 'SaSThyA aluk vAcya:'( ) / stambhoH puurvsy'8|4|61|| iti pUrvasavarNaH / dve'bhyutthaansy| 2 amuSyaputraH / 3 prakhyAto vaptA pitA'sya prkhyaatvptRkH| 'sAhamuM UThivU' iti bhASA // 'ntshc'5|4|153|| iti kp| "prakhyAtapiturutpanna Amuvyatha SyAyaNa issyte''[hlaayudhkosh:2|395 // ] iti halAyudhaH / 50 1 vyathayati vyathakaH / 'vyatha d:khsnyclnyo| "tapovidyAdinA prasiddhAt piturjAte AmuSyAyaNaH"[ ]iti 20 (bhvA.A.se.), kvun / 2 marmANi spRzati marmaspRk / 'spRza taTTIkA / trINi prasiddhapituH sutasya // saMsparzane'(tu .pa.a.), 'spRzo'nudake kvin'3|2|58|| 'kvi- kulyaH kulIno'bhijAta: kauMleyakamahAkulau npratyayasya kuH'| 3 'R gatau'(tu.pa.a.), 'arti[pa]vapi // 502 // [yajitanidhani] tapi- '(uNA-274) ityAdinA usipratyaye / aru:| arustudati aruntudH| 'tuda vyathane '(tu.u.a.), jAtyaH 'vidhvrussostudH'3|2|35 / / iti khaz, 'arurdviSadajantasya' 1-4 kulasyApatyaM kulyaH, kauleyakaH / 'apuurv6|3|67|| iti mum, 'saMyogAntasya lop:'8|2|23 // ityaruSa- padAdanyatarasyAM yddddhkjau'4|1|140 // iti yat-Dhakajau / 2 sakAralopaH / "aruntudaH syAd vyathakaH"[halAyudhakozaH kulasyApatyaM kulInaH / 'kulAt khH'4|1|139||, 'aay2|371||] iti hlaayudhH| "marmapIDake dvau"[ ]iti tttttiikaa| neyii-'7|1|2|| iti khasyenAdezaH / 3 abhijAyate sma abhitrINi marmakathakasya // jAtaH / 'janI prAdurbhAve'(di.A.se.), niSThA, 'anunAsika- 60 30 grAmeyake tu grAmINagrAmyau sy-'6|4|15||iti dIrghaH / abhijo'pi / 5 mahat kulamasya 1 grAme bhavo grAmeyakaH / 'kA(kA)dibhyo mahAkulaH / 'mhaakulaadkhau'4|1|141|| ityaji mAhAkulIno ddhkny'4|2|95||, DhasyaiyAdezaH, 'tddhitessvcaamaadeH'7|2|117|| dIrghAdirapi // 502 // (6 jAtau sAdhuH jAtyaH) / SaT iti vRddhiH, tatra / 2-3 grAme bhavaH, grAme jAto grAmAdAgato kulInasya // 1. 'UThivU' iti4|| 2. 'bhayacalanayoH' iti svAmimaitreyau, 'bhayasaJcalanayoH' iti sAyaNaH, 'duHkhacalanayoriti durgaH' iti kSIrataraGgiNI, bhvAdiH, dhAtusaM-511, pR.110|| 3. 'uspra-' iti3|| 4. 'grAmAdAgato vA' rapratau nAsti // 5. 'zeSe' ityaSTAdhyAyyAM nAsti // 6. 'zunivAyase' iti vizvaprakAzakoze // 7. 'ghaJ karmaNi' iti1|| 8. idaM vicAraNIyam, 'AmuSyAyaNA''muSyaputrikAkuliketi ca' iti vArtikasya sattvAt // 9. koSThAntargatapAThaH 1.3.4pratiSu nAsti // 1 // Jain Education Intemational Page #262 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 500-504] vyutpattiratnAkarakalitA 221 no'nvavAyo'bhi 'syAM naarii| 'nRnryorvRddhishc'(gnnsuu-4|1|73|| iti zArGgaanvayo jananaM vaMzaH ravAdipAThAd GIpa(GIn) / 'nRnarAbhyAM c'(vaa-4|4|49||) ityaJ vA, 'ttiddddaannny-'4|1|15 // iti GIpa / nuH narasya 1 gavate zabdAyati pUrvapuruSAn, gUyate' zabdayate vA veyam, 'tsyedm-'4|3|120|| ityaNi nArIti vaa| 3 vanati gotrm| 'guG zabde'(bhvA.A.a.), 'gRdhRvI-'(uNA-606)iti samyag bhajate, vanyate vA vnitaa| 'vana SaNa saMbhaktau' van / 2 saMtanyate'nena santAnaH / 'tanu vistAre '(ta.u.se.), (bhvA.pa.se.), 'ruhezca lo vA'( )iti itc| 4 badhAtyAvekaraNe ghaJ / santatizca, karmaNi ktini / 3 anu aveti STayati snehapAzeneti vadhUH / 'bandha bandhane '(tryA.pa.a.), anvavAyaH / 'iN gatau'(a.pa.a.), ac, 'sArvadhAtukArdha- 'camitanibadhibhya U: (caandronnaa-143||)| vahati gRhabhAram, dhAtukayoH' 7384 // iti guNaH, 'akaH savarNe diirghH'6|1|- uhyate bhA vA / 'vaho dhazca'(uNA-83)iti UH, dhazcAntA 101 // / 4 abhijAyante'tra abhijanaH / 'janI prAdurbhAve' dezaH // 503 // 5 vaSTi kAmayate vazA / 'vaza kAntau' 40 10 (di.A.se.), 'hlshc'3|3|121 // iti ghaJ, 'janivadhyozca' (a.pa.se), ac / 6 sImno'ntaH sImantaH kezavezaH, 7 / 3 / 35 // iti vRddhyabhAvaH / 5 kolati saMstyAyati saMhatI- zakandhvAdiH / sImanto'styasyAH sImantinI / 'ata inibhavati kulam / 'kula saMstyAne bandhuSu ca'(bhvA.pa.se.), tthnau'5|2|115|| itIni:, 'Rnnebhyo ngiiss(ngiip)'4|15|| "saMstyAnaM saMghAtaH"[kSIrataraGgiNI, bhvAdiH, dhAtusaM-579] iti 7 vamatyudriti prAtikUlyam, snehaM vA vaamaa| 'Tuvama uddiraNe' svAmI / kvacittu santAne iti paThyate / santAno vijAtIyaira- (bhvA.pa.se.), jvalAditvANNaH, TAp / vAti gacchati naramiti navacchinnapravAhaH / bandhuzabdena tavyApAraH smbndho'bhidhiiyte| vA vAmA / 'vA gatigandhanayoH'(a.pa.a.), bahulakAnmaH / 'igupdh-'3|1|135|| iti kH| 6 anuyanti parasparaM sambandhaM 8 varNo'styasya vrnninii| 'ata initthnau'5|2|115|| itIniH, gacchantyatreti anvayaH / anupUrvaH 'iN gatau'(a.pa.a.), 'Rnnebhyo ngiip'4|15|| / 9 mahyate pUjyate bhUSaNAdibhiH adhikaraNe 'erac'33 56 // / 7 jAyante utpadyante'treti mahilA / 'maha pUjAyAm'(bhvA.pa.se.), 'salikalyani-' jananam / 'janI prAdurbhAve'(di.A.se.), adhikaraNe lyutt| 8 (uNA-54)ityAdinelac / "mahelA'pi''[zabdabhedaprakAzaH, 50 20 vamati udgirati pUrvapuruSAniti vNshH| 'Tuvama uddiraNe'(bhvA.- zro-40] iti zabdaprabhedaH / yallakSyam pa.se.), 'bhRvamikubhyaH shk'(caandronnaa-3||55||), tAlavyaH, "ajayada dviSataH prAjyanayaH paramahelayA / 'dezavaMzamazakezapAzakAH'[ ] iti zabhedAt / aSTau kulasya // svapne'pi manasi spaSTo na yaH paramahelayA // 1 // ""]] 503 // mahasyotsavasya ilA bhUmiriva maheleti / "prasabhamivAGgadavi hvalA mahelA"[ ]iti kppinnaabhyudyaadeH| 10 alpaM balama styasyA abalA / 'arshaadibhyo'c'5|2|127||, tataSTApa, yoSA yoSit alpArtho'tra naJ / 11 yauti mizrIbhavati puMsA saha yossaa| 1styAyati piNDIbhavati puMsA saha, saMhataH kaThinoM 'yu mizraNe'(u.pa.se.), 'RtanyaJji-'(uNA-442) iti SaH" bhavati garbho'syAM vA strI / 'styai STyai zabdasaGghAtayoH' [ ]iti kSIrasvAmI / uNAdivRttau tu atra sUtre Asapratyayo (bhvA.pa.a.), 'styAyate: strItve DraT'(uNA-605)TilopaH, dRzyate, na SaH / tena tu 'yavAsa' iti siddhyet| 'yumAbhyAM 60 'lopovyorvli'6|1|66|| iti yalopaH, TittvAt 'TiDDANaJ- sa:'(sarasvatIkaNThAbharaNam 2|3|149||)iti sUtreNa so vaa| 30 4 / 1 / 15 // iti ngiiss(ngiip)| 2 nuH narasya vA dharma AcAro- joSayati paritarkayati gRhakAryamiti joSA / "cavargatRtIyAdi 10 blaa| 1. 'gRhayate' iti1.2|| 2. '-yate' iti1.3|| 3. '-yante' iti3|| 4. 'sambamdhantyatreti' iti1|| 5. 'Tuvamu' iti1.4|| 6. dra.padacandrikA, bhA-2, brahmavargaH, zro-398, pR.487 // , tatra "daMza-vaMza-mazaka-keza-pAzakAH" iti dRzyate // 7. 'kaThinau' iti2.3|| 8. uNAdigaNe sUtre nAsti // 9. 'DoS' iti3.4|| 10. 'kuH' iti4|| 11. 'Tuvamu' iti1 // 12. dra. ama.kSIrasvAmikRtaTIkA 26 / 2 // , pR.134||, tatra 'prAjyanayaH' ityasya sthAne 'prAptanayaH' iti dRzyate // 13. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zrI-260, pR.335 // , amarapadapArejAtaTIkAyAM "mahelApi / 'aviralaravavArivAhinIyaM prasabhamivAhvayadAkulaM mahelA / ' iti karpiNAbhyudaye (10-16) / " iti vyutpAditaH, bhA-1, 2 / 6 / 2 // , pR.263|| 14. ama. kSIrasvAmiTIkAyAM "yuSya(yoSa)tyanyaM yauti vA yoSA" iti dRzyate, 262, pR.134|| Jain Education Intemational Page #263 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ martyakANDaH-3 dvayorukArayoraikyam / rUpalAvaNyAdisampannA sundarI, gaurAdiH / sundati vA / sundaH zobhArtho hiMsArthazca tato'ran / suSThu Adriyate veti pRSodarAdirvA / 6 yA gItakalAbhI ramate ramayati vA rAmA / 'ramu krIDAyAm' (bhvA.A.a.), jvalAditvANaH / 7 yA cAturyaguNopetA ramaNaM kAntaM ramayati ramaNI / nandyAditvAllyuH, gaurAdiH / 8 lalati vilasati lalanA / 'laDa vilAse' (bhvA.pa.se.), 'lala vAJchAyAm ' (bhvA.pa.se.) vA, DalayoraikyasmaraNAd nandyAditvAllyuH / 'lala IpsAyAm' (cu.A.se.), NyantAdyuci vA lalanA / prazastepsA atha strIvizeSAnAha vizeSAstu kAMntA bhIrurnitambinI // 504 // tadyogAd 'arzaAdibhyo'c 5 / 2 / 127 // va / 9 prazastalakSaNAni aGgAnyasyA aGganA / 'aGgAt kalyANe ' (gnnsuu5|2|100 // ) iti pAmAdau pAThAnna:, TAp / nava strINAM vizeSanAmAni // 222 rapIti varNadezanA''[']iti subhUtiH / 'juSa paritarkaNeM '(cu.u.se.) / juSati (juSate) prINAti vA / 'juSa prItau (tu.A.se.), tudAdiH, tato'c, TAp / 12 yoSati gacchati puruSaM yoSit / 'yuSa bhajane' sautraH, '[hR] sRruhiyuSibhyaH it' (uNA-97)iti it / "yoSitA'pi "[ zabdabhedaprakAzaH, zro34]iti zabdaprabhedaH / tatrAjAdipAThAd bhAgurimate TAp / " strI vadhUryoSitA vAmA (rAmA) '[trikANDazeSa : 2 6 // 1 // ] iti trikANDazeSaH / sAmAnyena dvAdaza striyAH // pramadI sundarI rAmA ramaNI lalanA'GganA / 1 kAmyate kAntA / kamu kAntau (bhvA.A.se.), 'kamerNiG '3 / 1 / 10 // , ' matibuddhi - 3 / 2 / 188 // iti vartamAne ktaH, 'anunAsikasya kvijhalo :- '6 4 / 15 // iti dIrghaH, TAp / yadvA kAntiH sarvAGgasaundaryamastyasyAH kAntA / 'arshaadibhyo'c'5|2|127||, TAp / 2 bibhetyevaMzIlA bhIruH / 'JibhI bhaye (ju.pa.a.), 'bhiyaH kruklukanau' '3 / 2 / 174 // / " bhIruH syAt kAtare nAryAm"[] ityajayaH / " bhIrurArye (bhIrurArte) jane striyAm" [ ] iti rabhasaH / bhIruzabdasya surA20 surakinnarAdistrISvapi vRttiriti 'UGuta : 4 11 166 // iti manuSyajAtivihita UG nAsti, bhIruzabdastAcchilika:, " [saMjJAprakArAzca tAcchIlikA: ]" iti bhASyokteH / manuSyajAtivivakSayA UGi bhIrUrityapi striyAM bhavatIti, 'uungutH'4|1|- 66 // ityatra " bhIru (bhIrU) " [ bhASAvRtti : 4 / 1 / 66 // ] iti bhASAvRttAvudAhRtam / kutastvaM bhIru yattebhya ityupapadyate, bhIru iti sambuddhAvupapadyate / " bhIrurityatra manuSyajAtivivakSA vA, vivakSA ca (manuSyajAtervivakSA'vikSA ca) lakSyAnusArAt " ["]iti kAvyAdarze vAmanaH / 3 pRthutvAt prazastanitambayuktA nitambinI / 'ata iniThanau 5 / 2 / 115 // , ' Rnebhyo GIS 30 (GIp )4 / 115 // // 504 // 4 rUpasaubhAgyajanitaH prakRSTo mado garvo'syAH pramadA / 'arzaAdibhyo'c '5 / 2 / 127 / / 5 suSThu unatti Ardrayati janamana iti sundarI / supUrva undI kledane' (ru.pa.se.), vAsaravad bAhulakAdaran, zakandhvAditvAd svaguNenopamAnena manojJAdipadena ca // 505 // vizeSitAGgakarmA strI yathA taralalocanA / alasekSaNA mRgAkSI mattebhagamanA'pi ca // 506 // mAkSI susmitA 1. pra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro- 260, pR. 334 // 2. 'tarkaNe' iti1 // 3. 'juSI prItisevanayo:' iti kSItaraGgiNyAdau // 4. zabdabhedaprakAze " yoSA syAt yoSitA saha" iti dRzyate // 5. 'lukaJau' iti4 // 6. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro- 261, pR. 335 // rAmAzramI 26 // 3 // pR. 262 // 7. 'lakSAnu-' iti 1.2.4 // 8. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH zro- 261, pR. 336 // 9. 'vasati' iti // 10. 'IcchA-' iti2 // 11. 1 pratau nAsti // 12. 'pAmAdipAThA-' iti4 // 13. zvAsau guNastena' iti // 14. 3pratau nAsti // 15. 1pratau nAsti // 40 1 aGgasya karmaNo vettyarthAd jJAyate svaH svakIyazcAsau guNazca svaguNastena svaguNena, tadvAcinA zabdenetyarthaH / atra svazabdopAdAnAt taralatvAdInAM guNAnAmasAdhAraNatAmAha, tena manojJatvAdInAM guNatve'pi sAdhAraNatvAnmanojJAdipadena ceti pRthag nirdezaH / upamIyate'nena upamAnaM mRgalocanAdiH karaNe lyuT / manojJa Adiryasya tanmanojJAdi, tacca tatpadaM ca manojJAdipadam tena // 505 // ebhistribhirvizeSitamaGgamavayavo locanAdiH karma ca kriyA gamanAdiryasyAH sA tathA strI / yathAzabdaH svaguNAdikrameNAGgakarmodAharaNopanyAsArthaH / tarale locane yasyAH sA taralalocanA / atra taralatvaM locana- 60 syA'sAdhAraNaH svakIyo guNaH / 2 alasamIkSaNamAlokanamasyA alasekSaNA / atra IkSaNalakSaNAyAH kriyAyA alasatvamasAdhAraNaH svaguNaH / 3 mRgasyAkSiNIva akSiNI asyA mRgAkSI / uSTramukhAditvAdupamAnavAcyakSizabdasya bahuvrIha lopaH / atra mRgAkSilakSaNenopamAnenA'kSilakSaNamaGgaM vizeSi For Private Personal Use Only 50 Page #264 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 504-508] vyutpattiratnAkarakalitA 223 tam / 4 mattebhasya gamanamiva gamanamasyA mattebhagamanA / vikAro'kasmAcca krodhasmitaM camatkAramukhavilasanaM vilaasH| atropamAnabhUtena gamanena striyAM gamanalakSaNA kriyA vizeSitA vipUrva: 'lasa zreSaNakrIDanayoH (bhvA.pa.se.), bhAve ghny| 3 // 506 // 5 vAme manojJe'kSiNI asyA vAmAkSI / bahuvrIhau AbharaNavilepanAdInAM kutazcit priyAparAdhAdIrghyayA'nAdareNa tyaktAnAM sakthyakSaNoH Sac, 'ssidgauraadibhyshc'4|1|41|| iti DIe / sakhInAM prayatnAda dhAraNaM vicchittiH / priyeNa dattaM atra vAmatvenAkSyaGga vizeSitam / 6 zobhanaM smitam adRSTa- prItinibandhanaM svalpamapi bhUSaNaM vicchittirityanye / vicchedanaM dantahAsyamasyAH susmitA / atra zobhanatvena smitakriyA vicchittiH, viziSTA chittirbhaGgirityarthaH / 'chidira dvaidhIkaraNe' vizeSitA / evaM varArohA, varavarNinI, mattagAminI, pratIpada- (ru.u.a.). 'striyAM ktin'3|3|94|| / 4 vivAnaM vivuH rzinItyevamAdayopyUhyAH / SaT svaguNopamAnamanojJAdipadairvize- gativizeSaH / 'vA gatigandhanayo:'(a.pa.a.), 'apaSTvAdayaH' 30 SitAGgakarmavanitAyAH // ( )iti kuH| vivoroka: sthAnaM vibbokaH / pRssodraadiH| asyAH svaM mAnalIlAsmarAdayaH / viparItaM bukkaNaM bhASaNaM vA / 'bukka bhASaNe'(bhvA.pa.se.), lIlA vilAso vicchittirvibbokaH kilikiJcitam pRSodarAdiH / abhimatavastuprAptAvapi garvAdanAdaraH sAparAdhasya, srakcandanAdinA saMyamanaM tADanaM ca vibvokaH / 5 iSTajana // 507 // darzanaharSavazAt zuSkaruditahasitatrasitakrodhazramAbhilApAnAM saGkamoTAyitaM kuTTamitaM lalitaM vihRtaM tathA / raNaM kilikiJcitam / kileti vyAjena kiM nAma nAsavibhramazcetyalaGkArAH strINAM svAbhAvikA daza Jjitamamateti (-saJjitamatreti) "kilikiJcitam, pRSodarAdiH, catustRtIyasvaro'yamakArAntaH / tritRtIyasvaro'pi kilkinycit||508|| miti / "krodhAzruharSabhItyAdeH saGkaraH kilikiJcitam, pRSoasyAH striyAH mAnazcAbhimAnaH, lIlA zRGgAraceSTA- darAdiH"[ ] iti zrIzeSarAmAcAryAH // 507 // 6 "moTAyitaM 40 vizeSaH, smarazca kAma iti dvandve mAnalIlAsmarAH, te AdiryeSAM priyaM smRtvA sAGgabhaGgaviz2ambhaNama"["] 'maTa pramardane' te mAnalIlAsmarAdayaH, AdermanovilAsAdayaH, svaM dhanamucyata (bhvA.pa.se.), bhauvAdika: 'maTa AkSepamardanayo: '(ta.pa.ityanvayaH / 1 alabdhapriyasamAgayA svacittavinodArtha priyasya se.), taudAdikaH, 'puTa muTa saJcUrNane (cu.u.se.), curAdiH, yA vezagatidRSTihasitabhaNityAderanukti :(-ranukRtiH) kriyate, sA. eSAM bhAve ghaji moTaH / moTa ivAcarati moTAyate / moTAyata lIlA / lIyate lIlA / 'lIG zrUSaNe'(di.A.a.), pRSo- iti moTAyitama, ekaTakAravAnayama, viTakArastvapapAThaH / darAdiH / 2 priyasamIpagamane yaH sthAnAsanagamanavilokiteSu priyakathAsusaGke bhaMGajambhaNaM karNakaNDyanaM ca moTAyitamityanye / 1. "striyA' iti 1.3 // 2. '-ranukriyate' iti1, '-ranucchitiH kriyate' iti4|| 3. "aGgairveSairalaGkAraiH premabhirvacanairapi / prItiprayojitairlIlA priyasyAnakRtiM viduH // " iti saahitydrpnn:3142||, "priyavAgbhiralaGkArairmadhuraiH prItiyojitaiH / priyasyAnukRtiH strINAM lIlA syAt tu ythocyte||" iti TIkAsarvasve, bhA-1, 17 / 32 // , pR.160|| 4. 'vamankora-' iti 1.2.4 // 5. "yAnasthAnAsAnAdInAM mukhanetrAdikarmaNAm / vizeSastu vilAsaH syAdiSTasaMdarzanAdinA // " iti saahitydrpnn:3|143 // , "sthAnAsanagamanAnAM netrabhrUkarmaNAM caiva / utpadyate vizeSe yo'kliSTaH sa tu vilAsaH syAt // " iti TIkAsarvasve, bhA-1, 17 // 31 // , pR.159|| 6. "stokA'pyAkalparacanA vicchittiH kAntipoSakRt // " iti sAhityadarpaNa:3144 / / , "mAlyAcchAdanabhUSaNavilepanAnAmanAdaranyAsaH / svalpo'pi parAM zobhAM janayati yaH sA tu vicchittiH // muktAratnAdikamutsRtya bisakisalayAdyanurAgo vicchittiriti kecit" iti TIkAsarvasve, bhA-1, 1732 // , pR.160|| 7. "bibbokastvatigarveNa vastunISTe'pyanAdaraH" iti sAhityadarpaNaH, 3145 // , "iSTAnAM bhAvAnAM prAptAvabhimAnagarvasambhUtaH / strINAmanAdarakRto bibboko nAma sa jJeyaH" iti TIkAsarvasve, bhA-1, 17 // 31 // , pR.159 // 8. '-dirvA' iti 1 // 9. "smitazuSkaruditahasitatrAsakrodhazramAdInAm / sAGkaya kilakiJcitamabhISTatamasaGgamAdijAddharSAt // " iti saahitydrpnn:3|146||, "smitaha-sitaruditabhayaroSaduHkhagarvazramAbhilASANAm / saGkarakaraNaM harSAdasakRt kilikiJcitaM jJeyam // " iti TIkAsarvasve, bhA-1, 1732 // , pR.160|| 10. 'kaM' iti3|| 11. 'kila-' iti3|| 12. 'kili-' iti 3 // 13. 3.4nAsti // 14. dra. rAmAzramI 2732 // , pR.107|| 15. maitreyasammato'yaM dhAtuH, dhAtupradIpaH, bhvAdiH, dhAtusaM-211, pR.26 // , 'muDi pramardane' ityatra svAmyAha "muTa iti durgaH" iti, kSIrataraGgiNI, bhvAdiH, dhAtusaM-221, pR.57|| 16. 'muTa saJcUrNane' iti maitreyasAyaNau // 17. "tadbhAvabhAvite citte vallabhasya kathA''diSu / moTTAyitamiti prAhuH krnnknndduuynaadikm||" iti saahitydrpnn:3|147||, "iSTajanasya kathAyAM lIlAhelAdidarzane vApi / tadbhAvabhAvanAkRtamuktaM moTTAyitaM nAma // " iti TokAsarvasve, bhA-1, 1732 // , pR160|| 18. 'bhRGga-' iti 3 // Jain Education Intemational Page #265 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 224 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 7 "duHkhopacAraH saukhye'pi harSAt kuTTamitaM mtm''[]iti| prAgalbhyaudAryamAdhuryazobhAdhIratvakAntayaH / 'kuTTaN kutsanAdau '(cu.u.se), curAdiH, kuTTena mitaM kuTTamitam, pRSodarAditvAdutvam, dvipaJcamasvaro'yam / "kadranaM kadraH bhAve dAptizcA'yatnajAH ghaJ, tena nivRttam(nirvRttam), bhAvapratyayAntAdiman, tato 1 pragalbhasya bhAvaH prAgalbhyam, maithune nirbhayatvaNyantAd bhAve ktaH, kuTTamitam, ekapaJcamasvarAdirapi / "surateSu mityarthaH / 2 audAryama amarSeAdyavasthAsvapi prazrayaH / 3 gADhapIDane kezastanAdigrahaNe ca harSAt sukhe'pi duHkhAviSkriyA mAdhuryam krodhAdiSvapi ceSTAmasRNatvam / 4 zobhA rUpAdyaiH 30 duHkhe'pi sukhAviSkriyA kuTTamitam"[ ]iti mizrIH / 8 'lala puMbhogopabRMhitaiH kiJcicchAyAntarazrayaNam / 5 dhIratvam acAIpsAyAm'(cu.A.se.), 'lala(laDa) vilAse'(bhvA.pa.se.) vA, bhAve ktaH, Dalayorekatve lalitam / sukumAravidhAnena bhrUnetrAdi palatvamavikatthanaM ca / 6 kAntiH rUpAdyaiH puMbhogopabRMhi10 kriyAsavirakaracaraNAGganyAso lalitam / tathA caraNanipAtaraNa tairmadhyAGgacchAyA / 7 saiva tIvrA kAntiH diiptiH| yatlAjjAtA jjhaNannaparamasaNasaJcaraNaM rekhAvizeSasthitatrivalibhaGgisaMsthAnaM yalajAH kriyAtmAna:, "icchAto yatnastato dehakriyA"[ ] iti samullasitabhujamura:sthalaprasAraNAd dviguNapRthukRtaM stanastabakaM hi padArthavidaH, tato'nye'yatnajAH guNAtmAnaH / saptAskandhAsaktaikakuNDalamullasitabhrUsAcIkRtavilokitamiti / "priyaM 'laGkArAstannAmAni // prati bhAvAviSkRtaM lalitam"[]ityanye / 9 "vaktavyAbhASaNaM bhAvahAvahelastriyo'GgajAH // 509 // vyAjAd "vihRtaM darziteGgitam"["] / vipUrvaH 'hRJ haraNe' (bhvA.u.a.), ktH| 10 vibhAntiH vibhramaH / 'bhrama calane' 1 antargatavAsanAtmatayA vartamAnaM ratyAkhyaM bhAvaM bhAva(bhvA.pa.se.), '-anasthAne '(di.pa.se.) vA, bhAve ghaJ, yantIti bhAvAH / NyantAda bhavate: pacAdyaca / bhUyante raagibhi'nodaattopdesh-7334|| iti vRddhyabhAvaH / madarAgaharSajanito ratreti adhikaraNe ghaJ vA / aGgasyAlpo vikAra ityrthH| 2 40 viparyAso vibhramaH / yathA'nimittamAsanAdutthAya yadanyatra gamanaM svacittavRttiM paratra juhvatIM" dadatIM hAvayati hAvaH / 'hu dAnA20 priyArabdhakathAmAkSipya sakhyA sahAlApanam, mudhaiva hasitakrodhau, puSpAdInAM yAJcA, sahasaiva tatparityAgaH, vastrAbharaNamAlyAnAma danayo:'(ju.pa.a.), NyantAdac / bhUtArakAdInAM bhUyAn vikAra kAraNataH khaNDanaM mananaM ceti / "yoSitAM yauvanajo vikAro ityathA ityarthaH / 3 helanaM helA / 'hila hAvakaraNe (tu.pa.se.), bhAve vibhramaH"["]ityeke / alaGkriyata ebhirityalaGkArAH, strINA- ghaJ / aGgasya bhUyAn vikAra ityarthaH / prAgjanmAbhyastaratimAtreNa miti, na tu puMsAm / svasmAd ratibhAvAd hRdayagocarIbhUtAd sattvobudhena aGgAd dehAd jAyante bhavanti aGgajAH trayo'laGkArA bhavanti svAbhAvikAH, te ca dazasaMkhyAH syuriti // 508 // iti / yadbharata: 1. "kezastanAdharAdInAM grahe harSe'pi sambhramAt / AhuH kuTTamitaM nAma zira:karavidhUnanam // " iti saahitydrpnn:3|149 // , "kezastanAdiharaNagrahaNeSvatiharSasambhramotpannam / kuTTamitaM vijJeyaM sukhamapi duHkhoparAgeNa // " iti TIkAsarvasve, bhA-1, 1732 // , pR.160|| 2. dra. rAmAzramI 17 / 32 // , pR.107|| 3. haimamate NakArAnubandhaH, 'kuTTa chedanakutsanayoH' iti svAmI, 'kuTTa chedanabhartsanayoH' iti maitreyasAyaNau // 4. 'kuTTa-' iti4, 'kuTTi-' iti1.2 // 5. 'kuTTi-' iti1, 'kuTTa-' iti 2 // 6. ito'gre 2pratau 'lalyate iti lalitam' iti dRzyate // "sukumAratayA'GgAnAM vinyAso lalitaM bhavet' iti saahitydrpnn:3|151 // , "karacaraNAGganyAsaH sadhUnetroSThasamprayuktastu / sukumAravidhAnena strIbhiH parikIrtitaM llitm||" iti TIkAsarvasve, bhA-1, 17 // 31 // , pR.159|| 7. '-bhaGgasaMsthAnaM' iti3|| 9. dra. padacandrikA, bhA-1, nATyavargaH, zo-207, pR.145 // 10. 'vikRtaM' iti3|| 11. "vaktavyakAle'pyavaco vIDayA vikR(ha)taM matam" iti saahitydrpnn:3|152 // , "prAptAnAmapi vacasAM kriyayA yad bhASaNaM hiyA strIbhiH / vyAjAtmabhAvato vApyevaM samudAhRtaM vikRtam // " iti TIkAsarvasve, bhA-1, 17 // 32 // , pR.160|| 12. ito'gre 2pratau 'vihayate iti vihataM' iti dRzyate // 13. "tvarayA harSarAgAderdayitAgamanAdiSu / asthAne bhUSaNAdInAM vinyAso vibhramo mataH // " iti saahitydrpnn:3|150||, "vividhAnAmarthAnAM vAgaGgAhAryasattvayuktAnAm / madarAgaharSajanito vyatyAso vibhramaH proktaH" iti TIkAsarvasve, bhA-1, 17 // 31 // , pR.159|| 14. ito'gre 2pratau "vibhramaNaM vibhramaH" iti dRzyate // 15. 'mudheva' iti 1.2.4 // 16. dra. padacandrikA, bhA-1, nATyavargaH, zUo-207, pR.245 // 17. '-zravaNam' iti 2 // 18. "kriyAtmanaH' iti 3 // 19. dra. svopajJaTIkA 3509 / / , pR.116 // 20. atra bahutvaM vicAraNIyam // 21. 'jutIM' iti3.4 // 22. '-tIti' iti4|| 23. 'hiva bhAvakaraNe' iti4, '-bhAvakaraNe' iti sAyaNaH // 24. '-buddhena' iti1|| Jain Education Intemational Page #266 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 509-511 ] 'alaGkArAzca nATyajJairjJeyA bhAvarasAzrayaH / yauvane'bhyadhikAH strINAM vikArA vaktragAtrajAH // 1 // [ nATyazAstram, sAmAnyAbhinayo'dhyAyaH - 22, bho-4] dehAtmakaM bhavet sattvaM sattvAd bhAvaH samutthitaH / bhAvAt samutthito hAvo hAvAddhelA samutthitA // 2 // " [ nATyazAstram, sAmAnyAbhinayo'dhyAyaH - 22, zro- 7] iti // 509 // sA kopanA bhAminI syAt vyutpattiratnAkarakalitA 1 sA strI kopanA kopazIlA / 'kupa kope' (di. - 10 pa.se.), 'krudhamaNDArthebhyazca 3 / 2 / 151 // iti yuc / bhAmate'vazyaM bhAminI / ' bhAma krodhe ' (bhvA.A.se.), Avazyake NiniH, 'Rnnebhyo GIp 4 / 1 / 5 // / " kopanA saiva bhAminI " [ amarakoSaH 2 / 6 // 5 // ] ityamaraH / ekaM kopanAyAH // chekA mattA ca vANinI / 1 chekA avasarajJA, 'dAkSyAtizayayuktA vA mattA conmattA yA strI, tannAmaikam / vaNatyavazyaM vANinI / 'vaNa zabde'(bhvA.pa.se.), Avazyake NiniH, tRtIyavargapaJcamatRtIyasvaramadhyaH / yanmahezvaraH-'"vANinI nartakImattavidagdhavanitAsu ca"[vizvaprakAzakozaH, nAntavarga:, zro- 126] iti / caturtha20 vargapaJcamatRtIyasvaramadhyo "vAninI " [ amarakoSaH 3 / 3 / 112 // ] ityamaraH // kenyA kainI kumArI ca 1 kanyate kAmyate kanyA / 'kanI dIptikAntigatiSu'(bhvA.pa.se.), `aghnyAditvAd yat / 'kamu kAntau' (bhvA.A.se.) ityataH 'aghnyAdayazca' (uNA - 551 ) iti yati makArasya nakAre vA kanyA / 'kanyAyAH kanIna ca 4 / 1 / - 116 // iti nipAtanAnna 'vayasi prathame 4 11 / 20 // iti GIp / 225 30 2 kanati dIpyate kanI / pacAdyaci 'vayasi prathame 4 / 1 / 20 // iti GIp / 3 kumArayati krIDayati kumArI / curAdau 'kumAra krIDAyAm' (cu.u.se.), aci vayasi prathame 4 11 // 20 // iti GIp / kutsito mAro'syA vA / kAmyate kumArI / 'kamu kAntau ' (bhvA.A.se.), 'kameruccopadhAyAM : ' (uNA-418) ityAranpratyaye upadhAyA utvam, GIp / "puMyoge na kanyAtvaM niva[ ] ityanye / sAmAnyataH trINi kanyAyAH // gaurI tu nagnikA'rajAH // 510 // 1 gUhayate upAdeyatayA zabdayate gaurI / 'guG zabde' (bhvA.A.a.), 'khurakSura - ' (haimoNA - 396 ) iti sAdhuH / 'Rjendra-' (uNA-186 ) ityAdinA vA / lajjate nagnikA / 'olasjI vrIDe'(tu.A.se.), :, 'oditazca 8 2 145 // iti niSThAnatvam, kutvam, pRSodarAditvAdAdernatvam, tataH svArthe kani itve ca nagnikA / kecittu olaJjIti "tavargapaJcamAdi paThanti / 2 nAsti rajo'syA arajAH, sakArantaH, aprAptarturityarthaH / "aSTavarSA bhavaid gaurI dazame nagnikA bhavet "["]iti smArto bhedo'tra nAzritaH / dve aSTavarSakanyAyAH // 510 // madhyamA tu dRSTarajAstaruNI yuvatizcarI / talunI divakarI 1. " alaMkArAzca sattvasthA jJeyA bhAvasamAzrayAH / " iti nATyazAstre, adhyA- 22, 4, pR. 241 // 2. 'bhAmayate' iti 3, 'bhAyate' iti 4 // 3. 'dAkSiNyAti -' iti 3 // 4. keSAJcidamarakoSaTIkAkRtAM mate'yaM sammataH, ata evAmarapadavivRtiTIkAyAM "kecidatra dvitIyAkSaraM dantyavargapaJcamaM paThanti " ityuktam, bhA-2, 3 / 3 / 112 // pR. 379 // 5. ' AghrAdi-' iti4 // 6. 'GIS' iti1.3 // 7 GIS' iti3 // 8. 1 pratau nAsti // 9. 'kame: kiduccopadhAyAH' ityuNAdigaNasUtrasvarUpam // 10. " yA tu vivAhasaMskAreNa vinA puruSeNa samprayujyate sA kanyAtvaM na jahAti" iti padamaJjarI, kAzikAvRttiH, bhA-3, 4 / 1 / 116 // pR. 459 // 11. 'zvIdito niSThAyAm 7 12 / 14 // itIDabhAvaH // 12. 'niSThAyAM natvam' iti4, 'niSThAyAM na' iti3 // 13. 'varga-' iti1|| 14. " aSTavarSA bhaved gaurI dazavarSA tu kanyakA / saMprApte dvAdaze varSe kumArItyabhidhIyate // '' iti kaH // 15. 'kRvR-' iti1.2.4 // 16. 'vartane' iti3, 'vartamAno' iti4 // 17. 'talo' iti4 // 18. 'DIS' iti1.3 // atra 'vayasi prathame' ityasya pravRttirvicAraNIyA, padamaJjaya 'naJsnayIkaktaruNatalunAnAmupasaMkhyAnam' ityatra "etayoravayo'rthaM grahaNam ityeva siddham ? na sidhyati, gaurApAThAnDIS prApnoti / tasmAd vayasyavayasi ca GIbDISorvikalpaH / kvacid gaurAdipAThAt siddhamiti paThyate, tad rUpamAtrasiddhyabhiprAyaM draSTavyam, svarArthaM tUpasaMkhyAnaM kartavyameva " ityuktatvAt, bhA-3, 4 / 1 / 15 / / , pR. 299 // 1 bAlyayauvanayormadhye bhavA vartamAnA madhyamA / 'madhyAnma: 4 | 3 |8 // iti maH / bAlyayauvanayormadhye mA lakSmIryasyA vA / 2 dRSTamanubhUtaM rajo yayA, yasyA vA dRSTarajAH, prathamaprAptarajA ityarthaH / 3-6 tarati plavate yuvAnamiti 50 taruNI, talunI ca / 'tR plavanataraNayo:'(bhvA.pa.se.), 'kRvRdAribhya unan ' (uNA-333) ityanuvartamAneM' 'tro razca vA (uNA - 334) iti sUtreNa tarateruran razca vA latvam, 'kapilikAdInAM saMjJAcchandasorvA [ro] latvamApadyate ' ( ) iti vA latvam, 'vayasi prathame 4 |1 | 20 // iti GIp / 4 yauti dehena 40 Page #267 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 226 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 mizrIbhavati ekIbhavati yuvatiH / 'yu mizraNe'(a.pa.se.), 4 / 1 / 20 // iti ngii| vadhUzabdAd grAmaTIvat Tapratyaye 'vayasya- 30 'kaninyuvRSi-(uNA-154)iti kanin, 'yunsti:'4|1177||| crme-'(vaa-4|1|20||)iti DISi(GIpi) vA / vadhvaTItyastrIsAmAnyavAcI ca yuvatizabdaH / "pramadA ceti vijJeyA pIti vyADiH / 3 pitRkulasnehAt ciramiTati gacchati yuvatistu tathA smRtA"[ ] iti bhaaguriH| "prAgyauvanA yuvatiH" ciriNTI / ciramityupapade 'iTa gatau'(bhvA.pa.se.) ityata []iti vAtsyAyanaH / 'yauteH kati:'( )iti katipratya- igupadhAt ke pRSodarAditvAt cirAkAravAze(-nAze) ikArasya yAntAt pAkSike GISi yuvatI ca / 5 carati carI / 'cara viparyaye makArasya parasavarNatve 'vayasi prthme'4|1|20||iti gatibhakSaNayoH (bhvA.pa.se.), ac, gaurAdiH / 7 dizamAzrayaM GISi(GIpi) ciriNTI / "UDhA'nUDhA vA pitRgRhasthitA karoti dikkarI / yallakSyam-"pariNatadikkarikAstaTIrbibharti" prAptA'lpayauvanA ciraNTI cariNTI"[]ityeke / halAyudhastu []iti / amarastu-"syAnmadhyamA dRSTarajAH"[amarakoSaH "vadhUTI ca ciriNTI ca dvitIyavayasau striyAm'[halAyudha10 268 // ] iti dRSTarajasaM striyaM paarthikyenaah| tathA ca lakSyam- kozaH 21484 // ] iti bhinatti / trINi 'sohAmaNI' iti "madhyamA na vivAhyA syAt kuladoSakarI hi sA"[ ] iti| khyAtAyAH // 40 "madhyamaH syAt svare madhye madhyadeze ca madhyaje / / atha sadharmiNI / vAcyavan madhyamA proktA rAkAdRSTarajaHstriyoH // 1 // " patnI sahacarI pANigRhItI gRhiNI gRhAH // 512 // [vizvaprakAzakozaH, mAntavargaH, zro-35-36] iti mahezvaraH / sapta yuvateH / 'yuvAna strI' iti bhASA // dArAH kSetraM vadhU - janI jAyA parigrahaH / varyA patiMvarA svayaMvarA // 51 // dvitIyoDhA kalatraM ca 1 pativaraNe'niruddhA varyA / 'vRJ varaNe'(svA.u.se.), 1 saha dharmo'styasyAH sadharmiNI, patyA saha yajJAdi dharmAcaraNAdhikArAt / dharmazIlavarNAdiniH, 'RnnebhyH-14|1|5|| 'avadhapaNyavaryA grdaapnnitvyaanirodhessu'3|1|101||iti saadhuH| iti GIp / sahadharmiNI, sadharmacAriNyapi / 2 patyurudvAhavihitavaramarhati vA / daNDAditvAd yo vA / 2 patiM vRNIte pati yajJayogAt patnI / 'patyu! yajJasaMyoge'4133 // itIkArasya varA / 'vRJ varaNe'(svA.u.se.), 'saMjJAyAM bhRtavRji-' natvam, 'RnnebhyH-'4|1|5|| iti GIp / 3 saha dharma carati 3 / 2 / 46 // ityAdinA khac, khittvAnmum / 3 evaM svayaMvarA / sahacarI / 'cara gatau'(bhvA.pa.se.), aca, gaurAdiH / 4 50 trINi svecchAkRtapativaraNAyAH // 511 // gRhItaH pANirasyAH pANigRhItI / vA''hitAgnyAditvAt parasuvAsinI badhUTI syAcciriNTI nipAtaH, 'bahuvrIhezcAntodAttAt '4 / 1 / 52 // ityatra 'pANigRhItI bhaaryaayaam'(vaa-4|152||) iti GIS / 5 gRhamastyasyAH 1 suSTa vasati suvaasinii| 'vasa nivAse'(bhvA. gRhiNI / 'ata initthnau'5|2|115|| itIniH / gehiniitypi| pa.a.), grahAditvANNiniH, 'Rnnebhyo ngiip'4|1|5|| / svA 6 gRhavAsahetubhUtatvAd gRhAH, puMklIbaliGgaH, puMsyayaM bahujJAtayasteSu vastuM zIlamasyAH svavAsinIti draviDAH / "sva vacanAnta eva // 512 // 7 dArayanti bhAtRbhyaH patiM pRthakkArayanti vAsinyAM ciriNTI syAd dvitIye vayasi striyAm"[]iti dArAH / 'dR(da) vidAraNe'(tryA.pa.se.), NijantaH, 'dArajArau rudraH / 2 badhnAti kaTAkSaH badhUTI / 'bandha bandhane'(tryA.- kartari Nilaka c'(vaa-3|3|20||) iti ghaJ, ayaM puMliGgo pa.a.), 'bandhe:'(haimANA-157)iti kidUTaH, 'vayasi prathame' bahuvacanAntazca / ekavacanAnto'pi dRzyate, yallakSyam-"dharmaprajA1. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-266, pR.343 / / 2. dra. svopajJaTIkA 3511 // , pR.116 // 3. 'tUktA' iti vizvaprakAzakoze // 4. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zo-267, pR.344 // , rAmAzramI 269 // , pR.265 // , tatra 'dvitIyavayasi' iti dRzyate // 5. 'GIS' iti 3 // 6. 'iTasyekArasya rakAre gamane' ityarthaH pratibhAti // 7. 'ciriNTI' iti 3 // 8. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, bho-267, pR.343||, tatra "ciriNTI ciraNTI' ityeke" iti dRzyate // 9. 'pANigRhItyAdInAmarthavizeSa' iti kAzikA, bhA-3, 4 / 152 // , pR.354|| 10. 'DoS' iti 1.2.4. // 11. 'puMklI ' iti 3 // 20 Jain Education Interational Page #268 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 511-514] vyutpattiratnAkarakalitA 227 sampanne dAre nAnyaM kurvIta''[]iti / "dArA TAbantA'piM"[] gehe''[ medinIkozaH, rAntavargaH, yo-58]iti mediniH / 2 iti haTTacandraH / kuTumbaM poSyavargaH, tadyogAdiniH kuTumbinI, paJcamasvaramadhyA / "kroDA hAvA tathA dArA traya ete yathAkramam / "kuTumbaM poSyavarga ca"[]ityamaramAlA / dve putraduhitrAdimatyAH kroDe hAre ca dAreSu zabdaH prokto manISibhiH // 1 // " patimannAryAH // 513 // [] iti vyADizubhAGkau / patnyAdInAmupacArAd vRttiH / 8 prajAvatI bhAtarjAyA kSiyanti nivasantyatra kSetram / 'kSi nivAsagatyoH'(tu.pa.a.), STran / 9 uhyate bhaati vadhUH / 'vaha prApaNe'(bhvA.u.a.), 1 prajA'styasyAH prajAvatI / tadasyAstyanniti matup' 'vaho dhazca'(uNA-83) ityUH / 10 bharaNAr2yA bhAryA / 'bhRJ 5 / 294 // , 'maadupdhaayaashc-'829|| iti vatvam / 2 bhrAtubharaNe'(bhvA.u.a.), 'arhe kRtytRcshc'3|3|169 // iti nnyt| rjAyA ityatra 'Rto vidyaayonismbndhebhy:'6|3|23||iti 10 11 jAyate'syAM patiriti janiH / 'janI prAdurbhAve'(di.A.- SaSThayatu / drakSyAsa bhrAtRjAyAm / maghadUtam, pUvamaghaH, thA- 40 se.), 'in sarvadhAtubhya:'(uNA-557)itIn / 'kRdikArAta-' 10] ityatra tu saptamIsamAsaH / dve bhAtRjAyAyAH // (gnnsuu-4|1|45||)iti GISi janI / 12 jAyate pati sUno snuSA janI vadhUH / rasyAmiti jAyA / 'janI prAdurbhAve'(di.A.se.), 'janeryak' 1 sUnoH putrasya bhAryA, snauti apatyaM vAtsalyAditi (uNA-550)iti yak, 'janasana- '6 / 4 / 42 // ityAtvam / snuSA / 'snu(SNu) prasave'(a.pa.se.), 'RSimRSivRSisnubhyaH "AtmA vai jAyate putraH"[ ]iti smRteH / "jAyAyAstaddhi sak (caandronnaa-364||)iti sak, Satvam / yadvA snusyati jAyAtvaM yadasyAM jAyate pumAn "[manusmRtiH, adhyA-9, zo snussaa| 'snusa(SNusu) adne'(di.p.se.)| AdAna ityeke / 8]iti manuH / 13 parigRhyate parigrahaH / 'graha upAdAne' ardazana ityapare / igupadhalakSaNe ke TAp, 'suSAmAdiSu ca' (vyA.u.se.), ap / 14 dvayoH pUraNI dvitIyA / dvestIyaH' 8398 // iti Satvam / "auNAdikaM Satvam"[ ] ityaatreyH| 5 / 2 / 54 // iti tIyaH / 15 udyate sma UDhA / 'vaha prApaNe' 2 jAyateM lajjA santatirvA'syAM janI / 'janI prAdurbhAve' (bhvA.u.a.), niSThA, 'ho ddhH'8||31||, 'jhsssttho:-'8|2| (di.A.se.), 'janighasibhyAm-'(uNA-569)itINa, 'jani- 50 40 // iti dhatvam, STutvam, 'Dho Dhe lop:'8|3|13||, 'dalope vdhyoshc'7|3|35|| iti vRddhyabhAvaH janiH, 'kRdikArAt-' pUrvasya- '6 / 3 / 111 // iti diirghH| 16 kaDati mAdyati kaDatram, ka'tram, (gnnsuu-4|145||)iti GISi janI / bhAryAmAtre'pi jnii| [latve kltrm]| 'kaDa made'(bhvA.pa.se.), bAhulakAdaban / "janI sImantinIvadhvo "medinIkozaH nAntavarga: zro-6] gaDayati vA / gaDidhAtoH 'gaDerAdezca k:'(unnaa-386)itytrn| iti mediniH / 3 udyate bhati vadhaH / 'vaherdhazca (uNASoDaza pariNItastriyAH // 83)ityUH / vadhUTItyapi / trINi putrabhAryAyAH // purandhrI tu kuTumbinI // 513 // bhrAtRvargasya yA jAyA yotarastA: parasparam // 514 // 1 puraM gRhaM dharati, halantAd 'igupadhAt ki: (kit)' 1 bandhuvargasya yA jAyAH patnyaH, tAH parasparaM mithaH (uNA-559), pRSodarAditvAd numi purndhriH| 'kRdikArAt-'yAtaraH, procyanta ityanvayaH / yatante spardhayA karmasviti (gnnsuu-4|1|45||)iti GISi purandhI / purandhrariti hasvA- yaatr:| 'yatI prayatne'(bhvA.A.se.), 'yatervaddhizca'(uNA30 nto'pi| "tau snAtakairbandhamatA ca rAjJA purandhribhizca kramazaH 254) iti Rna svasrAditvAnna GIp, mAtRzabdavat / 'jeThANI 60 prayuktam''[raghuvaMzam, sargaH-7, zrI-28] iti rghuH|"purN napuMsakaM devarANI' iti bhASA // 514 // 1. dra. svopajJaTIkA 3 / 513 // , pR.117|| 2. '-nto'pi' iti3.4|| 3. dra. TIkAsarvasvam, bhA-2, 266 // , pR.261 // , padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zo-264, pR.339 // , rAmAzramI 266 // , pR.263|| tAsu "kroDA hArA tathA dArA traya ete yathAkramam / kroDe hAre ca dAreSu zabdAH proktA manISibhiH // " iti dRzyate // 4. "kSiyante' iti1|| 5. "suto'syA-' iti 2 / / 6. 'punaH' iti manusmRtau, 98 // , pR.341|| 7. 'pariNata-' iti2|| 8. cintyamidam, dharaterhalantatvagupadhatvayorabhAvAt // 9. dra. rAmAzramI 266 // , pR.263 / / , tatra 'poSyavarge' iti dRshyte|| 10. 'snuvazcikRtyRSibhyaH kit'(uNA-346)ityuNAdigaNasUtram // 11. 'jAyante' iti1|| 12. 'jananI' iti3|| 13. 'ityaN' iti2.3.4|| 14. 'vaho dhazca' ityuNAdigaNasUtram // 15. 'kran' iti4|| 16. 4pratau nAsti // Jain Education Intemational Page #269 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 228 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 vIrapatnI vIrabhAryA vivoDhA ramaNo bhoktA rucyo varayitA dhavaH / 1 vIraH patirasyA vIrapatnI / 'nityaM sapatnyAdiSu' 1 preyasyAdyAH preyasIpramukhAH zabdAH puMsi puMliGge 4135 // iti nontAdezaH, 'Rnnebhyo ngiiss(ngiip)'4| 15 / vartamAnAH santaH patyau bhartari vartante, tadyathA-preyAn, preyAMsau, vIrasya bhAryA vIrabhAryA / ekaM subhaTapatnyAH // preyAMsaH ityaadi| 2 dayitaH / 3 kAntaH / 4 praanneshH| 5 kulastrI kulabAlikA / vallabhaH / 6 priyaH / 7 hRdyeshH| 8 prANasamaH / 9 preSTha gate 'STAvakArAntAH / 10 praNayI innantaH / 11 bibharti priyAM 1 kulasya strI kulastrI / 2 kulasya bAlikA kula bhartA / 'DubhRJ dhAraNapoSaNayo:'(ju.u.a.), tRc / 12 bAlikA / "kulpaalikaa"[amrkossH2|6|7||] itymrH| siJcati sektA / 'picira kSaraNe'(tu.u.a.), tRc, 'dhAtvAdeH dve 'kulavadhU' iti khyAtAyAH // SaH sH'6|164|| iti Satvam (satvama) / 13 pAti rakSati preyasI dayitA kAntA prANezA vallabhA priyaa||515|| ptiH| 'pA rakSaNe'(a.pa.a.), 'paaterddti:'(unnaa-497)| 14 40 vRNIte varayati vA varaH / 'vRJ (va) varaNe'(tryA.u.se.), 10 hRdayezA prANasamA preSThA praNayinI ca sA / ac // 516 // 15 vizeSeNa vahati vivoDhA / 'vaha 1 atizayena priyA preyasI / 'priyasthirasphiroru- prApaNe'(bhvA.u.a.), tRc, 'shivhorodvrnnsy'6|3|112|| bhul-'64|157|| ityAdinA priyasya prAdezaH, 'ugitazca' ityotvam, 'ho ddhH8|2|31||, 'jhsssttho:-'7|240||iti 4 / 1 / 5 // iti GI / 2 narasya dayate ISTe dayitA / 'daya dhatvam, STutvam, 'Dho Dhe lop:'8|3|13|| / yaugikatvAt dAnAdau'(bhvA.A.se.), tRc, 'aardhdhaatuksy-'72|35|| pariNetA, pANigrAhaH, upayantetyAdi / 16 ramate cittama, ramayati itiitt| 3 kAmyate kAntA / 'kamu kAntau'(bhvA.A.se.), vA ramaNaH / 'ramu krIDAyAm'(bhvA.A.a.), nandyAditvAd lyuH| ktaH, 'anunAsikasya kvijhlo:-'6|4|15|| iti dIrghaH / 4 17 bhuGkte kAntAM bhoktA / 'bhuja pAlanAbhyavahArayoH' prANAn ISTa prANezA / 'Iza aizvarye'(a.A.se.), aca, ttaap| (rupa.a.), tRc / 18 rocate rucyaH / 'ruca dIptau'(bhvA.5 vallate saMvRNotyanyatra bhraman mana iti vallabhA / 'valla saMvaraNe' A.se.), 'raajsuuysuury-'3|1|114||ityaadinaa sAdhuH / 19 50 (bhvA.A.se.), 'rAsivallibhyAM c'(unnaa-405)itybhprtyyH| varayati varayitA / NijantAd 'vR(va) varaNe' (tryA.u.se.), 20 6 prINAti manaH priyA / 'prIj tarpaNe kAntau ca'(tryA.u.a.), ata[:] tRc, 'aardhdhaatuksy-7235|| itIT / 20 dhunAti 'igupadhajJAprIkiraH kH3|1|135||, 'aci znudhAtu-'64 ratAvasare zarIramiti dhvH| 'dhU kampane'(tryA.u.ve.), ac / 77 // itiiyng||415|| 7 hRdayasyeSTe hRdayezA / 'Iza aizvarya' viMzatirbhartuH // (a.A.se.), "igupdh-'3|1|135|| iti kaH / 8 prANAnAM janyAsta tasya sahRdaH samA tulyA prANasamA / 9 atizayena priyA preSThA / 'ati 1 janIM vahanti janyAH / 'janI prAdurbhAve'(di.zAyi(ya)ne tmbisstthnau'5|3|55||itiisstthn, 'priysthir-'64| A.se.), 'janighasibhyAmiNa'(uNA-569)itINa, 'kRdi157|| iti priyasya prAdezaH / 10 praNayaH prema, so'styasyAH kaaraat-'(gnnsuu-4|1|45||)iti GISi janI, tAM vahanti praNayinI / 'ata initthnau'5||115||, 'Rnnebhyo GIpa' janyAH maaturvysyaaH| 'saMjJAyAM jnyaa'4482|| iti dvitiiyaa4|1|5|| premavatItyapi / daza kAntAyAH / vAhalI strI' iti ntAd janIzabdAd vahatyarthe yatpratyayaH sNjnyaayaam| tasya varasya 60 bhASA // suhRdo vayasyAH , 'jAnIyA' iti bhASA / yathA-"pratyA3. preyasyAdyAH puMsi patyau bhartA sektA patirvaraH // 516 // sannastvaratitarAM janyayAtrApravezaH"["]iti // 1. 'tulniiyo'mrkossH'26||16|| 2. 1pratau nAsti // 3. 'DoS' iti 3 // 4. 'DIS' iti3.4|| 5. 'vAlhI' iti3|| 6. 'etAvaSTA-' iti1.2.3|| 7. "Sica' iti kSIrataraGgiNyAdau // 8. atredRzI rUpasiddhiryuktA, tathA hi 'vaha prApaNe', tRc, 'ho DhaH' iti hasya Dhatve, 'jhaSastathortho'dhaH' iti tRcaH takArasya dhakAre 'STunA STuH' iti STutvena dhasya Dhatve 'Dho Dhe lopaH' iti Dhalope, 'sahivahorodavarNasya' iti vakArottarasthitAkArasya okAre "vivoDhA' iti|| 9. 'Ata' iti3, 1pratau nAsti // 10. 'jAnI' iti1.4|| 11. 'jAnI' iti1.4|| 12. dra. anekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA-1, 2352 // , pR.204|| Page #270 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 515-520 ] 20 vyutpattiratnAkarakalitA vivAhaH pANiMpIDanam // 517 // upapatistu joraH syAt pANigrahaNamudvAha upAd yAmayamAvapi / dArakarma pariNayaH 1 vivahanaM vivAhaH / viziSTo'gnisAkSiko vAho vahanaM svIkAra iti vA / 'vaha prApaNe' (bhvA.u. a.), ghaJ / 2 pANiH pIDyate'smin pANipIDanam / 'pIDa pIDane ' (cu.u.se.), lyuT adhikaraNe // 517 // 3 pANirgRhyate'tra pANigrahaNam / 'graha upAdAne ' (kryA.u.se.), adhikaraNe lyuT / 4 udvahanam udvAhaH / 'vaha prApaNe ' ( bhvA. u. a.), ghaJ / 10 5-6 upAt parato yAmayamau zabdau yojyau / upapUrvo yamiH svIkArArthaH, upayamanam upayAmaH, upayamaH / 'yamu niyamaneM ' (bhvA.pa.a.), Adye ghaJ / pakSe 'yamaH samupaniviSu ca ' 3 / 3 / 63 // ityap / 7 dArANAM karma dArakarma / 8 pariNayanaM pariNayaH / ' NIJ prApaNe' (bhvA.u. a.), 'erac '3 | 3 |56 // ityac / aSTau vivAhasya // zeSazcAtra ""jambUlamAlikodvAhe varayAtrA tu daundu / gopAlI varNake zAntiyAtrA varanimantraNe // 1 // syAdindrANImahe helirulUlurmaGgaladhvaniH / syAttu svastyayanaM pUrNakalase (-ze) maGgalAhnikam // 2 // zAntike maGgalasnAnaM vAri pallavavAriNA hastale tu karaNaM hastabandhe tu pIDanam // 3 // tacchede samayabhraMzo dhUlibhakte tu vArtikam // ''[ ]iti| jAmAtA duhituHpatiH // 518 // 1 1 jAyAM minoti suvezmani prakSipati jAmAtA / 'DumiJ prakSepaNe' (svA.u.a.), 'naptRneSTRtvaSTR- '(uNA252) ityAdinA sAdhuH / duhituH putryAH patiH bhartA duhituHpati: / 'vibhASA svasRpatyoH '6 |3 |24 // vA SaSThyaluk !! ekaM jAmAtuH // 518 // 229 1 upajAtaH patiH upapatiH / 2 jIryate'nena, jArayati vA jAraH / 'j[S] vayohAnau' (bhvA.pa.se.), 'dArajArau kartari Niluk ca' (vA- 3 / 3 / 20 // ) iti sAdhuH / dve jArasya // bhujaGgo gaNikApatiH / 1 bhujAbhyAM nRtyadbhyAmiva gacchati bhujaGgaH / 'gameH supi ' ( vA - 3 / 2 / 38 // ) iti khac, 'khacca Did vAcya:'(vA23 / 2 / 38 // ) / gaNikA vezyA, tasyAH patiH gaNikApatiH, tasyaikam // jampatI dampatI jAyApatI bhAryApatI samAH // 519 // 1- 3 jAyA ca patizca dampatI / evaM jampatI / jAyAyA jambhAvadambhAvau vA nipAtyau, rAjadantAditvAt, pakSe jAyApatI / 4 bhAryA ca patizca bhAryApatI / catvAro'pyete puMsi dvivacanAnta eva / 'jampatIbhyAM' iti tRtIyAcaturthIpaJcamIrUpam / 'jampatyoH' iti SaSThIsaptamyo rUpam / catvAri yaugapadyena strIpuMsayoH // 519 // 1. 'pIDa gahane' iti svAmI, 'pIDa avagAhane' iti maitreyasAyaNau // 2 niyame' iti3, 'yama uparame' iti svAmisAyaNau, 'yamu uparame' iti maitreyaH // 3. 'jAmbUla -' iti 3, tathA zeSanAmamAlAsvopajJaTIkAyoH // 4. 'dondubhI' iti3.4 // 5. 'haste lepe' iti 1 // 6. 'samavabhraMzo' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 7 tulanIyo'marakoSaH 26 32 // 8. 'svavezmani' iti 3 // 9 'prekSaNe' iti 1 // 10. 'tatra marSa' iti2 // 11. dra. padacandrikA, bhA-2, kSattravarga:, - 482, pR. 568 // , rAmAzramI 2 / 8 / 28 // , pR. 358 // 12. 'ca tat' iti 2pratau nAri vizvaprakAzakoze, NAntavarga:, zro- 47, pR.51 // // 13. 'yautuka -' iti 30 yautakaM yutayordeyaM sudayo haraNaM ca tat / 1 yauti yutakaM yonisambandhaH / tatrAmarSaH, (tatra bhavam) / ['tatra bhavaH '4 / 3 / 53 // ityaN ] / yutayorvadhUvarayoridaM vA'N yautakam / yutakamapi / "yutakaM yugale yukte yautake saMzaye'pi ca"["]iti rabhasaH / yutayorvadhUvarayordeyaM dAnaM paridhApanavastrAbharaNAdi yautukamukAramadhyamapi, "yautukaM yautakaM 50 ca tat"["]iti vAcaspateH / 2 suSThu dIyate sudAyaH / 'akartari ca - 3 | 3 | 19 // iti karmaNi ghaJ / dAyo'pi / yacchAzvata :"yautakAdidhanaM dAyo dAyo dAnamudAhRtam "[ zAzvatakoza :- 45] iti / 3 hiyata iti haraNam / 'hRJ haraNe' (bhvA.u.a.), karmaNi lyuT |'"hrnnN "yautakadravye bhuje'pi haraNaM hRtau "[vizvaprakAzakozaH, NAntavargaH, zro- 47 ] iti mahezvaraH / trINi kanyAdAnakAle jAmAtrAdibhyo dIyamAnadravyasya // 40 Page #271 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 20 230 kRtAbhiSekA mahiSIM 1 zrImahAdevItve kRto'bhiSeko'syAH kRtAbhiSekA, yathA vAsavadattA udAyanarAjasya / mahyate pUjyate'sAviti mahiSI / 'maha pUjAyAm' (bhvA.pa.se.), 'avimahyoSTiSac' (uNA54) iti TiSac, SittvAt 'SidgaurAdibhyazca '4 / 1 45 // iti GIS / ekaM paTTarAjJyAH // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA bhoginyo'nyA nRpastriyaH // 520 // 1 anyA akRtAbhiSekAH padmAvatyAdyAH bhogAtizayayuktatvAd bhoginyaH procyante nRpastriya eva // 520 // 10 sairandhrI yA'nyavezmasthA svatantrA zilpajIvinI / 1 yA strI anyavezmasthA'paragRhasthitA, svatantrA svAyattA ekAyattA na bhavatItyarthaH / zilpaM prasAdhanAMdikalAkauzalam, tena jIvati yA sA sairandhrI / ( sahacaraNamIraNaM(saha IramIraNaM) dharate sairandhrI), pRSodarAdiH, prathamasvaramadhyaH / mizrAstu - " svairaM svAcchandyaM dharati mUlavibhujAditvAt ke, pRSodarAditvAd valope ikAranakArau gaurAdiGISi sairindhrI, sAnusvAratRtIyasvaramadhyA, dantyAdiH''[ ]ityAhuH / "sairindhrI paravezmasthAzilpakRtsvavazastriyAm "[ ] iti dantyAdau rabhasaH / "catuHSaSTikalAbhijJA zIlarUpAdisevinI / prasAdhanopacArajJA sairandhrI [parikIrtitA] // 1 // [] iti kAtyaH / ekaM [ vizeSaNatrayavatyAH ] // asiknyantaHpurapreSyA(-praiSyA) 1 'SiJ bandhane' (svA.kryA. u. a.), 'yusidRbhyaH (ghRsidUbhyaH) ktaH ' (kAtantroNA - 2 / 129 // ), sitA zuklakezAdimatI, naJi, TApi, tato'nyA asitA kRSNakezAdimatI 'asitapalitayoH prtissedhH'(vaa-4|1|39 // ) iti GIpnakAra - pratiSedhAt, 'kna ityeke'(vA 4 / 1 / 39 // iti GIp nazcAntAdezaH / antaHpure prairSyA antaHpuraprairSyA, 'prAdUhoDhoDhyeSaiSyeSu '(vaa6|1|89||) iti vRddhiH / ekamantaHpuragamanayogyastriyAH // For Private [ martyakANDaH-3 dUtIsaJcArike // 521 // 30 1, dUyate maukharyAt, dunoti vA 'kAryAkaraNAd dUtI / 'duJ upatApe ' (svA.pa.a.), 'dutanibhyAM dIrghazca' (uNA - 370 ) iti ktaH, gaurAdiH / 2 saJcArayati sandezaM prApayati saJcArikA / 'cara gatau'(bhvA.pa.se.), NijantAdasmAd Nvul, TAp, 'pratyayasthAt- '7 / 3 / 44 // itItvam / dve dUtyAH // 521 // prajJA prAMjJI prajAnatyAm 1-2 prakarSeNa jAnAti prajJA / 'jJA avabodhane' (kryA.pa.a.), 'igupadha- '3 / 1 / 135 // iti kaH, TAp / tataH 'prajJAdibhyazca 5 14 // 38 // iti svArthe'Ni 'TiDDANaJ- '4 / 1/15 // iti GIpaM prAjJI / prakarSeNa jAnAti prajAnatI / 'jJA 40 avabodhane '(kryA.pa.a.), 'laTa: zatRzAnacAvaprathamAsamAnAdhikaraNe '3 / 2 / 124 // zittvAd 'jJAjanorjA '7 / 3 / 79 // tasyAm / dve prajJAvatyAH / 'sujANa strI' iti bhASA // prajJA tu prajJayA'nvitA / 1 prajJA'styasyAH prAjJA / 'prajJAzraddhAvRttibhyo nnH'5|2|101|| / prajJayA prazastabuddhayA, anvitA yuktA / ekaM subuddhistriyAH // syAdAbhIrI mahAzUdra' jAtipuMyogayoH same // 522 // 1 AbhIrajAtIyA, AbhIrasya strI vA AbhIrI / atrobhayatra jAtilakSaNaH, puMyogalakSaNo vA GIS / evaM mahAzUdra / atrApi jAtilakSaNaH, puMyogalakSaNo vA GIp (GIS) / vaizyabheda eva AbhIro gavAdyupajIvI, anyatra mahatI cAsau zUdrA ca mahAzUdretyeva bhavati / jAtipuMyogayoH jAtau" puMyoge ca, same tulye / dve AbhIrastriyAH // 522 // puMyujyAcaryArcAryAnI 1. tulanIyo'marakoSaH 216 // 5 // 2. 'ucyante' iti3 // 3. koSThAntargatapAThaH 3pratau na dRzyate // 4. 'ikAra-' iti1.2 // 5. 'sairandhrI' iti1.3.4 // 6. 'sairandhrI' iti1.3 // 7. TIkAsarvasvam, bhA-2, 26 / 18 // pR. 274 // , padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zrI- 276, pR. 351 // , rAmAzramI 26 / 18 // , pR.268 // 8. ' - cArAjJA' iti 3 // 9 dra. ama kSIrasvAmiTIkA 26 / 18 // , pR.137||, svopajJaTIkA 3521 // 10. 'kna iti' iti 1 // 11. 'preSyA' iti1.2.3|| 12. tulanIyo'marakoSaH 2 / 6 / 17 // 13. 'kArya-' iti1 // 14. 'Tudu upatApe' iti kSIrataraGgiNyAdau // 15. 'saJca-' iti2 // 16. ito'gre 3.4pratyoH 'Nit' iti dRzyate // 17. 'GISi' iti 1.2.4 // 18. zUdrI' iti abhidhAnacintAmaNisvopajJaTIkayoH // 19. 'GIS' iti 1.2.4 // 20. ' - zUdrI' iti // 29. ito'gre 1pratau 'ca' iti dRzyate // 1 puMsA yogaH puMyuk, tatra / svato mantravyAkhyAkRd AcAryA / Acaryata upAsyata AcAryA / 'cara gatibhakSaNayoH ' (bhvA.pa.se.), 'RhalorNyat 3 / 1 / 124 // / 2 AcAryasya strI Personal Use Only 50 Page #272 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 520-524] vyutpattiratnAkarakalitA 231 aacaaryaanii| 'indrvrunn-4149||iti GISAnukau, 'AcAryA- upAsyate / 'Rhlornnyt'3|1|124|| / ekaM svayaM vedadaNatvaM c'(vaa-4|149||)iti NatvaniSedhaH / "AcArTIti pAThikAyAH striyAH / 1 zUdrajAtiH strI zUdrA / 'zUdrAccA- 30 naicchantyanye, anye tvAcAryetyAbantaM manyante, tadarthaM GIrapi mahatpUrvAjjAti:(zUdrA cAmahatpUrvA jAti:) (vaa-4|14||) iti vikalpanIyaH"[siddhahemabRhadvRttiH 2 / 4 / 63 // ] iti bRhdvRtiH| TAp / ekaM zUdrajAtistriyAH // dve AcAryastriyAH // kSatriyA kSatriyANyapi / mAtulAnI tu mAtulI / 1-2 kSatriyajAti: strI kSatriyA, ksstriyaannii| Arya1-2 mAtulasya strI maatulaanii| 'mAtulopAdhyAyayorvA' kSatriyAbhyAM vA svArthe '(vaa-4|1|49 ||)iti vikalpena ngiissaa(vaa-4|1||49||)iti GISAnukau / tadabhAvapakSe puMyogalakSaNe nukau, tadabhAve TAp / svata evetyatrApyanuvartyam, puMyogaM vinA GISi mAtulI / dve 'mAmI' iti khyAtAyAH // strItyarthaH / "puMyoge'pyayaM vidhiriti kazcit , tanmate kSatriyasya 10 upAdhyAyAnyupAdhyAyI bhAryA kSatriyANI, kSatriyA'[siddhahemabRhadvRtiH 2466 // ] ityapi bRhadvRttiH / dve kSatriyajAtistriyAH // 1-2 upAdhyAyasya strI upAdhyAyAnI / 'maatulopaadhyaayyorvaa'(vaa-4|149||)iti ngiissaanukau| tadabhAve puMyoga upAdhyAyyupAdhyAyA syAt lakSaNe GISi upAdhyAyI / mizrAstu-"svayaM yA vidyopadezinI 1-2 svayaM yA vidyopadezinI upetyAdhIyate'syA upetyAdhIyate'syA vA, 'ingshc'(3|3|21||)itytraapaadaane vA / 'ingshc'3|3|21|| ityatra 'apAdAne striyAmupasaMkhyAnaM striyAmupasaMkhyAnaM tadantAcca vA GIS'( )iti kAtyAyanavacanAd tadantAcca vA GIS'( )iti kAtyAyanavacanAdapAdAne ghajantAt apAdAne ghajantAt striyAM vA GIS sA upAdhyAyAnI upA- striyAM vA GISa, sA upAdhyAyI, upAdhyAyA ca / dve dhyAyI'[ ]iti ca vyAcakSate / kecittu upAdhyAyetyAbantama- upAdhyAyajAtistriyAH // pIcchanti / viprairupAdhyAyo nAma vedapAThakaH, upanayakartA aryA'ANyau punaH same // 524 // vocyate, tasya strInAmnI dve // 1-2 atrApi svata eva, puMyogaM vinA aryajAti: kSatriyyaryAM ca zudryapi // 523 // strI aryA, aryANI / 'aryakSatriyAbhyAM vaa'(vaa-4|1|49||) 1 kSatriyasya bhAryA kSatriyI / puMyogalakSaNo GIS / iti GISAnuk, tadabhAvaH, ubhAvapyAdyasvarAdI / 'puMyoge'pi ekaM kSatriyastriyAH / 1 aryasya vaizyasya strI arthI, Adya- vidhirayam'( )iti kazcit, tanmate aryasya vaizyasya bhAryA 50 svarAdirayam / "aryaH svAmini vezye ca"[vizvaprakAza- aryA, aryANI, etAvapyAdyasvarAdI / yatkRSNapaNDita:kozaH, yAntavargaH, zro-17] iti mahezvaraH / eka vaishystriyaaH| (""aryANIti, aryo vaizyaH, tajjAti: strI 'aryaH) svAmi1 zUdrasya strI zUdrI, tAlavyAdiH / ubhayatra puMyogalakSaNo vaishyyoH'3|110||" [ ]iti nipAtitaH / kSatriyA bAhajaGIS / ekaM zUdrastriyAH // 523 // jAtiH / kecid dIrghamAryazabdaM paThanti, tadayuktam, yataH "aryANI svayamaryA syAt"[amarakoSaH 2|6|14||]iti svata AcAryA zUdrA ca husvamevA'marasiMhaH papATha / ataH kSIrasvAmyapi 'aryANI' 1 svato mantravyAkhyAkRd AcAryA / Acaryate [ama.kSIra. 2 / 6 / 14 // ] iti pratIkamAdAya-"aryakSatriyAbhyAM ca 1. 'GISi' iti1|| 2. si. bRhadvRttau "AcAruti necchantyanye, upAdhyAyAnI, upAdhyAyI, anye tu-mAtulA, AcAryA, upAdhyAyetyapIcchanti, tadartha Dorapi vikalpanIyaH" iti dRzyate, siddhahemazabdAnuzAsanam, bhA-1, 2 / 4 / 63 // , pR.390|| 3. tulanIyo'marakoSaH 26 / 30 // 4. 'upo-' iti 1 // 5. 'GISi' iti1.3|| 6. 3pratau na dRzyate // 7. '-kartA' iti4|| 8. 'kSatriyastriyAH' iti1.2nAsti // 9. 'Arya-' iti 3 // 10. 'AcA-' iti2.3|| 11. ito'gre 3pratau 'AcAryA' iti dRzyate // 12. 'vedapATha-' iti 3 // 13. si.bRhavRttau "dhavayoga evAyaM vidhiriti kazcit, tanmateAryasya bhAryA-AryANI, AryA, evaM-kSatriyANI, kSatriyA" iti dRzyate, siddhahemazabdAnuzAsanam, bhA-1, 2 / 466 // , pR.391|| 14. anAvazyako'yaM pratibhAti // 15. 'Dop' iti 1.2.4 // 16. koSThAntargatapAThasthAne 3pratau "aryA vaizyajAtiH strI AryaH" iti dRzyate / / 17. 'nipAtaH' iti3|| 18. 'yaduktam' iti3|| Jain Education Intemational Page #273 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 232 (vA) '(vaa-4|1 / 49 // ) iti GISAnukau, pakSe TAp"[ ama. kSIra. 2 / 6 / 14 // ] ityuktvA "yopadhAjjAtilakSaNo GIS nAsti " [ ama. kSIra. 2 6 // 14 // ] ityAha / dIrghapAThe tu Aryazabdasya ajAtivAcitvAdeva GISo'prApteryopadhatvAdiparihArAbhidhAnamanarthakaM syAt, aryazabdasya tu jAtivacanatvAdastyupayoga iti hrasvapAThameva rocayAmahe iti / tathA ca dvayAzrayaTIkAkRt abhidhAnacintAmaNinAmamAlA "aryANIM kSatriyANyabhIH kiM zubhacAturyAt kSatriyA kimaryA' / ityUhAJcakra Atmasainye dhRtavatsI (vAtsI) vAtsyAyanIpatiH saH // 1 // " [(saTIkam)dvayAzrayamahAkAvyam, sargaH - 4, zle-77] / 10 atra aryANI prekSApUrvakAriNI vaNigAdijAtiH strI kiM kSatri yANI kSatriyajAtiH strI vartate, abhIkatvAdevamAzaGkA / kSatriyANI hyabhIH syAt / tathA kSatriyajAti: strI zubhacAturyAt zubhaM pariNAmahitaM yaccAturyaM paryAlocitakAritvaM tasmAddhetoH kimaryA vaNigAdijAtirityAdi: "[ (saTIkam ) dvayAzrayamahAkAvyam, sargaH - 4, zrI- 77] iti / vaNigAdInAM vaizyajAtAvantarbhAvAd vaizyavAcI hrasvAdireva aryazabdo, na dIrghAdiH / ye tu dIrghAdimAryazabdaM paThanti sa Arya zabdo vaizyavAcI vyAkhyeyaH, na sajjanasauvidayoH paryAyavAcI, jAterabhAvAditi / vaizyajAtistrInAmnI dve // 524 // 20 didhiSUstu punarbhUrdvirUDhA 1 dadhAti pApaM didhiSUH / 'andUhambhU - ' (uNA -93) ityAdinA dadhAterupratyaye, suTi, dhAtvantasyetve, dvitve, Satve ca didhiSUH / 'SaSa(dhiSa) zabde' (ju.pa.se.), Sajyate (dhiSyate) ninditatayA zabdayate vA, pUrvavadUpratyaye dvitve ca vA didhiSUH / "dIdhIG dIptidevanayoH'(a.A.se.), dIdhyanaM' dIdhI: dIptiH, kvip, dIdhIM zobhAM syati nAzayati, pUrvavadUpratyaye, IkArayoIsvatve ca didhiSU: "[" ] ityanye / dhRSNoti vA / 'dhRSerdidhiSadidhISau ca ' (haimoNA - 842 ) ityUH / " didhiM dhairyamindriya daurbalyAt syatIti didhiSUH "[ ] ityujjvaladattaH / didhiSvau, 30 didhiSvaH ityAdi / dIdhISUriti dvicaturthasvaro'pi / 2 punarbhavati punarbhUH, kvibantaH / anyasya bhUtvA'nyasya bhavatItyarthaH / [ martyakANDaH-3 punabhvau, punardhvaH ityAdi / dvau vArAvasyA dviH UDhA (dvirUDhA ) saMskRtA, "akSatA ca kSatA caiva punarbhUH saMskRtA punaH " [ yAjJavalkyasmRtiH, AcArAdhyAyaH zro- 67 ] iti / manu stvanyathA prAha "jyeSThAyAM yadyanUDhAyAM kanyAyAmuhyate'nujA / sA cAgredidhiSUrjJeyA pUrvA tu didhiSUrmatA // 1 // ["]iti / tadA jyeSThAyAM kanyAyAmapariNItAyAM laghIyasI kanyA pariNItA, tannAmaikam / agredidhiSUH, paJcAkSaraH, SaSThasvarAnto'pariNItajyeSThakanyAyA nAma vAradvayapariNItastriyAH / ' gharagharaNuuM" " iti bhASA // asyA didhiSUH patiH / 40 1 asyAH punardhvAH patistannAmaikaM didhiSUH iti / AtmAno didhiSUmicchati didhiSUH / 'supa AtmanaH kyac ' 3 / 1 / 8 // , tataH kvipi, 'lopo vyorvaliM '6 1 66 // iti yalopaH // sa tu dvijo'gredidhiSUryasya syAt saiva gehinI // 525 // 1 yasya dvijasya viprasya punarbhUreva gehinI gRhiNI, sa dvijaH agre'nanyabhAryatvAt pradhAnaM didhiSUryasya saH agredidhiSUH ucyate, paJcAkSaramakhaNDam / yasya prathamata: strI nAsti pariNItastriyaM ca pariNItastannAmetyarthaH / dvijasyaiva prAdhAnyAd 'dvija' ityuktam, adhivedane" sAmAnyenokteH / "varNeSu sAmAnye- 50 nAsau kSatriyAdiSvapyayaM vartate, "didhiSUH parapUrvAgredidhiSUstatpurapurandhrika: "["] iti sAmAnyena nAmamAlAdarzanAt // 525 // jyeSThe'nUDhe parivettA'nujo dAraparigrahI / 1 jyeSThe bhrAtari akRtavivAhe sati kaniSTho vivAhAddhetoH parivettA ucyate / parivarjya vindati parivettA / paripUrvaH 'vidlR lAbhe' (tu.u. a.) asmAt tRc / yatsmRti : "ye'grajeSvakalatreSu kurvate dArasaGgraham / jJeyAste parivettAraH parivittistu pUrvajaH // 1 // "[ N] / upalakSaNaM caitat yathA'gnihotrAdAvapi parivedanavyavahAro'sti / 60 ekaM [ jyeSThe'kRtavivAhe kRtadAraparigrahasya kaniSThasya ] // 1. 'rthakaH' iti3 // 2. 'AryANI' iti dvayAzraye // 3. 'kimAryA' iti dvayAzraye // 4. 'Abhi-' iti3, 'bhIru-' iti dvayAzrayaTIkA // 5. ito'gre dvayAzrayaTIkAyAM 'kSatriyA' iti dRzyate // 6. 'zubha-' iti // 7. 'pariNAme' iti dvayAzrayaTIkA // 8. 'ityAdiH' ityasya sthAne dvayAzrayaTIkAyAM 'strIti' iti dRzyate // 9. 'dIdhanaM' iti3 // 10. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-281, pR. 357 // 11. ayaM zroko manusmRtyAM na dRzyate // dra. ama. kSIrasvAmiTIkA 216 // 23 // pR. 139 // , svopajJaTIkA 3 / 525 // pR. 118 // 12. ' - raNU' iti 3, 'raNau' iti4 // 13. tulanIyo'marakoSaH 2 16 / 23 // 14. 'lopervali' iti3 // 15. ' - vedene' iti4 // 16. dra TIkAsarvasvam, bhA-2, 216 // 23 // , pR. 279 // tatra " parapUrvA strI didhiSUragredidhiSu (sta ! stu ta) tpurandhrIkaH" iti dRzyate // padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-281, pR. 358 // , rAmAzramI 2 / 6 / 23 // pR. 271 / / 17. dra. ama. kSIrasvAmiTIkA 2756 // pR.175 // svopajJaTIkA 31526 // pR.119 // Page #274 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 525-528 ] tasya jyeSThaH parivittiH 1 tasya parivettuH jyeSTho'grajaH parivarjya yaM vindati, sa parivittiH / 'ktictau ca saMjJAyAm ' 3 / 3 / 174 // / ekaM [ parivetturjyeSThabhrAtuH ] // vyutpattiratnAkarakalitA jAyA tu parivedinI // 526 // 1 tasya parivettuH jAyA jAyate sukhakAraNatAM jAyA / 'janI prAdurbhAve'(di.A.se.), 'janeryak' (uNA - 550 ) iti yak, 'ye vibhASA '6 14 143 // ityasya vyavasthitavibhASAtvAnnityamAtvam / parivarjya vindati parivedinI / 'vidlR lAbhe' (tu.10 u. a.), nandyAditvAllyuH, 'yuvoranAkau 7 / 1 / 1 // , gaurAdiH / ekaM [ parivetturjAyA] // 526 // vRSasyantI kArmukI syAt 1 " vRSo naro vRSaH kAmaH''[ ] ityanekArthamaJjarI / vRSaM naraM pumAMsaM ratyarthamicchatIti / "azvavRSayomaithunecchAyAmiSyate ' (vA - 7 / 1151 // ) iti kyacasuk, laTaH zatrantAd GISi (GIpi) vRSasyantI / 2 kamanazIlA kAmukI / kAmukazabdAd --jaanpd-'4|1|42 ||ityaadinaa GIS / dve maithunAbhilASiNyAH // icchAyuktA tu komukA / 1 dhanagItanRtyAdAvicchAyuktA icchAvatI / kAmayate20 'bhilaSati kAmukA / 'kamu kAntau ' (bhvA.A.se.), 'laSapatapada- '3 / 2 / 154 // ityAdinA ukaJ, 'nodAttopadezasya-' 7 / 3 / 34 // ityAdau 'anAcame:' iti 'Acami (anAcami) - kmivmiinaam'(vaa-7|3|34 // ) iti niSedhAd vRddhau kAmukA (kAmuka ), TAp / ekamicchAvatyAH // kRtasApayikAM'dhyUDhA'dhivinnA 1 sapalyA bhAvaH sApalyam / kRtaM sApalyaM sapatnIbhAvo'syAH kRtasApalyikA, takAranakArAntaHsthAdyasaMyogamadhyaH / 'uraHprabhRtibhyaH kp'5|4|151 // , ' pratyayasthAt- '713 144 // itItvam / mizrAstu - " sapalyA bhAvaH sApalyam / striyAM SyaJ, 30 SittvAd GIS, 'halastaddhitasya '6 14 150 // iti yalopaH, sApatnI, 233 tataH kani hrasvatve ca sApalikA / kRtA utpAditA sApalikA yasyAH sA kRtasApalikA / [ tathA ] "sapatnyA AgataM dvandvaM sApatnam / 'tata AgataH '4 | 3 74 // ityaN, tataH svArthe kan, kRtaM sApatnakamasyAH kRtasApatnikA " []iti tuhaTTacandraH"[ ~]iti niryakAraM peThuH / 2 adhi prathamamUDhA adhyUDhA |" adhyUDha Izvare'dhyUDhA kRtasApalyayoSirti "[vizva-locanakoza:, DhAntavarga:, zro- 6 ] iti zrIdharaH / 3 adhivinda - tyasyAm adhivinnA / "prAgUDhA adhizabdasya prAgarthatvAt" []iti subhUti: / adhipUrvaH 'vidlR lAbhe ' ( tu. u. a.), 'niSThA' 3 / 2 / 102 // iti ktaH, 'radAbhyAm - 8 / 2 / 42 // iti tasya natvam, 40 pUrvadakArasyApi natvam, TAp / kecittu - " adhipUrvo vindatirApekSikaprAgvivahane vartate "[ ] ityAhuH / tanmate "avi(adhi) viduramAtyairAhRtAstasya yUnaH prathamaparigRhIte zrIbhuvau rAjakanyAH''[raghuvaMzam, sargaH - 18, zrI - 53] iti raghuH / trINi sapalyA : For Private // puMzcalI carSaNI bandhakyavinItA ca pAMsulau // 528 // 1. pra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-267, pR. 344 // rAmAzramI 269 // pR. 265 // tayoH 'kAma:' ityasya sthAne 'kAla:' iti dRzyate // 2. 'kAma-' iti3.4 // 3. ' - sApalikA' iti1.2.3 // abhidhAnacintAmaNisvopajJaTIkayo: 'kRtasApatnikA' iti dRzyate // 4. 'sApalikA' iti3.4 // 5. 'kyap' iti 2.3.4 // 6. 'sApalyam' iti2 // 7. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-265, pR. 340 // 8. -palyAyoSiti' iti4 // 9. pra. padacandrikA, bhA- 2, manuSyavargaH, zro- 265 pR.340 // 10. 'sapalyaH' iti 3 // 11. 'GIp' iti1.4 // 12. 'asu' iti1.2.4 // 13. 'ugitazca 4 1 16 // ityeva yuktaH // 14. znasorallopaH' iti sUtrasvarUpam // 15. 'pAMzulA' iti3.4 / / atha pativratA // 527 // ekapatnI sucaritrA sAdhvI satI 1 pativratamiva sadaivopAsyo'syAH pativratA / yatsmRti:- "nAsti strINAM pRthag yajJo na vratam "[ manusmRtiH, adhyA-5, zrI - 155] iti // 527 // 2 ekaH patiryasyAH sA 50 ekapatnI / 'nityaM sapalyAdiSu 4 / 1 / 35 // iti nontAdezaH, nAntatvAd 'RnnebhyaH - '4 / 1 // 5 // iti GIp / 3 zobhanaM caritra - masyAH sucaritrA / 4 niyataikapatitvAt prazastAta eva sAdhvI / 'voto guNavacanAt ' 4 / 1 / 44 // iti GIS / GIba(GI) bhAve sAdhurapi / 5 asti nityaM bhartRbhakteti satI / 'ase bhuvi' (a.pa.se.), 'laTaH zatRzAnacau- '3 / 2 / 1 24 // iti zatrAdezaH, 'Rnne : - '4 / 1 // 5 // iti GIp, 'astishnsorllopH'6|4|111||itysterkaarlopH / paJca satIti khyAtAyAH // asatItva / Personal Use Only 60 Page #275 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 234 svairiNI kulaTA 1 na satI asatI / 2 svecchayA sarvatra eti bhramati itvarI / 'iN gatau ' ( a.pa.a.), 'iNnazjisartibhyaH kvarap' 3 / 2 / 163 // , ' hrasvasya piti - '6 | 1 | 71 // iti tuk, 'TiDDANaJ - 4 / 1 / 15 // iti GIp / 3 patyuranyaM pumAMsaM vRttAccalayati cyAvayati puMzcalI / calerNyantAt 'karmaNyaN '3 / 2 / 1 // , 'TiDDANaJ- '4 / 1 / 15 // iti GIp / 4 karSati yUnAM manaH carSaNI / 'kRSa vilekhane' (bhvA.pa.a.), 'kRSerAdezca ca: ' (uNA - 261) ityani:, 'kRdikArAt - ' ( gaNasU - 411145 // ) iti GIS 10 cavarga prathamAdirayam / "karSati yUnAM mana iti dharSaNI / (`'kRSerAdezca dheH'(uNA-261 ) ityaniH dhAtorAdezca dha iti / dharSaNIti bahusammataH pAThaH " [ ]iti mizrAH / yanmahezvaraH" dharSaNaM syAt paribhave rate'satyAM tu dharSaNI "[ vizvaprakAzakozaH, NAntavargaH, zrI - 46 ] iti ) / " Avazyake Ninau dharSiNI" [ ] ityeke / 5 puruSAntare mano badhnAti bandhakI / 'bandha bandhane' (kryA.pa.a.), Nvul, gaurAdiH / ' kvun zilpisaMjJayo: ' ( uNA - 190 ) iti kvun vA / 6 na vinItA avinItA / 7 mAlinyahetutvAt pAMsuratra pApam, tadyogAt 'khanakhamukhakuJjanagapANDupAMsubhyazca' (vA - 5 / 2 / 107 // ) iti raH kapiri20 (la)kAditvAd latvam / sidhmAditvAd vA lac pAMsulA dantyAntA tAlavyAntA ca // 528 // 8 svena, lakSaNayA svecchayA IrituM gantuM zIlamasyA: svairiNI / 'Ira gatau ' (a.A.se.), 'supyajAtau NiniH - '3 / 2 / 78 // iti NiniH, 'svAdIreriNo:' (vA6 / 1489 // ) iti vRddhiH / yatsmRtiH " patiM tyaktvA tu yA nArI gRhAdanyatra gacchati / viTaistu ramate nityaM svairiNI sA prakIrtyate // 1 // " abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ ]iti / 9 kulAni gRhANyaTati zIlaM bhettuM kulaTA / 'aTa gatau ' (bhvA.pa.se.), ac, TAp / kutsitaM laTatItyeke / 'laTa bAlye ' (bhvA.pa.se.), ac / kolati vA / 'kula bandhu - 30 saMstyAnayo:'(bhvA.pa.se.), 'zakAdibhyo'Tan' (uNA-521), kuTAditvAnna guNaH / nava asatyAH // zeSazcAtra "kulaTAyAM tu du:zRGgI bandhudA kalakuNikA / dharSaNI lAJchanI khaNDazIlA madananAlikA // 1 // " [ martyakANDaH-3 trilocanA manohArI // [ zeSanAmamAlA 3 / 112-113] // yAti yA priyaM sA'bhisArikA / 1 yA strI madanena madena vA zriSTA satI kAntamabhisaratyabhisArayati vA, sA abhisArikA / 'sR gatau ' (bhvA.pa.a.), Nvul, 'pratyayasthAt- '7 13 144 // itItvam / "kAntArthinI tu yA yAti saGketaM sA'bhisArikA "[ amarakoSaH 2 | 6 | 10 // ] ityamaraH / bharatastu " hitvA lajjAbhaye zriSTA madanena madena ca / abhisArayate kAntaM sA bhavedabhisArikA // 1 // " [ nATyazAstram, adhyAyaH - 22 - 206 ] ityAha / kAntA'bhilASINI yA saGketasthalaM vrajati, tasyA ekam // vayasyAliH saMkhI sadhrIcI 1 vayasA tulyA vayasyA / 'nauvayodharma- '4 14 / 91 / / ityAdinA yat / 2 'alI (ala alA~) bhUSaNAdau' (bhvA.pa.se.), AGpUrvaH, Alayati bhUSayati / bAhulakAd 'janighasibhyAmiN ' ( uNA - 569 ) / AlIyate vizvAso'syAH [AliH ] / AGpUrvAda 'lIG zeSaNe'(di.A.a.) ityato 'lIDo (veJo) Di: ' 50 ( cAndroNA - 1 | 58 // ) iti bAhulakAd DiH, Tilope ca, AlirvA / 'kRdikArAt- '( gnnsuu-4|1|45 // ) iti GISi' AlI / " nivAryatAmAli ! kimapyayaM baTuH " [ kumArasambhavam, sarga: 5, lo83 ] iti kumAraH / 3 samAnAkhyAyate janairiti sakhI / 'samAne khya:-' (uNA-576 ) iti sUtreNa 'khyA prakathane ' ( a.pa.a.) ato Da, DittvATTilopa:, 'sakhyazizvI - '4 11 // 62 // iti GIS / 4 sahAJcatIti sadhrIcI / 'aJca gatau ' (bhvA.pa.se.), sahapUrva:, 'RtvigdadhRk-'3 / 2 / 59 // iti kvin, 'sahasya sadhriH '6 / 3 / 95 // / catvAri saMkhyA: / 'sahelI' iti bhASA // 1 nAsti zizurasyA azizvI / 'sakhazizvI [ ti] bhASAyAm 4 11 62 // iti sAdhuH / zizuM putraduhitRrUpApatyaM vinA rahitA / ekaM santatirahitAyAH // 529 // 1. 2.4 na dRzyate // 2. koSThAntargatapAThaH 2pratau na dRzyate // 3. 1.4pratyorna dRzyate // 4. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-268, pR.345 // 5. 'pAMzu-' iti3.4|| 6. 'pAMzubhyazca' iti3.4 // siddhAntakaumudyAM 'raprakaraNe khamukhamuJjabhya upasaMkhyAnam,' tathA 'nagapAMsupANDubhyazca' iti pRthak pRthag vArttikasvarUpaM dRzyate // 7 'pAMzulA' iti3.4 // 8. 'prakIrtitA' iti3 // 9. 'kula saMstyAne bandhuSu ca 'iti svAmisAyaNau, 'kula santAne bandhuSu ca ' iti maitreyaH // 10. 'kulaTAyAM tu' iti 1.2.4pratiSu nAsti // 11. 'bandhudA kalakuNikA' ityasya sthAne 1.2. 4pratiSu 'bandhudArikA' iti dRzyate // 12. " hitvA lajjAM samAkRSTA madena madanena vA" iti nATyazAstre, adhyA- 22, zrI- 206, pR. 257 // 13. 'GIpi' iti3 // 14. 'GIn' iti1.3 // 15. ' GIp ' iti 1.4 / / 16. 'kvip' iti 1 // 40 azizvI tu zizuM vinA // 529 // 60 Page #276 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 529-532] vyutpattiratnAkarakalitA 235 pativatnI jIvatpatiH - (bhvA.A.se.), naratvaM malate dhArayati naramAlinI / grahAdi- 30 tvANiniH / "pAliH samutthitazmazruH sutuNDA naramAliko" 1 patirasyA asti ptivtnii| 'tadasyAstyasminniti [hArAvalI, pAdokAvadhiH, zo-130(30)]iti purussottmH| mtup'5|2|94||, 'antrvtptivto:-'41132|| iti GIS ekaM sazmazrvAH / "pAliH "[zeSanAmamAlA 31113 // ] nuk ca, asmAdeva nipAtanAd vatvam / 2 jIvan patirasyA zaiSikam / 'mukhe mUMchi' iti bhASA // jIvatpatiH / jIvatpatnI api / dve jIvadbhartRkAyAH // vizvastA vidhavA sameM / 2kAtyAyanI tvardhavRddhA kASAyavasanA'dhavA // 531 // 1 katya(kata)syApatyamiva kAtyAyanI / yadvA 1 zvasa prANane'(a.pa.se.), tAlavyAdiH, bhAve ktaH, kAtyAyanIva kaatyaaynii| tsyaastpsyaavsthaayaamRssiplyaakaar'aaditshc7|2|16 // iti cakArAdiDabhAvaH / zvastaM jIvanam, tvAt trilakSaNeyam / dharmaprAdhAnyAda) vRddhatvaM yasyAH sA tadviphalaM viruddhaM vA'syA vizvastA / 2 vigato dhavo bhartA ardhavRddhA / kaSAyeNa raktaM kASAyam, kASAyaM vasanaM yasyAH 'syA vidhavA / rnnddaa'pi| ('ramu krIDAyAm'(bhvA.A.a.), sA kssaayvsnaa| nAsti dhavo bhartA'syA adhavA, rnnddetyrthH| 40 ramate svecchayeti raNDA) / dve mRtabhartRkAyAH // "kAtyAyanyardhavRddhA [yA] kASAyavasanA'dhavA"[amarakoSaH nirvIrA niSpatisutA 2 / 6 / 17 // ] ityamaraH / zrIdharo'pi "gauryAM kAtyAyanIstriyAM kASAyavastrArdhavRddhavidhavAyAmapi smRtA''[vizvalocanakozaH, 1 nirgatau vIrau patiputrAvasyA nirvIrA / avI nAntavargaH, zo-171-172] / halAyudhastu-"ardhavRddhA tu yA rA'pi / nirgatau patisutau bhartRputrAvasyA niSpatisutA / "rahitA nArI sA kAtyAyanikA smRtaa"[hlaayudhkosh:2485||] patiputrAbhyAM nirvIretyabhidhIyate''[halAyudhakoza:2486]iti ityekalakSaNAtvAdarddhayuvatIstriyamAha / kApaDiNi naamaikm| halAyudhaH // kASAyavastraparidhAyikAyA vA // 531 // jIvattokA tu jIvasUH // 530 // zravaNA bhikSukI muNDA 1 jIvattokamapatyamasyAH jIvattokA / 2 jIvA 1 zRNoti zravaNA / 'zru zravaNe'(bhvA.pa.a.), jIvantI sUH prasUtirasyA jIvasUH / 'SUG prANiprasave'(di.- nandyAditvAllyuH / zramaNA'pi / 'zramu tapasi khede ca'(di.- 50 20 A.ve.), 'stsuudviss-'3|2|61 // iti kvip / jIvasvau, pa.se.), "kumAra shrmnnaa-'2|170 // iti zabdanirdezAllyuH / 2 jIvasvaH ityAdi / dve jIvatputrAyAH // 530 // bhikSaNazIlA bhikSuH, svArthe kani GISi ca bhikSukI / 3 nazyatprasUtikA ninduH muNDyate muNDA / karmaNi ghaJ / "bhikSuNI''[zeSanAmamAlA 3 / 113] iti zaiSikam / trINi saMyatinyAH / 'sevaDI' iti nazyantI mriyamANA prasUtirasyA nazyatprasUtikA / bhASA // nindatyAmAnaM ninduH / 'Nidi kutsAyAm '(bhvA.pa.se.), poTA tu strInRlakSaNA / bAhulakAda 'bhamazI-'(uNA-7)ityAdinA uH / ninda, nindavaH 1 puTyate zRiSyate klibatvena poTA / 'puTa saMityAdi dhenuvat / "nazyatprasUtiH kathitA ca nindu :''[halA SaNe'(tu.pa.se.), karmaNi ghaJ / strInRlakSaNetyubhayavyaJjanA yudhkosh:21488||] iti halAyudhaH / ekaM mRtavatsAyAH // napuMsakAkhyA / strI ca nA ca strInarau, tayorlakSaNaM yasyAM sazmazrurnaramAlinI / / / sA strInulakSaNA / "poTA strIpuMsalakSaNA''[hArAvalI, pAda- 60 1 saha zmazrRNA vartate sazmazraH / 'mala dhAraNe' zrIkAvadhiH, zrI-130(30)]iti puruSottamaH / "puruSaveSa1. 'GIp' iti 3 // 2. tulanIyo'marakoSaH 2 / 6 / 11 // 3. 'svastaM' iti 2.4 // 4. koSThAntargatapAThaH 1.2.4pratiSu na dRzyate // 5. 'bhinduH' iti halAyudhakoze 2488 // , pR.56|| 6. "pAliH samutthitazmazrumaruNDoccalalATikA" iti hArAvalyAm, koSapaJcakasametaH 'amarakoSaH,' pR.402 // 7. 'muMchi' itira, 'muMchai' iti3 / / 8. 'kAtya-' iti 3 // 9. '-kArayatvAt' iti3 // 10. 'kaSAya-' iti2|| 11. 'kApaNi' iti1 // 12. 'bhikSaNAzIlo' iti1 // 13. 'zuiSyati' iti1, 'zrUSyate' iti2 // 14. 'zrUSaNe' iti2 // Jain Education Intemational Jain Education Intermational Page #277 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 236 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 dhAriNI garbha eva dAsyaM prAptA vA'[siddhahemabRhadvRtiH 31 1 viyate saMbhajyate vezyAjano'neneti bAhulyAd 111 // ] iti bRhdvRttiH| vihandalA'pi / npuNskstriinaamaikm| 'akartari c-'3|3|19|| ityAdinA ghabi vAro vezyAdhyakSaH, 'pAvaI' iti bhASA // tatpratibaddhA vadhUH vaarvdhuuH| sAdhAraNastrItvAd vArasya, vRndasya sAdhAraNastrI gaNikA vezyA paNyapaNAGganA vA vadhUH vAravadhUH / vArayati vRNIte, 'vRJ varaNe' 30 (svA.u.se.), 'curAdiNyantAdaci vArA, vArA cAsau vadhUzceti // 532 // vA / "vArastrIgaNikAvezyA vAro vezyAgaNaH smRtaH"["]iti bhujiSyA laJjikA rUpA''jIvA naigamAbhidhAnam" ["]iti subhUtiH / vAre sevAkrame niyuktA 1 sAdharaNA cAsau strI ca sAdhAraNastrI / 2 strI vAravadhUriti vA / vAre sevAkrame mukhyA vAramukhyA / "rAjakulapratibaddhA vArastrI vAramukhyA ca" [halAyudhagaNayati IzvarAnIzvarau gaNikA / 'gaNa saMkhyAne '(cu.u.se.), 'kajAdibhyo vuna (caandronnaa-2||20||) / gaNaH kAmaka kosh:2490||] iti hlaayudhH| ekaM vAravadhvAH / 'olagANI rAjapAtra' iti bhASA // 10 samUhaH, tadyogAd 'ata initthnau'5|2|115 // iti Than, 'tthsyek:7350|| iti vA / 3 vezo nepathyama. tena zobhate - atha cundI kuTTanI zambhalI samAH // 533 // vezyA / 'karmavezAd yt'5|1|100|| iti yat / tAla 1 cuDuti cundI / 'cuDa hAvakaraNe '(bhvA.pa.se.), vyAntA / kAmimanasi vezo nivezo'styasyA vezA, nirya bhauvAdikaH, pRSodarAditvAd dhAtvAdeH sAnunAsikatvam, Tavarga- 40 kArA'piM / veveSTi AtmAnamaneneti veSo nepathyam, tena zobhata tRtIyasya caturthavargatRtIyatvaM ca / dezyo'yamityanye / 2 kuTTaiti pUrvavad yati veSyA, mUrdhanyamadhyA'pi / 4-5 paNya yati chinatti strIpuMsavaimatyaM kuTTanI / 'kuTTa chedane'(cu.pa.se.), paNAbhyAmagre'GganA yojyate / paNyena mUlyenaM aGganA paNyA 'kRtyalyuTo bhulm'3|3|113 // iti kartari lyuT / 3 zaM GganA / evaM" paNAGganA // 532 // 6 bhujyate kAmibhiH zreyo bhalayati (bhAlayate) AbhaNDayati prabandhena vakti bhujiSyA / 'bhuja pAlanAbhyavahArayoH'(rupa.a.), 'ruci zambhalI / 'bhala AbhaNDane'(cu.u.se.), curAdiH, tataH bhujibhyAM kiSyan'(uNA-618)iti kiSyan / 7 laJjati pacAdyaci, gaurAditvAd GIS / zaM ratasukhaM bhalati (bhalate) 20 bhadyate laJjikA / 'laji bhartsane '(bhvA.pa.se.), Nvul, paribhASata iti vaa| sambhalI dntyaadiritynye| trINi kuttttnyaaH| 'pratyayasthAt-'73 144 // itItvam / 8 rUpaM saundaryamAjIvo 'kuTTaNI' iti bhASA // 533 // jIvikA'syAH rUpA''jIvA / aSTau vezyAyAH / zeSazcAtra"vezyAyAM tu khagAlikA vAravANiH kAmalekhA kSudrA"[zeSa poTA voTA ca ceTI ca dAsI kuTahArikA / nAmamAlA 3113-114 // ] // 1 puTati saMzrUiSyatyadhameneti poTA / 'puTa saMzUSaNe' 50 vAravadhUH punaH / (tu.pa.se.), ac / 2 japAditvAt pakArasya vatve vottaa| sA vAraMmukhyA 3 ceTati cettii| 'ciTa [para] preSye '(bhvA.pa.se.), 'igupadha' 1. si. bRhavRttau-"puruSaveSadhAriNI strI poTA garbha eva dAsyaM prAptA vA" iti dRzyate, bhA-1, 31111 // , pR.496|| 2. 'vihaNDa-' iti3|| 3. 'vuj' iti 3 // 4. 'kRtrAdibhyaH saMjJAyAM vun'(unnaa-713)itytronnaadignne|| 5. 'iti vA' iti 3pratau na dRzyate // 6. '-vezyAd' iti 3.4, '-veSAd' ityaSTAdhyAyyAm // 7. 'tan' iti3|| 8. '-kAro'pi' iti1|| 9. 'mUlena' iti3|| 10. 3pratau nAsti // 11. 'laja laji bhartsane' iti svAmI, 'laja laji bhajane' iti maitreyasAyaNau // 12. 'curAdiH' iti4|| 13. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zo-277, pR.352 // , tatra "vAro gaNikA vezyAgaNaH smRtaH" iti naigamAbhidhAnam" iti dRzyate // "strIvAraH strIgaNo vezyAvAro vezyAgaNaH smRtaH / vezyA vArasya mukhyA syAd vAramukhyeti zabditA // ' iti nigamAbhidhAnam" iti TIkAsarvasve, bhA-2, 2 / 6 / 19 // , pR.275 // 14. 'vAra' iti3|| 15. ito'gre 4pratau 'vAramukhyA' ityadhikaM dRshyte|| 16. '-giNI' iti3|| 17. svAmisammato'yaM dhAtvarthaH, 'bhAvakaraNe' iti maitreyasAyaNau // 18. 'Tavargasya' iti3|| 19. 'puMstrI-' iti3|| 20. 'labha-' iti2|| 21. 'AbhaNDati' iti3|| 22. 'vaktiH' iti4|| 23. 'kuTTi-' iti1.4|| 24. 'kuTTaNI iti bhASA' iti 3pratau na dRzyate // 25. 'zrUSaNe' iti1 // 26. ito'gre 3pratau 'vatve' iti dRzyate // 27. 3pratau nAsti // 28. '-preSye' iti3, 'parapraiSye' iti svAmI, 'parapreSye' iti maitreyasAyaNau // Page #278 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 532-536] 3 / 1 / 135 // iti kaH, gaurAdiH / 4 dAsa dasyate vA dAsI / 'dAsR dAne'(svA.pa.se.), 'dasu upakSaye'' (di.pa.se.), ac, ghaJ vA / 5 kuTaM ghaTaM harati kuTahArikA / 'hRJ haraNe' (bhvA.u. a.), Nvul, 'pratyayasthAt- 7 / 3 144 // itItvam / paJca dAsyAH / " gaNerukA vaDavA kumbhadAsI" [ zeSanAmamAlA 3 / 114 // ] zaiSikANi // vyutpattiratnAkarakalitA nA tu kavI 1 nagnAM / "vivastrA yoSit muktakezItyAgamaH" [ama.kSIra. 2 / 6 // 17 // ] iti kSIrasvAmI / 'kuTa kauTilye ' 10 ( tu.pa.se.) / kuTanaM korTa:, koTena kuTilatayA, mukhAdinamanena lajjAvazAd veti yAti koTavI / 'vI gati [ vyApti ] prajanakAntyasanakhAdaneSu' (a.pa.a.), kvip / kauTilyayogAd 'anyebhyo'pi-'(vaa-3|2|101 // ) iti vapratyaye, gaurAditvAd GIrS vA / "kuTTanaM koTTaH / 'kuTTa chedane ' (cu.pa.a.), ghaJi bAhulakAd guNaH / lajjAbhAvAt koTTaM chedaM veti kAmayate, kvipi, gaurAdiGISi koTTavI " [ ]iti rUparatnAkara: / dve vastrarahitAyAH // vRddhA palikna 1 vRddhA palitA paliknI / 'knameke ' ( vA - 4 / 1 / 20 39 // ) iti sAdhuH / ekaM vRddhAyAH / 'DokarI' iti bhASA // atha rajasvalA // 534 // puSpavatyadhirAtreyI strIdharmiNI marlinyavIH / udakyA RtumatI ca 1 rajo'syA'sti rajasvalA / ' rajaHkRSyAsutipariSado valac '5 / 2 / 112 // , 'tasau matvarthe '1 4 119 // iti bhatvAt 'sasajuSoH - '8 |2 |66 // ityutvaM na // 534 // 2 puSpaM rajastadyogAnmatupi puSpavatI / 'tadasyAsti - '5 / 2 / 94 // iti 237 " matup, 'ugitazca 4 |1 |6 // iti GIp / 'puSpitA [] iti mAlA / 3 na dhIyate mano'syAM adhi: / 'DudhAJ dhAraNAdau ' (ju.u. a.), 'upasarge gho: ki : '3 / 3 / 92 // iti kiH / 4 atrerapatyaM strI AtreyI / 'itazcAniJa : 4 / 1 / 122 // iti Dhak / AtreyI prajApatiduhitRtvAt, yathA atriduhitA'gamyA tathA RtvavasthAyAmiyamapItyarthaH / atrAyate (AtrAyate) iti vA / 'trai pAlane' (bhvA.A.a.), 'aco yat ' 7 / 1 / 97 // , ' AdecaH - ' 6 |1 |45 // ityAtvam, 'Idyati '6 4 65 // itItvaM vA / 'avyutpanno'yam "[" ] iti zAbdikAH / 5 rajaH strIdharmo'styasyAH strIdharmiNI / 'ata iniThanau '5 / 2 / 115 // itIniH, 'Rnebhyo GIp 4 / 1 / 5 // / 6 malamaspRzyatvajanakaM pApamasyAM malinI / 'ata iniThanau 5 // 2 // 115 // itIni:, 'Rnebhyo GIp 4 / 1 / 5 // / malA'pi / 7 avati rakSati lajjayA gopAd 40 raja iti avaH / 'ava rakSaNAdau ' (bhvA.pa.se.), 'avitR(tR) stRtantribhya I: ' ( uNA - 438) iti I: / lakSmIzabdavat / 'aviM strIdharmiNIM vidyAt "["]iti kAtyadarzanAt / hUsvekArantA'pi / "avirbhUpuSpavatyoH strI vAyuprAkArabhAssu nA" [vaijayantIkoSa:6 // 5 // 4 // ] iti vaijayantI ca / 8 caturthe'hani snAnArthamujakamarhati udakyA / udakAt saMjJAyAM yat / "RtuH strI kusume'pi ca ' [ amarakoSaH 3 | 3 |61 // ] iti vacanAt tadyo - gAnmatupi GISi ( GIpi) ca RtumatI / nava rajasvalAyAH // puSpahInA tu nikalI // 535 // 1 puSpaM strIdharmastena hInA, nirgatA kalA'syA niHkalA 50 (niSkalA ) / ni:krAntA (niSkrAntA) kalAbhyo'zuddhibhyo vA / "nikalA (niSkalA) vigatArtavA "[ amarakoSaH 2 16 // 21 // ] ityamaraH / yasyA rajo nAsti, tasyA ekam // 535 // kA tu sarajAH kanyA 1 gurUNAM lajjAM" rAti dadAti rAkA / 'rA lA 1. 'dAsyate dAsate' iti 3 . 4 // 2. svAmisAyaNasammato'yaM dhAtvartha:, 'tasu prakSepe, dasu ca' iti maitreyaH // 3. 'olajI vrIDe' (tu.A.se.), ktaH, 'oditazca 8 / 2 / 45 // iti niSThAnatvam, kutvam, pRSodarAditvAdAdernatvam // 4. 2pratau nAsti // 5. 'GISi' iti1, 'GIp ' iti3 // 6. " kuTTa chedane / kuTTanaM koTTaH (paa.3|3|18 // ) bAhulakAd guNaH / lajjAbhayAt koTTaM chedaM veti kAmayate / vic (paa.3|2175 // ), gaurAditvAt GIS (pA. 4 1 141 // ) 'koTTavI' - iti rUparatnAkaraH" iti padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-275, pR. 350 // 7 tulanIyo'marakoSaH 2 16 // 12 // 8. ito'gre 4pratau 'matvartha iti' iti dRzyate // 9 dra ama.kSIra. 2 / 6 / 21 // , pR. 138 // svopajJaTIkA 3535 // pR.121 // 10. 'treG' iti1.2.3 // 11. dra. padacandrikA, bhA2, manuSyavargaH, zro- 278, pR. 354 // 12. 'avI' iti3.4 // 13. ama kSIra. 2 / 6 / 2 // pR. 138 // , padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro- 278, pR. 354 // rAmAzramI 2 / 6 / 20 // pR. 269 // 14. ' - rAnto'pi ' iti 1 / / 15. 'niHkalA' iti1.4 // 16. 'lajjA' iti3 // 30 For Private Personal Use Only Page #279 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 238 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 dAne '(a.pa.a.), 'kRdAdhArArcikalibhyaH kaH'(uNA-320) iti 37 // iti nlopaH // 536 // 4 saMvizantyaGgAnyatreti saMvezakaH, TAp / saha rajasA vartate sarajAH / "rAkA bhave- nam / 'viza pravezane'(tu.pa.a.), adhikaraNe lyutt| saMprayojanaM 30 jjAtarajAstu knyaa''[hlaayudhkosh:21488||]iti halAyudhaH / saMprayogaH / 'yujir yoge'(ru.u.a.), ghaji, 'cjo:-'7|3|ysyaaH kanyAyA RturAyAti, tasyA ekam // 52 // iti kutvam / 6 saMbhujyate sukhamatreti sNbhogH| 'bhuja pAlanAbhyavahArayoH (ru.pa.a.), adhikaraNe ghaJ, 'cajo:-' strIdharmaH puSpamArtavam / 7 / 3 / 52 // iti kutvam / 7 rahasi jAyamAnatvAd rahaH, rajaH sakArAntaH / 8 ramaNaM rtiH| 'ramu krIDAyAm'(bhvA.A.a.), 1 strINAM dharmaH strIdharmaH / 2 puSpatyanena varAGgaM 'striyAM ktin'3394||, 'anudaattopdesh-'64|37|| ityApuSpam / puSpamiva puSpaM vA, sutaphalahetutvAdvA / kusuma- dinA'nunAsikalopaH / 9 grAmyANAmavivekinAM dharmo grAmya mpi| 3 RtuH prApto'syA Artavam / puSpaM RtoraNIti tasya dharmaH / 10 nidhUyante'GgAnyatra nidhuvanam / 'dhUJ kampane' 10 prAptamityasmin viSaye'NpratyayaH / RtaH strIrajo'treti vaa| (), adhikaraNe lyuT, 'aci shnudhaatu-'6477|| ityuvaG / Rtau garbhagrahaNakAle bhavaM vA / 'tatra bhv:'4|253|| ityaNa, 11 kAmasya keliH kAmakeliH / 12 pazUnAM kriyA pazu- 40 'tddhitessvcaamde:7|2|117|| iti vRddhiH, 'uraNa raparaH'11- kriyA, kriyA ceSTA / pazudharmo'pi / 13 vyavAyanaM vyvaayH| 51 // / 4 rajyatyanena rjH| 'raJja rAge'(di.u.a.), -asun' viavapUrvaH 'iN gatau'(a.pa.a.), bhAve ghny| 14 mithunasya (uNA-628)ityasun / asi ake ane ghinaNi caM, 'raJje- strIpuMsayoH karma maithunam / caturdaza maithunasya / nrlopo vAcyaH'( ) / rajasI, rajAMsi ityAdi klIbe / catvAri strIpuMsau dvandvaM mithunaM ca tat / rajasaH / 'phUla' iti bhASA // 1 strI ca pumAMzca strIpuMsau / 'acaturavicatura-' tatkAlastu RtuH 5477 // ityAdinA nipAtitaH / 2 dvau dvAviti dvandvam / 1 tasya rajasaH kAlaH samayaH tatkAlaH / iyarti [dvandvaM] rhsymryaadaa-'8|115|| iti sAdhuH / "dvandvo rahasye RtuH, puMsi / 'R gatau'(ju.pa.a.), 'artezca'(uNA-71) iti kalahe dvandvaM mithunayugmayoH''[vizvaprakAzakozaH, vAntavarga:, 20 tun, kiditi tatrAnuvRtterna guNaH / ekaM puSpAgamanakAlasya // zrI-21] iti mahezvaraH / 3 methate saGgacchate mithanam / 'mithaGa medhAhiMsanayoH saGge caM'(bhvA.u.se.), bAhulakA- 50 6 // dunan / trINi dvndvsy| 'strIpuMsayoH yugapanAma' iti bhASA // saMvezanaM saMprayogaH saMbhogazca raho ratiH / antarvanI gurviNI syAd garbhavatyudariNyapi grAmyadharmo nidhuvanaM kAmakeliH zukriyA // 537 // // 538 // vyavAyo maithunam ApanasattvA gurvI ca 1 ramyate sma ratam, zobhanaM rataM suratam / 2 muhyanti 1 lakSaNayA'ntarantarvartI garbho'syA antarvatnI / indriyANyatreti mohanam / 'muha vaicitye'(di.pa.se.), 'kara- 'antarvatpativato GIS (GIp) '4 / 132 // iti GIpnuko / 2 nnaadhikrnnyoshc'3|3|117|| iti lyuT / 3 ramaNaM ratam / 'garverata ucca'(uNA-212)iti kiniH,ata utvaM ca gurviNI" 'ramu krIDAyAm'(bhvA.A.a.), ktaH, 'anudaattopdesh-'6|4|- ["]ityuNAdivRttau" puruSottamaH / guruM garbhasthasatvaminvati 1. kSIrataraGgiNyAdau 'rA dAne', 'lA Adane' iti pRthag dhAtudRzyate // 2. aniditAmityatra 'raoNI mRgaramaNa upasaMkhyAnaM karttavyam' iti, 'ghinuNi ca raJjerupasaMkhyAnaM karttavyam' iti, 'rajaka-rajana-raja:sUpasaMkhyAnaM karttavyam' iti ca vArtikasvarUpANi, kAzikAvRttiH, bhA-5, 64 / 24 // , pR.378 / , 'bhUraJjibhyAM kit'(uNA-656)ityuNAdigaNasUtram // 3. 'mezRG iti 3 // 4. 'mithU me, medhAhiMsanayoH' iti kSIrataraGgiNI, 'miha meha medhAhiMsanayoH' iti maitreyasAyaNau // 5. 'kSudhipizimithibhyaH kit'(uNA-335)ityuNAdigaNasUtravidyamAnatvAdidaM vicAraNIyam // 6. 'lakSaNAnta-' iti3|| 7. 'antarvatpativatornu 4 / 1 / 32 // ityaSTAdhyAyyAm // 8. 'DoS-' iti1.2.3|| 9. 'garvairata ucca'(uNA-212) ityanena inanpratyayo vidhIyate, na tu kiniH // 10. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-280, pR.355 // , tatra 'kiniH' ityasya sthAne 'inan' ityeva dRzyate // 11. '-NAdau vRttau' iti 1 // Jain Education Intemational Page #280 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 536-541] vyutpattiratnAkarakalitA 239 prINayati vA gurviNI / 'iviM prINane'(bhvA.pa.se.), vic, garbhAzayo jarAyUlbe chAndaso valopaH, 'Rnnebhyo ngiip'4|1|5||, 'pUrvapadAt saMjJA 1 garbha Azete'tra garbhAzayaH / 'zIG svpne'(a.yaam-'843|| iti iti NaH, gaurAdiH / 3 garbho'styasyAH garbhavatI / 'tadasyAstyasminnipi mtup'5|2|94|| 4 udara- . A.se.), ityadhikaraNe ghaH / 2 jarAmeti jarAyuH, puMsi / mastyasyA udariNI / 'ata initthnau'5|2|115|| itIniH, 'iN gatau'(a.pa.a.), 'kiJjarayoH zriNa:'(uNA-4)ityuN / 'Rnebhyo ngiip'415|| // 538 // 5 ApanaH prApto garbharUpaH 3 ullIyate ulbam, puMklI. / alatyAvRNoti vA / 'ulvAsattvo janturanayA ApanasattvA / 6 gurvI / 'voto guNavacanAt' dayazca'(uNA-535)iti vani sAdhuH / trINi garbhaveSTanasya / 4 / 1 / 44 // iti GIS / SaD garbhavatyAH // 'jara' iti bhASA // zraddhAlurdohadA'nvitA / kalalolbe punaH same // 540 // 1 zraddhA spRhA, tacchIlA shrddhaaluH| 'spRhigRhi-' 1 kalayati kalalam, puMklI. shukrshonnitsmvaayH| 40 32 / 158 // ityAdinA Aluc / 2 dohado garbhiNyabhilASaH, 'kala saMkhyAnagatyoH'(cu.u.se.), vRSAditvAt kalac / 2 tenAnvitA dohadAnvitA / dve''mlapAnAdidravyavizeSAbhilASavatyA ucyati ulbam, puNklii.| 'uca samavAye'(di.pa.se.), 'ulvAgarbhiNyAH // dibhyazca'(uNA-535)iti vapratyaye cakArarasya ca lakAro guNAbhAvazca nipAtyate / "ulbaM garbhaprathamAvasthA"[ ] ityuviAtA ca prajAtA ca jAtA'patyA prasUtikA NAdiH / ydaatreyH||539|| "prathame'hani retazca saMyogAt kalalaM ca yat / 1-2 vijAyate sma vijAtA / prajAyateM sma jAyate badabUdAkAraM zoNitaM ca dazAhani // 1 // "[ ] prajAtA / viprapUrvo' janiH garbhamocane vartate, garbhasya karmaNo "saptAhaM kalalaM vindyAt tataH saptAhabubudam / dhAtvarthe eva pravezAdakarmakatve 'gtyrthaakrmkaacc-'3472|| bubudAjjAyate pezI pezIto'pi ghanaM bhavet // 2 // "[ ] ityAdinA kartari ktH| 3 jAtamapatyamasyA jaataa'ptyaa| 4 ityAcArAGgavRttiH / dve zukrazoNitasamavAyasya // 540 // 20 prasate smeti prasUtA, svArthe kani prasUtikA / 'sUtakAdInAM noTa dauITa zraddhA lAlasA vo (vaa-7|3|45||)iti vikalpAt prasUtaketyapi bhavati / catvAri jAtA'patyAyAH / 'viyAI' iti bhASA // 539 // 1 dve hRdaye'tra dohadam / pRSodarAditvAt sAdhuH / dohamicchApUraNaM dadAtIti vA / 2 abhilASAntareNa duSTaM hRt garbhastu garabho bhrUNo dohadalakSaNaM ca saH / / hRdayaM durhat, tasya bhAvaH karma vA daurhadama, klIbe / yuvA1 gIryate'sau grbhH| 'ga nigaraNe'(tu.pa.se.), arti- ditvAdaNa, bAhulakAt 'hRdbhgsindhu-7|3|17|| ityadinottaragRbhyAM bhan'(uNA-432) |2'kRstR(-sh)-'(haimonnaa-329) padasya na vRddhiH / 3 zraddhAnaM zraddhA / 4 bhRzaM lasanaM ityabhaci garabhaH / 3 bhiyate kakSau bhraNaH / 4 dohado lakSaNaM lAlasA, puMstrIliGgaH / yadamara:-"sA(so)'tyarthaM lAlasA cihnamasya dohadalakSaNam, klIbe, SaDakSaramakhaNDam / "dohada dvayoH"[amara koss:1|7|28||] iti / 'lala IpsAyAm' lakSaNaM garbhe syAt sandhau yauvanasya ca"[anekArthasaGgrahaH (cu.A.se.), auNAdiko'saNa, dantyasaH / amarastu dohd63||] ityanekArthaH / "vayaHsandhau ca garbhe ca bhaved dohada micchA, icchAdhikyaM tu lAlasAmAha / catvAri 'DohalA' iti 60 lakSaNam"[vizvalocanakozaH, NAntavarga:, bho-117] iti khyAtasya // zrIdharazca / catvAri garbhasya // sUtimAsi tu vaijananaH 30 1. 'ivI' iti 2 // 2. 'cha-' iti 3 // 3. 'prakarSeNa jAyate' iti 3 // 4. 'prapUrvo' iti 3.4 // 5. 'gatyarthAkarmakabhUiSa-' ityssttaadhyaayyaam|| 6. 'sUtakAputrikAvRndArakANAM veti vaktavyam' iti vArtikasvarUpam // 7. 'yauvane'pi' iti 3 // 8. 'dauhRdaM' iti 1.2.3 // 9. 'vijananaM' iti 4 // Jain Education Intemational Page #281 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 240 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 1 sUteH prasavasya mAsaH sUtimAsaH, tatra / "dazame (uNA-551)iti yatprayayo'DAgamazca nipAtyate tanayaH''[] 30 mAsi sUyate"[]iti zruteH / / ityanye / 7 dRNAti dArayati vA pitrorasAtamiti daarkH| ___ "navame dazame mAsiM prabalaiH sUtimArutaiH / / 'ha(da) vidAraNe'(tryA.pa.se.), Nvul / 7 sUyate smeti sutH| niHsAryate bANa iva yantracchidreNa sajvaraH // 1 // " sunoti, suvati vA / 'SuJ abhissve'(svaa.u.a.)| 9 punAti [yAjJavalkyasmRtiH, prAyazcittAdhyAyaH, zrI-83] iti smRtezca / mAtApitarAviti putraH / 'pUj pavane'(tryA.u.se.), 'pujo (puvo) navamo dazamo vA mAsaH vijananaH, tatra bhavo vaijananaH / husvazca'(uNA-604)iti trak, ekatakAro'yam / puto 'tatra bhv:4353|| ityaN / "sUti mAsau vaijananaH"[halA- narakabhedAt trAyata iti vA / dvitakAro'yam // yudhkosh:2|499||] iti halAyudhaH / ekaM navamasya dazamasya "putrAmno narakAdyasmAt pitaraM trAyate sutaH / vA mAsasya // tasmAt putra iti khyAtaH svayameva svayambhuvA // 1 // " 10 vijananaM prasavaH [manusmRtiH, adhyAyaH-9, zrI-138] iti smRteH / nava putrsy| 1 vijanyate vijananam / 'janI prAdurbhAve'(di. zeSazcAtra-"putre tu kuladhArakaH sa dAyAdo dvitIyazca // " 40 A.se.), lyuT / 2 prasavanaM prasavaH / 'SUG prANigarbha- [shessnaammaalaa3|114-115||] // vimocane' (a.A.ve.), Rdorp'3|3|57|| ityapa, ghajo' duhatari strItve pavAdaH, 'saarvdhaatukaardhdhaatukyoH'7|3|84|| iti guNaH / dve prasavasya / 'jaNavauM' iti bhASA // 1 ete nandanAdayo dazazabdAH strItve vartamAnA duha : // 54 // tari vartante, putrInAmAni syurityarthaH / dogdhi pitarAviti udvaho'GgAtmajaH sUnustanayo dArakaH sutaH / duhitA / 'duha prapUraNe'(a.u.a.), 'naptRneSTa-'(uNA-252) ityAdinA sAdhuH, tatra / tena nandanAdibhyaSTApi nandanA / sUnu varja sarve'pyAbantAH / putrAd gaurAditvAd GISi putrI / yadvA 1nandayati nndnH| 'TuNadi(Tunadi) samRddhau'(bhvA. putrazabdAt zArGgaravAdyajo GISi(GIni) putrI / "sutA tu duhitA 20 pa.se.), nandyAditvAd lyu: // 541 // 2 udvahati udvahaH / patrI"[]iti trikANDazeSo'maramAlA ca / tataH kapratyaye 'vaha prApaNe'(bhvA.u.a.), ac / 3-4 aGgAd Atmanazca 'ke'nn:74|13|| iti hasvatve striyAM patrikA | " 'patra- 50 jAyate aGgajaH, AtmajaH / 'janI prAdurbhAve'(di.A.se.), vRndArakANAM vopasaMkhyAnam'( )iti pakSe ikArasyAtvaM putrakA, ubhayatra 'pnycmyaamjaato'3|2|98|| iti DaH / 5 sUyate suunuH| ptrikaa"[7345|| pradIpaH] iti kaiyarTaH / sUnostu lakSaNA'SaD [prANi]prasave'(di.A.se.), 'suvaH kicca(uNA-315) uNA-315) bhAvAt striyAmapi sUnureva [zeSazcAtra-"putryAM dhIdA samadhukA iti nupratyayaH / sUte vA / 'SUG prANigarbhavimocane'(a.A.- leTara dehasaMcAriNI''[zeSanAmamAlA 3 / 115 // ] ] // ve.) / sUyate mAtreti vA / 'ghUG prANiprasave'(di.A.se.), tokApatyaprasUtayaH // 542 // sarvatra 'suvaH kica'(uNA-315)iti nuH / 6 tanoti mudaM kulaM vA tanayaH / 'tanu vistAre '(tu.u.se.), 'valimalita tuk prajobhayoH nibhyaH kayan'(uNA-539)iti kayan / " 'adhyAdayazca' 1 ubhayoH putre duhitari cetyarthaH / ( tauti hinasti 1. dra. ama.kSIra. 27 / 39 // , pR.142 // , tatra 'sUyate' ityasya sthAne 'sUtave' iti dRzyate, svopajJaTIkA 3541 // , pR.123 // , tatra 'sUte vai' iti dRzyate // 2. 'zrutiH' iti 3 // 3. 'vApi' iti yAjJavalkyasmRtyAm, tatraiva pAThAntareNa 'mAsi' iti dRzyate, yAjJavalkyasmRtiH, pR.455 // 4. 'suvaH kit' ityuNAdigaNe // 5. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-285, pR.260|| 6. 1pratau nAsti // 7. 'pUG iti 3 // 8. 'trAyate pitaraM' iti manusmRtyAm, pR.364|| 9. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zo-285, pR.361 // , rAmAzramI 26 / 27 // , pR.272 / / 10. trikANDazeSe "samadurduhitA putro dvitIyaH kuladhArakaH" iti dRzyate, 267 // , pR.290 // 11.'-lAyAM' iti 3.4 // 12. kAzikAyAM vA sUtakAputrakAvRndArakANAmupasaMkhyAnam' iti vArtikasvarUpaM dRzyate, bhaa-6,73|45 // , pR.54|| 13. kaiyaTakRtapradIpaTIkAyAM " 'putrazabdAcchAGgaravAditvAt DonpratyayastataH svArthe kan / 'ke'Na' iti hUsvaH / tasya pakSe'kAro vidhIyate / " iti dRzyate, tatraiva putrazabdAditi pratIkamAdAya nAgezaH "vArtike putraketi akAramadhyapATho'papAThaH, kaiyaTavirodhAt" ityAha, vyAkaraNamahAbhASyam, saptamo'dhyAyaH, 7345 // , pR.203 // 14. koSThAntargatapAThaH 2pratAveva dRzyate // Jain Education Interational Page #282 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 541-545] vyutpattiratnAkarakalitA 241 duHkhamiti tokam) / 'tuda vyathane'(tu.u.a.), 'puMsi saMjJAyAM svasrIyA / 2 bhaginyAH pumapatyaM bhAgineyaH / 'strIbhyo Dhak' ghH-3|3|118||, pRSodarAditvAd dakArasya katvam / tudyate'nena 4 / 1 / 120 // / stryapatye bhAgineyI / 'ttiddddaannny-'4|1|15|| mAtAgarbhakAle / tudyate vyAdhyAdibhiriti vA / yadvA 'STuJ ityAdinA GIp / 3 yA(jA)merapatyaM yA(jA)meyaH, antastutau '(a.u.a.), 'kRdAdhArArcikalibhyaH kaH'(uNA-320) sthAdyAdiH / 'itshcaanijH'4|1|122 / / iti Dhak / 4 kotati iti bAhulakAt kapratyayaH, sakAralopazca / stUyate AnaNyA- kutapaH / kutiH sautraH, 'bhujikuti-'(haimoNA-305)iti dihetorlokH| tathA ca harizcandropAkhyAne-"RNamasminna sati" kidapaH / catvAri 'bhANejAI' iti khyAtasya // 543 // [ ] iti| yadvA 'tu' iti sautro dhAturvRddhyarthaH kapratyayaH puurvvt| naptA pautra: patrapatraH tUyate vayate pitRbhyAmiti / 2 apatanamapat narakApatanam / apati sAdhu apatyam / 'tatra saadhu:4498|| iti yat / 1 namati pUrvajebhyo, na patanti narake pUrvajA anena 40 10 "apapUrvAt tanoternapUrvAt patatervA / 'adhyAdayazca'(uNA vA naptA / 'naptRneSTutvaSTrahotRpotRmAtRbhrAtRjAmAtRduhitR'(uNA551)iti yatpratyayAnto nipAtyate, tanoteSTilopaH"[ ]iti 252)iti sUtreNa sAdhuH / 2 putrasya sAkSAdapatyaM pautraH / 'anuSyAnantarye bidaadibhyo'ny'41104|| / 3 putrasya putraH bhASyam / dvAvapyajahalliGgau / 3 prasUyate'sau prasUtiH / karmaNi ktin // 542 // 4 tauti hinasti duHkhamiti tuk, / 'tu putraputraH / dve putrAtmajasya / 'potarA' iti bhASA // hiMsAyAm'( ), 'to: kik '(haimoNA-869) iti kik / dauhitro duhituH sutaH / tukau, tukaH ityAdivyaJjanakakArAntaH / tojati hinasti mAtA 1 duhituH sAkSAdapatyaM dauhitraH / 'anuSyAnantarye pitarau garbhavAsAdineti tuk / 'tuja hiMsAyAm'(bhvA.pa.se.), " bidaadibhyo'ny'4|1|104|| ityaJ / ekaM putrIsutasya / nA kvip / tujau, tujaH ityAdijakArAntaH / cakArAnto'pyasti, sta, 'dohItarA' iti bhASA / zeSazcAtra-"naptA tu duhituH putre" ho tacirgatyartha preraNArthazca"[ ]iti mAdhavaH / kvip / gacchatyanenA- pinAsamAlA / [zeSanAmamAlA 3 / 116 // ] / ata eva "naptA navI ca .. nRNyaM pitRbhya iti vA / preryate prasavakAle vAyunA pitrA vIryeNa patrikA dati 20 kRtvA / yadvA 'STuca prasAde'(bhvA.A.se.), kvipa, pRSodarAditvAt sakAralopaH / prasAdyante'nena pitaraH pitA vA / tucau, pratinaptA prapautraH syAt tucaH ityAdi"[ ]iti bhASyam / 5 prajAyate prajA / 'janI 1 pratijAto naptRtaH pratinaptA / 2 prajAtaH pautrAt prAdurbhAve'(di.A.a.), 'upasarge ca sNjnyaayaam'3299|| paJcA- prpautrH| AdipuruSAccaturthaH / dve 'paDapotA' iti khyAtasya // 'patyasya / zeSazcAtra-"apatye santAnasantatI"[zeSanAmamAlA tatputrastu paramparaH // 544 // 3 / 115 // ] // 1 tasya prapautrasya putrastatputraH / parAt parataraH bhAtrIyo bhrAtRvyo bhrAturAtmaje / / paramparaH, pRSodarAditvAt / parAmparA''syAstIti, 'arzaAdi1 bhrAturapatyaM bhAtrIyaH, bhrAtRvyaH / 'bhrAtuLacca' bhyo'c'5|2|127|| vA / puMsyayam / ynmheshvrH4|1|144|| iti chavyatau / bhrAturAtmaje bhrAtuH putre / dve "paramparaH prapautrAdau mRgabhede paramparaH / 'bhatrIjA' iti khyAtasya // paramparA parIpATyAM santAne'pi vadhe kvacit // 1 // " 30 svastrIyo bhAMgineyazca jAmeyaH katapazca saH // 543 // [vizvaprakAzakozaH, rAntavargaH, zro-247] iti / ekaM prapautra- 60 putrasya / 'paDapotarAnuputra' iti bhASA // 544 // 1 svasurbhaginyA apatyaM svastrIyaH, dvidantyasaH / 'shvsushch:'4|1|143|| iti chaH, chasya IyAdezaH / stryapatye paitRSvaseyaH syAt paitRSvastrIyastuka pitRSvasaH / 1. 'kuk' iti 4 / / 2. 'tuja tuji hiMsAyAm' iti svAmimaitreyau // 3. 'yAmeyaH' iti 3 // 4. idaM vicAraNIyam, 'jAmeyaH' iti mUlasya tatsvopajJaTIkAyAzca viruddhatvAt, athavA 'vAcakajasa' 'vAcakayaza' ityAdinevAtrApi samAdheyam // 5. 'bhANejA' iti 4 // 6. dra. TIkAsarvasvam, bhA-2, 26 / 29 // , pR.285||, padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, tho-287, pR.363||, rAmAzramI 26 / 29 // , pR.273 // 7. '-jAtau' iti 4 // 8. '-nauputra' iti 3 // 50 Jain Education Intemational Page #283 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 242 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 1 pitRSvasurapatyaM paitRSvaseyaH / 'Dhaki lop:'4|1|- ityaNa, kanInAdezazca / "kanyAputrastu kAnIna:"[halAyudhakozaH surantyalopo Dhaki), ata eva Dhak / 2 2501 // ] iti halAyudhaH / subhagAkanyayoH sutAviti subhagApitRSvasurapatyaM paitRssvstriiyH| 'pitRssvsushchnn'4|1|132 / / iti sutaH kanyAsutazcetyanukrameNa yojyam // chaNa. 'aayneyii-712|| iti chasya IyAdezaH / pituH svasA navapArastraiNeyau panarbhaparastriyoH // 547 // bhaginI pitRSvasA, tasyAH tuk apatyam / dve 'phUphIAIbhAI' iti khyAtasya // 1 punarvA apatyaM paunarbhavaH / 'tsyaaptym'4|1|maatRssvstriiystug mAtRSvasurmAtaSvaseyavat // 545 // 92 // ityaN / 1 mAtRSvasurapatyaM mAtRSvastrIyaH / 'mAtRSvasuzca' "punarakSatayonitvAd vAhyate yA yathAvidhi / 4 / 1 / 134 // iti chaN / 2 Dhaki mAtRSvaseyaH / 'mAtR sA punarbhavaH sutastasyAH paunarbhava udAhRtaH // 1 // " 10 pitRbhyAM svsaa'8384|| iti Satvam / dve 'mAsIyAI' iti [ ]iti smRtiH / 1 parastriyA apatyaM paarstrainneyH| 'kalyAkhyAtasya bhrAtuH // 545 // nnyaadiinaaminng'4|1|126|| iti Dhak, inaGantAdezazca, anu- 40 zatikAditvAdubhayapadavRddhiH / "punarbhUparastriyoH" ityatra pUrvavimAtRjo vaimAtreyaH sthaM sutAviti padaM grAhyam, tena punarbhUsutanAmaikam / 'dvitIya1viruddhA mAtA vimAtA, mAtuH sptnii| praadismaasH| vArauDhastrIsuta' iti bhASA / ekaM parastrIsutasya // 547 // vimAturjAto vimAtRjaH / vimAturapatyaM vaimaatreyH| zubhrAditvAd seradAseyo Dhak / ekaM vimAtRjasya / sapatnIsuta' iti bhASA // 1 dAsyA apatyaM dAseraH / 'kSudrAdibhyo vaa'4|1| naH / 131 // iti k, DhasyaiyAdezaH, 'lopo vyorvli'6|1|66|| iti 1 dvayormAtrorapatyaM dvaimAturaH, paJcamasvaramadhyaH / 'mAtu- yalopaH / 2 pakSe strIbhyo Dhaki dAseyaH / dve daasiiputrsy|| rutsNkhyaasNbhdrpuurvaayaa:4|1|115|| ityaNa, ukArazcAntAdezaH, "uraNa nATerastu naTIsutaH / rprH'1|151|| / dvAbhyAM mAtRbhyAM jAto dvimAtRjaH / ('be 20 mAtA bice 1 putra nAma, ekaM 1dvaimaaturH'|| 1 naTyA apatyaM nATeraH / 'kSudrAdibhyo vaa'4|1| 131 // iti k / nATeyo'pi / naTyAH suto naTIsutaH / 50 satyAstu tanaye sAMmAturavad bhAdramAturaH // 546 // ekaM naTIsutasya // 1 satyAH sAdhvyAstanaye putre, saGgatAyA mAturapatyaM bandhulo bAndhakineyaH kaulaTero'satIsutaH // 548 // saaNmaaturH| 2 evaM bhAdramAturaH / 'mAturutsaMkhyAsaMbhadrapUrvAyAH' 4 / 1 / 115 // ityubhayatrA'Na, ukArazcAntAdezaH, raparatvam / dve 1 bandhUn lAti bandhulaH / 2 bandhakyA apatyaM satIputrasya // 546 // bAndhakineyaH / 'klyaannyaadiinaamin'4|1|126|| iti Dhaka, saubhAgineyakAMnInau subhagAkanyayoH sutau / inngntaadeshshc| 3 kulaTAyA apatyaM kaulaTeraH / 'kulaTAyA vaa'4|1|127|| iti dak, DhasyaiyAdezaH, 'lopo vyorvali' 1 subhagAyAH pumapatyaM saubhAgineyaH / 'kalyANyA 6166||iti yalopaH / asatyAH sto'stiisutH| triinnydiinaaminng'4|1|126|| iti Dhak, inaGantAdezazca, 'hRdbhaga- satIpathA sindhvante pUrvapadasya c'73|19|| ityubhypdvRddhiH| 1 kanyAyA 30 anUDhAyA apatyaM kAnInaH / 'kanyAyAH kanIna c'4|1|116|| sa tu kaulaTineyaH syAd yo bhikSakasatIsutaH / 1. koSThAntargatapAThaH rapratau nAsti // 2. 'phUIyAI' iti 1, 'phUIyAIbhAI' itira, 'puMphiyAIbhAI' iti 3 // 3. '-yAIbhAI' iti 4 // 4. 'bhrAtuH' iti 4pratau nAsti // 5. atra 'saukaro beTau' iti 4prateSTippaNI // 6. koSThAntargatapAThaH 1pratAveva bahirbhAge dRzyate // 7. '-vidhiH' iti4|| 8. '-bhayavRddhiH' iti 1 // 9. 'kSudrAbhyo vaa'4|1|131 // ityaSTAdhyAyyAm // 10. 'kulaTAyA vaa4|1|127 // ityanena inaG vikalpyate, na tu dak // 11. '-sutasya' iti3|| Jain Education Intemational Page #284 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 40 545-551] vyutpattiratnAkarakalitA 243 1 yA bhikSArthaM kulAni gRhANyaTati, na tu jArArthaM [manusmRtiH, adhyAyaH-9, zo-166]iti / dve sujaatsutsy| 30 satI bhikSukI kulaTA, tasyAH putraH kaulaTineyaH / 'kalyA- 'prathamajaNio' iti bhASA // nnyaadiinaaminng'4|1|126|| iti Dhak, inaGantAdezazca / "kulaM mRte bhartari jArajaH / janapade gRhe "[vizvaprakAzakozaH, lAntavargaH, zrI-10] iti golakaH vizvaH / bhikSukI cAsau satI ca bhikSukasatI, tasyAH sutaH, 'puNvtkrmdhaarye'6|3|42|| iti puMvadbhAvaH // 1jArAjjAto jArajaH / guDyate lajjAvazAda gopyate golakaH / 'guDa rakSaNe'(tu.pa.se.), karmaNi ghani, latve ca, dvAvapyetau kaulaTeyau tataH svArthe kan / ekaM jArajasya' // 1 etAvasatyA bhikSukasatyAzca sutau dvAvapi kaula- athA'mate kuNDaH Teyau, ucyate ityanvayaH / strIbhyo Dhaki kaulaTeyaH // 1 amRte jIvati bhartari jArajAtasyaikam / ku[]jo davarAdijaH // 549 // Dyate dahyate kalamanena kaNDaH / 'kaDi dAhe'(bhvA.A.se.).. 1kSetre jAtaH kSetrajaH / 'saptamyAM jnerdd:'3|2|- ghaJ / yatsmRtiH ghaJ / yatsmRtiH-... 97 // / kSetrazabdo'tra kalatravAcI / yanmahezvara:-"kSetraM zarIre "paranAryAM prajAyete' dvau sutau kuNDagolako / kedAre siddhasthAnakalatrayoH''[vizvaprakAzakozaH, rAntavargaH, zro patyau jIvati kuNDastu mRte bhartari golarka: // 1 // " 44]iti / devarAdibhyo jAto devarAdijaH / yanmanu: [manusmRtiH, adhyAyaH-3, zro-174] // "yastalpajaH pramItasya klIbasya vyAdhitasya vA / bhrAtA tu syAt sahodaraH // 550 // svadharmeNa niyuktAnAM(-yAM) sa putraH kSetrajaH smRtaH // 1 // " [manusmRtiH, adhyAyaH-9, zro-167] / talpe kalatre jAta- samAnodaryasodarya saMgarbhasahajA api / stalpajaH / yanmahezvara:-"talpaM ca zayanIye syAt talpa- sodarazca maTTakalatrayoH"[vizvaprakAzakozaH, pAntavarga:, zrI-8] iti / 1 bhajati bhrAjate'nena vA bhrAtA / 'bhaja sevAyAm' 20 ekaM devarAdisutasya // (bhvA.u.a.), 'bhrAju dIptau'(bhvA.A.se.) vA / 'naptaneSTrasvajAte tvaurasorasyau tvaSTrahotRpotRmautRbhrAtRjAmAtRpitRduhitR'(uNA-252)iti sAdhuH / 2 saha tulyamudaramasya sahodaraH // 550 // 3 samAne udare 50 1-2 svasmAjjAtaH svajAtaH, tatra / 'svajAta' ityanena zayitaH samAnodaryaH / 'samAnodare zayita occo(co)- .. kaNDagolakAdinirAsaH / "uro vakSasi ca zreSThe''[medinI- daatt:4|4|108|| iti yat / 4 'sodarAd yH4|4|109||, kozaH. sAntavargaH, zrI-19] iti mediniH / urasA zreSThena dharma- 'vibhaassodre'6388|| iti vA sabhAvaH sodaryaH / 5 samAno pradhAnatvAd dazaputrebhyaH zreSThatayA nirmito janito nirmitArthe / garbhaH sagarbhaH / 'sgrbh-4|4|114|| iti nirdezAt 'samAna'uraso'N ca 4414 // ityaNa, cakArAd yat aurasaH, ursyH| sya'63 84 // iti yogavibhAgAdvA sagarbhaH / "sagaryaH"[amarayanmanu: koSaH 2 / 6 / 34 // ] ityamaraH / tatra 'sgrbhsyuuth-'4|4"svkssetre saMskRtAyAM tu svamutpAdayeddhi yam / 114 // ityAdinA yat / chandasi sagarbha: / chAndaso'pyayaM tamaurasaM vijAnIyAt putraM prAthamakalpikam // 1 // " saMjJAzabdatvAd vibhASAyAmapi nibaddhaH / 6 saha tulye udare 1. 'rAjArtha' iti 1 // 2. 'tu' iti vizvaprakAzakoze, pR.104|| 3. tulanIyo'marakoSaH 2 / 6 / 28 // 4. 'prAthi-' iti4, 'prathama-' iti manusmRtyAm, pR.369 // 5. '-jaNiu' itira, '-jaNiyo' iti3, '-jaNiyau' iti4|| 6. 'jArakasya' iti 2, 'jArajAtasya' iti 3 // 7. 'jArasyaikam' iti 4 // 8. '-teH' iti 3 // 9. 'prajAyate' iti 2.3 // 10. dra. am.kssiir.21636||, pR.141||, svopjnyttiikaa3550||, pR.125 // , manusmRtyAm "paradAreSu jAyete dvau sutau kuNDagolako / patyau jIvati kuNDaH syAnmRte bhartari golakaH // " iti dRzyate, manusmRtiH, adhyAyaH-3, bho-174, pR.111|| 11. '-saudarya-' iti1.3|| 12. '-potRbhAtR-' iti 3 // 13. '-mAtR-' ityuNAdigaNe nAsti // 14. 'sau-' iti1.4|| 15. 'sagarvyaH' iti3.4|| Jain Education Intemational Jain Education Intermational Page #285 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 244 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDa:-3 jAtaH sahajaH / 'anyessvpi-'3|2|101|| iti DaH / saha- pituH palyAzca mAtuzca bhrAtaraH 30 zabdastulyArthe 'pyasti / "saha sAkalyasAdRzyayaugapadyasamRddhiSu" [vizvaprakAzakozaH, dvitIyaparicchedaH, hAntavargaH zro-72] iti 1 piturdhAtA pitRvyaH / 'pitRvyamAtulamAtAmaha-' 4 / 2 / 36 // iti sAdhuH / 1 palyA bhrAtA zyAlaH / ucchiSTamavizvaH / 7 'sahasya so'nyatarasyAm'( )iti pAkSike sabhAve dhuparkavAcI zyAzabdaH / zyAM lAti / 'Ato'nupasarge kaH' sodaraH / "apanthAnaM tu gacchantaM sodaro'pi vimuJcati''[anagharAghavam, prastAvanA, zro-4], "taM tu dezaM na pazyAmi yatra 3 / 2 / 3 // , tAlavyAdiH / dantyAdirapi, syAlayati narmavAde vita yati, 'syAla vitarke'( ), dantyAdiH, "syAlAla(syAlabhrAtA sahodara:"[vAlmIkikRta 'rAmAyaNam,' yuddhakANDam, sargaH-- 101, zrI-14]iti prayogAt / sapta ekodarasamutpannasya bhrAtuH // sAla)samasUrasUrayaH''[ ]iti sabhedAt / "tato NyantAt pacA dyac"[nyAsaH 4 / 4 / 133 // ] iti 'naacaarynaav(raaj-)-'6|2|s ta jyeSThaH syAt pitryaH pUrvajo'grajaH // 551 // 13 // ityAdi svarasUtre nyAsaH / 1 mAturdhAtA mAtulaH / 1 sa tu bhrAtA prakRSTo vRddho vA jyeSThaH / 2 piturAgataH 'pitRvymaatulmaataamh-'4|2|36 // iti sAdhuH / ekaikaM pitRpitryaH / 'vAyvRtupitRSaso yt'4|2|31|| / 3 pUrvaM jAtaH patnImAtRbhrAtuH // 552 // pUrvajaH / 'anyessvpi-'3|2|101|| iti DaH / 4 evamagre jAtaH devRdevarau / agrajaH / yaugikatvAdagrimo'pi / catvAri vRddhabhrAtuH // 551 // devA cAvaraje patyuH jaghanyaje yaviSThaH syAt kaniSTho'varajo'nujaH / 1 patyurbharturavaraje lghubhraatri| dIvyati devA / 'divu sa yavIyAn kanIyAMzca krIDAdau '(di.pa.se.), 'diverRn '(cAndroNA-256)iti Rn| devarau, devara: ityAdi pitRvat / "deve vare devari mAdhave ca" 1 jaghanyajaH pazcAjjAtaH, tatra / 2 atizayena yuvA []iti zrIharSaH / 2 devayati devaraH / 'deva devane'(bhvA.A.yaviSThaH / atizaye'rthe iSThan, 'sthUladUrayuvahasvakSiprakSudrANAM se.), bAhulakAd [arti] kamibhrami[camidevi]vAsibhyo'ran / yaNAdiparaM pUrvasya [ca] guNaH '6 / 4 / 156 // / 3 atizayena (uNA-412), adanto'yaM raamvt|3 bAhulakAdani devA, devAnau, yuvA'lpo vA kaniSThaH / 'yuvA'lpayoH knnytrsyaam'5|3|20 64 // iti kanAdezaH / 4 avare jAtaH avarajaH / 'saptamyAM devAnaH ityAdi rAjanvat / "devRdevaradevAnaH''[ ] iti zabdAjanerDa: '3 / 2 / 97 // / 5 anujAta: anujaH / 'janI prAdurbhAve' ma rNavaH / trINi bhartRkaniSThabhrAtuH / "jyeSThastu zvazura eva''["] 50 (di.A.se.), 'upasarge ca sNjnyaayaam'3|2|99 // iti DaMH / zata subhUtyAdayaH / 6 atizayena yuvA yavIyAn / 'dvivacanavibhajyopapade tarabIya jAmistu bhaginI svasA // 553 // sunau'5|3|57||, 'sthuulduur-'6|4|156 // ityAdinA yaNAdipara 1 jamati attIva jAmiH / 'jamu adane'(bhvA.lopaH, pUrvasya ca guNaH / 7 'yuvA'lpayoH kananyatarasyAm' 5 / 3 / 64 / / iti yuvazabdasya kanAdeze kanIyAna, kanIyAMsau pa.se.), 'kamivami-(haimoNA-618)iti NidiH, cavargatRtIyAityAdi / sapta laghubhrAtuH / "kanyasa:"[zeSanAmamAlA dirayam / antasthAdyAdirapi / 'yA prApaNe'(a.pa.a.), baahu3|116 // ] zaiSikam // lakAdato'pi miH / "yAmiH svasakulastriyoH''[ ]ityupitRvyazyolamAtulAH // 552 // jjvaladattaH / 2 bhagaH kalyANamastyasyA bhaginI / yadvA bhagaH 1. '-lyArtho'-' iti1.2.4 // 2. 'apathAnaM' iti1.2.4 // 3. ito'gre 2pratau 'na' iti dRzyate // 4. 'ghaH' iti1|| 5. '-dezaH' iti 3 // 6. kSIrataraGgiNyAdAvayaM dhAturna dRzyate // 7. dra. TIkAsarvasvam, bhA-2, 26 // 32 // , pR.287 // , padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zo-289, pR.365 / / rAmAzramI 2632 // , pR.273 / / 8. " 'syala vitarke'-asmAccurAdiNijantAt pacAdyaci syAlazabdo'ntodAttaH" iti nyAse dRzyate, kAzikA (nyAsaH), bhA-5, 4 / 4 / 133 // , pR.121 // 9. bhvAditvAdAtmanepaditvAccedaM vicAraNIyam // 10. '-vAsibhyazcit' ityuNAdigaNe // 11. dra. TIkAsarvasvam, bhA2, 2 / 632 // , pR.287 // , tatra '-devAnaH' ityasya sthAne '-devanAH' iti dRzyate, padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zrI-290, pR.366 // , rAmAzramI 2632 // , pR.273 // 12. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zrI-290, pR.366 // , rAmAzramI 26 // 3 // , pR.273 / / 13. dra. TIkAsarvasvam, bhA4, 3 / 3 / 140 // , pR.120 // , padacandrikA, bhA-3, nAnArthavargaH, zrI-296, pR.261||, rAmAzramI 3 / 3 / 142 / / , pR.588 // Jain Education Intemational Page #286 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 551-556 ] prayatnaH pitrAdito dravyagrahaNe'styasyAH / 'ata initthnau'5|2|115||, 'Rnebhyo GIp^4 |1| 5 // | " bhagnIM' "[ zabdaprabhedaH, zle-30]iti zabdaprabhedaH / 3 suSThu vivAhAnantaraM pitRgokulA - dikamasyati tyajati svasA / supUrvaH 'asu kSepaNe' (di.pa.se.), 'sAvase: ' (uNA - 620 ) Rn, 'na SaTsvastrAdibhyaH '4 // 1 // 10 // iti GIpo niSedhaH / svasArau, svasAraH ityAdiH / trINi bhaginyAH / " jyeSThabhaginyAM vIrabhavantI " [ zeSanAmamAlA 3 / 116 // ] zaiSikam // 553 // nanAndA tu svasA patyurnanandA nandinItyapi / vyutpattiratnAkarakalitA 1 na nandati tuSyati, na nandayati bhrAtRjAyAmiti vA nanAndA | 'TuNadi (Tunadi) samRddhau ' (bhvA.pa.se.), 'naJi ca nanderdIrgha zca' (uNA - 255) iti Rn, akArasya ca dIrghatvam, svasrAdinipAtanAnnalopAbhAvaH, svastrAditvAdeva na GIp / nanAndarau, nanAndaraH ityAdi / 'nabhrANnapAt- '6 / 3 / 75 // iti naJprakRtyA / 2 bAhulakAt kaizcid dIrghatvaM neSyate tadA nanandA | 3 nandati nandayati vA'vazyaM nandinI / 'TuNadi ( Tunadi) samRddhau ' (bhvA.pa.se.), Avazyake NiniH, 'Rnnebhyo GIp '4 // 1 // 5 // / " nanAndA tu svasA patyurnanandA nandinI ca sA [] iti rabhasaH / trINi nanAnduH // 20 palyAstu bhaginI jyeSThA jyeSThazvazrUH kulI ca sA // 554 // 1 patnyAH striyAH jyeSThA bhaginI / jyeSThA cAsau zvazrUzca jyeSThazvazrUH / 2 kolati kulI / 'kula saMstyAne' (bhvA.pa.se.), 'igupadha- '3 / 1 / 135 // iti kaH, gaurAdiH / dve 'vRddhasAlI ' iti khyAtAyAH // 554 // kaniSThA zyolikA hAlI yantreNI kelikuJcikA / 1 patnyAH kaniSThA bhaginI / zyAleva ( zAlyeva) zyAlikA | svArthe kan, 'ke'NaH 7 14 113 // iti hrasvaH / 2 halati hAlI / 'hala vilekhane' (bhvA.pa.se.), jvalAditvANNaH 245 'Ne'pi kvacit ' ( ) iti GIp / 2 yantrayati yantraNI / 'yatri 30 saGkoce ' (cu.u.se.), curAdiH, nandyAditvAllyuH / 3 kelyAM kuJcati kuTilIbhavati kelikuJcikA / 'kuci kauTilyAlpIbhAvayo:'(bhvA.pa.se.), Nvul, 'pratyasthAt- '7 / 3 / 44 // itItvam / catvAri patnIlaghubhaginyAH / 'sAlI' iti bhASA // kailirdravaH parIhAsa: krIDA lIlA ca narma ca // 555 // devanaM kUrdanaM khelA lalanaM varkaro'pi ca / 1 kelanaM keliH puMstrI / 'kila zaitya ( caitya ) - krIDanayo: '(tu.pa.se.), ' - in' (uNA - 557 ) itIn / 2 dravati hRdayamanena dravaH / 'dru gatau ' (bhvA.pa.a.), 'Rdorap '3 / 3157 / / / 3 parihasanaM parIhAsaH / paripUrvaH 'hasa (hase) hasane ' (bhvA.pa.se.), bhAve ghaJi 'upasargasya ghaJi - '6 / 3 / 122 // iti dIrghaH / 4 krIDanaM krIDA / 'krIDa (krIDa) vihAre' (bhvA.pa.se.), bhAve ghaJ / 5 lalanaM lIlA / 'lala vilAse' (bhvA.pa.se.), bhidAditvAdaGi nipAtyate / 6 nRNoti (nRNAti) vinayati narma, klIbe / 'nR naye' (kryA.pa.se.), '-man ' ( uNA - 584 ) iti man // 555 // 7 dIvyati devanam / 'divu krIDAdau ' (di.pa.se.), lyuT / 8 kUrdhate kUrdanam / 'kUrda krIDAyAm (bhvA.A.se.), lyuT / "kurdadhAtorbyuTi 'rvorupadhAyAH - '8 / 276 // iti dIrghaH, 'sphurja' iti dIrghAnuccAraNAddhAto: 'va' iti vidheranityatvam" [" ] iti pUrNacandraH / " apare tu dIrghatvamicchanti "["] iti 50 subhUtiH / kurdanamityeke / "dIrghAbhAvastu cintyaH ''[ama.kSIra. 2|6|34||]iti svAmI N / kordanamityeke / 9 khelyate khelA / 'khelR calanagatyoH '(bhvA.pa.se.), 'gurozca hala : '3 // 3 // 103 // itya: / 10 lalyate lalanam / 'lala vilAse' (bhvA.pa.se.), lyuT / 11 vRNotyanena varkaraH / 'vRJ varaNe' (svA.u.se.), 'zRNAte: karan ' ( ) iti bAhulAkAdato'pi / ekAdaza krIDAyAH / " krIDA khelA kUrdanaM ca ' [ ama. 1 / 7 / 33 // ] ityete trayaH kelipariSvaGgakRte rUDhA ityamaro bhinatti / 'kustI' iti bhASA / 1. zabdaprabhede 'bhagnIM' iti dRzyate // 2. 'pitRgotrakulA-' iti4 // 3. 'naJi ca nandeH' ityuNAdigaNe // 4. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zle287, pR.263||, rAmAzramI 26 // 29 // pR. 272 // 5. 'kula saMstyAne bandhuSu ca' iti svAmisAyaNau, 'kula santAne bandhuSu ca' iti maitreyaH // 6. 'kunva krunca ('kuJca kruJca' iti sAyaNaH ) kauTilyAlpIbhAvayo:' iti maitreyasAyaNau, 'kunca gatikauTilyAlpIbhAvayo:' iti svAmI // 7. 'kila vaitye' iti sAyaNaH // 8. 'vinamayati' iti3 // 9. dIrghamadhyo'yaM dhAtuH kSIrataraGgiNyAdau na dRzyate // 10. dra. padacandrikA, bhA-1, nATyavargaH, -208, pR. 248 // raamaashrmii1|7|33 // pR. 108 // 40 Page #287 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 246 paraM vizeSAnAzrayaNatvAdiha keliparyAyatvena proktAH / zeSazcAtra" syAttu narmaNi sukhotsavo rAgaraso vinodo'pi kilo'pi ca" [zeSanAmamAlA 3 / 116-117 // ] // vatA tu janakastato bIjI janayitA pitA // 556 // 1 vapati bIjaM vaptA / 'Tuvap bIjatantusantAne'' (bhvA.u.a.), tRc / 2 jAyate'smAt janayatIti vA janakaH / 'janI prAdurbhAve' (di.A.se.), Nvul, 'janivadhyozca 7 / 3 / 35 // iti vRddhiniSedhaH / kvunpratyaye vA / 3 tanoti vistAra - yatyapatyaM tAtaH / 'tanu vistAre' (ta.u.se.), 'ku (du) tanibhyAM 10 dIrghazca' (uNA - 370 ) iti ktapratyaye'nunAsikalope pUrvasya dIrghaH / tanoti kulaM tan (tataH), tataH svArthe'Ni vA / [4 bIjamastyasya bIjI / 'ata iniThanau 5 / 2 / 115 // itIniH / 5 janayati janayitA / 'janI prAdurbhAve ' ( di. A.se.) NyantAt tRc / ] 6 pAti rakSati pitaa| 'pA rakSaNe' ( a.pa.a.), 'naptR tvaSTR ' (uNA - 252 ) ityAdinA tRci nipAtitaH / SaT pituH / zeSazcAtra- " vapyo janitro retodhA: " [zeSanAmamAlA 3 | 117 // ] // 556 // pitAmahastasya pitA abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1 tasyeti pituH pitA pitAmahaH / 'pitRvyamA20 tula- 4 / 2 / 26 // ityAdinA DAmahaciM nipAtyate, DittvATTi - lopaH / striyAM 'mAtari Sicca' (vA 4 / 2136 // ) iti SittvAd gaurAdiSu pitAmahazabdapAThAdvA GISi pitAmahI / ekaM 'dAdA' iti khyAtasya // tatpitA prapitAmahaH / 1 tasya pitAmahasya pitA tatpitA / prakRSTaH pitAmahaH prapitAmahaH / striyAM prapitAmahI / ekaM prapitAmahasya / 'paDadAdu' iti bhASA // mAturmAtAmahAdyevam 1 evam amunA prakAreNa mAtuH pitA mAtAmahaH / 30 pUrvavannipAtanAd DAmahajAdiH / 'nAnu' iti bhASA / tatpitA pramAtAmahaH / 'paDanAnuM'' iti bhASA / striyAM pramAtAmahItyAdi yojyam // [ martyakANDaH-3 mAtA'mbI jananI prasUH // 557 // savitrI janayitrI ca 1 mAnyate vivekibhiH, mAtyasyAM garbha iti vA mAtA / 'mAna pUjAyAm ' (bhvA.A.se.), 'mA mAne ' ( a.pa.a.), vA 'naptRneSTR-'(uNA-252 ) iti sUtreNa sAdhuH, svasrAditvAnna GIp / 2 amati vAtsalyam ambA / 'ama gatau'' (bhvA.pa.se.), 'zamyametiNidvaH (-rNidvaH) ' (haimoNA- 318) / ambate jalpati vA / 'abi zabdane ' ( bhvA.A.se.), ac / 40 3 jAyate'syAM jananI / 'janI prAdurbhAve ' ( di.A.se.), adhikaraNe lyuT / janayatIti kartari vA lyuT / 4 prasUte prasUH / ' SUG prANigarbhavimocane ' (a.A. ve.), adAdiH, 'satsUdviSa- '3 / 2 / 61 // ityAdinA kvip // 557 // 5 sUte savitrI / --SUG prANigarbhavimocane '(a.A.ve.), tRc, 'Rnebhyo ngiip'4|1|5|| / 6 janayati janayitrI / 'janI prAdurbhAve' (di. A.se.), NijantaH, tRc, 'Rnebhyo GIp 4 11 // 5 // iko ynnci'6|1|77|| / --yA janitrI trilokyA "["]iti tvantarbhAvitaNyarthatvAt / "janitrI "[ ] iti zabdaprabhedazca / " antarbhAvitaNyarthAjjanestRci janitrI " [ ] iti zAbdikAH / SaD 50 mAtuH / "jAnI "[zeSanAmamAlA 3 | 117 // ] iti zaiSikam // kRmilA tu bahuprasUH / 1 apatyAni bhUyastvAt kRmIniva lAti kRmilA / bahUnyapatyAni prasUte bahuprasUH / 'satsUdviSa- '3 / 2 / 61 // iti kvip / ekaM bahuprasvAH // dhAtrI tu syAdupamAtA 1 dhayanti tAmiti dhAtrI / 'dheT pAne' (bhvA.pa.a.), 'dhaH karmaNi STran '3 / 2 / 181 // iti STran, 'Adeca:- '6 11 145 // ityAtvam, SittvAt GIS / 2 upajAtA, upacaritA vA mAtA upamAtA / dve dhAtryAH / 'dhAvi' iti bhASA // vIramAtA tu vIrasUH // 558 // 1 darzitaparAkramA vIrAH, teSAM mAtA vIramAtA / vIraM sUtre vIrasUH / ' SUG prANiprasave ' (a.A.ve.), 'satsUdviSa- ' 3 / 2 / 61 // iti kvip / ekaM vIramAtuH // 558 // 1. 'Tuvap bIjasantAne' iti kSIrataraGgiNyAdau // 2. ' - hac' iti 3 // 3. 'dAdu' iti 4, ' - dADo' iti 3 // 4. 'nAno' iti 3 // 5. ' - nAno' iti, 'nAnU' iti 4 // 6. 'ama gatyAdiSu' iti kSIrataraGgiNyAdau // 7 dra ama. kSIra. 26 29 // , pR. 140 // svopajJaTIkA 3558 // pR.126 // 8. 'ta- ' iti 2 // 9 tulanIyo'marakoSaH 2 / 6 // 16 // 60 Page #288 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 556-562] vyutpattiratnAkarakalitA 247 zvazrUrmAtA patipalyoH raGantanipAte mAtarapitarau iti bhaagvRttiH| "pUrvottarayo RkAra1 patipatnyormAtA zvazurasya strI zvazrUH / 'zvazu syArabhAvo nipAtanAdantatve mAtarapitarAbhyAmiti prayogaH''[ ] iti vRddhanyAsaH iti tadbhedena dvairUpyaM bhASAvRttau pradarzitamiti / rsyokaaraakaaryorlopshc'(vaa-4|1|68||)ityuung, ukArAkArayo trINyekoktyA mAtApitroH // lopshc / patyurmAtA palyAH zvazrUH, patnyA mAtA patyuH zvazrUriti 'patipanyoH ' ityuktam // zvazrUzvazurau zvazurauM zvazurastu tayoH pitA / 1 zvazrUzca zvazurazca zvazrUzvazurau / 2 pakSe 'zvazuraH shvshrvaaH'1271|| iti zeSe zvazrUzabdalope zvazurau / dve ekoktyA 1 tayoH patipatnyoH pitA zvazuraH / arthAdanyo zvazrUzvazurayoH // 'nyasyaiva / [zu] Azu aznute vyApnoti zvazuraH / Azu vyApta ityeke / 'zAvazerAptau'(uNA-44)ityAzuzabde(zuzabde) putrau putrazca duhitA ca // 560 // 10 upapade aznuteruranpratyayo bhavati / "zAviti nirdezasAmarthyA 1 putrazca duhitA ca putrau / 'bhrAtRputrau svasRduhi- 40 dAzuzabdasyAdilopazca nipAtyate''[ ] iti mizrAH // "Azu tRbhyaam'1268|| ityekazeSaH / sutAvityapi / ekamekoktyA iti zu iti ca kSipre nAmanI''[niruktam, adhyAyaH-6, pAdaH- putrIputrayoH // 560 // 1]niruktatvAt zuzabdasya AzvarthaH / "zu iti zabda Azvartha bhrAtA ca bhaginI cApi bhrAtarau vAcI"[]ityuNAdivRttiH / pRSodarAditvAdAkAralopa ityanye / "zvazrUH zizuzvazuraH"[]iti zabhedAd dvitAlavyo'yam / ekaM 1 atrApi 'bhrAtRputrau svsRduhitRbhyaam'1|2|68|| zvazurasya // ityekazeSaH / saudaryAvapi // .. atha bAndhavaH / pitarastu piturdazyAH svo jJAtiH svajano bandhuH sagotrazca 1 piturvaze utpAdakaprabandhe bhavAH pUrvapuruSAH / pAnti rakSanti pitaraH / 'pA rakSaNe'(a.pa.a.), 'naptaneSTutvaSTa-'(uNA 1 bandhureva prajJAdyaNi bAndhavaH / 2 suvati abhISTe 20 252)ityAdinA sAdhuH / evaM pUrvajAnAm // vastuni sva: / 'preraNe'(tu.pa.se.), 'ulvAdayazca'(uNA 535)iti vapratyaye ukAralope ca svaH / 3 jAnAti chidram, 50 mAturmAtAmahAH kule // 559 // kalasthitiM vA jJAtiH / 'jJA avabodhane'(tryA.pa.a.), 'kti1 mAtaH kale vaMze bhavAH pUrvapuruSA maataamhaaH| ktau ca sNjnyaayaam'3|3|174|| iti ktic / 4 sva aatmiiy'pitRvymaatulmaataamhpitaamhaaH'4|2|36|| iti saadhuH| ekaM zcAsau janazca svjnH| 5 badhnAti snehena bandhuH / 'bandha 'muhasAla' iti khyAtasya // 559 // bandhane'(tryA.pa.a.), 'mR(za)svasnihitrapyasivasihaniklidi bandhimanibhyazca'(uNA-10) [iti] uH / 6 samAnaM gotramasya pitarau mAtApitarau mAtarapitarau pitA ca mAtA ca / sagotraH / 'jyotirjnpd-'6|3185|| ityAdinA samAnasya 1 mAtA ca pitA ca dvau pitarAvityanvayaH / mAtA sabhAvaH / SaDapi puMsi / SaD bandhoH / gotrIti bhASA // ca pitA ca pitarau / 'pitA maatraa'1|2170 // iti sUtreNa nijaH punaH // 56 // ekazeSaH / 2 mAtA ca pitA ca mAtApitarau / 'AnaG Rto dvndve'6|3|35||ityaanng, abhyarhitatvAnmAtRzabdasya pUrva30 nipAtaH / 3 pakSe 'maatrpitraavudiicaam'6|3|32|| iti mAtu 1 nijAto nijaH / 'janI prAdurbhAve'(di.A.se.), 60 AtmIyaH svaH svakIyazca 1. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zrI-289, pR.365 // 2. dra padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zo-289, pR.365 // , rAmAzrayI 2 / 631 // , pR.273 // 3. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zo-295, pR.370 // 4. tulniiyo'mrkossH2637|| 5. AryAvRttametat // Jain Education Intemational Page #289 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 248 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 'anyessvpi-'3|2|101|| iti DaH // 56 // 2 Atmano'yam etau puMklIbaliGgau / arthaprAdhAnyAnapuMsa iti zabdo'pi / "sa 30 AtmIyaH / 3 suvati abhISTe svaH / 'SU preraNe'( ), napuMso bhavet''[ ] iti bhASyAt puNsi| paJca klIbasya / 'ulvAdayazca'(uNA-535)iti vaH / 4 svasyA'yaM sva- 'pAvaI' iti bhASA // kiiyH| 'ghaadibhyshc'4|2|138|| iti cha:, 'svasya vA'( ) indriyAyatanamavigrahau kSetrAtratanubhUghanAstanUH / iti kuk / catvAri AtmIyasya / 'ApaNau' iti bhASA // mUrtimatkaraNakAyamUrtayo vairaisaMhananadeha~saJcairAH 563 / sapiNDAstu sanAbhayaH / / bhayaH / ghano bandhaH puraM piNDo vapuH pudgalavarmaNI / '1 samAnaM piNDadAnameSAM sapiNDAH / ( 'piNDa- kalevaraM zarIra: gandha-'( )iti saH), 'vAnyasminsapiNDe- '4 / 1 / 165 / / iti nipAtanAt sabhAvaH / "sapiNDatA tu puruSe saptame vinivartate" 1 indriyANAmAyatanam indriyAyatanam / 2 amati 10 [manusmRtiH, adhyAyaH-5, zrI-60] iti smRtiH / tata UrdhvaM gacchati vRddhim anggm| 'ama gatau '(bhvA.pa.se.), 'gan chApA mam sagotrAH / 2 samAnA nAbhirmalameSAM sanAbhayaH / 'jyotirjana- gamyAdeH (-dyoH)' (uNA-120)iti gan / aGgati gacchati vA / pd-'6|3|85 // ityAdinA sabhAvaH / nAbhiH saptamapuruSA 'agi gatau'(bhvA.pa.se.), ac, 'idito num-'7|1|58|| 3 40 bAdhakakulapradhAnamUlapuruSaH / samAno nAbhireSAmiti vA / dve vigRhyate rogAdibhiH vigrhH| 'graha upAdAne '(vyA.u.se.), saptamapuruSAbAdhakajJAtInAM // 'grhvRdR'3|3|58 ||ityp / vividho graho jJAnamatreti vA / 4 tRtIyAMprakRtiH paNDaH SaNDhaH klIbo napuMsakam / kSayatyavazyaM kSetram / 'kSi kSaye'(bhvA.pa.a.), '-STran'(uNA 598)iti STran / 5 eti kAle gacchati gAtram / 'iN gatau' // 562 // (a.pa.a.), STrani 'bahulaM saMjJAcchandaso:'( )iti gAdezaH / 1 strIpuMsAbhyAM tRtIyA prakRtirliGgamatra tRtIyA 'gAG gatau'(a.A.a.)ityato vA STran / gacchati vA gAtram / prakRtiH / striyAM 'sNjnyaapuurnnyoshc-'6|3|38|| iti na puMvadbhAvaH / 'gamlu gatau'(bhvA.pa.a.), 'gamerA ca'(uNA-608, haimoNA2 paNDate gacchatyubhayavyaJjanatAM paNDaH / 'paDi gatau'(bhvA. 453) iti STran / 6 tanoti sAmarthya tanuH, strIliGgaH / 'tanu 20 A.se.), pacAdyac, 'idito num-7|1|58|| / panAyati stauti strIpuMsAviti vA / 'pana vyavahAre stutau ca'(bhvA.A.se.), vistAre'(ta.u.se.), 'bhRmRtRdharitsaritanimaJjizIbhya u:' (uNA'jamantADDu: '(uNA-111) / paNDuzca / 3 zAntamasyendriyamiti / 7) / 7 bhuvA pRthivyA ghano bhUghanaH / 8 tanyate tanUH / 'tanu 50 SaNDhaH / 'zamu upazame'(di.pa.se.), 'zameDhaH '(uNA-99)iti . vistAre '(ta.u.se.), 'kRSicamitanidhanisarjikharjibhya UH' DhaH, bAhulakAt Satvam / "zaNDhaH ''[am.26||39||] itymrH| (uNA-81 / "nanusutanUmanupAlayAnuyAntI[m ]" [zizupAla'zaNDaH' itynye| 'zaNThaH' ityapare / 4 klIbate klIbaH / vadham, sargaH-7, zUo-12] iti mAghaH / "varatanu saMpravadanti kukkuTAH" [ ]iti bhAraviH / 'R(arti)[pa]vapi-'(uNAna pumAniti napuMsakam / pRSodarAdiH, 'nbhraannnpaat-'63|- 274)ityAdinA si tanuH saantaa'pi| "tanuSe tanuSekam" [vAsa75 // ityAdinA naJaH prakRtibhAvaH / na puMsayati napuMsakamiti vadattA, pR.93] iti vAsadattA / 9 mUrtiH kAThinyamastyasya vA / 'puMsaNaM abhimardane '(cu.u.se.), NijantaH, tato Nvul / mUrtimat / 10 kriyate'neneti karaNam / karaNe lyuT / 1. 'tuk' iti2.3 // 2. '-paNo' iti3, '-paNau' iti4 // 3. tulanIyo'marakoSaH 2 / 6 / 3 // 4. koSThAntargatapAThasya mUlaM mRgyam // 5. 'nAbhireSAM' iti 4 // 6. '-jJAtIyAnAm' iti 4 // 7. " 'na kopdhaayaa:'(6|3|37||)iti 'na' iti yogavibhAgAt vattvAbhAve samAsa eva 'tRtIyAprakRtiH' ityeke" iti padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, yo 297, pR.373 / / 8. '-dyaci' iti 3 / / 9. NakArAnubandho haimamate // 10. 'abhivardhane' iti maitreyasAyaNau // 11. dra, padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zrI-297, pR.373 / / , raamaashrmii2|6|39 // , pR.276 // , tayoH 'napuMso' ityasya sthAne 'napuMsako' iti dRzyate // 12. '-IyA' iti 4 // 13. 're' iti 3 // 14. 'gatyAdiSu' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 15. 'ityaNa' iti 4 // 16. 'bhRmRzItRcaritsaritanidhanimamasjibhya u: '(uNA-7)ityuNAdigaNe // 17. zizupAlavadhe mUle "nanu sutarnu paripAlayAnuyAntIm" iti dRzyate, 7 // 12 // , pR.168||, tatra 'paripAlaya' ityasya sthAne "anuyAntImanugacchantI sutanuM zubhAGgI priyAmanupAlaya pratIkSasva" iti TIkAgranthena 'anupAlaya' ityabhISTa: TIkAkRtA // Jain Education Intemational Page #290 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 562-565 ] 11 cIyate saJcIyate' kalalAdirUpeNA'nnAdinA, upacIyate vA kAyaH / 'ciJ cayane ' (svA.u. a.), 'nivAsacitizarIropa-' 3 / 3 / 41 // iti ghaJ, Adezca kaH / 12 mUrcchatyanayA mUrtiH / 'mUrcchA mohasamucchrAyayo: ' (bhvA.pa.se.), ktin, 'rAllopaH ' 6 / 4 / 21 // iti chakAralopaH, 'rvorupadhAyAH 8 276 // iti dIrghaH / 13 veti prajAyate veram, puMklI. / 'vI gati - [vyApti]prajanAdau'(a.pa.a.), ranpratyaye sAdhuH / 14 saMhanyante'GgAnyatreti saMhananam / 'hana hiMsAgatyoH ' ( a.pa.a.), adhikaraNe lyuT / 15 dihyate upacIyate dhAtubhiriti dehaH, puMklI. / 10 yadamaraH "dehaH puMklIbayo: " [amarakoSaH 2 / 6 / 71 // ]iti / 'diha upacaye'(a.u.a.), ghaJ / 16 saJcarantyanena saJcaraH / 'cara gatibhakSaNayo:' (bhvA.pa.se.), 'gocarasaJcaravahavrajavyajApaNanigamAzca'3 |3|119 // iti sAdhuH // 563 // 17 dhAtubhirhanyate ghanaH |'hn hiMsAgatyoH' (a.pa.a.) 'mUrtI ghanaH ' 3 // 3 // 77 // iti sAdhuH | 18 badhyate paJcabhirbhUtairiti bandhaH / 'bandha bandhane' (kryA.pa.a.), ghaJ / 19 purati puram / 'pura agragamane' (tu.pa.se.), 'igupadha' 3 / 1 / 135 // iti kaH / 20 dhAtubhiH piNDyate piNDaH / 'piDi saGghAte' (bhvA.a.se.), karmaNi ghaJ, puMklIbaliGgaH / 21 vapati bIjam, upyate'nnAdikamatra vA vapuH, 20 kliiblinggH| 'Tuvap bIjatantusantAne ' (bhvA.u.a.), 'dhanatti'cakSipavapi - ' ( uNA - 274 ) ityAdinA us / 22 pUraNagalanadharmatvAt pudgalaH, pRSodarAdiH / padyate'sau pugala ityalapratyaye vA nipAtyate / 23 varSati zukrAdikam, vRSyate snAnapAnAdinA vA varSma, klIbaliGga: / 'vRSu secane' (bhvA.pa.se.), '-manin'(uNA-584) iti manin, 'pugantalaghUpadhasya ca 7 / 3 / -86 // iti guNaH / 24 kale retasi vriyate upayujyate kalevaram / karmaNi ghaJ, 'tatpuruSe kRti - 6 |3 | 14 // ityaluk / mAdyati vA / 'kaDa made' (bhvA.pa.se.), 'kaDerevara - ' (haimoNA445) ityevaraH, latvam / 25 zIryate rogAdinA zarIram, puMklI30 baliGgaH / ' zR hiMsAyAm ' (kryA.pa.se.), 'kRzRpRkaTipaTizauTibhya Ira[n] ' (uNA - 470) itIraH / paJcaviMzatiH zarIrasya / zeSazcAtra vyutpattiratnAkarakalitA 249 '"dehaiM sinaM prajanukazcatuHzAkhaM SaDaGgakaM vyAdhisthAnaM ca ' [zeSanAmamAlA 3 / 118 ] // asminnajIve kuNapaM zavaH // 564 // mRtakam 1 asmin zarIre'jIve jIvanirmukte / kuNati zabdAyate kuNapam / 'kuNaM kvaNa zabdArthe ' ( tu.pa.se.), 'kuNazca' ( ( ) iti kapaH / yadvA'smAdeva dhAtoH ghaJarthe kaH, kuNaH / kuNaM zabdaM pAti [ rakSati vA ] / dhanaJjayAkhyasya vAyorantaHsattvAdavyaktatamazabdakaraNAt / kvaNatIti, 'kvaNe: saMprasAraNaM ca ' 40 (uNA-423)iti kapanpratyaye kuNapa iti vA / 2 zavati gacchi saMskAraM zavaH / 'zava gatau ' (bhvA.pa.se.), ac, tAlavyAdirayam, puMklIbaliGgo'yam / yadamara :- "zavamastriyAm "[ amarakoSaH 2 / 8 / 118] / 'zavas' iti sakArAnto'pyasti / tatra zavasI, zavAMsi ityAdi klIbe // 564 // 3 mriyate smetiM mRtam, svArthe kani mRtakam / trINi mRtakasya // busebandhau tvapazIrSe kriyAyuji / 1 apagataM chinnatvAt zIrSamasyA'pazIrSaM vapuH, tatra / kriyAM nartanakriyAM yunaktIti kriyAyuk, tatra, nRtyatItyarthaH / rUyate zabdayate ruNDaH, puMsi / 'ru zabde ' ( a.pa.se.), 'ruNDa- 50 picaNDa- ' ( ) iti nipAtyate / 2 kaM ziro badhyate'tra kabandhaH, puMklIbaliGgaiH / yadamaraH - "kabandho'strI "[ amarakoSaH 28 / 118 // ] iti / 'bandha bandhane' (kryA.pa.a.), adhikaraNe ghaJ / "yuddhe sahasrapUraka: kabandho nRtyati ''[]iti vArtA / nartakakriyArahite tUpacArAt kabandhaprayogaH / dve zirorahitazarIrasya // vayAMsi tu dazAH prAyAH 1 arthAt zarIrasya, vayantiM krameNa gacchanti vayAMsi, 1. 1pratau nAsti // 2. 'klIbapuMso :' ityamarakope // 3. 'bIjasantAne' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 4. 'artipRvapi - ' ityuNAdigaNe // 5. 'ghaH' iti 1.2.4 // 6. ito'gre 1.2.4 pratiSvavagraho dRzyate // 7. 'kuNa zabdopakaraNayo:' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 8. " asminnapi kvaNereva saMprasAraNaM kapaMzca pratyayo vidhIyate, na kuNeH / sarasvatIkaNThAbharaNe ( 2 / 2 / 112 // ) tu kuNaireva kuNapo nipAtyate " iti kSIrataraGgiNyAM 'kuNa zabdopakaraNayo:' ityatra TippaNI, pR. 250 - 251, TippaNIsaGkhyA 5 // 9. ' - khyavA-' iti 1.2 // 10. 'sma' iti 3 // 11. ' -Ggo'yam' iti 1 // 12 dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravarga:, zrI- 572, pR.652 // 13. idaM vicAraNIyam, vayadhAtorAtmanepaditvAt // Page #291 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 250 bAlyAdIni / 'vaya gatau ' (bhvA.A.se.), -asun'(uNA628) iMtyasun / 2 dazyante dazAH, strIliGga: / 'daza dIptau ' ( ), sthAditvAt kaH / 3 prakarSeNA'yante prAyAH / 'aya gatau' (bhvA.A.se.), ac, puMliGgaH, rAmavat / trINi sAmAnyena vayasaH // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 30 1 samudre zarIre bhavaM sAmudram / tatra bhavaH 4 | 3 |53 // ityaN, klIbe'yam / "sAmudroM dehalakSaNe "[vizvaprakAzakozaH, rAntavargaH, zle-205]iti puMsyapi mahezvaraH / dehasya lakSaNaM cakra10 dhvajAdi dehalakSaNam / ekaM dehalakSaNasya // 565 // ekadeze pratIko'GgAvayavApaghanA api / 1 zarIrasya ekazcAsau dezazca ekadezaH, tatra / pratyeti dehaM pratIkaH / 'iN gatau ' ( a.pa.a.), 'supratipUrvAdiNa:'( ) iti kIn / 2 aGgatyekadezatvam aGgam / 'agi gatau' (bhvA.pa.se.), ac / 3 avayauti avayavaH / avapUrvaH 'yu mizraNe ' ( a.pa.se.), ac / 4 apahanyate'neneti apaghanaH / 'hana hiMsAgatyoH ' ( a.pa.a.), 'apaghano'Ggam 3 // 3 // 81 // iti sAdhuH / catvAri zarIrAvayavasya / "gAtram "[ zeSanAmamAlA 3 | 118 // ] zaiSikam // sAmudraM dehalakSaNam // 565 // - 20 uttamAGgaM ziMro mUrdhA maulirmuNDaM kaMmastake // 566 // vaGgaM karaNaMtrANaM zIrSaM mastikamityapi / 1 uttamaM ca tadaGgaM ca uttamAGgam / 2 zrIyate kezaiH ziraH, klIbe / 'zriJ sevAyAm ' (bhvA.u.se.), 'zriyateH (zrayateH) svAGge ziraH kicca ' ( uNA - 633 ) ityasun, zirAdezaH / dehaH zrito'treti vA / zRNAterudhiratizRbhyaH (zRNAte: 'uSirajizubhyaH ) kit ' ( cAndroNA - 3 | 101 // ) ityasun / 'Rta iddhAto: '7 // 1 // 100 // itItve ziraH " [ ] iti tu subhUtyAdayaH / kaNThabhUSaNakAvyAlaGkAre [uktam "ziro] vAcI ziro'danto rajovAcI rajastathA / nivartaka zirAd droNi: (nicakarta zirAn drauNi) rarthA: pAdarajopamAH // 1 // " [ martyakANDaH-3 ["] / tathA "piNDaM dadyAd geyAzire " [ ] ityAdiprayogAt / 3 mUrcchatyatrAhatAH prANina iti mUrdhA, puMsi / yadamara :- "mUrdhA nA mastako'striyAm "[ amarakoSaH 2 / 6 / 95 // ] iti / mUrchA mohasamucchrAyayo: ' (bhvA.pa.se.), 'zvannukSan - ' ( uNA-157) ityAdinA kani sAdhuH / mUrdhAnau, mUdhAnaH ityAdi / 4 mUyate badhyate mukuTAdikamatreti mauliH, puMstrIliGgaH / "cUDAmukuTakezeSu mato maulirnarastriyo: "[ ] iti mAlA / 'mUG bandhane' (bhvA.A.se.), 'mUdhU (dhUmU) bhyAm -' (haimoNA - 701 ) iti liM / 5 muNyate pratijJAyate muNDam, puMklI. / yadgauDa :- " muNDo mUrdhanyastrI syAt ''[ ] iti / 'muN (muNa) pratijJAne' (tu.pa.se.), 'jamantAGaH - ' ( uNA - 111) / muNDyata iti vA / 'muNDa muNDakarmaNiM ( ), ghaJ / 6 kAyati zabdAyate kam / 'kai zabde'(bhvA.pa.se.), 'kvaciDDa: '(haimasU-511/171 // ) iti DaH / 7 masyati pariNamyate mastam / 'masI pariNAme' (di.pa.se.), bAhulakAt tan, tataH svArthe kani mastakam, puMklI. // 566 // 8 varamaGgaM varAGgam / 9 karaNAnIndriyANi trAyante'neneti karaNatrANam / 'trai pAlane ' (bhvAA.a.), karaNe lyuT, 'AdecaH - '6 / 1 / 45 // ityAtvam / 10 zIryate jarasA, zRNanti zatrava idaM vA zIrSam / 'zU 50 hiMsAyAm ' (kryA.pa.se.), bAhulakAt Sapratyaye kittvAd guNAbhAvetvaraparatvadIrghatvAni, 'kumArazIrSayorNiniH '3 / 2 / 51 // iti nirdezAdeva vA sAdhuH / 11 masyate mastikam, tRtIyasvaramadhyaH / kini pratyaye sAdhu / ekAdaza zirasaH // tajjAH kezAstIrthavAkAzcikurAH kuntalAH kacAH // 567 // 1. vizvaprakAzakoze 'sAmudra' ityeva dRzyate // 2. 'aga-' iti1.2.3 // 3. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavarga:, zro-353, pR.440 // 4, dra. TIkAsarvasvam, bhA-2, 2 / 6 / 95 // , pR. 356 // tatra 'vicakarta zirAn drauNI rathotpAdarajopamAn" iti dRzyate, padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zrI353, pR.440 // 5. 'gavAM zi-' iti 3 // 6. 'Nvul' iti 1 // 7. 'mUrdhani astrI' iti padacchedaH // 8. 'muNDa muNDane ' ( ), karmaNi' iti 3 // 9. kSIrataraGgiNyAdAvayaM dhAturna dRzyate // 10. 'kvacit' ityeva haimasUtram // 11. '' iti 1.2.3 // 12. 'masyati' iti 1.2.4 // vAlAH syuH 1 tasmin zirasi jAtAH tajjA: / 'saptamyAM janerDa : ' 3 / 2 / 97 // / zirasijAH, zirojAzca / ke mastake zerate tiSThanti kezAH / ' zIG svapne' (a.A.se.), 'anyebhyo'pi - ' 60 3 / 2 / 101 // iti DaH, 'tatpuruSe kRti - '6 / 3 / 14 // iti saptamyaluk / klizyata ebhiriti vA / 'klizU vibAdhane' (kryA. - pa.ve.), 'klizaH ke ca ' (haimoNA - 630 ) iti zaH / 2 tIrthe ucyante upayAcyante tIrthavAkAH / 'vaca paribhASaNe ' ( a.pa.a.), 40 For Private Personal Use Only Page #292 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 565-570] vyutpattiratnAkarakalitA 251 ghaJi, 'cjo:-'7|3|52|| iti kutvam, 'ata upadhAyAH' khaDDaraH, pRSodarAdiH / 4 cUrNAkAraH kuntalaH cUrNakuntalaH, 7|2|116||iti vRddhiH / 3 cinvanto vardhamAnAH sUryante chi- kuTilakezaH / "karpUrAdikSodazcarNam, tasya kuntalaH cUrNadyante cikurAH / 'ciJ cayane'(svA.u.a.), 'kSura chedane' kuntalaH, taddhi tatra nyasyate"[ ] itynye| catvAri vkrkeshsy|| (tu.pa.se.), pRSodarAdiH / cakyante pratihanyanta iti vA / 'caka __ sa tu bhAle bhramarakaH kurulo bhramarolakaH // 569 // pratIghAte '(bhvA.A.se.), bAhulakAdurapratyaye nipAtyate / cihurAstu prAkRte kasya hAdezAt, saMskRte'pIti hugra:(durgaH) / 1 so'laka eva pralambatayA lalATe vartamAnaH kArdhyAt yadAha:-"kuntalA mUrdhajAstvanAzcikurAzcihurAH [kacA:]"[] calatvAcca bhramarapratikRtitvAd bhramarakaH, puMklIbaliGgaH / 'ive iti / 4 kuntaM kuntAgrAkAraM lAnti kuntalAH / 'lA dAne' prtikRtau'5|3|97|| iti kaH / 2 ku ISallulati kurulaH, (a.pa.a.), 'Ato'nupasarge kH'3|2||3|| / 5 kacyante paJcamasvaramadhyaH, pRSodarAditvAt / 3 bhramarAkRtiralako bhramarA10 badhyante kacAH / 'kaca bandhane'(bhvA.pa.se.), 'puMsi saMjJA- lakaH / trINi bhramarAkRtikezasya // 569 // yaam-'3|3|118|| iti ghaH, 'na kavargAdeH'( )iti niSedhAt dhammillaH saMyatAH kezAH kutvAbhAvaH / kacate yuvamanAMsi banAtIti vA, pacAdyac / "kacanti AtmAnamityarthe'c"[ ] ityanye // 567 // 6 1 UrdhvaM milati, igupadhatvAt ke, pRSodarAditvAd valanti valyante vA vAlAH / 'vala valla saMvaraNe'(bhvA.- dhammillaH, makAradvayamadhyaH / "kusumagarbho moktika[padma]A.se.), jvalAditvANNaH, ghati vA / " 'hlshc'3|3|121|| parAgatilakAdinA bahiH saMyato baddhaH kezakalApo dhammiiti karaNe ghaJ''[ ] ityanye / SaD vAlAnAm / zeSazcAtra- llaH"["]iti subhUtiH / ekaM baddhakezasya / "maulijUTakau" "vRjinaH, vellitAnaH, asraH"[zeSanAmamAlA 3 / 119 // ] || [zeSanAmamAlA 3 / 119 // ] zaiSike // tatparAH pAzo racanA bhAra uccayaH / kezaveSe kabarI hasta: pakSaH kalApazca keshbhuuystvvaackaaH||568|| 1 kezAnAM mArjanavidhivizeSaH kezaveSaH, tatra / veza stAlavyo'pi / kaM ziro vRNotyAcchAdayati kabarI / 'jAna1 tebhyaH kezAdizabdebhyaH parAH pAzAdayaH zabdA pd-4|1|42|| ityAdinA GIS / ata eva '-kbr-4|1|pryuktaaH santaH kezabhUyastvaM vadanti, yathA kezapAzaH / 42 // iti nirdezAdaNaM bAdhitvA'c / " 'kabU varNe-(bhvA.- 50 kezaracanA / kezabhAraH / kezoccayaH / kezahastaH / A.se.), bAhulakAdaraH / -'jaanpdkunndd-4|1||42|| ityAkezapakSaH / kezakalApaH iti / 'prshNsaavcnaishc'2|1| dinA [kezaveze] GIS"[mA. dhAtuvRttiH, bhvAdiH, dhaatusN66|| ityanena prazaMsArUDhatvAdebhiH karmadhArayaH / 'Tamara' iti 259] iti mAdhavaH / eka kezaracanAyAH / "karparI""[zeSadezyAm // 568 // nAmamAlA 3 / 119 // ] zaiSikam // alakastu karkarAlaH khaGkharazcUrNakuntalaH / atha / 1 alati bhUSayati mukham alakaH / 'alI bhUSa- vaiNiH praveNI NAdau '(bhvA.pa.se.), 'saMjJAyAm -'(uNA-190)iti kvun, 1 veNyata apasAryate veNiH / 'viNa gatau'( ), puMklIbaliGgaH / 2 karkaratvena kaThoratvena alati krkraalH| '-in'(uNA-557)iti in / "vIyata apasAryate iti / 30 'alI bhUSaNAdau'(bhvA.pa.se.), ac / 3 khamindriyaM kharayati vIdhAtoH 'jvaritvari(vIjyAjvari)bhyo ni:'(uNA-488)iti 1. 'kSura khura vilekhane' iti svAmI, 'kSura vilekhane' iti maitreyasAyaNau // 2. 'caka tRptau pratIghAte ca' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 3. dra. am.kssiir.2|6|95||, pR.154 // , svopajJaTIkA 3 / 567 // , pR.128 // 4. 'lAti' iti 3 // 5. '-5 zraH' iti svopajJaTIkAyAm, 31568 // , pR.128|| 6. 'Damara' iti4|| 7. 'alayati' iti3.4|| 8. kSIrataraGgiNyAM mImAMsakamahodayakRtA TippaNI-7draSTavyA, pR.81 / / 9. 'kun zilpisaMjJayorapUrvasyApi'(uNA-190)ityuNAdigaNasUtram // 10 dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-354, pR.441|| 11. 'puMklI.' iti3|| 12. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-355, pR.442 // 13. 'varaNe' iti 3 // 14. 'barbarI' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 15. 'apasaryate' iti1|| Jain Education Intemational Page #293 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 252 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 niH, nairukte Natve veNi:"[ ]iti subhUtiH / yadvA 'veNa 1 codyate cUDA / 'cuda saJcodane '(cu.u.se.), gatijJAnacintAnizAmanavAditragrahaNeSu'(bhvA.u.se.), '-in' curAdiH, saJcodanaM praznaH preraNA ca, bhidAdipAThAdaG, DatvaM (uNA-577)itIn veNiH / 2 anyopasarganivRttyarthaM prvenniH| dakArasya, dIrghatvaM ca dhAtoH / cuDyata iti vA / 'cuDa iha "dharaNirbharaNiH karaNizreNiveNayaH"[ ] iti strIprakaraNe chedane '(tu.pa.se.), bhidAditvAdaGi sAdhuH / 2 ke zirasi nigamAt strItvam, 'kRdikaaraat-'(gnns-4|1|45||) iti zete kezI / 'anyebhyo'pi-3|2|101|| iti DaH, gaurAditvAd GISi veNI praveNI ca / dve proSitabhartRkAdidhAryakezaracanA- GIS / 3 alpaH kezakalApaH kezapAzI / apacaye gaurAvizeSasya / dhammillAdyAstrayaH kezabandhavizeSAH / yadAha ditvAd GIS / 4 zyantyenAM zikhA / 'zo tanUkaraNe' halAyudhaH-"tadbandhavizeSAH syurveNI dhammillakuntalakabaryaH" (di.pa.a.), 'zyatericca-'(haimoNA-85)iti khaH / yadvA zete [halAyudhakozaH 21530||]iti // zirasi zikhA / 'zIG svapne'(a.A.se.), 'zIGa: khaM: zIrSaNyazirasyau vizade kaceM // 570 // husvazca'(uNA-702)iti khaH, TAp / 5 zikhaNDatulyA 40 zikhaNDikA / 'ive prtikRtau'5|3|96|| iti kan / paJca 1-2 zirasi bhavaH zIrSaNyaH, shirsyH| zarIrAvaya- sAmAnyena cUDAyAH / 'coTalI' iti bhASA // 571 // vAd yat, zIrSan (zIrSAd) 'ye ca tddhite'6|1|61|| ityatra 'vA keshessu'(vaa-6|1|61||)iti zIrSannAdezaH, 'nastaddhite' " ' sA bAlAnAM kAkapakSaH shikhnnddkshikhaannddkau| 6 / 4 / 144 // iti TilopaH, 'ye caabhaavkrmnnoH'6|4|168|| 1 kAkapakSAkAratvAt kAkapakSaH / 2 zirasi iti prakRtyA / dve svataH snAnAdito vA nirmalasyAnyonyA- khaNDyate, zikhivad Dayate vA zikhaNDaH, pRSodarAdiH, svArthe saMpRktakezasya // 570 // kani shikhnnddkH| 3 ziro maNDayati zikhANDaH. tataH kan kezeSu vartma sImantaH pRSodarAditvAt / ubhAvapi tAlavyAdI / "zikhaNDaka zikhANDakau"[]iti vAcaspatisubhUtI / trINi kSatriyakumAraNAM 1 sinoti kezAnaneneti sImantaH / 'sImanta zikhApaJcakasya / "zikhAtrayasya''[ ]ityanye / uktaM cahemanta-'(haimoNA-222) ityante nipAtyate / sImno'nta iti "bAlAnAM tu ziraH kAryaM trizikhaM muNDameva vA'[ ]iti / 50 zakandhvAdiSu / "sImantaH kathyate strINAM kezamadhye tu anye tu "sAmAnyena cUDAyAH''[ ]ityAhuH / "kSatriyapaddhatiH"[halAyudhakoza:21529 // ] iti halAyudhaH / ekaM 'saithA' iti khyAtasya // kumArANAmupanayanakAle kRtAnAM cUDAnAm''["]ityanye // palitaM pANDuraH kacaH / / tuNDamAsyaM mukhaM vaktraM lapanaM vadanAnane // 572 // 1 tuNDati khaNDayati kSiptadravyaM tuNDam / 'tuDi 1 palati na zobhate, yAti zvetatvaM paripAkAdvA pali- . toDane'(bhvA.pa.se.), ac / tuNati kuTilIbhavati vA / 'tuNa tam, puMklIbaliGgaH / 'pala gatau'(bhvA.pa.se.), bAhula kauTilye'(tu.pa.se.), 'nymntaadddduH'(unnaa-111)| 2 asyante kAditac / phalati paripAkatvaM yAtIti vA / 'phala niSpattau' kSipyante varNA aneneti Asyam / asyate kSipyate'smin (bhvA.pa.se.), 'phaleri[ta]jAdezca p:'(unnaa-712)| ekaM . ' netrAdikaM vA / 'asu kSepaNe'(di.pa.se.), 'kRtyalyuTo bahulam' palitasya // 3 / 3 / 113 // iti bAhulakAdadhikaraNe 'Rhlornnyt'3|1|cuuddaa kezI kezapAzI zikhA zikhaNDikA samAH 124 // / "Asyantyanena varNAnityAsyam''["]iti madhu- 60 // 57 // mAdhavI / 3 prajApatinA khAtamiti mukham, puMklIbaliGgaH / 20 1. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zo-356, pR.443 // 2. tulanIyo'marakoSaH 2 / 6 / 98 // 3. 'saIthA' iti1, 'sayaMthA' iti3|| 4. 'puMklI' iti 3 // 5. 'saMkocane' iti 3 // 6. sAyaNasammatacaDadhAtuH saMvaraNe'rthe dRzyate, na tu chedane // 7. 'DIp' iti1.4|| 8. 'zIGo husvazca' ityuNAdigaNe // 9. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zo-354, pR.442||, rAmAzramI 2 / 6 / 96 // , pR.304|| 10. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zo-354, pR.442|| 11. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-354, pR.442|| 12. 3pratau nAsti // 13. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-347, pR.432|| Jain Education Intemational Page #294 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 570-574] vyutpattiratnAkarakalitA 253 'khana khanane '(bhvA.u.se.), '[Dit] khanermuTa codAttazca' lalati vilasati tilakAdikamatra / lalati Ipsati tilakAdikaM (uNA-698)ityac, sa ca Dit, DittvATTilopaH, muDAgamazca / vA lalATam / 'lala vilAse'(bhvA.pa.se.), 'lala IpsAyAm' "[prAk] khano muDudAttazca tato'cpratyayo bhavet / (cu.A.se.) vA, 'uNAdayo bhulm'3|3|1|| ityATaH [kAzi sRja(-jA) yataH khAtaM tasmAdAhumukha budhAH // 1 // " kAvRttiH, nyAsaH 6 / 2 / 177 // ] '-svAGga dhruvmpshu'6|2| []iti niruktakAraH / "muditAni khAnyatreti pRSodarAdiH" 177 // ityatra svarasUtre jinendraH / paJca lalATasya // [ ]ityeke / 4 ucyate'neneti vaktram / 'vaca paribhASaNe' zrutau zravaH / (a.pa.a.), 'gudhRvI-'(uNA-606) iti tran(traH) / 5 lapyate'nena lapanam / 'lapa paribhASaNe'(bhvA.pa.se.), karaNe zabdAdhiSThAnapaiJjUSamahAnAdadhvanigrahAH // 573 // lyuT / 6 udyate'neneti vadanam / 'vada vyaktAyAM vAci' karNaH zrotraM zravaNaM ca 10 (bhvA.pa.se.), karaNe lyuT / 7 A samantAdaniti zvasityanena Ananam / AyUrvaH 'ana prANane'(a.pa.se.), bAhulakAd 1 zrUyate'nayA zrutiH / 'zru zravaNe'(bhvA.pa.a.), yuc / sapta mukhavivarasya / kavayastu tadupalakSite samudAye 'zruyajistubhyaH krnne'(vaa-3|3|94||)iti tin, striyAM 40 / prayuJjante (prayuJjate) / zeSazcAtra-"mukhe dantAlayastaraM ghanaM varaM lyuTo'pavAdaH, tatra / 2 zRNoti zravaH, klIbaliGgaH / 'zru ghanottamam'[zeSanAmamAlA 3 / 120 // ] // 572 // zravaNe'(bhvA.pa.a.), '-asun'(uNA-628)ityasun / zravasI, bhAle godhyaliMkAlIkalalATAni zravAMsi ityAdi / zabdo'dhitiSThatyatra zabdAdhiSThAnam / 'SThA gatinivRttau'(bhvA.pa.a.), adhikaraNe lyuT / 4 piJjUSaH - 1 bhalyate paribhASyate zubhAzubhamatreti bhAlam, puMklI karNamalaH, so'trA'sti paiJjaSaH, puMklIbaliGgaH / jyotsnAbaliGgaH / 'bhala nirUpaNe '(cu.u.se.), bAhulakAd ghaJ, tatra / 'bhala bhalla paribhASaNahiMsAdAneSu'(bhvA.A.se.) vA, adhikaraNe, ditvAdaN / yadvAcaspati:-" zravaH paileSamastriyAm"["] / 5 ghaJ / bhalate bhAlam, ata eva dhAtoH 'akartari ca kArake-' mahAn nAdo dhvaniratrati mahAnAdaH / 6 dhvaniguhyate'nena 20 3 / 3 / 19 // iti ghaJ vA / bhAM dIptiM lAti vA, tatra / 2 / dhvanigrahaH / 'graha upAdAne '(tryA.u.se.), 'grhvRdR-'3|3|gaavauN netre samIpe dhIyate'sminniti godhiH, strIliGgaH / / 58 // ityap / zabdagraho'pi // 573 // 7 karoti zabda'DudhAJ dhAraNAdau'(ju.u.a.), 'upasarge ghoH ki:3392|| jJAnaM karNaH / kIryate zabdo'smin, kiratyaneneti vA / 'DukRJ 50 iti kiH / "godhibhAlau mhaashngkH"[trikaannddshess:26|30||] karaNe'(tryA.u.a.), kRjaH '(kapRvR(kRvRt)-'(cAndroNAiti trikANDazeSAt puMsi ca / gudhyate paTAdinA veSTyata iti 290)ityAdinA nan / 8 zrUyate'nena zrotram / 'zru zravaNe' vA / 'gudha pariveSTane '(di.pa.se.), 'in sarvadhAtubhyaH'(uNA- (bhvA.pa.a.), ssttrn| 9 zrUyate'nena zravaNam, "punapuMsaka557) itIn / 3 alyate bhUSyate tilakAdibhiH ali- liGgaH / karaNe lyuT / zravA'pi / nava karNasya // kam, klIbe / 'alI bhUSaNAdau '(bhvA.pa.se.), bAhulakAt veSTanaM karNazaSkulI / 'kriyaH-'(uNA-202)itIkan / 4 alyate bhUSyate alIkam, klIbe / 'alIkAdayazca'(uNA-465)itIkani sAdhuH / 1 veSTyate'nena veSTanam / 'veSTa veSTane'(bhvA.A.se.), 30 "alikaM husvamadhyam, dIrghamadhyaM ca''[]iti rAjadevaH / 5 lyuT / zaknotyanayA zaSkulI / karNasya zaSkulI karNa 1. 'khanu avadAraNe' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 2. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zUo-347, pR.432 // , rAmAzramI 21689 // , pR.300|| 3. 'rapa lapa vyaktAyAM vAci' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 4. 'prayujyante' iti 2 // 5. 'puMklI.' iti 3 // 6. 'bhala AbhaNDane' iti kSIrataraGgiNyAdayaH, AbhaNDanaM nirUpaNam // 7. 'gAvo' iti3|| 8. kSIrataraGgiNyAmasya dhAtoSTippaNI draSTavyA, pR.81 // , tti.sN-7|| 9. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zo-350, pR.437||, rAmAzramI 2 / 6 / 92 // , pR.302 // , tayoH 'alikaM husvadIrghamadhyam" iti dRzyate // 10. 'rantidevaH' iti 3 // 11. tatkRtanyAse "darzanIyalalATa iti / darzanIyazabdaH 'upottamaM riti' iti madhyodAttaH / 'lala IpsAyAm' ityasmAd 'uNAdayo bahulam' ityATapratyayaH / tena lalATazabdo madhyodAttaH / " iti dRzyate, kAzikAvRttiH, bhA-5, 6 / 2 / 177 // , pR.169|| 12. 'klIba' iti 3 // 13. 'puMklo' iti3|| 14. dra. svopajJaTIkA 3 / 573 // , pR.130|| Page #295 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 254 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDa:-3 zaSkulI, karNapatriketyarpi, karNaparyantazca / dve krnnprpttyaaH| nayanam / karaNe lyuTa / 6 dRzyate'nayA dRSTiH / 'dRzir 30 'kanaphaTA' iti bhASA // prekSaNe'(bhvA.pa.a.), 'ktinnapISyate '(vaa-3|3|93 // ) iti striyAM ktin / 7 ambate ambakam / 'abiG zabdane' pAlistu karNalatikA (bhvA.A.se.) / 8 locyate'neneti locanam / 'locU darzane' 1 pAlyate pAliH, strIliGgaH / 'pAla rakSaNe' (bhvA.A.se.), karaNe lyuTi / vilocanamapi / 9 dRzyate'(cu.u.se.), NijantaH, 'aca i:'(uNA-578)iti i: / 2 neneti darzanam / karaNe lyuT / 10 pazyati, dRzyate'nayA karNasya lateva karNalatA, saiva karNalatikA / krnnltaa'pi| vA hak, strIliGgaH / saMpadAditvAt kvip, 'kvinpratyayo dve karNapAlyAH / zeSazcAtra-"karNaprAntastu dhArA syAt karNamUlaM yasmAt dRSTaH' iti pakSe 'kvinprantyayasya ku:'8|2|62|| iti tu zIlakam''[zeSanAmamAlA 3 / 120 // // - kutvam / daza netrasya / zeSazcAtra-"rUpagraho devadIpaH // " zaGkho bhAlazravo'ntare // 574 // tattArA tu kanInikA // 575 // 1 zAmyantyatrA''hate prANA iti zaGkhaH, puMklI. / 1 tasya netrasya, tArayati tamaH tArA, puMstrI / 'tR 40 'zamu upazame'(di.pa.se.), 'zamimanibhyAM khaM :'(haimoNA- plavanataraNayo:'(bhvA.pa.se.), Nica, ajantaH / ke tAra- . 84) / bhAlazca zravazca bhAlazravasI, tayorantaraM madhyaM bhAlazra- kA'pi / yacchrIdharaHvo'ntaram, ttr| yadvAgbhaTa:-"anukarNaM lalATAnte zaGkhau sadyo- "tArako daityabhitkarNadhArayoIzi tArakam / vinAzinau''[aSTAGgahRdayam, zArIrasthAnam, adhyAyaH-1, zrI RkSe kanInikAyAM ca tArakaM tArakA'pi ca // 1 // " 32] / ekaM zaGkhasya / 'lavaNA' iti bhASA // 574 // [vizvalocanakozaH, kAntavargaH, zrI-93]iti / sarvanAmnAM pUrvaparAmarzitvAt tacchabdo'trA'kSiparAmarzI nakSatravyavacchedArthaH / cakSurakSIkSaNaM netraM nayanaM dRSTirambakam / 2 kanati dIpyate kanInikA / 'kana dIptau'(bhvA.pa.se.), locanaM darzanaM hakca 'kanerInaka:'(haimoNA-73), TAp, 'prtyysthaat-7|3|44|| 1 caSTe zubhAzubhaM sphuraNAt cakSuH / 'cakSika vyaktAyAM itItvam / kanerbAhulakAdInan, gaurAdiH, svArthe kani 'ke'NaH' vAci'(a.A.se.), 'dhanarticakSipa(pa)vapi-'(uNA 7 / 4 / 13 // iti isvatve vA / jyotirityapi / yadamaraH- 50 274)ityus, bAhulakAd na 'cakSiGa: khyaany'2|4|54|| iti "jyotirbhadyotadRSTiSu"[amarakoSaH3 3 230||]iti / "dyotate khyAjAdezaH / 2 aznute razmibhirvyApnoti rUpavadravyam jyotiH / bhaM tArakA, dyotaH prakAzaH, dRSTiH knaanikaamdhym| akSi, klIbaliGgau / 'azUG vyAptau '(svA.A.se.), yanmanuH-"tArA netravibhAga: syAt jyotistatpaJcamAMzakam''[] [am.kssiir.3|3|230||]" iti kSIrasvAmI / dve akSi'azernit'(uNA-436)iti ksiH , 'vrshc-'8|2|36||aadinaa / puttalikAyAH / 'kIkI' iti bhASA // 575 // Satvam, 'SaDhoH kaH si'8|2|41|| iti katvam / yadvA / "akSNoti akSi, i:"[am.kssiir.2|6|93||] iti tu svaamii| vAmaM tu nayanaM saumyam 3 IkSyate'nena IkSaNam / 'IkSa darzanAGkanayo:'(bhvA.A.se.), 1 somo devatA'sya saumyam / 'somAT TyaN' karaNe lyuTa / 4 nIyate'nena dRzyamiti netram, puMklI; 1 4230 // , NittvAd vRddhiH / ekaM vAmanetrasya // baliGgaH / 'NIJ prApaNe'(bhvA.u.se.), 'dAmanIzas(zasa)-' 3 / 2 / 182 // ityAdinA STran / 5"nIyate prApyate rUpamaneneti bhAnavIyaM tu dakSiNam / 1. '-ketyAdi' iti2 / / 2. '-phaDA' iti1.2|| 3. 'zameH khaH'(uNA-102)ityuNAdigaNasUtram // 4. 'artipRvapiyajitanidhanitapibhyo nit' (uNA-274)ityuNAdigaNasUtram, tatra cakSiDo'bhAvaH, 'cakSeH zicca'(uNA-276)iti pRthagevoNAdisUtrasattvAt, tena ca usaH zittvAdArdhadhAtuke khyAJbAdhaH, ata evAgne vakSyamANaH-"bAhulakAt na 'cakSiGaH khyAJ' iti khyAJAdezaH" iti grantho vyarthaH // 5. 'klIbaH' iti 3 // 6. ddkaaraanubndho'naavshykH|| 7. ama.kSIrasvAmiTIkAyAm-"akSaNotyakSi" ityeva dRzyate, 21693 // , pR.154|| 8. GakArAnubandho'nAvazyakaH // 9. 'zabde' iti1|| 10. 'dIva-' iti1|| 11. 'tArikA-' iti3|| 12. 'jyotate' iti ama.kSIrasvAmiTIkAyAm, 3 / 3 / 230 // , pR.328|| 13. dra. padacandrikA, bhA-3, nAnArthavargaH, zro-384, pR.325 // , tatra 'yanmanuH' ityasya sthAne 'yadajayaH' iti dRzyate // . 20 Jain Education Intemational Page #296 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 574-579] vyutpattiratnAkarakalitA 255 1 bhAnoridaM bhAnavIyam / 'vRddhaacchH'4|2|114||, 113 // iti Sac / kaTasya kapolasyA'kSi kaTAkSa iti vaa| 30 chasya IyAdezaH, 'orgunn:'6|4|146|| / ekaM dakSiNanetrasya // 5 akSNo vikUNitam akSivikRNitam / paJca kaTAkSasya // asaumye'kSiNyanakSi syAt syAdunmIlanamunmeSaH 1 somadevatAkatvena lakSaNayA saumyamavikRtam, na 1unmIlyata unmIlanam / 'mIla mIlane '(bhvA.saumyam asaumyam, savikAramityarthaH, tatra / na akSi anakSi, pa.se.), bhAve lyuT / 2 unmeSaNam unmeSaH / 'miSa spardhAnabatra virodhe, anarthavat / anakSiNI, anakSINi ityAdi yAm'(tu.pa.se.), tudAdiH, bhAve ghaJ / dve netrodghATanasya // klIbe / ekaM savikAranetrasya // nimeSastu nimIlanam // 578 // IkSaNaM tu nizAmanam // 576 // . 1 nimeSaNaM nimeSaH / 'miSa spardhAyAm '(tu.pa.se.), nibhAlanaM nizamanaM nidhyAnamavalokanam / tudAdiH, bhAve ghaJ / 2 nimIlyate nimIlanam / 'mIla nimIlane'(bhvA.pa.se.), lyuTi / dve netranimIlanasya / 'mIca10. darzanaM dyotanaM nivarNanam vau~' iti bhASA // 578 // 1 IkSyata IkSaNam / 'IkSa darzanAGkanayoH'(bhvA.akSNorbAhyAntAvapAGgau A.se.), karaNe lyuT / 2 nizAmyate nizAmanam / 'zamiNa Alocane'(cu.A.se.), curAdiH, bhAve lyuT // 576 // 3 1 akSNornetrayorbAhyAntAvapAntapradezau apakRSTAvanAd nibhAlyate nibhAlanam / 'bhala vilokane (), lyUTa / apAGgau / yadvAgbhaTa:-"netrayorbAhyato'pAGgau dhruvoH pRcchA4 nizAmyate nizamanam / 'zamo'darzane '(bhvA.pa.se.)iti ntayoradhaH''[aSTAGgahRdayam, zArIrasthAnam, adhyAyaH-4, zUomittvam, 'mitAM hsv:'6|4|92|| / 5 nidhyAyate nidhyaanm| 31] iti / eka netraprAntasya // nipUrvo 'dhyai cintAyAm'(bhvA.pa.se.), lyuTi 'Adeca upa-- bhrUrUA romapaddhatiH / deshe-'6|1|45|| ityAtvam / 6 avalokyata avloknm| 1 netrayorUdhai upari romapaddhatiH romarAjiH / bhrAmyata 'loka darzane'(bhvA.A.se.) / 7 dRzyate darzanam / 8 dyotyatai 20 dyotanam / 9 nirvarNyate nirvarNanam / 'varNa varNakriyA (bhramyati) bhrUH, strIliGgaH / 'bhrama calane '(bhvA.pa.se.), vistAraguNavacaneSu'(cu.u.se.), sarvatra lyuT / nava vilo 'bhramehU:'(uNA-226)iti DUH // kanasya / 'joiq' iti bhASA // sakopabhrUvikAre syAt bhrabhrubhrUbhRparA kuTiH // 579 // 50 athA'rdhavIkSaNam // 577 // 1-4 bhrAdibhyaH caturthyaH parA kuTiH / bhravaH kuTanaM apAGgadarzanaM kAMkSaH kaTAkSo'kSivikUNitam / kuTilIkaraNaM bhrakuTiH / evaM bhrukuTiH, bhrUkuTiH, bhRkuttiH| 'ac bhra(bhra)kuMzA(sA)dInAm (vaa-6|3|61||)iti pakSe 1 ardhaM vIkSaNamasya ardhavIkSaNam // 577 // 2 akArAntatvam / 'iko husvo'Gyo gaalvsy'6|3|61 / / iti nam apAGgadazanam / 3 iSad vikUANatatvAdakSyatra vA husvatvam / catvAro'pi strIliGgaH / bhRkuTiriti goDakAkSaH / 'kA pthykssyoH'6|3|104|| iti koH kAdezaH, matAzrayaNena / yadgauDaH "atha bhrakuTi(kuTiddhRkuTibhRkuTi: 'bahavIhau skthykssnno:-'5|4|113|| iti SasamAsAntaH / 4 striyaH""iti / catvAri sakopabhrUvikArasya / 'trivalI' iti kaTamasadRzamakSyatra kaTAkSaH / 'bahuvrIhau skthykssnno:-'5|4|- bhASA // 579 // 1. NakArAnubandho haimamate // 2. kSIrataraGgiNyAdau vilokanArthako bhaladhAturna dRzyate // 3. '-lokate' itira // 4. 'dyotate' iti3|| 5. '-' iti4|| 6. 'mIlane' iti1, 'mIla zmIla nimeSaNe' iti svAmI, 'mIla smIla kSmIla nimeSaNe' iti maitreyaH, 'mIla zmIla smIla mIla nimeSaNe' iti sAyaNaH // 7. 1.3nAsti // 8. 'mIlane' iti1, pUrvatra TippaNI draSTavyA // 9. '-vao' iti1, '-vau' iti4, '-cavo' iti3|| 10. 'cale' iti 1, 'locane' iti 3 // 11. 'bhramezca DU:' ityuNAdigaNe // 12. 'kuTinI-' iti 1 // 13. 'kuMsAdInAmakAro bhavatIti vaktavyam' iti kAzikAyAM vArttikasvarUpam: bhA-5, 6361 // , pR.260|| 14. dra. svopajJaTIkA 31579 // , pR.131|| Page #297 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 256 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 kUrca kUrpa bhruvormadhye naakRtyA, klIbaliGgo'yam / vAcaspatistu-"nakro nAsA 30 1-2 nAsopari bhruvormadhyaM kUrcam, kUpa' ca / kIryate vikUNikA"[]iti puMsyAha / 8 nRtyati pavano'tra nrkuttm| kUrcam, puMklI. / ['kUrcacUrca-'(haimoNA-113)iti ce nipA- nA 'narkuTa-kukkurTa-'(haimoNA-155)ityuTe nipAtyate, svArthe kani nakuTa-kukkuTa- (ha tyate / kIryate kUrpam, puMklI. / 'ka vikSepe'(ta.pa.se.) narkuTakam / 9 zivatyavazyaM ziGginI / 'zighi AghrANe' 'kRzapa(sa)bhya UrcAntasya'(haimoNA-298)iti paH, UrcA (bhvA.pa.se.), Avazyake NiniH, 'Rnnebhyo ngiip'4|1|5|| ntAdezaH / dve bhrUmadhyasya // nava nAsikAyAH / zeSazcAtra-"nAsA tu gandhahRt, nasA gandhavahA~ nasyA nAsiyoM gandhanAlikA"[zeSanAmamAlA 31121 // ] // 1 pacyate vistIryate pakSma, puMklI. / 'paci oSTho'dharo radacchadaH / vistAre'( ), 'sAtmannAtman- '(haimoNA-916)iti mani dantavastraM ca 10 nipAtyate / netrasya roma netraroma, tatra / 'pApaNi' iti bhASA, 1 uSyate dahyate kaTvamloSNAdyAhAreNa oSThaH / 'uSa tasya nAmnI dve // dAhe '(bhvA.pa.se.), 'uSikuSigArtibhyasthan'(uNA-161), 'puga- 40 gandhajJA nAsikA nAsA ghrANaM ghoNA vikUNikA ntlghuupdhsy-73|86 // iti guNaH, STutvam / uparivartyadhovartI coSThaH / "mAM vivakSurasi kiM caladoSThaH"["] iti prayogAd // 580 // uttaroSTha adharoSTha ityato'pi / 2 adharaH apyevaM, dharatIti nakraM narkuTakaM ziGghinI dharaH, na dharaH adharaH, na kiJciddhartuM zaknotItyarthaH / 3 radA 1 gandhaM jAnAtIti gandhajJA / 'igupdhjnyaa-'3|1|- dantAH chAdyante'neneti radacchadaH / 'chada apavAraNe'(cu.u.se.), 135 // iti kaH / 2 nasyate kuTilIkriyate nAsikA / nAsata 'puMsi sNjnyaayaam-'33|118|| iti ghaH, 'chAderdhe'dyupasargasya-' iti vA / 'Nasa kauTilye '(bhvA.A.se.), 'NAsRG zabde' 6 / 4 / 96 // iti husvatvam / 4 dantAnAM chAdanasAmarthyAd vastra(bhvA.A.se.) ato vA, Nvul, TAp, 'prtyysthaat-7|3|- miva dantavastram, puMklI. / catvAri oSThasya / zeSazcAtra 44 // itItvam / yadvA nAsAzabdAt saMjJAyAM kani, 'ke'NaH' "oSThe tu dazanocchiSTo rasAlepI ca vAgdalama"[zeSanAmamAlA 20 74 / 13 / / iti isvatve, 'prtyysthaat-'7|3|44|| itItve nAsikA / 3 nAsate zabdAyate nAsA / 'NAsR zabde' tatprAntau sRkkaNI (bhvA.A.se.), pacAdyac / 4 jighratyanena ghrANam, klIbe / 'ghrA gandhopAdAne'(bhvA.pa.a.), karaNe lyuT / 5 ghuNati bhramati 1 tasyauSThasya prAntau tatprAntau vAmadakSiNAvantau gandhArthaM ghoNA / 'ghuNa bhramaNe'(bhvA.pa.se.), aca / 6 sRkkaNI / 'oSThasya' iti jAtAvekavacanam / sRjato lAlAvikUNayate vikUNikA / 'kUNaG saGkocane '(cu.u.se.), Nvula miti sRkkaNI / 'sRja visarge'(tu.pa.se.), bAhulakAt 'shvnnu||580|| 7 na krAmati vAyurasmin nakram / 'kramu pAda- kSan-'(uNA-157)ityAdinA nipAtitaH / "sRkkaNI klIbe" vikSepe'(bhvA.pa.se.), 'natraH kramigami-'(haimoNA-4) iti ddH| []iti subhUtiH / "prAntAvoSThasya sRkkaNI"[ ]iti klIba"Do'nyatrApi dRzyate'( )iti Da:"[mA.dhAtuvRttiH, bhvAdiH, kANDe'maradattazca / " mahAsRkkApazobhito nRsiMhanakhAgravat" dhAtusaM-310]iti mAdhavaH / 'nbhraannnpaat-'6|3|75||ityaadinaa [ ] iti latAzrUSAt kadvayam / "smitasya saMbhAvaya sRkvaNA 1. '-dhye' iti1|| 2. 'paci vyaktIkaraNe' iti, 'paci vistAravacane' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 3. 'bhApaNi' iti3|| 4. 'jAnAti' iti1.2|| 5. '-dheti' iti1|| 6. 'DakArAnubandho'nAvazyakaH // 7. 'saGkoce' iti1.2|| 8. 'klIba' ityev3|| 9. dra. svopajJaTIkA 3 / 581 // , pR.131|| 10. '-kurkuTa- 'iti2.3|| 11. '-vAhA' iti4|| 12. 2pratau nAsti, 'nAsikyaM' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 13. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-348, pR.433||, tatra 'kiJcicca-' iti dRzyate // 14. 'dharati' iti3|| 15. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-349, pR.436 // 16. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-349, pR.436 // , rAmAzramI 2691 // , pR.302|| 17. 'klIbe' iti1|| 18. '-zrUSmA-' iti3.'-vishessaa-'iti4|| mAta-7 44 // itItve 3122 // ] // Jain Education Intemational Page #298 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 580-583] vyutpattiratnAkarakalitA 257 kaNAn"[naiSadhIyacaritamahAkAvyam, sargaH-9, zro-111]iti mukhavAyunA vA pulyte| bhAve ghny| kapyate prasAdhyate'- 30 zrIharSaprayogAd vakAropetatvaM ca / "sRkke dve caiva vijJeye danamaneneti vA / kapiH sautraH, 'kapikaNDikallibhya olan' catvAriMzacca vakrajA''[] ityadantama, klIbamapi / sakkaNI (uNA-66) / ekaM 'galavA' iti khyAtasya // GISantA ca / "sa sRkkaNI prAntamasRkpradigdhaM pralelihAno paro gaNDaH kapolataH // 582 // hariNArirucaiH''[]iti pANine: / sRkkaNiritIdantamapi / 1 kapolataH pare gaNDaH / gaNDati vadanaikadezatAM 'klIbe vArizabdavat''[]ityukteH / "sRkkizabdo husve gacchati gaNDaH / 'gaDi vadanaikadeze'(bhvA.pa.se.), ac / kArAnto'pi klIbe"[]ityapare / "sakthyasthi dadhi sRkki kapolAt paro'gre yat, tasyaikam / trayANAmeSAM darzanena jJAnaM tathA vAri syAt''[]ityaruNaH / sRkkiNI tRtiiysvrmdhyo'pi| lokAd jJeyam / "gallAdayastrayo'pyalpavizeSatvAdekArthAH"[] "sRkkiNyAM sRkki sRkka ca''[ ]iti zabdaprabhedaH / eka- ityapare // 582 // 10 moSThaprAntasya / 'muhaphADa' iti bhASA // tato hanuH asikaM tvadhaH // 581 // 1 tato gaNDAt paro hantyAhAraM hanuH, puMstrI / 'han 40 1 asyata asikam / 'asu kSepaNe'(di.pa.se.), (hana) hiMsAgatyo:'(a.pa.a.), zRsvRsnihi-'(uNA-10)ityA'kriya(kriya) ikan'(uNA-202)iti baahulkaadto'piikn| dinA uH / "yatra jambhAkhyA dantA jAyante''["] iti subhUtiH // ekamadharAdhobhAgasya // 581 // zmazru kUrcamAsyaloma ca mAsurI / asikAdhastu cibukam 1"zman mukham''["]iti zrutiH / zmani mukhe" zrUyata 1 asikasyA'dho bhAgaH asikAdhaH / cIbyata upalabhyate zmazru, klIbe / 'jatvA(ccA)dayazca'(uNA-542) Adatte mukhasaundaryaM cibukam / 'cIvR AdAnasaMvara[Na]yoH' nipAtanAd ruH / zman mukhaM zrayatIti vA / zmani mukhaikadeze (bhvA.u.se.), mitra(mRga)yavAditvAt kuH, pRSodarAditvAd varNa- zeta iti vA / 'zIG svapne '(a.A.se.), 'zmanaH zIGo vikAraH, tataH kan / cinoti mukhasaundarya vA / mitra(maga)- Dit'(haimoNA-10)iti ruH / 2 kIryate kurcama, pNklii.| 20 vAditvAt kuH, nairukto varNAgamaH, tataH kan / "adhastAda- 'ka vikSepe'(tu.pa.se.), 'zasabhya UrcAntasya'(haimoNA dharoSThasya cibuH syAt cibukaM tathA''["] iti nigamAkhya- 298)iti paH / 3 Asyaikadeze loma Asyaloma / 4 masyati 50 koSaH / ekamasikAdhobhAgasya // pariNamate mAsurI / 'masI pariNAme'(di.pa.se.), bAhulakAduraci nipAtyate / catvAri zmazruNaH / 'mUMchi' iti bhaassaa| "vyaJjanaM syAd gallaH sRkkaNaH paraH / koTa:"[zeSanAmamAlA 3 / 122 ||]shaissike // 1 galyate'dyate'nena gallaH / 'gala adane'(bhvA.- dADhikA daMSTikA pa.se.), bAhulakAd laH / sRkkaNaH paraH oSThaparyantAdagre / ekaM 1-2 dADhApratikRtiH dADhikA / daMSTrApratikRtiH sRkkaNaH parasya // daMSTikA / ubhayatra 'ive prtikRtau'5|3|16|| iti kan, gallAt paraH kapolazca 'ke'nnH'7|4|13 // iti husvatvam, 'prtyysthaat-'7|3|44|| ___itItvam / drADhikA'pi / dve 'dADhI' iti khyAtAyAH // 1kaM sukhaM pulati(polati) mahattvaM nayati kpolH| 'pula mahattve'(bhvA.pa.se.), 'krmnnynn'3|2|1|| / kena jalena, dADhA daMSTrA jambhaH 1. 'harSa-' iti 3 // 2. dra. padacandrikA, bhA-2, pR.436, ttippnnii-1716|| 3. '-ntAcca' iti1|| 4. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, bho-349, pR.436 // 5.'-niH' iti3|| 6. '-NAM' iti 3 // 7. 'cIyate' iti3|| 8. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zo-348, pR.434 // 9. 'paraH' iti 1 // 10. 'kapigaDigaNDikaTipaTibhyaH kolac' ityuNAdigaNe // 11. 'jJAtaM' iti2 // 12. dra. svopajJaTIkA 3582 // , pR.131 // , 13. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, tho-357, pR.445 // 14. 1.2.4nAsti // Jain Education Intemational Page #299 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 258 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDa:-3 1 dyati khaNDayati dADhA / 'do'vakhaNDane '(di.- vaijayantI tu-"madhyadantA rAjadantA daMSTrA tatpArzvayordvayoH"[vaijapa.a.), bAhulakAd DhaH, 'aadec:-'6|1|45 // ityAtvam / yantIkoSaH 4 / 4 / 89 // ] iti caturo rAjadantAnAha // 584 // 2 dazatyanayA daMSTrA / 'daMza dazane'(bhvA.pa.a.), 'dAmnIzas- rasajA rasanA jihA lolA (shs)-'3|2|182|| ityAdinA STran / atra SittvAd GIS / prAptaH "anityaH SitAM GIS"( )iti jJApakAnna bhavati, 1 rasAn madhurAdIn jAnAti rasajJA / 'igupadha-' tenA'jAdiSu kaizcid daMSTrAzabdaH paThyate, sa na paThanIya iti 3 / 1 / 135 // iti kaH / 2 rasa[ya]tyAsvAdayati rasanA, strIbhAvaH / 3 jAyate jambhaH / 'janI prAdurbhAve'(bhvA.A.se.), klIbaliGgaH / 'rasa [A]svAde'(cu.u.se.), nandyAditvAd bAhulakAd 'dRdalibhyAm-'(uNA-431) iti bhan / trINi lyuH / yadvA rase: sautrAd 'rasiruciruvRpro(-vRjo) yuc' 'dADha' iti khyAtAyAH // (caandronnaa-267||)iti rasanam / "rasanaM svadane dhvanau, jihvAyAM tu na puMsi syAt''[medinIkozaH, nAntavargaH, zo-- (83 // 12] iti mediniH / ata eva "pittena dUne rasane sitA'pi" 40 raMdanA dazanA dantA dNshNkhaadnmllkaaH| [naiSadhIyacaritamahAkAvyam, sargaH-3, zUI-94]iti shriihrssH| "tAlavyA api dantyAzca"[]ityAdau "jihvAyAM razanA tathA" 1 dvirjAyante dvijAH / anyeSvapi dRshyte'32|101|| [ityakteriyaM tAlavyadantyamadhyA / "rasanaM tu dhvanau svAde iti ddH| 2 (radanti vilakhanti(vilikhanti) rdaaH)||583|| rasajJArAsnayoH striyAm"[]iti rabhasaH / 3 lihanti rasAna3 radyate vilikhyate'mIbhiriti radanAH / 'rada vilekhane'(bhvA.- nayA jihvA / 'lihe: parvajihAgrIvA'(") iti vanpratyayaH, pa.se.), karaNe lyuT / 4 dazyate'mIbhiH dazanAH / 'daMza AderjatvaM nipAtanAta. jahAtervapratyaye dvitvetvAkAralopeSu va dazane'(bhvA.pa.a.), lyuT, '-mihptdsh-'3|2|182|| iti jihvA / 4 lolati lolA / 'lale-( ), aca / catvAri nlopino nirdezAdakGityapi nlopaH / " 'daMza dazane'(bhvA.- jihvAyAH / zeSazcAtra-"jihvA tu rasikA rasnA ca rasamAtRkA pa.a.)iti nirdezAdeva nlopaH"[ ]iti mizrAH / 5 dAmyanti rasA kAkurlalanA c''[shessnaammaalaa3|123 // ] // kaThoradravyaM zamayanti dantAH / 'damu upazame'(di.pa.se.), tAlu tu kAkudam / 50 20 ato'ntarbhAvitaNyarthAd 'hasimRgriNvA'midami-'(uNA-366)iti 1 talati pratiSThAM prApnoti tAlu, klIbe / 'tala tan / 6 dRzyate'mIbhiH daMzAH / karaNe ghaJ / 7 khAdantyebhiH pratiSThAyAm'(cu.u.se.), bAhulakAduNe / taratyAhAro'treti vA khAdanAH / 'khAdR bhakSaNe'(bhvA.pa.se.), karaNe lyuT / 8 mallante / tAlu / 'tro razca la:'(uNA-5)iti tarateruNa rephasya ca la dhArayanti dADhyaM mallAH / 'malla dhAraNe'(bhvA.A.se.), ac, iti / tADyate jihvA vA / 'taDa AghAte'(cu.u.se.), curAdiH, svArthe kani mallakAH / sAmAnyato'STau dantasya / zeSazcAtra mitra(mRga)yvAditvAt kuH, DalayorekatvasmaraNAt / 2 kAku"dante mukhakharaH kharu: daaluH"[shessnaammaalaa3|122-123||] // rjihvA, sA'smin nudyate kAkudam / 'nuda(Nuda) preraNe'(tu.rAjadantau tu madhyasthAvuparizreNikau kvacit // 584 // pa.(u.)* pa.(u.)a.), 'ghabarthe kvidhaanm'(vaa-3338||)iti kaH, pRSodarAditvAno lopaH, pararUpatvaM ca / yadvA kakate jihvA 1 dantAnAM rAjAnau rAjadantau / 'rAjadantAdiSu param' atreti / 'kaka laulye'(bhvA.A.se.), 'kkernnidvaa'(haimonnaa21231|| / dantapar3heruparyadhazca dvau dvau madhyabhUtau / kvaciditi 243)ityudaH / kakudaM nizceSTam, kakudaM zirastatra bhavamityaNi 60 matAntare dantapaGktarupari, na tvadhastAt zreNiH patiryayorupari- kAkudaM vA / dve tAlunaH / "vaktradalam"[zeSanAmamAlA 30 zreNikau, uparitanadantapaGktemadhyadantadvayanAmazreNikAvityarthaH / 3 / 123] zaiSikam // 1. 'SittvAt' iti 3 // 2. 'jAyante' iti 2 // 3. 'dADa' iti1|| 4. koSThAntargatapAThaH 1.3.4nAsti // 5. 'vilikhyate radanAH' iti 3 // 6. '-khuraH' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 7. 'dantAnau' iti 3 // 8. 'strIklI' ityeva 3 // 9. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zo-349, pR.436||, rAmAzramI 2 / 6 / 91 // , pR.302|| 10. 'anayA rasAn' iti 4 // 11. 'zevayahvajihvAgrIvApvAmIvA:'(uNA-152)ityuNAdigaNe // 12. ito'gre 4pratau 'zcaitya( zvaitya)krIDanayoH' iti dRzyate, "bhUsUtre sudhAkaraH-"lula viloDane' iti lAnto'pi dRzyate" iti mAdhavIyadhAtuvRttau, bhvAdiH, dhAtusaM-211, pR.111 // 13. tulanIyo'marakoSaH 2611 // 14. '-daN' iti 3 // 15. 'jihvAyA' iti2|| 16. '-raikya-' iti4|| 17. '-tyaNa' iti 4 // Jain Education Intemational Page #300 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 583-587] vyutpattiratnAkarakalitA 259 sudhAsravA ghaNTikA ca lambikA galazuNDikA 1 na vaTate (vaNTayati) [na] vibhAgaM yAti avaTuH, 585 // puMstrIliGgaH / napUrvAd 'vaTa(vaTi) vibhAjane'( ) ato 1 sudhAmamRtaM sravati sudhAstravA, dantyamadhyA / 'su 'bhRmR[zI]ta-'(uNA-7)ityAdinA uH / 2 ghaTezcaurAdikAt prazravaNe'(bhvA.pa.a.), ac / 2 ghaNTApratikatiH ghnnttikaa| kartaryapi TApi ghATA / jantyasyAM hiMsrA iti pRSodarAdirvA / 'ive prtikRtau'5396|| iti kaH, 'ke'nn:74|13 // iti 3 kRkaM kaNThamaTati kRkATikA / 'aTa gatau'(bhvA.pa.se.), husvatvam, 'prtyysthaat-'7|34|| itItvam / 3 lambate Nvul / trINi grIvApazcAdbhAgasya / 'mAMkaDI' iti bhASA / lambikA / 'labiG zabde '(bhvA.A.se.), Nvul / 4 galasya "ziraHpITham''[zeSanAmamAlA 3|124||]shaissi zuNDA iva galazuNDikA / catvAri galazuNDyAH / 'ghAMTI'' kRkastu kandharAmadhyam iti bhASA // 585 // 1 kriyate'sau kRkH| 'DukRJ karaNe'(tryA.u.a.), 10 kandharA dhamanirNIvA zirodhizca zirodharA / 'kRdAdhArArcikalibhyaH kan'(uNA-320), bAhulakAt kalopa- 40 1 kaM ziro dhArayati kndhraa| dhRJ dhAraNe'(bhvA.- guNayorabhAvaH / grIvAmadhyasyaikam / 'mAli' iti bhASA // u.a.), NijantaH, 'saMjJAyAM bhRtRvRjidhaari-'3|2|46 // ityA kRkapArTI" tu vItanau / dinA khac, 'khaci husv:'6|4|94|| iti husvatvam, TAp / 2 dhamyate'nayA dhamaniH, strIliGgaH / 'dhama dhvAne '[sautra:], 1 kRkasya 'nAli' iti prasiddhasya grIvAmadhyasya 'artisRdhRdhamibhyazca '(uNA-259)ityaniH / 3 girantyanayA pAzvauM nikaTau vItanau, ucyeta ityanvayaH / veti gacchatyagRNAti girati gRdhnAti vA grIvA / 'pUrvajihvAgrIvA-'(uNA nayorapAta iti vItanau / 'vI gatyAdau'(a.pa.a.), 'vIpati152)iti vanpratyayaH, acaH para IkAraH, guNeDAgamAbhAve yaNA bhyAM tanan'(uNA-430)iti tanan, bAhulakAdaguNatvaM ca / deze ca TApi grIvA / ulvAdiva[-] pratyaye pUrvavat grIveti pArzvazabdo nikaTArthaH klIbe, tataH klIbaliGgaprathamAdvivA / 4 ziro dhIyate'syAM zirodhiH, striyAm / 'ddudhaany| vacanaM samIcInam, puMliGgaprathamAdvivacanaM tu lekhakadoSAd 20 dhAraNAdau'(ju.u.a.), 'karmaNyadhikaraNe ca'3393 ||iti kiH, se jJeyam / ekaM nAlipArzvayoH // 'Ato lopH-'6|4|64|| / "ziro dhatte zirodhiH [grIvA], grIvAdhamanyau prAg nIle bAhulakAt kartari kiH''[mA.dhAtuvRttiH, juhotyAdiH, dhAtusaM 1grIvAyA dhamanyau, prAgityavyayama, grIvAyAH pUrva17] iti mAdhavaH / 5 ziro dhArayati zirodharA / 'saMjJAyAM __ bhAgau nIle, ucyeta ityanvayaH / nIlavarNatvAnnIle / ekaM bhRt-'3|2|46|| ityAdinA khac, 'khaci huusv:'6|4|94||, grIvAyAH pUrvabhAganADyoH // TApa / paJca grIvAyAH / 'gAbaDi' iti bhASA // pazcAnmanye kalambike // 587 // sA trirekhA kambugrIvA 1 manyate'nayorapAna iti manye, striyAm / 'manu 1sA grIvA tisabhI rekhAbhiraGkitA kambvAkRtiH grIvA (mana) jAne'(di.A.a.), 'saMjJAyAM samajaniSadanipata-' kambagrIvA / "rekhAtrayAGkitagrIvA kambugrIveti kathyate''[halA- 3399 // iti kyap / ydvaagbhttHyudhkosh:2|517||]iti halAyudhaH // "kaNThanADImubhayataH ziro(sirA) hanusamAzrayAH / avaTurghATA kRkoTiko // 586 // catasrastAsu nIle dve manye dve marmaNI smRte // 1 // " 1. 'gatau' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 2. 'kan' iti3|| 3. 'rabi labi abi zabde' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 4. 'ghAtI' iti 3 // 5. 'artisRdhRdhamyamyazyavitRbhyo'ni:'(uNA-259)ityuNAdigaNe // 6. 'gRhNAti' iti3|| 7. 'granAti' iti 4 // 8. 'zevayahvajihvAgrIvA''pvAmIvA: '(uNA152)ityuNAdigaNe // 9. 'khyAtAyAH' iti1|| 10. '-GkitA' iti halAyudhe // 11. tulanIyo'marakoSaH 2 / 688 // 12. '-TI' iti 1 // 13. '-' iti 4 // 14. '-nayoH prapAta' iti4|| Jain Education Interational Page #301 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 260 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [aSTAGgahRdayam, zArIrasthAnam, adhyAyaH -4 - 26-27 // ] iti / 2 ke zirasi lambete' kalambike / 'labiG zaM (sraM ) sane' (bhvA.A.se.), Nvul / dve grIvApazcAdbhAganADyoH // 587 // galo nigaraNaH kaNThaH 1 gIryate bhaktAdyanena galaH / 'gR nigaraNe' (tu.pa.se.), 'puMsi saMjJAyAm- '3 / 3 / 118 // iti ghaH, 'aci vibhASA '8 / 2 / 21 // iti latvam / galati galo vA / 'gala adane ' (bhvA.pa.se.), ac / 2 nigaratyanena nigaraNaH / 'gR nigaraNe ' ( tu.pa.se.) / 3 kaNati zabdAyate kaNThaH / 'kaNa zabde' (bhvA.pa.se.), daNDakaH, 10 'kaNeSThaH'(uNA-103 ) iti ThaH, bAhulakAt ThasyekAbhAvaH / kaNThaH, kaNThI, kaNThaM ca / "samIpagalazabdeSu triSu kaNThaM vidurbudhAH''[zAzvatakoza:, zro- 489 ] iti zAzvataH / trINi kaNThasya // kAkalakastu tanmaNiH / 1 ku ISat kalaH kAkalaH, svArthe kani kAkalakaH / tasya kaNThasya maNiH tanmaNiH / galamaNerekam // aMso bhujaziraH skandhaH 1 amati rujati bhArAdinA aMsaH, puNkliiblinggH| 'am(ama) gatizabdasaMbhaktiSu' (bhvA.pa.se.), 'udyami-' ( ) 20 iti saH ('ameH san ' ( uNA - 699 ) iti san) / bAhulakAd 'vR[tR]vadi- ' (uNA - 342 ) iti vA saH / 2 bhujasya ziro bhujaziraH, sakArAntaH, klIbaliGgaH / bhujazikharamapi / 3 skandyate bhAreNa skandhaH / 'skandir gatizoSaNayo:' (bhvA.pa.a.), 'skandyamibhyAM - ' (haimoNA - 251 ) dhaH, bAhulakAd dalopaH / yadvA kaM ziro dadhAti / 'Ato'nupasarge kaH ' 3 / 2 / 3 // , pAraskarAditvAt suT / trINi skandhasya // jatru sandhiruroM sagaH // 588 // 1 uroM'sago vakSaHskandhagataH sandhirantaraM jatru, ucyata ityanvayaH / jAyate prakAzate bAhurasmAd jatru / 'janI prAdurbhAve' [ martyakANDaH-3 (di. A.se.), 'jatrvAdayazca' (uNA - 542 ) iti ruH, nakArasya ca 30 takAraH, klIbe'yaM, takArarephasaMyogopadhaH / ekaM hatskandhA ntarasya // 588 // bhujo bahuH praveSTo dovahA~ 1 bhujyate'neneti bhujaH puMstrIliGga: / 'bhuja pAlanAbhyavyavahArayoH ' (ru.pa.a.), 'halazca 3 | 3 | 121 // iti karaNe ghaJ, 'bhujanyubjau pANyupatApayoH 7 / 3 / 31 // iti nipAtanAdaguNatvamakutvaM ca / striyAM TApi bhujA / 2 vahantyanena bAhu:, puMstrIliGga: / 'vaha prApaNe' (bhvA. u. a.), 'vahirahitalipaMzibhyazca'(kAtantroNA-1 |3 || ) ityuN / 3 prakarSeNa veSTayati praveSTaH, puMklIbaliGgaH / 'veSTa veSTane'( ), curArdiH, ac / 4 40 dAmyantyaneneti doH, puMklIbaliGga: / 'damu upazame' (di.pa.se.), 'damerDos(Dosi:)'(uNA - 227 ) / puMsi zasAdau ' paddannomAs- '6 / 1 / 63 // ityAdinA doSannAdezaH / klIbe do:, doSI, doMSi ityAdi / bhAgurimate doSA'pi / "dordoSA ca bhujo bAhuH pANirhastaH karastathA" [ dhanaJjayanAmamAlA, zrI - 101] iti dhanaJjayanighaNTuH (-naammaalaa)| "bahudoSo gurudhvaMsIM gohantA janapIDaka: "[ vidagdhamukhamaNDanam, pariccheda:- 4, zlo- 23] iti vidagdhamukhamaNDanam / " doSaH syAd dUSaNe pApe doSA rAtrau bhuje'pi ca ''[ vizvaprakAzakozaH, SAntavarga:, zro- 7 ] iti mahezvaraH / 5 vahantyanayA vAhA / 'vaha prApaNe' (bhvA.u. a.), 50 'hlshc'3|3|121 // iti karaNe ghaJ / bAhate prayatate vA / 'bAhU (bAhra) prayatne' (bhvA.A.se.), pacAdyac / vAho'danto'pi / "vAho'zvajayoH pumAn"["]iti dAmodaraH / " vAho bAhuriti smRtaH "["] iti dezIkoSaH / paJca bhujasya // atha bhujakoTaraH / dormUlaM khaNDikaH kakSA 1 bhujasya koTaro bhujakoTaraH, puMklIbaliGgaH / 2 doSNormUlaM dormUlam / 3 khaNDakamasyA'sti khaNDikaH / 'ata iniThanau '5 / 2 / 115 // iti Than, 'ThasyekaH 7 / 3 // 50 // // 4 kaSyate sparzena hiMsyate kakSA, puMstrIliGga: / 'kaSa hiMsAyAm' 60 1. 'lambate' iti 2 // 2. 'labi avasraMsane ca' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 3. 'puMklI' ityeva1 // 4. 'gatyAdiSu' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 5. 'suk' iti 1 // 6. '-nena' iti 1 // 7. 'puMklIba' iti 3 // 8. veSTadhAtustu bhvAdau vartate // 9. 'puMklI' iti 3 // 10. 'guNadhvaMsI' iti vidagdhamukhamaNDane // 11. 'prajA yatate' iti 3 // 12 dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zrI - 338, pR. 424 // rAmAzramI 2 / 6 / 80 // pR. 296 // 13. 'dezIye koSa : ' iti1, 'dezIya-' iti4 // 14. 'bhujasya paJca' iti 3 // Page #302 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 588-592] vyutpattiratnAkarakalitA 261 (bhvA.pa.se.), bAhulakAd 'vRt]ivadi-'(uNA-342)iti saH, cikA, upabAhurayam / dve 'kalAI' iti khyAtAyAH // 590 // 'SaDhoH kaH si'8|241 ||iti katvam / "kakSyeti yakAro- pragaNDaH kUrparAMsAntaH padhA'pi"[ ]ityamaraTIkA / catvAri kakSAyAH // 1 prakarSeNa gaNDatyekadezIbhavati pragaNDaH / 'gaDi pArzva syAdetayoradhaH // 589 // vadanaikadeze'(bhvA.pa.se.), ac / kUrparazca aMsazca kUrparAMsau, 1 etayoH kakSayoradhobhAgaH pazUnAM pArvAsthnAM samUhaH tayorantarmadhyam, tasyaikam / 'kuhaNI skandhamadhyam' iti bhaassaa|| pArzvam, puMklIbaliGgaH / yadamara:-"pArzvamastrI"[amarakoSaH paJcazAkhaH zayaH zamaH / 26 / 79 / / ] 'parzor(pardhA) Nas vktvyH'(vaa-4|2|43||)iti Nas, padatvAd guNo na / eka 'pasavADA' iti khyAtasya hastaH pANiH karaH // 589 // 1 paJcAGgalya: zAkhA iva zAkhA asya pnycshaakhH| 10 kaphoNistu bhujAmadhyaM kaphaNiH kUparazca saH / / 2 zete tiSThati sarvamatreti, zerate'sminnaGgalayo vA zayaH / 'zI svapne'(a.A.se.), 'puMsi saMjJAyAM ghH-33|121 // iti 1 kena sukhena phaNati kaphoNiH, strIliGgaH / phnn| ghaH / 3 zAmyati zamaH / 'zamu upazame'(di.pa.se.), ac / gatau'(bhvA.pa.se.), pRSodarAditvAt sAdhuH / kaMpoNiriti "pANiH zamaH zayo hastaH"["]ityamaramAlA / 4 hasatyanena 40 pavargAdyamadhyo'pi / 2 bhujayormadhyaM bhujAmadhyam / 3 kena hastaH, puMklIbaliGgaH / 'hasa(hase) hasane'(bhvA.pa.se.), sukhena phaNati kaphaNiH, strIliGgaH / 'phaNa gatau'(bhvA.pa.se.), hasimagriNa-'(uNA-366)ityAdinA tan / 5 paNyate vyava'in sarvadhAtubhyaH'(uNA-557)itIn / "kaphoNiH kaphaNi- hiyate'neneti pANiH, puMsi / 'paNa vyavahAre stutau ca' yo:"[] iti zabdArNavaH / kRdikaaraat-'(gnnsuu-4|1|45||) (bhvA.A.se.), bAhulakAd 'ajyatibhyAM ca'(uNA-570) iti GISi kaphoNiI kaphaNI ca / 4 kurati chinno bhavati itIba (itINa), 'azipaNAyyoritIj Ayasya luk ce' kUrparaH / 'kura chedane '(tu.pa.se.), bAhulakAt zIkaravadaran, (uNA-572) iti vA / 6 kurvantyanena, kIryate vA karaH / puk cAgamo dIrghatvaM ca / tadabhAve kurpara: paJcamasvarAdirapi / 'DukRJ karaNe'(vyA.u.a.), 'ka vikSepe '(tu.pa.se.) vA, 20 catvAri 'kuhaNI' iti khyAtAyAH / zeSazcAtra-"kaphoNau ratni- 'Rdorp-'3|3|57|| ityap / SaD hastasya / "bhujadalaH pRSThakaM baahuupbaahusndhishc"[shessnaammaalaa3|124||]|| salaH"[zeSanAmamAlA 3124 // ] zaiSike // adhastasyA''maNibandhAt syAt prakoSThaH kalAcikA asyAdau maNibandho maNizca saH // 591 // 50 // 590 // 1 asya pANerAdau mUle maNerbandho'traM maNibandhaH, pANiprakoSThasandhiH / 2 maNati mahArghatAM maNiH, puNstriilinggH| 1 tasya kUrparasya AmaNibandhAnmaNibandhamavadhIkRtyA'dho'dhastAt prakoSTha ityanvayaH / prakuSyate nikRSyate "hastamUle maNirdvayoH"[ ]ityukteH / 'maNa zabde'(bhvA.pa.se.), bhujAbharaNamasmAditi prakoSThaH / 'kuSa niHkoSaNe'(tryA.pa.se.), '-in'(uNA-557)iti in / dve pANiprakoSThasandheH / 'puhaMcA' iti bhASA // 591 // 'ruSi(uSi)tuSigArtibhyasthan '(unnaa-161)| 2 karamaJcati Acinoti vA, pRSodarAditvAt kalAciH, svArthe kani kalA- karabho'smAdAkaniSTham 1. 'puMklIba' iti 3 // 2. 'siti c'1|4|16|| ityanena // 3. '-vADa' iti1|| 4. 'kapho-' iti1.2.4|| 5. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, bho-338, pR.425 / / , rAmAzramI 21680 // , pR.297||, "kaphoNistu bahumadhye kaTmaraH kaphaNirdvayoH" iti zabdArNavaH" iti TIkAsarvasve, bhA-2, 2680 // , pR.341 // 6. 'kura zabde', 'kSura khura vilekhane' iti svAmI, 'kura zabde' 'khura cchedane khaNDane ca' iti maitreyaH, 'kura zabde', 'khura cchedane' iti sAyaNaH 7. 'kU-' iti 1.4 // 8. 'tyo'-' iti1|| 9. 'niSkarSe' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 10. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-339, pR.426 // , rAmAzramI 2681 // , pR.297 // , rAmAzramyAM 'zamaH' ityasya sthAne 'samaH' iti dRzyate // 11. '-tIn' iti3|| 12. 'azipaNAyyo ruDAyaluko ca'(uNA-572)ityuNAdigaNe // 13. ito'gre 2pratau 'kR vikaraNe' iti dRzyate // 14. 1pratau bhAsti // 15. '-veti' iti3|| 16. 'pahuMcA' iti3|| Jain Education Intemational Page #303 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 262 1 asmAnmaNibandhAdAkaniSThaM kaniSThAM maryAdIkRtya kare bhAtIti karabhaH / ' bhA dIptau ' ( a.pa.a.), 'supi '3 // 2 // 4 // iti yogavibhAgAt kaH / kIryate muSTiraneneti vA / 'kR vikSepe' ( tu.pa.se.), 'kRzgardirAsivallibhyo'bhac' (kAtantroNA3 / 143 // ) "maNibandhAdAkaniSThaM karasya karabho bahi: "[ amarakoSaH 2 | 6 |81 // ] ityamaraH / ekaM karabhasya // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zAkhAGgulI / aM 1 karasya zAkhA iva karazAkhA / 2 aGgati grahaNAya 10 gacchati aGguliH / agirgatyarthaH, 'RtanyaJji-'(uNA-442) iti uri:, 'vAlamUlalaghvaGgulInAM vA ro laM H ' ( vA-8 |2 // 18 // iti latvam / karazAkhA ca aGgulizca karazAkhAGgulI, prathamAdvivacanam / 'kRdikArAt - ' ( gaNasU - 4 11 / 45 // ) iti GISi aGgulI ca / 3 ['vAlamUla- ' ( vA - 8 / 2 / 18 // ) iti vikalpapakSe ratvam] aGgurI / aGgulastu prakRtyantaraM yavamAne / " aGgulastu yavo mataH"[]ityamaradattaH / "aGgulo nA yavamAnam" [] iti vAcaspatiH / trINyaGgulyAH // 2 aGgulo'GguSThaH 1 aGgu' zarIrAvayavaM lAti aGgulaH / 'Ato'nupa20 sarge kH'3|2|3|| / aGguriti aGgulIzabdaikadezAnukaraNam / 2 aGgau tiSThati aGguSThaH / 'SThA gatinivRttau ' (bhvA.pa.a.), 'supi sthaH ' 3 / 2 / 4 // iti kaH, 'ambAmbagobhUmi - '8 / 3 / 97 // ityAdinA Satvam, STutvam / dve aGguSThasya // tarjanI ta pradezanI // 592 // tu 1 tarjyate'nayA tarjanI / 'tarja bhartsane ' (bhvA.pa.se.), karaNe lyuT / 2 pradizyate'nayA pradezanI / 'diza atisarjane'(tu.u.a.), karaNe lyuT / 'pradezinI " [ ] ityanye / dve tarjanyAH // 592 // tu madhyamA madhyA [ martyakANDaH-3 1 atizayena vRddhA jyeSThA / 'atizAyi (ya) ne 30 tamabiSThanau '5 // 3 // 55 // itISThan, 'vRddhasya ca '5 / 3 62 // iti jyAdezaH / 2 madhye bhavA madhyamA / 'madhyAnma: 4 | 3 |8 // iti maH | 3 madhyabhUtatvAd madhyA / trINi madhyamAyAH // sAvitrI syAdanAmikA / 1 savitA 'devatA'syAH sAvitrI / 'sAsya devatA' 4 / 2 / 24 // ityaN / 2 anayA kila brahmaziracchinnamato brahmavadhatvAdasyA nAmagrahaNamayogyamityanAmA / ' DAbubhAbhyAmanyatarasyAm 4 / 1 / 13 // iti DApU, tataH kan, 'ke'NaH 7 / 4 / 13 // , 'pratyayasthAt- 7 / 3 / 44 // itItvam [ anAmikA ] / dve anAmikAyAH / 'deva pUjaNI' iti bhASA // " kanInikA ta kaniSThA tu 1 kanati dIpyate kanInikA / 'kana dIptau ' (bhvA.pa.se.), 'kanerInaka:'(haimoNA - 73 ) itInakaH / 2 pUrvAGgulyapekSayA'lpeti kaniSThA / dve kaniSThAyAH / 'ciTI' iti bhASA // avahasto hastapRSThataH // 593 // 1 hastapRSThata iti, hastapRSTha ityarthaH / saptamyarthe'tra tasil / avakRSTo hasta: avahastaH / ekaM hastapRSThasya // 593 // kAmAMGkuzo mahArAjaH karaMjo nakharo nakhaH / karazUko bhujAkaNTaH punarbhavapunarnavau // 594 // 1. 'vAlamUlalaghvalamaGgulInAM vA lo ramApadyate' iti vArtikasvarUpam // 2. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zrI - 340, pR. 426 // , rAmAzramI 2 / 6 / 82 // , pR.298|| 3. 'aGgu' iti 1 // 4. 'pradezinI' iti mudritAbhidhAnacintAmaNinAmamAlAyAm, svopajJaTIkA'pi tamAzrityaiva // 5. 'dai- ' iti4 // 6. 'kanI dIptikAntigatiSu' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 7 dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-341, pR.427||, rAmAzramI 216 / 83 // , pR. 298 // 8. 'puMklI' ityeva3 // 1 kAmasyA'Gkuza iva kAmAGkuzaH / 2 mahArAja 50 iva zobhanatvAd mahArAjaH / 3 karAjjAtaH karajaH / 'paJcamyAmajAtau - '3 / 298 // iti DaH / yaugikatvAt pANijaH kararuhAdayaH / 4 nakhaM nakhatvaM dharmapradhAnAd nakhapadapravRttinimittaM rAti dadAti pratipAdayati nakharaH, triliGgaH, kavargadvitIyamadhyaH / "nakharaM triSu''[ ~]ityamaramAlA / striyAM TApi nakharA / 5 nAsti khamindriyaM tvagrUpamatreti nakhaH, puMklIbaliGgaH / "nakho'strI " [ amarakoSaH 2 16 // 83 // ] ityamaraH / 'nabhrANnapAt- '6 // 3 // 75 // ityAdinA naJaH prakRtibhAvaH / na khanyata iti 40 Page #304 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 592-597] vyutpattiratnAkarakalitA 263 vA / 'anyebhyo'piiti-'3|2|101|| iti DaH / nakhati 1 visRtAGgalipANau, caJcan saran piTati saMhato gacchatIti vA / 'Nakha gatau'(bhvA.pa.se.), ac / 6 karasya bhavati capeTaH, puMstrIliGgaH / pRSodarAdiH / "capyate sAntvyatezUka iva karazUkaH / 7 bhujAyAM kaNTa iva bhujAkaNTaH / 'neneti vaa| 'capa sAntvane '(bhvA.pa.se.), 'zakAdibhyo'Tan' 8 punarbhavati punarbhavaH / pacAdyac / 9 punarapi navaH puna- (uNA-521), bAhulakAdetvam"[ ]iti madhumAdhavI / 'capa navaH / nava nakhasya // 594 // tADane( ), 'capereTa:'(haimoNA-158)ityeTo vaa| capaTo'pyatra / pradezinyAdibhiH sArdhamaGgaSThe vitate sati / "capaTaH phAla(sphAra)vipule capeTe parpaTe'pi ca"[medinI kozaH, TAntavargaH, zro-40] iti mediniH / "capeTacapaTau prAdezatAlagokarNavitastayo yathAkramam // 595 // tale''[ ] ityujvaladattaH / 2 prakarSeNa talati pratiSThate 1 prapUrvaH 'diza atisarjane'(ta.u.a.). NiniH pUrvApekSayA pratalaH / 'tala pratiSThAyAm'(cu.pa.se.), ac / prasRtaM 40 'upasargasya ghji-'6|3|122|| iti bAhulakAd dIrghatve prAde- talamasyeti vA / 3 talati talaH / 'tala pratiSThAyAm' talamasyAta vA 10 zinI tarjanI, tayA sArdhamaGgaSThe vitate prasArite sati prAdezaH (cu.pa.se.), ac / "merusumeruvat talapratalau"[ ]iti mishraaH| ucyata ityanvayaH / pradizyate kathyate'nena prAdezaH / 'diza 4 prasRto hastaH prahastaH / 5 tADayati tAlikA / 'taDa atisarjane'(tu.u.a.) prapUrvaH, 'hlshc'3|3|121 // iti saMjJA AghAte'(cu.u.se.), asmANNijantAd Nvul / 6 talati yAm , karaNe vA ghaJ, 'upasargasya ghji-'6|3|122|| iti tAlaH / jvlaaditvaannnnH| tala eva veti / prajJAditvAdaNa / dIrghatvam / pradeza AdisvarAdirapi / "pradezo dezamAtre ca SaT capeTasya / 'hastatAlI' iti bhASA // [syAt] tarjanyaGgaSThasaMmite''[medinIkozaH, zAntavargaH, zo-25] siMhatalastu tau yutau // 596 // iti mediniH / 1 madhyamAyute aGgaSThe vitate sati tAla: 1 tau prasAritAGgalIvAmadakSiNau pANI, siMhasyeva tala: ityucyate / talati pradezApekSayA prakarSeNa tiSThati parimANamatreti siMhatalaH, siMho hi militAbhyAM capeTAbhyAM hanti / saMhataM tAlaH / 'tala pratiSThAyAm'(cu.pa.se.), ghaJ / 1 anAmi- lAti, 'Ata:-323 // iti kaH / 'saMhatalaH' ityeke / ekaM 50 kayA sArddhamaGgaSThe vitate sati gokarNaH ucyate / goH militadvihastacapeTasya / 'bihaM hAthanIM bhelI capeTa' iti 20 karNAkRtiH gokarNaH / gokarNapramANatvAdvA gokrnnH| 1 kani- bhASA // 596 // SThayAM sArddhamaGgaSThe vitate sati vitastiH ucyate / vitasyate saMpiNDitAliH pANirmuSTirmusturmucuTyapi / pradezAdyapekSayA'dhikamutkSipyate pramANamaneneti vitastiH, puMstrI / "vitastiH strI"[ ]iti tvamaramAlA / subhUtirapi striitvmaah| saMgrAhazca vipUrvaH 'tasu utkSepe'(di.pa.se.), bAhulakAd 'vasestiH'(uNA- maSNAti maSiH paMstrIliGa. / 'maSa steye' 619) iti tiH / sa eva dvAdazAGgalaH / dvAdazAGgulayaH (vyA.pa.se.), ktin / 2 musyati khaNDayati mustuH, puMstrIpramANamasya / 'tddhitaarth-'2|151|| ityAdinA samAse 'dvi- linggH| yadvaijayantI-"aklIbe muSTimustU dvau saMgrAho mucuTi: gornityaM luk'(vaa-5|2|37)iti mAtraco luki 'tatpuruSasyA- striyaam"[vaijyntiikoss:4|4|79 // ] iti / 'musa khaNDane' Ggale: sNkhyaavyyaade:5|4|86 // ityac / yathAkramamityukta- (di.pa.se.), bAhulakAt tun / 3 muhuH chuTarti mucuTiH / krameNaitAni / catvAri mAnavizeSanAmAni // 595 / / 'curTa chedane'(tu.pa.se.), pRSodarAdiH / GISi mucuTI / mucyata 60 30 prasAritAGgalau pANau capeTaH pratalastalaH / iti vA, bAhulakAt kiduttiH| 4 saMgRhyate saMgrAhaH / 'graha upAdAne '(tryA.u.se.), samipUrvaH, 'sami mussttau'3336|| iti prahastastAlikA tAlaH ghaJ / catvAri muSTeH // 1. '-tIti' iti 4 // 2. '-tve' iti 2 // 3. '-ThAyA' iti1.3|| 4. 'puMklI .' iti 2 // 5. dra. TIkAsarvasvam, bhA-2, 2 / 6584 // , pR.344 // 6. 'upakSaye' iti svAmisAyaNau, 'prakSepe' iti maitreyaH // 7. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zo-342, pR.428 // 8. 'biMdu' iti2 // 9. '-nI' iti 4 // 10. 'cuTati' iti 2 // 11. 'cuTa' iti2|| Jain Education Intemational Page #305 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 264 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA ardhamuSTistu khaTakaH 1 muSTerardhamardhamuSTiH, khaTati khaTakaH, kavargadvitIyAdiH / 'khaTa kAGkSAyAm ' (bhvA.pa.se.), 'kvun zilpi - saMjJayo: ' (uNA - 190 ) iti kvun / ekamardhamuSTeH / 'TAkara' iti bhASA // kubjitaH punaH // 597 // pANiH prasRtaH prasRtiH 1 kubjitaH kuJcitAGguliH // 597 // pANiH, prastriyate sma prasRtaH / 'sR gatau ' (bhvA.pa.a.), 'nisstthaa'3|2 / 102 // iti 10 ktaH / 2 prastriyate prasRtiH / 'striyAM ktin '3 | 3 |94 // / dve prasRteH / ' pasalI' iti bhASA // tau tau punaJjaliH / 1 tau prasRtau vAmadakSiNau yutau pArzvaviSTau / anaktyanena aJjaliH, puMsi / 'aJju [ vyakti ] mrakSaNAdau' (ru.pa.ve.), 'RtanyaJji-'(uNA-442) ityAdinA'lin / "asyate jalamanena "[ ] iti nairukta: / nATye tu " patAkAbhyAM tu hastAbhyAM saMleSAdaJjaliH smRtaH: ''[ nATyazAstram, adhyAyaH-9, lo- 121] iti / ekaM 'dhovA' iti khyAtasya / prasRtahastadvayapuTArtho'pyayam, yathA - " iti cApi vidhAya dIyatAM 20 salilasyAJjalireka eva nau"[']iti / 'aradha badhAvoM' iti bhASA / pramANArthaM mukulitahastayuge'pi / yathA - " zatamukhamupatasthe prAJjaliH puSpadhanvA "[] iti / tadA hastayojanamiti bhASA / yanmahezvara:-" aJjaliM (aJjalI) kuDave vindyAdaJjaliH karasaMpuTe"[vizvaprakAzakoza:, lAntavarga:, zrI - 136 ] | kuDavaH prasRtiH, karasaMpuTa: prasRtapANidvayapuTaH, pramANArthaM mukulitaM hastayugaM vA // prasRte tu dravAdhAre gaNDUSazcalukaluH // 598 // 1 gaNDayati (gaDayati) gaNDUSaH, puMklIbaliGgaH / 'gaDa secane'(bhvA.pa.se.), bAhulakAdUSan / 2 culumpatIti [ martyakANDaH-3 culukaH, puMstrIliGgaH / harSastu - "AsyapUraNI culukA" [ ] 30 iti striyAmAha / culumpaH sautraH, 'kaJcaka- '(haimoNA-57) ityAdinA ukarniM nipAtyate / 3 calati culuH, puMsi / 'bhRmR[zI]tR - ' (uNA-7) iti bAhulakAduH / kani culuko'pi / kIdRze prasRte ?, dravAdhAre jalAdhArabhUte / trINi gaNDUSasya / 'culU' iti bhASA // 598 // hastaH pramaNikoM" madhye madhyamAGgulikUrparam / 40 1 madhyamAGgulizca kUrparazca madhyamAGgulikUrparau, tayormadhye iti" dhyamAGgulikUrparam / 'pAre madhye SaSThyA vA' 2 / 1 / 18 // iti samAso'vyayIbhAvaH / pramANamastyasya pramANikaH / 'ata iniThanau '5 / 2 / 115 // iti Than, 'ThasyekaH 7 // 3 // 50 // / madhyamAGgulikUrparayormadhye caturviMzatyaGgulapramANavAn hasta ityarthaH / kiSkurityapi / " kiSkurvitastau haste ca "[vizvalocanakoza:, kAntavarga:, zro- 10] iti zrIdharaH / 'hastazcatuviMzatyaGgulaH "[ ]iti taTTIkA // baddhamuSTirasau reliH 4 1 asau hasto baddhamuSTiH san baddho muSTiryatra sa tAdRk, baddhayA muSTyopalakSita ityarthaH / 'Rtani-' (uNA(442) ityAdinA dvAdazadhAtubhyo dvAdazapratyayAH kriyante tatra / arteH kalipratyayaH, kakAra kitkAryArthaH, dhAtoryaNAdeza: ratniH, puMstrIliGgaH / ekaM 'muMDaharthe' iti khyAtasya // arenirniSkaniSThikaH // 599 // 1 nirgataH kaniSThAyA niSkaniSThakaH / ratnisadRza: araliH / naJatra sAdRzye, RteH sautrAt 'pASrNyAdayaH ' ( cAndroNA - 1180 // ) iti niH / puMstrIliGgo'yam / 'arttiH ' []iti subhUtiH / ekaM kaniSThArahita 'muMDahartha' iti khyAtasya // 599 // vyomavyAyAmanyagrodhAstiryagbAhU prasAritau / 1 vyAmIyate'nena vyAmaH / 'vyAGpUrvI 'mAG mAne ' 1. 'AkA-' iti3, 'kAGkSe' iti svAmI // 2. dra ama. kSIra. 2 / 6 / 85 // pR. 152 // svopajJaTIkA 3 / 598 // , pR.135 // 3. dra. anekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA-2, 3616 // pR.257|| 4. 'aratha vadhAvA' iti 2 // 5. 'caluH' iti mudritAbhidhAnacintAmaNinAmamAlAyAm, svopajJaTIkA'pi tamAzrityaiva // 6. ' - klIbaH' iti3 // 7. 'gaDi' iti1.2.4 // 8. 'gaDe zca' (uNA - 518) ityuNAdigaNasUtram // 9. 'culupaH' iti 3 // 10. ' niti' iti3 // 11. 'calU' iti 1 / 12. 'prAmA' iti mudritAbhidhAnacintAmaNinAmamAlAyAm // 13. 2pratau nAsti // 14. pramANAn' iti 3 // 15. 'mUDa' iti1, ' - hAtha' iti 3 // 16. ' - hAtha' iti 3 // 50 Page #306 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 597-603] vyutpattiratnAkarakalitA 265 (di.A.a.), mUlavibhujAditvAt kaH / 2 viziSTa AyA ha utsaGga ityapi / mo'treti vyAyAmaH / 3 nyag ruNaddhi nyagrodhaH / rudheH 1 zarIrasya pUrvabhAgaH, upatiSThante'tra upasthaH / 2 pacAdyac / trINi vAmAkhyamAnasya // [zeSazcAtra-"atha vyAme aGgyate lakSyate aGkaH / 'aki lakSaNe'(bhvA.A.se.), halazca' viyAmaH syAd bAhucApastanUtala:" [shessnaammaalaa3|125 // // 1 // 33 // iti ghaJ / aJcyata iti vA / 'aJca gatipUjanayoH' UrvIkRtabhujApANinaramAnaM tu pauruSam // 600 // (bhvA.pa.se.), 'hlshc'1|3|3 / / iti ghaJ, 'cajoH ku:-' 1 bhajA ca pANI ca bhujApANI, UrvIkRtau vistRtau 7 / 3 / 52 // / 3 kroDati ghanIbhavati kroDaH / 'krUDa ghanatve' bhujApANI yatra tadUrvIkRtabhujApANiH, naro mAnaM yasya tannara- (tu.pa.se.), ac / 4 utkarSeNa sajantyatra utsaGgaH / SaJja 40 mAnam, UrvIkRtabhujApANi ca naramAnaM ca U/kRtabhujA- saGge'(bhvA.pa.a.), 'puMsi sNjnyaayaam-'3|3|118|| iti ghaH / pANinaramAnam / puruSaH pramANamasya pauruSam / 'puruSahasti- catvAri utsaGgasya // 10 bhyAmaNa c'5|2|38|| ityaN / triliGgo'yam, yathA pauruSaM / kroDoro hRdayasthAnaM vakSo vatso bhujAntaram // 602 // jalam, pauruSI yaSTiH, pauruSaH setH| "puruSordhvamAnaM pauruSam" / []ityeke / dvAdazAGgalaM tu pauruSaM chAyAmAnam / ekaM 1 kroDati ghanIbhavati kroDA, strIklIbaliGgaH / puruSapramANamAnasya // 600 // yadgauDa:-"strInapuMsakayoH kroDA vakSasi syAt kirau pumAn" danadvayasamAtrAstu jAnvAdestattadunmite / [ ]iti / 'kruDa ghanatve '(tu.pa.se.), aca, TAp / 2 iyarti calati ni:zvAsavAyunA uraH, klIbe / 'Rgatau'(ju.pa.a.), 1 jAnvAdeH parato danAdayaH pratyayAstattadunmite vartante, tena tena jAnvAdinA unmitaM tattadunmitam, tatra / tathA(yathA) 'arterucca'(uNA-634) ityasun, utvaM raparatvaM ca / kaNDvAdI urasyatIti dhAtoH kvipi vA / 3 hRdayasya bukkAyAH sthAnaM jAnuH pramANamasya jAnudaghnam, jAnudvayasam, jAnumAtram / 'pramANe dvayasajdaghnajmAtraca :'5 / 2 // 37 // / evaM puruSadaghna hRdayasthAnam / 4 sapatnIroSaviSayatvAd vakSatIti vakSaH, mityAdi / striyAM jAnudaghnI, jAnudvayasI, jAnumAtrItyAdi / klIbeM / 'vakSa roSe'(bhvA.pa.se.), asun / vakti sAmarthyamiti 50 vA / 'vace: sakca '( )ityasuni sagAgame ca, Satve kutve 20 rIDhakaH pRSThavaMzaH syAt ca vakSa iti vA / "vakSa saGghAte(bhvA.pa.se.), ato'sun" 1 rihyate'sau rIDhaH, rihiH sautro'rira(avi)kattha- []ityanye / 5 vadati prakAzayati sAmarthya vatsaH, puMklInAdau, niSThA, ke rIDhakaH / 2 pRSThasya vaMzaH pRSThavaMzaH / dve baliGgaH / 'vada vyaktAyAM vAci'(bhvA.pa.se.), vR(vR)tRvadi-' pRSThavaMzasya / yadvAgbhaTa:-"pRSThavaMzI (-vaMzaM) hyubhayato yau (uNA-342)iti saH / 6 bhujayorantaraM bhujAntaram / SaD sandhIkaTipArzvayoH''[aSTAGgahRdayam, zArIrasthAnam, adhyAyaH-4, urasaH / 'chAtI' iti bhASA // 602 // zro-19] iti / ' pUMThinI vAhalI' iti bhASA // stAntaraM hRd hRdayam pRSThaM tu caramaM tanoH // 601 // 1 stanayorantaraM stanAntaram / 2 harati mano hRda, 1 tanordehasya caramaM pazcAdbhAgaH pRSTham / pRSyate klIbe / hajo 'bahulam (haimsuu-5|1|2||)iti duk / 3 sicyate kezajaleneti pRSTham / 'pRSu secane'(bhvA.pa.se.), hriyate hRdayam / 'vRhoH Sugduko ca'(uNA-540)iti yat 60 [titha] pRSThagUthayUthaprothA:'(uNA-169)iti thak / pazcAnmAtre' (kayan), dugAgamazca / trINi stanAntarasya / "asahaM marmacaraM 30 pyayamupacArAt / yanmahezvara:-"pRSThaM caramamAtre(-gAtre) syAd guNAdhiSThAnakaM trsm''[shessnaammaalaa3|125 // ] zaiSikam // dehasyA'vayavAntare"[vizvaprakAzakozaH, ThAntavargaH, zrI-4] iti / ekaM pRSThasya / 'pUThi' iti bhASA // 601 // stanau kucau payodharau / 1. dra. svopajJaTIkA 3600 // , pR.135 // 2. 'ekaM pramANasya' ityevara // 3. 'daghnadvayasamAtrAH' iti3|| 4. '-dinA' 1.2 // 5. '-vaMzo' iti1.2|| 6. 'pUM-' iti1.2|| 7. 'vAhi-' iti 3 / / 8. tulanIyo'marakoSaH 2 / 6 / 78 // 9. 'kruDa nimajjane' iti maitreyaH, svAmisAyaNau tu svatantreNa na paThataH // 10. 1.3.4 pratiSu nAsti // 11. 'pacivacibhyAM suT ca' ityuNAdigaNe // 12. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zUo-336, pR.421|| 13. ito'gre1.2.4pratiSu 'Suk' iti dRzyate // Page #307 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 266 uroja ca 1 stanataH tAruNyodayaM kathayataH stanau / 'stana (Tana )' zabde'(bhvA.pa.se.), ac / tanuto vistArayata AtmAnaM vA / 'tanu vistAre' (ta.u.se.), ac, pAraskarAditvAt suT / stanataH pIyamAnAviti vA / 2 kucataH saGkucataH kucau / 'kuca saGkoce' (tu.pa.se.), 'igupadha- '3 / 1 / 135 // iti kaH / 'kuca zabde tAre' (bhvA.pa.se.), 'kuca samparkaNakauTilyapratiSTambhavilekhaneSu' (bhvA.pa.se.) ityato vA, 'igupadha- '3 / 1 / 135 // iti kaH / 'kUca' iti SaSThasvarAdirapi / " kucakUcau stanoccaye "[ ] iti zabda10 prabhedaH / 3 payo dugdhaM dharataH payodharau / ac / dharata iti dharau, na dharau adharau, payasaH adharau payo'dharau iti vA / 4 urasi jAyete urojau / 'saptamyAM janerDa : ' 3 / 297 // / yaugikatvAd urasijavakSojAdayaH / catvAri stanayoH / " dharaNau "[zeSanAmamAlA3 | 126 // ] zaiSikam // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA cUcukaM tu stanAd vRnta-zikhA - mukhAH ||603 // 1 'cUcu' ityavyaktaM kAyati zizunA pIyamAnamiti cUcukam, puMklI. / "cUcuko nA kucAnanam "[']iti ratnakoSaH / 2-4 stanazabdAt pare vRntAdaya:, tena stanavRntam, stanazikhA, stanamukham, stanAgramityarthaH / catvAri stanAgrasya / 20 "pippalaiH mecakaH''[zeSanAmamAlA3 // 126 // ] zaiSike // 603 // tundaM tundirgarbhakukSI piMcaNDo jaTharodare / 1 tundati tundam / 'tuda vyathane' (tu.u. a.), bAhulakAnnum, 'igupadha- '3 / 1 / 135 // iti kaH / tUryate pUryate vA / 'abdAdayazca'(uNA - 538) iti nipAtanAt sAdhuH / 2 tudatyenAM tundiH, strIliGgaH / 'igupadhAt kit ' (uNA-559), bAhulakAnnum / 3 giratyAhAraM garbhaH / 'gR nigaraNe' (tu.pa.se.), 'arttigR(gR)bhyAM bhan ' ( uNA - 432) / 4 kuzatyAhAreNa saMviSyati kukSiH, puMsi / gauDastu - "udaraM kukSira klIbe''[ ~]iti striyAmapyAha / 'kuza zreSaNe ' ( ), 'kuza: 30 ksi : ' ( ) iti ksiH / kuSNAtyAhAraM vA / 'kuSa niHkoSaNe' [ martyakANDaH - 3 (kryA.pa.se.), 'uSakuSi - ' ( ) iti ksi: / 5 apacinotyAhAraM picaNDaH / 'ciJ cayane ' ( svA.u. a.), 'JamantADDu : ' (uNA - 111) iti bAhulakAd DaH, pRSodarAditvAd varNAgamalopau / piciNDa iti tRtIyasvaradvayo'pi / 6 janayatyannAdinA svapUraNaM jaTharam, puMklIbaliGgaH / yadgauDaH - "udare jaTharo na strI''[]iti / vaijayantIkArastu - "jaTharaM codaraM na nA "[vaijyntiikossH4|4|67 ||]iti klIba evAha / " triliGgo'yam" []iti buddhisAgaraH / 'janI prAdurbhAve'(di.A.se.), 'Rccheraran '(uNA-411)iti bAhulakAdaran, pRSodarAditvAd nasya ThaH / 7 ud RNAti udgacchati vAyurasmAd udaram, klI / 40 ( "vaijayantI tu " jaTharaM codaraM na nA "[ vaijyntiikossH4|4|67||]ityaah / '"triliGgo'yam" []iti buddhisAgaraH) / --R gatau ' (kryA.pa.se.), ac / uddIryate vAyuneti vA / 'udi dRNAtererac (Urji dRNAteralacau) pUrvapadAntalopazca' (uNA718) / AhAreNa udRNAti udgacchatIti vA / 'R gatau' (kryA.pa.se.), ac / sapta udarasya / "malukaH romalatAdhAraH " [zeSanAmamAlA3 | 126 // ] zaiSike // For Private kAlakhaNDaM kAlakhaJjaM kAleyaM kAlakaM yakRt // 604 // 1. 'STana dhvaneti kSIrasvAmI' iti puruSakAra: (pRSTa - 90 ) / ajdantyaparAH sAdayaH SopadezAH (a. 6 | 1 | 64 // ) iti bhASyavacanAt Sopadeza evAyam / kSIrataraGgiNyAM kadAcit pAThabhraMzo jAtaH syAt / " iti kSIrataraGgiNyAM TippaNI, pR.73, Ti-2 // 2. dra TIkAsarvasvam, bhA-2, 21677 // , pR.338||, padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-335, pR. 421 // , rAmAzramI 2 / 6 / 77 // pR. 295 // 3. 'piSpalaH' iti1.2.3 // 4. ito'gre 4pratau 'igupadheti kaH' iti dRzyate // 5. 'kuzya-' iti2.4 // 6. ' - Syate' iti3 // 7. dra. svopajJaTIkA 3 / 604 // , pR.136 // 8. durgasammato'yaM dhAtuH, dra. kSIrataraGgiNI, divAdiH, dhAtusaM - 112, pR. 229 // 9 dra. svopajJaTIkA 3 / 604 // , pR.136 // 10. 'Rccherara:' ityuNAdigaNe // 11. ' -smin ' iti4 // 12. koSThAntargatapAThaH 1pratau nAsti // 13. 'bhUSaNe' iti4, tathA kSIrataraGgiNyAdayaH // 14. ' -J' iti1.2.4 // dakSiNe 1 dakSiNa iti, hRdayasya dakSiNe pArzve / kAlasya mAMsasya khaNDaM kAlakhaNDam, kRSNatvAt / kAlaM ca tat khaNDaM ca kAlakhaNDamiti vA, kRSNamAMsAMzaH / 2 kAlamapi bhinnaM sat khaJjayati kAlakhaJjam / 'khaji gativaikalye ' (bhvA.pa.se.), NijantaH, ac / 3 ku ISallIyate niSyate hRdayena kAleyam / 'lIG zeSe M'(di.A.a.), 'aco yat '3 | 1 | 97 // iti yat, 'Idyati '6 / 4 / 65 // itIt / kalirdevatA'syeti vA / 'kalerdaka '4 / 2 / 8 // | 4 kAlameva kAlakam / svArthe kan / 5 yamanaM yamaH saMyamaH, 'tatkaroti - ' (ga ) iti kvip, tuk, pRSodarAditvAnmalopaH yakRt, klIbe / paJca 'kalejA' iti 60 khyAtasya // 604 // Personal Use Only 50 Page #308 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 603-607] vyutpattiratnAkarakalitA tilakaM kloma 1 hRdayasya dakSiNe pArzve tilati snihyati tilaH / 'tila snehane' (tu.pa.se.), 'igupadha - '3 / 1 / 135 // iti kaH, tataH kan [ tilakaH ] / 2 klavate kSAradravyaM prApya calati kloma, klIbe |'cyung chuG (chyuG) truG pruG gatauM ' (bhvA.A.a.), 'kluG ityeke,' 'manin ' ( uNA-584) iti manin / klomamadantamapi sidhmaparyAye uktam / dve tilakasya / " tADyaM klapuSpaM' klomam''[zeSanAmamAlA3 // 126 // ] zaiSikANi // vA tu raktaphenaH / puSpasaH syAt 1 hRdayasya vAmapArzve raktaphenAjjAto raktaphenajaH / 2 puSpatIti puSpasaH / asaci pratyaye nipAtyate / dve 'phophasa' iti khyAtasya // atha plIhA gulmaH / 1 hRdayasya vAmabhAge plehati (plehate) antaH pravizati tIkSNaprayogAccarati plIhA / 'pliha gatau' (bhvA.A.se.), 'han (hana) hiMsAgatyoH' (a.pa.a.) asya vA / zvannukSanpUSan - plIhan- kledan- snehan- mUrdhan-majjanaryaman-vizvaSTyan(vizvapsan) - parijman mAtarizvan maghavan ' (uNA - 157 ) iti 20 kani sAdhuH / plIhAnau ityAdi puMsi / plIhA TAbantAcca ' yakRt plIhe ca sambaddhe "[]iti bAlakASTaH (vAlakApyaH) / 2 guDyate rakSyate'smAd gulmaH, puMklIbaliGgaH / 'guDa rakSaNe' (tu.pa.se.), 'bhImAdayo'pAdAne '3 | 4 | 74 // iti sAdhuH / galatyAyuriti vA / 'gala adane ' (bhvA.pa.se.), 'galeruccopadhAyA: ' ( ) iti mak / dve hRdayavAmabhAgasthagulmasya / 'pIhoM' iti bhASA // atra tu purItati // 605 // 44 1 amatyanenA'nnamiti antram / 'am (ama) gatau' (bhvA.pa.se.), ' - roge ' ( cu.a.se.) vA, 'amicimidizasibhyastran ' (uNA - 603) / antati badhnAti kAlakhaNDAdIna 267 vA / 'ati bandhane' (bhvA.pa.se.), '-STran ' ( uNA - 598 ) iti 30 STran, tadA dvitakArAvAn / 2 puriM ( purIM ) zarIraM tanoti purItat / 'tanu vistAre' (tu.u.se.), 'nahivRtivRSi- '6 |3 | 116 // iti kvip dIrghatvaM ca 'anudAttopadeza - '6 |4 | 37 // iti nlopaH, 'hrsvsy-'6|1171 // iti tuk / klIbe'yam / vAcaspatistu - " antraM purItadastriyAm "[ ] iti puMsyapyAha, tatra / dve antrasya // 605 // romAvalI romalatA 1 romNAmAvalI romAvalI, nAbhernirgatA romarAji: / 2 romNAM lateva romalatA / dve romalatAyAH // nAbhiH syAt tundakUpikA / 1 nahyate'trAyuriti nAbhiH, pustrIliGga: / 'naha (Naha) bandhane'(di.u.a.), 'naho bhazca' (uNA - 565 ) itIJ, bho'ntAdeza: / 2 tunde kUpIva tundakUpikA / dve nAbheH / " putArikA sirAmUlam [ zeSanAmamAlA3 // 127 // ] zaiSike // nAbheradho mUtrapuTaM vastirmUtrAzayo'pi ca // 606 // 1 nAbheradhastAnnAbhiguhyayorantaramityarthaH / mUtrasya puTamAdhAro mUtrapuTam / 2 vasatyasyAM mUtraM vastiH / vaste AcchAdayati mUtrAzayapuTaM vA / 'vasa nivAse' (bhvA.pa.a.), 'vasa AcchAdane ' (a.A.se.) ato vA, 'dRvasibhyAM ktin' (cAndroNA - 1 / 84 // ) puMstrIliGgo'yam / [ 3 mUtrasyA''zayo mUtrAzayaH ] "mUtrAzayapuTo 50 vastiH "[ ]iti ratnamAlA / trINi 'peDU' iti khyAtasya // 606 // madhyo'valagnaM vilagnaM madhyamaH 1 madhyazarIre vidyamAnatvAd madhyaH / 'a: (a) sAMpratike 4 | 3 |9 // iti apratyayaH / mavyate badhyate mekhalAdikamatra vA / 'mava bandhane M'(bhvA.pa.se.), 'zikyAsya-' ( ) iti sAdhuH / 2 avalagati avlgnm| 'lage saGge' (bhvA.pa.se.), 'kSubdhasvAnta- ' 7 / 2 / 18 // iti sAdhuH / 3 vilagati vilagnam, atikRzatvAt / 4 mAM lakSmIM zobhAM dhatte / 'aghnyAdayazca' (uNA - 551) iti nipAtanAt sAdhuH / madhye bhavo madhyamaH / 1. tulanIyo'marakoSaH 2 / 6 / 65 // 2. 'cyuG chyuG jyuG pruG pluG gatau' iti svAmI, 'cyuG chyuG jyuG bhyuG pruG pluG gatau' iti maitreyaH, 'cyuG jyuG pruG pluG gatau' iti sAyaNaH // 3. 'klapuSaM ' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 4. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-324, pR.406|| 5. 'phIhA' iti4 // 6. ' -bhyaH kAH' ityuNAdigaNe // 7 pramAdo'yaM pratibhAti, 'gamAdInAm- ' (vA - 6 / 4 / 40 // ) iti vArtikasattvAt, vasya jhaltvAbhAvAcca // 8. dra. svopajJaTIkA 3 / 605 // , pR.136 // , padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro- 324, pR.405 // rAmAzramI 26 66 // pR. 289 // 9. ' - 'tra vAyuriti' iti4, 'nahyate snAyubhiriti' iti svopajJaTIkAyAm, 3 / 606 // , pR.136 // 10. 'puMstrI' ityeva3 // 11. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-331, pR.416 // rAmAzramI 2 / 6 / 73 // pR. 293 // 12. 'bodhane' iti 2 // 40 For Private Personal Use Only Page #309 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 268 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 'mdhyaanm:'4|3|8|| zeSe iti maH / ete catvAro'pi puMklI- prarohe '(bhvA.pa.a.), karmaNi ghaJ / ArohatIti pacAdyac vaa| baliGgAH / catvAri dehamadhyasya // dve nitambasya // atha kaTaH kaTiH / jaghanamagrataH / zroNiH kalatraM kaTIraM kAJcIpadaM kakudmatI // 607 // 1 strIkaTyA agrabhAgaH, hanyate kAmukairiti jaghanam, 1kaTyata Aviyate kaTa: paMklI. / 'kaTe varSA- klIbe / 'han(hana) hiMsAgatyo:'(a.pa.a.), 'hano jagha ca' varaNayo:'(bhvA.pa.se.), 'puMsi sNjnyaayaam-'3|2|118 // iti ghH| (dshpaadhunnaa-2|28) iti kyuH, dhAtorjaghAdezazca / bhRzaM hanyata 2 kaTyata Aviyate kaTi: strIliGgaH / ina sarvadhAtabhyaH' (uNA- iti / hano yaGantAt pacAyaci nairukte nakAralope vA / 557) itIn / 'kRdikArAt- '(gnnsuu-4|1|45||) iti GISi M ti koli yanmahazvara: yanmahezvara:-"jaghanaM tu striyA: zroNipurobhAge kaTIrake"[vizvakaTI / 'kaTAt tu zroNivacane'( )iti vA GIS / 3 zrUyate prakAzakozaH, nAntavargaH, tho-29]| amaro'pi-"klIbe tu 10 kiGkiNIdhvaniratreti zroNiH, puMstrIliGgaH / 'zru zravaNe' jaghanaM purH''[amrkossH2|674||] iti / ete trayaH 40 (bhvA.pa.a.), 'vahizrusi(zrizru)yuglAhAtvaribhyo ni:'(uNA kaTiparyAyA api| yaddhalAyudhaH-"kAJcIpadaM kalatraM jaghanaM zroNiH 491) / zroNati saMhatIbhavatIti vA / zroNa samAte'(bhvA.pa.se.). kakudmatI jJeyA / Arohazca nitamba: [kaTI] kaTIram''[halA'-i:(in) '(uNA-557) iti i:(in) / 'kRdikArAt-'(gaNasU- yudhakAza: 2 / 512 // iti // 4|145||)iti GISi zroNI |"shronniibhaaraadlsgmnaa stokanamrA trikaM vaMzA'dha: stanAbhyAm''[meghadUtam, uttarameghaH, zro-19] iti meghadUtaH / / "zroNItaTaM spRzati kim''[ ]iti pUrvakaviprayogazca / 4 kaDati 1 pRSThavaMzasyA'dhastAdUrvo: sandhau, trisaGghaTTaH trikam / 'saMkhyADate :-'(haimsuu-6|4|130)iti kaH / "trikA kUpasya mAdyatyanena kaDatram (kalatram) / 'kaDa made'(bhvA.pa.se.), nemau syAt trikaM pRSThAdhare traye"[anekArthasaGgrahaH 29 // ] 'kaDeratran'( )ityatran / 5 kaTyata Aviyate kaTIram / 'kaTe varSAvaraNayoH'(bhvA.pa.se.), bAhulakAd 'gabhIragambhIrau'(uNA ityanekArthaH / ekaM tiga' iti khyAtasya // 20 475)itIran |'kntukRny-'( )ityAdinA Iran vA / 6 kAJcyAH tatpArzvakUpako tu kukundare // 608 // padaM sthAnaM kAJcIpadam / 7 kakud vRSAMsastadAkAratvAd mAMsa 1 tasya trikasya pArzvagau kUpAviva nimnatvAt, ivArthe 50 piNDo'pi kakud, tadyogAdatizAyane matup, '-ayavAdibhyaH' kani kUpakau / skundyete kAminAmanurAgeNa(kAminA anurAgeNa) 8 / 2 / 9 // iti pratiSedhAd, 'jhyH'8|2|10|| iti vatvaM na, ugitazca' kukundarau ( kukundare) / skudirAvaraNe'(bhvA.A.se.), 'mdgu4|16|| iti GIp / kakud pArzvani:sRto'so'syA vA kaku rAdayazca'(uNA-41)iti kurac, salopo dvitvaM nipAtyate / kuM dmatI / sapta kaTyAH // 607 // nitambabhUmi skundatyAvRNoti vyApnoti pUrvavatsAdhane vA / nitambArohI strIkaTyAH pazcAt klIbaliGgo'yam / bhAguristu-"kukundarau samAcaSTe jano jaghana1 strIkaTyAH pazcAdbhAgaH, nibhRtaM tamyate kAmukai kUpakau''["]iti puMsyapyAha / nitambadvayasthau yau kUpako pRSThariti nitmbH| tamu kAGkSAyAm '(di.pa.se.) / nitarAM tanoti vaMzAdadhogatau, tayorte / zeSazcAtra-"kaTIkUpau tUccaliGgau zobhAmiti vA / 'tanu vistAre'(ta.u.se.), ubhayatra 'ulvA ratAmburke'[zeSanAmamAlA 3 / 127 // ] // 608 // 30 dayazca'(uNA-535)iti vaH / 2 Aruhyata ArohaH / 'ruha putau sphijau kaTiprothau 1. 'puMklIba' ityeva3 // 2. 'nit' ityuNAdigaNe // 3. '-yano' iti 3 // 4. 'ruha bIjajanmani' iti svAmI, 'ruha janmani prAdurbhAve' iti maitreyaH, 'ruha bIjajanmani prAdurbhAve ca' iti sAyaNaH // 5. '-hati' iti 3 / / 6. 'ca' iti vizvaprakAzakoze // 7. 'striyau' iti 2 // 8. 'saGkhyAyAH sNjnyaasngghsuutraadhyynessu'5|1|58|| iti pANinIyasUtram // 9. 'tiTA' iti 1.2 / / 10. 'ska-' iti4, 'skudi ApravaNe' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 11. dra. svopajJaTIkA 31608 // , pR.137|| 12. '-mbake' iti 3.4, 'ratAbuke' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // Jain Education Interational Page #310 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mila 607-610] vyutpattiratnAkarakalitA 1 pUryate iti putau, puMklIbaliGgaH / 'putapitta-' puMstrIliGgaH / ['yu mizraNe'(a.pa.se.),] 'vahithi[ zru] yu-' (haimoNA-204) iti nipAtitaH / 2 sphAyete sphijau, strI- (uNA-491) iti niH / DISi yonI / 7-8 smarazabdA- 30 liGgaH / 'sphAyI vRddhau'(bhvA.A.se.), bAhulakAt kvipi mandirakUpiko zabdau yojyau, tena smaramandiram, smarakUpikA sAdhuH / mizrAstu-" 'SaTa sphiTa hiMsAyAm'( )iti sphe- // 609 // 9 striyAzcihna strIcihnam / nava smaramandirasya / Tayate: caurAdikAt kvip, 'sphigpuut-'6|2|187|| ityAdinA ('cUti bhosaDI' iti bhASA ) // nipAtanATTakArasya cakAre sphicau"[]iti cAntamAhuH / 3 atha puMzcihna mehanaM zepazepasI / prothayati paryAptaM pRSThaM bhavatyatra / 'protha paryAptau'(bhvA.u.se.), 'puMsi sNjnyaayaam-'3|3|118|| iti ghaH, prothH| kaTyAH prothau mAMsapiNDau kaTiprothau / kazcittu kaTiriti protha 1 puMsazcihna puMzcihnam / 2 mehyate sicyate'nena meha10 iti ca pRthagevAha / "striyAM sphicau kaTiprothau kaTIprothau nam / 'miha secane '(bhvA.pa.a.), karaNe lyuTa / 3 zete ca pUlakau''[ ]iti rabhasaH / yat zrIdhara:-"prothaH pAnthe- patati zukrapAte sati zepaH / 'zIG svapne'(a.A.se.), 'zvaghoNAyAmastrI nA kaTigarbhayoH"[vizvalocanakozaH, thAnta- 'vRzI[G] bhyAM puTa ca'(uNA-640)ityasuni zepaH, sakAvargaH, bho-11] / kaTiratra kaTyavayavaH, "pRthu prothA tu rAntaH / kecittu "phuTa ca"["]iti paThanti, tatpakSe shephH| 40 kuTTanI''[ ]iti lkssym| trINi putasya / 'pUMda' iti bhaassaa|| nyAsakRtA'pi '-vanaspati- '6 / 2 / 140 // ityAdisUtre " 'vRJ ___ zIbhyAM(vRzIbhyAM ) phuTa ca'(uNA-640)ityasuni phuTi ca varAGgaM tu cyutirbuliH / zephaH''["]iti vyutpAditam / anunyAsakRtA'pi tatraiva sUtre bhago'patyapatho yoniH smarAnmandirakUpike // 609 // "adanto'pyayam''["]ityuktam / rakSitenA'pi 'SaSThyA Akroze' 6 / 3 / 21 // ityatra "zuna:zepo'suni (zuna:zepo muniH)| zepo'strIcihnam danto'pi"["]ityuktam / adantatve ca 'zepapucchalAGgaleSu 1 varaM prazasyamaGgaM varAGgam / 2 cyuvante(cyavante) shun:'(vaa-6|3|21||)iti pramANam / uNAdau tu 'iNzIbhyAM 'syAM cyutiH / 'cyuG gatau'(bhvA.A.a.), 'striyAM ktin' / van'(uNA-150)iti vani "zevo medaH"[ ]ityuktam / 20 3 / 3 / 94 // / cyutyata Asicyata iti vA / 'cyutir Asecane' tadevaM zepazepasI zephazephasI zevazceti paJcarUpANi bhavanti / 4 (bhvA.pa.se.), 'igupadhAt kit'(uNA-559)itIn / 3 bulyate zazati platena gacchati ziznam / 'zaza plutagatau'(bhvA.- 50 nimajyate ziznenA'treti buliH, strIliGgaH / 'bulaNa nimajjane' pa.se.), 'rAsnAsAsnA -'(uNA-252) ityAdinA nipAtanAnnak ( ), 'igupadhAt kit'(unnaa-559)itiin| 4 bhajyate sevyate upadhAyA itvaM ca, dvitAlavyaH / "zmazruzmazAnazizuziznakAmukairiti bhagaH, puMklIbaliGgaH / 'bhaja sevAyAm'(bhvA.- kazezayAni"[ ]iti zabhedaH / 5 mehanti siJcanti mUtraretasI u.a.), 'khano gha c'3|3|125 // iti cAd ghaH / " 'gocara- aneneti mer3haH, punapuMsakaliGgaH / 'miha secane'(bhvA.pa.a.), snycr-'3|3|119|| ityAdinA cakArAt sAdhuH"[]ityanye / 'daamnii-3|2|182 // iti STran, 'ho ddh:'8|2|31||6 kAma5 apatyasya ni:saraNe panthA apatyapathaH / 'RkpUrabyU:-' sya lateva kAmalatA / 8 liGgayate'nena liGgam / 'ligi 5 / 4 / 74 // ityap / 6 yauti ziznena mizrIbhavati yoniH, vicitrIkaraNe (cu.u.se.), karaNe ghaJ / aSTau ziznasya / 1. 'pUyate' iti2.3|| 2. 'puMklo.' ityeva 3 // 3. 'sphiTa anAdare' iti svAmI, 'SaTTa sphiTa cuvi hiMsAyAm' iti maitreyaH // 4. 'spho-' iti2.3 // 5. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zrI-333, pR.417 // 6. 2.3.4 pratiSu nAsti // 7. dra. TIkAsarvasvam , bhA-2, 2 / 6 / 75 // , pR.335, padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zrI-333, pR.417 // , rAmAzramI 21675 // , pR.294|| 8. svAmisammato'yaM dhAtupAThaH, tatra NakArAnubandho na dRzyate // 9. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-334, pR.418|| 10. 'puMstrI' ityev3|| 11. '-tri-' ityuNAdigaNe // 12. koSThAntargatapAThaH 1.2.4pratiSu nAsti // 13. 'pacati' iti 4 // 14. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-334, pR.419|| 15. "zuna:zepa iti / bahuvrIhirayam / tenAtra pUrvapadasya prakRtibhAve prApte vacanam / ubhAvAdyudAttAviti / tatra zvazabda: 'zvannukSan' ityAdinA kaninpratyayAnto vyutpAdyate / zepazabdo 'vRGzIbhyAM rUpasvAGgayoH puT ca' ityasunpratyayAnto vyutpAdyate, tena dvAvapi tAvAdyudAttau / " iti nyAsaH, bhA-5, 6 / 2 / 140 // , pR.130|| 16. 'pluti-' iti1.2|| 17. 'rAsnAsAsnAsthUNAvINA:' ityuNAdigaNasUtram // 18. '-nnaguNa' iti3 // 19. 'mehati siJcati' iti4|| 20. 'citrIkaraNe' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // Jain Education Interational Page #311 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 270 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDa:-3 "laGgulaM zaGka lAGgalaM zephazephasI' ''[shessnaammaalaa3|128||] muSko'NDakozo vRSaNaH zaiSikANi // 1 aNatyatrA''hataH prANI aNDam, klIbe / 'aNa .dvayamapyadaH // 10 // zabde'(bhvA.pa.se.), 'bamantADu:'(uNA-111) / vaijayantI tuguhyaprajananopasthAH "astriyo musskkoshaannddaaH"[vaijntiikoss:4|4|63 // ] iti puMsyapyAha / 'ANDaH' iti dvitIyasvarAdirapi / 2 pelatyUz2a 1 ada etad dvayaM strIcihnam, puMzcihnaM ca // 610 // gacchati pelaH / 'pela gatau'(bhvA.pa.se.), ac, puMsyayam / ekoktyA, guhyate guhyam / 'guhU saMvaraNe'(bhvA.A.se.), 3 aNDameva aNDakaH / "svArthikAH prakRtito liGgavacanA'zaMsiguhiduhibhyo vA'(kAzikA 6171||)iti kyap / 2 nyativartante'pi"[ ]iti svArthe ke, kani puMstvam // 611 // prajanyate'nena prajananam / 'janI prAdurbhAve'(di.A.se.), karaNe 4 muSNAti gopayati guDakadvayaM zukraM vA muSkaH, puMklI lyutt| 3 upatiSThate saMgacchate upasthaH, paMsi / "upastho'- baliGgaH / 'muSa steye '(tryA.pa.se.), 'sRvabhU[ zuSi] muSi-' 10 strii''[vejyntiikoss:4|4|62|| iti taM vaijayantI / "sthA- (uNA-321) iti kaH / 5 aNDayoH kozaH annddkoshH| 40 mnA-'( )iti kaH, upasthamardharcAditvAt klIbamapi"[pada kozakoSAvapi / yadanekArtha:-"kozaH koSa ivANDake" [anekaarthsnggrhH2533||] iti / yathA-"etaccarAcaraM vizvaM candrikA, manuSyavargaH, zro-333] iti bRhaspatiH / trINye brahmakozavinirmitam"[ ] iti pryogH| 6 varSati zukraM vRSaNaH, koktyA strIcihnapuMzcihnayoH // puMklIbaliGgaH / 'vRSu secane'(bhvA.pa.se.), [bAhulakAt] guhyamadhyaM gulo maMNiH / 'kRSivRSimaNDinIdhAJbhyaH(kRpRvRjimandinidhAJaH) kyu:'(uNA 239) / SaD vRSaNasya // 1 guhyasya strIcihnasya puMzcihnasya ca yanmadhyam, tasya dve / gulati(guDati) rakSati guDaH(gulaH) / 'guDa rakSaNe' apAnaM pAyurgude cyutiH / (tu.pa.se.), 'igupdh-'3|1|135|| iti kaH / 2 maNati adhomarma zakudadvAraM trivalIka-bulI api // 612 // mahArghatAM maNiH, puMstrIliGgaH / 'maNa zabde'(bhvA.pa.se.), 'in 1"hRdi prANo gude'pAnaH"[ ]iti smRterapAnasarvadhAtubhya:'(uNA-557) // yogAd apAnam / 2 pAti rakSati prANAn, pibantyanena tailA- 50 20 sIvanI tadadhaHsUtram dikaM vA pAyuH, puMsi / 'pA rakSaNe'(a.pa.a.), 'pA pAne' (bhvA.pa.a.) vA, 'kRvApAjimi-'(uNA-1)ityuN, 'Ato yuk 1 sIvyate'nayA sIvanI / 'Sivu tantusantAne' cinnkto:7333||iti yuk / 3 gudyati (gudyate) kuJcanA(di.pa.se.), karaNe lyuT, 'SThivuSi(si)vyoluMTi-'(sa.kaM. kuJcanAbhyAM gudam, puMklIbaliGgaH / 'guda kriiddaayaam'(bhvaa.2|4|167||) iti dIrghatvam / tasya guhyasyA'dha:sUtraM tadadha:- A.se.), igupadhAt kaH / "gUyate hRdyate'neneti / 'gu puriisuutrm| sIvanI hi jihvA zirogatA'pi bhavati / yadvAgbhaTa:- Sotsarge '(tu.pa.a.), 'gudAdayaH( )iti nipAtanAt sAdhuH" "SaT kUrcAH sapta sIvanyo mejihvAMzirogatAH / ["]ityanye / 4 cyavate malo'syAH cyutiH / 'cyuG gatau' zastreNaitA: parihareccatasro mAMsarajavaH // 1 // " (bhvA.A.a.), bAhulakAt striyAM ktin / 5 adhastAnmarmA'sya [aSTAGgahRdayam, zArIrasthAnam , adhyAyaH-3, zrI-14-15] adhomarma, nakArAntaH / 6 zakRto dvAraM zakRdvAram / 7 tisro valayo'tra trivalIkam / 8 bulyate'treti buliH, 60 iti / dve (eka) ['guhyanI nIceno doro' iti bhASAyAH // strIliGgaH / 'bulaN nimajjane'( ), 'igupadhAt kit'(uNA__ syAdaNDaM pelamaNDakaH // 611 // 559)itIn / aSTau gudasya // 612 // 1. 'zepazepasI' iti3|| 2. 3.4pratyosti // 3. '-rthatAM' iti3.4|| 4. '-jihvAH' iti1.2.4 // 5. aSTAGgahRdaye pAThAntareNa dRzyate, mUle 'zastreNa tAH' iti, aSTAGgahRdayam, pR.388|| 6. 'puMklIba' ityev3|| 7. ito'gre 3pratau 'iti' iti dRzyate // 8. dra. anekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA-1, 2 / 533 // , pR.304|| 9. 'kRpi-' iti1.2|| 10. '-maDi-' iti3.4|| 11. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, -331, pR.415 // Page #312 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 610-614] vyutpattiratnAkarakalitA 271 viTapaM tu mahAbIjyamantarA muSkavaGkSaNam / janicaricaTibhyo juN'(uNA-3) juNiti dvayanubandhavidhAna1 veTati viTapam / 'viTa AkrozazabdayoM :'(bhvA. sAmarthyAd 'jnivdhyoshc7|3|35 // iti vRddhyabhAvo na bhavati, 30 pa.se.), 'viTapavi(pi)STapavizipolapA:'(uNA-425)iti ardharcAditvAd "jAnu juhoti''[ ]iti zrutezca / 2 nalaM kIlayati nalakIlaH / 'kIla bandhane'(bhvA.pa.se.), ac / kapaci sAdhuH / 2 mahAbIje sAdhu mahAbIjyam / 'tatra sAdhuH' 3 asthInyatra santi aSThIvAn, punapuMsakaliGgaH / "asstthiivd4|4|98|| iti yat / muSkaM ca vaGkSaNazca UrusandhiH muSka striyaam"[amrkoss:2|6|72||] ityamaraH / asthiyogAdativaGkSaNam , antarA muSkavaGkSaNam, antaretyavyayaM madhyArtham, zAyine matupi 'aasndiivt-'8|2|12|| AdisUtreNA'SThIbhAvo muSkasya vaGkSaNasya madhyavartItyarthaH / muSkavaGkSaNamiha klIbe matormasya vatvaM ca / aSThIvantau, aSThIvantaH ityAdi / trINi dvitIyaikavacanam / yadvAgbhaTa:-"muSkavaGkSaNayormadhye viTapaM 'goDA' iti khyAtasya // khaNDa(SaNDha)tArakam"[aSTAGgahRdayam, zArIrasthAnam, adhyAyaH10 4, zro-8]iti / dve aNDamUlasya // __ pazcAdbhAgo'sya mandiraH / 1 asya jAnoH pazcAdbhAgaH, mandate gacchatyanene UrusandhirvaGkSaNaH syAt mandiraH / 'madi stutyAdau'(bhvA.A.se.), 'iSimadi-'(uNA- 40 1 vasteradhastAdUrusandhiH sakthimUlasandhiH, vaGkatyA- 51) iti kirac / yadvAgbhaTa:-"jAnunastryaGgalAdUrdhva mandiraH kAGkSatyAvaraNaM vaGkSaNaH, puMsi / "kAkSi vAkSi mAkSi stambhazophakRt "[aSTAGgahRdayam, zArIrasthAnam, adhyAyaH-4, kAGkSAyAm'(bhvA.pa.se.), nandyAditvAd lyuH, pRSodarAditvAd zro-6] / ekaM jAnunaH / 'DhAMkaNI' iti khyAtAyAH // hasvatvam / ekaM peDUnIcaisAthalamUlasandheH // kapolI tvagrimaH sakthyUruH 1 jAnoragrimabhAgaH, kapi: sautraH, kapigaDipaTibhya ola:' 1 sajate (sajyate) vastramatreti sakthi / 'SA (uNA-66), gaurAdiH [kapolI] / ekaM jAnoragrimabhAgamya // saGge'(bhvA.pa.a.), asisaJjibhyAM kthin '(uNA-434) / 2 jaGghA prasRtA nalakinyapi // 614 // aryate gamyate'nena UruH, puMstrIliGgaH / R gatau'(bhvA.pa.se.), 1 jaGghanyate kuTilaM gacchati jaGghA / kauTilyaya20 'arterur ca' (haimoNA-736)ityuH, UrAdezazca dhAtoH / yadvA / GantAd jaGghanyadhAtoH 'anyebhyo'pi(anyessvpi)-'(3|2|'uuotennu- (nu)[lopa]zca'(uNA-30)iti kuH, Nu(nu)lopazceti 101||)iti DaH, 'yaGo'ci c'2|4/74 // iti yaGo luk, 50 // UrurvA / amrstu:-"pumaanuuru:"[amrkossH2|6 73 // ] ityaah| ttilopH| janti gacchantyanayA vA / 'han(hana) hiMsAgatyoH' ekaM (dve) 'sAthala' iti khyAtasya // (a.pa.a.), 'hanteja[Ggha ca'( )iti aci dhAtorjanA tasya parva tu // 613 // deshshc| "jaGghanyate jaGghA, 'han(hana) hiMsAgatyoH '(a.pa.a.), jAnurnalakIlo'STIvAn asmAd yaGlugantAt pacAdyaci, 'nAsikodaro(rau)SThajanA-' 4 / 1 / 55 // iti nipAtanATTilopaH"[ ] ityaatreyH| 'kaNThapRSTha1 tasya UroH parva granthiH // 613 // , janayati kttiNgriivaa-'6|2|114|| ityatra tu nyAse yaGlugantAdevA'ci gatim , jAyate'nenAkuJcanAdirvA jAnuH, puMklIbaliGgaH / 'jana nalopamuktvA (lopamuktvA) 'hanteja[Ggha ca'( )ityaci janane'(tu.pa.se.), 'janI prAdurbhAve'(di.A.se.), 'dR(da)sani- janAdeze vyutpAditam / 2 sarati sma gacchati sma prsRtaa| 1. 'viTa Akroze' iti svAmI, 'viTa zabde' iti maitreyasAyaNau // 2. maitreyasAyaNasammato'yaM dhAtupAThaH, 'kAkSi vAkSi mAkSi drAkSi dhrAkSi dhvAkSi kAGkSAyAm' iti svAmI // 3. 'nIMcaI' iti1, 'nIce' iti 3 // 4. '-Saji-' iti1.2.3|| 5. 'puMklI.' ityev3|| 6. '-neti' iti 3 // 7. 'jAnunastryaGgalAdUrdhvamANyUrustambhazophakRt' ityaSTAGgahRdaye, pR.409|| 8. 'bhASA' iti3|| 9. 'kapigaDigaNDikaTipaTibhyaH kolac' ityuNAdigaNe // 10. dra. mAdhavIyadhAtuvRttiH, adAdiH, dhAtusaM-2, pR.319|| 11. aSTAdhyAyyAM '-kaTi-' iti nAsti // 12. "atyantaM hanti gacchatIti hanteryaG dvivacanam, 'nugato'nunAsikAntasya' iti nuk, 'abhyAsAcca' iti kutvam, jaGghanya iti sthite pacAdyac, 'yaGo'ci ca' iti yaGo luk, TApa, citsvareNa jaGghAzabdo'ntodAttaH / atha vA-'hanterac jaGgha ca' iti hanteracpratyaye jaGgha ityayamAdeza ityevaM vA jaGghAzabdo vyutpAdyate / " iti nyAsaH, kAzikAvRttiH, bhA-5, 6 / 2 / 115 // , pR.106|| Jain Education Intemational Page #313 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 272 'sR gatau ' (bhvA.pa.a.), 'gatyarthAkarmaka- '3 / 4 / 72 // iti kartari taH / prakRSTaM sRtaM gamanamanayA vA / 4 nalike ( nalake ) vidyate'syA nalakinIM / vrIhyAditvATThan / sAmAnyataH trINi jaGghAyAH // 614 // pratijaGghA tvagrajaGghA abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1 jaGghAM pratigatA pratijaGghA / 2 jaGghAyA agrabhAgaH agrajaGghA / dve jaGghAgrabhAgasya // piNDikA tu picaNDikA / 1 mAMsasya piNDo'styasyAH piNDikA / ' ata ini10 unau 2 / 5 / 102 // iti Than / 2 picaNDapratikRti: picaNDikA / 'ive pratikRtau '5 / 3 / 96 // iti kan, 'pratyayasthAt - 7 / 3 / 44 // itItvam / dve piNDIti khyAtAyAH // gulphastu caraNagranthirghaTakoM ghuNTaMko ghuTeH // 615 // 3 1 galati gulphaH / 'gala adane ' ( bhvA.pa.se.), 'galezca' ( ) iti phak, ata ucca / 2 caraNasya granthiH caraNagranthiH / 3 ghuTyate parivRtyate'nena ghuTakaH / 'ghuTa parivartane'(bhvA.A.se.), 'kvun zilpisaMjJayo :- ' (uNA-190) iti kvun / 4 ghuNatyanena ghuNTa: / 'ghuN (ghuNa) bhramaNe ' (tu.pa.se.), 'ghaTAghATA-'(haimoNA-141)iti Tapratyaye sAdhuH, svArthe kani 20 ghuNTakaH / sarve'pi puMstrIliGgAH / 5 ghuTati ghuTaH / 'ghuTa pratIghAte' (tu.pa.se.) tudAdi:, 'igupadha- '3 / 1 / 135 // iti kaH / paJca caraNagranthe / 'giri' iti bhASA // 615 // caraNaH kramaNaH pAdaH paMdoM'hnizcalanaH kramaH / 1 caratyenana caraNaH, puMklI. / 'cara gatau ' (bhvA.pa.se.), karaNe lyuT / 2 krAmantyanena kramaNaH / kramu pAdavikSepe' (bhvA.pa.se.), karaNe lyuT / 3 padyate'sau pAdaH / 'pada gatau' (di.A.a.), 'padarujavi [ rA ] spRzo ghaJ ' 3 | 3 |16 // kartari / padyate gamyate'neneti / 'halazca 3 / 3 / 121 // iti ghaJi vA / 4 padyate gamyate'neneti padaH, puMklI. / 'pada gatau' (di.A.a.), [ martyakANDaH-3 'A khano gha ca '3 / 3 / 125 // iti ghitkaraNAdanyato'pi ghaH / 30 padamiti klIbe'pi, atra ca 'anudAttaM padamekavarjam '6 / 1 / 158 // iti sAmAnyajJApakam / pAd pad iti vyaJjanadakArAntAvapi / pat pad, padau, padaH ityAdi / pAt pAd, pAdau pAdaH ityAdi / "padmAdaMhizcaraNo'strI "[ ] iti vyADi: / 5 aMhyate'nena aMhniH, puMsi / 'ahi gatau' (bhvA.A.se.), 'vaGkyAdayazca' (uNA-506) iti krini sAdhuH / aMyAdayo ghakArazrutikRto'pi / " aMho ho druhiNAH saMharSAM ca ghazrutikRtayaH "[ ] iti / " padaMghriH " [ amarakoSaH 2 |6 // 71 // ] ityamarazca / 6 calantyanena calanaH / 'cala calaneM '(bhvA.tu.pa.se.), 'calanazabdArthAdakamarkAd yuc' 3 / 2 / 148 // iti yuc / 7 krAmantyanena kramaH / kramu 40 pAdavikSepe' (bhvA.pa.se.), karaNe ghaJ, 'nodAttopadezasya- '7 / 3 / 34 // iti vRddhiniSedhaH / sapta caraNasya // pAdamUlaM gahiraM syAt 1 pAdayormUlaM pAdamUlam / 2 guhyate gohiram / 'guhU saMvaraNe' (bhvA.A. ve.), bAhulakAd 'iSimadi- ' ( uNA - 51 ) iti kiraci sAdhuH / dve pAdamUlasya / 'pagatalI' iti bhASA // pArSNistu ghuTayoradhaH // 616 // 13 1 pRSyate sicyate prakSAlanakAle bhUranena pArSNiH, puMstrIliGgaiH / " pArSNiH strIpuMsayoH pAdamUle syAd dhvajinIkaTau["]iti rantidevaH / 'pRSu secane ' (bhvA.pa.se.), 50 'ghRNipRSNi(pRzni) pArSNibhUSNi - ' ( uNA - 492 ) ityAdinA sAdhuH / ghuTayo: 'giriyA' iti prasiddhanAmnoradhastAt pazcAdbhAga ityarthaH / ekaM 'pAnahI"' iti khyAtAryAMH // 616 // pAdagraM prapadaM 1 pAdasyAgraM pAdAgram / 2 prakRSTaM padaM prapadam / prAdisamAsaH / pragataM padamasmAdvA / dve pAdAgrasya // kSipraM tvaGguSThA'GgulimadhyataH / 1 kSipyate'nena kSipram / kSipa preraNe' (di.pa.a.tu. 1. 'nali-' iti2.3 // 2. 'ghuTi-' iti mudritAbhidhAnacintAmaNinAmamAlAyAm, svopajJaTIkApi tamAzrityaiva // 3. 'galazca' iti2.3 // / 4. ayaM grantho ghuTazabdavivaraNAt pazcAducitaH // 5. ' yA ' iti4 // 6. 'kramatya-' iti3 // 7. 'A' ityaSTAdhyAyAM nAsti // 8. dra. svopajJaTIkA 31616 // , pR.139 // , tatra 'patpAdoMhi-' iti dRzyate // 9 dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zrI - 329, pR. 412 // rAmAzramI 2 / 6 / 71 // , pR. 292 // 10. 'calane' ityarthe caladhAturna dRzyate // 11. 'SaT' iti1.2.4 // 12. 'puMstrI' ityeva3 // 13. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zrI - 330, pR.413 // , rAmAzramI 2 / 6 / 72 // pR. 292 // 14. ' - bhUSNi-' ityuNAdigaNasUtre na dRzyate // 15.' hIna' iti 3 // 16. 'khyAtasya' iti 3 // For Private Personal Use Only Page #314 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 20 615- 622] u.a.), 'sphAyitaJci-'(uNA - 170 ) ityAdinA rak / aGguSThazcAGgulayazca aGguSThAGgulayaH, tAsAM madhyaM aGguSThAGgulimadhyam, tatra, saptamyarthe tasil / yadvAgbhaTa:-" aGguSThAGgulimadhyasthaM kSipramAkSepamAraNam''[ aSTAGgahRdayam, zArIrasthAnam, adhyAyaH4, zro-3]iti / ekamaGguSThAGgulimadhyabhAgasya // vyutpattiratnAkarakalitA kSa 1 kSiprasyAGguSThAGgulimadhyasyopari dvyaGgulasyopariSThAt kUrcam ityanvayaH / yadvAgbhaTa:- "tasyordhvaM dvyaGgule kUrca: pAdabhramaNakampakRt ''[ aSTAGgahRdayam, zArIrasthAnam adhyAyaH - 4, 10 zle - 4] iti / ekamaGguSThAGgulimadhyoparitanabhAgasya // aMhriskandhaH kUrcaziraH same // 617 // 1 aMGgaiH skandhaH aMhriskandhaH | 2 kUrcasya ziraH kUrcaziraH / yadvAgbhaTa:- "gulphasandheradhaH kUrcaziraH zopharujAkaram''[ aSTAGgahRdayam, zArIrasthAnam adhyAyaH - 4, zro4] iti / dve gulphasandheradhaH pratyaGgasya // 617 // talahRdayaM tu talaM madhye pAdatalasya tat / 1 talasya hRdayaM talahRdayam / 2 talati talam / 'tala pratiSThAyAm ' ( cu.pa.se.) ac / tacca pade talasya madhye bhavati / yadvAgbhaTaH "madhye pAdatalasyAhurabhito madhyamAGgulim / talannAma rujayA tatra viddhasya paJcatA // 1 // " [ aSTAGgahRdayam, zArIrasthAnam adhyAyaH - 4, zle-2-3] / atra talahRditi paryAyeNoktam / ekaM pAdatalamadhyasya // tilakaH kAlakaH piplurjaDulastilakAlakaH // 618 // 1 tilapratikRti : tilakaH / 'ive pratikRtau '5 / 3 / 96 // iti tan / 2 kAla eva kAlakaH / 3 apiplavate pipluH, puMsi, pRSodarAdiH / 4 jaDati jaDulaH / 'jaDa ghAyeM ' (bhvA.pa.se.), bAhulakAdulan / 5 tila iva kAlakaH tilakAlakaH / 30 paJca dehasthakRSNacihnasya // 618 // rasAsRgmAMsamedo'sthimajja ( majjA ) zukrANi dhAtavaH / 273 saptaiva deza vaikeSAM romatvaksnAyubhiH saha // 619 // 1 dadhati zarIramiti dhAtavaH puMsi / 'DudhAJ dhAraNAdau ' (ju.u. a.), 'sitanigamimasisici (saci) - ' (uNA69) iti tun / raso dehadhAtuH 1, asRkra, mAMsa: 3, medo vapAzuddhamAMsasya sneha ityartha: 4, asthi haDDam (5), majjA asthimadhyagatamIjikAM6, zukraM retaH 7, ete sapta, evetyavadhAraNe, vA athavA, ekeSAm anyeSAM matena romatvaksnAyubhiH saha daza syuH, ete dazA'pi dhAtavaH procyanta ityarthaH // 619 // For Private atha rasAdIn krameNA''ha, tatra prathamadhAtumAharasa AhAratejo'gnisaMbhavaH SaDrasAsavaH / AMtreyo'sRkro dhAturghanamUlamahAparaH // 620 // 1. ' pAdamadhyasya' iti // 2. ghAtye'rthe jaDadhAtvAbhAvAdatra 'jala ghAtane' iti yuktaH, tathA ca DalayoraikyAd jaDulazabdasiddhiH // 3. 'madhyagAmaMjikA ' iti4, ' -majikA' iti // 4. 'rasa AsvAdasnehanayo:' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 5. AhArasaMbhava:' iti1.2.3 // 6. 'ghaH' iti3 // 7. 'vAzi- ' iti1 // 8. 'iSimadimudikhidicchidibhidimandicanditimimihimuhimucirucirudhibandhizuSibhyaH kirac' ityuNAdigaNasUtram // 1 rasayati snehayati rasaH / 'rasa snehe ' ( cu.u.se.), ac / 2 AhArasya tejo niryAsa AhAratejaH, klIbe / AhAratejasI, AhAratejAMsi ityAdi / 3 agnerjATharAgneH saMbhavati agnisaMbhavaH, ac / 4 SaNNAM madhurAdInAm [ rasAnAm ] AsavaH SaDrasAsavaH / 5 atrerapatyam, tajjanyatvAd AtreyaH / 6 asRk raktaM karoti asRkkaraH / 'DukRJ karaNe' (ta.u.a.), 'kRJo hetutAcchIlya-'3 / 2 / 20 // iti rTa: / 7-9 ghanAditribhyaH paro dhAtu:, tena ghanadhAtuH, mUladhAtuH, mahAdhAtuH / nava rasasya / 50 'dehadhAtu' iti bhASA // 620 // 40 atha dvitIyadhAtumAha raktaM rudhiramAgneyaM vastraM tejobhave rasAt / zoNitaM lauMhitamasRg vAsi'iSThaM prANaidA''sure // 621 // kSataiMjaM mAMsaikAryastram 1 raktavarNatvAd raktam / 2 rudhyate carmaNA zirAbhizca / ruNaddhi srotAMsi vA rudhiram / rudhir AvaraNe' (ru.u.a.), 'iSimadimudikhidichidi (cchidi) bhidimeditimicimiditimimihimuhimucirudhizuSibadhibhyaH kirac ' ( uNA - 51) / 3 agnaye hitam Agneyam / 'agnerdak' 4 / 2 / 33 | 4 visyati 60 Personal Use Only Page #315 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 274 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 vistram, dantyasakAram / visadhAtorbAhulakAt 'sphAyi-'(uNA- yadvA 'pala gatau'(bhvA.pa.se.), 'kalatRpezca(kalastRpazca)'(uNA170)ityAdinA rk| 5-6 rasAditi, rasazabdAt puraH tejobhave 104)ityatra prAkpratyayanirdezAdanyebhyo'pi bhavatIti kuNDayojyete, tena rasatejaH / rasatejasI, rasatejAMsi ityAdi / lAdivadasmAdapi kalapratyayaH / 3 jAyate rudhirAd jaGgalam, rasabhavaH (rasabhavam) / 7 zoNyate zoNitam, taalvyshm| 'klIbaliGgaH / 'kambalAdayazca'( )iti sAdhuH / "jaGgalo 'zoNa varNagatyo:'(bhvA.pa.se.), 'rohihRzyAruhi-'(haimoNA- nirjale deze triliGgaH pizite'striyAm'[ ]iti gauDaH / 4210)ityAdinA itan / 8 lohitavarNatvAd lohitm| 9 na 5 raktazabdAt tejobhave zabdau yojyau, tena raktatejaH, raktasRjati tyajati dehaM dhAtvantaraM vA asRk , klIbe / 'sRja bhvm| 6 krapyate'nukampyate kravyam / 'krapa kRpAyAM gatau' visarge'(tu.pa.a.), 'RtvigddhRk-'3|2|59|| ityAdinA kvin, (bhvA.A.se.), 'pordupdhaat'3|198|| iti yat, nairuktaM pasya jhali padAnte ca nyaGkvAditvAt kutvam, nAjAdau(vrazcAdau) vatvam / krUyata iti vA / 'kruG gatau '(bhvA.A.a.), 'aco 10 nipAtanasyeSTaphalatvAt / asRgbhyAm, asRgbhiH ityAdi / "na yt'3|1|97|| / 7 kazyapasyedaM kAzyapam, taalvyshmdhym| 40 sRjati zaucamityasRk"[]iti tu subhUtiH / 10 vasiSThasyedaM 8 taro balamastyatra tarasam / arzaAditvAdac / tarati plavavAsiSTham / tsyedm'4|3|120 // ityaN / 11 prANaM balaM te'neneti vA / taraterdivasavadasac / 9 AmiSati samantAdadadAti praanndm| 12 asurANAmidaM priyam Asuram // 621 // bhivyaktaM bhavati AmiSam, puMklIbaliGgaH / 'miSa spardhA13 kSatAjjAyate kSatajam / 14 mAMsaM karoti mAMsakAri / yAm'(tu.pa.se.), upasargabalAdunmeSavadabhivyaktyarthaH, 'igupadha-' grahAditvANiniH / 15 asyate kSipyate rogopazamanAyeti 3|1|135||iti kaH / amati gacchati pInatvamaneneti vA / astram, dantyasam / 'asu kSepaNe'(di.pa.se.), 'bahulamanyatrApi' 'ama(ama) gatau (bhvA.pa.se.), 'amerdIrghazca'(uNA-46) ( )iti rak / paJcadaza rudhirasya / "zodhyaM kIlAlam" iti TiSac // 622 // 10 medaH karoti medaskRt / 11 pizati [zeSanAmamAlA 3128 // ] zaiSike // (piMzati) avayavIbhavati pizitam / 'piza avayave'(tu.atha tRtIyaM dhAtumAha pa.se.), itan / "kapizitaM pizitaM madanAgninA''[zizu pAlavadham , sargaH-6, zUo-5]iti mAghAt tAlavyamadhyam / 50 mAMsaM palalajale / 12 dIpyate'nena kInam / 'kana dIptauM (bhvA.pa.se.), pRSoraktAttejobhave kravyaM kAzyapaM tarasAmiSe // 622 // darAdiH / 13 palati rakSati dehaM palam, puMklI. / 'pala rakSaNe (cu.u.se.), ac / trayodaza sAmAnyato mAMsasya // medaskRt pizitaM kInaM palam "udgha[:] samAraTaM lepnm"[shessnaammaalaa3|128||] iti 1 upacayApacayau manyete jJAyate'tra mAMsama, puMklI- zaiSikANi // zA baliGgaH / 'manu jJAne'(di.A.a.), 'manerdIrghazca'(uNA-334) atha mAMsavizeSAnAhaiti sapratyayo dIrghatvaM ca / "mAM sa bhakSayitA'mutra''[]iti pezyastu tallatAH / nairuktAH / yanmanu: 1 pizanti(piMzanti) pezayaH / 'pirza avayave' "mAM sa bhakSayitA'mutra yasya mAMsamihA'dbhyaham / (tu.pa.se.), 'igupadhAt kit'(uNA-559)itIn, bAhulakAd etanmAMsasya mAMsatvaM pravadanti manISiNaH // 1 // " guNaH, 'kRdikaaraat-'(gnnsuu-4|1|45||)iti GIS [peshy:]| 60 [manusmRtiH, adhyAyaH-5, zro-55] iti / 2 palyate rakSyate pezistRtIyasvarAnto'pi / tasya mAMsasya latA: tallatAH / ekaM 30 palalam / 'pala rakSaNe'(cu.u.se.), vRSAditvAt kalac / mAMsapiNDyAH // 1. 'yojyate' iti3|| 2. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zUo-321, pR.401|| 3. 'vazi-' iti2.4 // 4. 'puMklI.' ityev3|| 5. dra. am.kssiir.2|6|63 // , pR.147||, svopajJaTIkA 3622 // , pR.140|| 6. 'rakSate' iti3.4|| 7. sAyaNA'sammato'yam // 8. 'puMklI .' ityev3|| 9. 'cyuG jyuG-' ityatra sAyaNenoktam-'kruG iti kvacitpaThyate' iti, mAdhavIyadhAtuvRttiH, bhvAdiH, dhAtusaM-673, pR.267|| 10. 'gatyAdiSu' iti kssiirtrngginnyaadyH|| 11. 'kanI dIptikAntigatiSu' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 12. sAyaNA'sammato'yaM dhAtuH // 13. 'pizi' iti4|| Jain Education Intemational Page #316 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 622-625 ] bukkA hRda hRdayaM vRkkI surasaM ca tadagrimam // 623 // punaH / 1 dhAtUnAmanekArthatvAd bukyate svAdutvena mRgyate bukkA, nakArAntaH / 'bukka bhASaNe (bhaSaNe) ' (bhvA.pa.se., cu.u.se.) 'kanin yuvRSitakSi- ' ( uNA - 154) iti sUtre 'anyebhyo'pi' iti vacanAt karnU / bukkAnau, bukkAnaH ityAdi / mizrAstu-bukyate(bukkyate) mRgyata iti bukkA, ghaJantaH / sva puMliGge'yam, mizramate strIliGgaSTAbantaH / bukkaH pumAnapi, " zoNiteSu striyAM bukkA bukkastu samayordvayoH "[ '] iti rabhasAt / rudrakaliGgAdibhi:- "bukka (bukkA) nAntam, klIbamavyutpannam " 10 ['] ityuktam / " urasyapi ca bukkAyAM hRdayaM mAnase'pi ca " 1 pUyate durgandhIbhavati pUyam, puNkliiblinggH| 'pUyI vizaraNe '(bhvA.A.se.), ac / 2 dUSyate tad dUSyam / 'duSa vaikRtye'(di.pa.a.) 'RhalorNyat '3 / 1 / 124 // / dve 'parU' iti khyAtasya // atha turyaM dhAtumAha [trikaannddshessH3|3|325||]iti trikANDazeSaH / bhAguristu- medo'sthikRd vapA mAMsAMt tejo - jeM gautamaM vasA 40 // 624 // " agramAMsaM bhaved bukkam [] ityadantaM klIbe Aha / " bukka - syAgraM sammukhIbhUtaM mAMsaM bukkAgramAMsamityekaM nAma "[]ityeke / 2 hriyate hRd / 'hRJo bahulam ' ( ) iti duk / 3 'vRho: Sukdukau ca ' ( uNA - 540 ) iti yati duki ca hRdayam / 4 vRkyate (vRjyate) AdIyate vRkkA / 'niSkatura (ru) Ska- ' (haimoNA - 26 ) iti ke nipAtyate / strIliGgo'yam, TAbantaH / yadgauDaH-'"striyAM vRkkA"[]iti / vaijayantIkArastu "vRkkau pArzvagatau gulau (vRkyau pArzvagatau guDau ) " [ vaijayantIkoSaH 20 4|4|112 // ] ityAha / 5 suSThu rasyate surasam / 'rasa AsvAde' (cu.u.se.), ghaJarthe kaH / taditi mAMsam, agrimaM mukhyam / "bukkA agramAMsam, hRdayaM ca jIvAdhAraH padmam [] ityamaraH pRthakpRthagAha / uktaM ca "padmakozapratIkAzaM ruciraM cApyadhomukham / hRdayaM tadvijAnIyAd vizvasyAyatanaM mahat // 1 // " [']iti / paJca pradhAnamAMsasya // 623 // zuSkaM vallUramuttaptam 1 zuSkaM mAMsam, vallate saMvRtaM bhavati vallUram, triliGga: / 'vala valla saMvaraNe' (bhvA.A.se.), 'kharji30 piJjAdibhya Urolacau ' ( uNA - 530 ) ityUraH / striyAM vallUrA vyutpattiratnAkarakalitA 275 pi / 2 udatyarthaM taptam uttaptam / uttapyate zoSyata iti vA / "uttaptaM zuSkamAMse tapte'pi "[ ] iti zrIdharaH / dve zuSkAMsasya // 1 medyati snihyati medaH, klIbe / 'JimidA snehane'(di.pa.se.), ' - asun' (uNA - 628) / medasI, medAMsi ityAdi / " medo ghaJantaH "[ ] ityanye / 2 asthIni karoti asthikRt / 3 upyate vapA / 'Tuvap bIjatantusantAne' (bhvA.u.a.), bhidAditvAdaG / vapati zukraM tatprabhavatvAdvA vapA / aci TAp / 4-5 mAMsazabdAt tejoje yojye, tena mAMsatejaH, klIbe, sakArAntaH, mAMsajam / 6 gotamasyedaM gautamam / 7 vaste AcchAdayati mAMsam, vasati prANiSu vA vasA / 'vasa AcchAdAne ' (a.A.se.), 'vasa nivAse' 50 (bhvA.pa.a.) vA, bhidAditvAdaG ac vA / " zuddhamAMsasya yaH snehaH, sA vasA["]iti tu vaidyAH / sapta medasaH / 'mAMsa cIkaTa' iti bhASA // 624 // atha tadbhedAnAha mastarkasneho mastiSko mastuluGgakaH / 1 gudhyate antaH ziroveSTayati godam / 'gudha pariveSTane'(di.pa.se.), ac, pRSodarAdiH, puMsyayam (klIbe'yam) / vAcaspatistu-''godo'strI mastuluGgakam"["] iti puMsyapyAha / For Private godaM 1. 3pratau nAsti // 2. dra. TIkAsarvasvam, bhA-2, 216 // 64 // , pR. 323 // tatra " zoNitAntre striyAM vRkkA bRkaM tu ( samara ? ) dvayoH" iti dRzyate, padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-322, pR.402 // rAmAzramI 2 / 6 // 64 // pR. 288 // tayoH 'bukkastu samayordvayoH' ityasya sthAne 'bukkaM surasamadvayoH ' iti dRzyate // 3. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-322, pR.402 // 4. dra. svopajJaTIkA 3 / 623 // , pR.140 // 5. koSThAntargatapATho mudritavaijayantIkoSe dRzyate, 4 / 4 / 112 // pR. 134 // 6. zrIdharakRtavizvalocanakoze tu "uttaptaM zuSke pizite saMtapte ca pariplute "[ tAntavargaH, zle-94, pR. 135]iti dRzyate // 7. 'puMklIba' ityev3|| 8. 'pUyI vizaraNe durgandhe ca' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 9. ito'gre 4pratau 'rAdha iti bhASA iti dRzyate // 10. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-322, pR. 402 // 11. dra. ama kSIra. 2 / 6 / 64 // , pR. 148 // svopajJaTIkA 3 / 624 // , pR.140 // 12. 'no' iti3, 'nUM' iti4 // 13. dra. svopajJaTIkA 3 625 // pR.140 // tu Personal Use Only Page #317 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 276 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 2 mastakasya sneho mastakasnehaH / 3 mastakamiSyati gacchati (uNA-557) / kaM vAyuM roTati pratihanti vA / "hRdayA- 30 mastiSkaH, puMklIbaliGgaH / 'iSu(iSa) gatau'(di.pa.se.), pRSo- dutthito vAyustatra pratihanti yAti"[]iti vaidyAH / GISi darAditvAt sAdhuH / 4 mastakamAliGgati mastuluGgaH, pRSo- karoTI ca / "karoTaM klIbam"[ ]iti svAmI / ekaM darAditvAt, kani mastuluGgakaH, dvayukAramadhyaH / catvAri ziro'snaH // 626 // mastakamajjAyAH // kapAlakaparau tulyau atha paJcamaM dhAtumAha 1 kaM ziraH pAlayati kapAlam, puNkliiblinggH| asthi kulyaM bhAradvAjaM medastejazca majakRt / "kpaalo'strii''[amrkoss:2|6|68||] ityamaraH / "kapA lo'strI ziro'sthina syAd ghaTAdeH zakale vrje''[medinii||625|| kozaH, lAntavargaH, zrI-72] iti mediniH / 'pAla rakSaNe' mAMsapittaM zvadayitaM karkaro dehadhArakam / (cu.u.se.), 'krmnnynn'3|2|1|| / kalpyate ziro'smi 10 medojaM kIkasaM sAraH samartho bhavati karparaH, punapuMsakaliGgaH / 'kRpU sAmarthe' 40 / (bhvA.A.se.), bAhulakAdaranlatvAbhAvau / kUrparaH SaSThasvarAdi1 asyate asthi / 'asu kSepaNe'(di.pa.se.), rapi / yanmahezvara:-"kUparo jAnuni proktaH kapAle'pi ca 'asisaJjibhyAM kthin '(uNA-434) / 2 kule zarIre sAdhu karparaH"[vizvaprakAzakozaH, rAntavargaH, zrI-137] iti / kharpakulyam / 'tatra saadhu:4|4|98|| iti yat, puMklI. | 3 ro'pi / "kharparastaskare dhUrte bhikSupAtrakapAlayo:"[vizvabharadvAjasyedaM bhAradvAjam / 'tsyedm'4|3|120|| ityaN / 4 / prakAzakozaH, rAntavargaH, zo-138]iti mahezvaraH / kapAmedasastejo medastejaH, klIbe / 5 majjAnaM karoti majja- lakarparau ghaTAdInAM khaNDe'pyupacArAd mastakArdhavAcakAvetau / kRt // 625 // 6 mAMsasya pittaM mAMsapittam / 7 zuno dve kapAlasya / 'koparI' iti bhASA // dayitamabhISTaM zvadayitam / 8 karoti majjAnaM krkrH| bAhula pRSThasyA'sthina kazerukA / kAt karan / 9 dehaM dhArayati dehadhArakam / Nvul / 10 medaso jAtaM medojam / 11 kiM nAma na kasati vyApnoti 1 ko vAyuH zete tiSThatyatra kazerukA, strI20 kIkasam / 'kasa gatau'(bhvA.pa.se.), aca, pRSodarAditvAt klIbayoH / 'jatvA(JcA)daya:- '(uNA-542) iti ruH, 50 kimo malopadIghauM / "kIkasaH kRmijAtau syAt puMsi kulye tataH svArthe kan / kaM vAyuM zRNAti vA / 'zR(za) napuMsakam"[medinIkozaH, sAntavargaH, zUo-21] iti dantyAnte hiMsAyAm'(vyA.pa.se.), 'ke zroraG (zra eraG ) cAsya' medinerdantyAntameva kIkasam / 12 sarati kAlAntare saarH| (uNA-88)iti kupratyaya(kUpratyaya) eraGAdezazca, tataH svArthe kane / tAlavyadvitIyasvaramadhyo'pyayaM 'kazAruko' iti / ekaM 'sR gatau'(bhvA.pa.a.), 'sR sthire'3|3|17|| iti ghaJ / haDDe dezyAma, saMskRte'pi / yadvaijayantI-"athA'sthi kIkasaM haDam" pRSThAsnaH // [vaijyntiikoss:4|4|108||]iti / dvAdaza asthaH // zAkhA'sthani syAnalakam karoTiH ziraso'sthani // 626 // 1 nalati nalakam / 'Nala hiMsAyAma (bhvA.pa.se.). 'kRJAdibhyaH [saMjJAyAM] vun'(unnaa-713)| 'nala(Nala) 1 ke mastake roTati corayatyAtmAnaM karoTiH, strI- bandhe'(bhvA.pa.se.)ityasya vA / zAkhAzabdo'tra bhujaparyAyaH / liGaH / 'ruTa laTa steye '(bhvApa.se.), 'in sarvadhAtubhyaH' ekaM bAhvasthanaH // 60 1. 'puMklI.' ityev3|| 2. 'zunoti dayatima-' iti 4 // 3. 'karac' iti 3 // 4. 'mediniH' iti2.4|| 5. 'viDu' iti mudritavaijayantIkothe, 4 / 4 / 108 // , pR.134|| 6. 'ruTi luTi steye' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 7. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-327, pR.410|| 8. ama.kSIrasvAmiTIkAyAM na dRzyate // 9. 'puMklI.' iti 3 // 10. '-bhAve' iti 3 // 11. 'kaphoNAvapi' iti vizvaprakAzakoze, pR.137|| 12. 'kani' iti 3, 'kenn:7|4|13|| ityanena hUsvatvam // 13. 'kase-' iti3, '-rUkA' iti 2 // 14. 'Nala gandhe' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 15. kAzyapasammato'yamarthaH, dra. mAdhavIyadhAtuvRttiH, bhvAdiH, dhAtusaM-565, pR.207|| Jain Education Intemational Page #318 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 625-630] vyutpattiratnAkarakalitA 277 pArthAsthina kripazuke // 627 // zukrakaraH / 'kRJo hetutaacchiily-'3|2|20 ||iti TaH / 4-5 30 asthizabdAt snehasambhavau zabdau yojyau, tena asthisnehaH, 1 vaGkate vakrIbhavati vadbhiH , strIliGgaH / 'vaki asthisambhavaH / asthitejo'pi / paJcA'sthigata ''mIjI' iti gatau'(bhvA.A.se.), 'vaz2yAdayazca'(uNA-506) iti nipAtanAt khyAtAyAH // 628 // sAdhuH / 2 pUrayati mAMsam, pUryate mAMsAdinA vA pazuH / 'zun zucau pura:'(cAndroNA-138)iti pRdhAtoH zunpratyayo guNaH, svArthe atha saptamadhAtumAhakani pazukA / spRzati pArzvam / 'spRzeH zunzucau pR ca' zukraM reto balaM bIjaM vIryaM majjasamudbhavam / (uNA-705)iti pRAdeze guNe kani TApi pazukA vA / dve 'pAMzulI' iti khyAtAyAH // 627 // AnandaprabhavaM puMstvamindriya kiTraivarjitam // 629 // zarIrAsthi karaGkaH syAt kaGkAlamasthipaJjaraH / pauruSa pradhAnadhAtuH 1 kIryate zvAdibhiH karaGkaH / 'kR vikSepe'(tu. 1 zocantyasmin patite sati zukram / 'zuca pa.se.), 'kiro'Gko ro lazca vA'(haimoNA-62)ityaGkaH / 2 zoke'(bhvA.pa.se.), 'Rjendra-'(uNA-186)ityAdinA rak / kakyate'bhilaSyate kaGkAlam, puMklI. / 'karki laulye'(bhvA. zokati gacchati sravati vA / 'zuka gatau'(bhvA.pa.se.)asmAt 40 A.se.), ato bAhulakAt 'kalapibhyAM(kuNipIbhyAM) kAlan' prAksUtreNaiva rak / 2 rINAti(riNAti) sravati retaH, kliib(caandronnaa-350||)| kam' ityavyayam, ziraH, ko vAyuH / kaM liGgaH / 'rIDU sravaNe'(di.A.a.), kryAdiH, "divaadi| kaM vA AlAti kaGkAlaH / 'aat:-'3|1|136||iti kaH / kaM sukhaM kalati kSipati vA / kala pilaM vikSepe '(cu.u.se.), _ 'surIbhyAM tuTa ca'(uNA-641)ityasunpratyaye tuDAgamazca, guNaH / 'krmnnynn'3|2|1|| / kaGkAn pakSiNo'lati paryAptAn karo 3 balati balam / 'bala prANane '(bhvA.pa.se.), ac / 4 tIti, pacAdyaci vA / 3 asthanAM paJjaraH asthipaJjara: / trINi veti prajAyate'nena bIjam / 'vI gatyAdau '(a.pa.a.), 'viyo samuditazarIrAsthipaJjarasya / 'pAMjarI' iti bhASA // ___ jan (jak) (haimoNA-127)iti / veti prajAyate gacchatyanenA tRNyaM piteti vyutpattirvA / bIjilaukiko vA dhaatuH| 5 atha SaSThaM dhAtumAha vIrayati vikrAmayatyanena vIryam, klIbe / 'vIra vikrAntau' majA tu kauzikaH zukrakaro'sthanaH snehasambhavau (cu.u.se.), curAdiH, 'aco yt'3|117|| / vIre sAdhviti vaa| // 628 // 'tatra saadhuH4|4|98|| iti yat / 6 majja[ta]: samudbhavati 50 1 majjatyasthani majjA, nakArantaH, puMsi / 'Tramasjo majjasamudbhavam, ac / 7 AnandAt prabhavati Anandazuddhau'(tu.pa.a.), zvannukSan-pUSan-plIhan-kledana-snehan-mUrdhan- prabhavam / ac / 8 puMso bhAvaH puMstvam / 'tasya bhAvastvamajjan-'(uNA-156)iti sAdhuH / vAcaspatistu-"apa(atha) tlau'6|1|119|| / 9 indrasya puruSAtmano liGgam indriym| majjA dvayoH"[ ]ityenaM striyAmapyAha / tadA "majyate'nayA majjA, 'indriyamindraliGga-5293 // ityAdinA sAdhuH / 10 kiTTena bhidAditvAt sAdhu:"[svopajJaTIkA 31628 // ] ityAcAryA api malena varjitaM kiTTavarjitam // 629 // 11 puruSasya bhAvaH striyAmevAhuH / "majjoktA majjayA saha"[ ]iti shbdprbhedH| karma vA pauruSam / 12 ('pradhAnaM cAsau dhAtuzca prdhaandhaatuH)| 2 kuzikasyA'yaM kauzikaH, tAlavyamadhyaH / 3 zukraM karoti dvAdaza vIryasya // gAdigaNasUtram "bala kSepe' iti Di majjA, 1. 'spRzeH zvazunau pRca' ityuNAdigaNasUtram // 2. laulyArthako dhAtustu ikArAnubandharahitaH // 3. 'vila' iti1|| 4. 'kala kila pila kSepe' iti svAmI, 'kala pila kSepe' iti maitreyaH, 'kala vila kSepe' iti sAyaNaH, curAditvAd vigrahe 'kAlayati' ityapi bodhyam // 5. dra. svopajJaTIkA 3628 // , pR.141 / / 6. svopajJaTIkAyAM "majayate'nayA'sthinIti bhidAdhaGi majjA, strIliGgaH" iti dRzyate, 31628 // , pR.141|| 7. pUjyAcAryakastUrasUrimahArAjasampAditazabdabhedaprakAze zivadattazAstrisaMzodhitadvirUpakoSadvaye cedamuddharaNaM na dRzyate // 8. 'mI-' iti // 9. 'klIbaH' iti3|| 10. 'rIj' iti1.2, 'rIG zravaNe' iti dhAtupradIpaH // 11. 'rI gatireSaNayoH' iti kryAdigaNadhAtupAThaH // 12. 'daivA- ' iti 4 // 13. '-yate' iti 1.3 // 14. 'Atmano' ityevara // 15. koSThAntargatapAThasthAne 3pratau 'pradhAnaM zreSThaM dhAtuH pradhAnadhAtuH' iti dRzyate // Jain Education Intemational Page #319 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 278 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDa:-3 uktAH saptadhAtavaH, yanmate dazadhAtavastanmate'STamadhAtumAha- carmaNi patrake''["]iti dharaNikoSaH / 2 chyantyenAM chaviH, loma roma taham / strIliGgaH / 'cho chadane'(di.pa.a.), 'kRvighRSvi-'(uNA1-2 ziraso'nyatra rohati loma, klIbe / evaM 496)iti sAdhuH / 3 chAdyate rudhirAdyanayA chAdanI / 'chada roma / ubhayatra 'ruha janmani prAdurbhAve ca'(bhvA.pa.a.), apavAraNe' (cu.u.se.)NyantAdasmAt karaNe lyutt| 4 kRtyate'sau 30 'nAman-sAman(sIman)-stoman-homan-roman-loman-vyoman- kRttiH / kRtI chedane '(tu.pa.se.), 'striyA ktin'3394||||5 vidharman-pApman-vyeman-sAdharvaH'(uNA-590)iti sAdhuH / caratyanena carma, klIbe / 'cara gatau'(bhvA.pa.se.), '-manin' kapirikA(kapilikA)ditvAd latvaM vA / 3 tanvAM rohati (uNA-584) iti manin / 6 ajati gacchati taditi ajinam tanuruham / mUlavibhujAditvAta kaH / hsvaantoppdo'pyym| |'aj gatau kSepaNe caM'(bhvA.pa.se.), 'ajeraja-(-ja) "vyAnaze tanuruhANyapi harSaH''[zizupAlavadhama, sargaH-10. zro- ca'(uNA-206)itInana (itInaca), ajAdezazca 10 50] iti mAghaH / yaugikatvAdaGgaruhAdayo'pi / "viha- 'ajey'ghjpo:2456|| iti prAptibAdhanArtham / 7 asRjo GgarAjAGgaruhairivAyataiH"[zizupAlavadham, sarga:-1, zo-7] raktasya dharA asRgdharA / asRg vRNotIti pacAdyaci asRgvarA"[ iti mAghaH / klIbe'yam / puMsyapi kecinmanyante / trINi ]iti tu sarvadharaH / amarastu-"ajinaM carma:(carma) kRtti: romNaH / zeSazcAtra-"romaNi tu tvagmalaM vAlapatrakaH kRpajo strI"[amarakoSaH 27 / 46 // ] iti kRttyAdIn trIn mRgayonitvAt mAMsaniryAsaH pritraannm"[shessnaammaalaa3|129 // ] // pRthagAha / ata eva mRgAH "ajinayonayaH" [amarakoSaH258- 40 9 // ] ityuktAH / vAcaspatirapiatha navamaM dhAtumAha "tatrAjinaM mRgayonirmUgAzca priyakAdayaH / tvak cchavizchAMdanI kRttizcarmA'jinamasRgdharA mRgaprakaraNe te ca proktA ajinayonayaH // 1 // " // 630 // ["] ityAha / tena kRttyAdIni trINi magacarmanAmAni / sapta 1 tvacati saMvRNoti dehaM tvak / 'tvaca saMvaraNe' carmaNaH // 630 // (tu.pa.se.), kvip / tanoti vA / 'taneDrvaca '(haimoNA-872) 20 iti Dvac / tvaco'pi / yanmahezvara:-"tvaci tvaca:"[] | tathA __ atha dazamaM dhAtumAhaprakriyAkaumudyAm-"tvacaM gRhNAti tvacayati''[ ]ityatra prAsAda- vasnasA tu snasA snAyuH kRtA vyAkhyAtam-"akArAntastvacazabdo'yam, 'sapyApapAza- 1 vasAM nyasyati nikSipati' vasnasA / vaste '3 / 1 / 25 // iti sUtre'dantagrahaNAt"[prakriyAkaumudI, bhA-2, AcchAdayati kAyaM vA / pRSodarAdiH / yadvA vaste zarIramAcchA(uttarArdhaH), subdhAtuprakriyA, 'munnddmishrshuukssnn-'3|1|21|| ityatra dayati, naki pratyaye" vasnaM carma, tadasati gacchati / 'asa 50 prAsAdaTIkA] iti / "tvacazabdastvaparyAya:" [siddhahemabRhavRttiH gatyAdau'(bhvA.u.se.), mUlavibhujAditvAt ke, zakandhvAditvAt 3|4|42]iti hemabRhadvRttAvapi / "tvaktvacacocazabdAH syurvalke pararUpatve vA vasnasA / 2 snasyati nirasyati snasA / 'snasa 1. 'ruha bIjajanmani 'iti kSIrataraGgiNI, 'ruha janmani prAdurbhAve' iti dhAtupradIpaH, 'ruha bIjajanmani prAdurbhAva ca' mA.dhAtuvRttiH // 2. 'nAmansImanvyomanromanlomanpApmandhAman' ityuNAdigaNasUtram // 3. 'mAdhavaH' iti4|| 4. '-teH' iti3|| 5. 'romANi' iti 2 // 6. '-dinI' iti1 / / 7. '-rAH' iti 3 // 8. 'tanoteDvac' iti3.4, 'tenoteranazca va:'(uNA-221)iti sUtrasattvAdidaM mandam // 9. mahezvarakRtaprakAzakoze na dRzyate // 10. 'satyApapAza-' 3 / 1 / 25 // ityasya sthAne prAsAdaTIkAyAM 'tvaceti' ityeva dRzyate // 11. siddhahemabRhadvRttau 'tvacazabdo'kArAntastvakparyAyaH' iti dRzyate, 34 // 42 // , bhA-2, pR.57|| 12. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zrI-320, pR.400 // , rAmAzramI 26.62 // , pR.287 // 13. 'chAdinI' iti1.3.4 // 14. 'kRtiH' iti3.4|| 15. 'ajanti' iti2.3, 'aMjati' iti4|| 16. 'gacchanti' iti3|| 17. 'asu' iti1, 'akSa' itira, 'aji' iti3|| 18. 1.2nAsti // 19. 1.2.4pratiSu nAsti // , 'aja gatikSepaNayoH' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 20. 'kRtiH' iti3|| 21. dra. svopajJaTIkA 3631 // , pR.142 // 22. 'vasA' iti4 // 23. '-pyati' iti3|| 24. 'dhApavasyajyatibhyo na:'(uNA-286)ityanena napratyayo bodhyaH // Page #320 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 630-632] vyutpattiratnAkarakalitA 279 nirAse'(di.pa.se.), ac / 3 snAyati veSTayatyasthIni snAyuH, saGghAta:"["]iti vaidyAH / dve 'moTInasa' iti khyAtAyAH / strIliGgaH / klIbe'pi / vAcaspatiryadAha-"atha snAyurna nA uktA daza dhAtavaH // tantrI:"[] iti / SNai veSTane'(bhvA.pa.a.), bAhulakAt 'kR malaM kiTTam vApA-'(uNA-1) ityuNa / trINi snAyoH / 'nasa' iti bhASA / zeSazcAtra-"atha snasA tantrI nakhArusnAvAna: sandhibandha 1 malate dhArayati daurgandhyaM mlm| malate dhArayati 30 nm"[shessnaammaalaa3|129-130||]|| kAyaM vA / 'mala dhAraNe'(bhvA.A.se.), ac / mRjyate vA malam / 'mRjikhani-'(haimoNA-472)iti ddidlH| 2 keTati nADyo dhamanayaH sirAH / nirgacchati kiTTama, puMklIbaliGAvetau / 'kiTa gatau'(bhvA.pa.1 naDasyaivaitA nADyaH, zauSiryAt / nalyate badhyate se.), 'igupdh-3|1|135 ||iti kaH, pRssodraaditvaattttkaaraagmH|| AbhirvA / 'nala(Nala) bandhane '(bhvA.pa.se.), bAhulakAd "vasA zukramasaG majjA karNaviNmUtraviNNakhAH / 10 'vasivapi-'(uNA-564)ityAdinA iJ, 'kRdikArAt-' zreSmAzra daSikA svedo dvAdazaite naNAM malIH // 1 // " (gnnsuu-4|145||)iti GIS / "naDerghaji nArDaH, gaurA-ditvAda rA-ditvAd [manusmRtiH,adhyAyaH-5, zrI-135] iti |saamaanyen dve malasya // GIS"[]ityanye / 2 dhamayanti dIpayanti jATharAgniM dhamanayaH / dhameH sautrAd dIptyarthA, atisRdhRdhamibhyazca' (uNA atha vizeSAdAha259)ityaniH / 'kRdikaaraat-'(gnnsuu-4|1|45||) iti DISi tadakSijam // 631 // dhamanyaH / 3 sinvanti badhnanti kAyaM sirAH / 'SiJ bandhane'(svA.u.a.), bAhulakAt 'sphAyi-'(uNA-170) 1 taditi malam, akSijaM netrasamudbhavam // 631 // ityAdinA rak, dantyAdirayam / "urvasyAbhyAsasirAsAlUrakAsasallakyaH''["]iti dantyatAlavyeSuSmabhedAta / dehe zete tiSThati dUSayati cakSuH dUSIkA / 'dUpa vaikRtye '(di.pa.a.). [heta zirA, zIGo rak husvatvaM ceti tAlavyAdirapi / "ziro nA 20 pippalImale syAddhamanyAM ca yoSiti" iti tAlavyAdau kAt 'kaSidhUkhi(dUSi)bhyAmIkan'(uNA-456), yadvA '-dRSi rbhsH| trividhA hi kAyanADI, ekA vAyuvAhA, aparA matra- bhyAmikan'(uNA-456)itIkan / tavargacaturthAdyo'pi 'dhUSIkA' viDasthivAhinI, aparA lahareti khyAtA, anyaashcaahaarvaahinyH| iti| 2 dUSayati dUSI / ac, gaurAdiH, svArthe kan, 'ke'NaH' sAmAnyena tAsAM trINi // 73 / 13 // dUSikA / dve netramalasya // kaNDarA tu mahAsnAyuH jaihra kulukam 1 kaNDate mAdyati kaNDarA / 'kaDi made'(bhvA.- 1 jihvAyAM bhavaM jaihvam / 'tatra bhv:'4|3|53|| A.se.), baahulkaadrn| 2 mahatI snAyuH mhaasnaayuH| "snAyu- ityaN / kolati saMstyAyati kulukam / 'kula saMstyAne' 50 40 1. 'SNasu nirasane' iti kSIrataraGgiNI, mA.dhAtuvRttau divAdigaNe sAyaNena "SNusa nirasane ityeke / 'micca' ityAtreyamaitreyau udupadhaM cAhatuH / svAmikAzyapau tu adupadhamamumeva paThitvA 'SNusa adarzane iti dramiDAH' ityukAropadhaM pakSAntaramAhatuH" ityuktam, mA.dhAtuvRttiH, divAdiH, dhAtusaM-5, pR.403 / / 2. dra. svopjnyttiikaa3631||, pR.142 // 3. 'Tai' iti3|| 4. '-zrAvAnaH' iti3|| 5. '-bandhinam' iti1|| 6. 'zirAH' iti3.4|| 7. 'in' iti3.4|| 8. 'nADiH' iti1.3|| 9. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-323, pR.403 // , tatra "nddegh''(paa.3|3|19||)naaddH / gaurAdiGIS (paa.4|141||) / 'nADI'-ityanye" iti dRzyate // 10. 'dIrghAt' iti4|| 11. 'artisRdhRdhamyamyazyavitRbhyo'niH' ityuNAdigaNasUtram // 12. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-323, pR.403 // , tatra 'urvasyAdyAH' iti dRzyate // 13. dra. TIkAsarvasvam, bhA-2, 2665 // , pR.325 // , padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zo-323, pR.403 // , raamaashrmii2|6|65 // , pR.288 // 14. dra. svopjnyttiikaa3|631||, pR.142 // 15. '-biSkaNaH' iti3, 'mUtraviT ghrANakarNaviT' iti manusmRtyAm, 5 / 135 // , pR.205|| 16. dra. TIkAsarvasvam, bhA-2, 2666 // , pR.326 // , tatra 'malA nRNAm' iti dRzyate, padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-323, pR.404||, raamaashrmii2|665||, pR.289|| Jain Education Intemational ation intermational Page #321 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 280 (bhvA.pa.se.), 'kaJcukAMzuka - ' (haimoNA - 57 ) ityukapratyaye nipAtyate / dvipaJcamasvaro'yam / ekaM jihvAmalasya // pippikA punaH / abhidhAnacintAmaNinAmamAlA dantyam 1 pyAyate pippikA / '[o] pyAyI vRddhau' (bhvA.A.se.), 'kuzika - ' (haimoNA - 45 ) ityAdinA ikapratyaye nipAtyate / dantyaM dantodbhavam / ekaM dantamalasya // karNaM tu piJjUSaH 1 karNayorbhavaM kArNaM malam, piJjyate piJjUSaH / 10 'piji varNe'(a.A.se.), 'kArUSATarUSa- (koradUSATarUSa-)' (haimoNA-561)ityUSe nipAtyate / ekaM karNamalasya // ziGgANo prANasambhavaH // 632 // 1 ziyate ziGgANa: / 'zighi AghrANe' (bhvA.pa.se.), 'lUzighi(ziGkhi) dhAJbhya ANakM ' ( dshpaadyunnaa3|27)ityaannk' / svArthe kani ziGkhANako'pi, tAlavyAdiH / ekaM nAsAmalasya // 632 // sRNIkA syandinI lAlA''syAMsavaH kaphakUrcikA / 1 sarati patati mukhAditi sRNIkA / 'sR gatau' (bhvA.pa.a.), 'sarternuk( num) ca' (uNA - 463) itIkan, 20 dantyAdiH / sRNikA hrasvamadhyA'pi / 2 syandate'vazyaM syandinI, dantyacaturthAntasthAdyasaMyogAdiH / syadi kiJciccalane ' (bhvA.A.se.), Avazyake NiniH / 3 lAlayati prAptumicchati lAlA / 'lala IpsAyAm ' ( cu.A.se.), NijantA - dac, TAp / 4 AsyaM mukham tasya AsavaH AsyAsavaH / 5 kaphasya kUrcikeva kaphakUrcikA / paJca lAlAyAH // mUtraM bastimalaM mehaH prastrAvo nRjalaM sravaH // 633 // 1 mUtrayati prasravati mUtram / 'mUtra prasravaNeM ' ( cu. 30 [ martyakANDaH-3 u.se.), curAdiH, ac / mucyate tadvA / 'muclR mokSaNe (tu.u.a.), 'sivimucyoSTerU ca ' ( uNA - 602 ) iti STran / 2 bastermalaM bastimalam / mihyate mehaH / 'miha secane ", (bhvA.pa.a.), ghaJ / 4 prastUyate'nena prastrAvaH, dantyarephasaMyogamadhyaH / 'sru prasravaNe" (bhvA.pa.a.), prapUrvaH, 'preM' drustusruvaH '3 // 3 // 27 // iti ghaJ / 5 nurnarasya jalaM nRjalam / 6 stravaNaM stravaH / 'sru prasravaNe (bhvA.pa.a.), 'Rdorap ' 3 | 3 |57 | | SaT mUtrasya // 633 // puSpikA tu liGgamalam 1 puSpati puSpikA / pRSodarAdiH / liGgasya malaM liGgamalam, ekam / viD viSThA'vaskaraH zakRt / gUthaM purISaM zamaloccArau varcaskavarcasI // 634 // 1 vizati pakvAzaye viT strIliGgaH / vaijayantI tu - " uccAro viT na nA" [ vaijayantIkoSa : 4 / 4 / 119 // ] iti klIbe'pyAha / 'vizeM pravezane ' (tu.pa.a.), kvip / amarastu-veveSTi nADIM malaM vA, 'viStR vyAptau (ju.pa.a.), viDiti mUrdhanyaSakArAntamAha, "viSThAviSau striyAm "[amarakoSaH 2|6|68||]iti| 2 vizati bhUmim / bAhulakAd ' - vami (rami) kAzi-'(uNA-159) ityAdinA thak, Satvam, kutvaM (STutvaM) ca viSThA / vividhaprakAreNodare tiSThati vA, 'upasargAt- '8 13 165 / / iti Satve vA viSThA / 3 avakIryate avaskaraH ghaJantaH / varcaskAditvAt sAdhuH / 'varcaske'vaskara : '6 / 1 / 148 // iti suD 50 vaa| 4 zaknoti vismartuM zakRt, klIbe / 'uNAdayo bahulam ' 3 | 3 | 1 // iti zake : Rt / 5 gavate zabdaM karoti, gUyate utsRjyate vA gUtham, puMklIbaliGga: / 'gu zabde' (bhvA.A.a.), 'gu purISotsarge' (tu.pa.a.) vA, 'tIrtha(titha) pRSThagUthayUthaprothA: ' ( uNA - 169) iti thak, dIrghatvaM ca nipAtanAt / 6 pipartti malaM purISam / pR pAlanapUraNayoH' 1. ' - sambhavam' iti2 // 2. " 'ANako lUziGghidhAJbhyaH (dshpaadyunnaa-3|27) ziGkhANaka: pInasaH" iti kSIrataraGgiNI, bhvAdi:, dhAtusaM - 96, pR.36 // , 'ANako lUdhUziGkhidhAJbhyaH' (uNA - 363) ityuNAdigaNe // 3. 'ityANakaH' iti2 // 4. ' - kUrcikA' iti mudritamUle, svopajJaTIkApi tamAzrityaiva // 5. 'kuci-' iti1.2.4 // 6. 'kucikA' iti2.4 // 7 prazra - ' iti1.2.3 // 8. ito'gre 3pratau 'curAdiH, ac' iti dRzyate // 9. ' - rUcca' iti3 // 10. 'miha secane' iti 1 pratau nAsti // 11. 'sru gatau' iti svAmisAyaNau, 'Su sru gatau' iti maitreyaH // 12. 'pro' iti3 // 13. 'aviz' iti 1.2.4 // 14. 'striyau' ityamarakoSe // 15. 'bhUmi' iti2.3 // 16. 'puMklI. ' iti3 // 17. 'oguG' iti // For Private Personal Use Only 40 Page #322 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 281 632-636 ] vyutpattiratnAkarakalitA (ju.pa.se.), 'zRpRbhyAM kicca'(uNA-467)itISan, Rta ut, utsAdyate'nene utsAdanam / 'Sadla vizaraNagatyavasAdaneSu' 30 'uraNa rprH'1|151|| iti raparatvam / 7 zamayati saugandhyaM (tu.pa.a.), NijantaH, lyuTi / " 'chada apavAraNe'(cu.u.se.) zamalam / 'zamu upazame'(di.pa.se.), 'zakizamivahibhyo'laH' ityasmANNijantAllayuTi ucchAdanamapi"[ ] ityeke / dve 'uug(kaatntronnaa-1|42)| zAmyatyupavAsAdinA vA / 8 uccAryate TaNauM' iti khyAtasya // preryate uccAraH / 'cara gatau'(bhvA.pa.se.), NijantaH, ghaJ / aGgarAgo vilepanam // 635 // 9 varcati(varcate) dIpyate bahiH prakAzyate vA vrcH| 'varca dIptau'(bhvA.A.se.), '-asun'(uNA-628), kutsAyAM svArthe 1 aGgaM rajyate'nena aGgarAgaH / 'raja rAge'(bhavA.vA kani varcaskam, punapuMsakaliGgaH / 'so'pdaadau'8338|| di.u.a.), karaNe ghaJ, 'cajoH ku ghinnnnyto:7|352|| iti iti visargasya satvam, 'kupvo:-'8|3|37|| ityasyApavAdaH / / kutvam, 'ghaji ca bhaavkrnnyo:'6|4|27|| iti nlopaH / 2 10 10 varcate dIpyate varcaH / 'varca dIptau'(bhvA.A.se.), vilipyate'neneti vilepanam / 'lipa upadehe '(tu.u.a.), '-asun'(unnaa-628)| varcasI, vAsi ityAdi klIbe / lyuT / dve vilepanasya // 635 // daza viSThAyAH // 634 // carcikyaM samAlabhanaM carcA syAt veSo nepathyamAkalpaH 1 carcikAyAM carcane sAdhu carcikyam / 'tatra sAdhuH' 1 veveSTi vyApnotyaGama viSyante vyApyante'nena prekSa- 4 / 4 / 98 // iti yt| 2 samAlabhyate'nena samAlabhanam / kANAM manAMsi vA [veSaH] |'vissl vyAptau'(ju.pa.se.), ac, 'lAbhaNaM preraNe'(cu.u.se.)ityatra labhaNapi husvAdiriti sabhyAH / 'halaca' 33121 // iti saMjJAyAM gho vA / vastrA'laGkAramAlyapra- 'labha lAbha taka kSepe' iti vopadevo'pi / tataH karaNe lyutt| sAdhanairaGgazobhA veSazabdenocyata ityarthaH / vizanti netramanAMsyatreti. 3 carcyate'nayA carcA / 'carca adhyayane'(cu.u.se.), 'citiadhikaraNe'rthe ghabi vezaH tAlavyAntazca / 2 nayatIti ne:, (cinti) pUjikathi- '3 / 3 / 105 // ityaG / trINi sAmAnyena vicpratyayaH, ne: nAyakaH, tasya pthH| kAmajananAdivyavahArAdanapete candanAditilakasya / 'TIlu ArDi' prabhRtibhASA // 20 'dharmapathyartha-4492 // ityAdinA yat nepathyam / netrayornepathya maNDanaM punaH / miti, pRSodarAditvAdvA / 3 Akalpanam AkalpaH / 'kRpU pasAdhanaM pratikarma sAmarthya (bhvA.A.ve.), bhAve ghab / trINi veSasya // 1 maNDyate'nena maNDanam / 'maDi bhUSAyAm' 50 parikarmA'GgasaMskriyA / (svA.pa.se.), lya! / tilakapatrabhaGgyAdiH / 2 prasAdhyate1 pari sAmastyena malamArjanArthaM kriyA parikarma, 'nena prasAdhanam / 'sAdha saMsiddhau'(ru.pa.a.) / 3 pratyaGgaM klIbe / '-man'(uNA-584) iti man / aGgasya saMskriyA karma pratikarma / sAmAnyena tilakapatrabhaGgAdinA lalATagallAdIsnAnodvartanAdiraGgasaMskriyA / ekaM sAmAnyena snaanodvrtnaadeH|| nAmalaktakAdinA maNDanasya trINi / 'mAMDaNAM' iti bhASA // atha vizeSAdAha ___mArTiH syAnmArjanA mRjA // 636 // udvavartanamutsAdanam 1 mAya'te mASTi: / 'mRjUS zuddhau '(a.pa.ve.), 1 udvartyate'nena udvavartanam / karaNe lyuT / 2 'vasesti:'(uNA-619)iti bAhulakAt tiH, 'vrazcabhrasja-' 1. 'udoSThyapUrvasya 7 / 1 / 102 // ityanena // 2. 2pratau nAsti // 3. 3pratau nAsti // 4. 'niH' iti3 / / 5. 'utsAdyate'nena' iti 2pratau nAsti // 6. 'utsA-' iti3|| 7. '-TaNuM' iti3|| 8. 'ghatvam' iti2|| 9. 'lepanasya' iti1|| 10. NakArAnubandho haimamate // 11. 'naka' iti 4 // 12. 'TIlUM' iti4|| 13. 'ADa' iti3 // 14. 'pramukha-' iti3|| 15. 'maNDate' iti3|| 16. 'lyuTi' iti4|| 17. '-bhaGgyAdinA' iti 3 // 18. '-NA' iti3.4|| 19. 'mRjuS' iti3|| Page #323 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 282 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA - [martyakANDaH-3 8 / 2 // 36 // iti Satvam, 'mRjervRddhi:712|114|| / 2 mArjanaM dInAM guNAdhAnam, sa adhivAsanam, ucyata ityanvayaH / 30 mArjanA / mRjezcaurAdikANNijantAd 'nnyaasshrntho:-'3|3|- " 'vAsa upasevAyAm'(cu.u.se.), curAdiH / "nnico'107|| iti yuc / mArjanaM klIbe'pItyanye / yanmahezvaraH- nityatvAd lyuDapi''["]iti tu subhUtiH / "saMskAro gandha"mArjanaM kathitaM mASTauM mArjano lodhrazAkhini''[vizva- mAlyAdyairyaH syAt tddhivaasnm"[amrkoss:2|6|134||] prakAzakozaH, nAntavargaH, zrI-82] / 3 bhidAditvAdaGi ityamaraH / (gandhamAlyAdinA yaH saMskAraH tilAdInAM guNAmRjA, strIliGgaH / 'mRjerajAdau saGkra me'(mahAbhyASyam dhAnam, tasya nAma) ekam // 637 // 113||)iti vRddhau mArjA ca / ghabarthe ke 'mArjaH' ityapi / niveza upabhogaH "vedisaMmArjadakSA''[kumArasambhavam, sarga:-1, zUI-60] iti kumAraH / trINi proJchanAdinAGganirmalIkaraNamAtrasya / 1 nirvezanaM nivezaH / nipUrvo vizirupabhogArthe vartate, 10 'mAMjaNau~' iti bhASA // 636 // tato bhAve ghaJ / 2 upabhuktiH upabhogaH / 'bhuja pAlanA bhyavahArayoH'(ru.pa.se.), bhAve ghaJ / upa iti sakRdrogaH, vAsayogastu cUrNaM syAt AhAramAlyAderupasevanamupabhoga iti vA / dve upabhogasya // 40 1vAse surabhIkaraNe yajyata iti vaasyogH| atha snAnaM savanamAplavaH / 'yujir yoga'(ru.u.a.), ghaJ / 2 cUrNyate preryate cUrNam / 'varNa cUrNa preraNe'(cu.pa.se.), ghabarthe kaH / "cUrNaM kSode 1 snAyate snAnam / 'SNA zauce'(a.pa.a.), bhAve kSArabhede cUrNAni vAsayuktiSu''[vizvaprakAzakozaH, NAntavargaH, lyuT / 2 sUyate savanam / 'pUj (SuJ) abhiSave'(svA.zro-15] iti mahezvaraH / cUrNazabdaH prAyeNa bahuvacanAnta:, u.a.), lyutt| "sAvanamapi''[ ] iti zabdaprabhedaH / 3 AplaekavacanaM tvatra tasyAnapekSaNAt / dve sAmAnyena padavAsAdi- vanam AplavaH / [" 'pluG gatau'(bhvA.A.se.),"] 'RdokSodasya / 'abIraprabhRtisugandhacUrNa' iti bhASA // rp'3|3|57|| ityap / 'vibhASAGi rupluvoH'3|3|50|| ____ piSTAtaH paTavAsakaH / 3 iti ghaji AplAvo'pi / trINi snAnasya // karpUrAgurukakkolakastUrI candanadravaiH // 638 // 201 piSTena kuGkamacUrNAdinA atati gacchati pissttaatH| 'ata sAtatyagamane'(bhvA.pa.se.), ac, puMsyam / 2 paTo syAd yakSakardamo mitraiH vAsyate'nena paTavAsaH / 'vAsa upasevAyAm '(cu.u.se.), 1 karpUraM ca Agaru ca kakkolaM ca kastUrI ca 50 curAdiH, karaNe ghaJ, kani paTavAsakaH / yena kuGkuma- candanaM ca 'sakaDi' iti khyAtamiti dvandvastathA teSAM piNDIcUrNAdinA paTo vAsyate, tad gandhadravyaM paTavasaH, tasya dve| katAnAM dravAstairmitrairekatra kRtaiH yakSakardamaH syAt / karpUrA'abIra' ityAdi bhASA // dibhiH samabhAgairyakSapriyakardamo bahugandhadravyasAdhitAnulepanagandhamAlyAdinA yastu saMskAra: so'dhivAsanam bhedo yakSakardamaH / // 637 // "karpUrAgarukastUrIkakkolairyakSakardamaH / 1 gandhopalakSitaM mAlyaM puSpamAlA Adiryasya sa etaiH piNDIkRtairyakSapriyaH paGkaH sa kuGkamaiH // 1 // " gandhamAlyAdistena, Adizabdena dhUpAdiH, yaH saMskArastilA- [ ]ityAgamaH / 1. '-saMmArgadakSA' iti kumArasambhave, 160 // , pR.16|| 2. '-j' iti3, '-Nau' iti 4 // 3. maitreyasAyaNasammato'yaM dhAtupAThaH, 'cUrNa preraNe' ityeva svAmI // 4. 'ekaM' iti2|| 5. 'tasmAdanape-' iti3|| 6. '-pramukha-' iti3|| 7. tulniiyo'mrkossH26|139 // 8. 'iti bhASA' iti1|| 9. 'yat' iti 1.2 // 10. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-392, pR.480 // , tatra ' 'vAsa upasevAyAm' / curAdi Nico'nityatve lyuT' iti dRzyate // 11. koSThAntargatapAThaH 1.2.3pratiSu na dRzyate // 12. '-priyaH' iti3|| Jain Education Intemational Page #324 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 637-641 ] "kuGkumAgarukarpUrakastUrIcandanAni ca / mahAsugandha ityuktaM nAmato yakSakardamaH // 2 // " [dhanvantarinighaNTuH, vargaH-7, le-45]iti dhanvantariH / "karpUrAgarukastUrIkakkolaghusRNAni ca / ekIkRtamidaM sarvaM yakSakardama iSyate // 3 // " [']iti vyADiH // 44 vyutpattiratnAkarakalitA va'rtargAtrA'nulepanI~ / 1 vartayanti zukSIkurvanti tAmiti vartiH / bAhulakAd yujapavAdaH NyantAt ktin, strIliGgaH / yadA ca 'aca 10 i: ' (uNA-578), tadA 'kRdikArAt - ' ( gaNasU- 4 / 1 / 45 // ) iti GISi vartI ca / " vartirgAtrAnulepanyAM' vartirdIpadazAsu ca ''[vizvalocanakoza:, tAntavarga:, zro- 52 ] iti zrIdharaH / 2 gAtramanulipyate'nayA gAtrAnulepanI / karaNe lyuT / dve naTAdInAM gAtramukhAdiSu citrakaraNasya // candanAgarukastUrIkuGkumaistu catuH samam // 639 // 1 candanAdIni catvAri samAnyatreti catussamam, (catuHsamam) / ekaM candanAgarukastUrIkuGkumAnAM caturNAM samIkRtAnAm // 639 // agurvagaru rAjArha lauha kRmijavaMzirke / 20 anAryajaM joGgakaM ca 1 laghunAmatvAnna guru aguru / laghuparyAyamavidyamAnaM guru mahat zlAghyamasmAditi vA aguru, puMklI. / 2 agati prApnoti mahArghyatAmiti agaru, puMklI., prathamasvaradvayaH / 'aga gatau ' (bhvA.pa.se.), bAhulakAdarupratyayaH / 3 283 rAjAnamarhati rAjArham / 'arha marha pUjAyAm' (bhvA.pa.se.), ac / 4 lUyate loham, puMklI / lUJ chedane (kryA.u.se.), 'lUjo ha : ' ( sa. ka. 2 / 3 / 182 // ) iti haH / rohatIti vA / 'ruha bIjajanmani (bhvA.pa.a.), ac / 5 kRmibhirjanyate kRmijam / 'anyebhyo'pi (anyeSvapi ) - ' 3 / 2 / 101 // iti DaH / kRmijagdhamityapi / 6 vaMzo'- 30 syA'sti vaMzikam, strIklI / 'ata iniThanau 5 / 2 / 115 // iti Than / " vaMzAbhaM vaMzakam, klIbam prathamasvaramadhyam, 'ive pratikRtau '5 / 3 / 96 // iti kan " [ ama. kSIra. 2 16 / 126 // ] iti svAmI / 7 anAryadeze jAtam anAryajam / 8 joGgagiribhavatvAd joGgakam / juGgati varjayarti daurgandhyaM joGgakaM vA / 'jugi varjane' (bhvA.pa.se.), cavargAdiH, bAhulakau vunguNau / aSTau sAmAnyenA'gurukASThasya / zeSazcAtra "agurau pravaraM zRGgaM zIrSakaM mRdulaM laghu / varadrumaH paramada: prakaraM gandhadAru ca // 1 // " [zeSanAmamAlA 3 / 130 - 131 // ] // athA'guruvizeSAnAha maGgalyA malligandhi yat // 640 // 1 yadaguru malligandhi tat, maGgale sAdhuH maGgalyA / 'tatra sAdhuH 4 | 3 |98 // iti yat / atra mallizabda: ketakIparyAya ikArAntaH / mallervikAro'vayavo vA puSpaM malliH / 'puSpaphalamUleSu bahulam ' (vA - 4 | 3 |166 // ) ityaNo luk / malle: puSpasyeva gandho'sya malligandhi / 'upamAnAcca' 5 14 / 137 // iti gandhasyekAro 'ntAdezaH / puSpasadRggandhAgururNa / 'kevaDIo agara' iti bhASA // 640 // kAlAguruH kAketuNDaH 1 kAla: kRSNazcAsAvaguruzca kAlAguruH / 2 1. 1.2.4 pratiSu nAsti // 2. dra ama. kSIrasvAmiTIkA ra 16 1133 // pR. 161 // , svopajJaTIkA3 // 639 // , pR.143 // padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zle - 391, pR.478 // , mallinAthasUrikRtAmarapadapArijAtaTIkA, bhA-1, 216 / 133 // pR. 446 // rAmAzramI 26 / 133 // pR. 320 // tAsu TIkAsu "karpUrAgarukastUrI karpUraM candanaM tathA / mahAsugandhamityuktaM nAmato yakSakardamaH // " iti dRzyate // 3. dra TIkAsarvasvam, bhA-2, 26 133 // pR.385 // , mallinAthasUrikRtAmarapadapArijAtaTIkA, bhA-1, 2 6 133 // pR.446 // , padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zle - 391, pR. 478 // , rAmAzramI 26 // 133 // pR.320 // 4. '-pinI' iti3 // 5. ito'gre 3pratau 'ca' iti dRzyate // 6 pinyAM ' iti3 // 7. 'sAmA-' iti 1 3 // 8. 2pratau nAsti // 9. ' - vaMzake ' iti4|| 10. 'mahargha-' iti3 // 11. 'aguru' iti 1.2.3 / 12. 'aka aga kuTilAyAM gatau' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 13. 'arha pUjAyAm' ityeva kSIrataraGgiNyAdayaH // 14. 'lUG' iti3 / / 15. svAmimate'yaM pAThaH, 'ruha janmani prAdurbhAve' iti maitreyaH, 'ruha bIjajanmani prAdurbhAve ca' iti sAyaNaH // 16. '-gdhimityapi' iti // 17. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-384, pR.473 // tatra " vaMza iva 'vaMzakam' / klIbam / "ive pratikRtA " viti kan (paa-5|3|96|| ) iti tu svAmI " iti dRzyate, ama. kSIrasvAmiTIkAyAm 'vaMzAbhaM vaMzakam, vaMziketyeke' iti dRzyate // 18. 'varjati' iti3 // 19. 'laghuH' iti3 // 20. ' sadRzagandhAgaruNa:' iti2.3 // 21. ' - DIu' iti2 // 22. ' - garuH' iti1 // For Private Personal Use Only 40 50 Page #325 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 284 kAkatuNDa iva kRSNatvAt kAkatuNDaH / dve kRSNAgururNaH // zrIkhaNDaM rohaNadrumaH / abhidhAnacintAmaNinAmamAlA gandhasAro malayajazcandane 1 zriyA saurabhazriyA kRtvA'nyadrugarvaM khaNDayati zrIkhaNDam / 'khaDi bhedane' (cu.u.se.), NijantaH, ac / 2 rohaNA'drerdrumo rohaNadrumaH / 3 gandhena sAro gandhasAraH / gandho gandhAtizayavAn sAraH sthirabhAgo'syeti vA | 4 malayagiribhavatvAd malayajaH / 5 candyate AhlAdyate'nena candanam / 'cadi AhlAdanadIptyoH' (bhvA.pa.se.), karaNe lyuT / 10 candayatIti nandyAditvAd lyurvA / puMklIbaliGgAvetau / paJca sAmAnyena candanasya / 'sUkaDi' iti bhASA / zeSazcAtra"candane punarekAGgaM bhadrazrIH phalakItyapi "[ zeSanAmamAlA 3 // 131 // ] // haricandane // 641 // tailaparNikagozI 1 harerindrasya candanaM haricandanam, puMklI. tatra / harirmaNDUkastadAkAre parvate bhAge jAtatvAdvA / hari kapilam, tadvarNatvAdvA // 641 // 2 tilaparNI vRkSabhedastato jAtaM tailaparNikam / zaiSikaSThak / tailaparNo'drirAkAro'stya20 syeti vA / 3 goH zIrSaM gozIrSam / " tadAkAre malayaikadeze jAtaM ' gozIrSam "[] iti subhUtiH / puMsyetau / " dhavalaM suzItaM candanaM tailaparNikaM malayAdridezajameva kAlatAmravyAmizravarNamutpalagandhi gozIrSamiti cANakyaTIkA "[]iti mAdhavI / "atisurabhizItalatayA sadaiva sarpairveSTitamiti surabhi caeN nAmA'sya''[']iti subhUtyAdayaH / " klIbe'pImau" [ ] iti kecit / trINi bAvannAcandanasya // pattrAGgaM raktacandanam / kucandanaM tAmrasAraM raJjanaM tilaparNikA // 642 // [ martyakANDaH-3 1 pattramevAGgamasya pattrAGgam / pattreSvaGga iti vA / "patraGgamapi dRzyate'[']iti zAbdikAH / " patraGgamityapa- 30 bhraMzaM: ''[ svopajJaTIkA3 / 642 ] ityAcAryAH / 2 raktaM ca taccandanaM ca raktacandanam / 3 gandhahInatvAt kutsitaM candanaM kucandanam / 4 tAmreSvaruNeSu sAraM tAmrasAram / 5 rajyate'nena rnyjnm| karaNe lyuT / 6 tilasyevaM parNAni pattrAyasyAstilaparNI / 'pAkakarNaparNa - 4 11 64 // iti GIp / saiva tilaparNikA | 'ke'Na: 7 / 4 / 13 // iti hrasvatvam / "tilaparNI nadI AkAro'sya tilaparNikaH " [ ] ityanye / SaD 'ratAMjaNI' iti khyAtAyAH // 642 // jAtikozaM jAtiphalam 1 jAterlatAyAH kozaM jaatikoshm| jAtyA latAyA 40 jAtIkozamityapi / jAtirhrasvAntA, dIrghAntA ca / 'jAtIkoSa' iti mUrdhanyopadho'pi / jAtirityapi nAmA'sya / " jAtirjAtIphale'pi ca"["]iti rabhasaH / koSa ityapi / "koSo I 12 ' prakRte pezyAM pAtre jAtikoSe "[ ]ityapi rabhasaH / 2 jAte: phalaM jAtiphalam / jAtIphalaM dIrghamadhyamapi / phalamapi nAmA'sya / " phalaM lAbhe jAtikoSe bANAgre phalake'pi ca " [] iti rudraH / dve 'jAiphala' iti khyAtasya / ( zeSazcAtra " jAtIphale saumanasaM puTakaM madazauNDakaM kozaphalam ") [zeSanAmamAlA3 // 132 // ] // karpUro himavAlukA / 50 ghanasAraH sitAzca candraH 1 kalpate" mukhatAmbulAdisaurabhAtizayakaraNAyeti karpUram, puMklI / 'kRpU sAmarthye' (bhvA.A.ve.), 'kharjipiJjAdibhyazca-'(uNA-530)iti kharjAditvAdUraH / yadvA 'krapa kRpAyAM" gatau' (bhvA.A.se.), kharjAditvAdUra, bAhulakAt saMprasAraNaM ca / 2 himA zItA cAsau vAlukA ca himavAlukA / reNuketyapi / " reNukAvarNakarpUraM candraM bhasmahimAhvayam" iti2 // 4. 'paNa' iti4 // 5. ' - zajAtaM ' iti // 6. dra. padacandrikA, 8. 'bAvanA-' iti // 9. 'patreSvaGgati patrAGgaM pataga tvetadapabhraMza:' iti 11. dra. svopajJaTIkA3 642 // , pR. 144 // tatra 'tilaparNI nadI AkAro'syA 1. ' - garuNa:' iti3 // 2. 'kAre jAta iti1 // 3. 'parvatabhAge' bhA- 2, manuSyavargaH, zro-389, pR. 477 // 7 3pratau nAsti // mudritasvopajJaTIkAyAm 31642 // , pR. 144 // 10. ' syaiva' iti3 // ityeke' iti dRzyate // 12 dra TIkAsarvasvam, bhA-2, manuSyavargaH, zro- 390, pR. 478 // , rAmAzramI 2 / 6 // 132 // , pR. 320 // 13. 4pratau nAsti // 14. koSThAntargatapAThaH 1.2.4pratiSu na dRzyate // 15. 'kalpyate' iti1.2.3 // 16. 'puMklIbaH' iti3 // 17. 'kRpo ro laH' ityanena latvaprasaGgaH, bAhulakAt tadabhAvo bodhyaH // 18. 'krapa kRpAyAM' iti svAmyeva // 19. ito'gre 4pratau 'ca' iti dRzyate // 20. 1pratau nAsti // For Private Personal Use Only Page #326 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 641-645 ] vyutpattiratnAkarakalitA 285 [trikaannddshess:2639||] iti trikANDazeSaH / 3 ghano dRDhaH 1 kazmIradeze janmA'sya kazmIrajanma / kazmIra sAra: sthirabhAgo'sya ghanasAraH / ghanasyeva sAro'syeti vA / ityapi / kezeH sautrAd 'gbhiiraadyshc'(caandronnaa-3|29)itiirn, 4 sitAbhramiva zuklatvAt sitAbhraH / sitA zuklA bhA dyutira- muDAgamazca / "kazmIrAvazyako:"[ ]ityUSmabhedAt tAlavyasyeti sitAbha iti nIrepho'pi / 5 candatyAhlAdayati candraH, madhyaH / 2 ghuSate (puMSate) kAntiM karoti ghusRNam / 'ghuSi puNklii.| 'cadi AhlAdanadIptyoH '(bhvA.pa.se.), 'sphAyi-' kAntikaraNe '(bhvA.A.se.), pRSodarAditvAt / "dezyo'yam" (uNA-170)iti rak / candraparyAyanAmA'pi / paJca karpUrasya // [ ] iti kSIrasvAmI / 3 varNyate varNam / 'varNa varNakriyA- 30 atha mRganAbhijA // 643 // vistAraguNavacaneSu'(cu.u.se.), ataH karmaNi ghaJ / varNya mitypi| 4 lauhityajananAd lohitacandanamiva lohitacandanam mRganAbhirmugamadaH kastUrI gandhadhUlyapi / // 644 // 5 'baha bala prAdhAnye (bhvA.A.se.), '-i:'(uNA 1 mRganAbherjAtA mRganAbhijA / 'paJcamyAmajAtau' 578)iti I: vahniH, yAvAdibhyaH kani vahnike pazcimadeze 10 3 / 2 / 98 // iti DaH // 643 // 2 mRganAbhijanyatvAd mRga- bhavam, kacchAditvAdaNi, 'anyessaampi-'6|3|137||iti ikArasya nAbhisAhacaryAd vA mRganAbhiH, strIliGgaH / "puMliGgo'yam" dIrghatve vAhrIkam iti / vAhikamiti huusvmdhympi| "vAhrIkaM [ ] iti mizrAH / 3 mRgasya mado mRgamadaH / 4 kasati vAhikaM dhIrahiGgano shm(naashv)deshyoH"[trikaannddshess:3|3|viksti saugandhyamasyA: kastarI / 'kasa gatau'(bhvA.pa.se.). 43 // ] iti trikANDazeSaH / "vrvaahiikm''[amrkossH2|6| vAliTara taka rAhilATa TIpa / mo. 124 // ] ityekaM padam"[ ]ityanye / 6 kauti zabdAyate 'pi / "mRganAbhirmaMgamado mRgaH kastUrikA'pi ca''["] iti kuGkumam, kliibe| vAcaspatistu puMsyapyAha "nidAghe'pi 40 mAdhavaH / nAbhirityapi / kuGkumaH sukhaH syAt''["] iti / 'ku zabde '(a.pa.a.), "makhyarATa kSatriyo( kSatriye) nAbhiH paMsi prANyaGake dayo / bAhulakAd 'iSizuSi-'( )ityAdinA maka, pRSodarAdiH / 7 vahniriva zikhA kezaro'sya vahnizikhaH / 8 ku ISallIyate cakramadhye pradhAne ca striyAM kastUrikAmade // 1 // " []iti rabhasAt / mado'pyatra / "mado retasi kastUryAm" zuiSyati kAleyam, pRssodraadiH| 9 jAgarti maNDaneSu jAguDam, 20 [medinIkozaH, dAntavargaH, zrI-12]iti mediniH / 5 gandha pRssodraadiH| 10 saGkocasya pizunaM sUcakaM saGkocapizunam, pradhAnA dhUlI gandhadhUlI / paJca kastUryAH // SaDakSaram / "saGkocaM pizunaM ceti dvayamapi"[ ]ityanye / tadA'do vyAkhyAnam / saGkacati saGkocayati vA saGkocam / kazmIrajanma ghusRNaM varNaM lohitacandanam // 644 // 'kuca saGkoce' (tu.pa.se.), ac / 'piza avayave'(tu.pa.se.), vAhIkaM kuGkumaM vahnizikhaM kAleyajAguDe / "pizalaze: kicca'(")ityunan pizunam / pizunayati sUcayati vyaJjayati galadravyAntaraM saurabhyAt pacAdyaci pizunaM vA / 50 socapizunaM raktaM dhIre pItanadIpane // 645 // "sUcakaparyAyazcA'sya nAma"["]iti tu subhUtiH / "saGkoca"sUcakaparyAyazcA'sa 1. trikANDazeSe "reNusArastu karpUracandrabhasma himaahvyH|| " iti dRzyate, 2639 // , pR.293 // 2. '-nAmAni' iti3.4|| 3. 4pratau nAsti // 4. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zo-387, pR.476 // , rAmAzramI 26 / 129 // , pR.319|| 5. dra. TIkAsarvasvam, bhA-2, 216129 // , pR.383 // , tatra "surATkSatriyayo bhiH puMsi prANyaGgake dvayoH / cakramadhye tu pradhAne striyAM kastUrikAmade // " iti dRzyate // 6. '-jAMgule' iti1|| 7. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zo-382, pR.470 // , tatra 'kazmIrAvazyAyau' iti dRzyate // 8. maitreyasAyaNasammato'yaM dhAtupAThaH, svAminA 'ghasi karaNe' ityatra durgamatamuTTaDkya "ghuSi kAntikaraNa iti durgaH-ghaMSate" ityuktam // 9. '-jananatvAt' iti4|| 10. svAmisAyaNasammato'yaM dhAtupAThaH, 'valha prAdhAnye' iti maitreyaH // 11. ajantAddhAtoripratyayavidhAnAdatra '-i:' ityasyA'pravRttitvAd bAhulakAdipratyayo bodhyaH // 12. 'varavAlImityanye' iti1.2|| 13. dra, svopajJaTIkA 3645 // , pR.144 // 14. 'kesa-' iti1.2|| 15. dra. svopajJaTIkA 3645 // , pR.145 // 16. tudAdeH 'kuca saGkoce' ityasyA'vidhAnena kuTAditvAd guNAbhAvaprasaGgAdidaM vicAraNIyam, yadvA bhvAdeH 'budha samparcanakauTilyapratiSTambhavilekhaneSu' ityasya grahaNaM kartavyam // 17. '-laseH' iti3|| 18. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-382, pR.471 // , tatra 'pizivizeH kicca' iti dRzyate // 19. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-382, pR.471 // , tatra 'raktaparyAya: sUcakaparyAyazcAsya nAma' iti dRzyate // Page #327 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 286 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA ' [martyakANDa:-3 mapi kAzmIre saGkoco mInabandhayo:"[vizvaprakAzakoza:, kAlIyakaM ta jAyakarma // EXE // 30 cAntavarga:, zrI-13] iti mahezvaraH / "pizuno nArade puMsi 1 kAlAyAM bhUmau bhavaM kAlIyam / kAlo varNo khalasUcakayostriSu / pizunaM kuGkame klIbam''[vizva- dRzyate'treti vA, zeSe chaH / tataH kana [kAlIyakama] / prakAzakozaH, nAntavargaH, zrI-88-89] iti zrIdharaH / 11 raJja- "kAlIyakaM tu pItaM syAt tathA nArAyaNapriyam / nAd raktam / ata evA'sRksaMjJam / 12 dhIraM sthirarAga- mAlaya : syAta' pItakASThaM caturthaM pItacandanam // 1 // " tvAt / 13 pItayatyaGgaM pItanam / 'pIta varNe'( ), nandyAdi- [dhanvantarinighaNTu :, sarga:-3, bho-8] iti dhanvantariH / tvAd lyuH| pIto varNo'syeti, pAmAditvAnnapratyaye vA / "kAlIyakaM pItasAraM pItaM nArAyaNapriyama"[madanapAlanighaNTaH 14 dIpayati dIpanam / 'dIpI dIptau'(di.A.se.), NijantaH, karparAdisugandhidravyavargastRtIyaH, zro-12] iti mdnpaalH| 'nnyaasshrntho:-'3|3|107||iti yuc / cAru ityapi / varami- "kalimetadarthaM kurvanti kAleyaM gandhadravyam''["]iti bhoja10 tyapi / "kAzmIraM cAru vAhIkaM saGkocapizunaM varam"[] raajH| "-agnikalibhyAm (vaa-4|2|2||iti ddhk| "kAlIiti vAcaspatiH / caturdaza kezarasya / zeSazcAtra yakaM ca kAleyaM varNakaM kAntidAyakam"["]iti vyADiH''[] 40 "kuGkame tu karaTaM vAsanIyakam // iti mAdhavI / kvacit 'kAleyakam' iti pAThaH / [kAlAnupriyaGga pItakAberaM ghoraM puSparajo varam / sAryamapi], kAlasya kRSNadravyasyAnusArthya(-sArya) sadRzIkusumbhaM ca javApuSpaM kusumAntaM ca gauravam // 1 // " karaNIyam, anupUrvo gatyarthaH sAdRzye(sAdRzyArthaH), tmnve[shessnaammaalaa3|132-133||] // tyanubadhnAti''[kAvyAdarzaH, paricchedaH-2, zro-64]ityAdinA lavaGgaM devakusumaM zrIsaMjJam sAdRzyasUcakapratyaye daNDI / 2 jayati puSpAntarasaurabhamabhibhavati jAyakam / 'ji abhibhave'(bhvA.pa.se.), Nvula / dve malayA1 lUyate vadanena chidyate lavaGgam / 'lUb chedane' / girIti- khyAtAyAH // 646 // (tryA.u.se.), bAhulakAt 'pternggc-'(unnaa-116)itynggc| / 2 devayogyakusumatvAd devakusumam / 3 zrIsaMjJam, zrIparyAya- yakSadhUpo bahurUpa: sAlaveSTo'gnivallabhaH / 20 mityarthaH / trINi lavaGgasya // sarjamaNiH sarjaraso rAlaH sarvaraso'pi ca // 647 // atha kolakam / 1 yakSAn dhUpayati yakSadhUpaH / 'krmnnynn'3|2|- 50 kakkolakaM kozaphalam 1 // / 2 nAnAkRtigandhatvAd bahurUpaH / varNabhedAd bahUni rUpANyasya vA / 3 sAlasya veSTo niryAsaH sAlaveSTaH / 4 1 kolati saMstyAyati kolakam / 'kula saMstyAne' agnervallabhaH agnivallabhaH / 5 sarjasya taromaNiriva sarja(bhvA.pa.se.), 'jvalatikasantebhyo nnH'3|1|140||, tataH svArthe kan / Nvuli vA / 2 kakante'tra, saMpadAditvAt kvip, 'kaka maNiH / 6 sarjasya sAlasya raso niryAsa sarjarasaH / 7 rAti prItiM rAlaH, puMstrI" | "na rAti dadAti na kaSTamiti napUrvAd laulye'(bhvA.pa.se.) / kak ca tat kolaM ca kakkolam, tataH svArthe kani kakkolakam / 3 kozAt phalamasya koza rAtervaSAditvAt kalaci arAlaH"["]iti mizrAH / "arAla: phlm| "kossphlm"[amrkossH2|6|129||]itymrH / sarjavakrayoH" ["]iti rabhasaH / 8 sarve rasA atra / sarveSAM trINi 'miricakaGkola' iti khyAtasya // rasAnurAgo'treti vA sarvarasaH / aSTau rAlasya // 647 // 1. 'khalu-' iti3 / / 2. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-382, pR.470 // , rAmAzramI 26 / 124 // , pR.316|| 3. 'kesa-' iti1|| 4. 'pInakoveraM' iti2 / 5. 'japA-' iti3.4 // 6. tulniiyo'mrkossH2|6|125|| 7. tulanIyo'rakoSaH 216129-130 // 8. 'saMstyAne' iti4|| 9. 'koza-' iti1 // 10. 'jApakam' iti2.3.4|| 11. 'kAlaya' iti3 ||12.'maaly: syAt' ityasya sthAne dhanvantarinighaNTau 'malayotthaM' iti dRzyate, dhnvntrinighnnttuH3|8||, pR.138 // 13. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, bho-384, pR.472 // 14. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, tho384, pR.472 // , rAmAzramI 26 126 // , pR.317|| 15. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, bho-384, pR.472 // 16. 'dhUpAyati' iti1.4|| 17. 'puMklIbaliGgaH' iti svopajJaTIkAyAm 3648 // , pR.145 // 18. 'A-' iti1 // 19. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zo-385, pR.474 // 20. dra. TIkAsarvasvam, bhA-2, 26 / 127 // pR.382||, padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, bho-385, pR.474 / / , rAmAzramI 2 / 6 / 127 // , pR.318 // Jain Education Intemational Page #328 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 646-650 ] dhUpo vRkAt kRtrimAcca turuSkaH 20 silha(sihna) piNDakau / 1-2 vRkazabdAt kRtrimazabdAcca paro dhUpa:, tena vRkAn dhUpayati vRkadhUpaH / 'dhUpa dIptau' '(cu.u.se.), curAdiH, ac / zIghrasaJcArigandhatvAt kRtrimazcAsau dhUpazca kRtrima - dhUpaH / 3 tUryate hinasti daurgandhyaM turuSkaH, puMstrI / 'turI(tUrI) [gati ] tvaraNahiMsanayo:' (di.A.se.), 'bahulamanyatrApi ' (uNA - 278) ityusi pratyaye saMjJAyAM kani / 4 sahate sukhopabhogaM silhakaH (silhaH, sihnaH ), pRSodarAdiH / 5 piNDati 10 (piNDate) gacchati dUraM gandho'sya piNDakaH / 'piDi gatau " (bhvA.A.se.), ac, tataH kan / Nvuli vA / piNDo'pi / "piNDo dehAMza (sa) yorastrI nivAse (nivApe) silhake pumAn " [vizvalocanakoza:, DAntavarga:, zlo- 16] iti zrIdharaH / piNDito'piM / yanmahezvara:-" piNDitaH silhake kava" [vizvaprakAzakozaH, tAntavarga:, zro- 109 ] iti dhanvantarizca"turuSko` yAvanaH kalkaH piNyAkaH paNDitaH (piNDita:) kapiH''[dhanvantarinighaNTuH, sargaH - 3, zro- 21] iti / ayaM dravyAntaraiH saha piNDitaH svarUpAnna cyavata iti / paJca zilArasasya // pAya'sastu vRkSaMdhUpaH zrIvAsaH saraladravaH // 648 // 1 payaso drumakSIrasyA'yaM pAyasaH / 'tasyedam '4 / 3 / 120 // ityaN / dugdhasamAnatvAt paya eva~ pAyasa iti svArthe'N / "pAyasaM paramAnne syAt zrIvAse'pi ca pAyasa: " [vizvaprakAzakoza:, sAntavarga:, zlo- 19] iti zrIdharaH / vAyaso'pi / " vAyaso nADija syAt zrIvAse cAgurudrume "[vizvaprakAzakozaH, sAntavargaH, zro- 20] iti mahezvaraH / "saraladravaH zrIpiSTo dadhikSIraghRtAhvayaH"["]iti tu rabhasaH / 2 vRkSasya dhUpo vRkSadhUpaH / vRkadhUpo'pi / vRko'piM / "vRkaH syAt kRtrime'nekadhUpeti(-dhUpe'pi ) saraladrave" "["] iti rabhasaH / vyutpattiratnAkarakalitA 287 dhUpyate'nena dhUpaH / vRkanAmA dhUpo vRkadhUpaH / 3 zrINAM vAso 30 gRhaM zrIvAsaH / 4 saralasya devadArudrumasya dravo niryAsaH saraladravaH / catvAri kaNagUgalIti khyAtAyAH / zeSazcAtra"vRkSadhUpe tu zrIveSTo dadhikSIraghRtAhvayaH "[shessnaammaalaa3|134 // ] iti // 648 // sthanAt sthAnAntaraM gacchan dhUpo gandhapizAcika / 1 ekasmAt sthAnAdanyasthAne gacchan vrajan dhUpaH gandhapizAcikA ucyate / dve (ekam ) dhUpasya // sthAsakastu hastabimbam 1 tiSThatyaGge sthAsakaH / tiSThatervAyasavadasac sthAsa:, tataH kan / yadvA sthAnaM sthAH sthitiH, tayA Asayati dIpa- 40 yati dehaM sthAsakaH / 'asa gatidIptyAdAneSu ' (bhvA.u.se.), NijantaH, Nvul / 2 hastasya bimbaM hastabimbam, kuGkumAdiracitam / dve 'hAtha' iti khyAtasya // alaGkArastu bhUSaNam // 649 // pariSkArA''bharaNe ca 1 alakriyate'nena alaGkAraH / karaNe ghaJ / kaTakakeyUrAdiH / 2 bhUSyate'nena bhUSaNam, puMklI. / 'bhUSa alaGkAre' (bhvA.pa.se.), karaNe lyuT // 649 // 3 pariskriyate'nena pariskAraH / karaNe ghaJ, 'samparyupebhyaH karoterbhUSaNe, 6 / 1 / 137 // suT, 'parinivibhyaH - 8 / 3 70 // iti Satvam / 4 50 A samantAd bhriyate zobhA'nena AbharaNam / 'DubhRJ dhAraNapoSaNayo:' (ju.u. a.), lyuT / catvAri sAmAnyena kaGkaNakeyUrAdyAbharaNasya // cUDAmaNiH ziromaNiH / 1 cUDA zikhA, tatra sthitatvAt cUDAyA maNiH cUDAmaNiH / 2 zirasi maNi: ziromaNiH / ziroratnamapi / 1. curAdau 'paTapuTa-' ityAdidaNDako'yaM dhAturbhASArthe dRzyate // 2. ' -hiMsayo:' iti2, svAmisAyaNasammato'yaM dhAtupAThaH, 'tUrI tvaraNahiMsayo:' iti maitreyaH // 3 'piDi saGghAte' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 4. 'piNDato'pi ' iti3 // 5. 'paNDitaH sallake kavau' iti vizvaprakAzakoze dRzyate, tAntavarga:, zle-109, pR.109 // 6. 'turaSko' iti3 // 7 ito'gre1.2 pratyoH 'vA' iti dRzyate // 8. zrIdharakRtavizvalocanakoze 'zrIvAse pAyasaH puMsi paramAnne tu pAyasam' iti dRzyate, tenA'tra 'mahezvaraH' iti yuktaH // 9 dra TIkAsarvasvam, bhA-2, 216 // 128 - 129 // , pR. 382 // , padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zlo-386, pR. 475 // rAmAzramI 2 / 6 / 128 // pR. 318 // 10. 1pratau nAsti // 11. ' - dravaH' iti3 // 12 dra. padacandrikA, 15. 'lyuT' iti2 // bhA-2, manuSyavargaH, zro-387, pR.475 // , rAmAzramI 26 / 129 // pR. 318 // 13. ' - cakA' iti3 // 14. 'hAtA' iti3 // 16. 'samparibhyAM karotau bhUSaNe '6 // 1 // 137 // ityaSTAdhyAyyAm, 'samparyupebhyaH karotau bhUSaNe' iti kAzikAsammataH pAThaH // For Private Personal Use Only Page #329 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 288 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 "cUDAmaNiH shirortnm''[amrkossH2|6|102||]itymrH / dve mUrdhni mAlyaM mAlA srak 30 sAmAnyena tAjakumalamAdaliyAMrAkhaDIti khyAtasya masta 1 mUrdhni mUrdhAdhikaraNakam / malyate dhAryate zirasi kAbharaNasya // mAlA (mAlyam) / 'mala malla dhAraNe'(bhvA.A.se.), 'RhanAyakastaralo hArAntarmaNiH loyet'3|1|124||, 'ata updhaayaa:7|2|116||iti vRddhiH / 1 nayati zobhA nAyakaH / 'NIba prApaNe'(bhvA. mAlaiva mAlyam, svArthe Syaji vA / 2 malate zobhAmiti, u.a.), Nvul / 2 tAraM lAti taralaH / 'aat:-'3|2|3|| malyate dhAryate janairvA [mAlA] / 'akartari ca kArake saMjJAiti kaH, pRSodarAditvAd hasvatvam / taratIva kAntyA tarala yaam'3|3|19||iti, karmaNi ghaJ vA / mAM lakSmI laatiiti| iti vA / taraterbAhulakAdalaH / hArasya antar madhye sthito 'Ata:-'323 // iti kaH, TAp / 3 sRjanti tAM mAlikAmaNiH hArAntarmaNiH / dve hAramadhyasthamaNeH // miti strak / 'sRja visarge'(tu.pa.a.), 'Rtvik-'3|2| 59 // ityAdinA karmaNi kvin, 'sRjidRshorjhlymkiti'6|1|58|| ___ mukuTaM punaH // 650 // ityamAgamaH, 'kvinpratyayasya kuH'8|2|82||| trINi pusspsrjH| 40 mauliH kirITaM koTIramuSNISam 'ToDara' iti bhASA // garbhakaH kezamadhyagam // 651 // 1 mokati maNDayati mukuTam, kliibe'ym| puMsyapi 1 kezamadhyagataM puSpadAma garbhasthatvAda garbhakaH / garbha vaijayantI, [yadAha-"mauliH koTIramuSNISaM kirITaM mukuTo' iva garbhakaH / 'ive prtikRtau'5|3|96|| iti kan / "kezastriyA :''[vaijyntiikoss:4|3|135]] / 'muka maNDane'( ), madhye tu grbhkH"[hlaayudhkosh:21552||, amarakoSaH 26|'mukiljibhyaaN kuTan'(')iti kuTan / vararucipuruSottamA 135 // ] iti halAyudhaH / atra puSpadAmeti padaM "prAlambamRdimate dvayukAraM mukuTam / maGkati (maGkate) maNDayati / 'maki julambi yat''[abhidhAnacintAmaNinAmamAlA3652]ityo'numaNDane '(bhvA.A.se.), 'makeruTanalopazca'(')iti uTanalopau vartanIyam, tena kezamadhyagaM puSpadAma garbhaka ucyata itynvyH| iti / nyAsakAro makuTamekokAraM prAha // 650 // 2 mUyate ekaM kezamadhyasthapuSpadAmnaH // 651 // badhyate zirasi mauliH, puMstrI / 'mUG bandhane'(bhvA.A.se.), * 'madhubhyAM li:'( )iti liH / 3 kirati vikSipati razmIna prabhraSTaka zikhAlAmba svarNamayatvAt kirITam / 'kR vikSepe'(tu.pa.se.), 'kRtRkRpeH 1 zikhAtazcUDAto lambamAnaM puSpadAma, prabhrazyati sma kiittn'(caandronnaa-2||34||)| (evaM 'ta plavanAdau'(bhvA.- prabhraSTam / bhraMzadhAtoH 'AdikarmaNi kt:-'31471||, svArthe kani pa.se.), tirITaM kiriitttulyaarthm)| 4 kaTati koTIrama / prabhraSTakam / ekaM cUDAyAM lambamAnapuSpamAlAyAH // 'kuTa kauTilye'(tu.pa.se.), 'kRzRpU(pa)kaTipaTizauTibhya Iran' ___puro nyastaM lalAmakam / (uNA-470)itIran, bAhulakAd guNaH / 5 oSatyazriyam 1 laDatyagre lalAmam / 'lala(laDa) vilAse'(bhvA.uSNISam / 'uSa dAhe'(bhvA.pa.se.), 'uSeo'ntazca'(haimoNA pa.se.), pRssodraadiH| puMklIbaliGgo'yam / amarastu-"lalAmaM 556)itISaH / kirITAdyAstrayaH puNkliiblinggaaH| paJca mukuTa pucchpunnddraashvbhuussaapraadhaanyketussu"[amrkossH3|3|143||] iti sya / 'mauDa' iti bhASA // klIbamevAha / lAti zobhAM lalAmeti nA(mA)nto'pyayam // puSpadAma tu / "kanyAlalAma kamanIyamajasya lipso:"[raghuvaMzam, sargaH-5, 50 1. dra. svopjnyttiikaa3|650||, pR.146||, vaijayantIkoSe 'mauliH koTIra uSNISaM kirITaM makuTo'striyAm' iti dRzyate, 4 / 3 / 135 // , pR.124 // 2. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zo-360, pR.446 // 3. 'maGkayati' iti3|| 4. dra. TIkAsarvasvam, bhA-2, 2 / 6 / 102 // , pR.361 // , tatra 'maGke: u-' iti dRzyate, padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-360, pR.446 // 5. '-kAra' iti1|| 6. koSThAntargatapAThaH 1.2pratyorna dRzyate // 7. 'mAleva' iti1, 'mAlyaiva' iti3|| 8. 'mAlikA iti' iti 1.2.3 // 9. '-gaH' iti3|| 10. '-sthAd' iti3|| 11. tulniiyo'mrkossH26|135 // 12. 'puMklI .' iti3|| Jain Education Intemational Page #330 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 650-655 ] vyutpattiratnAkarakalitA 289 zro-64] iti raghuH / dvAbhyAmapi svArthakani lalAmakam / ekaM pa.se.), 'puDa mardane '(bhvA.pa.se.), asmAd vaa| pRSodarAditvAt muNDamAleti khyAtAyAH // siddhiH / 5 vizinaSTi lalAmaM vizeSakaH, puMklI. / 'ziSlu tiryag vakSasi vaikakSam vizeSaNe'(ru.u.a.), Nvul / paJca tilakasya // 653 // 30 1 urasi yadupavItavat tiryaganRju puSpadAma kSiptam, tad ApIDazekharottaMsA'vataMsAH zirasaH straji / vaikakSam / viziSTa : kakSo bhujamUlamasmAd vikakSamuraH, tato 1 zikhAkSipte zikhAdhikaraNake vA mAlye, ApIbhavArthe'N // Dayati zikhAm ApIDaH / 'pIDa avagAhane (cu.u.se.), prAlambamRjulambi yat // 652 // ac / 2 zete zirasi, pRSodarAditvAt zikArasya khakAre 1 kaNThAdubhayato vakSasi lambamAnaM puSpadAma, prAla zilope ca zekharaH / 3-4 uttaMsyate'nena uttaMsaH / avataMmbate prAlambam / prAGpUrvAllabidhAtorac / Rju saralam / syate'nena avtNsH| 'tasi alaGkAre'(cu.u.se.), karaNe ghaJ / 10 lambi lambamAnam / ekam // zekharAdayaH puMklIbaliGgaH / catvAri 'seharA' iti khyAtasya' / / sandarbho racanA gumphaH zranthanaM granthanaM samAH / uttarau karNapUre'pi 1 sandarbhaNaM sandarbha: / 'dRbhi dRbdhau '(tu.pa.se.), 1-2 uttarau uttaMsAvataMsau / 3 karNaM pUrayati krnn'Rdorp'3|3|57|| ityap / 2 racanaM racanA / 'raca prati- pUraH, puMklIbaliGgaH / yad halAyudhaH-"karNapUre'pi dRzyete 40 tthottNsaavtNskau''[hlaayudhkosh:2|554||] iti / vataMyatne '(cu.u.se.), bhAve lyuT / 3 gumphanaM gumphaH / bhAve so'pi / trINi karNapUrasya // ghaJ / 4-5 zrathyate zranthanam / grathyate granthanam / 'zrantha grantha sandarbha (cu.u.se.), 'zrantha vimocanapratiharSayoH (vyA.pa.se.) vA / ubhayatra 'nnyaasshrnth-'3|3|107|| iti yuc / bhaGgivallilatADalya: paJca 'gaMthavaM ' iti khyAtasya / "parisyandaH pratiyatnaH"[zeSa- 1 patrAkatilekhA patralekhA / 2-5 patrazabdAd naammaalaa3|134||]shaissike // // 654 // bhaGgacAdayo yojyAH, tena patrabhaGgiH, patravaliH, 20 tilake tamAlapatracitrapuNDravizeSakAH // 653 // patralatA, patrAGgulI / evaM patramaJjarI, patravallarItyAdayo'pi / 1 telati tilakam, puMklIbaliGga: / 'tila gatau' "bhujazikharastanamaNDalakapolakaNTheSu viracitA kuzalaiH / (bhvA.pa.se.), saMjJAyAM kun / tilapuSpAkRtitvAd vA, tatra / anulepanena lekhA nigadyate patravallIti ||"[hlaayudhkoshH 2 tamAlapatrAkRtikastUryAdinA lalATe kRtaM tamAlapatram / 2542] [iti] halAyudhaH / paJca strINAM kapolastanamaNDalA- 50 tamAlo'pi / "tamAlastilake khaDge"[vizvaprakAzakozaH. diSu kastUrikAdiracitapatralekhAyAH // lAntavargaH, zro-102]iti vizvaH / 3 citryate citram / 'citra patrapANyA lalATiko / citrakriyAyAm (cu.u.se.), curAdiH, ghaJ / citrkmitypi| 1 pAzyate badhyate / 'pAza(paza) bandhane '(cu.4 puNati puNDya te vA puNDram / 'puNa zubhe karmaNi'(tu.- u.se.), curAdiNyantAd 'aco yt'3|1|97 // , pAzyA / 1. 'dRbhI granthe' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 2. atra ghabeva yuktaH, 'Rdorp'3|357|| ityasyA'viSayatvAt // 3. 'prayatne' iti1.2.3 / / 4. 'aMdhyate' iti3|| 5. 'graMthyate' iti3.4|| 6. 'gUtharbu' iti2, 'gUMthavU' iti4|| 7. 'puMklIbaH' iti3|| 8. 'citra caitrasya karaNe' iti kSIrataraGgiNI, 'citra citrIkaraNe' iti dhAtupradIpaH, 'citra citrakaraNe' iti mA.dhAtuvRttiH // 9. maitreyaH 'muDi khaNDane' ityasmAt para: 'puDi cetyeke' iti dhAtupAThamAha / kSIrataGgiNImAdhavIyadhAtuvRttigranthe sAkSAd rUpeNa na dRzyate // 10. '-gAhe' iti1.3||, maitreyasAyaNasammato'yaM dhAtupAThaH, 'pIDa gahane' iti kSIrasvAmI // 11. 'puMklI.' iti3 / / 12. 'zekharAkhyAtasya' iti3|| 13. 'yadvA' iti3|| 14. 'patrakaH' iti3|| 15. 1.2.3pratiSu na dRzyate // 16. 'Anu-' iti2|| 17. tulniiyo'mrkossH2|6|103|| 18. 'curAdiH' iti3|| patralekhA tu patrataH // 654 // 45 Jain Education Intemational Page #331 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 290 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ martyakANDaH-3 tADapatramayaM bhUSaNam, tadA "puMbhIti prasiddhiH, yadi rUpyAdi- 30 mayam, tadA 'akuTA' iti prasiddhiH / aparau dvau kIlikAvinirmuktau akuTAbhedAveva 'kuNDala' iti bhASAprasiddhau // utkSiptikA tu karNAnduH 1 utkSipyate sma utkSiptA, saiva utkSiptikA / 2 karNayorandyate badhyate karNAnduH, strIliGgaH / 'adi bandhane' (bhvA.pa.se.), bAhulakAd 'bhRmRsvasnirhi - '(uNA-10) ityAdinA uH / vaijayantI tu SaSThasvarAntamAha-" andU: "[ vaijyntiikossH6|2|1||]itypi / dve 'gaNThuDauM ' iti khyAtasya / karNAnduzabdo bAlikAnAmA'pi / '"utkSiptikAyAM karNAnduH karNapAzyA striyAm ''[vizvalocanakoza:, dAntavarga:, zro- 20 ] iti halA- 40 yudhaH (zrIdharaH) / " karNapAzI bAlikA "[ ] iti taTTIkA // vAlikA karNapRSThagA // 656 // alpavistRtatvAt patramiva pAzyA patrapAzyA / 2 lalATasyAlaGkaraNaM lalATikA / 'karNalalATAt kanalaGkAre '4 / 3 / 65 // iti kan, TAp, 'pratyayasthAt- '7 / 3 144 // itItvam / '"racitA lalATapaTTe lalATikA kathyate rekhA "[halAyudhakozaH 2 / 541 // ] iti halAyudhaH / dve ADiprabhRtilalATamaNDanasya // bAlapAzyA pAritathyAM 1 bAlapAze kezavRnde sAdhuH bAlapAzyA, zobhAkaratvAt / prAgghitAd yat / 2 paritaH sarvato jyotirmayatvAt tathAbhUtA paritathA, karmaNi SyaJ pAritathyam, tadyogA10 darzaAdyaci pAritathyA / dve sImantasthitAyAH svarNAdiracitapaTTikAyAH / mIMDhikAyAM muktAkRtabAMgaNu svarNacUrNikAkRtaM caukImoraDI ityAdi pRthakpRthagArabharaNa iti bhASA atra lokato jJeyAH // karNikA karNabhUSaNam // 655 // 1 karNasyAlaGkAraH karNikA / 'karNalalATAt kanalaGkAre '4 | 3 |65 // iti tan, TAp, itvaM ca / 2 karNayorbhUSaNaM karNabhUSaNam // 655 // tADeGkastu tADepatraM kuNDalaM karNaveSTakaH // 1 tADyate karNo'nena tADaGkaH / 'taDa AghAte' 20 (cu.u.se.), curAdiH, bAhulakAdaGkan / 2 tADapatranirmitatvAt tADapatram, tenA'pi karNabhUSAjananAt tacca svarNAdikRtamapi valayitatAlapatrAkAratvAt tAlapatramucyate / 2 kuDataM saMhataM bhavati, kuNDati dahatyazobhAmiti vA kuNDalam, puMklI / 'kurDiM tuDi saGghAte" ( ), 'kuDi dAhe' (bhvA.A.se.) ca vRSAditvAt kalac / 4 karNaikadeze karNaH karNo veSTyate'nena karNaveSTakaH / catvAri kuNDala - sya / zeSazcAtra- "atha kuNDale karNAdarza: "[zeSanAmamAlA 3 / 134 - 135 // ] / dvau dvau bhinnArthAvityeke, tadA''dyau dvau kIlikAsahitau, 'akurTA' ityAdibhASAprasiddhau yadi 1 valate vAlikA / 'vala saMvaraNe' (bhvA.A.se.) 'kRJAdibhyo vRJ (vun) ' (uNA- 713), 'pratyayasthAt- ' 7 / 3 / 44 // itItvam / karNapRSThaM gacchati karNapRSThagA / ekaM vAlikAyAH ||656 // graiveyakaMkaNThabhUSa 1 grIvAyAH sarva bhUSaNaM grIvAyAM bhavaM graiveyakam / 'kulakukSigrIvAbhyazcAlaGkAre " "4 / 2 / 96 // iti DhakaJ / 'grIvAyA aN ca ' 4 | 3 |57 // iti DhaJi graiveyamapi / "sagrai- 50 veyastvamatiphaNita "[]iti rAjazekharaH / kaNTho bhUSyate'nayA kaNThabhUSA / 'bhUSa alaGkAre' (bhvA.pa.se.), 'gurozca hala:'3 / 3 / 103 // ityakAraH / sAmAnyena 'cIDeMnuvisarIomauktikavisarIokaNThasirImauktikabisarIokaNThasirIsonAnIMcIDa ityAdibhASAprasiddhakaNThAbharaNasyaikam // lambamAnAlalantikA / 1 lambate sA lambamAnA bhUSA / lalati sA lalantI, lalantyeva lalantikA / 'laleM' vilAse' (bhvA.pa.se.), zatRka 1. '-stRtvAt' iti1.2.3|| 2 tulanIyo'marakoSaH 2 6 103 // 3. ito'gre 3pratau 'tu' iti dRzyate // 4. ' - kRtaM ' iti3 // 5. 'bAMguNaM' iti3 // 6. ' - kRt' iti1.2 // 7. 'caukaDI' itira, 'cokI' iti3 // 8. 'valayati' iti2, 'valayati-' iti3 // 9 'kuDati' iti3 // 10. 'kaDi' iti3 // 11. IdRgdhAtupAThaH kSIrataraGgiNyAdau na dRzyate // 12. 'koTA' iti3 // 13. 'bUM-' iti3 // 14. 'bhRmR' ityuNAdigaNasUtre nAsti // 15. 'kaMThoDya' iti3|| 16. ' - pAlyAmapi' iti vizvalocanakoze, dAntavarga:, zro- 20, pR. 170 // 17. tulanIyo'marakoSaH 2 16 / 104 // 18. 'sarva-' iti3 // 19. 'kulakukSigrIvAbhya: zvAsyalaGkAreSu 4 2 296 // ityaSTAdhyAyyAm // 20 NitA' iti1.2 // 21. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zrI - 362, pR. 448 // tatra 'sagraiveyastvamasi phaNinA' iti dRzyate // 22. 'cIDanu' iti1.2 // 23. 'kaMThasirIo mauktikavisarIo' iti // atra bhASAvidbhiH zuddhAzuddhapATho vicAraNIyaH // 24. DalayorekyAdatra 'laDa' iti bodhyam, vilAsArthakalaladhAtorabhAvAt // For Private Personal Use Only Page #332 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 655-661 ] nnantAt 'tRbhUvahivasi-'(uNA - 408 ) iti bAhulakAd lalo'pi - (lalerapi ) jhac SittvaM ca SittvAt GIS saMjJAyAM kani 'ke'nnH'7|4|13 // iti hrasvatvaM ca / ekaM sAmAnyena 'vADalu hAMsalI' ityAdibhASAprasiddhakiJcillambamAnakaNThabhUSAyAH // prAlambikA kRtA hemnA 1 saiva lalantikA, svarNaracitA, prAlambate' prAlambikA / ekaM sAmAnyena 'kAMThalAlahakuTaMkAvalimAlAcaMpakulIcaukI' ityAdibhASAprasiddhapralambamAnakaNThabhUSAyAH // uraH sUtrikA tu mauktikaiH // 657 // 1 saiva lalantikA muktAbhI racitA uraso vakSasaH sUtramurassUtraM sUtrAvalI, tatpratikRtitvAt kan urassUtrikA / ekaM sAmAnyena pralambamAnamauktikaracitakaNThabhUSAyAH // 657 // horo prAlambastrakkalApAvalIlatAH / muktAtaH 1 nirvizeSeNa hArazabdo muktAvalyAmeva vartate / hriyate mano'neneti hAraH, puMstrI / 'hRJ haraNe ' ( bhvA.u. a.), karmaNi ghaJ / bhidAdipAThAd hArA'pi / "hArA muktAvalI hAraH "[] iti rabhasaH / 2-6 muktAzabdAt pare prAlambAdayaH, tena muktAprAlambaH, muktAstrak, muktAkalApaH, muktAvalI, muktAnAmAvalI dIrghA paGktiH, sA ca grathitaiva bhUSaNaprakaraNAt, muktA20 latA / SaT sAmAnyena hArasya // *atha tadvizeSAnAha 10 devacchandaH daH zatam vyutpattiratnAkarakalitA 1 devairapi chandyate saMvriyate, 'chada saMvaraNe ' ( cu.pa.se.), 'chadi-' (cu.pa.se.) ca ityataH karmaNi ghaJ, devacchandaH / devAnAmapi chando'bhiprAyo'treti vA / zatamityuttaratra "paJca hAraphalaM latA:" [ abhidhAnacintAmaNi : 3 |660 ] ityato latA iti sambadhyate, tena zataM latA iti labhyate, tena zatalatika ityarthaH / " yaSTirlatA saraH sarike (sariri) tye kArthA: " [ ama.kSIra. 2 / 6 / 105 // ] iti kSIrasvAmI / " aSTo30 ttarazatalatiko'yam" [] iti kecit / ekaM zatalatikasya // 291 sASTaM tvindracchandaH sahasrakam // 658 // 1 aSTottaraM sahasraM latAH, indrasya chando'traM indracchandaH ||658 // tadardhaM vijayacchandaH 1 tasyendracchandasyArdhaM caturadhikAni, latAnAM paJcazatAnItyarthaH, vijayAya chando'tra vijayacchandaH // horastvaSTottaraM zatam / 1 latAnAmaSTottarazataM hAraH // ardhaM razmi 'kalApo'sya 1 asya hArasyArdham, catuHpaJcAzallatA ityarthaH, razmInAM 40 kalApo razmikalApaH // dvAdaza tvardhamANavaH // 659 // 1 dvAdaza latA uttarasmAdardhena mANava iva laghutvAd ardhamANavaH // 659 // dvirdvAdazArdhagucchaH syAt 1 dviguNitA dvAdaza dvirdvAdaza, caturviMzatirityarthaH, gucchasyArdham ardhagucchaH // 1 paJca latA, hArasya phalamatra hAraphalam // ardhahArazcatuHSaSTiH paJca hAraphalaM latAH / 1 catuHSaSTirtatAH, ardha ekadezastatkRto hAro'tra ardhahAraH / ardhaM hArasya ardhahAra iti vA / gucchamANavamandarAH // 660 // api gostanagopucchAvardhamardhaM yathottaram / 1 yathottaram, ardhamardham, yathA ardhahArasyArdhaM dvAtriMzallatAH, guhyachAdanAt gucchaH / pRSodarAdiH / gutsa ityapi / 'gutsaH syAt stabake stambe hArabhidgranthaparNayoH ''[medinI 1. 'lo' iti3, 'lU' iti4 // 2. 'DI' iti1 // 3. - mbeti' iti3 // 4. - SaNaM' iti2 // 5. 'pravartate' iti3 // 6. dra TIkAsarvasvam, bhA-2, 216 // 105 // , pR.364||, padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zrI - 363, pR. 449 // , rAmAzramI 26 / 105 // pR. 308 // 7. maitreyasAyaNasammato'yaM dhAtupAThaH, 'chadi saMvaraNe' iti svAmI // 8. 'sAraH' iti // 9 dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-362, pR.449 // tatra 'latikeyam' iti dRzyate // 10. - treti' iti3 // 11. 'bhASA' iti // 12. 3.4pratyornAsti // 50 Page #333 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 292 kozaH, sAntavarga:, zlo - 3] iti dantyAnteSu medinyAdayaH / 1 gucchArdhaM SoDaza latAH, alpatvAd mANava iva mANavakaH ( mANavaH) | 1 mANavArdhamaSTau latAH, mandyate stUyate mandaraH / 'madi stutyAdau ' (bhvA.A.se.), aranpratyayaH // 660 // 1 mandarArdhaM catasro latAH, gostanavallambamAno gostanaH / catuH saMkhyAyA gostanasaMkhyatvAd gostana iti vA / " cutastriMzadyaSTiko gostanaH, abhimatarasakSaraNAd gostana iva"[ ] ityanye / 1 gostanasyArdhaM dve late, gopucchAkRtitvAd gopucchaH / anye tu"catuSSaSTilato hAro yaSTihIno yathottaram / razmikalApo1 mANavako 2 a ( 5 ) hAro3 'rdhagucchaka: 4 // 1 // kalApaH 5 chando6 mandarazca gucche : saptatiyaSTikaH // " [2] ityAhuH / eke tu -" dvAtriMzallatiko guccha, guhyAcchAdanAt1, catvAriMzallato gostano lambamAnatvAtra, gopuccho'pi3, paJcAzallato'rdhahAra: devacchandArdhatvAt 4, viMzatilato mANavako'lpatvAt5''[ama. kSIra. 2 / 6 / 105 // ] iti procuH // upasaMhAramAha itihArASTibhedAt abhidhAnacintAmaNinAmamAlA iti amunA prakAreNa yaSTibhedAt catuHSaSTiprakArA hArAH // ekAvalyekaryaSTikA // 661 // 20 kaNThikA'pi 1 yaSTirlatA sariketyekArthAH ekAvalI / 2 ekA yaSTirasyA ekayaSTikA // 661 // 3 kaNati kaNThI / 'kaNa zabde' (bhvA.pa.se.), 'kaNeSTha : ' ( uNA - 103 ) iti ThaH, bAhulakAnna ThasyekaH, kani, ke'NaH 7 14 / 13 // iti hrasvatve kaNThikA | trINi ekAvalIti khyAtahArabhedasya // atha nakSatramAlA tatsaMkhyamauktikaiH / 1 nakSatrANAM saptaviMzatitvAnnakSatramAleva nakSatramAlA, tAni nakSatrANi saMkhyA yeSAM tAni tatsaMkhyAni tAni ca mauktikAni, tai: natrakSasaMkhyaiH, saptaviMzatyA mauktikairityarthaH // For Private [ martyakANDaH - 3 keyUramaGgadaM bAhubhUSa 1 ke bAhuzIrSe yauti keyUram / pRSodarAdiH / ke kaphoNizirasi pragaNDe yauti vA / kharjUrAditvAdUra iti vA, saptamyaluk / 2 aGgaM pragaNDarUpamavayavaM dApayati gharSaNAcchodhayati aGgadam / 'daip zodhane' (bhvA.pa.a.), 'Ato'nupasarge kH'3|2|3|| / "aGgado dorbhUSA " []iti puMsyapyamaraH / 3 bAhvorbhUSA bAhubhUSA / trINi 'bahirakhA' iti nAmnaH // atha karabhUSaNam // 662 // 1. 'gutsaH' iti // 2. dra ama kSIrasvAmikRtaTIkA2 6 / 105 // pR. 156 // tatra " catuHSaSTilato hAro'thASTahInA yathottaram / razmiH kalApo mANavako'rdhagucchakaH // kalApacchando mandarazca gucchaH saptatiyaSTikaH / " iti dRzyate // svopajJaTIkA3 / 661 // , pR.148 // 3. 'catuHpaJcA-' iti ama.kSIrasvAmiTIkAyAm // 4. ' - tvaM' iti4 // 5. ' - khyAkAni' iti3 // 6. amarakoSe na dRzyate // 7. ' - NaH' iti4 // 8. dra. TIkAsarvasvam, bhA-2, 26 // 108 // pR. 367 // , padacandrikA, bhA-2, manuSyavarga:, zro-366, pR. 453 // rAmAzramI 2 6 // 108 // pR. 309 // 9. 'vala saMvaraNe' iti kSIrataraGgiNI, 'vala valla saMvaraNe' iti dhAtupradIpaH // 10. 'RhalorNyat '3 / 1 / 124 // ityanena Nyad yuktaH // 11. svAmikRtAmarakozaTIkAyAM na dRzyate // 12. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-365, pR.451 // 13. 'puMklI.' iti3 // kaTako valayaM pArihAryAvApau ca kaGkaNam / hastasUtraM pratisaraH 1 karasya bhUSaNaM karabhUSaNam / karo bhUSyate'neneti 40 karaNe lyuT vA / karaM bhUSayatIti / 'NyAsazrantho:- '3 3 / 107 // iti yuci vA / maNDanasUtre'pyetat / "klIbaM syAd maNDane sUtre kaGkaNaMkarabhUSaNam"[ ] iti rabhasaH // 662 // 2 AvRNoti, kaTati sthAnAntaraM gacchati vA kaTakaH / 'kaTe varSAvaraNayo:' (bhvA.pa.se.), 'kvun zilpisaMjJayo: ' (uNA - 190) iti kvun / 3 valati (valate) valayam / 'vala valla saMvaraNe [saJcaraNe] caM'(bhvA.A.se.), 'valimalitanibhyaH kayan' (uNA539 ) / 4 parihartuM zakyate parihAryaH / 'aco yat 3 11 197 // iti yat, prajJAdyaNi pArihAryaH / AdisvarAdirapyayamityanye / 5 " AGpUrvI vapirnyAsArtha: "[" ] iti svAmI / A upyate / 50 'akartari ca - '3 / 3 / 19 // iti karmaNi ghaJi AvApaH / 6 kaM sukhAya, kaM sukhaM vA yathA syAt tathA kaNati zabdAyate kaGkaNam / kamiti prakRte zabde, "mastake'pi sukhe'pi " [medinIkozaH, mAntAvyayavargaH, zlo-52] iti mediniH / kalamavyaktaM madhuraM vA kaNatIti pRSodarAdirvA / 7 haste sUtryate hastasUtram / ete saptApi puMnapuMsakaliGgaH / 8 pratisarati pratisaraH, trilinggH| Personal Use Only 30 Page #334 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 661-664 ] vyutpattiratnAkarakalitA 293 'sR gatau'(bhvA.pa.a.), ac / aSTau karabhUSaNasya / 'kaGkaNa- kalApo rasanA ( razanA) sArasanaM kAJcI ca saptakI valaya' iti bhASA / kecittu kaGkaNAdIn trIn maGgalyasUtravAcakatvena pRthagAhu:, tanmate AdyAni paJca svarNarUpyamayakaGkaNanAmAni antimAni trINi vivAhamaGgalyasUtranAmAni / yadvizvaH - "kaGkaNaM karabhUSAyAM hastasUtre'pi zekhare " [ vizvalocanakoza:, NAntavarga:, zro-41] iti // UrmikA tvaGgulIyakam // 663 // 1 UrmistaraGgabhedaH AvartAkhyastatpratikRtitvAd UrmikA / 'ive pratikRtau 5 / 3 / 96 // iti kan / UrmiM 10 prazaMsAM (prakAzaM) kAyatIti / 'Ata: '3 / 2 / 3 ||iti ko vA / "UrmiH strIpuMsayorvAcyA(rvIcyA) prakAze vegabhaGgayoH ''[medinIkozaH, mAntavargaH, zlo-3] iti medini: / 2 aGgulau bhavaM vidyamAnam aGgulIya[ka]m / 'jihvAmUlAGgulezchaH '4 / 3 / 62 // iti cha:, tataH kan / kapiri (li) kAditvAd aGgurIyakamapi / puMliGge'pyayam / '"atha maithilyabhijJAnaM kAkutsthasyAGgurIyarka:"[bhaTTikAvyam, sarga: 8, zrI - 118 ] iti bhaTTi prayogAt / dve 'vIMTI' iti khyAtAyAH // 663 // sA sAkSarA'GgulimudrA 1 sA UrmikA sAkSarA'kSarAGkitA, aGgulyAM modate 20 aGgulimudrA, pRSodarAdiH / aGgulIM mudrayatIti, pacAdyaci vaa| UrmikAyA aGgulisthatvAdaGgulermudrA aGgulimudrA vA / yaddhalAyudhaH-'"kathyate'GgulimudrA sA yA bhavellikhitAkSaroM " [halAyudhakoza: 2 / 559] / vedirapi yanmahezvaraH- "vediraGgulamudrAyAM budhe'laGkRtabhUtale "[vizvaprakAzakozaH, dAntavarga:, zrI - 11] iti / ekaM sAkSarormikAyAH // kaTisUtraM tu mekhalA / // 664 // 1 kaTe: sUtraM kaTisUtram / 2 mehanasya mUtrasya yat khamindriyaM bhagam, tasya mAlA mekhalA / "pRSo- 30 darAt "[ ] iti mAdhavI / mIyate prakSipyate, Dumitra: 'kalacAdayazca(kambalAdayazca) (da.pA. 8 / 114 ) iti [ kala: ], guNa:, pratyayakakArasya khatvam, nipAtanAditi vA / 3 kalpate preryate kalApaH / 'kala preraNe N'( ), 'kalerApa: ' (haimoNA-208) ityApaH / 4 aznute vyApnoti kaTImiti razanA, strIklI. / 'azu (azU) vyAptau ' (svA.A.ve.), 'azeraza ca' (uNA - 233 ) iti yuH, rezAdezazca "[" ]iti mAdhavI / rasati zabdAyate rasaneti vA / 'rasa zabde' (bhvA.pa.se.), 'calanazabdA[ rthA]dakarmakAd yuc 3 / 2 / 148 // iti yuc / 44 "kSubhitasindhumanIrazanai: zanai: "[ kirAtArjunIyam, sarga: 5, 40 zle - 11] iti bhAraviyamakAt, "rasanAbandho ratikalaheSu sa dAnAnumitirSu'"[ subandhukRtavAsadattA, pR.58]iti vAsa- vadattAzrUSAt tAlavyadantyamadhyaracanA / 5 saha Arasanena ISaddhvaninA vartate sArasanam / sAramutkRSTaM yathA syAt tathA sanati bhajate, 'sana(SaNa) saMbhaktau (bhvA.pa.se.), aci vA I "sArasanam strIkaTyAM vastragranthanam " [ama. kSIra. 2 / 6 / 109 // ] iti svAmI / "mekhalAyAM sArasanamurastre ca tanutriNAm [ " ] iti dantyAdau rabhasaH / dvidantyo'yam / '"sAhasikaH sArasanaM sArasA: srotasa : "["] iti dvidantya - sabhedAt / 6 kaJcate dIpyate, [kaJcyate] badhyate vA kAJci / 50 'kaci dIptibandhanayo:'(bhvA.A.se.), '-I: ' ( ) iti i:, 'anyebhyo'pi (anyeSAmapi ) - 6 / 3 / 137 // iti dIrghaH I "kAJcidAmapihitaikarorum " [ zizupAlavadham, sargaH - 10, zrI83] iti mAghaH / 'kRdikArAt- ' ( gaNasU- 411 045 // ) iti GISi kAJcI / "kAJcIguNasthAnamaninditAyAH ''[ kumAra 44 1. ' ityAdi -' iti // 2. 'lIyakaH' iti bhaTTikAvye, pR. 224 // 3. 'vI ' iti // 4 ca bhaved yA likhitAkSarA' iti halAyudhakoze, 2559 // , pR.63 // 5. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavarga:, - 366, pR.453 // tatra pRSodarAdiH' iti dRzyate // 6. kSIrataraGgiNyAdau preraNArthakakaladhAturna dRzyate / 7. 'rasanA' iti3 // 8. 'rasa' iti3 // 9. 'rasA-' iti3 // 10. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-366, pR. 454 // 11. 'raza-' iti3 // 12. kirAtArjunIyakAvye 'vyathita' iti dRzyate, 511 // , pR.100 // 13. vAsavadattAyAM 'razanAbandho ratikalaheSu na dAnAnumatiSu' iti dRzyate, pR.58 // 14. 'vana paNa bhaktau' iti svAmI, 'vana paNa saMbhaktau' iti maitreyasAyaNau // 15. dra TIkAsarvasvam, bhA-2, 26 // 109 // , pR. 367 // , padacandrikA, bhA-2, manuSyavarga:, zro- 367, pR. 454 // rAmAzramI 2 / 6 / 109 // , pR. 310 // 16. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavarga:, zro- 367, pR. 454 // 17. 'dvidantyabhedAt' iti3 // 18. 'sarvadhAtubhya in' ityuNAdigaNasUtram // 19. zizupAlavadhe 'kAJcidhAmni pihitaikataroru' iti dRzyate, 10183 // pR. 260 // Page #335 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 294 sambhavam, sargaH - 1, zrI - 37] iti kumAra: / 7 sapati samavaiti saptakI / 'Sapa samavAye ' (bhvA.pa.se.), bAhulakAd abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 'hasimRgriN-'(uNA-366)ityAdinA tan, tataH svArthe kan, gaurAdiH / saptakItyanekopalakSaNam / sapteti bahavyaH kiGkiNyaH kAyanti zabdAyante'syAm, mUlavibhUjAditvAt ke vA / kecittu - "ekayaSTirbhavet kAJcI mekhalA tvaSTayaSTikA / razanA SoDaza jJeyA kalApaH paJcaviMzakaH ||1||" [] iti paThanti, paramiha tvabhedAt paryAyatA / uttaratra "sA 10 zRGkhalA (zRGkhalaM ) puMskaTIsthA" [ abhidhAnacintAmaNiH 3 | 665 ] ityuktatvAdatra "strIkaTyAm" iti labhyate / yadamaraH - "strIkaTyAM mekhalAkAJcIsaptakIrazanAH striyaM : "[ amarakoSaH 2 | 6 |108 // ] iti / sapta kaTimekhalAyAH / zeSazcAtra- " mekhalA tu lAlanI kaTimAlikA " [zeSanAmamAlA3 | 135 // ] iti // 664 // sA zRGkhalaM puMskaTIsthA 1 saiva kAJcI puMskaTIsthA, zRGgeNa agreNa skhalati zRGkhalam, triliGgaH, pRSodarAdiH / zRNAti zaithilyaM vA, 'kalacAdayazca (kambalAdayazca) ' (da.pA.8 / 114 // ) iti kalacpratyayo dhAtoH zRGkhAdezazca nipAtyate, tAlavyAdiH / ekaM puMskaTi20 sthamekhalAyAH // kiGkiNa kSudraghaNTikAM / 1 kimiti kaNati nairukta itve gaurAdiH kiGkiNI, hrasvadvIkAravatI / nirikArA'pi " kaGkaNI "[ ama.kSIra. 2 / 6 / 110||]iti svAmI / ghaNTaiva ghaNTikA, svArthe kan, 'ke'NaiH ' 7 14 / 13 // itvam / kSudrA'lpA ghaNTikA kSudraghaNTikA / 'kaGkaNaH syAt pratisaraH kaGkaNI kSudraghaNTikA "["]iti 44 [ martyakANDaH - 3 bhAguriH / dve 'ghUgharI' iti khyAtAyAH / " ghargharI [vidyA] vidyAmaNiH ''[ zeSanAmamAlA3 | 135 // ] zaiSike // nUpuraM tu turlAkoTiH pAdataH kaTakAGgade // 665 // maJjIraM haMsakaM ziJjinI" 1 UnaM" nyUnaM pUrayati nUpuram, puMklIbaliGgaiH / "maJjIro'strI sa nUpura : "[ "]iti rabhasaH / 2 tulAyA daNDAkRterjaGghAyAH koTiragramiva tulAkoTiH / "tulA gRhadArubandhArthaM pIThikA, tasyAH koTirazririva tulAkoTi: "["]ityanye / 3-4 pAdazabdAt kaTakAGgade yojyauM, tena pAdasya kaTako valayaH pAdakaTakaH / pAdasyA'Ggadamiva pAdAGgadam // 665 // 5 maJjati maJjIram / maJje H sautrAd ''gambhIrAdayazca' (caandronnaa3|29) itIran / "bAhulakAd hiMse (maje ) riran "["]iti mAdhavI / maJjU zobhanau pAdau karoti, Nici, Tilope, tataH pUrvavadIranniti vA / maJju (maJju) madhuramIrayatIti vA, pRSo- 40 darAdirvA / 6 haMsa iva kAyati zabdAyate haMsakam / 'kai zabde' (bhvA.pa.a.), mUlavibhujAditvAt kaH / "madhuradhvanitvAd haMsa iveti ivArthe kan "["]iti mAdhavyAdayaH / haMsAkRtipAdakaTako haMsa iva haMsaka iti vA / puMklI. etau / 7 ziGkte avyaktaM zabdaM karoti ziJjinI" / " ziji avyakte zabde ' ( a.A.se.), grahAditvANNiniH / avAntarabhedastveSAM bharatokto'tra nAzritaH // tatra "kalApo viMzakastathA' iti caturthacaraNaM dRzyate // , padacandrikA, bhA-2, 1. ' rasanA' iti3 // 2. dra TIkAsarvasvam, bhA-2, 26 / 109 // pR. 367 // manuSyavarga:, zro- 366, pR. 454 // tatra 'razanA' ityasya sthAne 'rasanA' iti dRzyate, rAmAzramI 216 // 109 // , pR. 310 // tatra "ekA yaSTirbhavet kAJcI mekhalA tvaSTayaSTikAH / rasanA SoDaza jJeyAH kalApaH paJcaviMzakaH" iti dRzyate // 3. 'razanA tathA' ityapyamarakoSe dRzyate // 4. 'lAlanA' iti4, 'lAlinI' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 5. 'lA' iti4 // 6. 2pratau nAsti // 7. 'zRGkhalA- ' iti // 8. 'kiGkaNI' iti 2. 3, tathA mudritamUle'pi, svopajJaTIkA'pi tamAzrityaiva // 9 tulanIyo'marakoSaH 2 16 110 // 10. 'kiGkaNI' iti3 // 11. 'pratyayasthAt-' iti yuktaH // 12 dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro- 368, pR. 456 // rAmAzramI 26 // 110 // pR. 310 // 13. 'iti khyAtAyA:' iti 2pratau nAsti // 14. 2pratau nAsti // 15. 'ziJjanI' iti3 // 16. 1 pratau nAsti // 17. 'puMklI' iti3 // 18. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH zro 367, pR.455 // rAmAzramI 2 / 6 / 109 // , pR. 310 // 19. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavarga:, zro-367, pR.455 // 20. ' yojyo' iti2.3 // 21. 'gabhI-' iti1.4 // 22. dra. padacandrikA, bhA2, manuSyavargaH, zro-368, pR.456 // 23. 'hejaDa-' iti3 // 24. 'zAlI' iti3 // 25. 'pAdazIlI mandIraM' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 30 "ziJjinI pAdakaTakastulAkoTistu nUpuram / maJjIraM haMsakaM strINAM caraNAbharaNaM smRtam // 1 // " [ halAyudhakoza : 2 / 561 // ] iti halAyudhavacanAt sAmAnyataH 50 jahiDiprabhRtayo'pyebhirucyante / sapta nUpurasya / zeSazcAtra- "nUpure tu pAdazAloM mandAraM" pAdanAlikA ''[zeSanAmamAlA3 // 136 // ] For Private Personal Use Only Page #336 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 665-667 ] [alaGkArazeSazcAtra-'"pAdAGgulIyake] pAdapAlikA [pAdakIlikA ] " [zeSanAmamAlA3 | 136 // ] api // vyutpattiratnAkarakalitA aMzukaM vastramambaram / sicayo vasanaM cIrA''cchAdau siMka calavAsI 10 // 666 // 11 12 paiTaH prota: 1 aMzubhiH sUkSmatantubhAgaiH kAzate aMzukam / 'kAsR (kAzR) dIptau ' (bhvA.A.se.), 'anyeSvapi - ' ( 3 / 2 / 101 // ) iti DaH, DittvATTilopaH / aMzUn tantUn kAyatIti 10 vA / aznute vyApnotyaGgAH (-GgAni ) / 'azUG vyAptauM' (svA.A.ve.), bAhulakAdukan / 2 vasyate AcchAdyate'nena vastram, puMklI / 'vasa AcchAdane' (a.A.se.), '-STran ' (uNA - 598 ) / 3 amatyanena zobhAm ambaram / 'am(ama) gatyAdau' (bhvA.pa.se.), aranpratyaye sAdhu / 4 sicyate sicayaH / 'Sicir kSaraNe'' (tu.u.a.), "bAhulakAt kayan " [mA. dhAtuvRtti:, tudAdiH, dhAtusaM 142 ] iti mAdhavaH / 5 vaste AcchAdayati vasanam / 'vasa AcchAdane' (a.A.se.), nandyAditvAd lyuH, karaNe lyuTi vA / 6 cIyate tantubhiH cIram | 'ciJ cayane ' ( svA. u. a.), 'zUsicimibhyo dIrghazca 20 kran' (uNA - 182 ) iti krandIrghau / 7 AcchAdyate'nena AcchAdaH / 'chada apavAraNe ' ( cu.u.se.), NijantaH, karaNe ghaJ / lyuTi AcchAdanamapi / 8 siJcati sicyate vA sik, strIliGgaH / 'Sici kSaraNeM ' ( tu.u.se.), kvip / sicau, sicaH ityAdi / 9 celatyAcchAdayati celam / 'cila nivasane ' ( tu.pa.se.), ac / cilyate'neneti karaNe ghaJi vA / "cilezcaurAdikAdapi vA "[[ ]iti tu subhUtiH / gaurAdiGISi celI / 10 vasyate'nena vAsaH, klI / 'vasa AcchAdane'(a.A.se.), 'vasyasi (vasyagi) bhyAM Nit, 295 ( cAndroNA - 3 / 102 // ) ityasun, NittvAd vRddhiH / vAsasI, vAsAMsi ityAdi // 666 // 11 paTate paTaH, triliGgaH / 30 amarastu - "sucelaka : paTo'strI "[ amarakoSaH 2 16 | 116 ] ityAha / 'paTa vistAre' (cu.u.se.), ghaJarthe kaH, tata: prazaMsAyAmarza Adyaci paTaH / paTedI ( rdI ) ptyarthapakSe pATayati dIpayati dhArakaM pacAdyaci vA / 12 prakarSeNa Uyate protaH / puMsi gauDaH, klIbe vAcaspati: / 'UyI tantusantAne' (bhvA.A.se.), ghaJ / dvAdaza sAmAnyena vastrasya / zeSazcAtra" vastre nivasanaM vasnaM sattraM karpaTamityapi " [zeSanAmamAlA3 / 137] // aJcalo 'syAntaH 1 asya vastrasya prAntaH, aJcati prApnoti vastraM 40 zobhAmiti aJcalaH, puMklI / 'aJju gatipUjanayo:'(bhvA.pa.se.), vRSAditvAt kalac / ekaM vastraprAntasya // vartirvastizca taddazAH / 1 vartate'JcalAnte vartiH / 'vRtu vartane ' (bhvA.A.se.), 'hRpidhR-'( ) ityAdinA ti ( 'hapizi- ' ( daza. u. 1147 ) itIn ) / 2 vasyate AcchAdyate'nena vastiH / vasyante chidyante Abriyante / 'vasa snehanachedanAvaraNeSu'' (cu.u.se.), curAdiH, tato'nityaNyantAd 'vasesti: '(uNA619) iti tiH / 3 dazyate prAyeNa chidyate dazA: / 'daMza dazane ' (bhvA.pa.a.), bhidAditvAdaG / puMstrIliGgo'yam, bahu- 50 vacanAntazca 1 " dazA vartyAmavasthAyAM vastrAnte bhUmni puMstriyo: "[ " ]iti rabhasaH / " striyAM bahutve vastrasya dazAH syurvastra (rvasta) yordvayoH ''[ amarakoSaH 2 16 // 114 // ] ityamaraH / tasya vastrAJcalasya dazAstaddazAH / trINi 'dazIAvaDa' iti khyAtasya / "vastrapezyaiH"[ zeSanAmamAlA3 | 137 // ] iti zaiSikeM // 14 patrorNa dhautakauzeyaM 1. 'azU vyAptau' iti svAmI, 'azU vyAptau saGghAte ca ' maitreyasAyaNau // 2. ' kaJ' iti4 // 3. 'rakSaNe' iti3, 'Sica kSaraNe' iti kSIrataraGgiNyAdau // 4. mA. dhAtuvRttau 'kayanantaH' iti dRzyate, tudAdiH, dhAtusaM - 142, pR. 493 // 5. 'zusicimInAM dIrghazca' ityuNAdigaNasUtram // 6. 'pici' iti // 7. 'Sica kSaraNe' iti kSIrataraGgiNyAdau // 8. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-373, pR.461 // 9 2pratau nAsti // 10. 'vasate' iti3|| 11. 'vastyagibhyAM Nit' (haimoNA- 970 ) iti haimoNAdigaNasUtram, 'vaserNit' (uNA - 657 ) iti pANinIyasammatoNAdigaNe // 12. kSIrataraGgiNyAdau GakArAnubandho na dRzyate // 13. 'vasa snehacchedAharaNeSu' iti svAmI, 'vasa snehacchedApaharaNeSu' iti maitreya:, 'vasa snehanacchedanApaharaNeSu' iti sAyaNaH // 14. dra TIkAsarvasvam, bhA-2, 2 / 6 / 114 // pR. 372 // padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-372, pR. 459 // tayoSTIkayoH 'vartyAmavasthAyAM' ityasya sthAne 'vatAvavasthAyAM' iti dRzyate // rAmAzramI 2 / 6 / 114 // pR. 312 // 15. ' - vezya: ' iti 1.4 // 16. ' - kaM' iti3 // 17. tulanIyo'marakoSaH 2 16 / 113 // Page #337 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 296 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1 lakucavaTAdInAM patreSu kRmilAlorNAkRtaM patrorNam / pRSodarAdiH // " vayanti cAruvAtAni vyUyante paTapaTTikAH / vayante citrapatrorNaM yatkRte zilpinaH sadA // 1 // " [ ] iti halAyudhakAvyam / mizrAstu " lakucavaTAdipatreSu kRmibhirUrNAbhiH kRtatvAt patrorNam / patrasambandhIni UrNA'treti patrorNam / patrorNaM kauSe (ze) yameva dhautaM prakSAlitaM patrorNAkhyamiti tu subhUtyAdaya:" [ ] iti procuH / 2 dhAvyate smeti dhautam / 'dhAvu gatizuddhyoH'(bhvA.pa.se.), bhvAdirubhayapadI / 10 dhautaM ca tat kauzeyaM ca kRmikozotthaM dhautakauzeyam / [dve dhautakauzeyasya ] // uSNISo mUrdhaveSTanam // 667 // 1 oSatyazriyam uSNISaH, puMklI / 'uSa dAhe ' (bhvA.pa.se.), pRssodraadiH| 2 mUrdhA veSTyate'nena mUrdhaveSTanam / 'veSTa veSTena'(bhvA.A.se.), karaNe lyuT / dve 'pAghaDI' iti khyAtAyAH // 667 // tatsyAdudgamanIyaM yaddhautayorvastrayoryum / 1 yaddhautayoH prakSAlitayorvastrayoryugaM tad udgamanIyam ityanvayaH / zoSaNAyodgamanArhatvAdudgamanIyam / 'gamlR 20 gatau'(bhvA.pa.a.), 'tavyattavyAnIyara : '3 / 1 / 96 // ityanIyar / "udgamyate' bhilaSyate "[]iti tu mAdhavI / " atra yugamiti prAyikam, tenaikamapi, 'dharairudramanIyaM tu dhautavastramudAhRtam [] iti muni: / [ lakSyaM ca ] "gRhItavatyudgamanIyavastrA''[kumArasambhavam, sargaH - 7, zro- 11 ] iti / ekaM dhautavastrayugasya // tvakphalakRmiromabhyaHsaMbhavAt taccaturvidham // 668 // kSaumakArpAsakauzeyarAGkavAdivibhedataH / taditi vastraM tvakphalakRmiromabhya upAdAnakAraNebhyaH [ martyakANDaH-3 saMbhavAdutpatteH kSaumakArpAsakauzeyarAGkavAdivibhedatazcaturvidhaM catuHprakAram / tvag valkalaM challiriti paryAyAH, tajjaM kSaumAdi / " vAlkalaM' kSaumAdi" [ amarakoSaH 2 / 6 / 111 // ] ityamaraH / 30 " AdizabdAd bhAGgAdi [ ama. kSIra. 2 / 6 / 111 // ] iti kSIrasvAmI / bhAGgaM zaNaniSpannaM 'trApaDa' iti prasiddhiH / phalaM sasyam, tajjaM kArpAsAdi / kRmi: kITastajjaM kauzeyAdi / romatanUruham, tajjaM rAGkavAdi // athaitAni krameNAha - kSaumaM dukUlaM dugUlaM syAt 1 kSumA'tasI, tasyA vikAraH kSaumam, puMklI. / 'tasya vikAraH '4 / 3 / 132 // ityaN / sautravastrAdadhikaM kSauti / 'TukSu zabde'(a.pa.se.), dharmavanman, bAhulakAd vRddhiH / "klIbamAviSTaliGgam'[ ]iti tu subhUtiH / striyAM kSaumI / 2-3 40 dunoti zatrumanAMsi, bAhulakAt 'Tudurv upatApe'(svA.pa.se.), asmAt piJjAditvAdulac kuMggugAgamazca dukUlam, dugUlaM ca / kSaumadukUlazabdau sUkSmavastranAmnI api, adhotarItyAdibhASA / yanmahezvara:-" kSaumaM made" dukUle syAdatasIvasane'pi ca "[vizvaprakAzakozaH, mAntavargaH, zro- 6] iti, "dukUlaM [tu] kSaume " sukSmAMzuke'pi ca ' [ vizvaprakAzakozaH, lAntavarga:, zro- 115] iti / trINi sAmAnyenA'tasItvagniSpannasya vastrasya // kArpAsaM tu bAdaram // 669 // 1-2 karpAsaphalasya vikAraH kArpAsam / 'tasya vikaarH'4|3|134|| ityaN / evaM badarasya vikAroM bAdaram / 50 karpAsIbadarAbhyAM phale vikAre'N, tasya 'phale luk 4 | 3 | 163 // iti luk, tato'N / phAlamapi / " phAlaM tu kArpAsaM bAdaraM ca tat "[ amarakoSaH 2 / 6 / 111 // ] ityamaraH / " phAlaM 'sIropakaraNe kArpAsAdikavAsasi [vizvaprakAzakozaH, lAntavarga:, zro- 20] iti mahezvarazca / dve sAmAnyena kArpAsavastrasya // 669 // 1. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro- 371, pR.458 // 2 tulanIyo'marakoSaH 2 16 // 112 // 3. dra. svopajJaTIkA3 / 668 // pR. 149 // 4. 'subhUti:' iti4|| 5. 'vAlkaM' ityamarakoSe // 6. 'ddheH' iti // 7. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-371, pR.459 // tatra '"kSaumamiti / sautravastrAdikam / kSauti / TukSu zabde / dharmavan ( Vo. 1. 1. P. 162) manU (u. 1139) / kSomamavRddhAdi klIbamAviSTaliGgamiti subhUti: / " iti dRzyate // 8. 'duJ' iti 2. 3, kSIrataraGgiNyAdau JakArAnubandho na dRzyate // 9. 'dukvoH kuk ca' ityanena // 10. 'kSaumamaTTe' iti vizvaprakAzakoze, pR. 110 // 11. 'kSome' iti3 // 12. 'kA-' iti2 // 13. 'badaravikAro' iti3 // 14. 'ziro-' iti vizvaprakAzakoze, pR. 150 // Page #338 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kama 667-672] vyutpattiratnAkarakalitA 297 kauzeyaM kRmikozottham navaM vAso'nAhataM syAt tantrakaM niSpravANi ca / 1 kRmINAmapAnanirgatasUtrakRtaH kuDmalAkAra: 1 chedaM kSAlanaM bhogazca Ahatam, tad rahitam anA- 30 (kaNDalAkAra:) kozaH, tataH 'kozAGkaja'43 42 / / iti hatam / "ahataM ca gRhazayyAsanamukhairvAsobhirahataiH priyaiH" Dhaja [kauzeyama] / kauSeyaM mardhanyamadhyamapi / 2 kami- [ ]iti zAbdikAH / "anAhatamasphuTitam''[ ] ityanye / kozAduttiSThati kRmikozottham / "paTTazca kauzeyavAcinaH / 2 "tiryagvitatAstantavaH tantram"[ ] iti nyAsaH / tato' cirApahRtamutthApitaM tantrakam / "tntraadciraaphte'5|2|70 / / paTTazabdasya puMstvamuktam''[ ] iti liGgAnuzAsanaTIkA / dve iti kan / 3 proyate'syAmiti pravejo'dhikaraNo lyuT sAmAnyena kITakotpannavastrasya // pravANI tantravayanAdhArazalAkA, sA nirgatA yasmAditi bahu vrIhau niSpravANiH / nipAtanAt kababhAvaH / trayo'pi 1 rarmaMgabhedastato jAtAdyarthe '-aN c'4|2|100|| vAcyaliGgAH / trINi sAmAnyena nUtanavastrasya / 'korIpacheDI doTI' ityAdibhASA // 10 ityaNa, rAGkavam / "pazavo'pi mRgaaH''[amrkossH3|3| 20||]iti vacanAd meSAdiromajaM kambalAdyapi rAGkavam''[ ] pracchAdanaM prAvaraNaM saMvyAnaM cottarIyakam // 671 // 40 iti mizrAH / ekaM hariNyaromotpannasya // 1 pracchAdyate'nena pracchAdanam / 'chada apavAraNe' bharallakAH // 670 // (cu.u.se.), NijantAllyuTa / 2 prAvriyate'nena prAvaraNam / prAparvaH 'vRJ varaNe'(svA.u.se.), lyuT / 3 saMvIyate'nena 1 kAmyate kambalaH, puMstrI / 'kamu kAntau'(bhvA. saMvyAnam / 'vye saMvaraNe'(bhvA.u.a.), lyuT / 4 uttaraA.se.), 'kamebuk ca'(uNAdigaNasU-106)iti kalac / / smin UrdhvadehabhAge bhavaM vidyamAnam uttarIyam / 'gahAdikampate kambalaH / 'kapi calane'(bhvA.A.se.), "bAhulakAt bhycch:(-shc)'4|2|138|| tataH svArthe kan / catvAri kalan pakArasya batvam "[mA.dhAtuvRttiH, bhvAdigaNaH dhAtusaM- samAnyena "TavaTIpati oDhaNaM" iti khyAtasya // samAnyena "duvaTIprabhRti oDhaNuM" iti khyAtasya // 671 // 256] iti mAdhavaH / 2 Urguvanti UrNAH / 'UrguJ AcchAdAne'(a.u.se.), 'UrNoterDa: '(uNA-725)iti DapratyayaH, vaikakSe prAvArottarAsaGgau bRhatikA'pi ca / 20 DittvATTilopaH / UrNAH santyatra UrNAyuH, puMsi / 'UrNAyA 1 vikakSAyAM bhavaM vaikakSam / 'tatra bhvH'4|3| yus '5 / 2 / 123 / / iti yus, sittvAt 'siti c'1|4|16 // iti 53 // ityaNa, tatra / tiryagvakSasi vikSiptavAsasItyarthaH / 2 50 padatvAd 'yasyeti c'6|4|148 // iti lopo na / 3-4 prAviyate'nena prAvAraH, puMsyayam, klIbe'pIti kecit / avikasya vikAraH aavikH| urabhrasya vikAraH aurbhrH| 'vRJ varaNe'(svA.u.se.), 'vRnnoteraacchaadne'3|3|54 // iti ubhayatra 'avayave ca prANyau(Nyo)SadhivRkSebhyaH '4 / 3 / 135 // propasargAd ghaJapau, 'upasargasya ghji-'6|3|122|| iti ityaN / 5 ramaNaM rat / 'ramu krIDAyAm '(bhvA.A.a.), dIrghaH / AcchAdanAdanyatrAbeva, atrApi bAhulakAt ktinviSaye kvipyanunAsikalopaH / rat icchA, tAM lAti rallaH / 'Ato- ab bhavati, yathA pravarA gauH''[ ] iti haradattaH / 3 uttara'nupasarge kH'3|2|3 // , tataH svArthe kani rallakaH / paJca smin dehabhAge vAmapArzve Asajyate uttarAsaGgaH / AGpUrvaH sAmAnyena gaDarikAdiromotpannavastrasya // 670 // 'SaJja saGge'(bhvA.pa.a.), karmaNi ghaJ / uttarasmin Urdhva 1. tulanIyo'marakoSaH 26 / 111 // 2. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zrI-369, pR.457|| 3. 'bAhulakAt kalapratyayaH, pakArasya bakAraH' iti mAdhavIyadhAtuvRttau, bhvAdiH, dhAtusaM-256, pR.118|| 4. "atra chandasi iti kecidanuvartayanti / yuktaM caitat / anyathA hi 'ahaMzubhamo-' 5 / 2 / 140 // ityatraivorNAgrahaNaM kuryAt' iti siddhAntakaumudyAM bhaTTojidIkSitaH, taddhiteSu pAJcamikAH, pR.361 // 5. 'icchAM' iti2.3|| 6. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zrI-370, pR.457|| 7. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zo-370, pR.458 // , tatra 'tiryag' iti na dRzyate // 8. 'pachevaDI' iti3.4 // 9. 1pratau nAsti // 10. haradattakRtapadamaJjaryAm "vRNoterAcchAdane // atrApyAcchAdana iti sAmAnyenoktAvapi pUrvavadvizeSapratipattirityAha-pratyayAntena cediti / prAvAra iti / pUrvavaddIrghaH / pravarA gauriti / prazastetyarthaH // " iti dRzyate, kAzikAvRttiH, bhA-3, 3354 // pR.48 // , atra mAdhavIyadhAtuvRttirapi tulanIyA, svAdiH, dhAtusaM-8, pR.449 / / Page #339 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 20 298 dehabhAge Asajyata iti vA / uttarazabdo vAmapArzvavacano'pi / yathA - uttare cAsya sauvarNaM lakSmapArzve bhaviSyati" [mahA. 3 / 127 / 21] iti vanaparvaNi jantUpAkhyAne / " uttaro vAma:" []iti taTTIkAkRtA vivRtam / 4 bRhatyeva bRhatikA / 'bRhatyA AcchAdane' 5 / 4 / 6 // iti kan, 'ke'Na: ' 714 | 13 || | "bRhatI vasanAntare "[medinIkozaH, tAntavarga:, zro- 137 ] iti mediniH / catvAri 'uttarAsaNa' iti khyAtasya // varAziH sthUlazATaH syAt 1 varamAvaraNamaznute vyApnoti himAdivAraNAd 10 varAzi: / 'azUG vyAptau ' ( ), 'in' (uNA - 557 ) itIn, puMsyayam / "varAzirnA" [] iti tAlavyAnte zAbdikAH / vRNotyaGgamiti ipratyaye pRSodarAditvAdvA / "varAsi: syAt khaDgavaro(-re) varAziH sthUlazATake "[]iti dantyAnteSu rabhasAd dantyAnto'pi / 2 zaTati gurutvAdrujatyavasAdayati vA shttH| 'zaTa rujAvizaraNagatyavasAdaneSu' (bhvA.pa.se.), ac, tataH prajJAdyaNi zATaH / sthUlazcAsau zATazca sthUlazATa: / Nvuli zATako'pi, triliGgaH, yathA zATakaH zATikA, zATakamiti / "sucelaka: paTo'strI nA varAziH sthUlazATaka: '[amarakoSaH 2 / 6 / 116 ||]itymrH / dve sthUlavastrasya // paridhAnaM tvadhoM'zukam // 672 // antarIyaM nivasanamupasaMvyAnamityapi / 1 paridhIyata iti paridhAnam / 'DudhAJ dhAraNAdau' (ju.u. a.), karmaNi lyuT / 2 adhaH aMzukaM vastram adhoM'zukam // 672 // 3 antare kAyasya bhavam antarIyam / 'gahAdibhyazca '4 / 2 / 138 // / 4 nivasyate'nena nivasanam / 'vasa AcchAdane' (a.A.se.) karaNe lyuT / 5 upa vyApya saMvIyate'Ggamanena upasaMvyAnam / 'vyeJ saMvaraNe' (bhvA.u.se.), abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ martyakANDaH-3 lyuT / sAmAnyena paJca paridhAnavastrasya / 'potisUMthaNipheTiyAMprabhRtibhASA // tadgranthiruccayo nIvI 1 tasya paridhAnasya granthirAgranthanaM tadgranthiH, uccIyate badhyate'nena uccayaH / 'ciJ cayane' (svA.u.a.), 'erc'3|3|56 // ityac / 2 nIyate jaghanasthavastre nIvi: / 'NIJ prApaNe'(bhvA.u.a.), bAhulakAd vipratyayaH / 'kRdikArAt- '(gnnsuu-4|1|45 // ) iti GISi nIvI / 'vyeJ saMvaraNe' (bhvA.u. a.) nipUrva:, " 'nau vyo palabhopa (yalopaH) pUrvapadasya (pUrvasya) ca dIrgha : ' ( uNA - 575) iti ikArapratyaye DittvATTilopayalopayoH pUrvapadadIrghaH nIvIM "[mA. dhAtuvRttiH, bhvAdigaNaH, dhAtusaM - 733] iti mAdhavaH / sArasanamapi / yadamaraH-" klIbe sArasanam " [ amarakoSaH 2 / 6 / 109 // ] / "strIkaTyAM vastragranthanam ' [ ama. kSIra. 2 6 1109 // ] iti kSIrasvAmI / anye'pi "mekhalAyAM sArasanamurastre ca tanutriNAM adhovAsogranthane ca" [ " ] iti / strIkaTyAmeva / yatkAtyaH-'"nIvirAgranthanaM nAryA jaghanasthasya vAsarsa : "[ ] iti / dve pATalIti khyAtAyAH // varastryardhorukAMzukam // 673 // 1. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-375, pR.464 // 2. kSIrataraGgiNyAdau GakArAnubandho na dRzyate // 3. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zrI- 374, pR. 462-463 // rAmAzramI 2 6 // 116 // , pR. 313 // 4. kaH' iti1.4 // 5. 'varAzi:' iti3.4 // 6. 'pota-' iti3 // 7. 'sUtha- ' iti3.4 // 8. 'nivI' iti4 // 9. 'NIG' iti3 // 10. vastutaH 'nauvyo-' ityAdi sAyaNenoktaM vyAkhyAnaM 'niviH' ityasya, na tu 'nIvI' ityasya, atastatra (mA. dhAtuvRttau) sthitam "nIvI kRdikArAdaktinaH iti vA GIS" ityagrimavyAkhyAnamapyatra bhAvyam dra mA. dhAtuvRttiH bhvAdi:, dhAtusaM - 732, pR. 303 // 11. dantyAdau rabhase'pItyarthaH // 12 dra TIkAsarvasvam, bhA-2, 216 // 109 // , pR. 310 // , padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-367, pR. 454 // rAmAzramI 26 / 109 // pR.310 // 13. 'vAsasi' iti3 // 14. ' - danaM' iti3 // 15. koSThAntargatapAThaH 2pratau na dRzyate // 16. 'puMklI' iti3 // 17. 'cala kampane' iti kSIrataraGgiNyAdau // 18. dra TIkAsarvasvam, bhA-2 26 119 // , pR. 375 // tatra 'smRtaH' ityasya sthAne 'pumAn' iti dRzyate // padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro- 377, pR. 465 // rAmAzramI 26 / 119 // , pR. 314 // 30 caNDAtakaM calanakaH 1 UrvoH sakthyorardhAcchAdakaM vastramardhorukAMzukam, varastrINAmardho rukAMzukaM ( vairastryardhorukAMzukam ) // 673 // caNDa tIvramatati caNDAtakam / 'ata sAtatyagamane ' (bhvA.pa.se.), 50 Nvul / ac, tataH kanniti vA / puMklIbaliGgaiH / 2 calatItyevaMzIlaH calanaH / 'cala calane (bhvA.pa.se.), 'calanazabdA[ rthA] dakarmakAdyuc' 3 / 2 / 148 // / kani calanakaH / "ardhorukaM varastrINAM vAsazcaNDAtakaH smRtaH "["] iti puMskANDe vopAlitaH / dve 'caraNA' iti khyAtasya // For Private Personal Use Only 40 Page #340 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 672-676 ] vyutpattiratnAkarakalitA 299 calanI vitarastriyAH / (zaTa) rujAvizaraNagatyavasAdaneSu'(bhvA.pa.se.), hetumaNNijantAt 30 1 itarA cAsau strI ca itarastrI, tasyA aorukaM pacAdyac / jAtilakSaNe GISi zATI, puNstriilinggH| puMsi svArthe kani zATakaH / 'zATa(zaTa) ghAyAm '( ), curAdiH, vastraM calanI ityucyata ityanvayaH / calatyanayA calanI / saMjJAyAM kvuni vA / 2 coTatyalpIbhavati coTaH / 'cuTa 'clnshbdaa[]t-'3|2|148|| iti yuc, gaurAdiH / ekaM 'ghAgharA' iti khyAtasya / yanmahezvaraH-"calanI vastraghargharyAM alpIbhAve '(bhvA.pa.se.), ac / puMstrIliGgaH / GISi cottii| dve 'sADI' iti khyAtAyAH // cArIbhede'pi ca kvacit''[vizvaprakAzakozaH, nAntavargaH, dho39] iti / "cArIzabdena gativizeSaH, vastraghargharI bAlikA ___ atha nIzAro himavAtApahAMzuke / paridhAnavizeSaH"[ ]iti taTTIkA // 1 ni:zeSeNa zIryete himavAtAvatreti nIzAra: / 'za hiMsAyAm'(tryA.pa.se.), 'zRNAtervAyuvarNanivRteSu '(vaa-3|3|| // 674 // 21||iti ghaJ, 'upasargasya ghbi-'6|3|122|| iti dIrghaH / madhyatAlavyo'yam / himaM zItam, vAto vAyuH, tAvapahanti tad 40 1 colyate avagumphyate colaH / 'cula samucchrAye' himavAtApaham, tacca tadaMzukaM ca himavAtApahAMzukam, tatra / (cu.pa.se.), ghaJ / gaurAditvAd GISi colI ca / culiH sautro vA / 2 kaJcate dIpyate'nayA, kaJcyate badhyate vA yallakSyam-"gaurivAkRtanIzAra: prAyeNa zizire kRza:"[kAzikaJculI / 'kaciG dIptibandhanayo:'(bhvA.A.se.), bAhula kaavRttiH3|3|21||] | "nIzArastu prAvaraNe himAnilanivAraNe" kAdulani sAdhuH, tataH kani kaJcalikA / arthAt striyA [amrkossH2|6|118 // ] ityamaraH / ekaM zIraSalabAi cAkabAI eva, [kaM colatIti vA / ] 3 kUpare'syate kSipyate kUrpAsaH ityAdibhASAprasiddhasya // "dvikhaNDako varakaH"[zeSanAmamAlA (kU sakaH) / ['asu kSepaNe'(di.pa.se.), ghaJ, ac vA, 3|138||]shaa svArthe kan.] pRSodarAdiH / kurpara:(kUrparaH) kaphoNirjAnu ca kacchA kacchATikA kakSA paridhAnA'parAJcale dvayamasyate kSIpyate'treti vA vyutpattiH / "kurpara:(kUrparaH) syAt // 675 // 20 kaphoNau ca jAnunyapi ca puMsyayam"[medinIkozaH, rAntavargaH, zrI-137] iti mediniH / "ku(kU)sistvardhacolaka:" 1 kacyate badhyate kacchA / 'kaca bandhane'(bhvA.A.[hArAvalI, pAdazrokAvadhiH, zro-197] iti hArAvalI / se.), 'kaceH cha:(kacezcha:)'(da.pA.46 ||)iti chaH, ttssttaap| 50 ('karpAsa' iti SaSThasvarAdirapi) / 4 aGgasya pratikRtiH 2 kacchaiva kacchATI, grAmaTIvadhUTIvat / tataH kani kacchAaGgikA / 'ive prtikRtau'5396|| iti kan / 5 kacyate- TikA / "kacchATI puMstriyoH"["]iti vyaaddiH| 3 kaSati (kaJcyate) badhyate kaJcakaH, puMklI. / 'kaci bandhane '(bhvA.- guhyaM kakSA / 'kaSa hiMsAyAm'(bhvA.pa.se.), 'vRtavadi-'(uNAA.se.), bAhulakAdukapratyayaH, tatra / sapta kaJcalikAyAH / 342)iti saH / paridhAnasya 'potipheTiyAM' iti khyAtasya 'colI colaNau~' 'ityAdibhASAntaram // 674 // aparaH pazcimo'JcalaH, paridhAnasyA'parAJcalaH paridhAnA'zATI coTI parAJcalaH, tatra / trINi 'kAchaDI' iti khyAtAyAH // 675 // 1 zATayati kaTImiti zATaH, tAlavyAdiH / 'zATa kakSApaTastu kaupInam 1. 'vAribhede'pi' iti vizvaprakAzakoze, pR.88 / 2. 'Dop' iti1.3.4 / / 3. 'kaci dIptibandhanayoH' iti svAmimaitreyau, 'kaci kAci dIptibandhanayoH' iti sAyaNaH // 4. koSThAntargatapAThasthAne 'kUrpAso'pi' iti pATho yuktaH // 5. '-laNau' iti3.4|| 6. 'iti bhA-' iti1 // 7. 'zaTha zughAyAm' ityatra svAminA 'zaTa iti nandI, zala iti kauzikaH' ityuktam, kSorataraGgiNI, curAdiH, dhAtusaM-139, pR.307|| 8. 'alpIkaraNe' iti1, durgasammato'yaM dhAtupAThaH, dra. kSIrataraGgiNI, bhvAdiH, dhAtusaM-222, pR.57||, mA. dhAtuvRttiH, bhvAdiH, dhAtusaM-219, pR.113|| 9. 'zIryate' iti1.2.3|| 10. 'za vAyuvarNanivRteSu' iti vArtikasvarUpaM dRzyate // 11. '-nIsAraH' iti1.3.4|| 12. '-bAhi' iti1.2|| 13. dra. svopajJaTIkA3 575 // , pR.151|| 14. 'kaSa khaSa ziSa-' ityAdidaNDako'yaM dhAtuH // 15. '-yA' iti3.4|| 16. 'paJca' iti1.3|| Page #341 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 300 1 kakSAyAH kacchATikAyAH paTo vAsaH kakSApaTaH / 'kakSApuTa: ''[ ] ityeke / 2 kUpapravezanamarhati kaupInam / 'zAlInakaupIne ' adhRssttaa-'5|2|20||iti sAdhuH / dve pAyUpasthAvaracIvarakhaNDasya / 'kachoTao' taNIo' iti bhASA // samau nakta / " abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1 ajyate sma aktaH sphuTa:, na aktaM kaM sukhamasmAditi tripade bahuvrIhau zakandhvAditvAt pararUpatveM naktakaH / "lakyate hInairAsvAdyate'nubhUyate, 'raka laka AsvAdane '(cu.u.se.), curAdervikalpitaNyantAt karmaNi ktaH laktaH, tataH 10 svArthe kani laktaka ityapi pATha : " [ ] iti mizrAH / yena dravadravyaM pUyate, tatrA'yaM rUDhaH, tattulye vastre'pi vartate / kalpate kutsAyai karpaTa: puMklI / 'kRpU sAmarthye' (bhvA.A.ve.), zakAditvAdan / kiratyavayavinaM kar / 'kR vikSepe' (tu.pa.se.), vic / kar cAsau paTazceti karpaTa iti vA / karpaTazabdaH sAmanyavastravAcyapi / dve 'galaNauM' iti khyAtasya / "ime dve malinatvAdiduSTajIrNavastrakhaNDasya"[]iti tu mizrAH / " vastramAtrasya [ iti ] kecit " [ ] iti subhUtiH // nicolaH pracchedapaTo niculazcottaracchadaH // 676 // 10 1 nicolyate samuchrAyyate'vaguNThyate vA'nena nicolaH / 20 'cula samucchrAye' (cu.u.se.), karaNe ghaJ, puMsi / " nicolanaM (nicolaM ) tu klIbam "[ ]iti rabhasAt klIve'pi / "striyAM nicolItyapi "[ ] iti rAjadevaH / 2 prakarSeNa chAdyate'nena pracchadaH / 'chada apavAraNe' (cu.u.se.), asmANNyantAd ghaJ, 'chAderghe - '6 14 / 96 // iti hrasvaH / pracchadazcAsau paTazca pracchadapaTaH / 3 nicolati niculaH, puMsi / 'cula samucchrAye' (cu.u.se.), 'igupadha - '3 / 1 / 135 // iti kaH / gauDastu"nicolakastu niculakam " [ "]iti klIbamAha / 4 uttaraM chAdyate'nena uttaracchadaH / 'puMsi saMjJAyAm '3 | 3 |118 // iti [ martyakANDaH - 3 gha:, 'chAderghe - '64 96 // iti hrasvatvam / catvAri uttarapaTasya / 'ucchADakhATapacheDI' iti bhASA // 676 // 30 utsaveSu suhRdbhiryad balAdAkRSya gRhyate / vastramAlyAdi tat pUrNapAtraM pUrNAnikaM ca tat // 677 // 1 pUrNapAtramasmin pUrNapAtram / 2 pUrNa Anako'tra pUrNAnakam / "harSAdutsavakAle yadalaGkArAmbarAdikam / AkRSya gRhyate pUrNapAtraM pUrNAnakaM ca tat ||1|| " [ hArAvalI, zlokAvadhi:, zro- 19] iti hArAvalI / ete sAmAnyena jalAdibhRtabhAjananAmnI api / yanmahezvaraH"pUrNapAtraM vastupUrNapAtre vardhApake'pi ca ' ' [ vizvaprakAzakozaH, 40 rAntavargaH, zle-270]iti / "utsaveSu suhRdbhiryad balAdAkRSya gRhyate vastramAlyAdi sa vardhApanakai: "[ anekArthakairavAkarakaumudITIkA4 // 272 // ] ityanekArthaTIkA / "klIbe" pUrNAnaka (pUrNAnakaM ) pUrNapAtre paTahapAtrayoH " [vizvalocanakozaH, kAntavarga:, zro- 204] iti zrIdharaH / dve pUrNapAtrasya / ''vaidhAmaNI' iti bhASA // 677 // tattu syAdAprapadInaM vyAjotyAprapadaM hi yat / 1 yad vastramAlyAdi AprapadaM pAdAgraM maryAdIkRtya vyApnoti na tadatikramya vartate, tad vastramAlyAdikam AprapadInaM syAdityanvayaH / pragataM padaM prapadam pAdAgramityarthaH, 50 prapadAd A ityAprapadam, tad vyApnotIti AprapadInam / 'AprapadaM vyApnoti ( prApnoti) 5 // 2 // 8 // iti dvitIyAntAt khaH, khasya InAdezaH / " syAt triSvAprapadInaM tatprApnotyAprapadaM hi yat ''[ amarakoSaH 2 |6 / 119 // ] ityamaraH / ekaM sAmAnyena pAdAgravyApivastrAdeH // 1. ' - kaupane' iti1.2.3 // 2. ' -cchoTo' iti3, cchoTau' iti4|| 3. tulanIyo'marakoSaH 2 16 / 115 // 4. ito'gre 3pratau 'ca' iti dRzyate // 5. 'rUpe' iti1 // 6. yadyapi kSIrataraGgiNyAM 'raga laga AsvAdane' (curAdiH, dhAtusaM 187) ityatra TippaNyAM mImAMsakamahodayena " cAndradhAtupAThe naivemau dhAtU paThyete / " ityuktam, tathApi tatraiva dhAtupAThavyAkhyAvasare svAminA "raka laketi candraH" ityuktamatazcandrasammato'yaM dhAtupAThaH // 7 tulanIyA padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-373, pR.461 // 8. 'kalpyate' iti 1 2 // 9. ' - Nau ' iti3.4 // 10. dra TIkAsarvasvam, bhA-2, 26 // 117 // , pR.374||, tatra 'nicolA syAnnicula:' iti dRzyate // padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro- 374, pR. 463 // , rAmAzramI 2 / 6 / 116 // pR.313 // , tayo: 'nicolaM tu napuMsakam' iti dRzyate // 11. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zrI 374, pR.463 // , rAmAzramI 2 / 6 / 116 // pR. 313 / 12. dra. svopajJaTIkA3 / 676 // , pR. 151 / / 13. 'ucchADakhADapachevaDI' iti3, 'ucchAvaDakhATapachevaDI' iti4 // 14. 'vardhApaka : ' ityanekArthakairavAkarakaumudITIkAyAm, bhA-2, 4 / 272 // pR.394 // 15. 'klIbaM' iti vizvalocanakoze, pR.35 // 16. 'ba-' iti4 // 17. ito'gre 4pratau 'akRtya' iti dRzyate // . Page #342 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 676-680] vyutpattiratnAkarakalitA 301 cIvaraM bhikSusaGghATI (di.pa.se.), 'ktictau ca sNjnyaayaam'3|3|174|| svArthe kani prystikaa| 2 parikriyate vapuranena prikrH| 'DukRJ karaNe' 1 cIyate cIvyate saMvriyate vA cIvaram / 'ciJ (ta.u.a.), 'Rdorap'33 57 // / 'puMsi sNjnyaayaam-'3|3|118|| 30 cayane'(svA.u.a.), 'cIvR AdAnasaMvaraNayoH'(bhvA.u.se.), iti gho vA / 3 paryaGgyate'sau paryaGkaH / 'aGka pade lakSaNe 'chitvaracatvara(chatvara) dhIvarapIvara[mIvara]cIvara[tIvaranIvara] ca'(cu.u.se.), karmaNi ghaJ / parigato'Gkamiti vA / palyagahvarakaTvarasaMyadvaropaSkarI:'(uNA-281)iti sAdhuH / 2 saGka Gko'pi / 4 avanaddhe'vakRSTa vA sakthinI asyAm avskthii| Tyate saGghATI / 'ghaTa ceSTAyAm'(bhvA.A.se.), ghaJ, gauraadiH|| 'bahuvrIhau sakthyakSNoH [svAGgAt] ssc'5|4|113 // , tato bhikSUNAM saGghATI bhikSusaGghATI / dve munijanavastrasya // gaurAditvAd GISa, tataH svArthe kan, 'ke'nn:7|4|13|| iti jIrNavastraM paTaccaram // 678 // husvatvam / catvAri 'pAlaThI ' iti khyAtAyAH // 679 // 1 jINaM ca tad vastraM ca jiirnnvstrm| bhaGge paTa- kuthe varNaH paristomaH praveNInavaMtA''starAH / 10 diti zabdaM carati karoti paTaccaram / pacAdyac / paTazabdAd 1 kuthyate(kunthyate) klizyate kuthaH, triliGgaH / 'bhuutpuurve-'5|3|53|| iti caraTi / nairukte takArAgame vA / / 'kutha(kuthi) hiMsAklezanayo:'(bhvA.pa.se.), sthAditvAt kaH, "paTaccaraH paTo jIrNaH''[]iti puMsi mAlA / ekaM jIrNa tatra / 2 varNyate varNaH / 'varNa varNakriyAvistAraguNavacaneSu' 40 vastrasya // 678 // (cu.u.se.), ghaJ / 'varNakambalaikadezo vA, bhImavat / 3 zANI goNI chidravastre paristomyate prastIryate paristomaH / varNaparistoma ityakhaNDa mityanye / 4 pravIyate praveNiH, DISi praveNI / 5 navaM 1 zaNasyeyaM zANI / 2 gavA nIyate goNI / tanotyAtmAnaM navatam / 'tanu vistAre'(ta.u.se), 'anyebhyo'pi 'NIJ prApaNe'(bhvA.u.a.), 'anyebhyo'pi(anyeSvapi-)' (anypvpi-)'3|2|101|| iti ddH| 6 AstIryate AstaraH / 3 / 2 / 101 // iti DaH, pRSodarAditvANNatvam, 'jAnapada-' 'stRJ AcchAdane'(tryA.u.se.), 'Rdorp'3|3157|| aast4|1|42|| ityAdinA GIS / chidraM ca tad vastraM ca chidra raNamapi / ayaM ca hastirathaprAvaraNAdAvupayujyate / yad vastram, tatra / dve 'chATI' iti prasiddhAyAH // vAcaspati:20 jalArdrA klinnavAsasi / "viniyogastvasya hastirathaprAvaraNAdau"["] / "praveNyAstaraNaM varNaH paristomaH kuthaH kuza: / 50 1 jalena ArdrA jalArdrA, strIliGgaH / "ArdravastraM navataM ceti tulyArthAH pracchadazcottaracchadaH // 1 // " jalArdA syAt''[hArAvalI, pAdAvadhiH, zo-196] iti hArA-. [halAyudhakozaH 2|308]iti halAyudhaH / "navavarNakambale vlii| " zrIkhaNDAmbuyutaM vastraM jalArdratyabhidhIyate''[ ] itynye| AcchAdanamAtre ca"[ ]iti taTTIkA / SaT sAmAnyena gajaklidyati sma klinaH / 'klirdU ArdIbhAve'(di.pa.ve.), rathAdInAmupari jhUliprabhRtiH, anyatra 'dulIcAzatrujIyAjamAdivAdau, puSAdiH, parasmaipadI, niSThA / ekaM jalArdravastrasya // divichAvaNAM' iti khyAtasya // paryastikA parikaraH paryazcAvasakthikA // 679 // apaTI kANDapaTa: syAt pratisIrA javanyapi 1 paryasyate veSTyate'nayA paryastiH / 'asu kSepaNe' // 680 // 1. 'chitvaradhIvaracatvara-' iti3.4|| 2.'-kaTvarasaMyadvarAH' ityuNAdigaNe // 3. dra. svopjnyttiikaa3|678 // , pR.151|| 4. 'jalAIH' iti hArAvalyAm, pR.406|| 5. 'klidyati' iti3|| 6. 'klidau' iti1.2.4|| 7. 'Ardra-' iti1.2 // , 'ArdrabhAve' iti kSIrataraGgiNI // 8. 'DIp' iti3|| 9. 'kani' iti3|| 10. 'palagaThI' iti4|| 11. 'kuthi puthi luthi mantha hiMsAsaMklezayoH' iti kSIrataraGgiNI, 'kuthi puthi luthi mathi hiMsAsaMklezanayoH' iti dhAtupradIpaH, 'kuthi puthi luthi mathi mantha hiMsAsaGklezanayoH' iti mAdhavIyadhAtuvRttiH // 12. 'varNaH' iti1.2.4|| 13. dra. svopjnyttiikaa3680|| pR.152 // tatra -prAvaraNAdau' ityasya sthAne '-prAvaraNAdiSu' iti dRzyate // 14. 'kuzaH kuthaH' iti1.4, 'kuzaH kuzaH' iti2, 'kuthaH kuthA' iti halAyudhakoze, 2 / 308 // , pR.37|| 15. '-vaNa' iti3 // Jain Education Intemational Page #343 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 302 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 tiraskariNi sthulaM dUSye 30 1 prAvarItumayogyatvAd na paTI apaTI, striyAm / 2 1 sthuDati saMvRNoti sthulam / 'sthurDa saMvaraNe' kANDaH kutsitaH paTaH kANDapaTa: / 3 pratisinoti pratibadhnAti (tu.pa.se.), ac / 2 duSyate veSTanarUpaM vikRti prApyate veSTayatyAvRNoti vA pratisIrA / 'SiJ bandhane'(svA.u.a.), dRSyam / 'duSa vaikRtye'(di.pa.a.), NyantAd 'aco yat' 'zusicimInAM dIrghazca'(uNA-183) iti ragdIghau, TAp / "kRtsnaM 3 / 197 // , upadhAyA dIrghatvama, klIbe / yadAha-"triSu dRSyaM kusumbhakusUlau pratisIrA taskarAsArau"[ ] ityUSmavivekAd danta dUSaNIye klIbe vastre ca tadgRhe ''[medinIkozaH, yAntamadhyA (dntymdhyaa)| 4 juvantyatreti javanI / juH sautro dhAtuH, vargaH, zro-31]iti / tatra / 'dRSye' iti viSayasaptamI / dve adhikaraNe lyuT / svArthe kani jvnikaa'pi| "java dUSyasya / 'vastragRha' iti bhASA // nikAjavanikAntihadA tatA"[]iti kapphiNAbhyudayayamakA10 dantasthavakAramadhyA cavargatRtIyAdiH / yamaniketi antasthAdiH keNikA paTakuTyapi // 681 // pavargapaJcamamadhyA ca / yamayati uparamayatIti lyuTi kani TApi guNalayanikAyAM syAt 'prtyysthaat-7|3|44|| itItvam // 680 // 5 "tiro'ntardhAnaM karoti tiraskariNI"[]iti puruSottamaH / " 'prajoriniH' 1 kiNanti gacchantyatra keNikA / kiNaH sautraH, 40 3 / 2 / 156 // iti yogavibhAgAdiniH"[] iti puruSottamaH / Nvul / 2 paTAnAM vastrANAM kuTIva paTakuTI // 681 // 2 "tiraskriyate'nayeti karaNe lyaTi tiraskaraNI" iti ta guNA lIyante'syAM guNalayinI / 'lIG zrUSaNe'(di.A.a.), subhUtiH / "tiro'ntadhau tiryagarthe "[amrkossH3|3|256||] kani guNalayanikA, tatra / trINi paTakuTyAH , 'rAvaTI' ityamaraH / paJca 'parIchi' iti prasiddhAyAH // ityAdibhASA / "dUSyAdyaM vstrveshmni"[amrkossH2|6|atholloco vitAnaM kadako'pi ca / 120 // ] ityamaraH / "AdyazabdAt paTakuTI guNalayanI sthulaM c"[am.kssiir.2|6|120 ||]iti kSIrasvAmI / tathA''ha halAcandrodaye yudho'pi-"dUSyaM sthulaM paTakuTI guNalayanI keNikA ca 1 ud UrdhvaM locyate dRzyate, ullucyate apanIyate / nirdissttaa''[hlaayudhkosh:2451||] iti / "paJca vastragRhe" AtapAdiranena vA ullocaH / 'loca darzane'(bhvA.A.se.), [ ]iti taTTIkA // / 'luca(luJca) apanayane'(bhvA.pa.se.) vA / karaNe ghaJ / saMstaraprastarau samau / 50 UrdhvaM locayatyupari dIpyate vA. locezcaurAdikasya dIptyarthasya 1 samantAt stIryate saMstaraH / 'stRJ AcchAdane' pacAdyaci / 2 vizeSeNa vizeSAya AtapAdivAraNAya vA tanyata (vyA.u.se.), 'Rdorap'3357 // , pallavAdiracitA zayyA / iti ghaSi vitAnam, puMklI. / 3 kutsitamakati kadakaH / 2 prastIryata iti prastaraH / srastaro'pi / sraMsate'treti sra'aka gatau'(bhvA.pa.se.), ac / 4 vastranirmitaizcandrairudayate candrodayaH / 'aya gatau'(bhvA.A.se.), ac / candrodaya staraH, bAhulakAdarapratyaye nipAtyate / dve pallavAdiracitaivojjvalo vA, tatra / candrAtapo'pi / catvAri 'candrayo, zayyAyAH / 'sAtharA' iti bhASA // iti khyAtasya // talpaM zayyA zayanIyaM zayanaM talinaM ca tat // 682 // 1. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-378, pR.466 // , tatra "taskarAsArA" iti dRzyate // 2. 'tava' iti4|| 3. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zrI-378, pR.466 // , tatra "javanikAntikadA tadA" iti dRzyate // 4. 'kaphiNA-' itira, 'kapiNyA-' iti3|| 5. '-raNI' iti3|| 6. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-378, pR.467 // , tatra 'tiraskaraNo' iti dRzyate // 7. 'lyuT' iti3|| 8. '-riNI' itiH|| 9. 'pariyaci' iti3|| 10. 'aka aga kuTilAyAM gatau' iti kSIrataraGgiNyAdau // 11. 'candrUA' iti1.4|| 12. 'sthula' iti2 // 13. 'doSo nnau'649|| ityanena dIrghatvaM bodhyam // sUtravyAkhyAvasare bhaTTojidIkSitena 'duSa iti suvacam' ityuktaM siddhAntakaumudyAM NyantaprakriyAprakaraNe, pR.499 // 14. 'duSyaM viSu' iti medinIkoze, pR.115 // 15. '-treti' iti4|| 16. '-srastarau' iti mudritamUle, svopajJaTIkA'pi tamAzrityaiva // 17. '-to' iti1.2.4|| 18. '-SAyAH' iti3|| 19. 'talimaM' iti2.3, 'talimaM' iti mudritamUlam, svopajJaTIkA'pi tamAzritya // Jain Education Intemational Page #344 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 303 pratigrAhaH 40 681-684 ] vyutpattiratnAkarakalitA 1 talatyasmin talpam, puMklI. / "puMsi"[ ]iti upabRhyata udyamyate ziro'treti, adhikaraNe ghaji upabahaH / bhaTTiH / trINi 'osIsuM' iti khyAtasya // "tAstayA tarjitAH sarvA mukhairbhImA yathAgatam / pAle patadgrahaH // 683 // yayuH suSupsavastalyA (talpAn) bhImairvacanakarmabhiH // 1 // " [bhaTTikAvyam, sargaH-8, zrI-101]iti / amarastu-"talpaM 1 pAlyate pAlaH, puMsi / "paalo'strii"[vaijyntiishyyaattttdaaressu''[amrkossH3|3|131||] iti kliibmaah| 'tala koss:4|3|160||] iti tu vaijayantI / 2 gRhyate'nena grahaH, pratiSThAyAm'(bhvA.pa.se.), 'khaSpazilpazaSpabASparUpatarpatalpA:' 'grhvRdR-'3|3|58|| ityapi, patato grahaH patadgrahaH / ghani (uNA-308)iti sUtreNa sAdhuH / tRpyantyatreti vA, anenaiva ptdgraaho'pi||683|| 3 pratigRhNAti carcitadravyaM pratigrahaH / sUtreNa saadhuH| 2 zayyate'treti shyyaa| 'zIG svapne'(a.A.se.), 'grhvRdR-'3|3|58|| ityap / jvalAditvANNe pratigrAhaH api / 10 'saMjJAyAM smjnissdniptmnvidssushiibhRtrinnH'3|3|99|| trINi pittalAdimayatAmbUlAdiprakSepaNabhANDasya // iti kyap, (''ayaG yi kngiti'7|4|22|| ityayaG), TAp / 3 zayyate'treti zayanIyam / 'kRtyalyuTo bhulm'3|3|133|| makurAtmadarzA''darzAstu darpaNe / ityadhikaraNe'nIyar / 4 zayyate'treti zayanam / 5 talyate'treti 1 mate maNDayati makuraH / 'maki maNDane'(bhvA.talinam / 'tala pratiSThAyAm'(bhvA.pa.se.), bAhulakAd 'vepi- A.se.). 'makaradardarau'(uNA-40)iti karanalopau. paJcamatahyorhasvazca'(uNA-210)itInan / paJca sAmAnyena zayyAmAtra- svaramadhyeH / muJcati jyotiriti mukuraH, dvayukAravAMzca / 'mullU sya / 'sauDitalAU patharaNAM' iti bhASA // 682 // mokSaNe'(tu.u.a.), kuraci saadhuH| "maGkaraH''[ ]iti svaamii| maJcamaJcakaparyaGkapalyaGkAH khaTvayA samAH / 2 AtmA dRzyate'nena AtmadarzaH / dRzaH karaNe ghaJ / 3 AdRzyate rUpamatreti AdarzaH / 'hlc'3|3|121 // ityadhi1macyate(maJcyate) dhAryate'nena maJcaH, puMklI. / karaNe ghaJ / 4 darpayati harSayati darpaNaH / 'hapa harSaNa'maci dhAraNecchA(-NocchrAya-) pUjaneSu'(bhvA.A.se.), karaNe mocanayo:'(di.pa.a.), Nijanta:, nandyAditvAd lyuH, 'aT20 ghny| maJcatIti pacAdyac vA / 2 svArthe kani maJcakaH, kupvaa-'8|4|2|| AdinA Natvam / catvAri darpaNasya // puMklI. / 3-4 pari sarvato bhAvenA'byate cihnayate'yamiti, syAd vetrAsanamAsandI karmaNi ghaJ, 'parezca ghaangkyoH'8|2|22|| iti vA latvama paryaGka, palyaGkaH / 5 khaTyata AkAkSyate zayanArthibhiriti 1 vetralatAghaTitamAsanaM vetrAsanam / 2 etya AsIkhaTvA / 'khaTa AkAGkSAyAm '(bhvA.pa.se.), 'azikhaTi- dantyasyAm AsandI / pRSodarAdiH, gaurAdiH / "AsandI vizibhyaH kva :'(uNA- )iti kvapratyayaH, tataSTAp / paJca puMstrIliGgaH"[ ]iti halAyudhaTIkA / AsandaH AGo'bhAve maJcakasya // sando'pi / dve vetrAsanasya / 'kadIlA sAMgUoM' iti bhASA // ucchIrSakamupAd dhAnabauM viSTaraH pIThamAsanam // 684 // 1 udupari zIrSamasya ucchIrSakam / 2-3 upa 1 vistRNAti bhuvaM viSTaraH, puNklii.| 'stRJ AcchAzabdAd dhAnabahauM yojyau / upadhIyate Aropyate ziro'treti dane'(vyA.u.se.), 'vRkssaacchaadnyo(vRkssaasnyo)vissttr:'8|3|| 30 upadhAnam / 'DudhAJ dhAraNAdau '(ju.u.a.), adhikaraNe lyutt| 93 // iti sAdhuH / 2 pIyata upavezanenA'ntardhIyate pITham, 1. 'bhaTTaH' iti1|| 2. 'talpaM' iti bhaTTikAvye // 3. 'parpatalpAH' ityuNAdigaNe // 4. koSThAntargatapAThaH 1.3pratyorna dRzyate // 5. 'itInan' iti1.2.4 // 6. '-raNA' iti3|| 7. 'azuSilaTikaNikhaTivizibhyaH kvan'(uNA-149)ityuNAdigaNasUtram // 8. 'vAlo-' iti vaijayantIkoSe, 4 / 3 / 160 // , pR.126 // 9. 'muku-' iti mudritamUlam, svopajJaTIkA'pi tamAzrityaiva // 10. 'maGkayati' iti3, 'maGkati' iti2|| 11. '-dhyaM' iti1 // 12. ama.kSIrasvAmikRtaTIkAyAm "makyate maNDyate'nena mu(ma)kuraH" iti dRzyate, 26 / 140 // , pR.162 // 13. 1.2pratyornAsti // Jain Education Intemational Page #345 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 304 0 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 strIklIbaliGgaH / pIDo bAhulakATThaka / piThati hinasti khittvAd mum // 685 // 6 jAyate jatu, klIbe / 'janI zramaM vA / 'piTha hiMsAyAm'(bhvA.pa.se.), 'igupdh-'3|1|- prAdurbhAve'(di.A.se.), bAhulakAt tuk, AtvAbhAvazca / 7 30 135 // iti ke, 'anyebhyo'pi(anyeSAmapi) dRshyte'6|3|- kSataM hanti kSataghnA / sthAditvAt kH| 8 kRmibhirjanyate 137 // iti dIrghatvam / "viSTaraH pIThamastriyAm''[trikANDa- kRmijA / 'anyessvpi-'3|2|101 // iti ddH| aSTau laakssaayaaH|| zeSaH 21641||]iti trikANDazeSaH / 3 Asyata upa yAvAlaktau tu tadrasaH / vizyate'tra Asanam, puMklI. / 'Asa upavezane'(a.A.se.), 'krnnaadhikrnnyo:-'3|3|117|| iti lyuT / 1 yUyate mizrIbhUyate'nena yavaH / 'yu mizraNe' (vINi Asanasya) // 684 // (a.pa.se.), 'Rdorp'3|357|| ityap, prajJAdyaNi yAvaH / bAhulakAd ghaji vA / kani yAvako'pi / 2 rajeH karmaNi kasipurbhojanAcchAdau ktapratyaye raktaH / na raktaH araktaH, ata eva rakta ityrthH| 1 kasati gacchati klezo'nena kasipuH, puMklI. kapiri(kapili)kAditvAllatve alaktaH, ajAdiH / "adharedantyamadhyaH / 'kasa gatau'(bhvA.pa.se.), 'kasyartibhyAmipuk' pvalaktaka:"[zizupAlavadham, sargaH-9, zro-46] iti mAghAt / (haimonnaa-798)| kazati klezamiti "kazipuH''[amarakoSaH na lakto durgandhatvAd na kenA'pyAsvAditaH, 'raka laka AsvA- 40 3|3|130||]taalvymdhy ityamaraH / bhojanaM cAcchAdazca dane (cu.u.se.), ktapratyaye vA / tasyA lAkSAyA rasastabhojanAcchAdau / eka yugapadbhojanAcchAdanayoH // drasaH / yad dhanapAla:-"tadrAgo yAvako'laktakaH smRtaH" aupInAmA [ ]iti / amarAdayo yAvAdibhiH sahaikArthAvAhaH / dre ___ 'alatA' iti khyAtasya // 1 uzyata uzIram / 'vaza kAntau (a.pa.se.), bAhalakAta kIrana / prajJAdyaNi auzIrama / zayanaM ca AsanaM aJjana kajjalam ca zayanAsane / ekaM yugapacchayanAsanayoH // 1 aJjyate'nena aJjanam / 'aJjU [vyakti]mrakSaNAdau'(ru.pa.ve.), karaNe lyuT / 2 karjati vyathate cakSuH kajalam / 'karja vyathane '(bhvA.pa.se.), kalaci sAdhu : / 20 jatu kSatanA kRmijA dve kajjalasya // 1 lakSyate dRzyata aGkyate vA lAkSA / 'lakSa jjaladhvajaH // 686 // 50 darzanAGkanayoH (cu.u.se.), bhidAdipAThAdaGvRddhizca / 2 druma snehapriyo gRhamaNirdazAkarSoM" dazendhanaH / syAmaya iva drumaamyH| 3 rAjate raakssaa| 'rAja dIptau'(a.u.se.), bAhulakAd 'bhR(vRta)vadi-'(uNA-342)iti sH| 1 dIpyate'nena dIpaH / 'dIpI dIptau'(di.A.se.), kapiri(kapili)kAditvAllatve'syA'pi dhAtorlAkSA rAkSA ghaJ / dIpayatItyac vA / 2 anyopasarganivRttyarthaM pradIpaH, lakSA (rakSA) ca / "rakSA ca lAkSAyAM rakSaNe'pi ca"[ ]iti puMklI. / merusumeruvad dhAtvarthAnuvartako'tra prazabdaH / 3 rudrarabhasau / 4 raGgasya mAteva raGgamAtA / 5 palaM kaSanti kajjalaM dhvajo'sya kajjaladhvajaH // 686 // 4 snehastailaM palaGkaSA / 'kaSa hiMsAyAm'(bhvA.pa.se.), bAhulakAt khaz, priyamasya snehapriyaH / 5 gRhasya maNiriva gRhamaNiH / 6 1. 'strIklI' iti3|| 2. 'piTha hiMsAsaMklezanayoH' iti svAmisAyaNau, "piTha hiMsAsaMklezayoH' iti maitreyaH // 3. koSThAntargatapAThaH1.2pratyorna dRzyate // 4. 'kazi-' iti4|| 5. 'rAja' 3.4 // 6. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zo-383, pR.471 // , tatra "ralayorekatra smRtervA / 'rAkSA,' 'lAkSA' / 'rakSA' ca / "lAkSAyAM rakSaNe rakSA iti rudrarabhasau" iti dRzyate // 7. 'kaSakhaSaziSa-' ityAdidaNDako'yaM dhAtuH // 8. 'phalipATinamimanijanAM gukpaTinAkidhatazca'(uNA-18)ityuNAdigaNasUtravidyamAnatvAdidaM vicAraNIyam // 9. 'kSanti' iti4|| 10. 'raktaka' iti3 // 11. 'prayogAt' iti1|| 12. candrasammato'yaM dhAtupAThaH, dra. kSIrataraGgiNI, curAdiH, dhAtusaM-187, pR.315|| 13. dra. svopjnyttiikaa3686||, pR.153|| 14. 'graha-' iti4|| 15. '-maNidazAkarSoM' iti3|| Jain Education Intemational Page #346 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 685-689 ] dazAM vartikAmAkarSati dazAkarSaH / 7 dazaivendhanamasya dazendhanaH / sapta dIpasya / 'joikkho' dezyAm / "doSAtilakaH [ ityapi ], zikhAtarurdIpavRkSo jyotsnAvRkSo'tha locakaH " [ trikANDazeSaH 2 16 143 // ] iti trikANDazeSaH // vyutpattiratnAkarakalitA vyajanaM' tAlavRntam 1 vyajyate kSipyate vAyuranena vyaJjanam (vyjnm)| 'aja gatau kSepaNe ca' (bhvA.pa.se.), karaNe lyuT / 'bahulaM saMjJAcchandaso :- ' (vA - 214154 // ) iti na vIbhAvaH / 2 tAlavRntavikAratvAt tAlam, tAlasya vRntaM ghaTadhAreva zaityajanaka10 tvAt tAlavRntam / " vRntaM prasavabandhe syAd ghaTadhArAkucAgrayoH"[vizvaprakAzakozaH, tAntavarga:, zrI - 31] iti vizvaH / anyatrA'pi vyajanamupacArAt / dve vyajanasya // tad dhavi'traM mRgacarmaNaH // 687 // 1 taddhi vyajanaM mRgazcarmaNazced dhUyate'gniranena dhavitram / 'dhUJ kampane '(svA.kryA.cu.u.ve.), 'arttilUdhUsUkhanasahacara itra : '3 / 2 / 184 // itItraH / 'dhU vidhUnane' (tu.pa.se.), tudAdiH, 'kuTe : kicca ' ( uNA - 520 ) ityAdijJApakAd 'gAGkuTAdibhyo'JNiGit ' 1 / 2 / 1 // ityasyA'nityatvAd guNaH / haradattastu Gittvamevecchan dhuvitramityuvaGame20 vA / etacca yajJopakaraNe prasiddham // AlAvartaM tu vastrasya 1 ArAdAvartyate AlAvartam / pRSodarAdiH / vastra - syetyarthAd vyajanamekam // kaGkataH kezamArjanaH / prasAdhanazca 1 kaGkate yAti ziraH kaGkataH, triliGgiH / kakivarkizvakitrakiDhaukR[traukR] SvaSketyAdayo gatyarthAH, bAhulakAtac / striyAM gaurAditvAt kaGkatI / svArthe kani 'ke'NaH 7 14 / 13 // iti hrasva:, TAp, kaGkatikA / "kaGkata 305 eva kaGkatikA, saMjJAyAM kani, TApi, pratyayasthAt- '7 / 3 / - 30 44 // itItvam [ mA.dhAtuvRttiH, bhvAdigaNaH, dhAtusaM - 77] iti maadhvH| kasya ziraso'GkA kaGkAH kezAH, zakandhvAditvAt pararUpatvam, kaGke atati gacchati, ('ke'NaH 7 14 // 13 // iti hrasvatve TApyataci vA kvan) / " kaGkatI tu prasAdhanI " [] iti tri(strI)kANDe'maramAlA / " kaGkataM tu prasAdhanaM''[] iti klIbakANDaM ca / kaGkAn dantAn tanotItiM, 'anyebhyo'pi (anyeSvapi ) - 13 / 2 / 101 // iti Do vA / 2 kezA mArNyante'nena kezamArjana: / 'mRjUS zuddhau ' ( a.pa.se.), karaNe lyuT / 3 prasAdhyante kezA anena prasAdhanaH / 'sAdha saMsiddhau' (svA.pa.a.), karaNe lyuT / "prasAdhanI kaGkatikA "[ amarakoSa: 2 / 6 / 139 ||]ityamaraH / trINi 'kAMkasI' iti khyAtAyAH // atha bAlakrIDanake guMDo giriH // 688 // giriyako giriguDaH 1 bAlAH krIDantyanena bAlakrIDanam / 'krIDa (krIDa) vihAre' (bhvA.pa.se.), nandyAdiH, tataH svArthe kani bAlakrIDanakam, tatra / 2 guDyate guDaH / 'guDa rakSaNe (tu-pa.se.), ghaJ / guDatIti igupadhatvAt ko vA / 3 gIryate giriH, puMsi / 'gR nigaraNe' (tu.pa.se.), 'ik kRSyAdibhyaH' (vA - 3 | 3 | 108 // ) itIk // 688 // 4-5 gIryate giriyakaH / gIryate" guDyate ca giriguDaH / dvAvapi pRSodarAdI / bhramarako'pi, yanmahezvaraH-'"bhramarako jale bhRGge girikai cUrNakuntale" [vizvaprakAzakozaH, kAntavarga:, - 184 ] iti / yathA- "helAhatabhramarakabhramimaNDalIbhiH " ["]iti / paJca bAlakrIDanasya / "laTTU bhramara' iti bhASA // samau kandukagendukau / 1 kandyata AhUyate krIDArthibhiriti / 'kadi [kradi] kladi vaiklavye'(bhvA.A.se.), bAhulakAd 'bhRtRrmR-'(uNA7) ityAdinA u:, kanduH, tataH svArthe kani kandukaH, puMklI. / 1. 'trikANDaH' iti3 // 2. 'vyaJja-' iti1.3.4 // 3. 'vyaJjyate' iti2 // 4. 'kuTa:' ityuNAdigaNe // 5. dra mA.dhAtuvRttiH, tudAdiH, dhAtusaM - 100, pR. 479 // tatra " 'kuTe: kicca' ityAdijJApakAt kuTAdiGittvAnnityatvAd guNa iti keciditi kuTatAvuktam / 'vidibhidi' iti sUtre haradattastu Gitvamevecchan dhuvitram ityuvaGamevAha" iti dRzyate // 6. svAmI na paThati // 7 sarvapratiSu koSThAntavargatapAThazcalito dRzyate // 8. dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-397, pR.485 // rAmAzramI2 6 // 139 // pR.323 // 9 ito'gre 1pratau 'vA' iti dRzyate // 10. 'kan' iti2 // 11 ito'gre 3pratau 'ca' iti dRzyate // 12. ito'gre 3pratau 'guDyate' iti dRzyate // 13. 'girije' iti vizvaprakAzakoze, pR.17|| 14. dra. anekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA-2, 4 / 24 // pR.323 // 15. 'laTTa' iti3 // 16. 'bhRmRzItR-' ityuNAdigaNe // For Private Personal Use Only 40 50 Page #347 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 306 kaM sukhaM te dadAti vA / 'daya dAnagati [ rakSaNa] hiMsAdAneSu ' (bhvA.A.se.), mitradyA (mitavA ) ditvAt kuH, tataH svArthe kani kandukaH, puMklI / 2 gacchan vartulatvAdindupratikRtiH gendukaH / pRSodarAdiH / " krIDAsthAne yuvatIbhiH saha krIDArthaM gendukAdirapekSyate'''[ ]iti zayyAprastAve'syA'bhidhAnamiti nA'prastutoktizaGkA / dve 'daDA' iti khyAtasya // rAjA roT pRthivIzakramadhyalokezabhUbhRtaH // 689 // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 9 10 11 mahIkSit pArthivo mUrdhAbhiSikto bhU - prajA - nRpaH / 1 rAjate'mAtyAdibhiriti rAjA / raJjayati prajAM 10 vA / 'rAjU dIptau ' (bhvA.u.se.), 'raJja rAge' (bhvA.u. a.) vA, 'kanin yuvRSitakSirAjidhanvidyupratidivaH' (uNA - 154 ) iti kanin / 2 rAjate'sau rAT / 'rAjU dIptau ' ( bhvA.u.se.), 'satsUdviSa- '3 / 2 / 61 // iti kvip, 'vrazcabhrasja- '8 / 2 / 36 // iti Satvam, 'jhalAM jazo'nte - 18 / 2 / 39 // iti Datvam, [' vA'vasAne '8 14 156 // iti vikalpena cartvam rAT - D ] / 3 pRthivyAM zakra iva pRthivIzakraH / 4 madhyalokasyezo madhyalokezaH / 5 bhuvaM vibharti bhUbhRt / kvibantaH // 689 // 6 mahIM kSitavAn prAptavAn, mahIM kSayatyadhivasati vA mahIkSit / 'kSi nivAsagatyoH' (tu.pa.a.), kvip, 'hrasva20 sya - 6 11 71 // iti tuk / 7 pRthivyA IzvaraH pArthivaH / 'sarvabhUmipRthivIyAmaNaJau '5 / 1 / 41 // ityanuvRttau ' tasyezvara : ' 5 / 1 / 42 // ityaJ / 8 mUrdhanyabhiSicyate sma mUrdhAbhiSiktaH / 'Sicir kSaraNe '(tu.u.a.), niSThA / mUrdhAvasikto'pi / 911 bhUprajAnRbhyaH pa iti yojyate, tena bhuvaM pAti bhUpaH / 'pA rakSaNe ' ( a.pa.a.), 'Ata :- '3 / 2 / 3 // iti kaH / prajAH pAti rakSati prajApaH / nRn pAti nRpaH / yaugikatvAd bhUpAla:, narapAla, lokapAla ityAdayaH / ekAdaza sAmAnyena rAjJaH // madhyamo maNDalAdhIzaH 1 madhyamaH sAmAnyo'gretanApekSayA / 2 maNDalasya 30 dezamAtrasyA'dhIzo maNDalAdhIzaH / dvAdazarAjamaNDalamadhyAd [ martyakANDaH-3 maNDalamAtrasyA'dhIza ityarthaH / " syAnmaNDalaM dvAdazarAjake ca deze ca vizve (bimbe) ca kadambake ca " [ vizvaprakAzakozaH, lAntavarga:, zro- 81] iti vizvaH / " nRpo'nyo maNDalezvara: " [ amarakoSaH 2 / 8 / 2 ||]itymrH / " anyo bhUmyekadeze yo nRpaH " [ ama.kSIra. 2 / 8 / 2 // ] iti taTTIkA / " madhyamo maNDalezvaraH " [halAyudhakozaH 2 / 422 ||]iti halAyudhaH / " bhUmyekadezezvare dvau " [ ] iti taTTIkA / dve maNDalIkasya // samrAT tu zAsti yo nRpAn // 690 // 1 yaH sarvamaNDalasyezo rAjasUyaM ca yojayet, yo nRpAn zAsti bhRtyavad vyApAreSu niyojayati, yaH sarvamaNDa- 40 lasya dvAdazarAjacakrasyezaH ca punaH yo rAjasUyaM yajJavizeSamayajat, sa samrAT ityarthaH / "yeneSTaM rAjasUyena maNDalasyezvarazca yaH / zAsti yazcAjJayA rAjJaH sa samrAT // " [ amarakoSaH 28 / 3 // ] ityamaraH / ekaM dvAdazarAjamaNDalAdhipate rAjJaH // cakravartI sArvabhaumaH 1 cakre bhUmaNDale dvAdazarAjamaNDale ca vartituM prabhutvalakSaNAM vRttiM ghaTAM (ceSTAM) kartuM zIlamasya, NiniH / cakre rAjasamUhe 'vazyaM svAmitvena vartate vA / Avazyake NiniH cakravartI / " cakravartI vallagaNe (cakro gaNe) cakravAke" 50 [vizvaprakAzakozaH, rAntavarga:, zro- 49 ] iti vizvaH / cakreNa cakrAyudharatnena vartituM zIlamasyeti vA / 2 sarvabhUmerIzvaraH (samudraparivRtAyA bhUmerIzvaraH), 'sarvabhUmi - '5 / 1 41 // ityanuvRttau, 'tasyezvara : '5 / 1 42 // ityaN, 'anuzatikAdInAM ca ' 7 / 3 / 20 // ityubhayapadavRddhi:, [ sArvabhaumaH ] / dve cakriNaH / " adhIzvaraH''[ zeSanAmamAlA3 | 138 // ] zaiSikam // te tu dvAdaza bhArate // 691 // 1 te cakriNo bhArate varSe dvAdaza avasarpiNIkAle bhavanti sma // 691 // atha tAn krameNA''ha 1. 'dayati' iti3.4 // 2. kSata' iti3 // 3. 'prajAmiti' iti3 // 4. 'Sica kSaraNe' iti kSIrataraGgiNyAdau // 5. 'nRn' iti1. 2.4 // 6. yajayat' iti3, ' - yojayat' iti4 // 7 yaH svAjJayA' iti3 // 8 tulanIyo'marakoSaH 2 18 / 2 // 9. ito'gre 4pratau 'ca' iti dRzyate // 10. koSThAntargatapAThaH 3 pratau na dRzyate // 60 Page #348 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 689-695 ] vyutpattiratnAkarakalitA 307 ArSabhirbharatastatra 1 suSTha jAtamAtreNa sukhena gRhItA bhUmiraneneti 1 teSu ca dvAdazacakravartiSa madhye prathamo bharata- subhUmaH / pRSodarAditvAt / yat triSaSTizalAkApuruSacarite- 30 stanAmanI, RSabhasyA''dimatIrthakRto'patyam ArSabhiH / 'ata "gRhNan bhUmiM sukhenA'bhUt subhUmo naamtsttH''[trissssttishiny'4|195 // , 'tddhitessvcaamaadeH'7|2|117|| iti RkAra lAkApuruSacaritamahAkAvyam, parva-6, sargaH-4, zo-78] / yadvA bhuvaH pRthivyA mA lakSmI: zobhA vA bhUmA, suSTha zobhanA sya AkAraH, 'uraNa rprH'1|1|51||, 'yasyeti c'64| bhUmA yasya sa subhUmaH / 2 kRtavIryasyA'patyaM kArtavIryaH / 148 / / 2 bibharti SaTkhaNDAnIti bharataH / 'DubhRJ dhAra dve subhUmasya // NAdau '(ju.u.a.), 'bhU[mR] dRzI(dRzi)yajipavi(parvi)pacya padmaH padmottarAtmajaH // 693 // minmitmihryibhyo'tc'(unnaa-390)|| 1 padyate prApnoti nidhIniti padmaH / 'padaM gatau' sagarastu sumitrbhuuH| (di.A.a.), 'artistu-'(uNA-137)iti man / 2 uttara 1 sahate sarvaM sagaraH / 'Saha marSaNe'(bhvA.A.se.), utkRSTa Atmaja uttarAtmajaH, padmasyottarAtmajaH padyottarAbAhulakAdarapratyaye nipAtyate / 2 sumitravijayAd bhavati sumitra tmjH| dve padmasya // 693 // bhUH / dve sagarasya // hariSeNo harisutaH maghavA vaijayiH 1 harerindrasyeva senA'sya hariSeNaH / 'eti saMjJA yaam-'8|3|99|| iti SaH / 2 harebhUpAlasya suto hrisutH| maghasaukhyamasyA'sti maghavAn / maghante (maGghate) de hariSeNasya // zatruSviti vaa| 'maghi kaitave [ca] '(bhvA.A.se), 'zvanukSan-' jayo vijayanandanaH / (uNA-157)ityAdinA vanipratyaye sAdhuH / maghavA indra iva vA / 2 vijayasyA'patyaM vaijayiH / ata iny'4|1|95 // , 'yasyeti 1 jayati zatrUniti jayaH / 'ji abhibhave'(bhvA. pa.a.), ac / 2 vijayasya nandano vijayanandanaH / dve ca'64148 // , 'tddhitessvcaamaadeH'7|2|117|| dve maghonaH // jayasya // athA'zvasenanRpanandanaH // 692 // brahmasanurbrahmadattaH 20 sanatkumAraH 1 brahmaNo bhUpAlasya sUnuH putro brahmasUnuH / 2 brahmA 50 1azvasenanRpasya nandanaH azvasenanRpanandanaH / / 692 // enaM deyAditi brahmadattaH / 'kticktau ca sNjnyaayaam'33|2 sanadityavyayaM rUpavadityarthe, sanad nityaM kumAra iva rUpavattvAt 174 // iti ktac, 'do ddgho:7446|| iti daghAdeza:sanatkumAraH / dve sanatkumArasya // (dadAdezaH), 'khari c'8455||iti cavam / dve brahmadattasya // atha zAntiH kunthuraro jinA api / sarve'pIkSvAkuvaMzajAH // 694 // 1 zAntiH SoDazo jinaH / 1 kunthuH saptadazo 1 sarve'pi bharatAdayo dvAdazA'pi cakriNa ikSvAkujinaH / 1 araH aSTAdazo jinaH / ete trayo jinAstIrtha- vaMzajAH, ikSvAkovaMze jAtA ikSvAkuvaMzajAH // 694 // kRto'pi cakravartino'pi // athA'rdhacakravartino navavAsadevAnAhasubhUmastu kArtavIryaH prAjApatyastripRSThaH 1. 'dhAraNapoSaNayoH' iti3|| 2. '-haryebhyo-' ityuNAdigaNe // 3. mUle 'maghavA' ityuktatvAdidaM vicAraNIyam // 4. 'maghate' iti1|| 5. 'maghi kaitave ca' ityatra svAminA "zvanukSan (u.1|159)iti maghavam maghavA indraH" ityuktam, kSIrataraGgiNI, bhvAdiH, dhAtusaM-78, pR.32|| 6. 'vyApnoti' iti1 // 7. 'padi' iti1.2.3|| 8. 'brahma' iti3|| 9. 'athArdhacakriNo' iti3|| Jain Education Intemational Page #349 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 20 30 308 1 prajApate rAjJo'patyaM prAjApatyaH / 'dityadityAdityapatyuttarapadANNyaH '4 / 1 / 85 // yasyeti ca 6 14 / 148 // itIkAralopa:, 'taddhiteSvacAmAdeH 7 / 2 / 117 // iti vRddhiH / 2 trayo vaMzAH pRSThe pazcimapradeze'sya tripRSThaH / zAkapArthivAdiH / trINi pRSThAni vaMzA asyeti vA / yat zrIhemacandrAcAryAH " dRSTvA vaMzatrayaM pRSThe tripRSTha iti bhUpatiH / nAma tasyA'karot sUnorutsavena mahIyasA // 1 // " [ triSaSTizalAkApuruSacaritamahAkAvyam, parva - 4, sargaH - 1, zrI234 ] iti / dve tripRSThasya // atha dvipRSTho brahmasambhavaH / 1 dvau vaMzau pRSThe pazcime pradeze'sya dvipRSThaH / zAkapArthivAdiH / 2 brahmaNo rAjJaH sambhavati brahmasambhavaH / pacAdyac / dve dvipRSThasya // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA svayambhU rudratanayaH 1 svayaM bhavati svayambhUH / kvip / 2 rudrasya rAjJastanayo rudratanayaH / dve svayambhUrAjJaH // somabhUH puruSottamaH // 695 // 1 somAd rAjJo bhavati somabhUH kvIbantaH / 2 puruSeSUttamaH puruSottamaH / dve puruSottamasya // 695 // zaivaH puruSasiMhaH 1 zivasya rAjJo'patyaM zaivaH / 'zivAdibhyo'N' 4 / 1 / 112 / / 2 puruSeSu siMhaH puruSasiMhaH / puruSaH siMha iveti vA / -- upameyamupamitaM vyAghrAdibhiH sAmAnyAprayoge' 2 / 1 56 // iti samAsaH / dve puruSasiMhasya || atha mahAzira'ssamudbhavaH / syAt puruSapuNDarIkaH 1 mahAziraso nRpateH samudbhavati mahAzirassamudbhavaH / 2 puruSeSu puNDarIko vyAghra iva puruSapuNDarIkaH / dve puruSapuNDarIkasya // [ martyakANDaH-3 1 dIyate sma dattaH / 2 agnisiMhasya nRpaternandanaH agnisiMhanandanaH / dve dattasya // 696 // nArAyaNo dAzarathiH 1 narANAM samUho nAram, nAramayate nArAyaNa: / 'aya gatau' (bhvA.A.se.), nandyAditvAd lyuH / 2 dazarathasyA'patyaM dAzarathiH / dve nArAyaNasya // 1 kRSNavarNatvAt kRSNaH vasudevabhUH / dve kRSNasya // kRSNastu vasudevabhUH / / 2 vasudevAd nRpaterbhavati vAsudevA amI kRSNA nava 1 amI pUrvoktAH prAjApatyAdyAH kRSNAntA vAsudevAH procyante / kRSNA varNena, zyAmA ityarthaH / naveti navasaGkhyAkAH // zuklA bAma // 697 // 1 turatra vizeSe, amI vakSyamANA navetyeva, balamastyeSAM balAH / 'arzaAdibhyo'c '5 / 2 / 127 // / baladevaikadezA balAH, baladevA ityarthaH / zuklA varNena // 697 // atha tAn krameNA''ha datto'gnisiMhenandanaH // 696 // 1. aSTAdhyAyyAM sUtre 'upameyam' iti na dRzyate // 2. 'dAsa' iti // 3. 'dasa-' iti3 / 4. 'kRSNavarNa:' iti // 5. 'prA-' iti4 // acalo vijayo bhadraH suprabhazca sudarzanaH / Anando nandanaH padmo rAmaH 9 1 na calati sattvAd acalaH / 'cala calane' 50 (bhvA.pa.se.), ac / 2 vizeSeNa jayatyabhibhavatyarIn vijayaH / 'ji abhibhave' (bhvA.pa.a.), ac / 3 bhadrayuktatvAd bhadraH / 4 zobhanA prabhA'sya suprabhaH / 5 zobhanaM darzanamasya sudarzanaH / 6 Anandayati sajjanAniti AnandaH / 'TuNadi(Tunadi) samRddhau' (bhvA.pa.se.), ac / 7 nandaya nandanaH / nandyAditvAd lyuH / 8 [ padyate padmaH ] / 9 ramate rAmaH / 'ramu krIDAyAm ' (bhvA.A.a.), jvalAditvANNaH / ete yathAkramaM tripRSThAdivAsudevAnAmagrajAH prajApatyAdisambhavAH / acalAdinavabaladevasya nAmAni // For Private Personal Use Only 40 viSNudviSastvamI // 698 // Page #350 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhundhumArasya // 695-702 ] vyutpattiratnAkarakalitA 309 1 amI vakSyamANA azvagrIvAdayo nava viSNUnAM tri mAndhAtA yuvanAzvajaH // 700 // pRSThAdInAM vAsudevAnAM yathAkramaM dviSaH pratipakSAH, prativAsudevA 1 mAM dhAsyati mAndhAtA / indro hi jAtamAtrasyA'sya ityarthaH // 698 // mAturabhAvAd mAM dhAsyatItyabhidhAyA'mRtazrAva ___ atha tAnAha pAyitavAniti prasiddhiH / 2 yuvanAzvAjjAto yuvanAzvajaH / azvagrIvastArakazca merako madhureva ca / / 'pnycmyaamjaatau'3|2|18|| iti DaH / dve mAndhAtuH // 700 // nizumbhabaliprahlAdaladdezamagadhezvarAH // 699 // dhundhumAraH kuvalAzvaH 1 azvasyeva grIvA'sya ashvgriivH| 2 tArayati 1 dhundhunAmAnamasuraM mArayati dhundhumaarH| pacAdyac / 2 tArakaH / Nvul / 3 mAM lakSmImIrayati merakaH / 'Ira kuvalaM yaM kuvalayam, tadvarNAH kezA asya kuvalAzvaH / dve gatikampanayo:'(cu.u.se.), Nvula / 4 manyate sarvamasAramiti 10 madhuH, yasya kaiTabho bhrAtA / 5 nizumbhayati zatrUniti harizcandrastrizaGkajaH / 40 nizumbhaH / 'zubhi hiMsAyAm'( ), ac / 6 balati ___1 harirazvazcandra ivA''hlAdako'sya harizcandraH / pAraprANiti bliH| 'bala prANane'(bhvA.pa.se.), '-in'(uNA- skarAditvAt suT / 2 trizaGkorjAtaH trizaGkajaH / dve hri557)| 7 prahlAdate prahlAdaH / pacAdyac / 8 laGkAyAM Izo zcandrasya // laGkezaH rAvaNaH / 9 magadhAnAmIzvaro magadhezvaraH jarA- purUravA baudha aila urvazIramaNazca saH // 701 // sandhaH / azvagrIvAdinavaprativAsudevanAmAni // 699 // 1 puru rauti purUravAH, sakArAntaH / 'ru zabde'(a.upasaMhAramAha pa.se.), 'purUravA:'(uNA-671) iti sAdhuH / 2 budhasyA'yaM jinaiH saha triSaSTiH syuH zalAkApuruSA amI / baudhaH / 'tsyedm'4|3|120 // ityaN / 3 ilAyA apatyam 1 jinaistIrthakadRSabhAdibhiH caturviMzatyA saha sArdha- ailaH / zivAditvAdaN / 4 urvazyA ramaNaH urvazIramaNaH / mamI bharatAdayo dvAdaza cakravartinaH, tripRSThAdayo nava vAsu catvAri purUravasaH // 701 // 20 devAH, acalAdyA nava baladevAH, azvagrIvAdyAH nava prati- dauSyantirbharataH sarvaMdamaH zakuntalAtmajaH / vAsudevAzceti sarve mIlitAH triSaSTiH zalAkAbhUtAH puruSAH 1 duSyantasyA'patyaM daussyntiH| 'ata iny'4195|| zalAkApuruSAH, puruSeSu jAtarekhA ityarthaH, syurbhaveyuH // 2 bibharti pRthvI bharataH / 'DubhRJ dhAraNAdau '(ju.u.a.), AdirAjaH pRthurvainyaH 'bhR[ mR] dRzIG(dRzi)yaji-'(uNA-390)ityAdinA'tac / 3 1 AdizcAsau rAjA ca AdirAjaH / 'rAjAhaH sarvAn zatrUn damayati sarvaMdamaH / 'damu upazame'(di.pa.se.), 'saMjJAyAM bhRtvRji-'3|246|| iti khac, khittvAd mum / skhibhyssttc'5|4|91|| / 2 prathate vistAraM prApnoti yazaseti pathaH / 'pratha vistAre '(bhvA.A.se.), 'prathimradibhra sarvadamano'pi / 4 zakuntalAyA AtmajaH zakuntalAtmajaH / catvAri bharatasya // sjAM samprasAraNaM salopazca'(uNA-28)iti kuH / 3 va(ve)nasyA'patyaM vainaH / 'shivaadibhyo'nn'4|1|112||, tataH svArthe haihayastu kArtavIryo do:sahasrabhRdarjunaH // 702 // yati vainyaH / trINi pRthunAmnaH // 1haihayasyA'patyaM haihayaH / 2 katavIryasyA'patyaM athA'nyamataprasiddhamAndhAtrAdiSaTcakravartinAmAnyAha- kArtavIryaH / ubhayatra 'RssyndhkvRssnni-4|1|114|| ityaN / 60 1. 'Ira kSepe' iti kSIrataraGgiNyAdau // 2. 'zubha' iti3.4|| 3. '-yAM' iti3|| 4. 1pratau nAsti // 5. 'mA-' iti1.2|| 6. 'yazase' iti1, 'yazasA' iti4|| 7. 'pratha prakhyAne' iti kSIrataraGgiNyAdau // 8. 'pratha-' iti3|| 9. '-lI' iti1.2.3|| 10.4pratau nAsti // 11. 'kuvalayaM kuvalaM' iti3|| 12. 'U-' iti1.3|| 13. 'zivAdibhyo'N' iti4|| 14. 'he-' iti1 // Jain Education Interational Page #351 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 310 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 3 doSNAM hastAnAM sahasraM do:sahasram, do:sahasraM bibharti "valmIkajanmani naTe yAcake ca kuzIlavaH / 30 do:sahasrabhRt / 4 arjayati kIrtim arjunaH / 'arja sarja ekayoktyA mano(matau) rAmaputrayostu kuzIlavau // 1 // " arjane '(bhvA.pa.se.), NijantAdasmAd 'arjerNiluka ca'(uNA- [vizvalocanakozaH, vAntavargaH, zro-58-59] iti / [dve] 338)ityunan / catvAri kArtavIryasya / mAndhAtrAdayaH SaT loke rAmasutayo ma // cakravartitvena prasiddhAH / yadAhuH saumitrirlakSmaNaH "mAndhAtA dhundhumArazca harizcandraH purUravAH / 1 sumitrAyA apatyaM saumitriH / 'bAhvAdibhyazca' bharata:kArtavIryazca SaDete cakravartinaH ||1||''[]iti // 702 // 4 / 196 / / iti ithe / 2 lakSmIrastyasya lakSmaNaH / 'lakSmyA kausalyAnandano dAzarathI rAmaH acc'(gnnsuu-5|2|100)iti naH / dve lakSmaNasya // 1 kosalasya rAjJo'patyaM strI kauslyaa| '[vRddhat] vAlI vAlirindrasutazca saH // 704 // 10 kosalAjAdAJ jy[]4|1|171 // iti jyaH / kausalyAyA 1 vAlA: kezAH santyasya vAlI / 'ata iniThanau' nandanaH kausalyAnandanaH, dantyamadhyaH / 2 dazarathasyA'patyaM 52 / 115 // itIniH / 2 vAlayati vAliH / 'vala saMvaraNe' 40 dAzarathi: 1 'ata iny'4|1|95|| / 3 ramate rAmaH / (bhvA.A.se.), NijantaH, 'aca i:'(uNA-578)iti iH / jvalAditvANNaH / rAmacandraikadezo vA / rAmabhadro'pi / trINi 3 indrasya suta indrasutaH / sugrIvAgrajo'pi / trINi vAlirAmacandrasya // vAnarasya // 704 // asya tu priyA / AdityasUnuH sugrIvaH vaidehI maithilI sItA jAnakI dharaNIsutA // 703 // 1 Adityasya sUnuH AdityasUnuH / 2 zobhanA 1 asya rAmacandrasya priyA bhAryA, videhasya rAjJo'- grIvA'sya sugrIvaH / dve sugrIvasya // patyaM vaidehI / 'janapadazabdAt ksstriyaadny'4|1|168||, 'TiDDA hanumAn vajrakaGkaTaH / nnj-'4|1|15 ||ngiiss(ngiip)| 2 mithilAyAM bhavA maithilI / 20 'tatra bhvH'4|3|53 // ityaNa, 'TiDDANaJ- '4 / 1 / 15 // iti mArutiH "kesarisutaH AJjaneyo'rjunadhvajaH // 705 // ngiiss(ngiip)| 3 sItA halarekhA, tadbhavatvAt sItA / 4 / 1 hanurastyasya hanumAn / 'upasargasya ghajyamanuSye janakasyA'patyaM jAnakI / 5 dharaNyAH pRthivyAH sutA dharaNI bhulm'6|3|122|| iti bAhulakAd dIrghatve hanUmAnapi / yadvA 50 / sutA / paJca sItAyAH // 703 // 'zarIrAvayavAdInAM saMjJAyAM ca (zarAdInAM c)'6|3|120|| iti rAmaputrau kuzalavAvekayoktyA kuzIlavau / matau dIrghatvam / atraiva pAThAd matup(matupaH) 'saMjJAyAm' 8 / 2 / 11 // iti vatvaM yavAderAkRtigaNatvAnna bhavati / 2 vajra1 rAmasya putrau rAmaputrau, kuzyati kuzaH / 'kuza mayaH kaGkaTaH kavaco'sya vajrakaGkaTaH / 3 mArutasya vAyorazreSaNe '(di.pa.se.), 'igupdh-'3|1|135|| iti kaH / kuza- patyaM mArutiH / 'ata ib'4|195|| / 4 "kesariNaH kapeH nirmitatvAdvA / 2 lunAti zatrUn lavaH / 'lUb chedane' sataH kesarisataH / 5 aJjanAyA apatyam aanyjneyH| (vyA.u.se.), ac / dvAvapyekayoktyA ekena vacasA kuzazca 'strIbhyo ddhk'4|1|120||, DhasyaiyAdezaH / 6 arjunasya dhvajo lavazca kazIlavau / rAjadantAditvAt sAdhuH / yacchrIdhara:- arjanadhvajaH / SaD hanumataH // 705 // 1. svAmisammato'yaM dhAtupAThaH, '-Sarja-' iti maitrayasAyaNau // 2. 3pratau nAsti // 3. dra. svopajJaTIkA 3 703 // , pR.156 // 4. mudritamUle tAlavyamadhyaH kauzalyAnandanaH zabdo dRzyate, svopajJaTIkA'pi tamAzrityaiva // 5. 'maithalI' iti1.3|| 6. 'maithalI' iti3|| 7. durgasammato'yam, dra. kSIrataraGgiNI, divAdiH, dhAtusaM-112, pR.229, mA.dhAtuvRttiH, divAdiH, dhAtusaM-117, pR.432|| 8. '-yozca' iti vizvalocanakoze, pR.369|| 9. 'in' iti3,4 // 10. 'keza-' iti1.3.4 // , mudritamUle'pi 'keza-' iti dRzyate // 11. dra. mA.dhAtuvRttiH, adAdiH, dhAtusaM-2, pR.320|| 12. 'keza-' iti3.4|| 13. 'keza-' iti4|| Jain Education Intemational Page #352 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 703-710 ] paulastyo rAvaNo rakSo-laGkezo dazakandharaH / vyutpattiratnAkarakalitA 1 pulasterapatyaM paulastyaH / gargAditvAd yaJ / pulastyasyA'patyamiti [vA ] / 'RSyandhakavRSNa - '4 / 1 / 114 // ityaN / 2 vizravaso'patyaM rAvaNaH / 'Nazca vizravaso viza(viz) luk ca' (haimasU- 6 / 1 65 // ) iti Ne sAdhuH / va lokAniti, nandyAditvAllyurvA / 3-4 rakSasAM laGkAyAzca Iza:, tena rakSasAmIzo rakSaIzaH, laGkezaH / yaugikatvAd rAkSasezaH, laGkApatiH / 5 daza kandharA grIvA'sya dazakandharaH / paJca rAvaNasya // 10 rAvaNiH zakrejinmeghanAdo mandodarIsutaH // 706 // 1 rAvaNasyA'patyaM rAvaNiH / 'ata iJ 24 / 1 / 95 / / / 2 zakraM jitavAn zakrajit / 'ji abhibhave' (bhvA.pa.a.), kvip, 'hrasvasya-- '6 / 1 / 71 // iti tuk / 3 meghasyeva nAdo'sya meghanAdaH / 4 mandodaryAH suto mandodarIsutaH / catvA rAvaNasutasya // 706 // ajAtazatruH zalyArirdharmaputro yudhiSThiraH / kaMDro'jamIDhaH 1 na jAtAH zatravo'sya ajAtazatruH / 2 ( zalyasya rAjJo'riH) zalyAriH / 3 dharmasya putro dharmaputraH / 4 yudhi 20 saGgrAme sthiro yudhiSThiraH / 'haladantAt saptamyAH saMjJAyAm ' 6 / 3 19 // iti saptamyaluk, 'gaviyudhibhyAM sthira : '8 / 3 / 95 // iti patvam / 5 kaGkaH bAhmaNaliGgatvAt / yadgauDa :- "kRtAnte lohapRSThe ca kaGko bAhmaNaliGgini "[] iti / yudhiSThiro hi viprachadmanA virATAvAse'vAtsIditi / 6 ajAstrivArSikA yavA mIDhA asya, anena vA ajamIDhaH / AjamIDha iti dvitIyasvarAdirapi / yadbhAgavatam -' - " saMjJAzritA yadanubhAvitamAjamIDha tenAhamudyamuSitaH puruSeNa bhUmnA "[ ] iti / paD yudhiSThirasya // bhImastu marutputro vRkodaraH // 707|| 311 kIrmIra-kIcaka-baka-'hiDimbAnAM nisUdanaH / "1 1 bibhetyasmAditi bhImaH / 'jimI bhaye ' ( ju.pa.a.), 30 'bhiyaH Suk ca (vA) ' ( uNA - 145 ) iti mak / 2 maruto vAtasya putreo marutputraH / 3 vRko bhImajaTharAgniH, sa udare'sya vRkodaraH // 707 // 4-7 kirati vikSipati kirmIraH / 'kR(kR) vikSepe' (tu.pa.se.), Irani sAdhuH / "karmIro'pi ' [zabdabhedaprakAzaH, bho-24 ] iti zabdaprabhedaH / kacyate badhya bhImena kIcakaH / 'kaca bandhane' (bhvA.A.se.), kvuni sAdhuH / baka iva zAThyena bakaH / hiNDate vanamadhye hiDimbaH / 'hiDi gatau M'(bhvA.A.se.), 'hiDivile: kimbo naluk' (haimoNA324 ) iti sAdhuH / eteSAM caturNAM nisUdanaH, tena kirmIranisUdanaH, kIcakanisUdanaH, bakanisUdanaH, hiDimbanisUdanaH / yaugikatvAt kirmIrArityAdayaH / sarA bhImasya // arjunaH phAlgunaH pArthaH savyasAcI dhanaJjayaH // 708 // rAdhAMvedhI kirITyaindrirjiSNuH zvetahayo naraH / bRhannaTo guDAkezaH subhadrezaH kapidhvajaH // 709 || bIbhatsaH karNeti 40 11 15 50 1 arjayati (arjati) kIrtim arjunaH / 'arja sarja arjane ' (bhvA.pa.se.), 'arjerNiluk ca ' ( uNA - 338)ityunan / 2 phalati phalgunaH / 'phala niSpattau ' (bhvA.pa.se.), 'phalairguk ca' (uNA - 336) ityunan sa eva phAlgunaH / 'prajJAdibhyazca' 514 138 // iti svArthe'N / 3 pRthAyAH kuntAyA~ ayaM pArthaH / 'tsyedm'4|3|120 // ityaN / 4 savyenA'pi sacate bANAn varSatIti savyasAcI / 'Saca sevAyAm ' (bhvA.A.se.), grahAditvANiniH / 5 dhanaM godhanaM virATanagare kauravebhyo jayati dhanaJjayaH / 'ji abhibhave' (bhvA.pa.a.), 'saMjJAyAM bhRtRvRjidhArisahita pidamaH 13 |2| 46 // iti khac, 'arurdvipat- '6 3 67 // iti mum // 708 // 6 rAdhAM vedhyavizeSaM vedhayati rAdhAvedhI / 'vedha (vidha) vedhane N ' ( ), grahAditvAMNNiniH / 7 kirITa 1. koSThAntargatapAThasthAne 4pratau 'zalyA'rayo'sya' iti ''thavA zalyasya rAjJo'riH zalyAri:' iti TippaNI ca dRzyate // 2. dra svopajJaTIkA 3707 // , pR.157 // 3. 'hiDa-' iti3 // 4. 'vikSipyati' iti3 // 5. 'hiNDyate' iti2.4 // 6. 'hiDi gatyanAdarayo:' iti kSIrataraGgiNyAdau // 7. 'kuntyA' iti // 8. 'saMcate' iti4, 'sacati' iti2 // 9. 'Saca secane' iti kSIrataraGgiNyAdau, mA. dhAtuvRttAvuttodAharaNaiH sevanArthako'pi svIkRtaH // 10. 'vidha vedhane' ityevAkarasthaH pAThaH / pAThAntaraM tu prAmAdikamandhaparamparAyAtamiti mallinAtha, naipadhamahAkAvyaTIkA, bhA-1, 31127 // , pR.191 // For Private Personal Use Only Page #353 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 312 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDa:-3 mastyasya kirITI / 'ata initthnau'5|2|115|| itiiniH| 8 "ato dhanurmAtre'pi''[ ]iti mizrAH / dve arjunadhanuSaH // indrasyA'patyam aindriH / 'ata iny'4|1|95|| / 9 jayana- pAzAlI draupadI kaSNA sairandhrI nityayauvanA zIlo jiSNuH / 'ji jaye'(bhvA.pa.a.), 'glAjisthazca vasnuH' // 710 // 3 / 2 / 139 // / 10 zvetA hayA asya zvetahayaH / 11 nRNAti vikSipati zatrUniti naraH / 'na vikSepe' '(tryA.pa.se.), ac / vedijA yAjJasenI ca 12 bRhaMzcAsau naTazca bRhannaTaH / virATagRhe chadmanA nATyA 1 paJcAlasya rAjJo'patyaM pAJcAlI / 'janapadazabdAt cAryo'sAvabhUditi hi prasiddhiH / bRhannalo'pi / yanmahezvara:- kSatriyAdaba 4 / 1 / 168 // 'ttiddaannb-'4|1|15 // iti GIpa / 2 "bRhannalo guDAkeze mahApoTagale mata:"[vizvaprakAzakozaH, TATolI drupadasya rAjJo'patyaM draupadI / 'tsyaa'ptym'4|192|| ityaNa, / lAntavargaH, zo-138] iti / "bRhannalAnubhAvo'pi anta:- 'ttiddaannb-4|1|15|| iti GISa(DIpa) / 3 karSati draSTarmanaH saralaH"[ ]iti vAsavadattAgadyam / 13 guDA guDikA, kRSNA / 'kRSa vilekhane'(bhvA.pa.a.), 'kRSevaNe'(uNA- 40 tadAkArAH kezA asya guDAkezaH / yadvA guDA suhI, tadAkArAH 284)[ iti] nakA 4 virATanagare sairandhrIkarmakAritvAt sairndhrii| kezA asya guDAkezaH / 14 subhadrAyA IzaH patiH subhdreshH| 5 nityaM yauvanamasyA nityayauvanA // 710 // 6 yajJavederjAtA 15 kapirdhvajo'sya kapidhvajaH // 709 // 16 bIbhatsate vedijA ! 7 yajJasenasyA'patyaM yAjamenI / sapta draupadyAH // bIbhatsaH / bIbhatsurapi / 17 karNaM jitavAn karNajit / karNazcampAdhipo'GgarAT / yaugikatvAt karNArirapi / saptadaza arjunasya // zeSazcAtra rAdhA-sUto-'rkatanayaH "arjune vijayazcitrayodhI citrAGgasUdanaH / 1 kirati vikSipati zatrUniti karNaH / 'kR vikSepe' yogI dhanvA kRSNapakSo nandighoSastu tadrathaH // 1 // (tu.pa.se.), 'kRpUrva-'(uNA-290) ityAdinA nan / 2 granthikastu sahadevo nakulastantipAlakaH / campApuryA adhipaH campAdhipaH / 3 aGgAnAM janapadasya mAdreyAvimau kaunteyA bhImArjunayudhiSThirAH // 2 // rADiti aGgarAT / 4-6 rAdhAyAH, sUtasya, arkasya ca tanayaH, dvaye'pi pANDaveyAH syuH pANDavAH pANDavAyanAH / " tena rAdhAtanayaH, sUtatanayaH, arkatanayaH / [yaugikatvAd 50 [zeSanAmanAlA 31138-140 // ] || rAdheya ityAdayaH / SaT karNarAjJaH // tasya gANDIvaM gANDivaM dhanuH / kAlapRSThaM tu taddhanuH // 711 // 1 tasyA'rjunasya dhanuH, 'gaDi vadanaikadeze'(bhvA.pa. 1 tasya karNasya dhanustaddhanuH, kAlaH pRSThe'sya kAlase.), 'ibjaadibhy:'(vaa-3|3|108||)itii gANDiH , pRSo- pRSTam / yanmahezvara:-"kAlapRSThaM bhavet karNacApe kodaNDadarAditvAd dIrghatve, 'kRdikArAt- '(gnnsuu-4|145||) iti mAtrake"[vizvaprakAzakozaH, ThAntavargaH, zrI-21] iti // 711 // GISi [vA] gANDI dhanuHparva, tadyogAt 'gANDyajagAt saMjJA- zreNikasta bhambhAsAra: yaam'5|2|110|| iti vaH gANDIvam, gANDivaM ca, puMklIbaliGau / yadamara:-"kapidhvajasya gANDIvagANDivau paMna- 1 zreNI: kAyati zreNikaH / 2 bhambhA jayaDhakkA, 30 puMsake "[amrkoss:2884||] iti / "jiSNordhanuSi kodaNDe ra saiva sAramasya bhambhAsAraH / dve zreNikasya // gANDIvaM gANDivaM tathA"[zAzvatakozaH, zrI-589] iti shaashvtH| hAlaH syAt sAtavAhanaH / 1. 'na naye' iti kSIrataraGgiNyAdau / 2. 'kapidhvajo-' iti3|| 3. 'dhanvI' iti3|| 4. bhASAvRttisammato'yaM vArtikapAThaH, 'iNajAdibhyaH' iti kAzikAvRttyAdau // 5. '-gAvetau' iti3|| 6. '-sake' padacandrikAsammatapAThaH, '-sakau' iti rAmAzramIsammatapAThaH // 7. 'yathA' iti zAzvatakoze, pR.52 // 8. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, zo-538, pR.620 / / 9. 'DoS'2.4 // 10. 'nityayau-' iti3|| 11. 'kavRja-' ityuNAdigaNe // 12. ---padAnAM' iti1|| 13. '-mastyasya' iti3|| Jain Education Intemational Page #354 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 710-716 ] 1 halati zatruhRdayaM hAlaH / 'hala vilekhane' (bhvA.pa.se.), jvalAditvANNaH / 2 sAtaM dattaM sukhaM vAhanamasya sAtavAhanaH / sAlavAhano'pi / zAlo'pi, tAlavyAdiH / " zAlo hAlanRpe matsyaprabhede sarjapAdape "[vizvaprakAzakozaH, lAntavargaH, zlo-14]iti mahezvaraH / dve sAlavAhanasya // kumArapAlazcaulukyo rAjarSi paramArhataH // 712 // mRtasvamoktA dharmatmA mArivyasanavArakaH / vyutpattiratnAkarakalitA 1 kumArAniva zizUniva prajAH pAlayati kumArapAlaH / 'pAla rakSaNe'(cu.u.se.), NijantAdac, mayUravyaMsakA10 ditvAt samAsaH / kuM pRthvIM mAM lakSmImaramatyarthaM pAlayati vA / 2 culukasyApatyaM caulukyaH / 'gargAdibhyo yaJ' 4 / 1 / 105 // | culuke bhavazcaulukyastasyA'yamiti vA / 3 rAjate saptAGgeneti rAjA, kSamAdiguNadhAraNAd RSiH, A ISadRSirarSiH, rAjA cAsAvarSizca rAjarSiH / 'omAGozca '6 11 195 // iti pararUpatvam / 4 arhan devatA'syeti ArhataH / 'sAsya devatA' 4 / 2 / 24 // ityaN / paramaH kSamAdiguNadhAraNAt sa cA'sAvArhatazca paramArhataH // 712 // 5 mRtasya svaM dravyaM mRtasvaM nirvIrAdraviNam, tad muJcati na gRhNAti mRtasvamoktA / 'mRclR mokSaNe' (tu.u. a.), tRc / 6 ahiMsAdilakSaNo dharmaH, sa evA''tmA20 'sya dharmAtmA / 7 mAriM prANivadham, vyasanAni mRgayAdyUta - madyapAnAdIni [ca] sarvathA loke vArayati niSedhayati mArivyasanavArakaH / 'vara nivAraNe' ( ), Nijanta:, Nvul, aSTAkSaro'yam / sapta kumArapAlasya // rAjabIjI rAjavaMzyaH 1 rAjabIjamastyasya rAjabIjI / 'ata iniThanau' 5 / 2 / 115 // itIniH / 2 rAjavaMze sAdhuH rAjavaMzyaH / 'tatra sAdhuH 4 / 4 198 // iti yat / dve 'rAjavI' iti khyAtasya // bIjyavaMzyau tu vaMzaje // 713 // 1 - 2 bIje sAdhuH bIjyaH / vaMze sAdhuH vaMzyaH / 30 ubhayatra 'tatra sAdhuH'4|4|198 // iti yat / yathA sUryabIjyo 313 rAma:, tathA santatiH zuddhavaMzyA hi paratreha ca zarmaNe / "bIjyastu kulasambhavaH "[ amarakoza: 2 7 12 // ] ityamaraH / dve vaMzajAtasya // 713 // svAmyAmAtyaH suhRtkezo rASTradurgabalAni ca / rAjyAGgAni prakRtayaH 1 svamI rAjA, amAtyaH sacivaH suhRd mitram, kozo bhANDAgAraH, rASTraM dezaH, durgaM koTaH, balaM sainyametAni sapta rAjyasyAGgAni ArambhakANi rAjyAGgAni prakriyate Abhiriti prakRtayaH / 'striyAM ktin ' 3 / 3 / 94 // / svAmyAdInAM sapta rAjyAGgAnAM sAmAnyena ekaM prakRtaya iti / yadraghuH " atha vIkSya raghuH pratiSThitaM prakRtiSvAtmajamAtmavattayA ''[ raghuvaMzam, sarga: 8, zrI - 10] iti // paurANAM zreNayo'pi ca // 714 // 1 pure bhavA paurAH, ekamukhyaH sajAtIyasamUha: zreNi:, paurANAM puravAstavyajanAnAM zreNayaH ekamukhyAH sajAtIyasamUhA api prakRtayo rAjyAGgAnItyeva puravAstavyaloko'pi prakRtirucyata ityarthaH / yatkAtyaH - " amAtyAzca paurAzca sadbhiH prakRtayaH smRtA: "[ ]iti / tathA ca raghuH - "tathaiva sau'bhUdanvartho rAjA prakRtiraJjanAt "[ raghuvaMzam, sargaH - 4, zro- 12]iti // 714 // tantraM svarASTracintA syAt 1 tanyate tantram | 'tanu vistAre' (ta.u.se.), 'sarvadAtubhya [ : ] STran ' ( uNA - 598), 'titutra- '7 12 19 // itIniSedhaH / ekaM svadezasya rakSaNapoSaNacintAyAH // AvApastvaricintanam / 1 A upyata iti AvApaH / 'Tuvap bIjatantusantAne'(bhvA.u.a.), karmaNi ghaJ / sandhyAdiSADguNyena paramaNDalacintA AvApaH / yathA - " paraM pratyAvApaH phalati kRtasekastaruriva''[] / ekaM zatrucintanasya // parisyandaH parikaraH parivAraH parigrahaH // 715 // paricchadaH paribarhastentropakaraNe api / 1. 'cula- ' iti2.3 // 2. 'sva-' iti3 // 3. 'saptA-' iti1.2.3 // 4. 'rAjabIja' iti1 // 5. tulanIyo'marakoSaH 2 18 / 18 // 6. ' -tIyAnAM samUhaH ' iti3 // 7, 'amAtyAzca' iti // 8. dra. svopajJaTIkA3 / 714 // pR. 158 // 9. dra. anekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA-2, 3 / 430 // , pR.189 // For Private Personal Use Only 40 50 60 Page #355 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 314 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDa:-3 1 parisyandate parisyandaH, dantyAntasthAdyamadhyaH / (cu.u.se.), 'sarvadhAtubhya[:] STran'(uNA-598), 'ismantrankviSu 'syadi kiJciccalane ( ), pacAdyac / 2 parikaroti pari- c'6|4|97|| iti chAderhasvatvam, 'neD vazi kRti '7 / 2 / 8 // kIryate vA parikaraH / ac, ghaJ vA / 3 parivAryate pari- iti neT / 2 Atapo vAryate'neneti AtapavAraNam / 'vara vArayati vA parivAraH / ghar3a, ac vA / 4 parigRhyate pari- nivAraNe'( ). NijantaH, lyuTa / aatptrossnnvaarnnaadyo'pi| grahaH / 'grhvRh-'3358|| ityap // 715 // 5 parichAdyate'- / dve chatrasya / "nRpalakSma"[zeSanAmamAlA3 / 141 // ] iti shaissikm|| nena paricchadaH / 'chada apavAraNe'(cu.u.se.), NijantaH, 'puMsi sNjnyaayaam-'3|3|118|| iti ghaH, 'chaaderthe'vyupsrgsy'6|4|- cAmaraM bAlavyajanaM romagucchaH prakIrNakam // 717 // 96 // iti husvatvam / 6 paribarhate prAdhAnyaM bhajati hinasti 1 camaryA idaM cAmaram / 'tsydem'4|3|120|| vA pribrhH| 'barha [balha] prAdhAnye'(bhvA.A.se.), ac / ityaN / 2 bAlAnAM vyajanaM bAlavyajanam / 3 romNAM 10 paribRhyate'neneti, karaNe ghadhi vA / paribarhaNamapi / 7 tanyate tantram / 'tanu vistAre'(tu.u.se.), 'sarvadhAtubhyaH STran'(uNA guccho romagucchaH / 4 prakIryate vikSipyate sma prakIrNakam / 598) / 8 upakriyate'nena upakaraNam / karaNe lyuT / / 'kR vikSepe'(tu.paa.), ktaH, 'Rta iddhaato:'7|1|100 // , 40 parijano'pi / aSTau parivArasya // 'radAbhyAM niSThAto n:-'8|242||, svArthe kani prakIrNakam / catvAri cmrsy(caamrsy)| "cmrH"[shessnaammaalaa3|raajshyyaa mahAzayyA 141 // ] zaiSike // 717 // 1 rAjJaH zayyA rAjazayyA / 2 mahatI cAsau zayyA sthagI tAmbUlakaraGkaH ca mahAzayyA / 'AnmahataH smaanaadhikrnn-'6|3146 // ityAtvam / dve rAjazayyAyAH // 1 sthagyate'nayA sthagI / 'sthaga(sthage) saMvaraNe' (bhvA.pa.se.), karaNe gha, gaurAditvAd GIS / 2 tAmyati sanam // 716 // tAmbUlam / 'tamu kAGkSAyAm'(di.pa.se.), devAdikaH, 'tame1 bhadraM zreSThaM ca tadAsanaM ca bhadrAsanam / bhadraM zreyorUpaM buk (vRddhiH) ca'(uNAdigaNasU-530)iti Urolacau, NittvAd 20 vA Asanam, bhadraM rUpyAdimayaM vA AsanaM bhadrAsanam / 2 vRddhiH / tAmbUlasya karaGkaH tAmbUlakaraGkaH / dve tAmbUlanRpasya rAjJa AsanaM nRpAsanam / ekaM nRpAsanasya // 716 // bhAjanasya // siMhAsanaM tu tadvaimam bhRGgAraH kanakAluko / 1 tannRpAsanaM hemno vikAro haimaM suvarNaracitam, 1 bhriyate bhRGgAraH / 'DubhRJ dhAraNAdau'(ju.u.a.), siMhasyAkAraH siMhaH, tatpradhAnamAsanaM siMhAsanam / "sAdhvasa 'zRGgArabhRGgArau'(uNA-416) iti sUtreNa Arani sAdhuH / 2 janakatvAt siMha ivAsanaM siMhAsanam"[ ]ityanye / hemAsanamapi / halAyudhastu-"haimaM siMhAsanaM rAjJAM smRtaM bhadrAsanaM kanakasya AluH kanakAluH, kanakAlureva kanakAlukA / svArthe kan / dve 'suvarNakalasIyA' iti khyAtasya / 'bhIMgAra' budhaiH"[halAyudhakoza:2423] ityekArthatAM nAmatrayaM cAhe / ekaM / svarNamayanRpAsanasya // ityAdibhASA // chatramAtapavAraNam / bhadrakumbhaH pUrNakumbhaH / 1 chAdyate'neneti chatrama, trilinggH| 'chada apavAraNe' 1 bhadrAya bhadrArtha" kumbhaH bhadrakumbhaH / bhadraH zreSTha1. kSIrataraGgiNyAdAvetAdRzadhAturna dRzyate, yadvA 'syandU prasravaNe'(bhvA.A.ve.)ityasya grahaNaM kartavyam // 2. tulniiyo'mrkossH2|8|31-32|| 3. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, tho-485, pR.571|| 4. 'haimA-' iti3|| 5. 'ekArthAnAM nAmatrayamAha' iti4|| 6. '-nta' iti3|| 7. 'huge hrage Thage sthage saMvaraNe' iti svAmI, 'hage hrage Sage Thage saMvaraNe' iti maitreyaH, 'hage hage Sage STage saMvaraNe' iti sAyaNaH 8. saMjJApUrvako vidhirinatyatvAdupadhAvRddhyabhAvaH // 9. 'tamyati' iti2.3.4 // 10. anupayukto'yaM pratibhAti // 11. tulniiyo'mrkossH2|8|32|| 12. '-yAM' iti1|| 13. ito'gre 3pratau 'vA' iti dRzyate // Jain Education Intemational Page #356 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 716-720 ] vyutpattiratnAkarakalitA 315 zcAsau kumbhazceti vA / 2 pUrNazcAsau kumbhazca pUrNakumbhaH / dve vyApRtaH / "mantriNaH sakAzAdanye'mAtyAdyAH karmasahAyA 30 'varabehaDuM' iti khyAtasya // niyogaakhyaa:"[am.kssiir.2|8|4||] iti kSIrasvAmI / catvAri pAdapIThaM padAsanam // 718 // 'hujadAra' iti khyAtasya // 719 // 1 pAdayoH pIThaM pAdapITham / padayorAsanaM padA- draSTA tu vyavahArANAM prADvivAko'kSadarzakaH / sanam / dve pAdapIThasya / 'pagamUMkavAnA bAjavaTa pATalA' 1 RNA[dAnA] dInyaSTAdaza arthipratyarthivivAdasthAityAdibhASA // 718 // nAni vyavahArAsteSAM draSTA nirNayakartA, pRcchati vAdiprativAdiamAtyaH sacivo mantrI dhIsakhaH sAmavAyikaH / / [vAkyaM] prAT / 'praccha jIpsAyAm'(tu.pa.a.), 'kvibvaci pracchi-'(uNA-215)ityAdinA kvip, dIrghatvam, samprasAraNA1 amA rAjJaH samIpe, rAjJA saha vA bhavaH amaatyH| bhAvazca / vicitya vakti vivAkaH / 'vaca paribhASaNe' "amA'ntikasahArthayoH"[medinIkozaH, avyayavargaH, zo- (a.pa.a.), bahulavacanAt kartaryapi ghaJ / prAT cAsau 10 50]iti mediniH / 'avyayAt typ'4|2|104|| / 2 sacanaM vivAkazca prADvivAkaH / saciH / Saca samavAye '(bhvA.pa.se.), 'ik kRSyAdibhyaH'(vA "vivAdAnugataM dRSTvA pUrvavAkyaM prayatnataH / 3|3|108||)itiik / saciM samavAyaM vAti gacchati sacivaH / vicArayati yenA'sau prADvivAkastataH smRtaH // 1 // " 'vA gatigandhanayo:'(a.pa.a.), 'Ato'nusarge kH'3|23|| iti smRtiH| "pRcchayata iti prAT vAdiprativAdam (pRcchyate saciH samavAyo'syA'sti sacivaH / 'vaprakaraNe'nyebhyo'pi' vAdiprativAdivAkyamiti prAT ), praccheH karmaNi 'anyebhyo'pi (vaa-5|2|109||) iti vaH / sacate buddhyA samaveti vA / dRshyte'3|2|178 // iti dRzigrahaNasya sarvopAdhivyabhicArArthatvAt, 'palisaceriva:'(haimoNA-522)itIvaH / 3 kartavyanizcayo 'kRtyalyuTo bhulm'3|3|113 ||iti bahulavacanAdvA karmaNi mantrastadyogAd mantrI / 'ata intthnau'5|2|115 // itIniH / kvip, prAcchaM vivecayati vicArayati, 'krmnnynn'3|2|1|| mantrayate kartavyanizcayamavazyaM karotIti mantrI / 'matri gupta- nyaGkvAditvAt kutvam''[ ] ityanye / 2 akSAn vyavahAra bhASaNe'(cu.A.se.), curAdiH, tata: Avazyake'rthe NinirvA / pazyati akSadarzakaH / Nvul / "akSaH karSe tuSe cakre 20 4 dhIyA sakhA dhIsakhaH / 'raajaah:skhibhyssttc'5|4|11|| iti zakaTavyavahArayoH"[vizvaprakAzakozaH, kSAntavargaH, zro-2]iti 50 vizvaH / dve 'cauvaTiyA' iti khyAtasya / "stheyaH''[zeSaTaca, 'yasyeti cN'6|4|148|| / buddhisahAyo'pi / samavAyena naammaalaa3|141||] zaiSike // carati sAmavAyikaH / tena crti'4|4|8||iti Thak / paJca amAtyasya / 'muMhutA' iti bhASA // mahAmAtrAH pradhAnAni niyogI karmasaciva Ayuktau vyAptazca saH // 719 // 1 mahatI mAtrA dhanaM paricchado vA yeSAM te mahAmAtrAH / "mAtrA karNavibhUSAyAM vitte mAne paricchade"[medinIkozaH, rAnta1 niyojanaM niyogaH / 'yujir yoge'(ru.u.a.), vargaH, zo-75] iti mediniH / 2 dhIyate'treti dhAnaM padam, bhAve ghaJ, 'cjo:-'7|352|| iti kutvam / niyogo 'hukama' / adhikaraNe lyuT / prakRSTaM dhAnaM padaM poSaNaM vA eSAmiti ityAdibhASAprasiddho'syA'sti niyogI / 'ata initthno'5|2| pradhAnAni, rUpabhedAt klIbatvameva / "mahAmAtra: pradhAnaM 115 // itIniH / 2 karmasu sacivaH karmasacivaH, karmasahAya syAt''["] iti puMskANDe vopAlitAt pradhAnaH puMliGgo'pi / ityarthaH / 3 Ayujyate sma AyuktaH / 4 vyApriyate sma "pradhAnamAviSTaliGgam''[svopajJaTIkA, zrI-3720] ityaacaaryaaH| 60 1. maitreyasAyaNasammato'yaM dhAtupAThaH, svAmI papa samavAye' ityAha // 2. mantra' iti1.2, 'mantri' iti3|| 3. 'vA' iti3|| 4. 'carati' ityevA'STAdhyAyyAm // 5. 'muMhatA' iti3 / / 6. ama.kSIrasvAmiTIkAyAM "tato mantriNo'mAtyAH karmasahAyA niyogyAkhyAH" iti dRzyate, am.kssiir.2|8|4||, pR.176 // 7. dra. TIkAsarvasvam, bhA-3, 24.5 // , pR.54 // , raamaashrmii285||, pR.348 // , tayoH 'dRSTvA' ityasya sthAne 'praSTvA' iti dRzyate // , padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, tho-459, pR.543|| 8. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, tho-459, pR.543|| 9.'-TIyA' iti3.4|| 10. tulniiyo'mrkossH2|8|5|| 11.-trA:' iti3|| 12. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, zo-459, pR.542 // 13. svopajJaTIkAyAM 'AviSTaliGgo'yam' ityeva dRzyate, 3720 // , pR.159 // Jain Education Intemational Page #357 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 316 " mahAmAtraH pradhAnaM syAt " [ halAyudhakozaH 2 / 427 // ] iti halAyudhaH / " purohitAmAtyapratIhArasenApatiprabhRtau dvau " [] iti taTTIkA / dve sAmAnyenA'mAtyapurohitasenApatyAdeH // purodhAstu purohitaH // 720 // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA sauvastikaH 1 purohiteSu dRSTAdRSTaphaleSu karmasu dhIyate purodhAH / (purodhAJo'siM ) / purodhasau, purodhasaH ityAdi / 2 puro dhIyate hinoti smeti vA purohitaH / 'DudhAJ dhAraNAdau' (ju.u. a.), niSThA, 'dadhAterhi : 7 4 42 // iti hirAdezaH / 10 'hi gatau vRddhau ca'(svA.pa.a.) ityato vA ktaH // 720 // 13 svastItyAha sauvastikaH / svastizabdAt 'tadAheti mAzabdAdibhyaSThag vAcyaM:'(vA - 414 // 1 // ) iti Thak, 'na yvAbhyAM padAntAbhyAm- '7 / 3 / 3 // iti vRddhineSadhe aicAvAgacchataH / trINi purohitasya // atha dvArastha: kSattA syAd dvArapAlakaH / dauvArikaH pratIhAro vetryutsArakadaNDinaH // 721 // 1 dvAre tiSThati dvArastha: / 'Ato'nusarge kaH ' 3 / 2 / 3 // , ' Ato lopa iTi ca 6 |4 | 64 // ityAlopaH / 2 kSadati saMvRNoti dvAraM kSattA / 'kSada saMvaraNe' sautraH, 'tRntRcau 20 zasiM ( zaMsi) kSadAdibhyaH saMjJAyAm- ' ( uNA - 250 ) iti tRc / 3 dvAraM pAlayati dvArapAlaH / pacAdyac / kani dvArapAlakaH / 4 dvAre niyuktau dauvArikaH / 'tatra niyukta: '4 4 69 // iti Thak, 'Thasyeka: '7 / 350 // , 'na yvAbhyAM padAntAbhyAM pUrvau tu tAbhyAmaic 7 / 3 / 3 // / 5 pratihriyate vAryate'nena pratihAraH / karaNe ghaJ |'upsrgsy ghaJyamanuSye bahulam '6 / 2 / 1 22 // iti dIrghatve pratIhAraH / " pratirAbhimukhye / rAjJo'bhimukhaM janAn pratiharati bahiH prApayati / 'jvalatikasantebhyo NaH 3 / 1 1140 // iti Na: "[ ] etatpakSe pratihAraH tRtIyasvaravAn / " 'anyessaampi-'6|3|137||iti dIrghatve caturthasvaramadhyo'pi "[.]ityanye / [ martyakANDaH-3 "pratIhAro dvAramadhikAraviSayatvenA'syA'stItyarzaAdyaci pratI- 30 hAraH "["]ityeke / 6 vetraM vetradaNDo'syA'sti vetrI / 'ata iniThanau 5 2 115 // itIniH / vetradharo'pi / 7 utsArayati janAniti utsArakaH / 'sR gatau ' ( bhvA.pa.a.), Nvul / 8 daNDo'styasya daNDI / aSTau dvArapAlasya / zeSazcAtra- " dvAHsthedvAH sthitadarzaka: "[zeSanAmamAlA 3 / 141 // ] / dvAri sthita tvAt dvAH sthitaH kazcijjanaH taM rAjJe darzayati bodhayati dvA: sthitadarzaka:, ekaM nAma / " dvAH sthito darzakazceti nAmadvayam''[ M]ityeke / "syAd darzayitA pratIhAre'pi darzarka : " [ ] iti rudraH // 721 // 1 rakSivarge'nIkastha: syAt 1 rakSantyavazyaM rakSiNaH aGgarakSakAH, rakSiNAM vargo vRndaM rakSivargastatra / avazyaM rakSakatvena anIkena tiSThati anIkastha: / 'supi sthaH 3 / 214 // iti kaH / " rakSivargastvanIkastha: "[ amarakoSaH 2 18 16 // ] ityamaraH / " aGgarakSakavRnda: ( aGgarakSakavRnde) anIke tiSTatyanIkasthaH, "rAkSa (rAja) - zikSAvicakSaNo (-vicakSaNe) "[ zAzvatakozaH, zro- 342] vA " [ama kSIra. 2 8 16 // ] iti kSIrasvAmI / ekamaGgarakSakasya, rAjazikSAvicakSaNasya vA // adhyakSAdhikRtau samau / 1 adhikRto'kSeSvAyamukhepu adhyakSaH / adhyakSNoti 50 vyApnoti vA / akSa(akSU) vyAptau saGghAte ca (bhvA.pa.se.), ac / adhikAnyakSANIndriyANyasyeti vA / 2 adhikriyata upari niyujyate sma adhikRtaH / dve sAmAnyenA'dhikAriNaH / 'UparU' iti bhASA // paurogavaH sUdAdhyakSaH 1 puraH prathamaM pAcyavastuSu gaurnetramasya puroguH / ( gostriyo :- 11 12 148 // iti hrasvatvam, tataH prajJAdyaNi paurogavaH / [ yadvA] puro gaurjalamasyAM puroguH rasavatI), 1. koSThAntargatapAThaH 2pratau na dRzyate // 2. 'purasi ca ' ( uNA - 670 ) ityuNAdigaNasUtram // 3. ' - mAzabdAdibhya upasaMkhyAnam' iti kAzikAvRttau bhA-3, 4 4 11 // , pR. 735 // 4. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravarga:, zro- 460, pR. 543 // tatra 'caturthasvaramadhyo'pi' ityasya sthAne 'dIrghekAro'pi ' iti dRzyate // 5. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, zrI- 460, pR.543 // tatra 'arzaAdyaci' ityasya sthAne 'arzaAditvAdac' iti tathA tRtIyasvaravAn pratihArazabdo dRzyate // 6. 'daNDo'sya' itira, 'daNDo'syA'sti' iti3 / / 7. 'dvAHsthitidarzaka:' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 8. dra. padacandrikA, bhA-2, kSattravarga:, zrI - 460, pR.544 // 9 dra rAmAzramI 2 8 16 // pR. 348 // 10. tulanIyo'marakopa : 2 8 16 // 11. jyante' iti4 // 12. 'uparU' iti3 // 13. koSThAntargatapAThaH 2pratau na dRzyate // 14. - mastyasyAM' iti3|| 40 For Private Personal Use Only Page #358 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 720-724 ] vyutpattiralAkarakalitA 317 tasyAmayamadhyakSaH paurogavaH / 2 sUdAnAmadhyakSaH sUdAdhyakSaH / rUpyAdhyakSastu naiSkirkaH // 723 // 30 dve rasavatyadhikAriNaH // 1 rUpyasya 'muhuri rUpaIyA' ityAdibhASAprasiddhasya : // 722 // adhyakSa: rUpyAdhyakSaH / 2 niSke dInArAdau niyukto naiSkikaH / bhaktakAraH sUpakAraH sUpArAlikavalavAH / / 'tatra niyukt:44|69 // iti Thak / TaGkapatirapi / dve rUpyAdhi kAriNaH // 723 // 1 sUdayati tandulAdidhAnyam, sUdati chAgAdIn vA sUdaH / 'sUda kSaNane(kSaraNe)'(cu.u.se.), ac / 2 odana sthAnAdhyakSaH sthAnikaH syAt sAdhanaM zilpamasya audanikaH / 'shilpm'4|4|55 // iti 1 sthAnasya paJcAnAM dazAnAM vA grAmANAM rakSAniyuktoThak / odane niyukta iti, 'tatra niyuktH'4|4|69||iti Thaki 'dhyakSa: sthAnAdhyakSaH / 2 sthAne niyuktaH sthAnikaH / 'tatra vaa| odane sAdhuriti guDAditvATThak vA / evmaandhsiko'pi| niyukt:4|4|69|| iti Thak / dve 'thANadAra' iti khyAtasya // 10 3 guNayati abhyasyati bandhanAdikamiti guNaH / 'guNa zulkAdhyakSastu zaulkikaH / abhyasane '(cu.u.se.), ac / 4 bhaktaM karoti bhaktakAraH / 'krmnnynn'3|2|1|| / 5 sunoti rasamiti, 'prakusRNAM(yuku 1 zulkasya mArgapratolyAdau prAvezyanissAryadravyebhyo 40 sUnAM) kicca'(cAndroNA-284)iti sunoteH paH, UT cokAra- rAjagrAhyabhAgasyA'dhyakSa: zulkAdhyakSaH / 2 zulke niyuktaH sya, sUpo vyaJjanam, tatkaroti, 'krmnnynn'3|2|1|| suupkaarH| zaulkikaH / tatra niyuktH4|4|69 // iti Thak / dve 'dANI' 6 sunotyanaM sUpaH / 'Sub abhiSave'(svA.u.a.), 'ku- iti khyAtasya // suyubhyazca'( )paH, kid dIrghatvaM c| 7 arAlaM kuTilaM carati zulkastu ghaTTAdideyam ArAlikaH / 'crti'448|| iti Thak / arAlaM paNyamasyeti, 'tadasya pnnym'4451|| iti Thag vA / 8 patrapAkapAtradhAraNAya 1 zalati pratibandho'nena zulkaH / 'zala gatau' lohaghaTitaM 'vAulI' iti prasiddhama, vallate saMvaNoti vallaH / (bhvA.pa.se.), 'zulkavalkolkA:'( )iti nipAtaH / "zaktaH 20 'valla saMvaraNe'(bhvA.A.se.), 'hlc'3|3|121|| iti ghaja, zulkazikhaNDau zamyA zramaNa : zapathazulkau''["]iti zabhedAt tadyogAd 'anyebhyo'pi-'(vaa-5|2109) iti vapratyaye tAlavyAdiH / ghaTTate'treti ghaTTaH / 'ghaTTa skhalane '(bhvA.A.se.), vallavaH / valliH sautro dhAtuH prItyarthe, tato ghatri vallaH adhikaraNe ghaJ / ghaTTo rAjagrAhyagrahaNasthAnAdi vartma / "ghaTTo'tra prItistAM vAti prApnotIti, 'aat:-'3|23|| iti ko vA / rakSArthaM rAjadeyabhAga : zulkaH"[]iti mAdhavI" / ghaTTo nadI- 50 aSTau 'rasoIdAra' iti khyaatsy|| taTasthAnam, 'ghATa' iti prasiddho vA, sa Adiryasya sa ghaTTAdiH, AdizabdAd gulmapratolyAdiH, tatra dIyate ghaTTAdideyam / 'aco bhaurikaH kanakAdhyakSaH yt'3|197|| / AdizabdAd gulmapratolyAdau pravezyani:sArya1 bhariNi savarNe niyakto bhaurikaH / 'tatra niyaktaH' dravyebhyo rAjagrAhyo bhAgo'tra zalkaH / yadamara:-"ghaTAdideyaM 4 / 4 / 69 // iti Thak / hairika iti USmacaturthadvAdazasvarA- zulko'strI / zulkazabdo vivAhAya varAd graahyvstuvaacypi| dirymitynye| 2 kanakasyA'dhyakSaH kanakAdhyakSaH / dve svarNA- yadajaya:-"zulko ghaTTe vivAhAya varAd grAhye ca vastuni" dhikAriNaH // [ ]iti / mahezvaro'pi-"zulkaM ghaTTAdideye syAjjAmAturbandha 1. odanazi-' iti1 // 2. ito'gre 4pratau 'vA' iti dRzyate // 3. 'kuNa guNa cAmantraNe' iti svAmI, 'keta grAma kuNa guNa cAmantraNe' iti maitreyaH, 'saGketa grAma kuNa guNa cAmantraNe' iti sAyaNaH // 4. 'tena divyati- '44 / 2 // ityataH 'tena' ityanuvRtteH karmaNi Thak cintyaH // 5. 'patra' iti pATho'nupayuktaH pratibhAti // 6. tulniiyo'mrkossH2|87|| 7. 'muhara' iti3, 'muhari' iti4|| 8. 'zukvalkolkA:'(uNA-322) ityuNAdigaNasUtram // 9. 'zravaNa:' iti1.2.4 // 10. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, zro-481, pR.567|| 11. 'ghaTTa calane' iti kSIrataraGgiNyAdau // 12. '-deyo bhAgaH' iti3 // 13. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, zUo-481, pR.567||, tatra "ghaTTa skhalane / ghaTTate'tra / ghaJ (paa.3|3|121||) / ghaTTo rAjagrAhyagrahaNasthAnAdiH / " "ghaTTo vartma 'ghATI ti khyAtaH / tatra rakSArtha rAjadeyabhAgaH zulkaH" iti mAdhavI / " iti dRzyate // 14. ito'gre 4pratau 'yo' iti dRzyate // Page #359 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 30 318 ke'pi ca " [ vizvaprakAzakozaH, kAntavarga:, zrI - 43 ] iti / " jAmAturbandhako vivAhAya varAd grAhyaM dhanam "[ ] iti tadvRttiH / tadA loke 'paDalauM ' ' iti bhASA / yadraghuH -"svaM vicintya ca dhanurdurAnamaM pIDito duhitRzulkasaMsthayA "[ raghuvaMzam, sargaH - 11, zle-38], " hanUmAnapi zRNuta janakazulkaM kSatriyAH sarva ete "[ ] iti / ekaM 'nadIUtaraNauM dANabhADao' iti prasiddhasya // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA dharmAdhikaraNI ca 1 dharmasyA'dhyakSaH dharmAdhyakSaH / 2 dharmaM carati dhArmikaH / ' dharmaM carati 4 14 141 // iti sUtreNa Thak // 724 // 3 dharme'dhikaraNamadhikAro'sya dharmAdhikaraNI / 'ata ininau 5 2 115 // itIniH / traNi dharmAdhikAriNaH // atha haTTAdhyakSo'dhikarmikaH / dharmAdhyakSastu dhArmikaH // 724 // syAtAmantaHpurAdhyakSe'ntarvaM zikA''varodhikau // 726 // 1 antariti, tAtsthyalakSaNavA'ntarAbhyantarastho vaMzo gRhamantarvaMzaH, tatra bhavo'dhikRtatvAd vidyamAnaH, 'antapUrvapadAT 40 ThaJ ' 4 | 3 |60 // iti ThaJ saMjJApUrvakatvAd vRddhyabhAvaH / matvarthe Than vA / antarvaMzasya antarvaMzam, avyayIbhAvaH / tAH santyasya antarvaMzikaH vA / vRddhipakSe AntarvaMziko'pi / 2 avarodhe niyuktaH AvarodhikaH / tatra niyukta: 4 4 69 // iti Thak / antaHpurako'pi / "antaHpure tvadhikRtaH syAdantarvaMziko janaH " [ amarakoSaH 2 18 / 8 // ] ityamaraH / " [janaH ] kubjavAmanAdisamUhaH''[ ama.kSIra.2 // 88 // ] iti taTTIkA | dve sAmAnyena kubjavAmanAdikAnta:purAdhikAriNaH // [ zeSazcAtra 1 haTTeSvadhyakSo haTTAdhyakSaH / 2 adhi upari karmA'sya adhikarmikaH / vrIhyAdibhyazca 5 / 2 / 116 // iti Than / dve haTTAdhikAriNaH // caturaGgabalAdhyakSaH senAnIrdaNDanAyakaH // 725 // 1 catvAri hastyazvarathapAdAtikAni aGgAni yasya 20 taccaturaGgam, tacca tad balaM sainyaM ca caturaGgabalam, tasyA'dhyakSaH caturaGgabalAdhyakSaH / 2 senAM nayati senAnIH / ' NIJ prApaNe'(bhvA.u.a.), 'satsUdviSa- '3 / 2 / 61 // iti kvip / 3 daNDaM sainyaM nayati daNDanAyakaH / NIJ prApaNe' (bhvA.u.a.), Nvul / trINi 'selahata' iti khyAtasya // 725 // sthAyuko'dhikRto grAme 1 tiSThatItyevaMzIlaH sthAyukaH / 'SThA gatinivRttau' (bhvA.pa.a.), 'laSapatapadasthA- '3 / 2 / 154 // ityukaJ, 'Ato yuk ciNkRto: 7 | 3 | 33 // iti yuk / ekasmin grAme'dhikArItyarthaH / 'sAMhaNA' iti bhASA // gopo grAmeSu bhUriSu / [ martyakANDaH-3 1 gAM bhuvaM pAti rakSati gopaH / 'pA rakSaNe ' ( a. pa.a.), 'Ato'nupasarge kaH '3 / 2 / 3 // / gopAyatIti gopo vA / 'gupU rakSaNe ' (bhvA.pa.se.), ac / bahuSu grAmeSvadhikRto'dhikArI / "gopau bhUpAlavallavau grAmaughagoSThAdhikRtau "[ anekArthasaGgrahaH 2 / 289-290 ] ityanekArtha: / " 'grAmaughAdhikRtau ' [ ] ityanekArthaH, grAmaughAdhikRto grAmapatiH "[ ] iti taTTIkA / ekaM grAmavRndapateH // 'kSudropakaraNAnAM syAdadhyakSaH pArikarmikaH / purAdhyakSe koTTapatiH pauriko dANDapAzikaH // 1 // " [zeSanAmamAlA3 | 142 // ] ] // 726 // zuddhAntaH syAdantaH ntaH puramavarodho'varodhanam / 1 zuddhAH zucayaH sauvidallA ante'sya zuddhAntaH, puMklI. / 2 antargataM purasya gRhasya antaHpuram / 3 avarudhyate avarodhaH / karmaNi ghaJ / 4 avarudhyate avarodhanam / karmaNi lyuT / catvAri antaHpurasya // sauvidallAH kacekinaH sthApatyAH saurvidAzca 1. 'paDalanuM' iti3, 'paDalau' iti4 // 2. 'nadIutaraNI' iti3 // 3. 'bhADau' iti3.4 // 4 tulanIyo'marakoSaH 2 18 17 // 5. 'ThaJ' iti3.4 // 6. tulanIyo'marakoSaH 2 48 48 // 7. koSThAntargatapAThasthAne 1.2.4 pratiSu "vidallAH zaNDhAH" iti dRzyate // // 727 // 1 suvidantaM (vivAhaM jAnantaM lAnti suvillA UDhAH) 60 striyaH, tatra bhavA vidyamAnAH sauvidallAH / 'tatra bhavaH '4 / 3 / 53 // ityaN / suSThu vidanti jAnanti antaHpuravyApAramiti 50 For Private Personal Use Only Page #360 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 30 724-729 ] vyutpattiratnAkarakalitA 319 suvidaH paNDitAH / 'kvip c'3|276 // iti kvip / tAnatati zAtravaH pratyavasthAtA prtyniiko'bhiyaatyrii||728|| sAtatyena gacchati suvid bhUpAlaH, taM lAti suvidallamantaH dasyuH sapatno'sahano vipksso| puram / 'Ato'nupasarge kH'3|2|3 // , 'torli'8460 // iti latvam / tatra bhavAH sauvidallA vA / 2 kaJcukazcolako vinIta- dveSI dviSan vaiyahito jighAMsuH // veSArthamastyeSAM kaJcukinaH / 'ata initthnau'5|2|115 // durhat pareH panthakapanthinau dviT / itIniH / 3 tiSThatyasminniti sthaH, ghabarthe kaH, sthazcAsau patizceti sthapatiH, tasyA'mI, (pUrvAvaNyasyasthApa) 'dityaditya-' pratyarthyamitrAvabhimAtyarAtI // 729 // 4 / 185 ||ityaadinaa NyaH sthApatyAH / bRhaspatISTyA iSTavAn, 1 zRNAti hinastIti zatruH / 'zu hiMsAyAm' sa bhUpaH sthapatiH, tasyAmapUrvAvaNya (tasyeme, pUrvavaNNyaH ) / (tyA.pa.se.), 'jaccAdayazca'(uNA-542) iti sAdhaH / [yadvA] 10 "sthapatiH [eva, 'caturvarNAdInAM svArtha upasaGkhyAnam'(vA zAtayatIti zatruH / 'zala zAtane'(bhvA.tu.A.a.), 'nR51124||] iti svArthe Sya"[ ]ityanye / "kulastrIrvyavasthayAM (tR)zadibhyAM trun '( )iti trun, bAhulakANNilopo vRddhyasthApayanti sthapatayaH, sthapataya eva sthApatyAH, cAturvaNyAditvAt bhAvazca, pratyayalakSaNena Nijnimittam, tattvam, tatra / 2 pratiSyaJ''[ ]ityanye / 4 su zobhanaM vetti, igupadhatvAt kaH, kUlaH pakSaH pratipakSaH / 3 piprati roSamiti paraH / 'pa suvido rAjA, tasyA'mI sauvidAH / 'praagdiivyto'nn'4|183|| pAlanapUraNayo:'(ju.pa.a.), ac, 'ittvottvAbhyAM guNavRddhI pUrva- 40 ityaN / catvAri antaHpurarakSiNAm, "kubjavAmanAdInAm" viprtissedhen'(vaa-7|1|102)ityuttvaapvaado guNaH / 4 rapati [abhi. svopajJaTIkA 3727] ityAcAryAH // 727 // doSaM vyaktIkaroti ripuH / 'rapa vyaktAyAM vAci'(bhvA.pa.se.), SaNDhe varSavaraH 'rapericcopadhAyA:'(uNA-26) iti kupratyaye upadhAyA ittvm| 5 zatrureva zAtravaH / 'prjnyaadibhyshc'5|4|38|| ityaN / 6 1 SaNDhaH napuMsako'ta evAnta:purarakSakastatra / zaNDha- pratIpamavatiSThatIta pratyavasthAtA / tRc / 7 pratIpamanIstAlavyAdiSTavargacaturtho'pi / zAmyati ziznAbhAvAt zaNDhaH / kamasya pratyanIkaH / 8 abhimukhaM yAti abhiyAtiH / 'yA 20 ['zamu upazame'(di.pa.se.)], 'zameDha:'(uNA-99)iti DhaH / prApaNe'(a.pa.a.), 'abheryAmAbhyAm'(haimoNA-663)ityAtiH / "zaNDhaH klIbastu kaJcakI''[]iti tAlavyAdau rabhasaH / 2 "yAdhAtoH ktici"[TIkAsarvasvam 2|8|10||]iti sarvasvam / varSa vIryasekaM vRNotyAcchAdayati varSavaraH / 'vRJ AcchAdane' 'yatI prayatne '(bhvA.pa.se.), nirIkAroM veti curAdiNyantAda (svA.u.se.), ac / varati nirAkaroti varaH / varSasya reta:- 'aca i:'(uNA-578)iti irvA / abhighAtItyapi / abhi 50 sekasya varo varSavaraH / / sarvato hantuM zIlamasya abhighAtI / 'han (hana) hiMsAgatyoH "ye tvalpasattvAH prathamAH klIbAzca strIsvabhAvinaH / (a.pa.a.), 'supyjaatau-'3|2178||iti NiniH / 8 iyarti" jAtyA na duSya:(duSTAH) kAryeSu te vai varSavarAH smRtAH // 1 // " / virodhamiti ariH / 'R gatau'(ju.pa.a.), 'aca i:'(uNA[]iti / dve 'SojA' iti khyAtasya // 578)iti iH // 728 // 10 dastyatyabhimatArthamutkSipati dasyuH / 'tasu utkSepaNe '(di.pa.se.), 'dasu ca'(di.pa.se.), 'janimanitanidasibhyo yu :'(uNA-300)iti yuH, bAhulakAd 1. 'bhava ityaNa' iti1, 'bhavaH' iti2|| 2. koSThAntargatapATho vicAraNIyaH // 3. '-sthAyA' iti2.3.4|| 4. '-dhAt' iti1||5.'-dyH' iti svopajJaTIkAyam, 31727 // , pR.161|| 6. '-ryaH' iti1.2|| 7. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, zo-463, pR.546 / / 8. 'varaNe' iti kSIrataraGgiNyAdau / 9. 'ca' iti3.4|| 10. dra. TIkAsarvasvam, bhA-3, 289 // , pR.58||, tatra "ye tvalpasArA: prakhalA: klIbAzca strIsvabhAvinaH / na duSTAH kvApi kArye ca te vai varSavarAH smRtAH // " iti dRzyate // 11. '-sti' iti1.2 // 12. '-yati' iti // 13. 'ruzAtibhyAM krun' ityuNAdigaNe // 14. dra. mA. dhAtuvRttiH, bhvAdiH, dhAtusaM-584, pR.219|| 15. '-SThati' iti1.2||, 'samavapravibhyaH sth:'1|3|2|| ityenenA''tmanepaditvAdidaM 'avatiSThatIti' rUpaM vicAraNIyam // 16. sarvAnandakRtaTIkAsarvasve "yAte: ktic / abhiyAtiH" iti dRzyate, bhA-3, 24 / 10 // , pR.60|| 17. 'yata nikAropaskArayoH' iti curAdau kSIrataraGgiNyAdau // 18. 'iyarti' iti3, 'iryate' iti4|| 19. 'tasu upakSaye' iti svAmisAyaNau, 'tasu prakSepe' iti maitreyaH // 20. 'yajimanizundhidasijanibhyo yuc' ityuNAdigaNasUtram // Jain Education Intemational Page #361 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 320 yoranAdezAbhAvaH, anunAsikatvapratijJAnAdvA / 11 sapatnIva santApahetutvAt sapatnaH / 'vyan sapale '4 / 1 / 145 // iti nirdezAdakAraH / 12 na sahate asahanaH / Saha marSaNe ' (bhvA.A.se), yuc / 13 viruddhaH pakSo vipakSaH / "pakSo mAsArdhake pArzve grahe sAdhyA (sAdhya)virodhayo: "[vizvaprakAzakozaH, kSAntavarga:, zro-5] iti medini: (vizvaH) / 14 dveSaNazIlo dveSI / 'dviS(dviSa) aprItau' (a.u.a.), sampRcAditvAd ghinuN / 15 dveSTIti dviSan / 'dviSo'mitre' 3 / 2 / 131 // iti zatRpratyayaH / dviSantau, dviSantaH ityAdi / 16 vIrasya karma vairaM virodhaH, 10 '- vairamaithuna (ni)kayo : ' 4 | 3 | 125 // iti nirdezAdaN / "yuvAditvAdaN''[]ityanye, tadayuktam, tatra pAThAdarzanAt / tadyogAd vairI / matvarthe iniH / 17 hitAcaraNAd hitaH, na hitaH ahitaH / nAsti hitamasmAdvA ahitaH / 18 hantumicchati jighAMsati, jighAMsatItyevaMzIlo jighAMsuH / 'sanAzaMsabhikSa uH '3 / 2 / 168 // 19 krodhena duSTaM hRdayamasya durhRt / 'suhRdurhRdau mitraamitryo:'5|4|150||iti hRdayasya hRdAdezaH / durhRdau, durhRdaH ityAdi / 20 - 21 pareH parizabdAt panthikapanthinau yojyete, parita: panthayati gacchati paripanthi (ntha ) ka: / 'pathi gatau'(cu.u.se.), NijantaH Nvul / pari doSAkhyAnaM panthayati 20 gacchati paripanthI / 'pathi gatau ' ( cu.u.se.) ityAsmAccurAdegrahAditvANiniH / parizabdaM prakRtya ( prakRte) "doSAkhyAne nirasane pUjAMvAsthyozca(pUjAvyAptyozca) bhUSaNe " [medinIkozaH, avyayavargaH, zro- 68 ] iti medini: / 22 dveSTIti dviT / 'satsUdviSa- '3 / 2 / 61 // ityAdinA kvip / 23 pratikUlamavazyamarthayateM pratyarthI / 'artha yAcJAyAm ' (cu.u.se.), Avazyake NiniH / 24 amati gacchati vairam amitraH / 'am (ama) gatau' (bhvaa.p.se.)| amati (Amayati) rujatIti vA / 'ama roge' (cu.u.se.), 'amerdviSi picca ' ( uNA - 613) iti in / mitraviruddhakarmAcaraNAdvA amitraH / "lokAzrayatvAt puMstvam " 30 ["]itynye| asRhRdapi / 25 abhimAti krudhyati abhimAti: / 'mA mAne ' ( a.pa.a.), 'ktictau ca saMjJAyAm ' 3 | 3 |174 // iti ktic / 26 iyarti arAti: / 'R gatau ' (ju. - abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ martyakANDaH-3 pa.a.), 'rA dAne' (a.pa.a.), bAhulakAd 'harasibhyAM tiH ' ( ) iti rAdhAtorapi tiH / SaDviMzatiH zatroH // 729 // vairaM virodha vidveSaH 1 vIrasyedaM karma vairam / 'tasyedam ' 4 | 3 |120 // ityaN / 2-3 virodhanaM virodha: / vidveSaNaM vidveSaH / ubhayatra bhAve ghaJ / trINi vairasya // vayasyaH saMvayAH suhRt / snigdhaH sahacaro mitraM sakhA 1 vayasA tulyo vayasyaH / 'nauvayo- '4 14 / 9 1 // ityAdinA yat / zabdazaktisvAbhAvyAt tulyavayaskai : priyavAcakaH / 2 samAnaM vayo'syeti savayAH / 'atvasantasya cAdhAto: '6 14 114 // iti dIrghaH / savayasau, savayasaH ityAdi / 3 sobhanaM hRdayamasya suhRt / 'suhRtdurhRdau mitrAmitrayo: '54/150 // iti nipAtaH / 4 snihyati snigdhaH / 'SNi prItau ' (di.pa.se.), 'matibuddhipUjArthebhyazca 3 / 2 / 188 // iti cakArAd vartamAne ktaH / 5 sahacaratIti sahacaraH / evaM sahAyo'pi / 6 me snihyati mitram, klobe / 'JimidA snehane' (di.pa.se.), 'amicimidizasibhyastra: '(uNA-603) / "mitra- 50 mAviSTaliGgam "[ ]iti mizrAH / 7 samAnaH khyAyate janaiH samAnaM khyAtIti vA sakhA / 'khyA prakathane ' ( a.pa.a.), 'samAna: (samAne ) khyaH, sa codAttaH ' ( uNA - 576 ) itIN, sa ca Dit, 'veJo Dit-(vAterDicca) '(uNA-512) ityanuvRtte : DittvATTilopo yalopazca, '-ya[lopaH]- '(uNA-575 ) ityanuvRtteH samAnasya sabhAva:, 'anaGa (anaG ) sau 7 / 1 / 93 // ityana | sapta mitrasyai // 1. kaprati - ' iti // 2. 'nyaH' iti1.2 // dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravarga:, zro-464, pR. 548 // 3. 'para' iti1. 2 / 4. ' - ti' iti3.4 // 5. 'yAcanAyAM' iti4, maitreyasammato'yaM dhAtvartha:, 'upayAcJAyAm' iti svAmisAyaNau // 6. amerdvipati cit' ityuNAdigaNe // 7 -ddhaM' iti1.2 // 8. dra. padacandrikA, bhA-2, kSattravarga:, zro- 465, pR. 549 // 9 tulanIyo'marakoSaH 1 / 7 / 25 // 10. 'vizeSeNa rodho virodha:' iti4 // 11 ito'gre 1pratau 'dharma' iti dRzyate // 12. ' vayasaH' iti3 // 13. dIrghatve 'jyotirjanapada- '6 / 3 / 85 // ityenana samAnasya sa ityapi bodhyam // 14. 'sniha' iti3 // 15. 'midyati' iti2.4, 'midyate' iti3 // 16. ' -bhyaH kA:' ityuNAdigaNe // 17. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravarga:, zro- 466, pR.550 // 18. ito'gre 4pratau 'sakhA' iti dRzyate // 19. 'mitrasya sapta' iti3.4 // For Private Personal Use Only 40 Page #362 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 730-733] vyutpattiratnAkarakalitA 321 , sakhyaM tu sauhRdam // 730 // 1 vijigISoH rAjJo viSayAjjanapadAdanantaro'vyavahito rAjA zatruH ucyata ityanvayaH / ekaM zatrurAjJaH // sauhArda sAptapadInamaitryajaryANi saGgatam / mitramataH param / 30 1 sakhyurbhAvaH karma vA sakhyam / 'sakhyuryaH' 5 / 1 / 126 // iti yaH / 2 suhRdo bhAvaH sauhRdam / 1 ato'smAcchatro rAjJaH paraM parabhUmisthitaM vijiyuvAditvAdaNa, bAhulakAduttarapadasya na vRddhiH // 730 // 3 gISoH rAjJo mitram ucyata ityanvayaH / eka mitrarAjJaH // suhRdayasya bhAvakarmaNI sauhArdam / 'hAyanAntayuvAdibhyo'N' udAsInaH parataraH 5 / 1 / 130 // ityaNa, 'hRdbhgsindhu-7|3|19 // ityubhayapada 1 zatrumitrayo rAjJobhUmibhyaH parataro bAhya udAsInaH vRddhiH, 'hRdayasya hallekha '6 / 3 / 50 // ityAdinA hRdayasya hRdbhaavH| 4 saptabhiH padairavApyate sAptapadInam / 'sAptapadInaM ucyata ityanvayaH / udpUrvAdAse: zAnac / ekamudAsInarAjJaH // skhym'5|2|22 // iti sAdhuH / saptabhiH padaiH kramaistyA pANigrAhastu pRSThataH // 732 // dyantairvA'vApyate sAptapadInamiti vA / prAk sUtreNaiva sAdhuH / 1 vijigISoH rAjJaH pazcAt sthitarAjanAmaikaM pANisakhA'pi / 5 mitrasya' bhAvaH karma vA maitryam, GISi grAhaH iti / zatrujayAyodyatasya vijigISostacchatrupakSapAtena yaH maitrii| 6 na jIryati ajayam / 'ja[2] vayohAnau' pANi pazcAtpadaM gRhNAti yAtIti / 'krmnnynn'3|2|1|| / (di.pa.se.), 'ajayaM snggtm'3|1|105 // iti sUtreNa "sainyapRSThe pumAn pANiH pazcAtpadajigISayoH''["] iti vizvaH / 40 sAdhuH / 7 saGgamanaM saGgatam / bAhulakAd bhAve ktaH / vijigISuzatrumitrodAsInapAjigrAheSu paJcasveteSu dvAdazarAjakasapta 'mitrAI' iti khyAtAyAH // maNDalaM parisamAptam / yaduktamAnandanaM tvApracchanaM syAt sabhAjanamityapi // 731 // "ari1mitraramarermitraM3 mitramitramahataH param / tathArimitramitraM5 ca vijigISoH puraH smRtAH // 1 // 1 Anandyate Anandanam / 'TuNadi(Tunadi) samRddhau' (bhvA.pa.se.), bhAve lyuT / 2 ApRcchayate Apracchanam / pArSNagrAha1stathAkrandara AsArau ca tayoH pRthk3-4| madhyamo5'thApyudAsIna6 iti dvAdazarAjakam // 2 // "[] ||732 // 20 bhAve lyuT / AGpUrvaH pracchirAliGganArthaH / yathA-"ApRccha sva priyasakhamamum"[meghadUtam, pUrvameghaH, zo-12]iti / 3 anuvRttistvanurodhaH sabhAjyate sabhAjanam / 'sabhAja prItisevanayoM: '(cu.u.se.), 1 anuvartanam anuvRttiH / vRtu vartane'(bhvA.A.se.), curAdiH, bhAve lyuT / "sabhAjanAyopagatAn sa divyAn munIn ___ 'striyAM ktin'3|3|94|| / 2 anurodhanam anurodhaH / bhAve puraskRtya hatasya zatroH''[raghuvaMzam, sargaH-14, zo-18]iti ghaJ / dve icchAnuvartanasya / 'manarAkhavauM'' iti bhASA // 50 raghuH / trINi AliGganAnandasya / AliGgaya kuzalAdipRcchetyarthaH / 'milavauM' ityAdibhASA // 731 // heriko gUDhapUruSaH / viSayAnantaro rAjA zatruH praNidhiryathArhavarNo'vasarpo mantraviccaraH // 733 // 1. '-ntairvApyate' iti3|| 2. "mitryasya' iti4|| 3 'sabhAja prItidarzane' iti svAmI, 'sabhAja prItidarzanayoH' iti maitreyasAyaNau // 4. '-GgatA Anandasya' iti1, '-GganA Anandasya' iti2|| 5 'milavu' iti3, "milavau' iti4|| 6 tulniiyo'mrkoss:289|| 7. tulanIyo'marakoSaH 289-10 // 8 'zatru' iti4|| 9. 'pANiH' iti4|| 10. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, zrI-464, pR.548 / , raamaashrmii2|8|10||, pR.350 // , vizvaprakAzavizvalocanakozayorna dRzyate // 11. "rAjAnastu 'arimitramarermitraM mittramitramataH param / tathArimitramitraM ca vijigISoH purassarAH // ' paJceti zeSaH / 'pAjigrAhAstataH pazcAdAkrandastadanantaram / AsArAvanayozcaiva vijigISostu pRSThataH // ' pANiMgrAhAsAraH AkrandAsArazcetyarthaH / atra catvAra iti / evaM nava bhavanti / vijigISurdazamaH / 'arezca vijigISozca madhyamo bhUmyanantaraH / anugrahe saMhatayoH samartho vyastayorvadhe / maNDalAd bahireteSAmudAsIno balAdhikaH // ' iti madhyamodAsInAbhyAM saha dvAdaza veditavyAH // " iti zizupAlavadhasarvaGkaSATIkA, zizupAlavadham, 281 // , pR.53 / / 12. dra. ama.kSIrasvAmiTIkA 2 / 8 / 10 // , pR.178 // , svopajJaTIkA3732 / / , pR.162|| 13. '-vau' iti4, "-vo' iti3 / / Page #363 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 40 SaD guNAH 322 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 vArtAyana: spazazcAraH 1sIdantyasminniti sattraM gRhaM sadAdAnaM ca, tadasyA- 30 'sti sattrI / 'ata initthnau'5|2|115 ||itiiniH, tatra / 1 hinoti pararASTraM gacchati herikaH / 'hi gatau 2 gRhasya patiH gRhapatiH / dve gRhapateH // vRddhau ca'(svA.pa.a.), pRSodarAdiH / 2 gUDha AvRtaH pUruSo gUDhapUruSaH / 3 prakarSeNa nidhIyate sthApyate jJeyamatreta sandezahArakaH // 734 // praNidhiH / 'DudhAJ dhAraNAdau'(ju.u.a.), 'upasarge gho: 1 dUyate'nena paraH yathoktavAditvAditi dUtaH / kiH'3|3|92 / / iti kiH / 4 yathArha varNaH prakAro'sya 'duI (TUda) upatApe'(svA.pa.se.), 'dutanibhyAM dIrghazca'(uNAyathArhavarNaH / yatra yena prakAreNA'ntastattvaM jJAtuM zakyate, 370)iti tan (ktaH) / davati gacchati paradezamiti vA / tatra tathAbhUtaH prakAro'syetyarthaH / "varNaH syAdbhedarUpayoH" 2 sandizyate'sau sandezaH / 'diza atisarjane'(tu.pa.a.), ["] iti dharaNiH / dezakAlocito varNa AkAraH, jAtivarNanaM karmaNi ghaJ / sandezo nivedyatvena vAgvizeSastaM harati 10 vA'sya ythaarhvrnnH| 5 tattvajJAnArthamavasarpatyadhikaM bhramati sandezahArakaH / 'hRJ haraNe'(bhvA.u.a.), nnvul| dve avasarpaH / 'sRplU gatau'(bhvA.A.se.), ac / "apakRSTa dUtasya // 734 // sarpatyapasarpaH''[]iti tu subhUtiH / "avacchannaM sarpatyapa- sandhivigrahayAnAnyAsanadvaidhAzrayA api / srpH''[am.kssiir.2|8|13 // ] iti svAmI / 6 mantraM vettIti mantravit / kvibantaH / 7 carati jAnAti paratattvaM caraH / 'cara gatau'(bhvA.pa.se.), ac // 733 // 1 ete sandhyAdayaH SaD guNAH, guNazabdavAcyA 8 vArtAmayate vArtAyana: / 'aya gatau'(bhvA.A.se.), ityarthaH / tatra svarNAdidAnena bandhubhiH prItyutpAdanaM mitrIkaraNaM nandyAditvAllyuH / 9 spaziH sautrastAlavyAntaH, spazati sandhiH / sampUrvAd dadhAte: 'upasarge ghoH kiH'3|3|92|| iti bAdhate parAniti spazaH / pacAdyac / 'spaza bAdhana kiH / 2 viruddhaM grahaNaM paramaNDale dAhaluNTanacchedAdiH vigrahaH, nibandhakAzakUTatUSNIbhedena trividhaH / 3 upacitasparzanayo: '(bhvA.u.se.)ityasya vA pcaadyci| 10 cara zakteH kRtamUlarASTrarakSasya zatroravaskandAya gamanaM yAnam / tacca 20 evaM, 'cara gatau'(bhvA.pa.se.), ac, prajJAdyaNi cAraH / daza vigRhyayAnam1, sandhAyayAnam, saMbhUyayAnam3, prasaGgayAnam4, 'herU' iti khyAtasya // upekSyayAnam5 ceti paJcavidham / pazcAt sthAyinaH zatrorbala- 50 Aptapratyayitau samau / dravyajanapadavAsAdikaM kRtvA purovartini zatrau yA yAtrA, tad vigRhyayAnam1, zUrAya rAjyagrahaNasamarthena zatruNA sandhisandhAyA'reH 1 "rAgadveSavinirmukta Apta ityabhidhIyate''["]iti / saMmukhaM gamanaM sandhAyayAnam2, balavadariNA sandhAya saMmIlya, taiH Apyate sma AptaH / 'ApM vyAptau'(svA.pa.a.), karmaNi saha yAtuM ke'rau(kAtare'rau) yad yAnam, tat saMbhUyayAnam3 / ktaH / 2 pratyayo vizvAsa: sAto'sya pratyayitaH, triliGgaH ekaM prati kRtayAnasyA'nantaropasthitAnuddezye'pi yad yAnam, tat vAcyaliGgatvAt / tArakAditvAditacpratyayaH / "pratyayaH zapathe / prasaGgayAnam4 / zatrau zatrorbalAdhAnAya pathi prApteSu zatrumitreSu randhre vizvAsAdharahetueM "[vizvaprakAzakozaH, yAntavargaH, yo apareSu vA baliSu zatrumupekSya yad yAnam, tadupekSyayAnam / 4 69] iti vizvaH / dve avyabhicArivacanasya puMsaH // nA'hamidAnIM yoddhaM samartha iti kAlAdipratIkSaNaM vijigISosattriNi syAd gRhapatiH rdurgAdIn vardhayataH sthitiH Asanam / tadapi vigRhyAsanaM 1. '-matra' iti3.4|| 2. 'yathArha-' iti1.3|| 3. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, bho-467, pR.552 // , raamaashrmii2|8|13 // , pR.351|| 4. 'tatra' iti1.3|| 5. '-kaSTaM' iti4|| 6. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, zUo-467, pR.552|| 7 3pratau nAsti // 8 'vetti' iti1.2|| 9. '-tvamiti' iti3 / / 10. ito'gre 4pratau 'iti' iti, 3pratau ca 'prApnoti' iti dRzyate // 11. 'parAn' iti // 12. maitreyasAyaNasammato'yaM dhAtvarthaH, 'bAdhanaspAzanayoH' iti svAmI // 13. ito'gre 4pratau 'cAraH' iti dRzyate // 14. "heru' iti2.3|| 15. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, zrI-467, pR.552|| 16. 'vizvAsAcArahetuSu' iti vizvaprakAzakoze, pR.120|| 17 '-stIti' iti3|| 18. 'duJ' iti1, 'dUG' iti4|| 19. '-dibhiH' iti3|| 20. 'sandhAna-' iti3|| 21. 'ekaprakRta-' iti padacandrikAyAm, bhA-2, kSatravargaH, zUo-473, pR.557|| Jain Education Intemational Jain Education Intermational Page #364 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 734-736] - vyutpattiratnAkarakalitA 323 sandhAyAsanAdipUrvavat paJcavidham / vigraheNa zatroravaskando'- sandhyAdInAM sAmAdInAM ca yathA'vasthApanam, na tu jJAnabalaM zaktasya taddezAdikaM vinAzya durgAdau (durga) pravizyA'vasthAnaM mantrazaktiH / "paJcAGga[mantro] mantrazaktiH''[ ]iti maadhvii| vigRhyAsanam / tulyabalatvAdi udve (tulyabalatvAd yuddhe) kSIya- eSAM trayANAM prabhutvotsAhamantrANAM nAmaikaM zaktiriti // 735 // mANayoH sandhiM kRtvA'vasthAnaM sandhAyAsanam / balinaH zatro- sAmadAnabhedadaNDA upAyAH jaye azaktasya durgAzrayeNA'pi sthAtumazakyatvAd balinA mitreNa zatraNA vA [militvA]'vasthAnaM sNbhyaasnm| zatramabhigacchato 1 priyakaraNArthaM pradAnasambandhAdiH krodhopazamaH mitrAgamanAderutsavasya ca prasaGgenA'ntarA sthitiH prasaGgAsanama / sAntvanaM sAma, klIbe / syati vairamaneneti sAma / 'So'ntakarmaNi' balinamapi zatru durnayAdinA nityamupacIyamAnamupekSya tadapa- (di.pa.a.), 'sAma sAntvaprayoge'(cu.u.se.)ityasya vA / cayApekSayA sthitiH upekSyAsanam / 5 balinorvairiNormadhye 'nAmansAman-'(uNA-590) ityAdinA nipAtaH, dantyAdiH / kAkAkSivadalakSitasyobhayatra vAcA svasamarpaNaM dvaidham / balinA zamayati virodhamiti zAma iti tAlavyAdirapi / tacca paJcadhA- 40 saha sandhivigraha ityaparam / zatrorvA mUlaprakRtibhiH saha sandhAya "parasparopakArANAM darzanaM guNakIrtanam / zatruNA saha vigraha iti tRtIyam / zatruNaiva vA sandhivi- sambandhasya samAkhyAnamAyatyAH saMprakAzanam // 1 // grahasamudAyahetoDhuMgAzrayasya vyApAra iti caturthamiti caturvidhaM vAcA pezalayA sAdhu tavA'hamiti cA'rpaNam / dvaidham / 6 balavatA'riNA vidyamAnasya hInazakteryad bala- iti sAmavidhAnajJaiH sAma paJcavidhaM smRtam // 2 // " vaddharmavijayisamAzrayaNam, tad AzrayaH / tasyaiva balinaH [kAmandakIyanItisAraH, (upAyavikalpa:), sargaH-17, zrozatroH sevayA, kaSAdidAnenA''zrayaNamAzraya iti dvividhamA- 4-5] iti / 2 svadhanasya parebhyaH pratipAdanaM dAnam / zrayaH / uktaM ca "yaH samAsadhavotsargamuttamAdhamamadhyamAn / "ucchidyamANo ripuNA nirupAyapratikriyaH / (yaH samprAptadhanotsarga uttamAdhamamadhyamaH / ) __zaktihInaH saMzrayate balinaM dhArmikaM nRpam // 1 // " pratidAnaM tadA tasya gRhItasyA'numodanam // 2 // 20 []iti / ete sandhyAdayaH SaD rAjyopakArakA guNA: ucyante / dravyAdAnamapUrvaM ca svayaM prAha (grAha)pravartanam / ekaM sandhyAdiSaNNAm // deyasya pratimokSazca dAnaM paJcavidhaM smRtam // 3 // " zaktayastistraH prabhutvotsAhamantrajAH // 735 // [kAmandakIyanItisAraH, (upAyavikalpaH), sarga:-17, zrI-6 7]iti| 3 zatroramAtyAdInAmupAyena parato vizeSyA(vizrUiSyA)1 (zaktayaH iti,) tisra imAH zaktayaH iti zakti ''tmasAtkaraNaM bhedaH / sa trividhaH / taduktamzabdavAcyA iti bhAvaH / zakyate jetumAbhiriti zaktayaH / 'zakla zaktau'(svA.pa.a.), 'striyAM ktin'3|3|94|| / "sneharAgopanayanaM saMharSotpAdanaM tathA / (prabhutvotsAhamantrajAH), tatra prabhutvasAdhakatvAt koSadaNDau / saMtarjanaM ca bhedajJairbhedastu trividhaH smRtaH // 4 // " prabhutvazaktiH / uktaM ca-"koSadaNDabalaM prabhuzaktiH"[kauTi- [kAmandakIyanItisAraH, (upAyavikalpa:), sargaH-17, zro-8] lIyamarthazAstram, adhikaraNam-6, adhyAyaH-2, (prakaraNam- iti| rAjJo drohAya zapathapUrvakam 'amISAmekamapi(amI 97) iti / 2 vikrameNa svazakyAviSkaraNama utsaahshktiH| SAmaikamatyaM) jAtam' ityasyA'rthasya kapaTalekhAdInAM [rAjasadasi 30 uktaM ca-"vikramabalamutsAhazaktiH"[kauTilIyamarthazAstram, prakSepAd rAjJo'nuyAyiSu snehasya parijanAnAM ca prabhau bhakte- 60 adhikaraNam-6, adhyAyaH-2, (prakaraNam-97)]iti / 3 rapanayanamityekaH / anuyAyinAmeva parasparAbhibhavasaJjananaM] 50 1. 'saMbhyayAnaM' iti1.2 // 2. "tasyaiva vA balinaH zatroH sevayA koSAdidAnena ca AzrayaNam iti dvividha AzrayaH" iti padacandrikAyAm, bhA-2, kSatravargaH, tho-473, pR.558 // 3. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, zrI-473, pR.558|| 4. koSThAntargatapAThaH3.4pratyorna dRzyate // 5. koSThAntargatapAThaH1.ravinA // 6. kauTilIyA'rthazAstre 'koza-' iti dRzyate, pR.448|| 7. 'priyagadArtha' iti 1.2 // 8. "priyavAgarthapradAnasaMbandhAdibhiH krodhopazamanaM sAntvanaM sAma" iti padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, zo-474, pR.560|| 9. 1.2pratyo sti // 10. 'nAmansIman-'(uNA590)ityuNAdigaNasUtram, ataH 'sAtibhyAM maninmaniNau'(uNA-590)ityanena sAmasiddhiH kAryA // 11-1 'kIrtanaM' iti, 11-2 'paizalayA' iti kAmandakIyanItisAre, pR.190 // 12. "dravyAdAnamapUrvatvaM svayaM pra('prA' iti3)vartanaM tathA" iti3.4 // 13. '-rogA-' iti4|| Page #365 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 20 ''vadho'nugrahaNaM caiva pariklezastathaiva ca / iti daNDavidhAnajJairdaNDo'pi trividhaH smRtaH // 5 // " [kAmandakIyanItisAraH, ( upAyavikalpaH ), sarga: - 17, zrI9] iti / pariklezo bandhanatADanAdiH / 1 svArthasampAdanakAraNAni upAyAH / upaiti ebhiH zrIrityupAyAH / 'iN gatau' ( a.pa.a.) karaNe ghaJ / ekaM sAmAdicaturNAmupAyA iti / 10 kecittu - "mAyAmupekSAmindrajAlamiti tritayamupAyeSvantarbhAvya saptopAyAnAhuH / uktaM ca "sAma dAnaM ca bhedazca daNDazceti catuSTayam / mAyopekSendrajAlaM ca saptopAyAH prakIrtitAH // 6 // " [ kAmandakIyanItisAraH, (upAyavikalpaH ), sarga:-17, zro3] iti / tatra mAyopekSe daNDa evA'ntarbhavataH / indrajAlaM ca bheda iti granthakRdabhiprAyaH / etatpAThakrameNaiva "caturthopAyasAdhyeti zatrau sAntvamapi kriyate (caturthopAyasAdhye tu ripau sAntavamapakriyA) [zizupAlavadham, sargaH - 2, zlo-54]" iti mAghe daNDazcaturthopAyatvenoktaH // tatra prathamaM sAmopAyamAha 30 324 saMharSotpAdanam (saGgharSotpAdanam ? ) iti dvitIyam ( dvitIyaH) / 4 teja: damanaM daNDaH zAstiH / ' JamantADDuH ' ( uNA - 111) / so'pi trividhaH / taduktam " abhidhAnacintAmaNinAmamAlA sAma sAntvanam / 1 syati vairamaneneti sAma, priyavacanAdi, klIbe / 'So'ntakarmaNi'(di.pa.a.), ' - sAmandAman - ' ( uNA - 590 ) iti sAdhuH / zamayati virodhamiti zAma, tAlavyAdirapi / 2 sAntvyate'nena sAntvanam / 'sAntva sAmaprayoge' (cu.u.se.), karaNe lyuT / sAntvamapi / "sAma sAntvam" [ amarakoSaH 3 / 8 / 21 // ] ityamaraH / dve sAmnaH / dAnopAyaH prasiddhatvAnnoktaH // atha bhedopAyamAha upajApaH punarbhedaH 1 upajapanam upajApaH / 'japa jalpa vyaktAyAM vAci' (bhvA.pa.se.), bhAve ghaJ / upAMzu japanamupajApa iti vA / 2 saMhatayorbhedanaM bhedaH / bhAve ghaJ / dve bhedasya // [ martyakANDaH-3 daNDaH syAt sAhasaM damaH // 736 // 1 daNDanaM daNDaH, puMklI. / ' daNDa daNDane ' ( cu.u.se.), bhAve ghaJ / 2 saho balam, tatra bhavam, tena nirvRttaM vA sAhasam, klIbe / vaijayantI tu " daNDo damaH sAhaso'strI''[vaijayantIkoSaH 3 / 7 / 46 ] iti puMsyapyAha / 3 damanaM damaH / 'damu upazame' (di.pa.se.), bhAve ghaJ, 'nodAttopadeza- ' 7 | 3 | 34 // iti vRddhyabhAvaH / trINi daNDasya // 736 // prAbhRtaM DhaukanaM laJcotkocaH kauzalikAmiSe / . upAccAraH pradAnaM dAhArau grAhyAyane api // 737 // 1 prakarSeNa A samantAd bhAvena bhriyate prAbhRtam / 'jItaH ktaH '3 / 2 / 187 // iti vartamAne ktaH / 2 Dhaukyate Dhaukanam / 'DhaukR gatau ' (bhvA.A.se.), lyuT / lIyate (lAyate) pracchannaM gRhyate laJcA, puMstrI / 'lA AdAne ' ( a.pa.a.), 'kUrcabhUrcA (cUrcA) - ' (haimoNA - 113 ) iti vapratyaye nipAtyate / 4 utkucyate bhASyate utkocaH / utkocayati gurvapi kAryamalpIkaroti vA / 'kuca zabde tAre' (bhvA.pa.se.), 'kuca kauTilyAlpIbhAvayo: ' (bhvA.pa.se.) vA, pacAdyac / 5 kuzalaM prayojanamasya kauzalikam / 'tadasya prayojanam' 5 / 1 / 109 // 50 iti Thak / 6 AmiSamiva AmiSam paraM pratilobhanAt, puMklIbaliGgaH / amatyanena svasthIbhAvaM vA / 'am (ama) gatau ' (bhvA.pa.se.), 'amerdIrghazca' (uNA - 46 ) iti TilopaH (TiSac) / 7-12 upazabdAccArAdayaH SaD yojyante / upacaryate'nena upacAraH / upapradIyate upapradAnam / upadIyate upadA / upahriyate upahAraH / upagRhyate upagrAhyaH / upa samIpe'yante gacchantyanena upAyanam / pradezanaM ca / "prAbhRtaM tu pradezanam / upAyanamupagrAhyamupahArastathopadA ''[ amarakoSaH 2 / 8 / 27-28 ||]itymrH / " upapradAnamutkoca upadA laJcayA samA["]ityanye / "upadA prAbhRtaM proktamupagrAhyamupAyanam " 60 [ halAyudhakoza: 2 / 434 ] iti halAyudhaH / " catvAraH samAH "[ ] iti taTTIkA / dvAdaza prAbhRtasya / 'bheTi' iti bhASA // 737 // mAyopekSendrajAlAni kSudropAyA ime trayaH / 1. anAvazyako'yam // 2. 'vadho'rtha-' iti kAmandakIyanItisAre, pR.190 // 3. 'vA' iti1.2 // 4 'mAyopekSendrajAlamiti' iti3.4 // 5 ' daNDazca bhedazceti' iti kAmandakIyanItisAre, pR.190 // 6 etasyAnukra-' iti3 // 7 pUrvoktasAmazabdaTippaNI draSTavyA // 8 'daNDa daNDanipAtane' iti svAmisAyaNau, 'daNDa nipAtane' iti maitreyaH // 9 'lA dAne' iti 1.2 // 10. 'kuca samparcanakauTilyapratiSTambhavilekhaneSu' iti kSIrataraGgiNyAdau // 11. 'prayojanam' ityevA'STAdhyAyyAm // 12. 'puMklI. ' iti3 // 13. 'yate' iti // 14. 'gacchatya--' iti1.3 // 15. ama. kSIrasvAmiTIkA2 8 128 // pR. 182 // 16. ito'gre 1pratau 'pradezam' iti dRzyate // For Private Personal Use Only 40 Page #366 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 736 - 742 ] 1 mAyA rUpaparAvartanAdikA / 2 upekSA avadhAraNam / 3 indrajAlaM mantradravyahastaprayogAdinA'sambharvavastudarzanam, eteSAM dvandve mAyopekSendrajAlAni / ekaM mAyAditrayANAM kSudropAyAH iti / mRgayA'kSAH striyaH pAnaM vAkpAruSyA'rthadUSaNe vyutpattiratnAkarakalitA daNDapAruSyamityetad heyaM vyasanasaptakam / 1 mRgayA AkheTakaH 1 / 2 akSAH pAzakAste ca topalakSaNam 2 / 3 striyaH prasiddhAH 3 / 4 pAnaM surAdeH 4 / 10 5 ('vAcA pAruSyaM) vAkpAruSyaM karkazavAktvam 5 / 6 arthasya dravyasya dUSaNam arthadUSaNam / taccaturdhA adAnam 1, AdAnam 2, vinAzaH 3, parityAga4zca 6 // 738 // 7 arthasya daNDena pAruSyaM daNDapAruSyam, tIvradaNDatetyarthaH 7 / ete sapta vyasanAni ucyante / vyasanAnAM saptakaM vyasanasaptakam / tacca rAjJo heyaM tyAjyamiti prasaGgAt proktam // pauruSaM vikramaH zaurya zauNDIryaM ca parAkrarmaH // 739 // 1 puruSasya bhAvaH karma vA pauruSam, bhayahetAvapi nirbhayamanaskatetyarthaH / 2 vikramaNaM vikramaH / 3 zUrasya bhAvaH karma vA zauryam / 4 zauNDIrasya bhAvaH karma vA 20 zauNDIryam / ubhayatra 'guNavacanabrAhmaNAdibhyaH karmaNi ca ' 5 / 1 / 124 // iti SyaJ / 5 parAkramaNaM parAkramaH / bhAve ghaJ / paJca pauruSasya / 'mAMTI paNauM' iti bhASA // 739 // yatkozadaNDajaM tejaH sa prabhAvaH pratApavat / 44 // 738 // 1 kozo dhanam, daNDo damastaddhetutvAt sainyamapi daNDastAbhyAM jAyate yat tejaH, utkaTatvamityarthaH / 'adhikSepA'vamAnAdeH prayuktasya pareNa yat / prANAtyaye'pyasanaM tattejaH samudAhRtam // 1 // " [ nATyazAstram, sAmAnyAbhinayo nAmAdhyAyaH - 22, zrI - 39 ] iti bharataH / 2 prabhavatyanena prabhAvaH / prapUrvAd bhavate: 'kRtyalyuTo 325 bahulam '3 | 3 |113 // iti bAhulyAt 'zriNi (NI) bhuva:- ' 30 3 / 3 / 24 // iti ghaJ / 3 pratApayatyanena [ pratApaH ] / tatparama(tapera-)ntarbhAvitaNyarthAd 'hala '3 | 3 |121 // iti ghaJ / trINi utkaTatvayai bhiyA dharmArthakAmaizca parIkSA yA tu sopadhA // 740 // "" 1 bhiyA bhayena, punaH dharmArthakAmairyA parIkSA parIkSaNam, sA upadhA ityanvayaH / upadhIyate samIpe Dhaukyate parIkSArthamityupadhA / 'AtazcopasargeH 3 / 3 / 106 // ityaG / yatkauTilya:-" upadhAbhiH zaucAzaucaparijJAnamamAtyAnAm [kauTilIyamarthazAstram, adhikaraNam - 1, adhyAyaH - 9] iti / ekaM dharmArthabhayopanyAsenA'mAtyAnAmAzayA'nveSaNasya // 740 // 40 tanmantrAdyaSaDakSINaM yattRtIyAdyagocaraH / 11 1 tRtIyAdInAmagocaro yad mantrAdi AlocakrIDAdi, tad aSaDakSINam ucyata ityanvayaH / na SaD akSINyatra aSaDakSINam / 'aSaDakSA - '5 / 4 / 7 // iti khaH / tRtIyAdyagocaro'jahalliGgaH / dvau vinA tRtIyAdayoM na jAnanti mantrAdikaM yat, tasyaikam // rahasyA''locanaM mantraH 1 rahasi ekAnte Alocyate Alocanam / karmaNi lyuT / 2 mantraNaM mantraH / matri guptabhASaNe' (cu.A.se.), bhAve ghaJ / paJcAGgo'yam / yatkAtya ( yatkauTilya : ) - " karmaNA - 50 rambhopAyaH 1, puruSadravyasampat 2, dezakAlavibhAgaH 3, vinipAtapratIkAraH 4, kAryasiddhizca 5, "[ ] iti paJcAGgo mantraH ''[ kauTilIyamarthazAstram, adhikaraNam - 1, prakaraNam - 10, adhyAyaH - 14] / dve mantrasya // rahazchannamupahvaram // 741 // viviktavijanaikAntaniHzalAkAni kevalam / 1 rahanti tyajantyetaditi rahaH / 'raha tyAge ' (bhvA.pa.se.), raherbhUte ' - asun' (uNA- 628) ityasun / ramante'treti 1. ' - dvastu-' iti 1.2 // 2. koSThAntargatapAThaH 1.2. 4pratiSu na dRzyate // 3. 'karkazavAkyam' iti // 4. 4pratau nAsti // 5. ' - daNDetyarthaH ' iti3 // 6. 'kramam' iti1.3.4 / / 7. ' kramam' iti // 8. ' -paNau' iti1, 'paNo iti3, ' - paNau' iti4 / / 9. 'pamAnAde: ' iti nATyazAstre, pR. 244 // 10. 'prasahanaM' iti1.2 / / 11. 'bahulazca' iti4 // 12. 'kaTasya' iti4 // 13. 'yAM' iti3 // 14. ' - yAdau' iti3 // 15. 'maMtri' iti2.4 // 16. 'ca' iti kauTilIyamarthazAstre na dRzyate, pR. 46 // 17. dra. svopajJaTIkA3 1741 // pR. 164 // 18. 'tyajanti paditi' iti3 // For Private Personal Use Only Page #367 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 326 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 vA / 'ramezca'(uNA-653)ityanuvRttau 'deze halazca (ha ca)' smnyjsm| 'husvo napuMsake praatipdiksy'12||47|| iti (uNA-654) ityasun hazcAntAdezaH / "raho nidhuvane'pi hasvatvam / "sarasAvasamaJjasaM ca"[ ] iti dvidantyeSu sabhedAt 30 syAdraho guhye napuMsakam''[ ] iti rabhasaH / "ata etadana- samaJjasaM dvidantyam // 742 // 4 kalpanaM kalpaH / 'kRpU vyayam, dvitIyaM tvavyayam''[ ] iti mizrAH / 2 chAdyate sma sAmarthya (bhvA.A.se.), bhAve ghaJ, 'kRpe(kRpo) ro laH' channam / 'chada apavAraNe'(cu.u.se.), 'vA dAntazAntapUrNa- 8 / 2 / 18 // iti latvam / 5 yathocitAd rupAd bhrNsho'dh:dstspssttchnnguptaa:7|2|27||iti sAdhuH / 3 upahvarati upa- patanaM bhraSaH / 'bhreSa(bhreSa) calane [ca] '(bhvA.u.se.), mUrdhahvaram, puMklIbeM / 'hUM kauTilye'(bhvA.pa.a.), ac // 741 // nyAntAd ghaJ / na bhreSaH abhreSaH / (yathocitAd bhraMzo bhrssH)| 4 vivicyate pRthak kriyate sma viviktam / 'vicir nAsti bhraSo'smin abhressH| 6 nayanaM nyH| erc'3356|| pRthagbhAve '(ru.u.a.), niSThA / 5 vigato jano'smAd ityaca / "bAhalakAdaca"[mA.dhAtuvRttiH, bhvAdigaNaH, dhAtusaM10 vijanam / 6 eko na tu dvitIyo'nte samIpe'tra ekA- 630] iti mAdhavaH / nItirapi / SaT nyAyasya // ntam / 7 nirgatA zalAkA vyathako'tra niHzalAkam / 8 nyAyyaM tUcitaM yuktasAmprate / kevyate sevyate nirjanatvAt kevalam / 'kevR sevane'(bhvA.-. A.se.), vRSAditvAt kalac / upAMzvavyayeSu(abhi.zro- labhyaM prAptaM bhajamAnAbhinItaupayikAni ca // 743 // 40 1538)vakSyate / aSTau rahasaH / 'chAnA' iti bhASA // 1 nyAyAdanapetaM nyAyyam / 'dhrmpthy-'4|4|92|| guhye rahasyam ityAdinA yat / 2 ucyate sma ucitam / 'uca samavAye' (di.pa.se.), 'nisstthaa'3|2|102|| iti ktaH, 'ArdhadhAtukasya-' 1 gRhyata iti guhyam / 'guhU saMvaraNe'(bhvA.A.ve.), 7 / 2 / 35 / / itIT / 3 yujyate upAyaiH sambadhyate yuktam / 'zaMsiguhiduhibhyaH [kyab] vaa'(vaa-3|1|109||)iti kyapa, 'yujir yoge'(ru.u.a.), karmaNi ktaH / 4 samprati yujyate tatra / 2 rahasi bhavaM rahasyam / digAditvAd yat / dve / sAmpratam / zaiSiko'N / 5 labhyata iti labhyam / gopanIyasya / 'chArnu rAkhavauM' iti bhASA // 'DulabhaS prAptau'(bhvA.A.a.), 'pordupdhaat'3|198|| iti nyAyasta dezarUpaM samaJjasama 742 // yat / 6 prApyate sma prAptam / 'Aplu vyAptau'(svA.pa.a.), niSThA / 7 bhajate phalamanubadhnAti tacchIlaM bhajamAnam / 'bhaja kalpA'bhreSau nayaH sevAyAm '(bhvA.u.a.), 'tAcchIlyavayovacanazakti Su 50 1 nIyatamIyate'neneti nyAyaH / 'parinyornINo:-' caansh'3|2|129 // , 'Ane muk'7|282| / 8 abhinayati iti (abhinIyate sma) abhinItaH / 9 upayantyanena upAyaH, 3|3|37||iti, 'iN gatau'(a.pa.a.)ityasmAd ghaJ / 2 upaya (upAya) eva aupayikam / vinayAdiSu 'upAyAd dharmazAstrapAragairdizyate kartavyatayA kathyate dezaH / 'diza husvshc'(gnnsuu-5|4|34||) iti Thak / nava yuktasya / 'yugatuM' atisarjane '(tu.u.a.), 'akartari ca kArake sNjnyaayaam'3|3| iti bhASA // 743 // 19 // iti ghaJ / deze rUpaM (dezo rUpamasya) dezarUpam / dizyamAnasyocitasya' rUpaM vaa| prazastaM dezanaM vA dezarUpam / prakriyA tvadhikAraH 'prazaMsAyAM ruupp'5|3|66|| / 3 samyak saGgataM vA tattvamatra 1 rAjAdInAM cAmaradhUnanachatradhAraNAdivyApAraH prakarSAya 1. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, tho-476, pR.563 // , rAmAzramI 2 / 8 / 23 // , pR.356 // 2. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, bho-476, pR.563 // , tatra 'ata' ityasya sthAne 'tata' iti dRzyate // 3. 'puMklI' iti1|| 4 'hvara' iti4|| 5, "ekaiva' iti3 // 6. bhaTTojidIkSitena 'husvasya piti kRti tuk'6|171 // ityasya vyAkhyAne " 'zaMsiduhiguhibhyo vA' iti kAzikA / zasyam-zaMsyam / duhyam dohyam / 'prazasyasya zraH 5 / 3 / 60 // 'IDavandavRzaMsaduhAM NyataH '6 / 1 / 214 // iti sUtradvayabalAcchaMse: siddham / itarayostu mUlaM mRgyam" ityuktam, siddhAntakaumudI, kRtyaprakriyA, pR.557|| 7 '-' iti3 // 8 '-khavu' iti3, '-khavau' iti4|| 9. ito'gne 3.4pratyoH 'iti' iti dRzyate // 10. 'dezo' iti3|| 11. '-syaucitasya' iti2.4|| 12. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, bho-478, pR.564|| tatra 'sarasI ca samaJjasaM ca' iti dRzyate // 13. 1.2pratyornAsti // 14. koSThAntargatapATha: 2pratau na dRzyate // 15. '-kAN' iti3 / / 16. 'upayaH' iti3.4|| 17. 'ju-' iti3|| Jain Education Intemational Page #368 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 742-746] vyutpattiratnAkarakalitA 327 kriyate prakriyA / 'kRJaH za c'3|3|100 // , 'rizayaG- dvitIyasvarAdirapi / 3 bhajyate bhAgaH, rAjagrAhyaH SaDbhAgaH, 30 kss'7|4|28||. 'ajaadytssttaap'4|1|4|| / sa eva bhAgadheyaH, puMstrI / 'nAmarUpabhAgebhyo dheyaH (vAadhikrayate AdhikyAya sampAdyate adhikAraH / ghaJ / 5435 // ) / "bhAgadheyI striyAM baliH''[ ] iti mAlA / adhikriyate prastUyate vA / dve vyavasthApanasya // pratyekaM sthAvarajaGgamAd hiraNyAdAnaM karaH niyojyopajIvyo atha maryAdA dhAraNA sthitiH / balirityavAntarabhedo'rthazAstrokto'tra nAzritaH / trINi 'rAula bhAga ' iti khyAtasya // saMsthA 1 maryA iti sImArthe'vyayam, tatra dIyate maryAdA / dvipAdyo dviguNo damaH / 2 dhAryate'nayA dhAraNA / 'nnyaasshrnthoryuc'3|3|107|| / 3 1 aparAdhe sati zAstreNa bodhitAd daNDAd dviguNo sthIyate'nayA sthitiH / 'SThA gatinivattau'( bhvA.pa.a.), daNDo'rthagrahaNAdi dvipAdyaH / dvau pAdau parimANamasya dvipAdyaH / 10 'striyAM ktin '3 / 3 / 94 // , 'ghumaasthaa-'6|4|66 // itItvam / 'paNapAdamASazatAt yt'5|1|34 // iti yat, pAdasyA'tra 4 saMtiSThate'nayA saMsthA / 'Atazcopasarge'3 / 3 / 106 // prANyaGgatvAbhAvAd 'padyatyatadarthe '6 / 3 153 // iti na pdbhaavH| 40 ityaG / catvAri maryAdAyAH // "pAdo'strI caraNe mUle turIyAMze'pi dIdhitau''[vizvaaparAdhastu mantuLalIkaM vipriyA''gasI // 744 // locanakozaH, dAntavargaH, zo-8]iti zrIdharaH / dviguNo damo 1 aparAdhanam aparAdhaH / 'rAdha saMsiddhau'(svA... daNDaH / ekaM dviguNadaNDasya // pa.a.), bhAve ghaJ / 2 manyate nizcinoti vyavasthApayatyakAryaM vAhinI pRtanA senA balaM sainyamanIkinI // 745 // mantuH , puMsi / 'manu(mana) jJAne'(di.A.a.), 'kamimani-' (uNA-72)iti tun / 3 vizeSeNa alyate vAryate vyalIkama, kaTakaM dhvajinI tantraM daNDo'nIkaM patAkinI / puMklI. / 'alI bhUSaNaparyAptivAraNeSu'(bhvA.pa.se.), 'alI- varUthinI camazcakraM skandhAvAra: kAdayazca'(uNA-465)itIkapratyaye sAdhuH / 4 viruddhaM priyaM 20 vipriyam / 5 A eti gacchati durvRttam AgaH, klIbe / iN 1 vAhA azvAH santyasyAM vAhinI / 'ata gatau'(a.pa.a.), 'iNa Ago'parAdhe [ca] '(uNA-651) iniThanau' 4 / 2 / 115 // itIniH, 'Rnnebhyo ngiip'4|1|5|| ityasun, dhAtorAgAdezazca / yadvA agati gacchati, 'vasya(vastya) 2 piparti bhUmim, priyate vA pRtanA / ' pAlanapUraNayoH' gibhyAm- '(haimoNA-970) asan / aparAdhasya paJca / 'gunaha' (ju.pa.a.), 'pRG vyAyAme'(tu.A.a.), 'pRpUbhyAM kit' 50 iti bhASA // 744 // (haimoNA-293) iti tan(tanaH) / 3 sinoti badhnAti zatrUniti senA / 'SiJ bandhane '(svA.u.a.), 'kR(ka) vR~baliH karo bhAgadheyaH (ja)si-'(uNA-290) iti nan / saha inena prabhuNA 1 balantyanena baliH, puMstrI / 'bala prANane' vartata iti vA / 4 balati prANiti balam / 'bala prANane' (bhvA.pa.se.), '-in'(uNA-557)itIn / 2 kIryate kriyate (bhvA.pa.se.), ac / balati (balate) dhArayati vAdyam / vA karaH / 'ka vikSepe'(tu.pa.se.), 'DukRJ karaNe'(ta.- 'bala balla saMvaraNe [saJcaraNe caM]'( ), ac / 5 senaiva u.a.) ato vA 'Rdorap'3 / 357 // ityap / 'kAraH' iti sainyam / cAturvarNAditvAt svArthe SyaJ / 6 anIkaM 1. 'a-' iti1 // 2. 'alaM' iti4|| 3. sAyaNasammato'yaM dhAtvarthaH, 'arlA bhUSaNaparyAptinivAraNeSu' iti svAmI, 'arla vAraNaparyAptibhUSaNeSu' iti maitreyaH // 4 'alIkAdayazca'(uNA-465) ityanena kokanpratyayo bhavati // 5. 'gunAha' iti3|| 6 'puMstrIliGgaH' iti3|| 7 'DukRJ karaNe'(ta.u.a.)ityataH pacAdyac // 8 ito'gre 3pratau 'pratyekaM sthAlA' ityadhikapATho dRzyate // 9, ama.kSIra. 2 / 8 / 28 // , svopajJaTIkA 3745 // , pR.165 / / 10. -labhAga' iti3, '-lao bhAga' iti4|| 11. 'DI' iti2|| 12. pAlanapUraNArthako hasvAnto'yaM pradhAnamaitreyasammataH, 'pa' iti svAmisAyaNI, jijJAsubhirmAdhavIyadhAtuvRttiranusandheyA, juhotyAdiH, dhAtusaM 5, pR.387|| 13. maitreyasAyaNasammato'yaM dhAtupAThaH, 'vala saMvaraNe' ityeva svAmI // 14. 3pratau nAsti // Jain Education Intemational Page #369 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 328 saGgrAmo'styasyAm anIkinI / ata iniThanau 4 / 2 / 115 // itIni 'Rnebhyo GIp 4 11 // 5 // // 745 // 7 kaTatyAvRNoti pRthivImiti kaTakam, puMklI. / 'kaTe varSAvaraNayo: ' (bhvA.pa.se.), kvun / 8 dhvajAH santyasyAM dhvajinI / 'ata iniThanau 4 / 2 / 115 // itIniH / 9 tanyate tantram / tanu vistAre ' (ta.u.se.), 'gudhRvIpacivaciyamimanitanisadinadibhyasvanaM ' ( uNA- 606) 10 daNDyate'nena daNDaH, puMklI. / 'daNDa daNDane ' ( cu.u.se.), karaNe ghan / 19 anityanena bhIruriti anIkam, puMklI. 'ana 10 prANane ' ( a.pa.se.) anizibhyAM [ kit] ca' (uNA-457) itIkan / 12 patAkAH santyasyAM patAkinI / vrIhmAditvAdini / 13 varUtho rathaguptirastyasyAM varUthinI ata iniThanau 4 / 2 / 115 // itIni / 14 camatyatti zatrUniti camUH, strIliGgaH / 'camu adane ' ( bhvA.pa.se.), 'camitanirvAdhibhya OM : ' ( cAndroNA - 11433) ityUH / 'kRSicamitanirani (rami) sarji [ kharji ] bhya U: ' ( uNA-81)" [mA. - dhAtuvRttiH bhvAdi:, dhAtusaM 309] iti mAdhavaH / "camuH [ zabdabhedaprakAzaH, zro- 12] hrasvAnto'pIti zabdaprabhedaH / 15 karoti jayaM cakram, puMklI. / 'DukRJ karaNe' (ta.u.a.), 20 'kRJaH klideH krasazca' ( ) kapratyayaH, dvitvam ('ghaJarthe kaH ' (vA 3 / 3158 / / ) iti kaH kujAdInAM ke dve' (vA6 11 12 // iti dvitvam) / 'caka tRptI' (bhvA.pa.se.) asmAd g vA / 16 caturaGgasainyasya pradhAnabhUtatvAd rAjA skandhaH, tamAvRNoti skandhAvAraH / 'vRJ AvaraNe (svA.u.se.), 'karmaNyaN '3 / 2 / 1 // / zibiramityanye / SoDaza senAyAH // 44 , 4 asya tu sthitiH // 746 // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zibiram 1 asya sainyasya sthitiH sannivezaH zibiram // 746 // 'zirva (ziva) gatau (bhvA.pa.se.), tAlavyAdiH, [ matyekANDaH-3 bahulakAd iSi [ maMdi] mudi- ' ( uNA - 51 ) ityAdinA kirac / 30 nivezo'pi / yadamara:- "nivezaH zibiraM zaNDhe "[ amarakoSaH 2 / 8 / 33 // ] | "nivezyate sannivezena sthApyate niveza:, sainyAvAsa: ''[ ama. kSIra. 2 18 / 34 // ] iti kSIrasvAmI / "nivezaH zibirodvAhavinyAseSu prakAzita : " [ vizvaprakAzakozaH, zAntavarga:, zro- 24] iti mahezvaraH / ekaM sainyasthiteH / "UtArA' iti bhASA // 12 racanA tu syAd vyUho daNDAdiko yudhi / 9 yudhIrti saGgrAmanimittaM racanA, arthAt sainyasya vyUhaH ityucyate, baladvayasya yuddhArthaM dezavizeSe [ vibhajya ] sthApanaM vyUha ityarthaH / Uha vitarke' (bhvA. A.se.), vipUrvaH 40 ghaJ / kIdRg vyUhaH ? daNDAdikaH, daNDa Adiryasya se daNDAdika:, tena daNDaH, bhoga:, maNDala, asaMhatazceti catvAro gRhyante / yat kAmandaki: d " tiryagvRttistu daNDaH syAd bhogo'rthA (nvA ) vRttireva ca / maNDalaH sarvato vRttiH pRthagvRttirasaMhateH // 1 // " [] iti / tatra sainyAnAM daNDavattiryagavasthAnaM daNDaH I sainyAnAmanvAvRttiranyonyAnugatavRttirbhogaH / maNDalaracanAyAM vasatAM sainyAnAM sarvato vRttiH sarpazarIravad maNDalaH 1 sthitAnAM gajAdisainyAnAM vijAtIyairamizritAnAM pRthagvRttiH asaMhataH / tatra pradaradRDhakAsahyAdayaH saptadaza daNDavyUhabhedAH / gomUtrAhisaJcArizakaTamakarapatAkAH paJca bhogabhedAH / sarvato bhadrontarjapazca maNDalabhedaH / ardhacandrakolAdayazcA'saMhatavyUhabhedAirta / kecittu - " daNDo maNDalabhogau cA'pyutsannazcA'calo DhaH / vyUhAsteSAM vizeSAH syucakravyUhAdayo'pi ca // 1 // " [" ]iti SaNmUlabhedAnAhuH / ekaM sainyaracanAyAH // pratyAsAro vyUhapArSNi + 1. 'GIS' iti2.4 // 2. ito'gre 3. 4pratyoH 'iti' iti dRzyate // 3 - kSudi-' iti4 // 4. 'gudhRvIpacivaciyamisadikSadibhyastraH '(uNA606 ) ityuNAdigaNe // 5 'daNDa daNDanipAtane' iti svAmisAyaNau, 'daNDa nipAtane' iti maitreyaH // 6 'ana' iti4 // 7 'anihRSibhyAM' ityuNAdigaNe // 8 uNAdigaNasUtre 'rami' ityasya sthAne pani' iti dRzyate 1 'vara' iti 'vRJ karaNe' iti svAda dhIrataraGgivyAdayaH // 10. 1. 2 pratyornAsti // 11. 'zibi' iti3 // 12. 'prakIrttita:' iti vizvaprakAzakoze, pR. 169 // 13. 'u' iti3 // 14 'yudhyati' iti4 // 15. 1 pratau nAsti // 16. kAmandakIyanItisAre "tiryagvRttizca daNDaH syAd bhogatvAdvRttireva ca / pradaze ruddhako'sacApo vai tadviparyayaH " iti dRzyate, sargaH - 19, zro- 43, pR.222 // 17 dra. TIkAsarvasvam, bhA-3, 218179 // pR. 117 // , padacandrikA, bhA-2, kSattravargaH, zlo-533, pR.617 // rAmAzramI 2 8 179 // , pR. 380 // 18. - matvarthavR ' iti3 // 19. atra kAmandakIyanItisAro draSTavyaH, pR.222224|| 20. dra. ama.kSIra. 2 / 8 / 80 // pR. 191 // svopajJaTIkA3 747 // pR. 165 // 21. tulanIyo'marakoSaH 2 48 179 // 50 Page #370 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 746 - 749 ] 1 pratIpamAsarantyasmAt pratyAsAraH / 'sR gatau ' (bhvA.pa.a.), 'akartari ca kArake - '3 / 3 / 19 // iti ghaJ / sainyaracanAyAH pazcAdbhAga ityarthaH / 2 vyUhasya sainyaracanAyAH pArSNiH pazcAdbhAgo vyUhapArSNiH / vyUhazabdAbhAve'pi pArSNirapi / yadgauDaH -" pratyAsAre pumAn pArSNiH "[ ] / mahezvaro'pi - " pArSNiH pAzcAtyabhAge syAt pAdamUlonmadastriyoH senApRSThe ca kumbhyAM ca''[vizvaprakAzakozaH, NAntavarga:, zro- 20-21] iti / dve bhagnasainyamelasya // vyutpattiratnAkarakalitA sainyapRSThe pratigrahaH // 747 // 1 sainyasya pRSThaM pazcAdbhAgaH sainyapRSThaH, tatra / yatra sthito rAjA svasainyaM pratigRhNAti tasya pazcAd dhanuH zatadvayAntareNa sthitaM bhinnasaGkrAntamanIkaM pratigrahaH ucyate / pratigRhyate'vaSTambhyate'nena sainyaM pratigrahaH / ' graha upAdAne ' ( kyA.u.se.), 'grahavRha - 3 3 158 // ityAdinA ap / "pratigrahaH svIkaraNe sainyapRSThe patadgrahe " [vizvaprakAzakozaH, hAntavarga:, zro- 24] iti mahezvaraH / ekaM sainyapRSThasya // 747 // ekebhaikarathAstryazvAH patiH paJcapadAtikAM / 1 ekebhA ekagajayuktA, ekarathA ekarathopetA, tryazvA azvatrayasahitA, paJcapadAtikA paJcabhiH padAtibhiH sahitA, 20 pattiH senAMza ucyata ityanvayaH / padyate'syAM pattiH / 'pada gau' (di.A.a.), 'striyAM ktin ' 3 / 3 / 94 // / yadbhAratam - "eko ratho gajazcaiko narAH paJca padAtayaH / trayazca turagAstadjJaiH pattirityabhidhIyate // 1 // " []iti / ekaM senAMzasya // senA senAmukhaM gulmo vAhinI pRtanA carmUH // 748 // anIkinI ca patteH syAdibhAdyaistriguNaiH kramAt / 1 patteH sambandhibhiribharathAzvapadAtibhiH krameNa triguNitaiH senAdInyabhidhAnAni krameNa syuH tena patti [ : ] triguNA 329 senA 1 / 2 senA triguNA senAmukham 2 / 3 senAmukhaM triguNaM gulmaH 3 / 4 gulmastriguNo vAhinI 4 / 5 vAhinI 30 triguNA pRtanA 56 pRtanA triguNA camUH 6 // 748 // 7 camUstriguNA anIkinI 7 / tatra senAyAM gajAH 3, rathAH 3, azvAH 9, padAtayaH 15 / senAmukhe gajAH 9, rathAH 9, azvAH 27, padAtayaH 45 / gulme gajAH 27, rathAH 27, azvAH 81, padAtayaH 135 | vAhinyAM gajAH 81, rathAH 81, azvA: 243, padAtayaH 405 / pRtanAyAM gajAH 243, rathAH 243, azvAH 729, padAtayaH 1215 / camvAM gajAH 729, rathAH 729, azvAH 2187, padAtayaH 3645 / anIkinyAM gajAH 2187, rathAH 2187, azvAH 6561, padAtayaH 10935, evamanIkinyAM sarvAgraM 21870 / amarAdayastu " ekebhaikarathAstryazvAH pattiH paJcapadAtikA / pattyaGgaistriguNaiH sarvaiH kramAdAkhyA yathottaram // 1 // senAmukhaM gulmagaNau vAhinI pRtanA camUH / anIkinI (dazaguNAmAhurakSauhiNIM budhAH) // 2 // " [ amarakoSaH 2 18 / 80-81 / ] iti krameNa nAmAnyAhuH // dazAnIkinyo'kSauhiNI yaduktam 1. tulanIyo'marakoSaH 2 18 179 // 2 'bhinnaM' iti3.4 // 3 'STabhyate' iti1.2 // 4 'pratigrahaH' iti, 'pratigrahe' iti4 // 5 tulayo'marakopa 2 8 180 // 6 'bhArate' iti3.4 // 7dra ama. kSIra. 248 / 81 // pR. 191 // 8 'camU' iti3 // 9 'triguNitaM ' iti4 // 10. koSThAntargatapAThasthAne'marakoSe "dazAnIkinyo'kSohiNyatha sampadi" iti dRzyate // 11. 'gaNA' iti1.2 / 12. 'lakSa' iti1 // For Private 1 daza anIkinyaH, dazaguNa anIkinI ityarthaH, akSauhiNI ucyata iti zeSaH / akSANAM rathakASThAnAmUho'syAmityakSauhiNI / ' akSAdUhiNyA ( nyA) m' (vA6 / 1 89 // ) iti vRddhiH / mahAbhogatayA sarveSAmapyakSANAmindriyANAmUhaH savikalpajJAnamiti akSauha: (akSoha: ), tadyogAd matvarthIyenau 'Rnebhyo GIp 4 11 // 5 // 'akRtavyUhAH pANinIyAd (pANinIyAH ) ' (paribhASA) iti pravibhajyAnvAkhyAne 'akSAdUhinyAm- ' ( vA - 6 11 189 // ) iti vRddhau akSauhiNIti vA / gaNanakrameNa saptatisahitASTAzatAdhikaikaviMzatisahasrANi gajAH 21870, iyanta eva rathAH 21870, dazottaraSaTzatAdhikAni paJcaSaSTisahasrANyazvA: 65610, paJcAzaduttarazatatrayasahitanavasahasrAdhikamekalakSaM pattayaH 109350 / Personal Use Only 40 50 Page #371 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 330 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ martyakANDaH-3 __"syAt senA'kSauhiNI nAma khA'GgaSTaikadvikairgajaiH 21870 / 109350 // 1 // ''[ ]iti / [ekamakSauhiNyA:] // rathai21870 zcebhyo hayaistrighnai:65610 paJcadhnaizca padAtibhiH 1. dra. svopajJaTIkA3 749 // , pR.166|| "akSauhiNyAH pramANantu camUrapyuktA (bho.78) / khAGgASTakadvikaigajaiH / rathairetairhayaistrighnaH paJcanaizca padAtibhiH" iti dvisahasraM zataM saptAzItirvAjikulasya ca / bhArate // 2. "pattyaGgaistriguNaiH sarvaiH kramAdAkhyA yathottaram // 80 // rathAzcebhAH saptazatI viMzatirnava yatra sA // senAmukhaM gulmagaNau vAhinI pRtanA camUH / anIkinIdazAnI- trisahasraM SaTzatakaM catvAriMzacca paJca ca / kinyakSauhiNyatha saMpadi // 81 // " ityamarakozaH 2 / 8 / 80-81 / / padAtInAM camUrjeyA sainyasaMkhyAvicakSaNaiH // "(vi.) pattyaGgairiti-triguNaiH sarvaiH pattyaGgaiyathottaramuttarottarasya AkhyA anIkinI pUrvoktA (zro.78) / nAmAni kramAd bhavanti / senAyA mukhaM senAmukham / SaTsahasraM paJcazataM SaSTirekaM tu vAjinAm / ibhAnAM ca rathAnAM ca tritayaM nava vAjinaH / dvisahasraM zataM saptAzItirgajarathasya ca // senAmukhaM smRtaM yatra bhaTAnAM daza paJca ca // iti / yatrAyutaM navazataM triMzatpaJcapadAtayaH / guDyate rakSyate'smAt gulmaH / 'guDa rakSAyAm' / navebhAnAM rathAnAM ca hayAnAM saptaviMzatiH / anIkinyabhidheyA sA parijJeyA manISibhiH // gulmaH prokto bhaTAnAM tu catvAriMzacca paJca ca // iti / daza anIkinyo yasyAM sA dazAnIkinI / saiva akSauhiNItyucyate / gaNyate saMkhyAyate gaNa: / 'gaNa saMkhyAne' / akSANAM rathAnAM samUhaH saMgho'syAmastIti akSauhiNI / ekAzItituraGgANAM rathebhAH saptaviMzatiH / prayutaM navasAhasraM paJcAzat trizataM bhaTAH / gaNaH prokto bhaTAnAM tu zataM triMzacca paJca ca // iti / paJcAzat SaSTisAhasraM SaTzatIrdaza vAjinaH // vAhAH azvAH asyAM santIti vAhinI / ekaviMzatisAhasraM zatAnAmaSTasaptatiH / ekAzItirathebhasya bhaTAH paJca catuHzatam / dviradAH syandanA yatra sAkSauhiNyucyate budhaiH // iti / " catvAriMzat trayo'zvAnAM dvizataM vAhinI matA // iti / iti liGgayasUrikRtA'marapadavivRtiH, bhA-1, 2 / 8 / 80-81 / / , pR.530pRtanA pUrvoktA (zrI.78) / 531 // , maGgalakope tvevamuktam-"navanAgasahasrANi nAge nAge zataM catvAriMzatrayo nAgA dvizataM ca rathAstathA / rathAH / rathe rathe zataM cAzvA azve azve zataM narAH // " iti, anyatroktaM pRtanA sA saptazatI hayAnAM viMzatirnava / mahAkSauhiNIpramANaM yathA-"khadvayaM nidhivedAkSicandrAkSyagnihimAMzubhiH / sahasraM dvizataM paJca daza padgA manISibhiH // mahAkSauhiNikA proktA sNkhyaagnnitkovidaiH||" iti pattyAdisenAvizeSe gajarathAdisaMkhyAbodhakacakram / / kramika- haimoktasenA- | amaroktasenA- gajasaMkhyA rathasaMkhyA / azvasaMkhyA / padAtisaMkhyA | sarvasaMGkalanam saMkhyA vizeSasaMjJAH | | vizeSasaMjJAH (rathAzvAn vihAya) patti : pattiH senA senAmukham senAmukham gaNa: vAhinI vAhinI 243 pRtanA pRtanA 243 243 1215 camUH 729 2187 3645 7290 anIkinI anIkinI 2187 2187 6561 10935 21870 dazAnIkinI (mahezvaramatenedam) 6561 6561 19683 32805 65610 akSauhiNI (mahezvarama19683 19683 59049 98415 196830 tenedam) 11 | akSauhiNI akSauhiNI(bhAnu- 21870 21870 65610 109350 218700 jidIkSitamatenedam) mahAkSauhiNI (mahezvaravyAkhyoktA)|13212490 | 13212490 / 39637470 66062450 132124900 gulma: gulmaH 000000 405 2430 camU: Jain Education Intemational Page #372 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 749-752] vyutpattiratnAkarakalitA sajrjjanaM tUparakSaNam // 749 // 1 sajjante nirbhayA bhavantyanena sat zobhanaM vA janyate'nena sajjanam / 'Sasja gatau ' (bhvA.pa.se.), 'jhalAM jaz jhshi'8|4|53 // iti sasya datvam, 'sto: cunA zcuH '84 - 40 // iti dasya jaH, karaNe lyuT / 2 uparakSyante'nena uparakSaNam / 'rakSa pAlane ' (bhvA.pa.se.), karaNe lyuT / dve sainyapraguNIkaraNasya / 'sajjakaravauM' iti bhASA // 749 // vaijayantI punaH ketuH patAkA ketanaM dhvajaH / 1 vijayate jetA vijayantaH / 'ji jaye ' (bhvA.10 pa.a.), 'tRbhUvasiM' - ' ( uNA - 408 ) ityantaH / vijayantasyeyaM vaijayantI / 'tasyedam ' 4 | 3 | 120 // ityaN, 'TiDDANaJ-' 4 / 1 / 15 // iti GIS ( GIp ) / 2 cAyyate pUjyate ketuH, puMsi / 'cAyR pUjAnizAmanayo: ' (bhvA.u.se.), 'cAyaH kI (ke) ca' (haimoNA - 778 ) ityanena tupratyayaH, dhAtozca kI (ke) ityAdezaH / 3 patatyUrdhvaM patAkA / patergatyarthasya jJAnArthatvAt patyate jJAyate yodhyate'do'nayeti vA / 'zalipaTipatibhyo nit' (dazapAdyuNA - 3 |33 // ) ityAka:, TAp / paTAkA'pi / 4 ketyate jJAyate yodhavizeSo'nena ketanam, puMklI. / "dyAmiyAya dahatasya ( dehahatasya ?) ketana: "[] 20 iti lakSyaM ca / 'kita jJAne' (ju.pa.se.), karaNe lyuT / 5 dhvajayati cihnayati jJApayati yodhavizeSaM dhvajaH puMklI. / " dhvajamastriyAm "[ amarakoSaH 2 18 / 99 // ] ityamaraH / 'dhvaja gatau ' (bhvA.pa.se.), antarbhUtaNyarthAt pacAdyac / paJca dhvajasya // asyoccUlAvacUlAkhyAvUrdhvAdhomukhakUrcakau // 750 // 1 asya dhvajasya UrdhvasthitakUrcakamAnaikaM uccUlaH / 1 adhomukhakUrcakanAmaikam avacUlaH / 'UrdhvAdhomukhakUrcakau' [ abhi.-750 ] iti kUrcakazabdasya pratyekamabhisambandhAdUrdhvakUrcaka uccUlaH, adhomukhakUrcako'vacUla ityarthaH // 750 // gajo vAjI rathaH pattiH senAGgaM syAccaturvidham / 331 1 gajo hastI 1, vAjI turaGgaH 2, rathaH syandanaH 3, pattiH padAtiH 4 caturvidhaM senAyA aGgam avayavaH syAditi, caturaGgA hi senA, tatra gajavAjinau turyakANDe (shro4|1217, 4 / 1232-33) vakSyete / pattiH prAgevoktaH (zlo 3 | 148) || atha rathanAmAnyAha yuddhArthe cakravadyAne zatAGgaH syandano rathaH // 751 // 1 yuddhaM saGgrAmo'rthaH prayojanamasya yuddhArthaH, tatra yuddhaprayojane, cakravadyAne cakrayuktayAne, zatamityanekopalakSaNam, taM bahUnyaGgAnyavayavA asya zatAGgaH / 2 syandati (syandate ) calati syandanaH, dantyAntasthAdyAdiH / syadi calane ' ( ), 40 'syandU prasravaNe' (bhvA.u.se) vA 'calanazabdA [rthA] karmakAc3 / 2 / 148 // , 'anudAttetazca halAdeH '3 / 2 / 149 // iti yuj vA / 3 ramante krIDAM kurvantyanena rathaH puMstrI / mu krIDAyAm'(bhvA.A.a.), 'hanikuSinIramikAzibhyaH kthan' (uNA - 159), 'anudAttopadeza- 6 |4 |37 // ityAdinA'nunAsikalopaH / trINi yuddhArtharathasya // 751 // sa krIDArtha puSparathaH 1 sa iti rathaH, krIDArtha: krIDAnimitto na punaH samarArthaH, asau puSpe yAtrotsavAdau maGgalyo rathaH puSparathaH, mUrdhanyopadhaH / "krIDArathaH puSparathaH ' [ ] iti taTTIkA, dve 50 nAmanI Aha / ekaM krIDArathasya / devArthastu marudrathaH / 1 devAya ayaM devArtha: / 'caturthI tadartha - '2 / 1 // 36 // ityAdinA samAsaH / marutAM devAnAM ratho marudrathaH I "devArthastu devaratha "[ halAyudhakozaH 2 1446 ] iti halAyudhaH / ekaM devanimittarathasya / yogyAratho vainayikaH 13 1 yogyAyai zAstrAbhyAsAya ratho yogyArathaH / 2 1. ' - kSyate' iti // 2. 'vo' iti3, 'khuM' iti4 // 3. 'tRbhUvahivasi - ' ( uNA - 408 ) ityuNAdigaNe // 4 'iti' iti4 // 5 etatsthAne kSIrasvAmI 'kita jJAne' iti sUtraM paThati / maitreyazca 'ki kita jJAne' iti // 6. te yAne' iti3 // 7 'prazra - ' iti2.3 / / 8. 'sravaNe' iti svAmimaitreyau // 9. 'ramanti' iti1.2 // 10. 'strIpuM' iti4 // 11. 'krIDArtharathaH ' iti3 // 12. 'devatArtho devaratha:' iti halAyudhakoze, pR. 51 // 13. 'yogyAya' iti3 // 30 Page #373 -------------------------------------------------------------------------- ________________ "332 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 vinayaH zikSAprayojanamasya vainyikH| 'tadasya prayojanam' prANane '(a.pa.se), '--asun'(uNA-628)ityasun / 2 51109 / / iti Thak, 'tthsyek:'7.350||, 'kiti ca' zaknoti bhAraM voDhuM zakaTaH, triSvayam / "zakaTo'strI" 7 / 2 / 118 // iti vRddhiH / "yogyAratho vainayikaH''[halA- [amrkossH2|8|52] ityamaraH / 'zakla zaktau '(svA.pa.a.), yudhakoza: 2 / 445 // ] iti halAyudhaH / "dvau samau"[]iti 'zakAdibhyo'Tan'(uNA-521) / dve zakaTasya / 'gAI' tadvyAkhyA / dve zAstrAbhyAsarathasya // iti bhASA // adhvarathaH pAriyAnikaH // 752 // atha syAd gantrI kambalivAhyakam // 753 // 1 adhvani mArge gamanAya rathaH adhvarathaH / pariyAnaM 1 gamyate'nayo gantrI / gameH STran, SittvAd DIS / prayojanamasya pAriyAnikaH / tadasya pryojnm'5|1|109|| gantRzabdAd 'RnnebhyaH- '4 / 1 / 5 / / iti GIS (DIp) vA / iti Thak / adhvanyo'pi / "adhvanyaH pAriyAnikaH" "gantrIH ''[halAyudhakozaH 2 / 444] itIdanto'pIti halAyudhaH / 40 10 [halAyudhakoza: 2445 // ] iti hAlayudhaH / "dvau samau" "aSTau zakaTe''[ ] iti taTTIkA tvabhedenA''ha / 2 kambalaH []iti taTTIkA / ekaM mArgarathasya // 752 // sAsnA, tadyogAt kambalino vRSAstairvAhyaM vahanIyaM kambali vAhyam, svArthe kani kambalivAhyakam / "kambalo nAgakarNIrathaH pravahaNaM DayanaM rathagarbhakaH / / rAje syAt sAsnAprAvArayorapi"[medinakozaH, lAntavargaH, tho1 karNAH santyeSu karNinaH skandhAH, teSu rathaH 67] iti mediniH / dve 'vahili ' iti khyAtAyAH // 753 // karNIrathaH, puMskandhavAhyo ratha ityrthH| 'anyeSAmapi-' atha kAmbalavAstrAdyAstaistaiH parivRte rathe / 6 / 2 / 137 // iti dIrghaH / karyAM catuHkASThyAM sthito ratha iti vA / mizrAstu-"karNasAdhyA kriyA zrutirupacAreNa 1-1 taistaiH kambalavastrAdibhiH parivRte AcchAdite karNaH, tadyogAt karNI, matvarthe iniH, vizeSaNasamAse. rathe, kambalenA''vRtaH parivRto rathaH kAmbalaH / vastreNa 'anyessaampi-'6|3|137|| iti dIrghaH. rathasya atimAtraM hi parivRto ratha: vAstraH / tena privRt:-"4|2|10|| ityaNa. tatra, na tu paramArthato rathatvam, skandhasya karNasamIpatvAt / 'tddhitessvcaamaade:'7|2|117|| iti vRddhiH / AdizabdAd 50 karNI skandhaH''[ ]iti vyAkhyan / "zravazrUjanAnuSThitacAru daugU(kU)lAdyAH / kambalAcchAditarathanAmaikaM kAmbalaH, veSAM karNIrathasthAM raghuvIrapatnIm''[ raghuvaMzam, sargaH-14, zo vastrAcchAditarathanAmaikaM vAstraH // 13]iti raghuH / 2 prohyate pravahaNam / 'vaha prApaNe' sa pANDukambalI yaH syAt saMvItaH pANDukambailaH (bhvA.u.a.), lyuT / 'kRtycH'8|4|29 // iti Natvam / // 754 // prahayanamityapi, 'haya gatau'(bhvA.pa.se.)ityasya / 3 DIyate vihAyasA gamyate'nena Dayanam / 'DIG vihAyasA gatau / 1 yo rathaH pANDukambalaiH 'dulIcA' ityAdiloka(bhvA.di.A.se.), karaNe lyuT / 4 rathasya garbha iva bhASAprasiddhaiH saMvItaH, tannAmekaM, pANDunA zuklena kambalena rathagarbhakaH / 'ive prtikRtau'5|3|96 // iti kan / catvAri saMvItaH pANDukambalI / 'paannddukmblaadiniH'4|2|11|| puruSaskandhavAhyarathasya / vimAnAkhyayAnametat / "strIvaha "syAt pANDukambalaH zvetakambale ca zilAntare''[vizvanArthamupari vastrAcchAditasya yAnavizeSasya''[]iti mizrAH // prakAzakozaH, lAntavargaH, zrI-157] iti mahezvaraH / "pANDu kambalazabdo rAjA''staraNasya varNakambalasya vAcakaH" 60 30 anastu zakaTaH [kAzikAvRttiH 4 / 2 / 11 // ] iti vAmanazca // 54 // 1 aniti prANityanena anaH, klIbe / 'ana sa tu dvaipo vaiyAghrazca yo vRto dvIpicarmaNA / 1. prayojanam' ityevASTAdhyAyyAm / / 2.'-yAnakaH' iti1.3|| 3.'-yAnakaH' iti3.4|| 4.'-nakaH' iti3 / / 5. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, yo-506, pR.593|| 6. svAminaiva bhvAdau 'DoG vihAyasAM gatau' iti, divAdau 'DIG gatau' iti coktam // 7. 'strIvA-' iti4|| 8. 'gADhuM' iti2, 'gADUM' iti4|| 9. 'DISi' iti3 / 10. 'rAjabhAge' iti3 ||11.'-l' iti3 // 12. 'parivRto rathaH' ityaSTAdhyAyyAm // 13.'-SAyA prasi-' iti4|| Jain Education Intemational Jain Education Intermational Page #374 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 30 752-756] 1-2 yo ratho dvIpino vyAghrasya carmaNAvRta AcchAditaH sa vaiyAghraH ca kathyate dvIpino vikArazcarma dvaipam, vyAghrasya vikAro vaiyAghram / ubhayatra 'prANirajatAdibhyo'J '4 / 3 / 154 // iti prANivAcibhyo rajatAdibhyazca SaSThyantebhyo yathAyogaM vikArAvayavayorarthayoraJ, 'na yvAbhyAm - 7 / 3 / 3 // iti vRddhiniSedhe aijAgamazca / dvaipena parivRto rathaH vaiyAghreNa parivRto ratha ityarthe 'dvaipavaiyAghrAdaJ' 4 / 2 / 12 // iti dvaipavaiyAghrazabdAbhyAM parivRto ratha iti viSaye'J, prAgdIvyatIyasyA'No'pavAdaH / yathAkramamekaikam // rathAGgaM rathapAdo'raM cakram vyutpattiratnAkarakalitA 1 rathasyA'GgaM rathAGgam / 2 rathasya pAdo rathapAdaH / 3 arAH santyatreti ari, klIbe / 'ata iniThanau' 5 / 2 / 115 // itIni: / ariNI, arINi ityAdi 1 4 kriyate taditi cakram puMklIbaliGgaH / kRJaH klideH kvasazca (kRJAdinAM ke dve ) ' ( vA - 6 / 1 / 12 // ) kapratyayaH, dvitvaM ca / catvAri 'paIDAM' iti khyAtasya // dhArA punaH pradhiH ma: 1 (`dhriyata iti) 20 2 prAnte dhIyata iti pradhiH gho: ki : 3 | 3 |92 // iti ki: // 755 // 3 nayati rathamiti nemiH, strIliGgaH / ' NIJ prApaNe' (bhvA.u. a.), 'niyo miH ' ( uNA - 483 ) iti mi: / 'sarvato'ktinnarthAt ' ( gaNasU- 4 / 1 / 45 / / ) iti GISi nemI ca / trINi cakradhArAyAH / 'pUMThi' iti bhASA // akSAgrakIle tvayANI // 755 // dhArA, prAntaH prastAvAccakrasya / puMstrI / prapUrvAd dhAJa: 'upasarge 1 akSasya nAbhikSepyasya kASThasya 'lohari' iti prasiddhasya agre ante bandhArthaM kIlaH akSAgrakIlaH, tatra / " agramAlambane vrAte parimANe palasya ca / prAnte purastAdadhike pradhAne prathamordhvayoH // 1 // " 333 [vizvaprakAzakozaH, rAntavarga:, zro- 53 ] iti mahezvaraH / 23 aNati zabdAyate aNiH / 'aNa zabde ' (bhvA.pa.se.) asmAdasau ' - in' (uNA-557, (dazapAdyuNA - 1 / 46 // ) ) ityauNAdika in sa ca vA Nit / NitpakSe ANiH / striyAM GIpi ANI ca / " aNirakSAgrakIlikA "[halAyudhakozaH 2 / 448 // ] iti halAyudhaH / "dvau samau "[ ] iti taTTIkA / " aNirANivadakSAgrakIle syAdastisImayoH " [vizvaprakAzakozaH, NAntavarga:, zro- 22] iti mahezvaraH / trINi akSAgrakIlasya / 'viDali' iti bhASA // if 1 nahyante'pare avayavA atreti nAbhiH, strIliGgaH / 'naha (ha) bandhane' (di.u. a.), 'naherbhazca (naho bhazca ) ' (uNA565 ) itIJ, bhazcAntAdezaH, upadhAvRddhiH / 2 piNDyante kASThAnyatra piNDI / piDi saGghAte' (bhvA.A.se), adhikaraNe ghaJ, gaurAditvAd GIS / sA ca rathacakramadhye maNDalAkArA yasyAM sarvANi kASThAnyAsajyante / svArthe kani, 'ke'Na: '74 / 13 // iti hrasvatve ca piNDikA / "nAbhizcakrasya piNDikA" [ halAyudhakozaH 2 / 447 // ] iti halAyudhaH / " kapratyayAbhAve piNDi : ''[] iti taTTIkA / dve nAbheH / 'nAhi' iti bhASA // yugandharaM kUbaraM syAt fufuse / 1 yugaM voDhaskandhakASThaM dhArayati yugandharam / 'dhRJ dhAraNe'(bhvA.u.a.), 'saMjJAyAM bhRtvRji - '3 / 2 / 46 // iti khac khittvAd mum / 2 kavate zabdAyate kUbaram / 'kuG zabde' (tu.A.se.), 'kagazavRJcatibhyo varac ' (uNA-279) iti bahulavacanAd varac dIrghatvaM ca / 'chitvaraca (cha) tvara- ' ( uNA281) iti vA varaci sAdhuH / puMklI. etau / "kubara: ' [ zabdabhedaprakAzaH, zro- 38 (48) ] apIti zabdaprabhedaH / " bhUmiM vRNotyAcchAdayati mahattvAdvA / 'vRJ AcchAdane ( svA.u.se.), ac, 'anyeSAmapi - '6 13 | 137 // iti dIrghe kUbara: ''[]ityanyai" / dve 'kAMgavA' iti khyAtasya // "" yugamIzAntabandhanam // 756 // 1. 'dvitvaprakaraNe kRJAdInAmiti vaktavyam' iti siddhAntakaumudyAm // 2. 'paiDA' iti3, 'paIDAM' iti4 // 3. koSThAntargatapAThaH 1. 2 pratyornAsti // 4 'dhAJ' iti3 // 5. 'pUThi' iti3.4 // 6. 'voDhAraska -' iti3 // 7 -bhyaH Svarac' ityuNAdigaNe // 8. 'puMklIbaliGgAvetau' iti3 // 9. 'kuvara: kUvarastathA' iti zabdabhedaprakAze // 10. 'vRJ varaNe' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 11. dra. padacandrikA, bhA-2, kSattravargaH, zrI- 511, pR. 598 // tatra 'mahattvAt kuM bhUmiM vRNoti AcchAdayati / pacAdyac (pA. 3 / 1 / 134 // / anyeSAmapIti (pA. 6 / 3 / 137 // ) dIrghaH / 'kUvaraH' ityanye // " iti dRzyate // 12. kAgavA' iti3 // 40 50 60 Page #375 -------------------------------------------------------------------------- ________________ abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDa:-3 1 yujyate yugam, puMklI. / bhAve ghaJ / "yAnA- hiMsAyAm'(bhvA.pa.se.), 'bhraajbhaas-'3|2|177 ||iti kvipi, dyaGge yugaH puNsi"[amrkossH3|3|24||] ityamaraH / "yugastu rvorupdhaayaaH-'8|276 // iti dIrghaH, 'rAllopaH '6 / 4 / 21 // 30 rathasIrAGgaH(prazastarathasArAGgam) ''[vizvalocanakozaH, gAnta- iti valopaH / bhAgurimate TApi dhurA(dhUrA) / trINi 'dhurI' vargaH, zro-20] iti zrIdharazca / IzAnte 'Udha' iti prasiddha- iti khyAtAyAH // 757 // sya, prAnte bandhanaM bandho'sya IzAntabandhanam / ekaM 'jUsara' kathaH iti khyAtasya // 756 // 1 rathasya gopanaM rathaguptiH / 'gupU rakSaNe'(bhvA.yugakIlakastu zamyA pa.se.), 'striyAM ktin'3|3|94|| / 2 vRNvanti guptyarthaM 1 yugasya kIlako yugkiilkH| 2 zamyate rathamaneneti varUthaH / 'vRJ varaNe'(svA.u.se.), 'jvR[ny]shmyaa| 'zamu upazame'(di.pa.se.), 'pordupdhaat'3|1|98|| bhyAmUthan '(uNA-163) / punapuMsako'yam / "rathagupti10 iti yat, TAp / dve 'samili' iti khyAtasya // varUtho naa''[amrkossH2|857||] ityamaraH / "varUthaM prAsaGastu yugAntaram / rathagopanam''[halAyudhakoza: 2 / 449 // ] iti halAyudhaH / "dvau rathasannAhe''[] iti taTTIkA / dve rathasannAhasya / loha- 40 1 prasajyate voDhaskandha prAsaGgaH / SaJja saGga (bhvA.- mayI AvattiH 'kholIuM" rathapAkhariuM' iti bhASA // pa.a.), karmaNi ghaJ, 'cajoH ku ghinnnnytoH'7|3|52|| iti kutvam, 'upasargasya ghajyamanuSye bhulm'6|3 122 // iti rathAGgAni tvapaskarAH / dIrghaH / 2 dvitIyaM yugaM yugAntaram / yatkASThaM vatsAnAM damana 1 rathasyA'GgAni akSayugacakrAdIni, svayaM kIryate kAle skandhe Asajyate / yanmuniH "yugaM dvitIyaM prAsaGgaH" yathArha svasvasthAne nikSipyate apaskarAH / 'kR vikSepe' []iti / ekaM 'paMjAlI' iti khyAtAyAH // (tu.pa.se.), 'Rdorp'3|357|| ityap, 'apaskaro rathAGgam' anukarSo dArvadhaHstham 6 / 1 / 149 // iti suTi sAdhuH / ekaM sAmAnyena rathAGgA nAm / "cakrAdanyAni rathasyA'GgAni ArambhakANi rathAGgA1 rathasyA'dha:sthitaM dAru, anugatena svasambandhena nyapaskarAH''[] iti kecit // 20 cakreNa kRtasyeti(kRSyata iti) ghaJ, anukarSaH / nakArA nto'pyayam, "anukarSA NA(nA)'kSataladharaNadAru''[]iti zibikA yApyayAne vopAlitAt / "anukarSoM rathasyA'dha:sthita(-te) dAruNi 1 zivaM karoti, 'ttkroti-'(vaa-3|1|26 ||)iti 50 ceSyate''[vizvaprakAzakozaH, SAntavargaH, zrI-28] iti mahezvaraH / NyantAd Nvuli 'pratyayasthAt - '7 / 3 / 44 / / itItvam, ekaM rathAdha:sthitadAruNaH / 'paNachi' iti bhASA // zibikA zreyaskarI / saiva vA (zivaiva) zibikA, dhUrvI yAnamukhaM ca dhUH // 757 // 'saMjJAyAM kn'5|3|75 // vA / 2 yApyasya azaktasya 1 dhUrvati hinasti voDhan dhUrvI / 'dhUrva(dhurvI) hiMsA yAnaM yApyayAnam, [tatra] / dve 'pAlakhI sukhAsana' yAm '(bhvA.pa.se.), gaurAdiH / 2 yAnasya rathAdermukhamagraM yAna- ityAdeH / "jampAnam''[ ]iti gauDAH // mukham / 3 dhUrvati hinasti dhUH, strIliGgaH / 'dhUrva (dhurvI) atha dolA pretAdikA bhavet // 758 // 1. '-le' iti3|| 2. '-SyeSu' iti4 // 3. '-ya' iti4 // 4 dra. ama. kSIra. 2858 // , pR.187||, svopajJaTIkA 3757 // , pR.167 // 5. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, zro-511, pR.598 // , rAmAzramI 2 / 8 / 57 // , pR.372 // , tayoH 'anukarSA nAkSatadAru' iti dRzyate // 6. '-tvAt' iti3|| 7 'urvI turvI durvI dhurvI hiMsArthAH' iti svAmI, '-hiMsAyAm' iti maitreyaH, 'urvI turvI thurvI durvI dhurvI hiMsArthAH' iti sAyaNaH // 8 dIrghe kRte valopo vicAraNIyaH, sapAdasaptAdhyAyIM prati tripAdyasiddhatvAt // 9. 'dhurA' iti3|| 10. 'puMklI.' iti4|| 11. 'dvau' iti1|| 12. '-o' iti1|| 13. 1pratau nAsti, '-rIyo' iti3|| 14. 'Nvul' iti4|| 15. ...Na' iti3|| 16. dra. svopajJaTIkA 31758 // , pR.167|| Jain Education Intemational Page #376 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 757-760] vyutpattiratnAkarakalitA 335 1 dolayati utkSipati dolA / 'dula utkSepe'(cu.- dhoraNam / 'dhora(dhora) gaticAturye '(bhvA.pa.se.), nandyA- 30 u.se.), curAdiH, tato'c / 2 preGkhyate preryate prekSA / 'ikhi ditvAllyuH / sAmAnyena sapta 'pravahaNa' iti khyAtasya // 759 // gatau'(bhvA.pa.se.), ghaJ, prejaH saMhitAsAmyAt, 'gurozca hala:' 3 / 3 / 103 // ityakAre ca preGkhA / "dolA preGkhaH pumAn preGkhA dakSiNasthapravetArau kSattA rathakuTumbikaH // 760 // niHzre[radhiroha]NI''[] iti ratnakoSaH / AdinA khaTvAvAhyAdidolA / iyaM ca valividhAyAnadolA (dvividhA, preDA 1 niyacchati niyantrayatyazvAn niyantA / 'yamu didolA ceti) / udyAnAdiSu krIDArthaM rajjumayI, yA sthAnA- niyamane '(bhvA.pa.a.), tRcpratyayaH / 2 prAjayati gamantarasaJcAraNAya dArudaNDikApaTAdisamudAyArabdhA(-baddhA) manuSya- yatyazvAn prAjitA / prapUrvAd 'aja gatikSepaNayoH '(bhvA. vAhyA ca yA, dolAzabdastatra vartate / sAmAnyena 'hINDolauM / pa.se.), asmAt tRc, 'valAderArdhadhAtuke vikalpa:'(bhASya10 pAlaNauM' hINDolAkhATaprabhRtInAM dve // 758 // 24156 // ) ityukteH 'ajeya'ghaJApoH' 2456||iti vIbhAvo na / 3 yacchatIti yantA / tRc / trayo'pi RdantAH / vainItakaM paramparAvAhanaM zibikAdikam / 4 savati(suvati) prera-yatyazvAn sUta: / SU preraNe'(tu.pa.se.), 40 1 vinItAnAmidaM yApyayAnAdi vainItam / 'tasyedam' / 'gtyrthaadkrmkaacc-(gtyrthaakrmkshruuissshiingsthaasvsjnruh4|3|120||itynn, svArthe kani vainItakam, puMklI. / voDhabhiH ni tIno noTabhi jIryatibhyazca)'3472 ||ityaadau cakArasyA'nuktasamuccayArthaparamparayA'nukrameNa vAhyate paramparAvAhanam / vaherNyantAt karmaNi tvAt katAra ktaH / 5 savya tiSThAta savyaSTha (savyaSThA) / lyuT / [zibikA Adirasya zibikAdikam / ekaM paramparA ___ 'SThA gatinivRttau'(bhvA.pa.a.), 'savye sthazchandasi'(uNAvAhanasya] // 258)iti Rn, Gicca (Dicca), 'sthAsthinsthUNAm'(vA 8 / 3 / 97 // ) iti vaktavyAt Satvam, saptamyaluk / savyeSTharau yAnaM yugyaM patraM vAhyaM vA vAhanadhoraNe // 759 // savyeSTharaH ityAdirUpANi bhavanti / 6 sArayati gamayatyazvA 1 [yAnyanena yAnam / 'yA prApaNe'(a.pa.a.), niti sArathiH / 'sR gatau'(bhvA.pa.a.), hetumaNNijantAt 'krnnaadhikrnnyoshc'3|3|117|| iti karaNe lyuTa ] / 2 yujyate 'sArerathi :'(haimoNA-670)ityathipratyayaH / "sarathasyA'patyaM 20 upayujya[te] idaM gamanamiti yugyam / 'yujir yoge'(ru.- [sArayati vAhAn vA] sArathi:"[ama.kSIra. 21860 // ] iti 50 u.a.), 'yugyaM ca ptre'3|1|121 // iti kyapi nipAtitaH / 3 svAmI / 7 dakSiNe tiSThati dakSiNasthaH / 'sup-'3|24|| patantyanena pattram, puMklI. / 'pattR patane '(bhvA.pa.a.), iti kaH, 'Ato lopa iTi c-'64|64|| ityAlopaH / 'daamniishsu(shs)yuyuj-'3|2|182 / / iti STran / 4 vAhyate 8 prAjati pravetA / 'aja gatikSepaNayoH' (bhvA.pa.se.), preryate vAhyam / 'Rhlornnyt'3|1|124|| / 5 uhyate'nena 'nnvultRcau'3|1|133 // iti tRc, 'valAdAvArdhadhAtuke veSyate' vahyam / 'vaha prApaNe'(bhvA.u.a.), 'vahyaM krnnm'3|1|102|| (bhaassym-2|4|56|| )ityajervIbhAvaH / 9 kSadati saMvRNoti iti nipAtyate / 6 vahanti nayanti dezAd dezAntaraM prApayanti kSattA / 'kSada saMvaraNe'( ), 'tR[n] tRcau zaMsikSadAdi-' dravyamanena vAhanam / vaherNijantAt karaNe lyuTi / 'vAhana- (uNA-250) iti tRc, kSadeH sautrAt 'nptRnessttutvsstt-'(unnaamaahitaat'8|4|8 // iti nirdezAd dIrghatvaM vA / vAhayanti taditi 252)AdinoM tRjvA, aniTtvaM ca / 10 rathasya kuTumbI vA, vaherNyantAllyuTi vA / 7 dhorayati gaticAturyaM karoti vAhako rathakuTumbikaH / sAdItyapi / daza sAratheH // 760 // 1. 'preDA ca' iti yuktaH pratibhAti // 2. dra. TIkAsarvasvam, bhA-2, 2853 // , pR.97 // , padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, zrI-507, pR.595 // rAmAzramI 2853 // , pR.370 // 3. 'hoDolo pAlaNo' iti3, 'hIDolau pAlaNau' iti4|| 4. 'puMklIbe' iti3.4|| 5. 'yujyante' iti4|| 6. 'upayujyante' iti4|| 7. 'iha' iti2 // 8. 'gamane' iti3.4|| 9. 'iti' iti 3pratau nAsti // 10. 'patatyanena' iti3.4|| 11. 'zala hula patlu gatau' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 12. ito'gre 4pratau 'taTTIkAyAM' iti dRzyate // 13. 'NyantAt' iti1, atra 'NijantAt' ityanupayuktaH pratibhAti // 14. 4pratau nAsti // 15. '-T' iti4|| 16. 'yama uparame' iti svAmisAyaNau, 'yamu uparame' iti maitreyaH // 17. 'ghuJ' iti3.4 // 18. 4pratau nAsti // 19. ito'gre 4pratau 'saptamyaluk' iti dRzyate // 20. pANinIyasammatoNAdigaNe 'sarterNicca'(uNA-529) iti sUtravidyamAnatvAdasyollekho vicAraNIyaH // 21. 'gatau kSepaNe ca' iti1|| 22. 'ce-' iti4|| 23. 1pratau nAsti / Page #377 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 336 2 ratharohiNi tu rathI 1 rathe'vazyaM rohati ratharohI / 'ruha prarohe '(bhvA.pa.a.), Avazyake NiniH, tatra / 2 yuddhArtho ratho'syA'sti rathI / ' ata iniThanau 5 2 115 // itIni / " rathinaH syandanArohA: ''[ amarakoSaH 2 18 // 60 // ] ityamaraH / " rathe yoddhAraH " - [ ama. kSIra. 2 8 61 // ] iti kSIrasvAmI / "pattiH padAtiM rathinaM rathezaH"[raghuvaMzam, sargaH - 7, zle - 37] iti raghuH / dve rathayoddhuH // rathake rathiM rathI / abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1 ratho'syA'sti rathikaH / ata iniThanau 5 / 2 / 10 115 // iti Than, 'ThasyaikaH 71350 // tana / 2 ratho'syA // 'sti rathiraH / meghArathAbhyAmiraniracau ' ( vA 5 12 109 / / ) / 3 ratho'syA'sti rathI ata iniThanau 5 // 2 // 115 // itIniH / trINi rathinaH // azvArohe tvazvavAraH sAdI ca turaMgI ca saH // 761 // 1 azvamArohati azvArohaH / 'ruha praroheM' (bhvA.pa. - a.), ac, tatra / 2 azvaM vRNoti vArayati vA azvavAraH / 'vRJ varaNe' (svA.u.se.), 'vara nivAraNe' ( ) vA, asmANNijantAt karmaNyaN3 / 2 / 1 / 3 sAdayati zramayati sAdI / 'SadlR vizaraNAdau ' (tu.pa.a.), grahAditvANNiniH / 4 turago20 'styasya turagI / 'ata iniThanau 5 // 2 // 115 // itiini| catvAri azvavArasya / 'asavAra' iti bhASA // 761 // hatyArohe sAdiyantRmahAmAtraniSAdinaH / 1 hastinamArohati hastyArohaH, tatra / 2 sIdati sAdI / grahAditvANiniH / 3 yacchati yantA | 'yamu niyamane ' (bhvA.pa.a.), 'NvultRcau '3 / 1 / 133 // iti tRc / 4 mahatI mAtrA'sya mahAmAtraH / 5 niSIdati nissaadii| 'pal vizaraNAdau (tu.pa.a.), [ grahAditvANiniH ], 'ata 'upadhAyAH 7 / 2 / 116 // paJca hastyArohayorddhaH // AdhoraNA hastipakA gajAjIvebhapAlakAH // 762 // [ martyakANDaH-3 11 1 Adhorayanti gaticAturyaM kArayanti AdhoraNAH / 30 'dhora (dhoTTa) gaticAturye' (dhvA.pa.se.) hetumaNic nandyAditvAllyuH / 2 hastinaM pAntiM rakSantiM hastipAH / 'pA rakSaNe ' ( a.pa.a.), 'Ato'nupasarge kaH '3 // 2 // 3 // / tataH svArthe kani hastipakAH / 3 gajebhyo gajeSu vA AjIvanti gajAjIvAH / 'jIva prANadhAraNe' (bhvA.pa.se.), ac / 4 ithaM pAlayanti ibhapAlakAH / 'pAla rakSaNe' (cu.u.se.), NijantaH, pyula maNThoM dezyAm / catvAri 'pIlavANa' iti khyAtasya // 762 // yoddhArastu bhaMTA yodhAH , 1 yudhyante yoddhAraH / 'yudha saMprahAre ' (di.A.a.), tRc / 2 bhaTanti dhArayanti AyudhAni bhaTAH / 'bhaTa bhRtau ' (bhvA.pa.se.), ac / " bhaTanti kAGkSanti yuddham "[ ama. kSIra. 28 62 // ] iti kSIrasvAmI / 3 yudhyante yodhAH / yudha saMprahAre ' (di.A.a.), ac / trINi 'jhUjhAra' iti khyAtasya // senArakSAstu sainikaH / 1 senAM rakSanti pAlayanti senArakSAH | 'rakSa pAlane' (bhvA.pa.se.), 'karmaNyaN '3 / 2 / 1 // / 2 senAM rakSanti sainikAH / rakSati 4 / 4 / 33 // ityarthe prAgvahatIyaSThak, 'ThasyekaH 7 / 3 // 50 // kiti ca 7 / 2 / 118 // iti vRddhiH / dve 'pAharU' iti khyAtasya // 16 50 senAyAM ye samavetAste sainyAH sainikA api // 763 // 17 18. 1 - 2 ye hastyazvAdayaH senAyAM samavetAste sainyAH, sainikAH ca procyante / senAyAM samavetA: sainyAH / samavaityarthe ' pariSado NyaH '4 / 4 / 44 // ityanuvRttau 'senAyA vA' 4 / 4 / 45 // iti NyaH F ThakiM sainika: (sainikAH) / dve senAyAM ye militAsteSAm // 763 // ye sahastreNa yoddhAraste sAhasrAH sahastriNaH / 1-2 'ruha bIjajanmani' iti svAmI, 'ruha janmani prAdurbhAve' iti maitreyaH, 'ruha bIjajanmani prAdurbhAve ca' iti sAyaNaH // 2. 'svAmI' iti4|| 3. 'pattiM' iti3 // 4. 1pratau nAsti // 5. 'vizaraNagatyavasAdaneSu' iti3 // 6. 'vara' iti3 // 7. 'yamu uparame ' iti svAmimaitreyau, 'yama uparame' iti sAyaNaH // 8. ' - yoddhasya' iti3.4 // 9 pAti' iti3 // 10. 'rakSati' iti 2.3 // 11. 'kaniH' iti4 // 12. ' yati ' iti / 13. 'maMto' iti dra desosadasaMgaho chaDo vaggo bho-503, pR. 298 // maMTho zaThaH' iti svopajJadezIzabdasaMgrahavRtti 14. saMhAre' iti1 // 15. tulanIyo'marakoSaH 2 18 161 // 16. ru' iti2.3 // 17. ' - tAM' iti // 18. 'pA-' iti1.2.4 // 19. 'ThaJi' iti2.4 // 4 4 40 Page #378 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 761-766] vyutpattiratnAkarakalitA 337 1 sahasrasaGkhyena gajAdinA ye yoddhAraste sahasraM daMzito varmita: sajaH yoddhAraH pareM santyeSAM sAhasrAH / 'aN c'5|2|103 // ityaN / 1 saMnahyate sma sannaddhaH / 'naha (Naha) bandhane' 2 'tapa:sahasrAbhyAM vininau '5 / 2 / 102 // iti inipratyaye (di.u.a.), niSThA, 'naho dhH'8|2|34|| 'jhsssttho:-'8|2|- 30 sahastriNaH iti| "balino ye sahasreNa sAhasrAste sahasriNaH" 40 // iti dhatvam, 'jhalAM jaz jhshi'8453|| / 2 vyUDho [amrkossH2|8|62||] ityamaraH / dve sahasrayodhinaH / / dhRtaH kaGkaTo'neneti vyUDhakaGkaTaH // 765 // 3 dazyate sma chAyAkarazchatradhAraH daMzitaH / "curAdau 'dazira(dazi) daMzanasparzanayo:'( ) 1 chAyAmAtapAbhAvaM karoti chAyAkaraH / kRJo hetu- ityataH kte daMzitaH''[ ] iti maitreyaH / daMzanaM daMzaH / bhAve taacchiilyaanulomyessu'3|2|20||iti TaH / 2 chatraM dharati chatra- ghaJ, tataH 'ttkroti-'(vaa-3|1|26 ||)iti NijantAt kte dhAraH / 'krmnnynn'3|2|1|| / dve chatradharasya // Nilope daMzita iti vA / 4 varmaNA saMnahyata iti varmitaH / patAkI vaijayantikaH // 764 // 'styaappaash-'3|1|25 ||ityaadinaa Nici, 'NAviSThavat prAti pdiksy'(vaa-6|4|154||)itiisstthvdbhaavaattttilopH / varma 1 (patatIti ptaakaa)| 'patlu patane '(bhvA.pa.se.), saJjAtamasyeti, tArakAditvAditajvA / 5 nirbhayaH san zatrorabhipinAkAdirbalAkAdirvA Akapratyaye patAkA / sA'syA'sti mukhaM sajjati gacchati sajjaH / 'Sasja gatau'(bhvA.pa.se.), 40 patAkI / zikhAditvAdin vrIhyAditvAdvA in matvarthIyaH / ac, 'jhalAM jaz-'8453 // iti sasya datve zcutve / paJca 2 vaijayantyA carati vaijayantikaH / 'crti'4|4|8 // iti sannAhayuktasya // Thak / dve patAkAdharasya // 764 // paridhisthaH paricaraH sannAho varma kaGkaTaH / 1 paridhau senAnte tiSThati paridhisthaH / 'supi-' jagaraH kavacaM daMzastanutraM mAThyurazchadaH // 766 // 3|24||iti kaH / 2 paritaH carati paricaraH / 'cara gatau' 1 sannahyate sannAha / 'Naha bandhane '(di.u.a.), (bhvA.pa.se.), ac / dve 'caukIdAra' iti khyAtasya // karmaNi ghaJ, 'ata updhaayaaH7|2|116|| / 2 vRNoti dehaM AmuktaH varma, kliibe| 'vRJ AcchAdane (cu.u.se.), '-varaNe'(svA.apinaddhaH pinaddhaH u.se.) vA, '-manin'(uNA-584)iti manin / 3 kaGkayati parapraharaNaM vyarthatAM nayati kaGkaTaH / kakergatyarthApaNyantA[t] 1Amucyate sma AmuktaH / 'mRctR mokSaNe'(tu.u.- 'zakATibhyo'Tana' uNA-521 ityaTana / kaM vAyaM kAtyAa.), niSThA / 2 pratimucyate sma pratimuktaH / niSThA / 3 vRNoti vA / 'kaTe varSAvaraNayoH'(bhvA.pa.se), ac, apinahyate sma apinaddhaH / 'naha(Naha) bandhane'(di.u.a.), pRSodarAditvAd malopaH / 4 jAgarti jagaraH / 'jAgR nidrAkSaye' niSThA, 'naho dhH'8|234|| / 4 'vaSTi bhAgurirallopam-' (a.pa.se.), ac / "pRSodarAditvAd isvatvam''[ama. ( )iti pakSe pinaddhaH / catvAri sajjIbhUtasya // kssiir.2|8|65 // ] iti svAmI / "jagaraH kaGkaTo yo[gaH] atha sannaddho vyUDha kaGkaTaH // 765 // sannAhaH syAdurazchadaH"["]iti vopAlitaH / 5 kaM vAtaM 1. '-sra-' iti3.4 // 2. 'paraM' iti3|| 3. 'vinInI' ityaSTAdhyAyyAm // 4. tulanIyo'marakoSaH2871 // 5. koSThAntargatapATha 3.4pratyoAsti // 6. 'zala hula pattR gatau' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 7. tulniiyo'mrkossH2|862 // 8. '-tIti' iti3.4|| 9. 'caukI-' iti3.4|| 10. '-ddho' iti4 // 11. 'daMzyate' iti4 // 12. 'dasi darzanadaMzanayoH' iti kSIrataraGgiNImAdhavIyadhAtuvRttI, 'dasi darzanahiMsayoH' iti dhAtupradIpaH // 13. 'ityantaH' iti3.4|| 14. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, zo-519, pR.605 // 15. 'Saja' iti3.4|| 16. 'vRJ AvaraNe' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 17. atra 'malopaH' ityasya maH makArasyA'lopo lopAbhAva ityarthaH kartavyaH, 'makAraH' iti vA pATho yuktaH // 18. 'kSIrasvAmI' iti4|| 19. kSIrasvAmikRtA'marakozaTIkAyAm-"jAgarteraci husvAjjagaraH" ityeva dRzyate, 24865 // , pR.188 // , dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravarga, tho-518, pR.605 / / 20. dra. TIkAsarvasvam, bhA-3, 2865 // , pR.106 // , padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, zrI-518, pR.605 // , rAmAzramI 2864 // , pR.375 // Page #379 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 338 vaJcayati zarIrasambandhe gamayati kavacam, puMklI. / 'vaJca gatau ' (bhvA.pa.se.), mUlavibhujAditvAt kaH / 6 daMzyate kAyena spRzyate daMzaH / 'dazi daMzanasparzanayo: ' (cu.A.se.), curAdiH, Eft / lyuTi daMzanamapi / 7 tanuM trAyata iti tanutram / 'treG(traiG) pAlane '(bhvA.A.a.), 'Ato'nupasarge kaH ' 3 / 2 / 3 // / tanutrANamapi / 8 mAThayati dehaM mAThiH strIliGgaH, tRtIyavargadvitIyopadhaH / " 'maTha madanivAsayozca' (bhvA.pa.se.), cakArAt sthaulye''[hemacandrAcAryakRtadhAtupArAyaNam, bhvAdi:, dhAtusaM - 215 ] iti dhAtupArAyaNam / bhvAdau parasmaipadI, tato 10 Nic, 'aca i: ' ( uNA - 578 ) iti i:, 'sarvato'kti nnarthAt' (gnnsuu-4|1 / 45 // ) iti GISi mAThI / 9 urazchAdyate'nena urazchadaH / 'chada apavAraNe' (cu.u.se.), 'puMsi saMjJAyAm- '3 / 3 / 118 // iti ghaH, 'chAderghe- '6 14 196 // iti hrasvaH / tvaktramapi / nava kavacasya // 766 // nicolakaH syAt kUrpAso vArabANazca kaJcakaH / abhidhAnacintAmaNinAmamAlA sarpakaJjulikA, colakaH strIkaJcalikA, ubhayatra yathA'Abhoginau maNDalinau tatkSaNonmuktakaJcukau / varamAzIviSA spaSTau (spRSTau ) na tu tanvyAH payodharau // 1 // " []iti / puMklI. etau / catvAri 'silaha' iti khyAtasya / ' labAcuMkabAhi' iti bhASAntaram // 14 1 niculyate nicolaH / culiH sautraH, tato ghaJ, svArthe kani nicolakaH / nyupasargAbhAve colakaH / yad hArAvalI-'"colako vArabANaH syAt "[ hArAvalI, pAdAvadhiH, zrI- 97] iti / 2 kurati kUrpAsaH, SaSThasvarAdiH / 'kura 20 chedane '(tu.pa.se.), pRSodarAdiH / 3 bANaM vArayati vArabANaH / mayUravyaMsakAditvAt 'karmaNyaN '3 / 2 / 1 // / vAramAcchAdakaM vAnamasyeti vA / 'pUrvapadAt saMjJAyAm- '8 14 13 // iti Natvam / "vArabANastu kUrpAse kavace'pi ca ' [ anekArthasaGgrahaH 4188 ] iti haimAnekArthaH / 4 kacyate badhyate kaJcukaH | 'kaci kAci dIptibandhanayo: ' (bhvA.A.se.), bAhulakAdukapratyayaH / "kazukaH kavace vArabANe' nirmokacolake ''[ vizvalocanakoza:, kAntavarga:, zro-43] iti zrIdharaH / kavace sannAhe yathA - " balAni zUrANi ghanAzca kaJcukA: "["] / vAravANe nRnicole yathA-" antaH kaJcuki30 kaJcukasya vizati trAsAdasau vAmanaH "[] / nirmokaH nagodamudaratrANam [ martyakANDaH-3 sArasanaM tvadhikA hRdi dhAryaM sakaJcakaiH // 767 // 1 yat sa kaJcukai: 'silahaDagalI' iti lokabhASAprasiddhiyuktaiH hRdi dhAryate tat sAraM balamAdIyate dIpyate vA'nena sArasanam / 'asa gatidIptyAdAneSu ' (bhvA.u.se.), karaNe lyuT zakandhvAditvAt pararUpatvam / " sArasanaM mekha - 40 lAyAM vastre (mekhalAyAmurastre) ce tanutriNAm ''[vizvaprakAzakozaH, nAntavarga:, zro- 172 ] iti vizvaH / adhikamadhyArUDhamaGgamanena adhikAGgam / aGgAdadhikamii vA / " adhikamaGgati [ ama. kSIra. 2 // 8 // 64 // ] iti svAmI / adhiyAGgam "[ ] iti " antasthAdyamadhyaH " [ ] ityanye / yanmuniH - " adhiyAGgaM sArasanam "[ ] iti / dve sArasanasya / 'cyAra ahInA' iti bhASA // 767 // 2 44 zirastrANe tu zIrSaNyaM ziraskaM zIrSakaM ca tat / 1 zirastrAyate'nena zirastrANam / 'treG (traiG) pAlane '(bhvA.A.a.), karaNe lyuT, 'AdecaH - '6 11 145 // 50 ityAtvam, tatra / 2 zirase hitaM zIrSaNyam / ziraHzabdAt --shriiraavyvaadyt'5|1|6 // zIrSan ' taddhite '6 1 61 // zirasaH zIrSannAdezaH, 'ye cAbhAvakarmaNoH '6 // 4 // 168 // iti prakRtibhAvaH / 3-4 zirasaH zIrSasya ca pratikRti ziraskam, zIrSakam / 'ive pratikRtau 5 / 3 / 96 // iti / zIrSe kaM sukhamasmAdvA / zIrSamArohati prAtipadikAddhAtvarthaNijantAd Nvul / zIrSoparivartitvAt zIrSakamiveti vA / kholamapi / catvAri 'Topa' iti khyAtasya // 1. 4pratau nAsti // 2. 'dasi darzanadaMzanayo:' iti svAmisAyaNau, 'dasi darzanahiMsayo:' iti maitreyaH // 3. hArAvalyAm- 'bANavAra:' iti dRzyate, pR.406|| 4. kSIrataraGgiNyAdau zabdArthakakuradhAturdRzyate // 5. sAyaNasammato'yaM dhAtupAThaH, 'kaci dIptibandhanayo:' iti svAmimaitreyau // 6. 'bANavAre' iti vizvalocanakoze // 7-8. dra. anekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA-2, 3 / 14 // pR. 7 // 9. ' labAi - ' iti3.4 // 10. ' - ddhayuktaiH ' iti3 // 11. ito'gre 4pratau ' tathA ' iti dRzyate // 12. 4pratau nAsti // 13. svAmikRtA'marakoSaTIkAyAm-"avi(dhi) kamaGgAdadhikAGgaH" iti dRzyate, 28 // 64 // pR. 188 / / 14. 'neti' iti3 / / 15. 'zirasi' iti1 / / 16. adhiko'yaM pratibhAti // Page #380 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 767-771] vyutpattiratnAkarakalitA 1 nahyate jaTharopari nAgodam / pRSodarAditvAt Thak (Than), 'tthsyekH'7|3|50 // , 'kiti c'7|2|118||, kumudAditvAdvA sAdhuH / 2 udaraM trAyate'nena udaratrANam / 'yasyeti c'6|4|148|| / catvAri sAmAnyena Ayudhadharasya / karaNe lyuTa / dve udaratrANasya / 'peTI' iti bhASA // 'tarakasaMbaMdha' iti bhASA // jaGghAtrANaM tu matkuNam // 768 // tulyau prAsikakauntikau / 1 jo trAyete'nena jaGghAtrANam / karaNe lyuT / 1 prAsaH praharaNamasya prAsikaH / 2 kuntaH praharaNa masya kauntikaH / ubhayatra 'tadasya prhrnnm'4|4|57 // iti 2 mAdyati hRSyantyanena matkuNam / pRSodarAditvAt sAdhuH / Thak / dve bhalladharasya // caturthavargAdyakavargAdyapaJcamasvaramadhyaH / dve jaGghAtrANasya / 'rAgaraGgAvaliM' iti bhASA // 768 // pArazvadhikastu pArazvadhaH parazvadhAyudhaH // 770 // bAhutrANaM bAhulaM syAt 1-2 parazvadhaH praharaNamasya pArazvadhikaH, paarshvdhH| 40 'parazvadhATThaJ c'4|4|58|| iti ThaJ, cakArANNaH / 3 1 bAhU trAyete'nena bAhutrANam / 2 bAhuM lAti , parazvadha Ayudhamasya parazvadhAyudhaH / trayo'pi tAlavyabAhulam / 'lA AdAne '(a.pa.a.), 'Ato'nupasarge kaH' dantyauSThamadhyA: / trINi 'pharasIdhara' iti khyAtasya // 770 // 3 / 2 / 3 // / dve bAhutrANasya / 'dastAnA hAthalA' iti bhASA // __ jAlikA tvaGgarakSaNI / syunAstriIzakazAktAkayASTIkAstattadAyudhAH / jAlaprAyA''yasI syAt 1 nistriMzaH praharaNamasya naistriMzikaH / 'tadasya prhrnnm'4|4|57|| iti Thak / 2-3 zaktiH praharaNamasya 1 jAlayati apavArayati zastrAghAtaM jAlikA / zAktIkaH, yaSTiH praharaNamasya yASTIkaH / 'zaktiyaSTyorI'jala apavAraNe'(cu.u.se.), Nvula, TApa, 'pratyayasthAt-' kk'4|4|59|| itIkak, ubhayatra 'kiti c7|2|118 / / 7 / 3 / 44 / / itItvam / 2 aGgaM rakSyate'nayA aGgarakSaNI / iti vRddhiH / tattadAyudhaM yeSAM te tattadAyudhAH / krameNaikekaM 'rakSa pAlane'(bhvA.pa.se.), karaNe lyuT, gaurAdiH / 3 jAla khaDgadharazaktidharadaNDadharANAm // prAyA jAlasadRzI / 4 ayaso lohasya vikAra AyasI / / 20 'tsyedm'4|3|120 ||itynn, 'ttiddddaannny'4|1|15 // iti GISa tUNI dhanu d dhAnuSkaH syAt (ngiip)| catvAri 'jarahi' iti khyAtAyAH // 1 tUNamastyasya tUNI / 'ata initthnau'5|2|115 / / AyadhIyaH zastrajIvini // 769 // itIniH / evaM niSaGgayapi / 2 dhanurbibharti dhanu t, kvibantaH / yaugikatvAd dhanurdharaH / 3 dhanuH praharaNamasya kANDapRSThAyudhiko ca dhaanusskH| 'tadasya praharaNam'4/457 // iti Thak, 'isu1 Ayudhena jIvati AyudhIyaH / 'AyudhAt cha suktAntAt kaH '7 / 3 / 51 // , 'kiti c'7|2|118 // iti cN'4|4|14 ||iti chaH, chasya IyAdezaH / 2 zastreNa jIvati vRddhiH / trINi dhanurdharasya // zastrajIvI / grahAditvANiniH, tatra // 769 // 3 kANDAnItyAyudhamAtropalakSaNam, kANDAni pRSThe'sya kANDapRSThaH / kANDIrastu kANDavAn // 771 // yadvA spRSTaM gRhItaM kANDamanena / sparzapUrvakatvAd grahaNasya 1 kANDAni bANA: santyasya kANDIraH / 'kANDAdhAtUnAmenakArthatvAdvA spRzirvarjane pApe (spRzirvartanopAye) nnddaadiirnniircau'5|2|111 ||iti Iran / 2 kANDAni santyasya 60 30 vartate / AhitAgnyAditvAt paranipAtaH / 4 Ayudhena jIvati kANDavAn / 'tdsyaasti-'5|2|115 ||iti matup, 'mAdupa AyudhikaH / 'AyudhAt cha c'4|4|14 // iti cakArAt dhaayaaH-'8|2|9|| iti vatvam / dve tIradArasya // 771 // 1. 'karaNe lyuT' iti 3pratau nAsti // 2. ito'gre 3.4pratyoH 'madI harSe' iti dRzyate // 3 '-valI' iti3, '-bali' iti4|| 4. 'jirahi' iti1 // 5. 'bhASAyAH' iti3.4|| 6 4pratau nAsti // 7. 'ThaH' iti3|| 8 -sabaMdha' iti1.4|| 9. nA'styaSTAdhyAyyAm // 10. '-tyoSTha-' iti3.4|| Page #381 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 340 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 kRtahastaH kRtaputaH suprayuktazaro hi yaH / pa.se.), auNAdika: tran / "zastrAstrairbahudhA muktaiH"[] 30 ityAdidarzanAt zastrAstrayoH kazcidabhedamAha, yena karadhRtena 1 kRto'bhyasto hasto yasya sa kRtahastaH / 2 - hanyate tacchastraM khaDgAdi, yena kSiptena hanyate tadastraM sAdhyasAdhanakSamatvAt kRtAH puGkhA anena kRtapuGkhaH / 3 kANDAdi / paJca sAmAnyena zastrasya // suSTha prayukto vyApAritaH zaro bANo'nena suprayuktazaraH / dve kRtahastasya / 'bhalI pariiM bANa kaI' iti bhASA // tacca caturvidham // 773 // zIghravedhI laghuhastaH tadAyudhaM pANimuktAdibhedAccaturvidhaM catuSprakAram // 773 // cAturvidhyameva darzayati1 zIghraM tvaritaM lakSa vedhayati zIghravedhI / grahAditvANiniH / laghurlAghavAnvito hasto'sya laghuhastaH / eka muktaM dvidhA pANiyantramuktaM zaktizarAdikam / zIghravedhinaH // 1 mucyate smeti muktam, dvidhA dviprakAram, kramAd aparAddheSustu lakSyataH // 772 // yathA-pANimuktaM zaktiprabhRtikam1 / 2 yantramuktaM zarAdikam / / cyuteSuH amuktaM zastrikAdi syAd yaSTyAdyaM tu dvayAtmakam 40 1 aparAddhA aprAptavedhyA iSavo bANA asya // 774 // aparAddheSuH / lakSyAccyuto bhraSTo bANaH / ekaM lakSyAd 3 amuktaM hastasthitameva, yathA shstrikaadi3| 4 bhraSTabANasya // 772 // dvayAtmakamiti, muktAmuktAtmakam, yathA-yaSTyAdyam 4 / dUravedhI tu dUrApAtI "muktAmukta1mamuktaM2 karamuktaM3 yantramuktaM4 ca // 1 dUrAd vedhayati lakSyaM bhinatti dUravedhI / NiniH / zaktyAdipANimuktaM1 syAdamuktaM kSurikAdikam 2 / 2 dUrAdApAtayati vedhyaM dUrApAtI / grahAditvANNiniH / dve muktAmuktaM ca3 yaSTayAdi yantramuktaM zarAdikam4 // 1 // " dUravedhinaH // [halAyudhakozaH 21462-3 // ] iti halAyudhaH // 774 // AyudhaM punaH / dhanuzcApo'stramiSvAsaH kodaNDaM dhanva kArmukam / 20 hetiH praharaNaM zastramastram druNA''sau 1 Ayudhyante'nena Ayudham / 'yudha saMprahAre' 1 'dhana dhAnye (ju.pa.se.), dhAtUnAmanekArthatvAd 50 (di.A.a.), 'sthAmnA(snA)pAvyadhihaniyudhyarthaM ghabarthe dhAraNArthaH, dhananti dadhati (dadhanti dadhAti) zarakSepaNAyedamiti kavidhAnam (vaa-3|358||)| 2 hanyate'nayA hetiH, strI- dhanaH, puMklI. / 'dhanarticakSipRvapi-'( )ityus / dhanuSau, liGgaH / 'han(hana) hiMsAgatyoH '(a.pa.a.), 'UtiyUti dhanuSaH iti puMsi / dhanuSI, dhanUMSi iti klIbe / 'bhRmR[juutisaati]heti-3|3|97|| iti sAdhuH / 3 prahriyate'nena / tazI- '(uNA-7) ityAdinA upratyaye dhanurukArAnto'pi, praharaNam / 'hRJ haraNe'(bhvA.u.se.), karaNe lyuT / 4 ayamapi puMklI. / 'kRSicamitanidhanisarjikharjibhya UH' zasyate'nena zastram, strIklI. / 'zasu hiMsAyAm' (uNA-81) ityUpratyaye dhanUH strIliGgo'pi |"shraacaapau (bhvA.u.se.), 'daamniishsu(shs)yuyuj-'3|2|182|| iti dhanU : strI syAt''[trikANDazeSaH 2 / 8 / 50 // ] iti trikaannddssttrn| 5 asyate kSipyate astram / 'asu kSepaNe'(di.- zeSaH / 2 'capa sAntvane '(bhvA.pa.se.), pacAdyac / capo 1. 'parii' iti1, 'pareM' iti4|| 2. 'bAM-' iti // 3 'muke' iti3, 'mUka' iti4|| 4 'lakSataH' iti1.3|| 5 'lakSaM' iti3 // 6. 'ghaurthe kavidhAnaM sthAsnApAvyadhihaniyudhyartham' iti vArtikasvarUpam // 7 'strIliGgaH' iti2|| 8 dra. TIkAsarvasvam, bhA-3, 2883 // , pR.120 // 9. '-dhameva' iti4|| 10. 'muSTyAdyam' iti1.2|| 11. 'kSurAdikam' iti halAyudhakoze, 2463 // , pR.53 // , tatra 'kSurakAdikam' iti pAThAntaram // 12. '-Gge'pi' iti3 // 13. 'zarAvApo dhanuH' iti trikANDazeSe, pR.300 // 14. dra. TokAsarvasvam, bhA-3, 2 / 883 // , pR.121 // , padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, zrI-537, pR.619 // , rAmAzramI 2883 // , pR.382 // Jain Education Intemational Page #382 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 772-776 ] / / vaMzabheda:, tasya vikAraH cApaH, puMklI. / 'avayave ca prANyau (Nyo ) SadhivRkSebhyaH 4 | 3 |135 // ityaN / 3 asyante vANA anena asvam / 'asu kSepaNe'(di.pa.se.), 'in' ( uNA - 598 ) iti en / 4 ithUn vANAnasyati iSvAsaH / 'karmaNyaN '3 / 2 / 1 // | zarAsanamapi / 5 kopAd daNDayatyanena kodaNDam / pRSodarAdiH, puMklI. etau / "kauti vAyunA zabdAyate, 'ku zabde ' ( a.pa.a.), 'anyebhyo'pi dRzyate ' 3 / 2 / 75 // iti vic, kozabdena vaMzaH, sa daNDo'syeti vA kodaNDaH '[ ] ityanye 6 dhanatIti dhanvaM / dhanergatyarthAt / 10 'anyebhyo'pi dRzyante ' ( ) iti kvanipi dhanva, klI / "dhanvA tu marudeze nA klIbe (klIbaM) cApe sthale'pi ca " [medinIkozaH, nAntavarga:, zro- 78 ] iti mediniH / dhanvanI, dhanvAni ityAdi / 7 karmaNe prabhavati kArmukam / tasmai 1 2 vyutpattiratnAkarakalitA prabhavati ityarthe 'karmaNa ukaJ 5 11 1103 // zakandhyAdiH / 8 druNati hinasti druNam / 'druNa hiMsAyAm ' ( tu.pa.se), 'igupadha- '3 11 1135 // iti kaH / dravati gacchati zaro'nenetiM vA / 'dru gatau ' (bhvA.pa.a.), 'drorvA' (haimoNA - 184 ) iti kid NaH / 9 asyante bANA aneneti AsaH puNkliiylinggH| 'asu kSepaNe' (di.pa.se.), 'halazca' 3 | 3 | 121 // iti ghaJ, 20 'ata upadhAyAH 7 / 2 / 116 // / nava dhanuSaH // lastako 'syAntaH 1 asya dhanuSo'ntar madhyaM grahaNasthAnamiti yAvat, lasyate kareNa zrUiSyate, lasati niSyati karo'treti vA lastaka: / 'lasa bhUSaNakrIDanayo: (bhvA.pa.se.), karmaNi kaeN:, tataH svArthe kan / 'hasimRgriN- ' ( uNA - 366 ) ityAdinA bAhulakAt ta:, tataH kan vA / "lastakastu dhanurmadhyam" [ amarakoSaH 2 / 8 / 85 // ] ityamaraH / ekaM dhanurmadhyasya / 'mUMThi' iti bhASA // agre tvartiranyapi // 775 // 30 1 asya dhanuSo'yaM koTi aryate'nayA artiH / 'R gatau ' (ju.pa.a.) / 2 aTatyanayA aTaniH / ' aTa gatau' (bhvA.pa.se.), bAhulakAd ' - azava (azyavi ) tRbhyo'niH ' " 341 (uNA - 259) ityani:, 'kRdikArAt- ' (gaNasU-4 11 / 45 / / ) iti GISi aTanI dhanuH prAntasya / / 775 / / maurvI jIvA guNo gavyA zikSA bANAMsanaM druNA / / ziJjinI jyA ca 1 mUrvAyAstRNavizeSasya vikAro maurvI / 'avayave ca prANyau (yo) padhivRkSebhyaH 4 13 1135 // ityaN, 'TiDDANaJ - 4 / 1 / 15 // iti GIS ( GIp ) / "mUrvI (murvI) bandhane' (bhvA.pa.se.), gurokSa- 313 1103 // ityakArapratyayaH mUrvA, tasya vikAraH 4 13 / 134 // ityaNi DIpi (DIpi) ca maurvI ''[ mAdhavIyadhAtuvRttiH, bhvAdigaNaH, dhAtusaM - 372 ] iti mAdhavaH / 2 jIvatyanayA jIvA / 'jIva prANadhAraNe' (bhvA.pa.se.), bAhulakAd ghaJ / 3 guNyate'bhyasyate guNaH 1 'guNa abhyAse ( cu.u.se.), ghaJ / 4 gobhyo bANebhyo hitA gavyA, strIklI. / 'ugavAdibhyo yat '5 / 1 / 2 // iti yat / 5 zi'vazyaM zabdaM karoti zikSA 'ziji avyakte zabde ' (a.A.se.), pacAdyac, 'gurokSa halaH 3 // 3 // 103 // ityakAro vA tataSTAp / 6 bANA asyante'nena baannaasnm| 'asu kSepaNe' (di.pa.se.), karaNe lyuT / 7 druNati 50 hinasti guNA / 'druNa hiMsAgatikauTilyeSu' (tu.pa.se.), igupadhatvAt kaH tataSTAp / 8 zi avazyaM zabdaM karoti ziJjinI / 'ziji avyakte zabde ' ( a.A.se.), tAlavyAdiH, Avazyake NiniH / 9 jinAti balavadapi dhanurabalatAM yAtyanayA ya / 'jyA vayohAnau' (kryA.pa.a.), bhidAditvAdaG TAp / nava 'paNirchi' iti khyAtAyAH // godhA tu talaM jyAghAtavAraNam // 776 // 1 gudhyate pariveSTyate'nayA godhA | 'gudha pariveSTane (di.pa.se.), bhidAditvAdaG tataSTAp / gudhyati prakoSTaM pariveSTayatIti pacAdyac vA / godhA strI talaM 60 klIbam / "godhA talanihAkayoH "[medinIkozaH, dhAntavarga:, 1. pra. padacandrikA, bhA-2, kSattravargaH, zrI 537, pR.620 // 2. 'dhanatIti dhanva' iti 1. 2 pratyornAsti // 3 druNa hiMsAgatikauTilneSu' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 4 ' nena' iti3 // 5 AgamazAstrasyA'nityatvAnneT // 6. mAdhavIyadhAtuvRttau "mUrvA- 'gurozca' ityakArapratyayaH / maurvI - 'tasya vikAra:' ityaNi GIp / " iti dRzyate, bhvAdi:, dhAtusaM - 372, pR. 156 // 7 'kuNa guNa cAmantraNe' iti kSIrataraGgiNI, 'keta grAma kuNa guNa nAmantraNe iti dhAtupradIpaH saGketa grAma kuNa guNa cAmantraNe iti mAdhavIyadhAtuvRttiH // 8 'zineH' iti3 // iti // 10. 'asyate' iti // 11. 'paNachi' iti3 // 12. yati' iti4 // 9 'ziMji' Page #383 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 342 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDa:-3 1 vedhya iti vedhyam / 'vyadha tADane'(di.pa.a.), 30 zro-6] iti mediniH / 2 talati zaramokSe pratiSThAM kArayati karmaNi ghaJ, 'grhijyaa-'6|1|16|| iti samprasANam / 2-3 talam, klIbe / "godhA talA ca na narau''[vaijayantIkoSaH lakSyate vedhyatvena dRzyata iti caurAdikAlakSeH karmaNi ghaJ 3 / 7 / 155 // ] iti striyAmapi vaijayantI / jyAghAtasya [lakSam ] / 'Rhlornnyt'3|1|124 ||iti Nyata. 'aco yat' pratyaJcAkarSaNasya vAraNaM jyAghAtavAraNaM carmAdimayaM jyAprahAra 3 / 1 / 97 // iti yati 'NeraniTi '6451 // iti Nilope vA nivAraNam / dve jyAghAta-nivAraNasya // 776 // lakSyam / 4 zarAn vyayati saMvRNoti Atmani dhArayati vA sthAnAnyAlIDhavaizAkhapratyAlIDhAni maNDalam / / zaravyam / 'vyaJ saMvaraNe'(bhvA.u.a.), 'Ato'nupasarge kaH' 3 / 2 / 3 // , tataH svArthe kan [zaravyakam] / zarurhisraH, samapAdaM ca tasmai hitaM zaravyamiti vA / 'ugavAdibhyo yt'5|1|2|| iti 1 bANamocanAvasare AlIDhAdInAM samapAdAntAnAM yat / zarairvIyate chAdyata iti vA / ete klIbaliGgAH / paJcAnAM sAdhAraNyenanAmaikaM sthAnam / 1 dakSiNajaGghAprasAre vaijayantI tu-"vedhyaM zaravyamanara"[vaijayantIkoSaH 37 / 40 10 vAmasaGkoce AlIDham / 2 vitastyantareNa sthite pAdadvaye 194 // ] ityAha / catvAri vedhyasya / zeSazcAtra-"vedhye vaizAkham / 3 tatrordhva[stha]sya vAmapAdaprasAre dakSiNapAda nimittam"[zeSanAmamAlA 3143 // ] iti // 777 // saGkoce pratyAlIDham / 4 maNDalAkRtyA pAdadvayadhAraNAd maNDalam / 5 pAdayoH samarUpatayA dhAraNaM samapAdam / bANe pRSatkavizikhau khagagArdhapakSI ete sarve'pi klIbe / yaddhanurvedaH kANDAzugapradarasAyakapatravAhAH // "agrato vAmapAdaM tu tIkSNaM caivA'nukuJcitam / patrISvajihmagazilImukhakaGkapatraAlIDhaM tu prakartavyaM hastadvayasavistaram // 1 // " hastadvayaso hastapramANo vistaro vistAro yasya saH / ropAH kalambazaramArgaNacitrapuDAH // 778 // "pAdau savistarau kAryoM samahastapramANataH / 1 baNyate zabdayate puGkho'neneti bANaH, puMklI. / 'baNa vaizAkhasthAnake vatsa ! kUTalakSyasya vedhane // 2 // " zabde'(bhvA.pa.se.), 'hlshc'3|3|121|| iti ghaJ, tatra / 2 pratyAlIDhe tu kartavyaH savyastIkSNo'nukuJcitaH / parSati siJcati asRjA pRsstkH| 'pRSu secane'(bhvA.pa.se.) ata: tiryagvAmaH purastatra dUrApAte viziSyate // 3 // zatrantAt kan / spRzan kaSati hinasti, pRSodarAditvAd vA / 50 samapAde samau pAdau niSkampau ca susaGgatau / "puGkhAdInAM pRthak SaTkamasya"[ ] iti nairuktAH / yaddhanurvedaHmaNDale maNDalAkArau bAhyatIkSNau vishesstH||4|| "puGkhaH zarastathA zalyaM pakSasnAyujatUni SaT" []iti / 3 []| "syAt pratyAlIDhamAlIDhamityAdi sthAnapaJcakam"[amara vizeSeNa zyati tanUkaroti vizikhaH / 'zo tanUkaraNe' koSa: 2885 // ] ityamaraH / "SaDapi"[] ityeke / yadbharata: (di.pa.a.), 'zyatericca vA'(haimoNA-85)iti khaH / viziSTA zikhA'gramasyeti vA / vizadaM skhalatIti, pRSo-darAdirvA / 4 "vaiSNavaM samapAdaM2 ca vaizAkhaM3 maNDalaM4 tathA / khena AkAzena gacchatIti / khagaH / 'anye-bhyo'pi(anyepratyAlIDha5mathAlIDhaM6 sthAnAnyetAni SaD viduH // 5 // " ssvpi)-'(vaa-3248||)iti DaH / 5 gRdhrapakSasyA'yaM gArdha[nATyazAstram, cArIvidhAno nAma dazamo'dhyAyaH, zrI-48] iti // panaH / tsyedm'4|3|120||itynn / 6 kaNati zabdAyate' vedhyaM tu lakSaM lakSyaM zaravyakam // 777 // nenA''hataH sanniti kANDaH, puMklI. / 'kaNa zabde' 1. '-raNe' iti3, '-raNa' iti4|| 2. 'vizeSyate' iti2.3.4 // 3. 'samapAdau' iti1.4|| 4. dra. svopajJaTIkA3777 // , pR.171 / / 5.4pratau nAsti / / 6. 'caurAdikaM lakSaM' iti3, 'caurAdikamiti lakSaM' iti4 / / 7. 1.2pratyo sti // 8. vaijayantIkoSe "vedhyaM zaravyaM na nari" iti dRzyate, 37 / 194 // , pR.87|| 9. '-'nena' iti4|| 10. '-jaH' iti3 // 11. 4pratau nAsti // 12. dra. svopajJaTIkA 3778 // , pR.172 / / 13. '-sya' iti3.4|| 14. 'gacchati' iti1 // 15. ito'gre 1.2pratyoH 'vA' iti dRzyate // Page #384 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 777-779] - vyutpattiratnAkarakalitA 343 (bhvA.pa.se.), 'amantADDaH '(uNA-111)iti Da:, 'anunA- prakSvedanaH sarvalauho nArAca eSaNazca saH / 30 sikasya- '6 / 4 / 15 // iti dIrghaH / 7 Azu zIghraM gacchati 1 prakSvedate prakSvedanaH, caturthavargatRtIyamadhyaH / AzugaH / 'anyebhyo'pi(anyessvpi)-'(vaa-3|2|48||)iti 'jizvidI zikSidAG mocane ca'(bhvA.A.se.), cAt snehane, DaH / 8 pradIryate'nena pradaraH / 'da vidAraNe'(tryA.pa.se.), bhvAdau dyutAdirAtmanepadI, nandyAditvAd lyuH / anye tu'Rdorp'3|357|| ityap / 9 syati antaM nayati sAyakaH / "prakarSeNa kSvedate'vyaktaM zabdAyate, 'jikSvidA avyakte zabde' 'So'ntakarmaNi'(di.pa.a.), Nvul, 'aadecH-'6|1|45 / / (bhvA.A.se.), nandyAditvAllyuH , pRSodarAditvADDatvam, tRtIyaAtvam, 'Ato yuk cinnkRto:'7|3|33|| / 10 patrANi vargatRtIyamadhyaH"[ ] ityAhuH / 2 lohasya vikAro lauhaH, vahati patravAhaH / 'krmnnynn'3|2|1||11 patrANyasya santi sarvazcAsau lauhazca sarvalauhaH / 3 narAnAcAmati nArAcaH / patrI / 'ata initthnau'5|2|115 // itIniH / 12 iSyati AparvaH 'camU(camu) adane'(bhvA.pa.se.), 'anyebhyo'pi-' gacchati iSaH, triliGgaH / 'ipa gatau, hiMsAyAM ca'(di.pa.se.), (vaa-3|2|102 ||)iti Da:, 'anyessaampi-'6|3|137|| iti divAdiH, 'iSeH kiccaM'(uNA-13) ityuH / "iSurdvayoH''[amara diirghH| narANAM samUho nAram, taccarati bhakSayatIti vaa| nAraM 40 koss:2|8|87||] iti tvamaraH / "iSyate kAmyate zatruhana narasamUhamaJcati gacchatIti vA / 'aJcu gatau'(bhvA.pa.se.), nAyeti, 'iSu icchAyAm'(tu.pa.se.)ityasya"[]ityanye / 13 'krmnnynn'3|2|1|| / naramaJcati narAcI, narAcyeva vA ajihmamakuTilaM gacchati ajihmagaH / 'anyebhyo'pi (anye prajJAditvAt svArthe'N vaa| 4 iSyate'nena eSaNaH / 'iSa ssvpi)-'(vaa-3|248 ||)iti DaH / 14 zilIva mukhamasya gatau'(di.pa.se), lyuTa / catvAri sarvalohamayabANasya / zilImukhaH / 15 kaGkasya patrANyatreti kaGkapatraH / 16 ropyate zeSazcAtra-"nArAce lohanAlo'strasAyaka:''[zeSanAmAlA lakSye nikhanyate ropaH / 'rupa [vimohane] '(di.pa.se.), ghaJ / 3 / 144 // ] // 17 kalyate kSipyate, kaDati mAdyati vA kalambaH / 'kala pila kSepe (cu.pa.se.), 'kaDa made'(bhvA.pa.se.) vA, 'kuNa nirastaH prahitaH 20 kadikaDiMgaDi(kRkadikaDikaTi)bhyo'mbac'(uNA-522) / ke 1 nirasyate sma nirastaH / nipUrvo 'asu kSepaNe' zirasi katasandhAno lambata iti vA / 'labi avalaMsane' (Ti (di.pa.se.), ktaH / 2 prahIyate sma prahitaH / 'hi gatau vRddhau na / (bhvA.A.se.), pacAdyac / 18 zRNAti zIryate vA aneneti ca (svA.pa.a.), 'nisstthaa'3|2|102 / / iti ktaH / "nirasta: 50 zaraH, puMklI. / "za hiMsAyAm'(vyA.pa.se.), ac, karaNe'p preSite zarai"vizvalocanakozaH, tAntavargaH, zro-122] iti vA, puMklI. / 19 mArgayati lakSaM mArgaNaH / 'mRga anveSaNe' zrIdharaH / yathA-"rAjJA nirastaiH ripavo nirastAH''["] iti / (cu.A.se.), NijantaH, nandyAditvAllyuH / 20 citrA nAnA- eka muktabANasya // varNAH puDA asya citrapuGkhaH / viMzatirbANasya // zeSazcAtra"bANe tu lakSahA marmabhedanaH / bANe viSAkte digdhaliptakau // 779 // vArazca vIrazaGkazca kAdambo'pyastrakaNTakaiH ||"[shessnaammaalaa 1 viSeNa akto prakSitaH pAyitaH viSAktaH, tatra 3 / 143 // ] // 778 // bANe / dihyate sma digdhaH / 'diha upale'(a.u.a.), 1. 'iSu' iti4 // 2. 'iSa gatau' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 3. 'ISeH kicca'(uNA-13)ityuNAdigaNe // 4. 3pratau nAsti // 5. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, zrI-541, pR.625 // , tatra "iSyate zatruhananAya vA / iSu icchAyAm-ityanye" iti dRzyate // 6. 3pratau nAsti // 7 'kala kila pila kSepe' iti kSIrataraGgiNI, 'kala pila kSepe' iti dhAtupradIpaH, 'kala vila kSepe' iti mAdhavIyadhAtuvRttiH // 8 -kaDikadi-' iti3|| 9. 'anena' iti4|| 10. pUrvamuktatvAdayaM pramAdaH pratibhAti // 11. 'lakSya' iti1|| 12. 'kaGkaTaH' iti1|| 13. 'prakSveDanaH' iti mudritamUle, svopajJaTIkA'pi tamAzrityaiva // 14. '-Date' iti4|| 15. 1pratau nAsti // 16. 'jikSvidA snehanamohanayoH' iti kSIrataraGgiNI, "smRtamidaM puruSakAre (pRSTha.82)dhAtuvRttau (pRSTha-130) ca / vastutaH pATho'yaM granthakArasyAnabhimataH / yato hi 1705 // , 4 / 134 // dhAtusUtravyAkhyayorasyAsmaraNAt" iti tatratyA TippaNI, kSIra. pR.106. tti-7||, 'jiSvidA snehanamocanayoH' iti dhAtupradIpaH, 'triSvidA snehasya mocane ca' iti mAdhavIyadhAtuvRttiH // 17. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, zo-541, pR.625 // 18. 1pratau nAsti // 19. 'hi gatau' ityeva 1.2.3 // 20. "preSitazare' iti vizvalocanakoze, pR.140|| 21. dra. anekArthakaravAkarakaumudITIkA, bhA-2, 3 / 26 // , pR.114|| 22. 'diha upacaye' iti kSIrataraGgiNImAdhavIyadhAtuvRttI, 'diha upatApe' iti dhAtupradIpaH / / Jain Education Intemational Page #385 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 344 karmaNi ktaH, dAderghaH, 'jhaSastathoH '8 / 2 / 40 // iti tasya dhaH / "digdhaM viSAktabANe syAt " [ vizvaprakAzakozaH, dhAntavarga:, zrI- 10] iti mahezvaraH / 2 lipyate sma lipsaH / 'lipa upadehe' (tu.u.a.), karmaNi ktaH [svArthe kani liptakaH ] / "lisaM vilepite bhukte viSAktavizikhAdiSu " [ vizvalocanakozaH, tAntavarga:, zro- 50] iti zrIdharaH / dve viSaliptabANasya // 779 // bANamuktirvyavacchedaH abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pakSo vAja: 1 bANasya dhanuryantrAd muSTinA mokSaNaM bANamuktiH / 'striyAM ktin '3 / 3 / 94 // / vizeSeNa avacchidyate uttejyate 10 bANo'nena vyavacchedaH / karaNe ghaJ / yaddhanurveda:'paJcAGgulIbhiryugapat kSipra zreSThatvasiddhaye / mokSaNaM yacca durjJeyaM taM vyavacchedamAdizat // 1 // " ['] / ekaM 'tIramUMkavauM' iti bhASAyAH // dIptirvegasya tIvratA / 1 dIpyate bANo'nayA dIptiH / 'dIpI dIptau ' (di. - A.se.), 'striyAM ktin '3 // 3 // 94 // / vegasya bANavegasya tIvratA duHsahatvam / ekaM bANavegatIvratAyAH // kSurapratadbAlArdhendutIrI mukhyAstu tadbhidaH // 780 // 44 1 kSurAbhaM lohaM prAti kSurapraH / prA pUraNe ' ( a.pa.a.), 20 ' Ato'nupasarge kaH 3 / 2 / 3 // / dhArAmukhaloho'yam / 1 tat prasiddhaM balamasya tadbalaH, mUSakapucchAkRtirayam / yaduktam'mUSakapucchAkRtayastadbalA daNDasAyakAH ''[ ] iti / yathA ca halAyudhakAvyam-"sarvAya saGkariNi muJcati kaGkapatraM dIptaM ca mocayati tadbalamazvakAye'"[ ]iti / " tadbalaM kANDavizeSa - mardhalohaM dIptaM tIvravegamazvakAye kSipati "[ ] iti taTTIkA / 1 ardhenduH ardhendusadRzamukhalohatvAt / 1 tIrayati saGgrAmaM pArayati tIrI, dvicaturthasvaro'yam / taduktam - " tribhAgazarajA tIrI zeSAGge lohasambhavA"["] iti / mukhyagrahaNAt daNDAsana1tomara2vAvalla3 bhalla4garuDA5 'rdhanArAca6 prabhRtayaH, tasya bANasya 30 bhedo bhedAH tadbhidaH // 780 // [ martyakANDaH-3 1 pakSyate parigRhyate'sau pakSaH / 'pakSa parigrahe' (bhvA.pa.se.), karmaNi ghaJ / 2 vajatyanena bANo vAjaH / 'vaja gatau ' (bhvA.pa.se.), 'halazca'3 / 3 / 121 // iti ghaJ, JittvAd 'ata upadhAyAH 7 / 2 / 116 // vRddhiH / " [ pacyata iti] pakSaH gRdhrakaGkapatrAdiH, [vajatyanena ] vANe (vANo) vAja:, chadA''valiH, pattrapAlIti yAvat "[ abhi. svopajJaTIkA-3 1781 // ] iti mUlaTIkA / " pattrapAlI bhaved vAjaH "[halAyudhakoza:2 / 468 / / ] iti halAyudhaH / dve bANapicchasya // pattreNA tannyAsaH 1 pattraNaM pattraNA / " zarANAM pattraracanA pattraNA parikIrtitA"[ hArAvalI, ardhokAvadhiH, zlo-16 (116)] [ iti ] hArAvalI / tasya pakSasya zaraskandhe nyasanaM nyAso racanA tannyAsaH / ekaM pattraNAyAH / 'tIraUpari pIMcharacanA' iti bhASA // 1. ' - zet' iti2. 3.4 // 2. dra. svopajJaTIkA3 1780 // ' - kavo' iti3, 'vUM' iti4 // 4. 'kaMca-' iti3 // 5. 8. tulanIyo'marakoSaH 2 / 8 / 87 // 9. 'bala- ' iti3.4 // 14. 'DaMka ' iti3.4 // 15. suphAlA' iti // 16. bhA- 2, kSattravarga:, zro- 541, pR. 626 // rAmAzramI 2 / 8 / 88 // pR. 384 // 19. dra. padacandrikA, bhA-2, kSattravargaH, zro- 541, pR. 626 // pR. 172 // tatra 'durjJeyaM' ityasya sthAne 'durjeyaM' iti dRzyate // 3. -mUka-' itira, patra ' iti2 // 6. dRzaM mukhaM' iti3.4 // 7 dra. svopajJaTIkA3 1780 // pR. 172 // 10. ' patra - ' iti3.4 // 11. 'pI-' iti // 12. 'pUG' iti3 // ito'gre 3pratau 'tUNa pUraNA vA' iti dRzyate // 17. 'tRNa' iti4 // 13. 'pUGaH' iti3 // 18. dra. padacandrikA, puGkhastu rta / 1,punAti bANaM puGkhaH, puMklI. / 'pUJ pavane'(kryA.u.se.), 'pUJa: pun ca' ( ) iti khaH / guNavinyAsasthAnam / 2 kRtyate chidyate'nayA kartarI / 'kRtI chedane ' ( tu.pa.se.), [bAhulakAdaraH, tato GIS], kASThazRGgAdimayI / "kartarI puGkha 50 ucyate''[ halAyudhakozaH 2 / 468 // ] iti halAyudhaH / dve puGkhasya / 'bANanA be 'DaMkAsuSAlA' iti bhASA // tUNo niSaGgastUNIra upAsaGgaH zarAzrayaH // 781 // zaraMdhiH kalApo'pi 16 1 tUNyate pUryate zarai: tUNaH, triSu / striyAM tUNI tUNA | 'tUrNa pUraNe' (cu.A.se.), curAdiH, 'erac '3 / 3 / 56 // ityac |'[striyaaN] tUNeSudhI upAsaGgaH "[]iti ratnakoSaH / " dhiSaNA tUNItUNau kAkiNI druNI "["] iti liGgakArikA ca / 2 niSajyante zarA atreti niSaGgaH / 'paJja saGge'(bhvA.pa.a.), adhikaraNe ghaJ, 'cajo:- 7 / 3 / 52 // iti 60 40 Page #386 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 780-782] kutvam, ['upasagAt- '8 / 3 / 65 // iti Satvam ] / 3 tUNyate pUryate tUNIraH / ' tUNa pUraNe' (cu.A.se.), curAdiH, bAhulakAt 'kRzapU(pa) kaTi (uNA ) ityAdinA Iran / 4 upAsajyante saMniSyante zarA atra upAsaGgaH / AGpUrvaH 'SaJja saGge' (bhvA.pa.a.), adhikaraNe ghaJ / 5 zarANAmAzrayaH zarAzrayaH // 781 // 6 zarA dhIyante'tra zaradhiH, puMsi / 'DudhAJ dhAraNAdau ' ( ju.u. a.), 'karmaNyadhikaraNe ca '33 / 93 ||iti ki / yaugikatvAd iSudhiH bANadhirityAdayaH / 7 kalyante bANA anena kalApaH / 'kala saGkhyAne ' (cu.u.se.), 'kalerApaH ' 10 ( ) ityApaH / sapta 'bhAthAM' iti khyAtasya // vyutpattiratnAkarakalitA atha candrahAsaH karavAlanistriMzakRpANakhaMgAH / tara vArikaukSeyaka maNDalAgrA asiRRSTiriTI 1 udyotena candraM hasati candrahAsaH / 'hasa (hase) hasane ' (bhvA.pa.se.) 'karmaNyaN '3 2 11 // / "candravad hAsAH prabhA'syetiM candrahAsa: [ abhi. svopajJaTIkA-31782] ityAcAryAH / 2 kareM valati veSTayati karavAlaH / 'vala veSTane ' (bhvA.A.se.), karmaNyaN '3 / 2 / 1 // / valanaM vAlaH, 20 karai vAlo'syeti vA / karaM pAlayatIti karmaNyaNi karapAlo'pi / "vidhUtakarapAlakaH pAla [ka]''[]iti yamakAt / 3 nirgatastriMzato'Ggulibhyo nistriMzaH / 'bahuvrIhau saGkhyeye ujabahugaNAtu 5 4 173 // iti Dac GittvAhilopaH / 4 kalpate "chedasamartho bhavati kRpANaH / kRpU sAmarthya' (dhvA. A. ve), 'uNAdayo bahulam '3 13 11 // iti kRperAnak / yadvA krapa kRpAyAM gatI ' (bhvA.A.se.), 'yudhikRpe: kicca ' ( ) ityAnak bAhulakAdasmAdapi / a 13 345 15 "kRpo ro laH 8 / 2 / 18 // iti latvAbhAvArthaM kRpasthA kreSiH paThitavya: "T ] iti 'kRpo ro laH 18 / 2 / 18 // ityantra bhASyAdau sthitam / kRpANAdau bAhulakAt 30 samprasAraNam / yadvA sarve ete kRpANakRpaNakRpAdayaH 'kRpU sAmarthya' (bhvA. A. ve.) ityasyaiva, 'latvAbhAvo bahulavacanAt ' ( ) iti latvasUtre' uktam / 5 khaDyate bhidyate 19 1 22 paro'neneti khaDga: / 'khaDa khaDi bhedane ' ( cu.u.se.), 'chApUkhaDibhyaH kit' ( uNA - 121 ) iti gan / 6 taraM tarat plavamAnaM vAri pAnIyamatra taravAriH, puMsi / 7 'kuSa niH karSe' (kryA.pa.se.), 'pluSizuSikuSibhyaH ksi: '(uNA435), kukSi:, kukSau bhavo vidyamAnaH kaukSeyakaH 'kulakukSi- 42296 // ityAdinA Dhaka / kukSiM rakSantyasmAdvA zeSArthe DhakaJi kaukSeyako vA / 8 maNDalAkRtyagramasya maNDalAgraH / 9 asyate kSipyate asiH, puMsi / 'asu kSepaNe' (di.pa.se.), in' (uNA-557) itIn, 'khanikaSi- ' ( uNA 579) iti in vA / 10 RSati pANiM gacchati RRSTiH, saptamasvarAdiH / 'RSi (RSI) gatau' (tu.pa.se.), 'kickI c(ca) saMjJAyAm '33 1174 // iti ktic / "zilAzUlaTimudgaram "[ ]iti bhaTTiH / 11 hinasti riSTiH / riSa hiMsAyAm (bhvA.pa.se.), kijantaH, kijantaH puMstrIliGgAvetau / ekAdaza khaDgasya / zaSezcAtra" asistu sAyakaH / Pa 14 21 zrIgarbho vijayaH zAstA vyavahAraH [ prajAkaraH ] // dharmapAlo'kSaro devastIkSNakarmA durAsadaH / prasaGgo rudratanayo manujyeSThaH zivaGkaraH // 1 // karapAlo vizasanastIkSNadhAro viSAgrajaH / dharmapracAro dhArAGgo dhArAdharakarAlikA // 2 // candrabhAsAzca zastra: "[zeSanAmamAlA 3 / 144-147 // ] // 26 27 " 1. 'kala gatau saMkhyAne ca' iti svAmisAyaNau, 'kala saMkhyAne gatau ca' iti maitreyaH // 2. 'bhothAna' iti3, 'bhothANa' iti4 // 3. 'iti' iti svopajJaTIkAyAM na dRzyate // 4. 'valayati' iti3.4 // 5. 'kara' iti3 // 6. ' - N' iti4 / 7. 'pAlaya' iti3 // 8. dra TIkAsarvasvam, bhA3, 24890 // pR.126 // padacandrikA bhA-2 kSattravargaH zrI- 543, pR.627 // 9 vastutastvatra bahuvrIherabhAvAdiyaM saraNiranusaraNIyA tathA hi"nirAdayaH krAntAdyarthe paJcamyA ' ( vA 2 / 2 / 18 // ) iti samAsaH, 'saMkhyAyAstatpuruSasya - ' ( vA-5 4 173 // ) iti Dac" iti // 10. 'kalpete' iti1 // 11. 'chedana - ' iti 3 // 12. 'krapa kRpAyAm' ityeva svAmI // 13. bhraSTaM pratibhAti, atha ca 'yudhibudhidRzibhyaH kicca' (uNA - 247) ityAnac yuktaH / atra 'krapa kRpAyAM gatau ' (bhvAdi:, dhAtusaM - 506 ) ityatra bhvAdau mA. dhAtuvRttiranusandheyA // 14. ' -vArtha' iti2 // 15. ' kR ' iti3 // 16. 'paThanti' iti4 // 17. 'iti sUtre' iti4 // 18. 'khaMDyate' iti3 // 19. yadi vigrahe idit khaDidhAtuH paThyate, tarhi 'khaDgaH ' ityatrA''gamazAstrasyA'nityatvAnna num // 20. 'khaDa khaDi bhede' iti svAmI, 'khaDa khaDi kaDi bhedane' iti maitreyasAyaNau // 21. 'Dhak' iti3, 'Dhakan' iti4 // 22. 'Dhakanniti' iti3.4 // 23. yaSTi-' iti4 // 24. 'zaktyRSTiparighaprAsagadAmudgarapANayaH' iti bhaTTikAvye, sarga: 9, zrI- 4, pR. 229 // 25. kalAliko iti3 // 26. ' bhAsazca' iti3, zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayozca // 27. 'zastrajJaiH' iti4 // 40 50 Page #387 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 346 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ martyakANDaH-3 tsarurasya muSTiH // 782 // sphuraNe '(tu.pa.se.), '-calane' ityeke / tudAdau kuTAdi- 30 rayamityeke, tatpAThabalAcca Nvuli vRddhyabhAve, gAGkaTAdi1 asya khaDgasya muSTirgrahaNasthAnam, tsaratyanena bhyo'nnint'i1|2|1|| iti GittvAt sphuraka ityapi / SaT tsaruH, puMsi / takArasakArasaMyogAdiH / 'tsara chadmagatau '(bhvA. 'kheDAM' iti khyAtasya // 783 // pa.se.), 'bhRmRzItacaritsari[tanidha]nimimasjibhyaH u: '(uNA7)ityuH / khaDgasyetyupalakSaNam, tenA'nyasyA'pi muSTiH tsaru- asya muSTistu saGgrAhaH rucyate / yadamara:-"tsaru: khaDgAdimuSTau syAt''[amarakoSaH 1 asya phalakasya muSTiYahaNasthAnam, saMgRhyate'nena 2 / 8 / 90 // ] iti / kekiravacchandaH, tallakSaNaM ca chandazcUDAmaNau saGgrAhaH / saGgRhyate'yamiti vA / 'sami muSTau' "syau syau kekiravam''[ ] / ekaM khaDgamuSTeH // 782 // 3 / 3 / 36 // iti karmaNi ghaJ / ekaM phalakamuSTeH // pratyAkAra: parIvAraH kozaH khaDgapidhAnakam / kSurI churI kRpANikA / 1 pratirUpa AkAro'sya pratyAkAraH / 2 pariviya- zastryaserdhe putryau ca te'nena parivAraH / 'vRJ AcchAdAne'(cu.u.se), ghaJ / 'upa 1 kSurati vikhanati kSurI / 'kSura chedane '(tu.pa.se.), 40 sargasya ghajyamanuSye bhulm'6|3|122 // iti dIrghaH / pacAdyaca, tato gaurAditvAd GISi, kSurikA'pi / 2 churati priivaarH| 3 kuzyate saMzrRiSyate kozaH, triliGgaH / 'kuza chinatti churI / 'chura chedane '(tu.pa.se.), ac, gaurAdiH, saMzrUSaNe '(di.pa.se.), ghaJ / 4 khaDgaH pidhIyate'nena churikA'pi / 3 'kvun zilpisaMjJayoH- '(uNA-190)iti khaDgapidhAnam / karaNe lyuTa, tataH svArthe kan khaDga- kvuni, kalpate kRpANI, svArthe kani kRpANikA / 4 pidhAnakam / catvAri paDiyArasya // zasyate hiMsyate'nayA zastrI / 'zasu hiMsAyAm'(bhvA.pa.se.), aDDanaM phalakaM carma kheTa kA''varaNasphurAH // 783 // 'dAmnIzasu(zasa) yuyuji(yuji)-'3|2|182 // iti STrana, SittvAt GIS / 5-6 aserityasizabdAt dhenuputryau sambadhyete, 1 aDyate'nena aDDanam, tRtIyavargatRtIyadvayamadhyaH / cintitArthapradAyitvAdasirUpA dhenuH asidhenuH / aseH putrIva 'aDDa abhiyoge'(bhvA.pa.se.), karaNe lyuTa / 2 ( phalati hrasvatvAd asiputrI / SaT churikAyAH / zeSazcAtra20 vizIryate ghAtaiH), phalati niSpadyate vA prahAro'tra phala "atha kSuryastrI kozazAyikA / kam / 'jiphalA vizaraNe'(bhvA.pa.se.), 'phala niSpattau' pattraM ca dhenukA"[zeSanAmamAlA 3 / 147 // ] // (bhvA.pa.se.) vA, ata: 'kRJAdibhyaH saMjJAyAM vun'(uNA patnapAlastu sA''yatA // 784 // 713), 'yuvornaakau'7|1|1|| / AbhyAmeva pacAdyaci, tataH svArthe kan vA / pharakamapi / puMklIbaliGgaH / 3 carma 1 sA kSurikA AyatA dIrghA, pattreNa pAlayati rakSati mayatvAt carma / carmaNI, carmANi ityAdi klIbe / 6 patrapAlaH / ac / eka lAbA churA' iti khyA kheTayati uttrAsayati kheTam, puMklI / 'kiTa khiTa uttAse' "patrapAle tu hulamAtRkA // (bhvA.pa.se.), pacAdyac, tataH kan [kheTakam ] / 5 kudRntI patraphalA]" [zeSanAmamAlA 3/147-148] // 784 // Aviyate vapuraneneti AvaraNam / 'vRJ AvaraNe'(cu.u.se.), karaNe lyuT / 6 sphurati calati sphuraH / 'sphura sphula daNDo yaSTizca laguDaH 1. atra bhoke kekiravacchandaH prayukta ityAzayaH // 2. 'pratIkAraH' iti3 // 3. 'parI-' iti4|| 4. durgasammato'yaM dhAtuH, draH kSIrataraGgiNI, divAdiH, dhAtusaM-112, pR.229 / / , mA. dhAtuvRttiH, divAdiH dhAtusaM-117, pR.438 // 5. '-neneti' iti3.4 // 6. '-nakam' iti3|| 7. '-vargaH' iti3 / / 8. '-tRtIyamadhyaH' iti3.4 // 9. koSThAntargatapAThaH 1pratau nAsti // 10. 'niSpA-' iti4 // 11, 1pratau nAsti // 12. 'puMklI' iti3 // 13. '-klIba' iti4|| 14. 'khiTa uttAse' iti svAmI, 'kiTa khiTa trAse' iti maitreyasAyaNau // 15. atra mAdhavIyadhAtuvRttiranusandheyA, tudAdiH, dhAtusaM-93, pR.477|| 16. 'gAJ-' iti3|| 17. 'spha-' iti1.2 // 18. 'kheDA' iti3, 'kheMDA' iti4|| 19. 'khanati' iti3.4|| 20. 'kSura khura vilekhane' iti svAmI, 'kSura vilekhane' iti maitreyasAyaNau // 21. ito'gre 3.4pratyo: 'zastrI' iti dRzyate // 22. 'asiputrIva' iti4|| 23. 'rakSayati' iti // Jain Education Intemational Page #388 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 782-786] vyutpattiratnAkarakalitA 347 1 dAmyatyanenaM daNDaH, puMklI. / 'damu upazame' [amarakoSaH 2891 // ] ityamaraH / "hastakSepyo laguDaH" (di.pa.se.), 'amantADDaH '(uNA-111) iti DaH / 3 [am.kssiir.2|8|92||] iti tu kSIrasvAmI / dve 'barachA' ijyate'nayA yaSTiH, puMstrI / 'yaja devapUjAdau'(bhvA.- iti khyAtasya // u.a.), ktic / 3 lagati prahAro'neneti laguDaH / 'lage kunte prAsaH saGge'(bhvA.pa.se.), 'lageruDaH'(haimoNA-177) ityuDaH / trINi yaSTeH / 'lAThI' iti bhASA // 1 kuM pRthvIM tanoti kuntaH / 'anyebhyo'pisyAdIlI krvaalikaa| (anyessvpi)-'(vaa-3|2|101||) iti DaH, pRSodarAdiH / kutsito'pratikriyo 'nto'smAditi vA, pRSodarAdiH, tatra / 2 1 'Ira gatau'(a.A.se.), 'sArvadhAtuka it prakarSaNa asyate kSipyate prAsaH / 'asu kSepaNe'(di.pa.se.), (sarvadhAtubhya in) '(uNA-557) iti it (in), tataH ___ karmaNi ghaJ / "hastadhAryaH zaGkaH ''[abhi-,svopajJaTIkA10 'kRdikArAt- '(gnnsuu-4|1|45 ||)iti GISi IlI, kapili- kama kAdiH / "ilI dIrghAdirhasvAdizca''[] ityanye / IDyate 3785] ityAcAryAH / dve 'bhAlA' iti khyAtasya // 40 stUyate, 'igupadhAt ki:(kit) '(uNA-559), tato GISi atha drughaNo ghanaH // 785 // vA / 2 alpaH karavAla: karavAlikA / yadvA karavAlAt karmaNyantAd GIpa, tataH kani, 'ke'Na: '7 / 4 / 13 // iti mudgaraH syAt hrasvatve karavAlikA / pAlyate'sau pAlikA, 'pAla rakSaNe' 1 druH vRkSo hanyate'nena drughaNaH / 'han(hana) (cu.pa.se.), saMjJAyAM kvun, kareNa pAlikA karapAlikA hiMsAgatyo: '(a.pa.a.), 'krnne'yovidrussu'3|3|82 / / ityappakAramadhyA'pi / dve ekadhArakhaDgasya / ekadhAro'si- ghanAdezau, arIhaNAdiSu pAThAt 'puurvpdaat-'8|4|3 // iti sturuSkAyudham // Natvam / "kSumnAderAkRtigaNatvam''["] ityanye, tena 'drughanaH' bhindipAle sRgaH iti turyavargapaJcamAnto'pi / 2 hanyate'neneti ghanaH / 'mUrtI ghanaH'33 77 // ityapghanAdezau / "pAdye muste'mbude sAndre 1 bhidantaH pAlayati bhindiH, bhiderin / __ghanaH syAllohamudgaraH''[zAzvatakozaH, zUo- ]iti zAzvataH "bhindiAdazatAlaM tu dazadanto'bhidhIyate''[ ]iti bharatena tadavacchinna: kAlo'pyupacAreNa bhindiH, taM pAlayatIti // 785 // 3 mudaM harSaM girati mudgaraH, puMstrI / 'gU 50 [bhindipAla:] / 'krmnnynn'3|2|1|| / tAvatA kAlena nigaraNe'(tu.pa.se.), ac / mudaM grasatIti, pRSodarAdirvA / lakSaM prApnotItyarthaH / "bhindataH pAlayati bhindipAlo nAma trINi lohamudgarasya // hastakSepyo mahAphalo dIrghadaNDa AyudhavizeSa: ''[abhi-, kuThArastu parazuH pazuparzvadhau / svopajJaTIkA 3785 / / ] ityAcAryAH / 2 sRjyate sRgH| pAzradhA svadhitiza 'sRja visarge'(di.A.a.), ghabarthe kaH, nyaGkvAditvAt kutvam / saratIti vA sRgaH / bAhulakAd 'mudigrogran-' 1 kuThi: sautraH, koThati kuThAraH, puNstrii| 'tuSikuThi(-graMg)-'(uNA-121) / " 'gandhau-'( )iti gaki bhyAM kit- '(haimoNA-408)ityAran / kuThAran vRkSAn iya30 sRga:"[ ]iti tu mAdhavI / "bhindipAlaH sRgastulyau" rtIti vA / 'R gatau'(bhvA.pa.a.), 'krmnnynn'3|2|1|| / 1. '-neneti' iti4|| 2. 'iti DaH' iti 4pratau nAsti // 3. 'puMklI.' iti1|| 4. tulniiyo'mrkossH2|8|91 // 5. 'ir' iti3 // 6. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, zro-545, pR.629|| 7. '-dhatvAt' iti2.3 // 8. 'DoS' iti1.3|| 9. 'vakA-' iti3 // 10. "bhindai-' iti3.4|| 11. dra. TIkAsarvasvam, bhA-3, 2 / 8 / 92 // , pR.128||, padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, zrI-545, pR.629 // , raamaashrmii2|8|91 // pR.386 // , tAsu TIkAsu 'dazadanto'-' ityasya sthAne 'dazakunto'-' iti dRzyate // 12. '-tra-' iti4|| 13. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, thI-545, pR.630|| tatra "-mudigrorgaggau-(uNA-1127) iti gaki 'sRga' iti tu mAdhavI" iti dRzyate // 14. 3pratau nAsti // 15. 'va-' iti // 16. '-chI' iti3 // 17. '-yA-' iti3.4|| 18. 'zalyaH' iti svopajJaTIkAyAm, 3785 // , pR.174 // 19. 'bha-' iti2|| 20. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, zro-545, pR.629 // 21. 'Z' iti1.3.4|| Jain Education Intemational Jain Education Intermational Page #389 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 348 " 2 parAn zatrUn zRNAti parazuH / za hiMsAyAm ' (kryA.pa.se.), 'AGparAbhyAM khanizubhyAM Dicca ' ( uNA - 33 ) ityu:, bAhulakAdupasargasya hrasvatvam / 3 pRNAti parzuH / --pR(pR) pAlanapUraNayo: '(kryA.pa.se.), 'praH zuH - ' ( hai moNA - 825 ) iti zuH / 4 parzukAbhirna dhIyate parzvadhaH / sthAditvAt kaH / 5 paraH zatruH zveva parazvA, parazvAnaM dhayati pibati, 'Ato'nupasarge kaH 3 / 2 / 3 // , parazvadhaH / parAn zRNAti vA parazvadhaH / 'parAt zrI Dit- ' (haimoNA - 255) iti vadha:, tAlavyazavAn |'"praan zatrUn syati antaM nayati parasvadhaH, 10 pRSodarAdiH, dantyasakAravAn "[]iti mAdhava / svadhi vidAraNe' ( ), tudAdau, tato bAhulakAt ktic svadhitiH, dantyAdiH / svaM dhiyati dhArayati vA / 'dhiJ dhAraNe' (tu.pa.a.), ktic / parazvAdayaH SaDapi puMsi / SaT 'pharasI' iti khyAtAyAH // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA parighaH parighAtanaH // 786 // 1 parito hanyate'nena parighaH / hanteH 'parau ghaH ' 3 / 3 / 4 // ityappratyayaMghAdezau / latve paligho'pi / 2 parito ghAtayati parighAtanaH / hanterNyantAnnandyAditvAd lyuH / dve parighasya / 'lohabAMdhI geDI' iti bhASA // 786 // 20 sarvalA tomare 1 sarvAn lAti sarvalA, dantyAdiH / 'zarva gatau' (bhvA.pa.se.), vRSAditvAt kalaci zarvalA, tAlavyAdirapi / 2 tudan vyathan mArayati tomaraH, pRSodarAdiH, puMklI. / "sarvalA tomaro'striyAm"[ amarakoSaH 2 / 8 / 93 / / ] ityamaraH, tatra / dve tomaranAmnaH // zalyaM zaGkau 1 zalatyantarvizati zalyam, puMklI. 'zala gatau' (bhvA.pa.se.), aghnyAditvAd yat / " zalyaprotaM vIkSyaM sakumbhaM muniputram"[raghuvaMzam, sarga: 9, lo - 75 ] iti raghuH / [ martyakANDaH-3 2 zAmyatyanena zaGkuH, puMsi / zaGkate'smAditi vA / 'kharu - 30 zaGku-'(uNA -36) iti sAdhuH / "peturbarhiNadezIyAH zaGkavaH prANahAriNa: "[ zizupAlavadham, sargaH - 19, zro- 45 ] iti mAghaH / dvai' 'sAla' iti khyAtasyai // zUle trizIrSakam / 1 zUlati rujati zUlam, puMklI. / 'zUla rujAyAm' (bhvA.pa.se.), pacAdyac, tatra / 2 trINi zIrSANyasya trizIrSakam / 'uraHprabhRtibhyaH kap 5 4 / 151 // / dve trizUlasya // zaktipaTTisaduH sphoTacakrAdyAH zastrajAtayaH // 787 // 1 zaknoti jetumanayA zaktiH / zaklR zaktau' (svA.pa.a.), 'striyAM ktin ' 3 / 3 / 94 / / 1 paTati zatrUn 40 paTTisaH / 'paTa gatau ' (bhvA.pa.se.), 'paTivIbhyAm- '(haimoNA579) iti TisaH / "ayaM tAlavyAntaiH "["] ityanye / 1 duriti duHkhaM sphoTayati duHsphoTa: / 'sphuTa vidAraNe' (cu.u.se), curAdiH, ac / 1 kriyate prahAro'neneti ) kapratyayaH, cakram puMklI. / 'kRJaH klideH knasazca' ( dvitvaM ca / AdeH zataghnI - mahAzilA - muSaNDhI - cirikAvarAhakarNakaiMprabhRtayaH / zeSazcAtra " atha zaktiH kAsUrmahAphalA / aSTatAlA''yatA sA ca paTTisastu khuropamaH // lohadaNDastIkSNadhAro du:sphoTArAphalau samau / cakraM tu valayaprAyamarasaJcitamityapi // 1 // zataghnI tu catustAlA lohakaNTakasaJcitA / ayaH kaNTakasaMchannA zataghnyeva mahAzilA // 2 // muSaNDhI syAd dArumayI vRttAya: kIlasaJcitA / kaNayo lohamAtro'tha cirikA tu hulAgrakA // 3 // varAhakarNako'nvarthaH phalapatrAgrake hulam / munayo'strazekharaM ca " [zeSanAmamAlA 3 / 148-152 / / ] / / zramo yogyA'bhyAsaH tu khuralI 1. sthAnaM' iti 3 / 2. 'zrotrendriyAditi' iti3.4 // 3. dra. padacandrikA, bhA-2, kSattravarga:, zro- 546, pR.631 // tatra "parAn syati 'parasvadhaH ' pRSodarAdiH (pA. 6 / 3 / 109 // ) / dantyasaH - iti mAdhavI " iti dRzyate // 4. kSIrataraGgiNyAdau JakArarahitaH pAThaH // 5. tulanIyo'marakoSaH 2 / 8 / 91 // 6. ' - yaH' iti3.4 // 7 'sarva' iti 1.4 // 8 4pratau nAsti // 9. raghuvaMze 'vIkSya' ityasya sthAne 'prekSya' iti, 'vIkSya' iti ca pAThAntaraM dRzyate, pR. 243 / / 10. 3pratau nAsti // 11 ito'gre 3pratau 'dve' iti dRzyate // 12. svAmisammato'yaM dhAtupAThaH, 'zUla rujAyAM saGghAte ca' iti maitreyasAyaNau // 13. 'tAlavyanto'yam' iti4 // 14. dra. svopajJaTIkA 3 1787 // pR. 174 // tatra " ayaM tAlavyaM" iti dRzyate // 15. "ghaJarthe kaH, 'kRJAdInAM ke dve bhavataH ' (vA - 6 11 112 // ) iti dvitvam" iti yuktam // 16. ' - rNakA-' iti3.4 // For Private Personal Use Only 50 Page #390 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 349 786-790] vyutpattiratnAkarakalitA 1 khuranti chindantyasyAM khuralI / 'khura vilekhane' bahuvrIhiH, "lohAbhihAra ityukto vidhirnIrAjanAt paraH" (tu.pa.se.), bAhulakAdalapratyaye gaurAdiH / 2 zrAmyate'nena []itymrmaalaa| [anye tu-] "lohAbhisAro'strabhRtAm" zramaH / 'zramu tapasi khede ca'(di.pa.se.), ghaJ, 'nodA- []iti paThitvA "lohaM zastramabhisAryate prasthApyate'tra" topdesh-7|3|34 // iti vRddhinissedhH| 3 yoge cittaikAgrye []ityAhuH"[ ] [ityAhuH] / kIdRg vidhi: ?, nIrAsAdhvI yogyo / 'tatra sAdhu: '4 / 4 / 98 // iti yat / "punaH janAt paraH, nIrasya zAntyudakasyA'janaM kSepo'tra nIrAjanam, punastadyugayugvidhAtA yogyAmupAste nu yuvAM yuyukSuH''[naiSadhIya- ArAtriketyarthaH, mantroktyA azvagajavAhanAtapatratAlavyajanacaritam, sargaH-3, zrI-117] iti harSaH / 4 zastrANAmabhyasanaM dhvajAsidhanuzchurikAsvarNadaNDadundubhizalasiMhAsanAnAM ni:zeSeNa zastrAbhyAsaH (abhyAsaH) / bhAve ghaJ / catvAri zastrA- rAjanaM zobhanaM vA nIrAjanam, tasmAt paro'grimaH / yad bhyAsasya / 'AkhADA' iti bhASA / "zarAbhyAsa upAzanam" durga:-"lohAbhisArastu vidhiH paro niiraajnaannRpaiH| dazamyAM 10 [zeSanAmamAlA 3 / 152 // ] iti zeSaH // daMzitaiH kAryaH''["] iti / bhaviSyottarapurANe'pitadbhaH khalUriMkA / "jayAbhilASI nRpatiH pratipatprabhRtikramAt / lohAbhisArikaM karma kArayed yAvadaSTamI // 1 // " []iti // 1 tasya zramasya sAdhanAya bhUH tadbhUH, khaDyate layaM bhidyate'tra khaDUraH / 'khaDi khaDa bhedane'(cu.u.se.), khajUrA- prasthAnaM gamanaM vrajyA'bhiniryANaM prayANakam // 789 // ditvAdUraca, latve khalUraH, tataH svArthe kan TApi khalU yAtrA rikA / ekaM zramasAdhanabhUmeH // 1 prasthIyate sthAnAccalyate prasthAnam, lyuT / sarvAbhisAra: sarvoghaH sarvasanahanaM samAH // 788 // 2 gamyate gamanam / 3 vrajanaM vrajyA / 'vraja gatau'(bhvA. 1 sarveNa sainyena abhisaraNaM srvaabhisaarH| sa gatau' pa.se.), 'vrajayajorbhAve kyp'3|3|98|| / 4 abhiniryAyate (bhvA.pa.se.), bhAve ghaJ / 2 sarveSAmodho vAhanaM srvoghH| 3 abhiniryANam / 'yA prApaNe'(a.pa.a.), bhAve lyUTa / sarvaM saMnadyate'tra sarvasanahanam / 'Naha bandhane'(di.u.a.), 5 tataH svArthe kani prayANakam // 789 // 6 yAnaM 20 adhikaraNe lyuT / trINi sarvasainyAbhisaraNasya // 788 // yaatraa| '[hu]yAmAzruta(bha)sibhyastran '(uNA-607)iti 50 lohAbhisAro dazamyAM vidhirnIrAjanAt paraH / / tran / SaT sAmAnyena prasthAnasya / 'cAlavauM' iti bhASA / / 1 rAjJAM zastrAdinA prasthAnanAma ekam, nRpANAM abhiSeNanaM tu syAt senayA'bhigamo ripau / saGgrAmanirgamAya yasmin vAsare zastrANi niHsAryante, tannAma 1senayA sahakAraNabhUtayA vA vijigISoH ripAityarthaH / astrabhRtAM rAjJAM vijayadazamyAM yaH zAstrokto vAbhimukhyena yo'bhigamaH gamanam, senayA'bhiyAtItyarthe senAvidhividhAnaM prasthAnAt prAk saH / lohaM zastramabhi- zabdAt 'styaappaash-'3|1|25 // ityAdinA Nic, tato lyuTi sAryate'treti lohAbhisAraH / mizrAstu-"mahAnavamI dIkSA- abhiSeNanam / ekaM zatrUpari gamanasya // yAmazvAdInAM nIrAjane nirmaJcane (nirmajane) satyuttarakAlaM syAt suhRdbalamAsAraH zastradhAriNAM rAjJAM yaH zAstrokto vidhiH prasthAnAt prAk, 30 sa lohAbhisAraH, lohazastrasya abhihAraH sarvato haraNamatreti 1 suhRdo mitrasya balaM sainyaM suhRbalam, Asiyate 1. 'kSura khura vilekhane' iti svAmI, 'khura cchedane khaNDane ca' iti maitreyaH, 'khura chedane' iti sAyaNaH // 2. 'sAdhuH yogyaH' iti4 // 3. 'lakSaM' iti2|| 4. 'khaDa khaDi bhede' iti svAmI, 'khaDa khaDi kaDi bhedane' iti maitreyasAyaNau // 5. 'TAp' iti4|| 6. 'samaH' iti3|| 7. '-sAraH' iti4|| 8. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, zrI-548, pR.633 / / , tatra 'nIrAjanAt paraH' ityasya sthAne 'nIrAjanottaraH' iti dRzyate // 9. ito'gre 4pratau 'iti lohAbhisAraH' iti dRzyate // 10. '-SaNaM' iti1 // 11. 1pratau nAsti // 12. dra. am.kssiir.2|8|95||, pR.195 // , svopajJaTIkA3 1789 // , pR.175 // 13. 'lau-' iti2 // 14. ito'gre 4pratau 'prayAyate prayANaM' iti dRzyate // 15. ito'gre 3pratau 'prayAyate prayANam, tataH svArthe kaniH' iti dRzyate // 16. '-vo' iti3, '-vau' iti4|| 17. 'upasargAt sunoti-'8|3|65 // ityAdinA SatvaM bodhyam // Page #391 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 350 AsAraH, anvAgacchanmitrabalamityarthaH / 'sR gatau ' (bhvA.pa.a.), bhAve ghaJ / ekaM mittrasaMnyasya // pracakraM calitaM balam // 790 // 1 prasthitaM cakraM sainyaM pracakram / prakriyata iti pracakram / kRJo ghaJarthe ke:, 'kRJAdInAM ke' (vA6 / 1 / 12 // ) iti dvitvam / calyate sma calitam prayANakasthitamityarthaH / ekaM prasthitasainyasya // 790 // prasArastu prasaraNaM tRNakASThAdihetave / abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1 sainyAd bahiH tRNajalAdyarthaM prasaraNaM prasAraH / 10 bhAve ghaJ / '"niruddhavIvadhA''sAraprasArAGgA ( prasArA gA ) iva vrajam / uparundhaM tu dAzArhAH purIM mAhiSmatIM dviSaH // 1 // " [zizupAlavadham, sargaH - 2, zro- 64 ] iti mAghaH / " amarastu'syAdAsAraH prasaraNam ' [ amarakoSaH 2 18 / 96 // ] ityAha tacca arthazAstreNa na saMvadati [ abhi-, svopajJaTIkA3 / 791 // ] iti zrIAcAryAH / ekaM tRNAdyarthaM sainyAd bahirgamanasya // abhikramo raNe yAnamabhItasya ripUn prati // 791 // 1 abhItasyA''bhimukhyena abhibhUya ripUn arIn prati raNe saGgrAme yAnaM gamanam, tannAmaikam, abhikramaNam abhi20 kramaH / kramu pAdavikSepe' (bhvA.pa.se.), bhAve ghaJ, 'nodAttopadeza - 7 | 3 | 34 // iti vRddhiniSedhaH / " ahitAn pratyabhItasya raNe yAnamabhikramaH "[ amarakoSaH 2 18 / 96 // ] ityamaraH // 791 // abhyami'tryo'bhyarmittrIyo'bhyamitrINo'bhyarivrajan / 1- 3 Abhimukhyena'mittrAnalaGgAmI abhyamittryaH, abhyamitrIyaH abhyamitrINaH / ' abhyamitrAccha ca' 5 / 2 / 17 // iti chaH cakArAd yatkhau / trINi bhRzaM vairisaMmukhagAminaH // [ martyakANDaH-3 bhatvAnna rutvam, 'jharyaH '8 / 2 // 10 // iti vatvam / picchAditvAdilaci urasilaH / dve ' hIyAbalI' iti khyAtasya // UrjasvyUrjasvalau samau // 792 // 1 UrjA balaM parAkramo vA, tadatizayayukta UrjasvI | 'asmAyAmedhAsrajo vini: 5 | 2 | 121 // iti viniH / UrjA balamasyA'sti Urjasvala: / 'jyotsnAtamisrA - 5 / 2 / 114 // ityAdinA sAdhuH / " UrjasvalaH syAdUrjasvI ya UrjAtizayAnvitaH "[ amarakoSaH 2 18 175 // ] ityamaraH / UrjasvAnapi / [ dvau balinaH ] // 792 // sAMyuMgIno raNe sAdhuH 1 saMyuge sAdhuH sAMyugInaH / 'pratijanAdibhyaH khaJ' 4 14 199 // iti khaJ, 'AyaneyI - 7 / 1 / 2 // ityAdinA khasya InAdezaH / pratijanAdipAThAdeva saMyugazabdasya ghaJi guNAbhAvaH / raNe saGgrAme yaH sAdhustasyaikam // jetA jiSNuzca jitvaraH 1 jayanazIlo jetA / 'ji jaye ' (bhvA.pa.a.), tRn / 2 jayanazIlo jiSNuH / 'glAjisthazca gsnuH '3 / 2 / 139 // // 3 jayanazIlo jitvaraH / ' iNnazi (naz ) jisartibhyaH kvarap' 3 / 2 / 163 // pittvAt tuk / trINi jayanazIlasya / [zeSazcAtra"jiSNau tu vijayI jaitraH " ] [ zeSanAmamAlA3 | 153 // ] // 50 jayyo yaH zakyate jetum 1 jetumavazyaM zakyo jayyaH / 'kSayyajayyau zakyArthe' 6 1 81 // iti sAdhuH / yo jetuM zakyate, tasyaikam // yo jetavyamAtrake // 793 // 1 zakyArthAdanyatra yogyatAmAtreNa, jayanIyo jeyaH / 'aco yat ' 3 / 1 / 93 // iti yat / ekaM 'jIpavA yogya' iti khyAtasya // 793 // syAdurasvAnurasilaH 1 urasA balaM lakSyate, tadasyA'sti urasvAn / 'tada30 syaasti-'5|2|94|| iti matup, 'tasau matvarthe '1 / 4 / 19 // iti vaitAlikA bodharkarAH arthikAH saukhasuptikAH / 1. 'tato' iti // 2. 'kan' iti3 // 3. 'tanAdInAM' iti3 // 4. 4pratau nAsti // 5. 'rtha ' iti1.2 // 6. 'prasA-' iti3 // 7. ' - sAraM ' iti2 // 8. prasA-' iti1.3 / 9. 'cAt' iti 4pratau cakArAt' iti pratau bahirbhAge // 10. tulanIyo'marakoSaH 2 18 76 // 11. vastutastvayaM pramAdaH pratibhAti, masya jhaytvAbhAvAt, atha ca 'mAdupadhAyAH - 8 12 19 // ityanena vatvaM bodhyam // 12. ' - valI' iti3 // 13. AkArAnta UrjAzabdazcintyaH, medinIvaijayantIkoSAdau sAntasyA'dantasya ca Urjazabdasya darzanAt // 14. tulanIyo'marakoSaH 2 18 177 // 15. tulanIyo'marakoSaH 2 18 174 // For Private Personal Use Only 40 Page #392 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 790-795 ] 1 vividho maGgalagItavAdyAdikRtastAlaH zabdastena caranti vyavaharantIti vaitAlikA: / 'carati '4 14 18 // iti Thaka. 'ThasyekaH '7 // 350 // kiti ca 7 / 2 / 118 // ityAdyaco vRddhiH / vitAlaH zabdaH prayojanameSAmiti vA / 'prayojanam' 5 / 1 / 109 // iti Thak / 2 nizAntaM nivedayanto ye nRpaM bodhayanti jAgarayanti te bodhakarAH / 'kRJo hetutAcchIlyAnulomyeSu ' 3 / 2 / 20 // iti TaH / 3 arthina eva arthikAH / svArthe kan / 4 sukhasutaM pRcchanti saukhasuptikAH / pRcchatau susnAtAdibhyaH (vA - 414 11 / / ) iti Thak / saukhazAyanika10 sA~khazayikAvapi / amarastu "vaitAlikA bodhakarAH " [ amarakoSaH 2 48 97 / / ] iti rAjJo'vasarapAThakAnAha / catvAri rAjJAM prAtabadhakarasya // ghANTikAzcAkrikA: 1 ghaNTayAM caranti ghANTikAH / " devatAdyagre ghaNTAghAtena ye zaMsanti, te ghANTikAH zrAvakAkhyA: " [ abhi- svopajJaTIkA3 1794 // ama. kSIra. 2 1898 / / ] ityAcAryasvAminau / curAdau ghaTirbhASArthaH, 'gurozca '3 / 3 / 103 // ityakAraH, 'idita:- 7 / 1 / 58 // iti num, 'tena caratiM ' 4 4 8 // iti Thak / "ghaNTA goSThI, tayA caranti nairukto 20 varNAgamo niranunAsiko vA "[] iti sarvasvam / "rAjJaH prabodhasamaye `ghaNTAzilpAstu ghANDikA '[]iti ca / 2 cakraM rASTraM proyajanameSAM cAkrikA: / 'prayojanam '5 / 1 / 109 // iti Thak / dve ghaNTAvAdakasya // vyutpattiratnAkarakalitA mAgaMdho magadhaH to bandI maGgalapAThakaH // 794 // 1 sunoti sUrtaH / 'SuJ abhiSave' (svA.u.a.) / 2 bandate stauti bandI / vadi abhivAdanastutyo: '(bhvA.A.se.), 'nandigrahi - ' 3 / 1 / 134 // iti grahAditvANiniH 3 maGgalaM paThati maGgalapAThakaH / 'paTha vyaktAyAM vAci' (bhvA.pa.se.), Nvul / trINi maGgalapAThakasya / / 794 / / I 351 1-2 magadheti dhAtuH kaNDvAdau yAcJArthaH / "kamarthinaH kamubhyastu (kuSubhyantu ) kaMma[ga] dhyantu mAgadhAH / kamiSudhyantu yajvAno rAme'raNyaM turaNyati // 1 // " 10 [ ] iti zrIbhojaH / magadhyati yAcate magadhaH / pacAdyac / magadha eva mAgadhaH, prajJAditvAdaN / " vaMzakrameNa mahattvatvAdino rAjAdyagrataH stutikRtI mAgadhA: kSatriyA vaizyajAtIyA vA magadhadezodbhavAH "["] ityanye / 2 aNabhAve magadhaH / "mAgadhAH stutivaMzajAH "["] ityanye / "sUtAdyA magadhAntA ekArthA ityeke " [ama. kSIra. 2 / 8 / 98 // ] iti kSIrasvAmIM / vaMzodIraNena yo yAcate, tasya dve // saMzamakA yuddhA'nivartinaH / 1 zap (zapa) Akroze ' ( vA.u. a.), bhAve ktaH, zataM zapatha, saM samyak zataM satyaM yeSAM te saMzaptakAH / ("zap (zapa) Akroze ' (bhvA. u. a.), bhAve ktaH ), saMzapanti palAyamAnAniti vA / sazapathaM yudhyanta iti vA / yuddhAnna nivartante na parAGmukhA bhavanti yuddhA'nivartinaH / ekaM 'saMgrAmiI je na bhAjaI' iti prasiddhasya // .15 tasya grantho bhogavalI bhavet // 795 // 1 tasya nagnasya granthaH zAstram, yatra kAvye rAjJo nAnAvidhAH kriyAH snAnabhojanAdikAH kurvANasya tadanurUpA gAthAdayaH, sA bhogAvalI / bhogaH sukham, taddhetutvAd bhogAH 1. '-yya-' iti 3 // 2. 'ghaNTAyA' iti3 // 3. 'carati' ityevA'STAdhyAyyAm // 4. TIkAsarvasve na dRzyate // 5. 'gha' iti2.3 // 6. dra. am.kssiir.2|8|98 // , pR.195 // 7 4pratau nAsti // 8. 1. 2pratyornAsti // 9. dra. ama kSIra. 248 198 // pR. 195 // padacandrikA, bhA-2, kSattravargaH, zrI - 551, pR.635 / / 10. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravarga:, zro- 551, pR.635 // tatra 'kSatriyA vaizyajAtIyA' ityasya sthAne 'kSatriyA vaizyAjjAtA' iti dRzyate // 11. dra. ama. kSIra. 28 / 98 // , pR.195 // svopajJaTIkA3 / 795 // pR. 176 // maDukopasyoddharaNamidam // 12. ama. kSIrasvAmikRtaTIkAyAM 'catvAra ekArthA ityeke" iti dRzyate, 2 / 8 / 98 // pR. 195 // 13. koSThAntargatapAThaH 1.2.3 pratiSu na dRzyate // 14. 'sazapaM' iti, 'saMzapate' iti4 // 15 'sa' iti1, 'saMgrAme' iti3, 'saMgrAmai' iti4 // 16. 'bhAjai' iti3 // 17. ito'gre 4pratau 'vastrANi na-' iti dRzyate // 18. mahezvarakRtavizvaprakAzakoze tu "nagno'pi ca kSapaNake vivastre cA'bhidheyavat" iti dRzyate, pR. 86 // / / nagnaH stutivrataH 17 1 na vaste nagnaH pRSodarAdiH / kaupInamAtrajaradvastraparidhAnAt na vidyante gnAH zriyazchandAMsi vA asyeti 50 vA 'nApnapAt- '6375 // iti naJprakRtyA 2 stutireva vratamasya stutivrataH / " nagno bandini kSapaNe vivastre'pyabhidheyavat ''[vizvaprakAzakozaH, nAntavarga:, zro- 14] iti mahezvaraH / dve kaupInamAtrajaradvastraparidhAnamaGgalapAThakasya // 30 40 Page #393 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 352 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ martyakANDaH-3 * stutayaH, tAsAmAvalI bhogAvalI / "vaitAlikAH sphuTa yuddhaM tu saGkhyaM kaliH / padaprakaTArthamuccairbhogAvalI kalagiro'vasareSu peThuH''[zizupAlavadham, sargaH-5, tho-67] iti mAghaH // 795 // saGgrAmAhavasamprahArasamarA janyaM yudAyodhanaM // prANaH sthAma taraH parAkramabaladyumnAni shauryojsii| saMsphoTa: kalaho mRdhaM praharaNaM saMyadraNo vigrahaH zuSmaM zuSma ca zaktirU sahasI // 796 // 1 prANityanena prANaH / prapUrvaH 'ana prANane'(a.- dvandvaM samAghAtasamAhvayAbhipa.se.), ghatri / prANanaM prANa iti bhAve ghaJ vA / 2 tiSTha sampAsaMmardasamitprItAH / tyanena sthAma / 'SThA gatinivRttau'(bhvA.pa.a.), 'Ato mnipkvnipvnipH'3|274 / / iti manip, UNAdiko vA mani AmkandanAjipradhanAnyanIka 10 npratyayaH / 3 tarantyanena ApadaM taraH, klIbaliGgAvetau / 'ta plavanataraNayoH (bhvA.pa.se.), '-asun'(uNA-628)itya- mabhyAgamazca pravidAraNaM ca // 797 // 40 sun / 4 parAkramyate'nena parAkramaH / 'hlshc'3|3|121 // samudAyaH samudayo roTi: samitisaGgarau / iti ghaJ, 'nodaattopdesh-'7|3|34 // iti vRddhiniSedhaH / 5 / balati prANityanena balam, puMklI. / 'bala prANane '(bhvA.pa.se.), ghabarthe kaH / 6 divi mIyate dyumnam / 'dhusa(su)nibhyo AkrandaH saMyugaM ca mAGo Dit '(haimoNA-266)iti naH / draviNamapi, dravatyanenA'riH draviNam / 'drudakSibhyAminan'(uNA-208) / 7 1 ('yudhyate'tra yuddham) / 'yudha saMprahAre'(di.zUrasya bhAvaH zauryam, Nyat / 8 oSatyarInaneti ojaH / A.a.), bAhulakAt ktaH / 2 saMcakSate'tra saGkhyam, 'uSa dAhe '(bhvA.pa.se.), 'uSeja(-) ca'(hai moNA- puMklI. / 'cakSiG vyaktAyAM vAci'(a.A.se.), saMpUrvo'yaM 20 959)ityasun / yadvA 'ubja Arjave'(tu.pa.se.), 'ubjer [balaM] vadhArthaH, 'sami khyH'3|27|| iti cakSiGa : khyAjAdezaH / valopazca'(uNA-631)ityasun valope guNazca nipAtyata iti saMkhyAti kathayati zaurya kAtaratvaM vA / 'khyA prakathane' vA / ojasI, ojAMsi ityAdi klIbe / 9 zuSyatyanenA'riH (a.pa.a.), 'Ato'nupasarge kH'3|2|3 // , 'Ato lopa iTi zuSmam / 'zuSa zoSaNe'(di.pa.a.), 'arivivizizuSibhyaH c'64|64 // ityAlopaH / 3 kalante spardhamAnAH zabdAyante- 50 kit (avisivisizuSibhyaH kit) '(uNA-141)iti man, 'treti kaliH, puMsi / 'kala zabdasaGkhyAnayoH '(bhvA.A.se.), akArAnto'yam / 10'-manin'(uNA-584)iti maninpratyaye 'kaleri:'( )iti iH / kalati kSipati kAtarAn vA / 'kala zuSma iti nakArAntam, klIbe / 11 zaknotyanayA zaktiH / pila kSepe (cu.u.se.), '-in'(uNA-557)iti in / 4 'striyAM ktin'3|3|94 // 12 Urjanam UrjaH, puMstrIliGgaH / saGgrAmaNaM saGgrAmaH / 'saGgrAma yuddhe '(cu.u.se.), NyantAd 'Urja balaprANanayo: '(cu.u.se.), bhAve ghaJ / Urgapi / 13 bhAve ghaJ / 5 AhUyante yoddhAro'tra AhavaH / 'hveJ sahate zatrumanena sahaH, klIbe / 'Saha marSaNe'(bhvA.A.se.), AhvAne '(bhvA.u.a.), 'AGi yuddhe '3 / 3 / 73 // ap, 30 -asun'(unnaa-628)| sahasI, sahAMsi ityAdi / "daNDo- saMprasAraNaM ca / 6 sampraharante parasparaM ghnantyatra samprahAraH / tpalA mudgaparNI kumArInakhabheSaje / sahA strI, bale n| adhikaraNe ghaJ / 7 maraNaM maraH, saha maraNena vartate samaraH / strI''[ ]iti rabhaso'dantamapi / trayodaza parAkramasya // samigrate saGgaTante'treti vA / 'R gatau'(ta.pa.a.), 'paMsi 1. 4pratau nAsti // 2. 'Ato mninkvnibvnipshc'3|274 // ityaSTAdhyAyyAm // 3. 'au-' iti4|| 4. 'balate' iti1.2.3 // 5. 3.4pratyo sti / / 6. '-po' iti3 // 7. 3pratau nAsti // 8. 'nizi' iti3.4|| 9. '-ntaH' iti3|| 10. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, tho-556, pR.638 / , rAmAzramI 28 / 102 / / , pR.391 // 11. '-yakam' iti4 // 12. koSThAntargatapATha: 2pratau nAsti // 13. '-kSyate' iti3 // 14. 'sama' iti3 // 15. '-khyaG' iti3 // 16. 'iTi ca' 4pratau nAsti // 17. maitreyasammato'yaM dhAtupAThaH, 'kala kila pila kSepe' iti svAmI, 'kala vila kSepe' iti sAyaNaH, -AkSepe' iti3 // 18. 'hRJ spardhAyAM zabde ca' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 19. 'AG' iti3 / 20. 'saMpravadantya-' iti4|| Page #394 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 796-799] / saMjJAyAm - 3 / 3 / 118 // iti ghaH / puMnapuMsako'yam / "astriyAM samarAnIkaraNA: ''[ amarakoSaH 2 8 1104 / / ] ityamaraH / 8 jAyate vidveSAd janyam, puMklI / 'janI prAdurbhAve ' (di. A.se.), 'bhavyageya- '3 14 168 / / ityAdinA sAdhuH / 9 yudhyantai'syAM vRt striyAm / 'yudha samprahAre ' (di. A.a.), sampadAditvAt kvip / yudhau, yudhaH ityAdi / 10 Ayudhyante'smin Ayodhanam / adhikaraNe lyuT 'yuvoranAkau 7|1 |1 | | 11 saMsphuTanti vizIryante kAtarahRdayAnyatra saMsphoTa: / 'sphuTir vizaraNe ' (bhvA.pa.se.), adhikaraNe ghaJ / 'sphuTa bhedane' 10 (cu.u.se.) vA saMspheTa ityanye / "sphiTa anAdare " ( cu.u.se.) [ ama. kSIra. 2 18 / 106 / / ] iti svAmI / "saMpheTa: " [ ] iti ca bharate / 12 karla madhuradhvaniM hanti kalahaH / 'anyebhyo'pi ' (vA 32 / 101 / / ) iti GaH / "kalaM tu madhuradhvanI "[ ]iti dharaNiH / kalaM hInabalaM hantIti vA / * anyebhyo'pi (vA 3 2 1101 // ) iti DaH / kalAM jahAtIti vA 'DayApoH saMjJAcchandasi bahulam 6 3 63 // iti [ pUrvasya hrasvaH ] / 13 mardhati hinasti mRdham / 'mRdhi me medhA - hiMsanayo: ' (bhvA.u.se.), 'igupadha- '3 1 135 // iti kaH / mriyante'preti mRdhaM vA 'mRG prANatyAge' (tu.A.a.), bAhulakAddha iti dhak / 14 praharante'treti praharaNam / adhikaraNe lyuT / 15 saMyatante saMyacchanti vA atra saMyat, - - / 20 13 30 vyutpattiratnAkarakalitA arastu "striyAM (striyaH) saMyat- "[ama. 2 / 8 / 106 // ] ityAha / yatI prayatne' (bhvA.A.se.), 'yamu niyamaneM '' (bhvA.pa.a.) vA, saMpadAditvAt kvip / 16 raNanti dundubhayo'treti raNam puMklI. 'raNa zabde' (bhvA.pa.se.), 'puMsi saMjJAyAm- "3 3 / 118 // iti bAhulakAd ma 'vaziraNyozca' (vA 33 158) iti vaktavyAda vA 17 vigRhantyatra vigrahaH / 'grahavRha - 3 13 158 // ityadhikaraNe'pi / grahaNaM graho nirbandhaH, vividho graho'treti avyayAnAM ca' ( vA 2 / 2 / 24 // ) iti bahuvrIhirvA // 796 // 18 dvau dvau yudhyante'treti dvandvam pRSo ghaH, 353 15 17 4 , darAditvAt / dvandva samAsakalahayugmeSu "[["] iti zrIbhojaH / 19 saGgartya Aghnanti parasparamatra samAghAtaH / 'han (hana) hiMsAgatyoH ' ( a.pa.a.) adhikaraNe ghaJ, 'hanasto'ciNNamuloH 7 | 3 | 32 // iti takAro 'ntAdezaH, 'ho hanteH - 73 // 54 // iti kutvam, 'ata upadhAyAH 7 / 2 / 116 // / 20 sampRcchanti Ahvayamatra samAhvayaH / 21 abhimukhaM sampatantyatra abhisampAtaH / adhikaraNe ghan / 22 saMmRdnantya saMmardaH / 'mRda kSode' (kryA.pa.se.), adhikaraNe ghaJ / 23 saMyantyatreti samit strIliGgaH / aN gatau ' ( a.pa.a.), sampadAditvAt kvipU, hrasvasya '61171 // iti tuk / samitau samitaH ityAdi / 24 prakarSeNa ghnantyatra praghAtaH / 'han (hana ) hiMsAgatyoH ' ( a.pa.a.) adhikaraNe paJ / 25 Askandyante zoSyante zatravo'treti Askandanam / skandir gatizoSaNayoM (dhvA.pa.a.) adhikaraNe lyuT / 26 ajanti kSipantyasyAm, Aji:, strIliGga: / 'aja gatau kSepaNe ca' (bhvA.pa.se.), 'ajA (ajya) tibhyAminmiN vRddhizca' (uNA570 ) itIn (itIN) / 27 pradhanati hanti pradhanam / upargabalAd nidhanavad dhanirmaraNArthaH, pacAdyac / pradadhAti mriyatatra prapUrvAd dhAdha, kRpR ( kRpR ) vRjimandi [ni ] bhAJbhyaH kyU: ' ( uNA- 239) iti kyuH, anAdeze pradhanamiti vA / 28 ananti jIvanti subhaTA aneneti anIkam puMklI. 'ana prANane '(a.pa.se.), 'anIkAdayazce ' ( ) itIkan / anIkaM sainyamasyeti vA azaMAditvAdac / 29 abhyAgacchantyatra abhyAgamaH / adhikaraNe ghaJ / 30 prakarSeNa vidAryante zatravo'tra pravidAraNam / ha (dR) vidAraNe' (kyA.pa.se.), NijantaH, tato lyuT / // 797 // 31 samudayante milantyatra samudAyaH / samutpUrvaH 'aya gatau ' (bhvA.A.se.), 'halaca' 3 // 3 // 121 // iti ghaJ / 32 samudyantyatreti samudayaH / 'iN gatau ' ( a.pa.a.), bAhulakAd erac '3 356 // | 33 raTanti kalahAyante'syAM rATiH, strIliGgaH / 'raTa paribhASaNe' " maitreyasAyaNau // 4. 1. 2pratyornAsti // 5. " saMspheTa iti yuktaH pAThaH, sphiTa 1. 'yudhyate-' iti3 // 2. 'sphoTa' iti4 // 3. 'smiTa anAdare' iti anAdare, bharate tu saMpheTaH / " ama. kSIrasvAmiTIkAyAm, 2 / 8 / 106 // pR. 197 // 6. 'kaliM' iti4 // 7 dra rAmAzramI 2 / 8 / 104 // pR. 392 // 8. 'DyApoH saMjJAcchandasorbahulam 6 | 3 |63 // ityaSTAdhyAyyAm // 9. zRdhu mRdhu unde ( undane iti sAyaNaH ) ' iti svAmisAyaNau, 'zadhu pRdhu mRdhu unde' iti maitreyaH // 10. 'mriyate' iti1 // 11. 'iti dhak' ityadhikaM pratibhAti // 12. 'saMyatate saMyacchati' iti1 // 13. 'napuMsakaM' iti4 // 14. 'yama uparame ' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 15. dra. svopajJaTIkA3 / 797 // pR. 177 // tatra 'dvandvaM' iti na dRzyate // 16. 'samAgatya' iti3, 'saM Agatya' iti4|| 17. -yanamatra' iti // 18. 'saMmardayatyatra' iti3 // 19. ' sametyatreti' iti4 // 20. ' gativizo-' iti2 // 21. phalitArthakathanamidaM pratibhAti, 'ajyatibhyAM ca' (uNA-570 ) ityuNAdigaNe // 22. 'kyau' iti1.2 // 23. uNAdisUtrapAThe, 'anIkAdayazca' iti sUtraM nAsti, siddhAntakaumudyAM cA'sya siddhiH aniSibhyAM kittva' (uNA-457) ityuNAdisUtreNa vihitA // 24. ' - dayantyatreti' iti2. 4, ' - dayante'treti' iti // 25. ' - kAdac' iti3.4 // G 40 50 60 Page #395 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 354 (bhvA.pa.se.), 'iJa (iNa) jAdibhyaH ' (vA - 3 / 3 / 108 // ) itIM / 34 saMyantyasyAM' samitiH / 'iN gatau ' ( a.pa.a.), 'striyAM ktin'3|3|94|| / 35 saGgirante saGgRhNanti vA'tra saGgaraH / 'gR nigaraNe' (tu.pa.se.), [gR zabde' (kryA.pa.se.) vA] 'Rdorap'3 / 3 // 57 // ityap / 36 abhyAmRdnantyatra abhyAmardaH / 'mRda kSode'(kryA.pa.se.), 'Rdorap 3 / 3 / 57 // / 37 samyak parAn zatrUn yAnti ayante vA'tra ghaJi samparAyaH, puMklI. / 38 samIyante'tra samIkam / sampUrvaH 'iN gatau' (a.pa.a.) / 39 samparAyo mRtyuH prayojanamasya sAmparAyi10 kam / 'vinayAdibhyaSThak '5 4 | 34 // iti Thak // 798 // 40 Akrandanti kAtarA atra AkrandaH / ' [kadi] kradi kladi vaiklavye' (bhvA.A.se.), 'halazca '3 | 3 |121 // ityadhikaraNe ghaJ / 41 saMyujyante'tra saMyugam, puMklI. / 'yujir yoge'(ru.u.a.), adhikaraNe ghaJ / saGgatA rathaMyugA vA / sAmAnyata ekacatvAriMzat saGgrAmasya // atha vizeSata Aha abhidhAnacintAmaNinAmamAlA atha niyuddhaM tadbhujodbhavam / 1 niyataM yuddhaM niyuddham / "nigRhya yuddhaM niyuddha - miti vA / '"sannikRSTayuddhaM niyuddham "[] iti subhUtiH / 20 yuddham, bhujodbhavaM bAhubhirjinitamityarthaH / ekaM bAhuyuddhasya // paTAmbarau tulyau 1 paTo hanyate'traM paTahaH / 'abhyebhyo'pi (anyeSvapi - 3 |2| 101 // iti DaH / vAdyavizeSaH / yad vAcaspatiH - '"mahAsamaratUrye tu paTahADambarAvubhau "[" ] iti / 2 Adamya ADambaraH, puMklI. etau / 'darmu upazame' (di.pa.se.), Damaravad dasya Datve'raci sAdhuH / dve saGgrAmavAdyasya // tumulaM raNasaGkulam // 799 // 1 tAmyantyatreti tumulam / 'tamu glAna' ( ), bAhulakAdulark, kit, nairuktastakAraH / "tumulo vyAkulo [ martyakANDaH-3 ravaH ''[halAyudhakozaH 1 / 139 // ]iti trikANDam (halAyudhaH ) / 30 "tu iti sautro dhAturgatyarthaH, tataH kvip, AgamAnityatvAnna tuk / murati saMveSTayati, igupadhatvAt kaH, tormuraH tumuraH, kapirikAditvAllatvam''[" ] ityanye / raNasya saGkulaM saGkIrNatA raNasaGkulam / yad gauDaH - "bibhItakatarau puMsi tumulaM raNasaGkule''[ ]iti / ekaM saGgrAmasaGkIrNatAyAH // nAsIraM tvagrayAnaM syAt 1 nAsate nAsIram, strIklIbayoH / yad gauDaH"na nAgrAyAne nAsIram " [ ] iti / " nAsIro'strI "[vaijayantIkoSaH 3 / 7 / 203 // ] iti vaijayantI / 'NAsR zabde' (bhvA.A.se.), bAhulakAt 'kRzRpU (pR) kaTipaTi - ' ( uNA - 40 470 ) ityAdinA Iran / dantyasakAravAn / "nAsIrasImani ghanadhvanirasya bhUyAn "[ naiSadhIyacaritam, sargaH 13, zlo-23] iti zrIharSaH / agre yAnamasya agrayAnam / ekaM 'pesakhAnaoM, iti khyAtasya // avamardastu pIDenaM / 1 avamardanam avamardaH / bhAve ghaJ / 2 pIDyate pIDanam / 'pIDa rujAyAm ' ( cu.pa.se.), lyuT / dve saGgrAmapIDAyAH // prapAtastvabhyavaskando dhATyabhyAsAdanaM ca saH // 800 // 50 1 prapatanaM prapAtaH / 'patlR patane ' (bhvA.pa.se.), bhAve ghaJ / balAdAkramaNamityarthaH / 2 abhyavaskandam abhyavaskandaH / abhyavapUrvaH 'skandir gatizoSaNayoH ' (bhvA.pa.se.), bhAve ghaJ / 3 dhAvanto'ntyasyAM dhATiH, pRSodarAdiH, 'kRdikArAt - ' ( gnnsuu-4|1 145 // ) iti GISi dhATI / 4 abhyAsAdyata iti abhyAsAdanam / abhyAGpUrvAt saderNyantAd lyuT / catvAri dhATyAH // 800 // tad rAtrau saupti'kam 1. 'iti ghaJ' itira, 'itIn' iti3 // 2. 'syAmiti' iti3 // 3. 'to' iti3 // 4. ' mRdanti atra' iti // 5. 'akartari ca kArake saMjJAyAm '3 |3|19 // ityanena ghaJ yuktaH // 6. 'kadi kradi krada klada vaiklavye' iti maitreyaH // 7 yutaM' iti // 8. dra. padacandrikA, bhA1, kSattravargaH, -560, pR. 643 // 9. 'bAhuja-' iti3 // 10. ' - treti' iti3.4 // 11. dra. svopajJaTIkA3 / 799 // , pR.177 // 12. 'dama' iti4 // 13. 'tamu kAGkSAyAm' kSIrataraGgiNyAdayaH // 14. ' - k' iti1 // 15. ' - dhAt' iti1.4 // 16. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, zlo-560, pR.643 // 17. 'klIbastrIliGgaH' iti3 // 18. ' - nauM' itira, ' - khAno' iti3, 'khAnau' iti4 // 19. tulanIyo'marakoSaH 2 / 8 / 109 // 20. 'pIDa gahane' iti svAmI, 'pIDa avagAhane' iti maitreyasAyaNau // 21. 'zala hula patlR gatau' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // For Private Personal Use Only Page #396 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 799-803 ] 1 taditi abhyAsAdanam, rAtrau nizi, supteSu bhavaM sauptikam / adhyAtmAditvAd Thak / ekaM 'rAtIvAhA' iti khyAtasya // vyutpattiratnAkarakalitA vIrAzaMsanaM tvAjibhISmabhUH / 1 vIrA AzaMsyante'tra vIrAzaMsanam / 'zaMsa stutauM', ( ), adhikaraNe lyuT klIbe / "sA vIrAzaMsanI yuddhabhUmiryA'tibhayapradA ''[ amarakoSaH 2 / 8 // 100 // ] ityamaraH striyAmAha / AjeH saGgrAmasya bhISmA atibhayaGkarA bhUbhUmiH AjibhISmabhUH / ekaM raNakSetrasya // 10 niyuddhabhUrakSevATaH 1 niyuddhasya bhujajAtasaGgrAmasya bhUH niyuddhabhUH, akSa mallAnAM yuddhavyavahAraH, tasya vATaH akSavATaH I ekaM 'mallAkhADhA' iti khyAtasya // mauho mUrcchA ca kazmalam // 801 // 1 mohanaM mohaH / 'muha vaicitye' (di.pa.se.), bhAve ghaJ / 2 mUrcchanaM mUrcchA / 'mUrcchA mohasamucchrAyayo: ' (bhvA.pa.se.), 'gurozca halaH '3 / 3 / 102 // ityapratyayaH, 'upadhAyAzca(-yAM ca) 8 / 2 78 // iti dIrghatvam / 3 kazati gacchati ciraM na tiSThati kazmalam / 'kaza gatau ' (a.A.20 se.), 'kuTeH kmarac (kmalac) ' (cAndroNA - 3 | 48 // ) iti bAhulakAt kmarac (kmalac) / "kaziH sautro dhAtuH "[] iti subhUtyAdaya: / zayanazamanazIlaM kazmalaM zuMbhalaM (zRGkhalaM ) ca "[] iti zabhedAt tAlavyazam / saGgrA prahArAt moho vaicityaM mUrcchA mUrcchanam, tayornAmaikaM kazmalamiti // 801 // vRtte bhAvini vA yuddhe pAnaM syAd vIrapANakam / 1 vRtte aGgIkRte raNe, bhAvini bhaviSyati vA raNe, raNajanitazramazAntaye vIrANAM yanmadyAdipAnam, tad vIrakartRtvAd vIrapANam / 'vA bhAvakaraNayoH '8 / 4 / 10 // iti Natvam / 30 vIrapAnaM vA / " vIrapAnaM (vIrapANaM) tu yatpAnaM vRtte bhAvini 355 vA raNe''[amarakoSaH 2 18 / 103 // ] ityamaraH / vRttazabdo'tra caturthavargAdyadvayopadho vRttArtha: / "vRtte tu vRttavyAvRttau "[] ityAcAryAH / "vRttastu vartule'tIte mRte'dhIte dRDhe vRte" [vizvalocanakozaH, tAntavarga:, zro- 56 ] iti zrIdharaH / ekaM [vRtte bhAvini vA yuddhe yatpAnam, tasya] // palAyanamapayAnaM saMdAvadravavidravAH // 802 // apakramaH samutprebhyo drAvaH 1 palAyyate palAyanam / 'aya gatau ' (bhvA.A.se.), parApUrvaH, lyuT, 'upasargasyAyatau 8 / 2 / 19 // iti latvam / 2 apasRtya yAyate apayAnam / apapUrvaH 'yA prApaNe' (a.pa.a.), lyuT / 3 saMdavanaM saMdAvaH / 'du gatau ' (bhvA.pa.a.), 'sami druva : 3 | 3 |23 // iti ghaJ / 4-5 dravaNaM dravaH / vidravaNaM vidravaH / 'dru gatau ' (bhvA.pa.a.), 'Rdorap '3 / 3 / 57 // ityap // 802 // 6 apAvRtya kramaNam apakramaH / bhAve ghaJ, 'nodAttopadeza- 7 / 3 / 34 // iti niSedhAd vRddhyabhAvaH / 7-9 samutprebhyaH paraiH drAva:, saMdravaNaM saMdrAvaH / 'dru gatau' (bhvA.pa.a.), 'sami drudarva: '3 / 3 / 23 // iti ghaJ / uddravaNam udbhAvaH / 'udi zrayati- '3 / 3 / 49 // ityAdinA ghaJ / pradravaNaM pradrAvaH / ' drustusruvaH '3 | 3 | 27 // iti ghaJ / nazanamapi, tAlavyamadhyam / nava palAyanasya / 'nAsavarDa' iti bhASA // 50 atha vijayo jayaH / 13 1-2 vijayanaM vijayaH / jIyate jayaH / 'ji jaye' (bhvA.pa.a.), 'ji abhibhave' (bhvA.pa.a.) vA, ubhayatra gha / dve yasya // parAjayo raNe bhaGgaH 1 parAjayanaM parAjayaH / bhAve ghaJ / raNe saGgrAme bhaGgo'pasaraNam, anyatrA'pyupacArAt / ekaM parAjayasya // Damare Dimbaviplavau // 803 // 1. 'AGa: zasi icchAyAm ' (bhvA.A.se.) iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 2. 'akSau' itira, 'akSAnAM' iti4 // 3. 'yuddhasya' iti // 4. 'kuTikazikautibhyaH pratyayasya muT ca' ( uNAdigaNasUtram - 106 ) ityuNAdigaNasUtrasvarUpam // 5. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravarga:, zro- 563, pR.646|| 6. '-vyaM zam' iti3.4 // 7. ' - ttyarthaH' iti4 // 8. svopajJaTIkAyAmidamuddharaNaM na dRzyate // 9. ' - khyAte' iti vizvalocanakoze, pR. 128 // 10. 'sami yudruduvaH' ityaSTAdhyAyyAm // 11. 3pratau nAsti // 12. 'vo' iti3, 'vau' iti4 // 13. 3.4pratyornAsti // 14. 'erac '3 |3 |56 // ityanenA'c yuktaH // 40 Page #397 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 356 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 1dAmyati DamaraH / 'damu upazame'(di.pa.se.), 'dame- sAdhuH / "chalaM tu skhalite vyAje''[vizvaprakAzakozaH, 30 rNidveti dasya Da:-'(haimoNA-402)ityaraH, tatra / 2 Dayante'smAd lAntavargaH, tho-10] iti mahezvaraH / "skhalitaM parasya vadataH DimbaH, puMklI. / 3 viplavanaM viplvH| 'pluG gatau' svAbhimatArthAntaravikalpopapAdanena vacanavighAtaH, yathA(bhvA.A.a.), 'Rdorp'3|3157||ityp / trINi viplava- 'chalaM kUpo navodakaH'''[ ]iti SaDdarzanasamuccayaH / dve sya / 'lUTi' iti bhASA / AyudhaM vinA kalahanAmAnyamUni" 'bhUlacUkavarAMsu' iti khyAtasya // 804 // [] ityanye / 'veDhi' iti bhASA // (zeSazcAtra-"syAcchgAlI parAparyabhito bhUto jito bhagnaH parAjitaH / tu viplave"[zeSanAmamAlA 3 / 153 // ]) // 803 // 1 parAdibhyastribhyo bhUtazabdo yojyaH, tena parAbhUyate vairaniryAtanaM vairazuddhirvairapratikriyA / / sma parAbhUtaH, paribhUtaH, abhibhUtaH / 4 (jIyate sma 1 yateti dhAturupakArApakArayozcarAdi: nipUrvaH, tato jitaH / 'ji abhibhave'(bhvA.pa.a.), 'nisstthaa'3|2|102|| iti 10 lyuTi niryAtanam, vairasya niryAtanaM vairaniryAtanam / 2 vaira- ktaH / 5 bhajyate sma bhagnaH / 'bho Amardane'(ru.pa.a.), sya RNasyeva zodhanaM vairazuddhiH / 3 vairasya pratIkaraNaM . ktaH, 'oditshc'8|2|45 // iti niSThAnatvam / 6 parAjIyate 40 vairapratIkAra:( vairprtikriyaa)| bhAve ghab / trINi vairbhnyjnsy|| sma parAjitaH / SaT parAjitasya / 'jItIyA(hArelo)' balAtkArastu prasabhaM haThaH | iti bhASA // 1 "balAditi nipAto htthaarthH''[am.kssiir.2|8|110||] iti svAmI, tasya karaNaM balAtkAraH / 2 // 805 // sabhAzabdenA'tra sabhAsAdhyo yuktAyuktavicAro lakSyate, pragatA 1 parAvRtya ayate sma palAyitaH / parApUrvaH 'aya sabhA vicAro'smAt prasabham, klIbe'yam / vaijayantI gatau'(bhvA.A.se.), niSThA, 'aardhdhaatuksy-'7|2|35 // tu-"prasabho'strI balAtkAraH ''[vaijayantIkoSa3 7 / 209 // ] ityAdineT, 'upsrgsyaaytau'8|2|19 ||iti latvam / 2 nazyati iti puMsyapyAha / "klIbe tu prasabhaM haThe"[ ]iti vopA- sma naSTaH / 'Narza (Naza) adarzane'(di.pa.se.), 'nisstthaa'3|2| 20 litaH / 3 'haTha plutisakruddhayo: '(bhvA.pa.se.), saGghaddhaH 102 // iti kta:, 'vrshc-'8|236|| iti Satvam, STutvam / 3 balAtkAraH, ghabarthe ke haThaH / maDDA piyANA etau dezyAm, gRhItA dika yena sa gahItadika, zakArAnto'yam / 4 tirodhatte 50 yaddezImAdiSu zabdeSvanekArtheSu maDDA balakAre ANAsu / maDDA sma tirohitH| 'DadhAja dhAraNAdau'(ja.u.a.), ktaH, 'dadhAterhiH / balAtkAraH AjJA ca''[] iti taTTIkA / ekArtheSu pAdiSu 7442 // iti dhAjo hirAdezaH / catvAri naSTasya // 805 // "balakArammi piNAoM"[desIsaddasaMgaho 6511 // ] iti / ' jitAhavo jitakAzI / trINi haThasya // 1 jitaH AhavaH saGgrAmo'nena jitAhavaH / 2 atha skhalitaM chalam // 804 // jitena kAzate rocate jitakAzI / 'kAzR dIptau'(bhvA.1 skhalanaM skhalitam / 'skhala skhalane'(bhvA.- A.se.), grahAditvANNiniH / "te badhyamAnA balibhirdApa.se.), 'nisstthaa'3|2|102|| iti ktaH / 2 chyati maryAdAM navairjitakAzibhiH"[ ]iti purANam / yena saGgrAmo jitachinatti chalam / 'cho chedane'(di.pa.a.), vRSAditvAt kalaci stasya dve // 1. haimoNAdigaNasUtre 'iti' iti na dRzyate // 2. '-klIbaH' iti3 // 3. 'lU-' iti4|| 4. '-mAnItyanye' iti3|| 5. koSThAntargatapAThaH 1.2.4pratiSu na dRzyate // 6. '-'yam' iti 4pratau nAsti // 7. dra. TIkAsarvasvam, bhA-3, 27 / 108 // , pR.141||, padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, zUo-562, pR.645 // , raamaashrmii2|8|108||, pR.393 // 8. 'haTha plutizaGkabandhanayoH' iti svAmimaitreyau, 'haTha plutizaThatvayoH' iti sAyaNaH // 9. 'balA-' iti1|| 10. 'piThaNA' itira, 'piyANao' iti3 / / 11. tulniiyo'mrkossH2|8|108|| 12. '-vidrAvaNe' iti4, 'skhala calane' iti svAmI, 'khala skhala saJcalane' iti maitreyaH, 'skhala saJcalane' iti sAyaNaH // 13. 'balantu' iti vizvaprakAzakoze dRzyate, tattu pramAda eva, pR.149, shrii10|| 14. '-varAMsu' iti1, '-varAMsau' iti4 // 15. koSThAntargatapAThaH 4pratau nAsti // 16. 'bhaMjU' iti3.4|| 17. 'itIT' iti4 // 18. 'naz' iti4|| 19. 'gatyarthAkarmaka-' ityAdinA kartari kto yuktaH // 20. 3pratau nAsti // 21. 'kAzati rAjati' iti4|| 22. 'taiH' iti3 // Jain Education Intemational Page #398 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 804-808] vyutpattiratnAkarakalitA 357 praskannapatitau samau / brahmacArI gRhI vAnaprastho bhikSuriti kramAt // 807 // 1 praskadyate sma praskannaH / 'skandir gatizoSa- catvAra AzramAH NayoH '(bhvA.pa.a.), 'nisstthaa'3|2|102|| iti ktaH, 'radA- 1 kramAdanakrameNa arthAd dvijAtInAM catvAra AzramAH, bhyaam-'8|2|42 // iti ktasya natvam / 2 patati sma procyanta ityanvayaH / Azramyanti svaM svaM tapazcarantyatra patitaH / 'patlu patane'(bhvA.pa.se.), 'nisstthaa'3|2|102 / / iti AzramAH / 'zramu tapasi khede ca'(di.pa.se.), AyUrvaH, ktaH / dve patitasya / 'paDiu' iti bhASA // 'hlshc'3|3|121|| iti ghaJ, 'nodaattopdesh-'7|3|34 / / cAraH kArA guptau ityAdinA vRddhyabhAvaH / 1 brahma vedastadadhyayanArthaM yad vrataM 1 carantyatreti cAraH / 'cara gatibhakSaNayoH'(bhvA. bhikSAcaraNaM mekhalAdidhAraNaM ca, tadapyupacAreNa brahma, taccarituM pa.se.), adhikaraNe ghaJ / svArthe kani cArako'pi / 2 kartuM zIlamasyeti NiniH brahmacArI, sa ca caturvidhaH savitra10 kIryate kriyate vA'syAM kArA / 'kR vikSepe'(tu.pa.se.), brahmacArI, vedabrahmacArI, prAjApatyabrahmacArI, naiSThikabrahmacArI 40 ceti / 2 atyaktapaJcayajJo dharmAdharmArthakAmamokSaparaH kRtadAra'DukRJ karaNe'(ta.u.a.) vA, bhidAditvAdaGi sAdhuH / 3 gupyate'syAM guptiH / 'gupU rakSaNe'(bhvA.pa.se.), striyAM ktin' parigraha itarAzramopajIvI gRhI / gRhA dArAstadyogAdiniH / so'pi vArtAvRttiH, zIlanavRttiH, yAyAvaraH, ghorasannAsI, 3394 // , tatra / trINi cArasya / 'bandikhAnu' iti bhaassaa|| vanavAsI, jaTA'jinavalkaladhArI, vanyAhArabhojI ca / 3 bandyAM grahakaH propato grahaH // 806 // vanasya prastha ekadezastatra bhavo vidyamAno vA vAnaprasthaH / 1vandate stauti bhayeneti bandI, striyAm / 'vadi 'tatra bhv:'4|3 52 / / ityaN / so'pi sAgnibhAryo niragniabhivAdanastatyoH '(bhvA.A.se.), pacAdyaci gaurAdiH, haThakRSTA bhAryazceti dvividhaH / asya ca bhazayyAjaTA'jinadhAraNavanastrI, balavato haste kSipto rAjaputrAdizca / yadAhuH-"bandI / vAsavanyAhArabhojitvaM cetyAdidharmaH, so'pi audumbaraH, syAt paNabandhastha:"[ ] iti / 2 gRhyate grahaH, ac, tataH vaikhAnasaH, saMpratIkSNI, paurNamAsazceti caturvidhaH, atrA''zrame svArthe kani grahakaH / 3-4 propopasargAbhyAM grahaH pragrahaH, kSayitAya[stRtIya] bhAgaH, kASAyadaNDadharaH, sarvabhUteSu samo 50 20 upagrahaH / catvAri 'bAnda' iti khyAtasya // 806 // dhyAnadhAraNAvyasanAdhyApanaparaH / 4 bhIkSAzI[la:] bhikSuH / cAturvaryaM dvijakSatravaizyazUdrA nRNAM bhidaH / 'bhikSa yAcyAyAm'(bhvA.A.se.), (sanAzaMsabhikSa u:'3| 2 / 168 // ) / so'pi kuTIbako bahUdako, haMsaH, paramahaMsazceti 1 dvijazca kSatrazca vaizyazca zUdrazca dvijakSatravaizyazUdrA caturvidhaH / "Azramo brahmacaryAdicatuSke'pi maThe'pi ca" vakSyamANA nRNAM manuSyANAM bhido jAtivizeSAH cAturvarNyam [vizvaprakAzakozaH, mAntavargaH, zrI-40] iti mahezvaraH / eka ucyata ityanvayaH / varNyante vedavAkyena svasvAcAreSu preryante brahmacaryAdicaturNAmAzrama iti // 807 // varNAH / 'varNa cUrNa preraNe '(cu.u.se.), karmaNi ghny| catvAra eva varNAH cAturvaNyam / 'caturvarNAdInAM svArthe SyaJ tatra varNI syAd brahmacAriNi / vAcyaH '(vaa-5|1|124||)| catuHzabdaM vinApi 'varNaH' 1 tatra teSu caturvAzrameSu AdyavarNazabdo brahmacaryaityayaM zabdo dvijAdInAM vAcaka: / "varNo dvijAdau zuklau" paryAyaH, varNo'styasya varNI / varNAd brhmcaarinni'5|2|134 // [vizvaprakAzakozaH, NAntavargaH, zrI-13]iti mahezvaraH / / iti matvarthe iniH / 2 brahma vedA brahma tapo brahma jJAnaM ca 60 30 dvijAdicaturvarNAnAM nAmaikam // zAzvatam, taccaratyarjayatyavazyaM brahmacArI / 'cara gatau'(bhvA. 1. 'tasya naH' iti4 // 2. 'zala hula pattR gatau' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 3. '-no' iti3, '-nUM' iti4|| 4. '-'stro' iti1.2.4 // 5. 'hasta-' iti1.2|| 6. dra. am.kssiir.2|8|120 // , pR.199 // , svopjnyttiikaa3806||, pR.179 // 7. maitreyasAyaNasammato'yaM dhAtupAThaH, 'varNa varNane', 'cUrNa preraNe' iti svAmI // 8. '-ri' iti3 // 9. 'cA-' iti3 // 10. 'pra-' iti1 // 11. 'ka-' iti4|| 12. koSThAntargatapAThaH 3pratau nAsti // 13. itaH pUrveH 3pratau 'atra' iti dRzyate // Jain Education Intemational Page #399 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jya 358 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 pa.se.), Avazyake NiniH, tatra / "kratau mahAvrate pazyan 'prayojanam '5 / 1 / 109 // iti Thak / 3 yatate'pavargAyeti brahmacArItvarIratam''[naiSadhIyacaritam, sargaH-17, bho-203] yatiH / 'yatI prayatne'(bhvA.A.se.), '-in '(uNA-557) iti zrIharSaH / dve brahmacAriNaH // itIn / ""ya, uparame'(bhvA.pa.a.), 'yamu niyamane ( ) 30 ato vA / " 'yamestika'( )iti tiki yatiH"["] ___atha dvitIyAzramamAha - ityanye / 4 karmandena proktaM bhikSusUtraM vettyadhIte vA karmandI / 8 // 'krmndkRshaashvaadiniH'4|3|111 // itIniH / karmandinau, karma ndinaH ityAdi / 5 raktaM vasanamasya raktavasanaH / 6 1 jyeSThazcAsAvAzramI ca jyeSThAzramI / 2 gRhaM kalatram, parityajya sarvaM saMnyasya vrajati parivrAjakaH / paripUrvaH 'vraja tena medhate saMgacchati gRhamedhI / 'medha medhAsaGgatyoM:' gatau'(bhvA.pa.se.), Nvul / 7 tapaH zIlamasya tApasaH / (bhvA.u.se.), grahAditvANiniH / 3 gRhe niSThati gRhasthaH / 'jATa 'tapa:sahasrAbhyAM vinnnau'5|2102|| ityaNa / [tapasvyapi] 'SThA gatinivRttau'(bhvA.pa.a.), 'supi sthH'3|2|4|| iti kH| // 809 // 8 parAzarasyA'patyaM pArAzaryaH, gargAditvAd yaJ / 10 4 brahmacaryaM tyaktvA yo gRhAzramaM gataH sa snAtakaH / vedaM tena proktaM bhikSusUtramadhIte pArAzarI / '[pArazarya]zilA samApya snAtaH snAtakaH / 'snAtAd vedasamAsau'(gaNasU- libhyaam-'4|3|110||iti NiniH / 9 pAramasyA'sti pAri 40 5 / 4 / 29 // , haimsuu-7|3|22||) iti kan / snAtakazca brahmajJAnam, tat kAGkSati, tAcchIlye NiniH / paraM brahmatrividhaH / brahmacaryAcaraNasya yaH zAstrabodhito'vadhistAvad jJAnamavazyaM kAGkSati pArikAGkSI / 'kAkSi vAJchAvrata[:] snAtaka iti / 5 gRhamasyA'sti gRhI / 'ata yA '(bhvA.pa.se.), tAcchIlye NiniH, pRssodraaditvaadaaderdiiinitthnau'5|2|115|| itIniH / paJca gRhasthasya // 808 // rghatvam / 10 karmaniSedhaM kartuM zIlamasya maskarI / 'maskara maskariNau veNuparivrAjakayoH '6 / 1 / 154 // iti suT vRddhyabhAva tRtIyAzramamAha upapadasya hrasvatvam / mAkaraNazIlo maskarIti vA / "sa vaikhAnaso vAnaprasthaH hyAha- mA kRSata karmANi zAntirvaH, zreyasIti, varca skAditvAt saadhuH"[abhi-,svopjnyttiikaa3|810] ityA1vizeSeNa khanati kandamUlAdIni vaikhAnasaH / 'khana cAryAH / 11 parirakSA prayojanamasya pArirakSikaH / 'prayokhanane '(bhvA.u.se.), pRSodarAditvAt sAdhuH / 2 pratiSThante'tra jnm'5|1|109 // iti Thak / ekAdaza saMnyAsinaH // 50 20 prasthaH, vanasya prasthe bhavo vAnaprasthaH / dve vAnaprasthasya // sthANDilaH sthaNDilazAyI yaH zete zaNDile vratAt turyAzramamAha // 810 // bhikSuH sAMnyAsiko yatiH / / 1 sthaNDila eva zete sthANDilaH / 'sthaNDilAcchayitari vrte'4|2|15 // ityaN / 2 evaM sthaNDile tRNAdyAcchAditabhUbhAge zete sthaNDilazAyI / 'vrte'3|2|80 // iti NiniH / yo vratAt vratavizeSAt sthaNDile yAgArthamasaMskRtAyAM bhikSaNazIlo bhikSuH / 'bhikSa yAcJAyAm' bhamau zete, tasya dve // 810 // (bhvA.A.se.), 'sanAzaMsabhikSa uH'3|2|168|| / 2 karmaNAM saMnyasanaM prakSepaNaM saMnyAsaH, sa prayojanamasya snyaasikH| tapaHklezasaho dAntaH 809 // pArAza 1. -zramanAmAnyAha' iti4 // 2. te'tra medhante' iti4 // 3. 'medhR saGgame ca' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 4. '-tIti' iti3|| 5. 'snAtaM' iti4|| 6. 'zAstre' iti3 / / 7. 'khanu avadAraNe' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 8. 'yama' iti svAmisAyaNau // 9. kSIrataraGgiNyAdau niyamanArthakayamudhAturna dRzyate // 10. dra. padacandrikA, bhA-2, brahmavargaH, tho-440, pR.528 // 11. 'tapaHsahasrAbhyAM viniinii'5|2|102||, 'aN c'5|2|103 / / ityaSTAdhyAyyAm // 12.'-nibhyAm' iti1.3.4|| 13. 'kAkSi vAkSi mAkSi drAkSi dhrAkSi dhvAkSi kAGkSAyAm' iti svAmI, kAkSi vAkSi mAkSi kAGkSAyAm' iti maitreyasAyaNau // 14. 'mAraka-' iti3||15. 'kRta' iti3 // 16. 'zreyasI' iti2 // 17. 'sAMnyA-' iti3 // 18. 'sthA-' iti1.2|| 19. tulniiyo'mrkossH27|42 / / Page #400 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 808-813] vyutpattiratnAkarakalitA 359 1'kliza upatApe'(di.A.se.), pacAdyaci kleshH| bahma jJAnamaNatIti pRSodarAditvAdvA / brahmA eva vA, abhetapasA klezaM sahate tapaHklezasahaH / 'Saha marSaNe'(bhvA.- dopacArAt / 2 trayIti vedatrayI mukhe'sya trayImukhaH // 811 // A.se.), ac / 2 damyate sma dAntaH / 'damu upazame' 3 bhuvi pRthivyAM devaH bhUdevaH / bhUvo bhUmyA deva iveti vA / (di.pa.se.), [ktaH], 'vA daantshaantpuurnn-7|2|27 // ityA- 4 vADava iva vaDavAgnirivA'tRptatvAd vADavaH / vaDavA 30 dinA sAdhuH / dve kRcchrAdanudvignasya // brAhmaNI, tatra bhava iti vA, zeSe'N / " 'vala saMvaraNe'(bhvA.zAntaH zrAnto jitendriyaH / A.se.), valanaM vAlaH, bhAve ghaJ, vAla indriyANAM viSayebhyaH saMvaraNamityarthaH, Dalayoreka tvasmaraNAd vADaH, tadyogAd 1 zAmyati sma zAntaH / 'zamu upazame'(di.pa.se.), 'anyatrApi(anyebhyo'pi) dRshyte'(vaa-5|2|109||) iti vaH, ktaH, 'vA dAntazAnta- '7 / 2 / 27 // iti sAdhuH / 2 zrAmyati vADavaH''[ ]iti tu vyAkhyAmRtam / "vaDavA kumbhadAsyazvA sma zrAntaH / 'zramu tapasi khede ca'(di.pa.se.), niSThA, strIvizeSA dvijanmanAm''["]iti rabhasaH / 5 vizeSeNa 10 'anunaasiksy-'6|4|15 // iti dIrghaH / 3 jitAnIndriyANi prAti SaTkarmANi pUrayati viprH| 'prA pUraNe'(a.pa.a.), yena sa jitendriyaH / trINi nivRttaviSayasya // 'aatshc-'3|1|136 ||iti kaH / upyate dharmabIjamatreti vA / avadAnaM karma zuddham 'Tuvap bIjasantAne '(bhvA.u.a.), 'Rjendra-'(uNA-186) ityAdinA raki itve ca nipAtanam / vipra iva brahmeva vA 40 1 avadIyate'nena avadAnam / 'do'vakhaNDane' vipraH / "brahmA vipraH prajApatiH"[amarakoSaH 3 / 3 / 114 // ] (di.pa.a.), karaNe lyuTi / zuddhaM sotkarSaM karma caritam / ityukteH / 6-11 vyagrAbhyAM pare jAtijanmajAH, dve dehotpatti"avadAnaM matamitivRtte karmaNi khaNDane''[vizvalocana saMskArotpattilakSaNe jAtI janmanI vA'sya dvijAtiH, kozaH, nAntavargaH, zrI-161] iti zrIdharaH / "nairRtaghnamatha dvijanmA ca / dvijAtirityatra jAtiparatvenA'bandhuparatvAjjAtyamantravanmuneH prApadastramavadAnatoSitAt''[raghuvaMzam, sargaH-11, yo-21] iti raghuH / ekaM zuddhakarmaNaH // ntAcchoM na bhavati / "mAturagre vijananaM dvitIyaM mauJjibandhanam" [manusmRtiH, adhyA-2, tho-169] iti smRte: / dvirjAto brAhmaNastu trayImukhaH // 811 // dvijaH / 'anyeSvapi dRshyte'3|2|101|| iti janerDaH / agre nAtijanmajAH / prathamamagrAd brahmaNo mukhAd vA jAtirjanma vA'sya agra jAtiH, agrajanmA / agre'grAd vA jAtaH agrajaH / varNajyeSThaH sUtrakaNThaH SaTkarmA mukhasambhavaH 'anyessvpi-'3|2|101||iti DaH / 12 varNAnAM madhye jyeSTho 50 // 812 // varNajyeSThaH / 13 sUtraM yajJopavItaM kaNThe'sya sUtrakaNThaH / vedagarbhaH zamIgarbhaH sAvitro maitra etasaH / 14 SaT ijyAdIni karmANyasya SaTkarmA, nakArAntaH // 1 brahmaNo'patyaM brAhmaNaH / tsyaa'ptym'4|1|92|| "ijyAdhyayanadAnAni yAjanAdhyApane tathA / itynn| brahma vedastadadhIte vaa| tddhiite-'4|259|| ityaN / pratigrahazca tairyuktaH SaTkarmA vipra ucyate // 1 // " 'braahmo'jaatau'6|4|171 // ityatrA'jAtAvityuktatvAdanprakRtyA [ ]iti smRteH / 15 brahmaNo mukhAt sambhavati mukhasambhavaH / 8-9 10-11 1. '-c' iti3.4|| 2. 4pratau nAsti // 3. '-si' iti3|| 4. ito'gre 1pratau '-pUrNetyAdinA' iti dRzyate // 5. 4pratau nAsti // 6. 'mukhasya' iti2|| 7. 'pRththyAM' iti4|| 8. 'vADava iva' iti 3pratau nAsti // 9. '-raikya-' iti3 // 10. dra. padacandrikA, bhA-2, brahmavargaH, zro-400, pR.490 // 11. TIkAsarvasvam, bhA-3, 274 // , pR.4||, tatra, "vaDavA kumbhadAsyazca strIvizeSo dvijAGganA" iti dRzyate, rAmAzramI274 // , pR.325 // , tatra 'strIvizeSA' ityasya sthAne 'strIvizeSe' iti dRzyate // 12. 'bIjatantusantAne' iti 1.2.4, kAzakRtsnamate ca // 13. 'jAti' iti1.3|| 14. 'jAtyantAccha bndhuni'549|| ityanena // 15. 'zruteH' iti3 // , "mAturagre'dhijananaM dvitIyaM mauJjibandhane" iti manusmRtyAm, pR.62|| 16. 'yutaH' iti1 // 17. "adhyApanamadhyayanaM yajanaM yAjanaM tathA / dAnaM pratigrahaM caiva brAhmaNAnAmakalpayat // " (manusmRtiH, adhyA-1, zrI-88, pR.22)iti, "adhyApanamadhyayanaM yajanaM yAjanaM tathA / dAnaM pratigrahazcaiva SaTkarmANyagrajanmanaH // " (manusmRtiH, adhyA-10, tho-74, pR.411)iti ca manusmRtiH, "ijyAdhyayanadAnAni vaizyasya kSatriyasya ca / pratigraho'dhiko vipre yAjanAdhyApane tathA ||"(yaajnyvlkysmRtiH, AcArAdhyAyaH, zo-118, pR.52)iti yAjJavalkyasmRtiH // 18. '-tiH' iti3|| Education Intermational Page #401 -------------------------------------------------------------------------- ________________ upanAyastUpanayo baTUkaraNamAnayaH / abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 pacAdyac // 812 // 16 vedA garbhe'sya vedagarbhaH / 17 pramANe vartate, atra grAsasya tulyapramANamityasvapadavigrahe SaSThIzamIgarbho'gniH, sa iva ghasmaratvAt zamIgarbhaH / 18 sAvitrI samAse grAsamAtram, yathA-'samudramAtraM na saro'sti kiJcana' devatA'syeti sAvitraH / 'sA'sya devtaa'4|2|24|| ityaN / []itivat, grAsamAtrakaM kavalapramANamityarthaH / yaduktamsAvitryanuvacanaM vinA mauJjIbandhAbhAvAt / yanmanu:- " "grAsapramANA bhikSA syAdagraM grAsacatuSTayam / "tatra yad brahmajanmA'sya mauJjIbandhanacihnitam / agrAccacurguNaM prAhurhantakAraM dvijottamAH // 1 // " tatrA'sya mAtA sAvitrI pitA tvAcArya ucyate // 2 // " [ ]iti / ekaM bhikSAyAH // 813 // [manusmRtiH, adhyAyaH-2, zo-170] iti / 19 mitro "devatA'sya maitraH / 'sA'sya devtaa'4|2|24 // ityaN / 20 eti gacchati yatra tatrA'pIti etasaH / 'iN gatau' 1 upanAyanam upanAyaH, mauJjIbandhaH / yanmanuH- 40 10 (a.pa.a.), 'iNastasan- '(uNA-429) iti tasanpratyayaH / "garbhASTame'bde kurvIta brAhmaNasyopanAyanam''[manusmRtiH, adhyAviMzatirbrAhmaNasya // 2, bho-36] iti| 2 upanayanam upanayaH / 'NIJ prApaNe' baTuH punarmANavakaH (bhvA.u.a.), 'erc'3|3|56|| ityac / 3 avaTuvaTuH kriyate'nena baTUkaraNam / abhUtatadbhAve 'kRbhvsti-'5|4|1 vaTati veSTayati mauJjImiti baTuH / 'vaTa veSTane' 50 // ityAdinA cviH, 'cvau c'7|4|26 ||ityukaarsy dIrgha(bhvA.pa.se.), bhRmRstR(bhRmRzIta)-'(uNA-7)ityAdinA bAhula tvam / 4 Anayanam AnayaH / 'NI prApaNe'(bhvA.u.a.), kAduH / 2 manorapatyaM kutsitaM mUDhaM vA mANavaH / yatprAsAdaH 'erc'3|356 ||ityc / catvAri upanayanasya / 'mauJjIbandha' "apatye kutsite mUDhe manorautsargikaH smRtaH / iti bhASA | nakArasya ca mUrdhanyastena siddhyati mANavaH // 1 // " [vaa-4|1|161 // ] / maNati zabdAyate vA / bAhulakAdavaH / agnIndhanaM tvagnikAryamAgnIdhrA cA'gnikArikA svArthe kani mANavakaH / dve 'baDuo' iti khyAtasya // // 814 // 50 20 bhikSA syAd grAsamAtrakam // 813 // 1 agniridhyate dIpyate'sminniti agnIndhanam / 'biindhI dIptau'(ru.A.se.), adhikaraNe lyuT / 2 agne: 1 bhikSyate bhikSA / 'bhikSa yAcJAyAm'(bhvA. kAryam agnikAryam / etAvAdyasvarAdI / 3 agnimindhe A.se.), karmaNi ghaJ / grAsa eva grAsamAtram, tataH svArthe agnIt, RtvagvizeSaH, tasya zaraNam AgnIdhA / 'jiindhI kani grAsamAtrakam / yadAhuH-"mayUrANDapramANo grAsaH," 'kavau' iti lokabhASAprasiddhaH, sa eva grAsamAtraM muulttiikaa| dIptau'(ru.A.se), 'agnIdhaH zaraNe raJ ghazca (raNa bhaM ca)' "mAtraM tvavadhRtau svArthe ''[anekArthasaGgrahaH 2 / 436] (vaa-4|3|120 / / ) iti SaSThyantAccharaNe raJ (raNa)pratyayaH, " ityanekArthavacanAd mAtrazabdo'tra svArthavAcakaH, na tu 'pramANe bhaM ceti bhatvAt padatvAbhAvAjaztvaM na bhavati / zaraNaM gRham / dvayasajdaghnamAtraca: 5 / 237 // ityasya, sati ca tasmin ji(Ni)ttvAd vRddhiH AgnIdhraH, tataH TAp / prajJAditvAt bahuvrIhiH syAt, tasmiMzca sati 'ttiddddaannny-'4|1|15 // ityA svArthe'Ni AgnIdhItyapi / 4 agneH karaNam agnidinA DISi(GIpi) grAsamAtrIti syAt, tataH kani 'ke'NaH' kArikA / bhAve Nvul / "ete catvAro'pi kavargatRtIya- 60 30 7 / 4 / 13 // iti husvatve ca grAsamAtriketi syAt, na ca caturthavargapaJcamamadhyA:"[] iti kecit / catvAri Rgveda catuthavargapaJcamama taducitam, grAsamAtramityasya svArthadyotakatvAt, yAvanmAtra kANDe'gnivizeSasya // 814 // mityAdivaditi / yadvA mAtrazabdo'yaM vRttiviSaye eva tulyai pAlAzo daNDa ASADho vrate 1. 'tvA vAM ya' iti1.2.4 // 2. '-zan-' ityuNAdigaNe // 3. 'yatpra-' iti1.3.4|| 4. '-caH' iti4 // 5.'-DU-' iti2.3|| 6. '-kSate' iti4|| 7. '-trakam' iti3|| 8. 'kan' iti4|| 9. '-vao' iti1, 'kavo' iti3 / / 10. 'nu' iti3|| 11. ito'gre 2pratau 'ca' iti dRzyate // 12. ito'gre 3.4 pratyoH 'tad' iti dRzyate // 13. 'tulya-' iti3 // 14. '-rosi' iti2 // 15. 'grAsamAtro pramANaM' iti3, '-No' iti4 // 16. 'hUte kAre' iti3 // 17. -nayanam' iti4|| 18. 'mo-' iti1.2.3 // 19. '-rIdhyate' iti1.2.4 // 20. 'indhI' iti4|| 21. 1pratau nAsti // 22. tulanIyo'marakoSaH2745 // Jain Education Intemational Page #402 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 813-816] vyutpattiratnAkarakalitA 361 1 vrate brahmacaryAzramakarmaNi, daNDo yaSTiH, palAza- Azvatthastu jitanemiH syA'vayavo vikAro vA pAlAza: / 'avayave ca prANyau 1 azvasthasya vikAro'vayavo vA AzvatthaH / (nnyo)ssdhivRkssebhyH'4|3|135|| itynn| 2 ASADhA prayojana plakSAditvAdaN / 2 kSudrajantughAtena jitA nemiranena jitanemiH / masya ASADhaH, mUrdhanyamadhyaH / 'vizAkhASADhA[da] n(Na) vrate eva / dve pippalavRkSadaNDasya // manthadaNDa[ yo:] '5 / 1 / 110 / / ityaN / dve palAzadaNDasya // rAmbhastu vaiNavaH / ___ audumbara ulUkhalaH / 1 vrate daNDa ityeva, udumbarasya vikoro'vayavo vA 1 vrate daNDa ityeva, rambhAyA vikAro rAmbhaH / rambhA audumbaraH / 'avayave ca vRkssau(praannyo)ssdhi-'4|3|135 // zabdo'tra veNuparyAyaH / 'avayave ca praannyossdhi-'4|3|135 // ityaN / 2 ulUkhalazabda udumbaraparyAyaH / ulUkhalasya ityaNa, vRddhimAnasau / 'rambhaH' ityAdyasvarAdirapi / yanmahezvaraH vikAro'vayavo vA ulUkhala: / 'avayave ca prANyau(prANyo)10 "rambho vaiNavadaNDake"[vizvaprakAzakozaH, bhAntavargaH, zo-21] ssdhi-'4|3|135 / / ityAdinA'Na, tasya' 'puSpaphalamUleSu bahuiti / yathA lm'(vaa-4|3|166 ||)iti luk / dve umbaravRkSadaNDasya // 40 'amuSya santApamukhAmanimnA tRSNA prazAmyed rajasA sahaiva / "brAhmaNo bailvapAlAzau kSatriyau(yo)vATakhAdirau / zrImanmahAhaMsaniSevitatvAdadaH saro bho na na rocate me // 1 // ' pailavaudumbarau vaizyo daNDAnahanti dharmataH // 1 // " []iti / atra saro rephasahito bho bhakAro mahyaM rocate, rambha ityarthaH / adaH dakArarahito na, dakArasahita ityarthaH / __ [manusmRtiH, adhyA-2, zro-45] iti manuH // bho bhakAro dambha ityarthaH, sa tu na rocata ityarthaH / 2 jaTA saMTA veNorvikAro vaiNavaH / plakSAditvAdaN / dve veNudaNDasya // 1 jAyate tapasi jaTA / 'janI prAdurbhAve'(di.bailva: sArasvato raucyaH A.se.), 'janerantyalopazca'(uNA-708)iti TaH / jaTatIti, 'jaTa jharTa saGghAte'(bhvA.pa.se.)ityasya pacAdyaci vA / 2 1vrate daNDa ityeva, bilvasya vikAro'vayavo vA saTati saTA / 'SaTa avayave'(bhvA.pa.se.), ac, TAp / 20 bailvaH / 'bilvaadibhyo'nn'4|3|136|| / 2-3 sarasvatyA dve tapasvinAM grathitakezaraGghAtasya // vikAraH sArasvataH / rucyasya vikAro raucyaH / ubhayatra 'avayave ca prANyau(prANyo) ssdhi-'4|3|135 // ityaN / vRSI pITham trINi bilvadaNDasya // 1 bruvantaH sIdantyasyAM vRSI / 'Sadla vizaraNAdau' pailavastvauparodhikaH // 815 // (tu.pa.a.), pRSodarAditvAt / varSati AsanAt sukhaM dadAti 1 vrate daNDa ityeva pIlorvikAraH pailavaH / 'ava- vA / 'vRSu secane '(bhvA.pa.se.), 'igupdh-'3|1|135 // iti yave ca praannyau(praannyo)ssdhi-'4|3|135 // ityaN / 2 kaH, tato gaurAditvAd GIS, mUrdhanyAntaH / dantyAnto'pi / samIpamAgacchatAM duSTasattvAnAmuparodho nivAraNaM prayojanamasya "atasI vRsI mAMsI''[] iti dantyAnteSu candragomI / "vRSIauparodhikaH / pRSodarAditvAt sAdhuH, rephadvAdazasvaravAn / (bRSI)"["] ityapi kecit / pIThaM tapasvinAmAsanam / ekaM dve pIluvRkSadaNDasya // 815 // tapasvinAmAsanasya // 50 / 3. 1.2.3prati mahitAmbho) mahya pa rephaH' iti1.2.30 te // 11. 1. tulanIyo'marakoSaH 217145 // 2. '-myendrajasA' iti3.4|| 3. 1.2.3pratiSu nAsti // 4. "yathA-amuSya mukhAmahimnA tRSNAprazAmyedrajasA sahaiva / zrImanmahAhaMsaniSevitatvAdadaH sarombho na rocate me / atra saro rephasAhitoMmbho (sahitAmbho) mahyaM rocate raMbha ityarthaH / adaH dakArarahitaH / daMbhastu na rocate-ityarthaH / " ityanekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA-1, kANDa:-2, zo-306, pR.178 // 5. 'rephaH' iti1.2.3 // 6. 'trayodaza' iti 4prateSTappaNI // 7. '-sthavikA-' iti3|| 8. 'prakSA-' iti1|| 9. 'U-' iti3 // 10. ito'gre 4pratau 'mUlaphaleSu' iti dRzyate // 11. 'puSpamUleSu bahulam' iti vArtikasvarUpaM dRzyate // 12. 'o-' iti3|| 13. 'janeSTan lopazca'(uNA-708)ityuNAdigaNasUtrasvarUpam // 14. 'jaTAMte' iti3|| 15. 3.4pratyornAsti // 16. 'SaT' iti3.4|| 17. '-darAdiH' iti4 // 18. ito'gre 1pratau 'vA' iti dRzyate, 'pRSu vRSu mRSu secane' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 19. 4pratau nAsti // 20. 'GIp' iti1.4|| 21. dra. TIkAsarvasvam, bhA-3, 27146 // , pR.40||, padacandrikA, bhA-2, brahmavargaH, yo-442, pR.530 // , rAmAzramI 2746 // , pR.342 // Jain Education Intemational Page #403 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 362 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 kuNDikA tu kamaNDaluH // 816 // yajamAnaH syAdAdiSTI dIkSito vratI''[halAyudhakozaH 2 / 420 // ] 30 iti halAyudhaH / ("paJca yajamAne''[] iti taTTIkA / paJca 1 kuNDati(kuNDate) dahati pipAsAdikaM kuNDI / yajamAnasya / yajJakarturityarthaH // 'kuDi dAhe '(bhvA.A.se.), ac, gaurAdiH, tataH svArthe karni kuNDikA / 'ke'nn:7|4|13|| iti isvatvam / kuNDI somayAjI tu dIkSitaH // 817 // tyapi / "pativantIsute jArAt kuNDaH kuNDI kamaNDalau" 1 someneSTavAn somayAjI / 'karaNe yajaH '3|2|[vishvlocnkoshH, DAntavargaH, zro-3]iti zrIdharaH / 2 maNDanaM 85 // iti bhate NiniH / somapAnavatyadhvare yajamAnaH san maNDaH / 'maDi bhUSAyAm'(bhvA.pa.se.), bhAve ghaJ / kasya dIkSita ucyate / 2 'dIkSa mauNDayejyopanayananiyamavratAdezeSu' pAnIyasya maNDa: kamaNDaH, taM lAti kamaNDaluH, lI. / (bhvA.A.se.)ityataH ktaH, [TAp] / dIkSA saJjAtA'syeti "astrI kamaNDaluH''[amarakoSaH2746 // ] ityamaraH / pRSo- tArakAditvAditac vA / "anyatrA'pyupacArAt''[]iti 10 darAditvAt sAdhuH / dve kamaNDaloH // 816 // kaliGgaH / amRtavelyA yo yajate, tasya dve // 817 // zrotriyazchAndasaH ijyAzIlo yAyajUkaH 1 chando'dhIte zrotriyaH / zrotriyaMzchando'dhIte' 1 ijyA yAgo nityaM tatkartA ijyAzIlaH / ijyA 5 / 284 / / iti sAdhuH, chandaHzabdasya zrotrAdezaH / 2 chando yajanaM zIlamasyeti vA / 2 punaH punaryajanazIlo yAyajUkaH / vettyadhIte vA chAndasaH / 'tadadhIte tdved'4|259|| itynn| yajeryaGantAt 'yajajapadazAM yngH'3|2|166 // ityUkaH, 'yasya dve 'vediyA' iti khyAtasya // halaH '6449 // iti yaGo lopa: / dve nityaM yaagkrnnshiilsy|| yaSTA tvAdeSTA syAnmakhe vratI / yajvA syAdAsutIbalaH / yAjako yajamAnazca 1 iSTavAniti yajvA / 'yaja devapUjAdau'(bhvA.u.a.), 1 yajata iti yaSTA / 'yaja devapUjAdau'(bhvA.-u.a.), 'suyjovinip'3|2|103||, nakArAnto'yam / 2 AsutiH 'nnvultRcau'3|1|133 / / iti tRc, 'vrshc-'8|2|36 // iti somasandhAnamastyasya AsutIbalaH / 'raja:kRSyAsutipariSado 20 Satvam, 'STunA ssttuH'8|4|41|| / yaSTArau, yaSTAraH ityAdi / 2 vlc'5|2|112||, 'vle'6|3|118||iti sUtreNa pUrvasyA'No makhe'dhvaraviSaye mameSTasaMpAdanAya yUyaM karma kuruteti Rtvi dIrghaH / dve darzapUrNamAsyAdiyajJakartuH // jAmAdezako yAgasvAmI, Adizati AdeSTA / 'diza ati- somapa: somapIthI syAt sarjane'(tu.pa.a.), tRc / AdiSTIti innantaH pATho vA / 1 somamamatavallIM pItavAniti somapaH / 'pA pAne' AdiSTamaneneti, 'iSTAde:- '5 / 288 / / itInpratyaye AdiSTI, (bhvA.pa.a.), 'Ato'nupasarge kH'3|2|3 // , 'Ato lopa tRtIyasvaramadhyaH, AdiSTinau, AdiSTinaH ityAdi / 3 vrata- iTi c'64|64|| ityAlopaH / 2 pAnaM pIthaH / 'pA pAne' meNAjinAdidhAraNam, tadyukto vratI / 'ata initthnau'5|2|- (bhvA.pa.a.), 'pAtaturdivaciricisicibhyaH thak'(uNA-164) 115 // itIniH / 4 yajati yAjakaH / Nvul / 5 yajate iti thak, 'ghumAsthAgApAjahAtisAM hli'64|66 ||itiitvm / yajamAnaH / 'yaja devapUjAdau '(bhvA.u.a.), 'pU(pU)yajoH somasya pItho'styasya somapIthI / 'ata initthnau'5|shaann'3|2|128 / / , 'Ane muka'71282 / / / "yaSTA ca 2115 // itIniH / mizrAstu-"somaH somalatArasaH pIto 1. 4pratau nAsti // 2. 'kan' iti4 // 3. 'puMstrI' iti4|| 4 '-dIyA' iti3|| 5. 'issttaadibhyshc'5|288|| ityaSTAdhyAyyAm // 6. koSThAntargatapATha: 4pratau nAsti // 7 'mauMjyo-' iti3, 'mauMDe-' iti4|| 8. mauNDyaM vapanam, ijyA yajanam, upanayanaM maurvIbandhaH, niyamaH saMyamaH, vratAdeza: saMskarAdezakathanam, dra. kSIrataraGgiNI, bhvAdiH, dhAtusaM-402, pR.92|| 9, dra. padacandrikA, bhA-2, brahmavargaH, zrI-404, pR.495|| 10. tulniiyo'mrkossH278|| 11. '-nudi-' iti1, '-tuci-' iti4|| 12. '-sthajuhotInAM' iti3|| Jain Education Intemational Jain Education Intermational Page #404 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 816-820] 'neneti, 'iSTAdibhyazca '5 / 2 / 88 // itIniH somapItIti takAropadho'yam''[] ityAhuH / " somapIthI tu somapaH "[ amarakoSaH 2 / 8 / 9 // ] ityamaraH / " sarvadA'yam, dIkSitastu tatkAlam''[ ama. rAmAzramI2 7 19 // ] iti taTTIkA, ataH "somayAjI tu dIkSita: ''[ abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 3 / 817 // ] ityasmAd bhedaH / dve somapAnayajJakartuH // vyutpattiratnAkarakalitA sthapatirgISpatISTikRt // 818 // 1 gISpaterbRhaspateriSTiM yajJaM karoti gISpatISTikRt san sthapatiH ityucyate / sarvAn vaze sthApayatIti sthapatiH / 10 'vazaterati: (vahivasyartibhyazcit) ' (uNA - 500 ) iti bAhulakAt sthAperatpatiH(sthAperapyatiH ) hrasvatvaM ca / "bRhaspatisaveneSTaM yenA'sau sthapatirbhavet"[halAyudhakozaH 2 / 418 // ] iti hlaayudhH| ekaM bRhaspatinAmayAgakartuH // 818 // sarvavedAstu sarvasvadakSiNaM yajJamiSTavAn / 1 sarvaM svaM dravyaM sarvasvaM sarvadravyaM dakSiNA yatra sa sarvasvadakSiNo vizvajinnAmA yAgastaM ya iSTavAn sa sarvavedAH ityucyata ityanvayaH / sarvasvaM vittavAn sarvasvaM vedayati lambhayati Rtvija iti vA / lAbhArthasya viderNyantAdasun / sarvavedasau, sarvavedasaH ityAdi / ekaM 20 sarvasvadakSiNayAgakartuH // yajurvidadhvaryuH 1 yajurvedaM vetti yajurvit / 'vida jJAne' (a.pa.se.), kvip / 2 adhvaraM yAti adhvaryuH / ' yA prApaNe' ( a.pa.a.), 'mRgayvAdayazca' (uNA - 37 ) iti kuH, adhvarazabdAntalopo nipAtyate / adhvareNa yautIti, apaSTvAdirvA' / dve 'yajurvediyA' iti khyAtasya // Rgvad hotA 1 RjaM vedaM vetti Rgvid / sampadAditvAt kvip / 2 juhoti hotA / 'hu dAnAdanayo: ' (ju.pa.a.), 30 'namRneSTRtvaSTR hotRpotR [ bhrAtRjA ] mAtR-' (uNA - 252 ) ityAdinA sAdhuH / dve RgvedinaH // 363 udgAtA tu sAmavit // 819 // 1 uccairgAyati sAmAnIti udgAtA, RdantaH / 'gai zabde' (bhvA.pa.a.), tRc / 2 sAmavedaM vetti sAmavit / 'vida jJAne ' ( a.pa.se.), kvip / yajJe hi yajuRk sAmavedavido brAhmaNAstiSThanti kaTAdizAkhAbhedena / yanmAghaH"saptabhedakarakalpitasvaraM sAma sAmavidasaGgamujjagau / tatra sUnRtagirazca sUrayaH puNyamRgyajuSamadhyagISata // 1 // " [ zizupAlavadham, sargaH - 14, zro- 21] iti / [ dve sAmavedinaH ] // 819 // yajJo yogaH savaH sattraM stomo manyurmakhaH kratuH / 10 saMstaraH saptatantuzca vitAnaM barhiradhvaraH // 820 // 1. dra. padacandrikA, bhA-2, brahmavarga:, - 405, pR. 496 // tatra " somaH somalatArasaH / sa pIto'nena / "iSTAdibhyazcha ( -zca ? ) " (pA. 5 12488 // itIni / 'somapItI' // " iti dRzyate // 2. kSIrasvAmisammato'yaM pAThaH, 'pItI' iti padacandrikArAmAzramIsammatapAThaH // 3. 'sarva' iti1.4 // 4. ' - yajJakartuH ' iti4 // 5. dra. kAtantroNAgidagaNaH 1 / 16 // 6. 'yayu-' iti3 // 7. ' - sAraM ' iti // 8. 'sAmavedavida -' iti3 // 9. 'Su-' iti1.2 // 10. ' - vi - ' iti3, 4pratau nAsti // 11. ito'gre 3pratau 'vadhi' iti dRzyate // 12. ' - pacivadhiyami-' iti4 // 13. koSThAntargatapATha uNAdigaNe na dRzyate // 14. ' - stra: ' ityuNAdigaNe // 15. ito'gre 4pratau 'DukRJ karaNe' iti dRzyate // 16. dra. padacandrikA, bhA-2, brahmavarga:, zro- 410, pR. 499-500 // 1 ijyate havirdIyate'treti yajJaH / 'yaja devapUjAdau' (bhvA.u. a.), 'yajayAca- '3 / 3 / 90 // ityAdinA na / 2 ijyate'dhIyate (ijyate dIyate ) 'treti yAgaH / adhikaraNe ghaJ / yajanaM vA yAgaH / bhAve ghaJ / 3 sUyate somo'tra savaH / 'pUM abhiSave' (svA.u. a.), 'Rdorap '3 / 3 / 57 // / 4 sIdantyatra devAH sattram / 'SadlR vizaraNAdau ' (bhvA.pa.a.), 'gudhRrvI - pacivarciyarmi (mainitani) sadikSadibhyastraM '(uNA - 606 ) iti tran, 'titutra - 7 / 2 / 9 // itIniSedhaH / 5 stautyatra yajamAnaH stomaH / 'STuJ stutau ' ( a. u. a.), 'artistusuhu dhRkSikSubhAyA[vA] padiyakSinIbhyo man ' ( uNA - 137) / 6 manyate'sau manyuH, puMsi / ['mana jJAne' (di.A.a.), 'yajimanizundhi- ' ( uNA - 300 ) ityAdinA yuc ] / 7 makhanti svabhAgaM gRhItumAgacchanti devA atreti makhaH / 'makha gatau ' ( bhvA.pa.se.), 'puMsi saMjJAyAm- '3 / 3 / 118 // iti ghaH / 8 karoti svargAdiphalam, kriyate vA phalArthibhiH kratuH puMsiM / 'kRJaH kratuH '(uNA77) iti sUtreNa 'DukRJ karaNe' (ta.u.a.) asmAddhAtoH katupratyayaH, 'lazakvataddhite ' 1 / 3 / 8 // , 'iko yaNaci '6 11 / 77 // / krIyate somo'treti vA / " 'krINAterDatuc ' ( ) iti 60 Datuc''["]ityeke / kratuzabdaH sasomake yAge'nyatra 16 40 For Private Personal Use Only 50 Page #405 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 364 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 tUpacArAditi / 9 saMstIryate darbhA atreti saMstaraH / 'stRJ jaladAnam, tarpaNamityarthaH / yad yAjJavalkyaH -"snAtvA devAn AcchAdane'(svA.u.a.), 'puMsi sNjnyaayaam-'3|3|118 // iti pitaMzcaiva tarpayedarcayedatha'[yAjJavalkyasmRtiH, AcArAdhyAyaH, ghaH / 10 pazubandhArthaM sapta tantavo'tra saptatantuH, puMsi / yadvA zo-100] iti // 821 // 3 adanIyasya tatsthAnIyasya vA saptaGkhyAstantavo bhedA asya / yaduktam-"agniSTomAdayaH pretoddezena dravyasya zraddhayA tyAgaH zrAddham, puNklii.| saMsthA bhedAH saptA'sya tantavaH"[ ] iti / saptArciragnistantu yanmarIciHmUlakAraNamasya saptatantuH, pRSodarAdiH [vA] / 11 vitanyata "pretaM pitanathoddizya bhojyaM yatpriyamAtmanaH / iti vitAnam, puMklI. / 'tanu vistAre '(ta.u.se.), karmaNi zraddhayA dIyate yattu tat zrAddhaM parikIrtitam // 1 // " ghaJ / 12 bRMhati vardhate dharmo'tra barhiH, klIbe / 'buhi [] ityavAntarabhedo'tra nA''zritaH / 4 piNDo dIyate'smin vRddhau'(zvA.pa.se.), 'baMhivaMhernaluka ca'(haimoNA-990) itIsa / piNDadAnam / adhikaraNe lyuT / catvAri yajJasya // 40 10 13 dhvarati kauTilyaM karoti dhvaraH, [ac], na dhvaraH nRyajJo'tithipUjanam / adhvaraH / adhvAnaM svarmArga rAti dadAti vA / sAmAnyena 1 nRbhyo manuSyebhyo yajanaM dAnaM nayajJaH / 2 atithItrayodaza yajJasya // 820 // nAmAsanAnnAdinA dAnena pUjanaM saparyA atithipUjanam / dve atha vizeSAnAha nRyajJasya // adhyayanaM brahmayajJaH , bhUtayajJo baliH 1 adhIyata iti adhyayanam / 'iG adhyayane' 1 bhUtebhyaH kAkAdibhyo yajanaM dAnaM bhUtayajJaH / 2 (a.A.a.), karmaNi lyuT / 2 brahmaNe yajanaM dAnaM brahma balanti prANantyanena baliH, puMstrI / 'bala prANane'(bhvA.yajJaH / dve brahmayajJasya // pa.se.), '-in'(uNA-557)itIn / dve bhUtayajJasya // syAd devayajJa AhutiH / upasaMhAramAhahomo hotraM vaSaTkAraH paJca mahAyajJA bhavantyamI // 822 // 50 1 devebhyo yajanaM dAnaM devayajJaH / 'yajayAca-' amI brahmayajJAdayaH paJca mahAyajJA bhavanti / ynmnuH3|3|90 // ityAdinA naG / 2 AhUyate'sAvagnau AhutiH / "adhyayanaM brahmayajJaH1 pitRyajJastu tarpaNam / 'hu dAnAdanayo: '(ju.pa.a.), 'striyAM ktin'3|3|94|| / 3 homo daivo3 balibhIto4 nRyajJo'tithipUjanam5 // 1 // " devatoddezena haviSo'gnau prakSepo homaH / 'hu dAnAdanayoH' [manusmRtiH, adhyA-3, zro-70] iti // 822 // (ju.pa.a.), 'artistusuhu-'(uNA-137) ityAdinA bhAve paurNamAsazca darzazca yajJau pakSAntayoH pRthak / man / 4 hUyate hotram / 'huyAmA-'(uNA-607)ityAdinA tran / 5 vaSaDiti devahavirdAne'vyayam, vaSaTkaraNaM vaSaT 1-2 pUrNamAsyAM bhavaH paurNamAsaH / paurNamAsyAH kAraH, ghaJ / paJca devayajJasya // sandhivelAdau pAThAdaN / darzAdipadasAdhyo yAgaH kArya_ kAraNabhedopacArAd darzAdipadavAcyaH, pRthag bhinno na tu pitRyajJastu tarpaNam // 821 // paryAyaH, pakSAntayoH zuklakRSNapakSaprAntayoH, pRthag bhinnau, tacchrAddhaM piNDadAnaM ca zuklapakSAnte pUrNimAyajJaH kRSNapakSAnte'mAvasIyajJa ityarthaH / 60 301 pitRbhyo yajanaM dAnaM pitRyajJaH / 2 tarpyate'nena "darzazca paurNamAsazca yajJau pakSAntayoH samau" [amarakoSaH tarpaNam / 'tRpa tRptau'(di.pa.ve.), karaNe lyuT / mantrapUrvakaM 2748 // ] ityamaraH / 1. dra. svopajJaTIkA3820 // , pR.182 // 2. 'bRMhernalopazca'(uNA-266)ityapyuNAdigaNasUtram // 3. 'svamArga' iti // 4. 'jananaM' iti3 // 5. '-nte' iti2|| 6.'tatsthAnIyatsthAnIyasya' iti3|| 7. 'pitRyajJasya' iti3 / / 8. manusmRtyAm 'adhyApanaM' iti dRzyate, "adhyApanazabdenAdhyayanamapi gRhyate / 'japo'huta' iti vakSyamANatvAt / ato'dhyApanamadhyayanaM ca brahmayajJaH / " iti manvarthamuktAvalITIkA, manusmRtiH, 370 // , pR.91 // 9. 3pratau nAsti // 10. 'zukla-' iti // 11-1. 'yAgau' iti, 11-2. 'pRthak' iti cA'marakoSe // Jain Education Intemational Jain Education Intermational Page #406 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 821-825] vyutpattiratnAkarakalitA 365 saumikI dIkSaNIyeSTiH catante'smin, catyate vA catvaram / 'cate yAcane '(bhvA.1 somaH prayojanamasyAH saumikI / 'prayojanama' u.se.), 'kR(kR)gazavR[]catibhyaH Svarac'(uNA-279) / 30 5 / 1 / 109 // iti Thak / 2 dIkSaNIyasya dIkSArhasya iSTiH dve yAgArthamasaMskRtabhUmeH // dIkSaNIyeSTiH / candranimittaM yajJo'sau / dIkSAyogyasya yUpaH syAd yajJakIlakaH // 824 // yajJanAmaikam // 1 yUyate pazuraneneti yUpaH / 'yu bandhane'(tryA.dIkSA tu vratasaGgrahaH // 823 // u.a.), yAdiH / 'kusuyubhyazca paH kid dIrghazca'( ) 1 dIkSaNaM dIkSA / 'dIkSa mau[Dye] jyopanayana- iti paH, dIrghatvaM ca / puMsyayam / "yupo'strI saMskRta[:] niyamavratAdezeSu '(bhvA.A.se.), 'gurozca hlH'3|3|103|| stmbhH''[vaijyntiikossH3|6|103 // ] iti tu vaijayantI / yajJe ___ ityaH / 2 vrataM zAstrato niyamaH, tasya saGgraha vratasaG- pazuvinAzanAya kIlako yajJakIlakaH / ekaM yajJastambhasya / / 10 grahaH / dve dIkSAyAH // 823 // caSAlo yUpakaTake vRtiH sugahanA kumbA 1 yajJasamAptisUcakapazubandhAdyarthaM yajJabhUmau vailvaH khAdiro vA'STAniryaH (aSTAsro yaH) stambha Aropyate, sa 40 1 vRtiH kaNTakAdyAvaraNam, (kaNTakAnAM vastrANAM yUpaH, tasya zirasi valayAkRtirya kASThavikAraH sa caSAlaH, vA,) 'vADi' iti bhASA, prastAvAd yajJavATasya, sA sugahanA mUrdhanyamadhyaH / caSati samAptisaMzayaM caSAlaH, puMklIbaliGgaH / nibiDA kumbA procyate / kumbyate AcchAdyate'nayA kumbA / 'caSa bhakSaNe'(bhvA.u.se.), 'mA(sA)nasi[varNasi]parNasila'kubi AcchAdane'(cu.pa.se.), curAdiH, parasmaipadI, 'cinti taNDulAGkazacaSAlonnaladhiSNye(-caSAlelvalapalvaladhiSNyapUjikarthikumbi- '3 / 3 / 105 // ityAdinA'G / ekamanya zalyA:) '(uNA-547)ityAlacpratyaye nipAtyate / takSNA ghaTito sparzAdidoSavAraNAya yajJasthAne kRtavate: yUpAgre kaTakAkRtiH / "yUpamaGgalimivodanInamadbha(yUparUpavedI bhUmiH pariSkRtA / kamanInamadbhujaM bhU)zcaSAlatulitAGgulIyakam''[zizupAla1 vedayati nivAsayati dravyajAtaM vediH / 'vida vadham, sarga:-14, zo-52] iti mAghaH / ekaM [yUpakaTakasya] // 20 cetanAkhyAnanivAseSu '(cu.A.se.), curAdiH, tato NyantAd yUpakarNo ghRtAvanau / 'aca i:'(uNA-578), 'kRdikaaraat-'(gnnsuu-4|1| 1 yUpasya karNo yUpakarNaH / ghRtasya sarpiSaH avaniH 50 . 45 // ) iti GIS [vedI] / pariSkRtA yajJArthaM pazubandhanAya yajJiya- siJcanasthAnaM ghRtAvaniH, tatra / ekaM ghutasiJcanasthAnasya // pAtrIsAdanAya vA''hitasaMskArA, sA DamarukAdyAkArA piNDikA / ekaM yogArthaM bhUSitabhUmeH // yUpAgrabhAge syAt tarma 1 yUpasyA'grabhAgaH ziro yUpAgrabhAgaH, tatra / tarati sthaNDilaM catvaraM cA'nyA plavate dUrAdabhivyaktiM yAtIti tarma, klIbe / 'tR plavana1 anyA'saMskRtA bhUmiH yAgArthameva, sthalanti taraNayoH '(bhvA.pa.se.), '-man'(uNA-584)iti man / vAcatiSTantyatreta sthaNDilam / 'sthala sthAne '(bhvA.pa.se.), spatistu-"yupAne tarma na striyAm"[ ]iti puMsyapyAha / 'mithilAdayazca'(uNA-57)iti ilaci nipAtyate / 2 tarmANau, tarmANaH ityAdi / ekaM yUpAgrabhAgasya // // 1. 'zAstri-' iti1.2|| 2. koSThAntargatapAThaH 4pratau nAsti // 3. 'vADa' iti2|| 4. '-kuthi-' iti4|| 5. 'ityAG' iti4|| 6. '-teH' iti3.4 / / 7. 'cetanA-' iti3.4|| 8. 'cetanAkhyAnavivAdeSu' iti svAmI, 'vedanAkhyAnanivAseSu' iti maitreyaH // 9. 'DIp' iti1.2|| 10. '-nArtha' iti4 // 11. '-tra' iti // 12. '-nte' iti4 // 13. GakAro'nAvazyakaH, ubhayapaditvasya vighAtakatvAt // 14. itaH pUrve 4pratau 'ekaM' iti dRzyate // 15. '-nena' iti4|| 16. 'yUj' iti1.3 // 17. 'kuyubhyAM ca'(uNA-307)ityuNAdigaNasUtram // 18. 1pratau nAsti // 19. '-vinAzAya' iti1, '-bandhanAya vinAzAya ityapi' iti3, '-bandhanAya' iti4 // 20. 2pratau nAsti // 21. '-ptiH' iti2, '-ptiM' iti4 // 22. 'puMklI' iti3 // 23. '-la-' ityuNAdigaNasUtre nAsti // 24. 'yUpogre' iti3 / / 25. '-ktaM' iti3.4 // 26. dra. svopajJaTIkA 3825 // , pR.183 // Page #407 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 366 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ martyakANDaH-3 ucyata ityanvayaH / samidhAmAdhAnI sAmidhenI / 'samidhAmAdhAne khenaN (SeNyaN) ' (vA - 4 | 3 | 120 // ) / "tejo hutAzana- 30 samindhanasAmidhenI "[] iti murAriH / dhIyate puSyate'gniranayA dhAyA / 'DudhAJ dhAraNAdau ' ( ju. u. a.), 'pAyyasAMnAyya - nikAyyadhAyyA- '3 / 1 / 129 // iti sAdhuH TAp / yayA RcA agnAvindhanaM kSipyate, tasyA dve // areNirnirmanthadAruNi // 825 // 1 Rcchati prANayati ( prApayati) agnim araNiH, "araNirdvayoH "[ amarakoSaH 2 17 19 // ] ityamaraH / puMstrI / 'R gatau prApaNe ca'(bhvA.pa.a.), 'artisRdhRdhami- [ dhamyamyazyavitR] bhyo'niH ' (uNA - 259), 'kRdikArAt - ' ( gnnsuu-4|1|45 // ) iti GISi araNI ca / agnernirmanthAya dAru kASThaM nirmanthadAru, tatra / asau vanaspatikAyo'pi yajJopayogitvAd yajJAdhikAre paThitaH / ekamaraNyAH // 825 / / syurdakSiNA''havanIyagArhapatyAstrayo'gnayaH / 1 (dakSiNadizi vartamAno'gniH dakSiNaH / dakSiNe pArzve sthApyatvAd dakSiNo vA ) / ardhacandrAkRtirayam 1 / 2 AGpUrvAd juhote: 'kRtyalyuTo bahulam '3 13 | 132 // ityadhikaraNe'nIyar / AhavanamarhatIti 'prAk krItAccha: '5 / 1 / 1 // iti chapratyaye vA AhvanIyaH, caturasro'yam 2 / 3 gRhapatigRhasvAmI, tena saMyukto nityasambaddho gArhapatyaH / 'gRhapatinA saMyukte ya: 44 / 90 // iti JyaH / ayaM ca sadA rakSaNIyo vartulAkArazceti 3 / ete trayo'gnayaH // idamagnitrayaM tretA 1 idamuktamagnitrayaM tretA ucyate / trANaM trAH sadA sandhu20 kSaNam, tAmitAH (tAmitA ) prAptAM tretAH ( tretA) / trAyante trA agnihotriNa Ahutayazca, trAmitA vA tretA / [ ekaM agnitrayasya] // praNItaH saMskRto'nalaH // 826 // 1 praNIyate sma praNItaH / saMskRto mantrAdinA, yathA'praNIteM juhuyAd dravyam' [] / ekaM mantrAdisaMskRtAgneH // 826 // Rk sAmidhenI dhAyyA ca samidAdhIyate yayA / 1 'Rca stutau ' ( tu.pa.se.), 'anyebhyo'pi dRzyate ' 3 / 2 / 178 // iti kvipi RM, yayA RcA'gnau samid indhanamAdhIyate kSipyate sA Rk sAmidhenI cAparI dhAyyA samidindhanamedhedhmatarpaNaidhAMsi 1 samidhyate vahniranayA samit, striilinggaiH| 'JiindhI dIptau ' (ru.A.se.), sampadAditvAt kvip / 2 idhyate'nena indhanam / 'JiindhI dIptau ' (ru. A.se.), karaNe lyuT / 3 idhyate'gniranena edhaH / 'JiindhI dIptau ' ( ru. A.se.), 'avodaidhaudma- '6 14 / 29 // iti nipAtyate / akArAnto'yam / yathA- 40 "edhAn hutAsana (zana) vataH sa muniryayAce " [ raghuvaMzam, sargaH - 9, zrI - 81] iti radhuH / 4 ' iSiyudhi - ' ( uNA-142) iti maki idhmam, klIbe / "idhmo'strI "[ vaijyntiikoss:3|6|96||]iti vaijayantI / 5 tRpyate'gniranena tarpaNam / 'tRpa tRptau' (tu.pa.se.), lyuT / 6 idhyate'nena edhaH, klIbe / 'JiindhI dIptau ' (ru. A.se.), auNAdiko'sun, bAhulakAnnalopaH / edhasI, edhAMsi ityAdi / SaDindhanasya // bhasma tu // 827 // syAd bhUtirbhasitaM rakSA kSAraH 1 bhasati taditi bhasma, klIbe / 'bhasa bhartsana- 50 dIptyo: ' (ju.pa.se.), '-man ' ( uNA - 584) iti man // 827 // 2 bhUyate'nayA bhUtiH / 'striyAM ktin ' 3 | 3 |94 // / 3 babhasti vahninA bhasitam / bAhulakAd vartamAne ktaH / 4 rakSyate'gni rakSA / 'rakSa pAlane' (bhvA.pa.se.), bhidAditvAdaG / 5 kSarati kSAraH / 'kSara saJcalane ' (bhvA.pa.se.), jvalAditvANNaH / paJca bhasmanaH // pAtraM ssruvAdikam / 1. koSThAntargatapAThasthAne 1. 2. 3 pratiSu " dakSiNAyA dizo'gniH dakSiNAgniH / sarvanAmno vRttimAtre puMvadbhAve dakSiNAgniH / dakSiNapArzve sthApyatvAd dakSiNaH / sa cAsAvagnizceti vA / " iti dRzyate sa tu dakSiNAgnizabdaM lakSyIkRtya // 2. 'gRhe' iti4 // 3. 'prAptAH' iti1. 2.4 // 4. ' tretAH' iti1.2 // 5. tulanIyo'marakoSaH 27 / 20 // 6. praNIyate' iti3 // 7 dra anekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA-2, 3 / 266 // pR. 118 // tatra 'dravyam' ityasya sthAne 'havyam' iti dRzyate // 8. 4pratau nAsti // 9 1 2 pratyornAsti // 10. raM' iti1.2.4 // 11. ' - nA' iti4 // 12. 'nIM' iti3 // 13. ' -GgA' iti1.2 // 14. itaH pUrve 3pratau 'tRpyati' iti dRzyate // 15. 'yA' iti4 // For Private Personal Use Only Page #408 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 825-831] vyutpattiratnAkarakalitA 367 1 pibantyanena pAtram / 'pA pAne'(bhvA.pa.a.), 1 yo'bhimantrya mantreNa pUtIkRtya nihanyate, sa pazuH '-STana'(uNA-598) / "pAtraM nuvAdau paNe ce rAjamantriNi upAkataH ityucyate / upAmantrya kriyate nihanyate sma upAceSyate"[vizvaprakAzakozaH, rAntavargaH, zro-36] iti mahezvaraH / kRtaH / 'kRJ hiMsAyAm'(svA.u.a.), 'nisstthaa'3|2|102|| sAmAnyena suvAdiyajJapAtrANAmekam // iti ktaH / "upAkRtaH pazurasau yo'bhimantrya kRto hataH" sruvaH zuk [amrkossH27|25 // ] ityamaraH / jIvatyapi pazAvupAkRta iti 1 sravatyasmAt truvaH, puMsi / 'tru gatau'(bhvA. dRzyate, "yadA'sAvupAkRtaH palAyitaH"[ ]iti prAyazcittopapa.a.), 'sruvaH kackicau (suvaH kaH)'(uNA-219), dezAt // 829 // 'cik ca'(uNA-220)iti kackicau(kakicau) pratyayau, paramparAkaM zasanaM prokSaNaM ca makhe vadhaH / ikArakakArAnubandhAvitau, etau bhImAditvAdapAdAnam, 'aci 1 paramityatizayArthe'vyayam, paraH zreSThaH Ako 10 shrudhaatu-'6477|| ityuvaG / 2 sravati havirasyAH zuk, striyAm / 'tru gatau'(bhvA.pa.a.), 'cik ca'(uNA-220) gatirasya paramparAkam iti bahuvrIhiH / "hatA hi pazavaH parAM 40 iti cik / srucau, srucaH ityAdi / dvAvapi dantyauSThAdya gatimavazyaM labhante"[ ] iti smRteH / 2 zasyate hiMsyate svarAntau / dve 'saruA' iti khyAtasya // shsnm| 'zasu hiMsAyAm'(bhvA.pa.se.), tAlavyAdiH, dantyAntaH, bhvAdiH, parasmaipadI, lyuT / 3 prakRSTaM sadgatijanakamukSaNamasya adharA sopabhRt prokSaNam / makhe yajJe vadho hiMsA, tasyAstrINi // 1 sA juga adharA hInA, ladhvItyarthaH / "adharo dantavasane'nUce hIne'dharo'nyavat''[vizvaprakAzakozaH, rAnta hiMsArthaM karmAbhicAraH syAt vargaH, dho-96] iti mahezvaraH / upAdhikaM bibharti upabhRt, 1 vipakSAdInAM hiMsArthaM hiMsAnimittaM karma uccATanastrIliGgaH / iyaM cakrAkArA / ekaM laghusrucaH / 'nAhnA mAraNAdi tasya ekama abhicAraH iti / abhibhavitaM caraNasarUA' iti bhASA // mabhicAraH / 'cara gatau bhakSaNe ca'(bhvA.pa.se.), bhvAdiH, para: punaruttarA // 828 // smaipadI, bhAve ghaJ // 1 juhvatyanayA juhUH, strIliGgaH / 'hu dAnAdanayoH' __ yajJArhaM tu yajJiyam // 830 // 50 (ju.pa.a.), 'dyutigamijuhotInAM dve c'(vaa-3|2|178||)iti 1 yajJo nAma kriyAsamudAyaH, kazcittadabhivyaGgyaM kvip / juhvau, juhvaH ityAdi / camUvadiyaM pAlAzI bAhumAtrI cA'prakAzyamityarthaH, apUrvaphaladAnasamarthamadRSTamityarthaH, yajJakarma c| punaH sA sug uttarA vRddhaa| ekaM mahatyA srucaH // 828 // arhati yajJiyam / arhatItyarthe 'yajJavi[ga] bhyAM khagho dhuvA tu sarvasaMjJArthaM yasyAmAjyaM nidhIyate / (ghkhjau)'5|171|| iti ghaJ (gh:)| tacca triSu yajJiyo 1 yasyAM sruci sarvasaMjJArthamAjyaM nidhIyate sthApyate, brAhmaNaH, yajJiyA bhUmiH, yajJiyaM dravyam / ekaM sAmAnyena sA dhruvA / dhruvati sthairya bhajati dhruvA / 'dhrava(dhra) sthairye' yajJayogyasya // 830 // (tu.pa.se.), ac, kuTAditvAd Gittve, uvaG, TAp / iyaM ha nAyyam vaTapattrAkRtiH / nuvAdInAM vicAraH kAtyAyanasUtrAd jJeyaH // 1 hayate haviH, klIbe / 'hu dAnAdanayoH (ju.30 yo'bhimantryanihanyeta sasyAt pshurupaakRtH||829|| pa.a.), 'arcirucisuci(zurci)-'(uNA-265)ityAdinA 20 1. 'parNe'pi' iti vizvaprakAzakoze, pR.128|| 2. 'sarUA' iti3|| 3. '-vaH' iti4|| 4. 'choTA' iti4|| 5. 'juhoterdiirghshc'(vaa3|2|178 // ) ityanena dIrghaH // 6. 'jIvya-' iti4|| 7. dra. padacandrikA, bhA-2, brahmavargaH, zrI-422, pR.512 // , tatra 'palAyitaH' ityasya sthAne 'palAyate' iti dRzyate // 8. 'labhate' iti1|| 9. '-tiH' iti3 // 10. 'yajJavigbhyAM ttkrmaahtiityupsNkhyaanm'(vaa-5|171||)itypi vArtikam // 11. 'arcizucihu-'(uNA-265)ityuNAdigaNe // Page #409 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 368 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ martyakANDaH-3 is / 2 sannIyate vahninA saMyojyate sAnnAyyam / 'NIJ pitRbhyaH kavyamodanam / 30 prApaNe'(bhvA.u.a.), 'paayysaannaayy-'3|1|129 // ityAdinA 1 brAhmaNamukhena pitRbhyo dAtavyamanamodanamannaM kavyam saadhuH| "sannAyyamiti dantyAdyasvarAdirapi'[]iti halAyudha ityanvayaH / kavyate tRptikAraNatvena varNyate kavyam / 'kabR TIkA / dve hotavyadravyasya // varNanai '(bhvA.A.se.), 'pordupdhaat'3|1|98|| iti yat / goSNakSIragaM dadhi / kUyate zabdayata iti vA / 'ku zabde '(a.pa.a.), 'aco kSIrazaraH payasyA ca yt'3|1|97 // / eka brAhmaNamukhena pitRbhyo dAtavyAnnasya // 1"ApUrvAd 'miherdIrghazca'( )iti SaH, upadhA- . Ajye tu dadhisaMyukte pRSadAjyaM pRSAtakam // 832 // dIrghatvaM ceti dIrghamadhyeyam"[]iti puruSottamaH / "AGpUrvAd 'miSa spardhAyAm'(tu.pa.se.)ityataH 'sthaH vrazci 1-2 dadhisaMyukte Ajye ghRte pRSadAjyam, pRSAta10 kuDikuSibhyaH (snuvazcikRtyRSibhyaH) kit'(uNA-346) iti kam etau / parSati siJcati pRSat, pRSadAjyamatreti pRSadA bAhulakAt kipratyaye husvamadhyeyam"[]iti govardhanaH / jym| pRSacca tadAjyaM ceti vA / pRSadbhirdadhibindubhiH AmIyate kSipyate dadhyatreti AmikSA vA / zRtaM pakvamuSNaM sahitamAjyaM pRSadAjyamiti vA / dadhiSAjyamityapi / "pRSadAjyaM 40 taptaM [ca] yat kSIraM dugdham, tad gacchatIti Dapratyaye zatoSNa- sddhyaajye''[amrkossH2|7|24 // ] ityamaraH / pRSadbhirakyate kSIragam / etAdRg dadhi AmikSetyanvayaH / 2 kSIrasya zaro pRSAtakam, pRSodarAdiH / pRSadityapi uNAdigaNaratnamahomaNDaH kSIrazaraH / "zarazabdo'tra dadhisAravAcI tAlavyAdiH, dadhivRttyoH, caturthavargAdyantaH, klIbaliGgaH, yathA pRSodaro dantyAdirapi"[]iti prAgeva nirNItam / 3 payaso vikAraH devatAvizeSaH / dve dadhimizritaghRtasya // 832 // payasyA / 'gopysoryt'4|3|160 // iti yat, TApa, strI- danA tu madhusampRkte madhuparkaM mahodayaH / liGgaH / trINi taptadugdhanihitadadhihavyavizeSasya // 1 madhunaH kSaudrasya parka: samparko'tra madhuparkam / tanmastu tu vAjinam // 831 // madhunA pRcyata iti vA / 2 mahAnudayo'smAd mahodayaH / 1 tasyA AmikSAyA mastu maNDaH tanmastu, tatra / dve dadhimizritamadhunaH // vajati vAjinam / 'vaja gatau'(bhvA.pa.se.), bAhulakAdinaci ___ havitrI tu homakuNDam pratyaye nipAtyate / ekamAmikSAmaNDasya // 831 // havyaM surebhyo dAtavyam 1 hUyate'syAM havitrI / bAhulakAditraH gaurAdiH / 50 'hu dAnAdanayo: '(ju.pa.a.), 'arti-'(uNA-137) ityAdinA 1 hUyata idaM havyam / 'hu dAnAdanayoH '(ju.pa.a.), man, homaH / homAya kuNDaM homakuNDam / ekaM homkunnddsy|| 'aco yt'3|1|97|| / " 'oraavshyke'3|1|125 // iti Nyat''[mA. dhAtuvRttiH, juhotyAdiH, dhAtusaM-1] iti mAdhavaH / havyapAkaH punazcaruH // 833 // bAhulakAd vRddhyabhAvaH / surebhyo devebhyo'gnimukhena dAtavya 1 havyasya pAko havyapAkaH / havyaM devArthamatra modanamannaM havyamityanvayaH / agre sthitamodanamihA'pi yojym| (-mannaM) pacyata iti [a] kartari ca-'3 / 3 / 19 // iti ekamagnimukhena devebhyo dAtavyAnnasya // karmaNi ghaJ / tayoH karmadhAraye vA havyapAkaH / kecittu 1. 'AdinA' iti 4pratau nAsti / 2. 'sAnnAyyaM havirucyate' iti halAyudhakoze, 2416 / / , pR.48 // 3. 'hotadra-' iti1|| 4. '-dhAyA dI-' iti2.3|| 5. dra. padacandrikA, bhA-2, brahmavargaH, zro-419, pR.509 // , tatra "ApUrvAt miha secane ityataH "mnerdiirghshc"(u03|64)iti bAhulakAt taH, upAdhAdIrghatvaM ca dIrghamadhyeyam-" iti puruSottamaH / "AG pUrvAt miSa spardhAyAm ityataH "snuvazcikRtyRSibhyaH kit"(u03|66) iti bAhulakAt sapratyaye husvamadhyeyam" iti govardhanaH" 6. '-madhyo'yam' iti4|| 7. mAdhavIyadhAtuvRttau tu hAvyazabdaM lakSyIkRtyoktaM sAyaNena, pR.385 / / 8. 'dAtavyamo-' iti3 // 9. 'ha-' iti1.2|| 10. 'varNe' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 11. '-takaH' iti mudritamUle // 12. 'pRSati' iti3.4|| 13. '-samparke' iti3 // 14. '-yaM' iti3.4|| 15. '-diJ' iti3|| 16. 3pratau nAsti // Jain Education Intemational ducation International Page #410 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 831-835] vyutpattiratnAkarakalitA 369 "pacyate'treti, 'hlc'3|3|121|| iti ghaji pAkaM vyutpAdya havyapAkaH sthAlyAdirucyate, anyatraupacArikaH"[] ityAhuH / 1 yajJasyA'ntaH samApanaM yjnyaantH| 2 avahInaM bibharti tadasata, atra eva tatprayogadarzanAt / " hemapAtre kRtaM poSayati avabhRthaH / ave bhRjaH '(uNA-160) thak (kthn)| 30 doAmAdAnAya (-dadhAna:) payazcarum''[raghuvaMzam, sargaH-10, dve pradhAnayAge dIkSitasya samApako yo'paro yajJo nyUnAdhizro-51], "carorardhArdhabhAgAbhyAM tAmayojayatAmubhe''[raghuvaMzam, katvAdidoSanirAsAya pradhAnayAgasya pUraNAya kriyate, tsy|| sargaH-10, zrI-56] iti karmakANDe ca mudgataNDulAbhyAM payasA pUrtaM vApyAdi caru: apavitavya ityAdau, na tu sthAlyAdau tatprayogo draSTavyaH / madhumAdhavyAmapi-"pacanAya havyaM carurityarthaH, yadvA'STAkapAlaM 1 pUryate pAlyate vA pUrtama, puMklI. / 'pAlanacaruM nirvezayediti, sthAlyAdau tu tAdAdupacAra:"[] ityuktam / pUraNayo: '(ju.pa.se.), ktaH, 'udosstthypuurvsy'71|102 / / iti 10 2 carantyasmAd devapitRbhUtAnIti caruH / 'cara gatibhakSaNayoH' uttvam, 'na dhyAkhyApamUrccha (muurcchi)mdaam'8|257|| iti (bhvA.pa.se.), 'bhRmRzItacari-'(uNA-7)ityAdinA uH, puMsi / / natvaniSedhaH / puMklIbaliGgaH / yanmAlA-"pUrtaM nA vA"[] dve pakvahavyAnasya / "dve havyapacanabhANDasya"[]iti kecit / / iti / vApyAdItyAdizabdAd devakulAdigrahaH / taduktam"cararhavyAne bhANDe ca"[vizvaprakAzakozaH, rAntavargaH, tho - "puSkariNya: sabhA vApI devatAyatanAni ca / 73]iti mahezvaraH / "etau dvau pakvahotavyanAmnI, (hotavya ArAmAzca vizeSeNa pUrta karma vinirdizet // 1 // " 40 pacanabhANDanAmnI) ca"[] iti kecit // 833 // ["]iti / ekaM vApIkUpataDAgAdeH // amRtaM yajJazeSa syAt iSTaM makhakriyA // 834 // 1 apamRtyuharatvAdamRtamiva amRtam / 2 yajJasya 1 ijyate sma iSTam / yadAhayaccheSaM ghRtAdi yajJazeSam, tatra / dve yajJazeSasya // "ekAgnikarma havanaM tretAyAM yacca hUyate / antarvedyAM ca yaddAnamiSTaM tadabhidhIyate // 1 // "[ ] iti / muktazeSake / "iSTaM dAne ca yAge ca vAJchite'pi prayujyate"["] ityajayo1 vizeSeNa adyate bhakSyate vighasaH / 'ada bhakSaNe' 'pi / ekaM yajJakriyAyAH // 834 // (a.pa.a.), 'upasarge'da: '3 / 3 / 59||iti karmaNyaNa, 'ghabapozca 2438 // iti ghaslAdezaH / 2 devapitratithigarvAdi- iSTApUta tadubhayam bhuktasya yaccheSaM bhuktazeSam, tataH kani bhuktazeSakam, tatra / 1 iSTaM ca pUrtaM ca iSTApUrtam / rAjadantAditvAt yanmanu: sAdhuH / tatpUrtamiSTaM ca ubhayaM tadubhayam / yad bhAgavatam- 50 "vighasAzI bhavennityaM nityaM cA'mRtabhojanaH / "saMplavaMH sarvabhUtAnAM vikramaH pratisaGkramaH / vighaso bhuktazeSaH syAd yajJaziSTamathA'mRtam // 1 // " iSTApUrtasya kAmyAnAM trivargasya ca yo vidhiH // 1 // " [manusmRtiH, adhyA-4, zrI-285] iti / dve bhuktazeSasya // []iti / vApyAdikarmayAgakarmaNorekoktyA nAmaikam // vi 1. 'ityAcAryA AhuH' iti4|| 2. dra. raamaashrmii27|22 // , pR.332|| 3. 'ata' iti1.2|| 4. 'hemapAtragataM' iti raghuvaMze, 1051 // , pR.261 // 5. '-dAnAya' iti3 // 6. 'caru' iti1, 'carurni-' iti4|| 7. dra. padacandrikA, bhA-2, brahmavargaH, zrI-419, pR.509 // , tatra "kecit tu-pacyate'tra iti adhikaraNe "hlshc"(paa.3|3|121||)iti ghaJ / pAkaM vyutpAdya 'havyapAkena' sthAlyAdirucyate / anyatra tu aupacArikaH-ityAhuH / tadasat / anna eva tatprayogadarzanAt / "hemapAtre kRtaM doAmAdadAnaH payazcarum" / "carorardhArdhabhAgAbhyAM tAmayojayatAmubhe" / (raghu. 10151-56) / karmakANDe ca-"mudgataNDulAbhyAM payasA ca caruH zrapayitavya" ityAdau / na tu sthAlyAdau tatprayogo dRSTaH / madhumAdhavyAm api-"pacanIye havye carurityarthaH / yathASTAkapAlaM caruM nivezayediti / sthAlyAdau tu tAdAdupacAraH"-ityuktam" iti dRzyate // 8. '-tAni' iti3.4|| 9. vizvaprakAzakoze-"carurbhANDe ca havyAne" iti dRzyate, pR.131 // 10. koSThAntargatapATha: 1pratau nAsti // 11-1 manusmRtyAm-'vA-' iti, 11-2 'vighaso bhuktazeSaM tu yajJazeSaM tathA'mRtam' iti ca dRzyate, pR.131 // 12. mAlAmatamuTTakya vakSyamANatvAdatrA'nupayuktaH pratibhAti // 13. 'puMklI' iti3.4 // 14. '-NyA' iti2 // 15. dra. TIkAsarvasvam, bhA-3, 27 / 28 // , pR.24 // , padacandrikA, bhA-2, brahmavargaH, bho-424, pR.514 // , rAmAzramI 27 / 28 // , pR.335 // 16. ama.kSIra. 27 / 27 // , pR.168||, svopajJaTIkA 31834 // , pR.185 // , raamaashrmii27|28||, pR.335 / / 17. dra. padacandrikA, bhA-2, brahmavargaH, zo424, pR.513 // , rAmAzramI 27 / 28 // , pR.335|| 18. 'saMbhavaH' iti3 // Page #411 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 370 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 barhirmuSTistu viSTaraH / 1 home homaviSaye dhUmo homadhUmaH / nitarAM gaNyate 1 barhiSAM darbhANAM maSTiH bahirmaSTiH / vistIryate nigaNaH / 'gaNa saGkhyAne'(cu.u.se.), ghabarthe kaH / eka viSTaraH, puMklI. / vipUrvaH 'stRJ AcchAdane'(svA.u.a.), homadhUmasya // 'Rdorp'3|3|57 // , 'veH stRJaH '( )iti Satvam / homabhasma tu vaiSTatam / "viSTarastu mahIruhe Asane kuzamuSTau ca"[vizvaprakAzakozaH, 1 homaviSaye bhasma homabhasma / 'bhasa bhartsanarAntavargaH, zrI-106] iti mahezvaraH / ekaM darbhamuSTeH / / dIptyoH '(ju.pa.se.), 'anyebhyo'pi dRshyte'3|275 // iti agnihotryagnicit cA''hitAgnau bhASAyAM manin / vizeSeNa stUyate sma viSTato vahniH, tasyedaM 1 agnihotramasyA'sti agnihotrI / 'ata iniThanau' vaiSTutam / ekaM homabhasmanaH // 52 / 115 // itIniH / 2 agniM cinoti sma agnicit / upasparzastvAcamanam 10 "ciJ cayane '(svA.u.a.), 'agnau ceH'3|2|91 // iti kvip / 2 Ahito'gniranena AhitAgniH / agnyAhito'pi / trINi 1 upaspRzyante'dbhiH khAnIndriyANyasmin upasparzaH / agnihotriNaH // 'spRza saMsparzane '(tu.pa.a.), adhikaraNe ghaJ / yanmanu:athA'gnirakSaNam // 835 // "upaspRzya dvijo nityamanamadyAt samAhitaH / bhuktvA copaspRzet samyagadbhiH khAni ca saMspRzet // 1 // " agnyAdhAnamagnihotram [manusmRtiH, adhyA-2, zrI-53] iti / "upasparzaH sparzamAtre 1 agneH rakSaNam agnirakSaNam // 835 // / 2 snAnAcamanayoH''[vizvaprakAzakozaH, zAntavargaH, zo-36] iti agnirAdhIyate'treti agnyAdhAnam / adhikaraNe lyuT / 3 mahezvaraH / 2 Acamyate'mbho'treti Acamanam / 'camu adane' agnirhayate'tra agnihotram / 'huyAmA-'(uNA-607) iti (bhvA.pa.se.), adhikaraNe lyuTa / AcamanaM nAma viprakSatriyatran / trINi agnirakSaNasya // vaizyazUdrANAM yathAkramaM brAhmaNa tIrthena hRtkaNThatAlugAmi jala ghatalekhanI / pAnam / yad yAjJavalkya:1 dRNAti havyadravyaM darviH / 'dra(da) vidAraNe' "hRtkaNThatAlugAbhistu yathAsaGkhyaM dvijAtayaH / (vyA.pa.se.), 'vRdRbhyAM vit (vin) '(uNA-493)iti vit / zuddhayeran strI ca zudrazca sakRtspRSTAbhirantataH // 1 // " 'kRdikaaraat-'(gnnsuu-4|1|45 ||)iti GIrSi darvI / taM [yAjJavalkyasmRtiH, AcArAdhyAyaH, zrI-21] iti / "hRtkaNThalikhyate'nayA ghRtalekhanI / 'likha likhane '(tu.pa.se.), karaNe tAlugAbhiradbhiryathAkramaM dvijAtayaH zuddhayanti strI ca zUdrazca antataH lyuT, gaurAditvAd GIS / ekaM dAH / ghRtasya 'DoI' antena tAlunA spRSTAbhiH"[mitAkSarATIkA, AcArAdhyAyaH, zrIiti bhASA // 21] iti taTTIkA / upasparzanamapi / "Acamanamupasparzanam" homAgnistu mahAjvAlo mahAvIraH pravargavat // 836 // [halAyudhakozaH 2|408||]iti halAyudhaH / dve Acamanasya // 1 homArthamagniH homAgniH / 2 mahatyo jvAlA ___ghArasekau tu secane // 837 // asya mahAjvAlaH / 2 vIrayate vIraH agniH, mahAMzcAsau 1 gharaNaM ghAraH / 'ghR kSaraNadIptyoH '(ju.pa.a.), bhAve vIrazca mahAvIraH / 3 pravRjyate pApamanena pravargaH / 'vajI ghaJ / 2 secanaM sekaH / 'Sicir(Sica) kSaraNe'(tu.u.a.), 60 30 varjane'(ru.pa.se.), karaNe ghaJ / catvAri homAgneH // 836 // bhAve ghaja, 'cjo:-'7|3|52|| iti kutvam / 3 secanaM homadhUmastu nigaNaH ghRtAdinA'gneH prokSaNam, tatra / trINi agnisiJcanasya // 837 // zuSpa 1. 'DoS' iti4|| 2. 'akSaravinyAse' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 3. 'GIp' iti1.2.4 // 4. '-'hi' iti2 / / 5. '-zyate' iti4|| 6. 'bhukte' iti1.2, 'bhukto' iti4|| 7. 'vo-' iti4|| 8. '-nte' iti // 9. 'anena' iti3.4 // Jain Education Intemational Jain Education Intermational Page #412 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 835-840 ] brahmAsanaM dhyAnayogAsane vyutpattiratnAkarakalitA 1 brahmaNi paramajyotiSi AsanaM layo brahmAsanam / dhyAnaM nirAlambanaM jJAnam, yoga: sAlambanaM jJAnam / yadvA dhyAnaM paramAtmacintanam, yogazcittanirodhamAtram / tayoryadAsanaM svastikordhvapAdapapadmAsanAdikam / dhyAnayogayorAsyate'neneti dhyAnayogAsanam, tatra / ekaM dhyAnayogAsanasya // atha brahmavarcasam / vRttAdhyayanarddhiH 1 vRttaM vedavAkyasya paripAlanam, adhyayanaM vrata10 grahaNapUrvakaM gurumukhena vedAbhyasanam, tayorRddhirvRttAdhyayanarddhi brahmavarcasam ucyata ityanvayaH / brahmaNastapaHsvAdhyAyAdervarcaH brahmavarcasam / 'brahmahastibhyAM varcasaH 5 4 78 // ityacsamAsAntaH / " vRttAdhyayanasampattiriSyate brahmavarcasam"[halAyudhakoza: 2 / 397 / ] iti halAyudhaH / ekaM cAritrAdhyayanasampadaH // pAThe syAd brahmAJjaliraJjaliH // 838 // 1 pAThe vedapAThe aJjaliH praNAmArthaM mukulitaM hastayugaM brahmAJjaliH ucyata ityanvayaH / brahmaNe vedAya aJjaliH praNAmArthaM mukulitaM hastayugaM brahmAJjaliH / " sAmavedapAThe hi svaravibhAgArthamaJjaliH, sa brahmAJjaliH " [ ] iti mAdhavyAdayaH / " adhyayanasyAdAvante ca gurave praNavoccAraNapUrvako yo'JjaliH kriyate sa brahmAJjaliH " []iti tu mizrAH / ekaM vedapAThe kRtAJjaleH // 838 // 20 pAThe tu mukhaniSkrAntA vipruSo brahmabindavaH / 1 pAThe vedAdhyayane mukhaniSkrAntA vadanAnnirgatA vipruSo jalakaNA brahmabindavaH procyante / brahmaNo vedasyaiva bindavo jalakaNA brahmabindavaH / ekaM vedapAThe mukhani:sRtajalakaNasya // sAkalyavacanaM pArAyaNa 371 vacanamadhyayanaM sAkalyavacanam / pAramayante prApnuvantyanena pArA- 30 yaNam / 'aya gatau ' (bhvA.A.se.), karaNe lyuT / ekaM sAkalyena adhyayanasya // kalpe vidhikrama // 839 // 1 kartavyatopadezaH kalpaH / kalpate phalajananAya samartho bhavati kalpaH / 'kRpU sAmarthye' (bhvA.A.se.), pacAdyac, 'kRpo ro laH '8 / 2 / 18 // tatra / 2 vidhIyate sampAdyate phalAthibhiriti vidhiH / 'DudhAJ dhAraNAdau ' ( ju.u.a.), 'upasarge gho: ki : '3 / 3 / 92 // / 3 kramyate Arabhyata iti kramaH 1 'kramu pAdavikSepe' (bhvA.pa.se.), ghaJ, 'nodAttopadeza - 17 / 3 134 // iti na vRrddhiH / "kalpavit kalpayAmAsa "[ raghuvaMzam, sargaH - 1, zlo- 6] " yathAvidhihutAgnInAm "[ raghuvaMzam, sargaH - 1, zro94 ] ityubhayamapi raghuH / trINi vidheH // 839 // mUle'GguSThasya syAd brAhmaM tIrtham 40 1 aGguSThasyAdau mUle tIrthaM brAhmaM syAdityanvayaH / brahmA devatA'sya brAhmam / 'sA'sya devatA ' 4 12 24 // ityaN, 'sA'sya devatA '4 / 2 / 24 // ityaN, 'brAhmo'jAtau 6 14 171 // iti sAdhu / devebhyastIryate'neneti tIrtham / 'tU plavanataraNayo:' (bhvA.pa.se.), 'pAtRtudi- ' ( uNA - 164 ) ityAdinA thak / ekaM brahmatIrthasya // kAyaM kaniSThayoH / 50 1 kaniSThayormUle kaH prajApatirdevatA'syetiM kAyam, tIrtham / 'kasyet '4 / 2 / 25 // iti kazabdAdaNpratyaya ikAro'ntAdezaH vRddhyAyAdezau ca / kaniSTha dvitvam / aJjalimadhyena prajApatibhyojala ( - 'Jjali - ) dAnAt / ekaM prajApatitIrthasya // pitryaM tarjanyaGguSThAntaH 1 tarjanyaGguSThamadhye pitaro devatA'sya pitryam / 'vAyvRtupitruSaso yat 4 / 2 / 31 // iti yat / ekaM pitRtIrthasya // daivataM tvaGgulImukhe // 840 // 1 sakalasya bhAvaH sAkalyam, sAkalyena sAmastyena 1. ' tta-' iti4 // 2. ito'gre 1.3. 4pratiSu 'tu' iti dRzyate // 3. 'pramANArthaM' iti3 // 4 No' iti3.4 / / 5. dra. padacandrikA, bhA2, brahmavargaH, zrI- 435, pR.523 // tatra "sAmavedapAThe svaravibhAgArthaM yo'JjaliH sa 'brahmAJjaliH' iti tu mAdhavyAdayaH // " iti dRzyate // 6 ' - The'JjaleH' iti1.2 // 7 tulanIyo'marakoSaH 2 17 139 // 8. 'vyopadezaH' iti3 // 9. 'sampa' iti3 // 10. 'vRddhiniSedha:' iti 1 // 11. 'sya' iti4 / 12. 'iti' iti 3pratau nAsti // Page #413 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 372 20 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1 aGgulInAM mukhe'grabhAge devatAnAmidaM daivatam / 'tasyedam ' 4 | 3 | 120 // ityaN ekaM devatIrthasya / yad yAjJavalkyaH "kaniSThAtarjanyaGguSThamUlAnyagraM karasya ca prajApatipitRbrahmadevatIrthAnyanukramAt // 1 // " [ yAjJavalkyasmRtiH, AcArAdhyAyaH zro- 19 ] iti / [zeSazcAtrakaramadhye saumyaM tIrtham ] // 840 // brahmatvaM tu brahmabhUyaM brahmasAyujyamityapi / 1 brahmaNo jJAnasya bhAvo brahmatvam, brahmazabdo'tra 10 jJAnaparyAyaH / 2 brahmaNo bhavanaM tAdrUpyaM brahmabhUyam / 'bhuvo bhAve 3 |1 | 107 // [ iti ] kyap / 3 yojanaM yuk, sampadAditvAt kvip / yujA sahitaH sayuk, tadbhAvaH sAyujyaM / 'vopasarjanasaya 6 / 3 / 82 // iti sahasya sabhAvaH / brahmaNA saMyunakti AtmanA sambadhnAti sayuk (saMyuk) / 'satsUdviSa- ' 3 / 2 / 61 // iti kvip / tadbhAvaH sAyujyamiti (sAMyujyamiti) vA / yadvA saha yug yogo'sya sayuk, tadbhAvo vA sAyujyam / brahmaNA jJAnena sAyujyaM brahmasAyujyam / trINi brahmatvasya / 'brahmapaNauM' iti bhASA // | devabhUyAdikaM tadvat 1 devasya bhAvo devabhUyam / 'bhuvo bhAve '3 / 1 / 107 // [ iti ] kyap / tena brahmabhUyazabdena tulyaM tadvat bhavatIti kriyAdhyAhAro vAkyatvAt / syAderivetyanena bhavatIti kriyAsAdRzye vatpratyayaH, ivasya sAdRzyA'rthadyotakatvAt / devajha210vam devasAyujyaM cetyarthaH / AdizabdAt svarbhUyam, svargatvam, svargasAyujyaM ca / ekaM devatvasya // athopAkaraNaM zruteH // 841 // saMskArapUrvagrahaNaM syAt 1 upAkriyate'nena upAkaraNam / karaNe lyuT / zrutervedasya // 841 // saMskArapUrvaM vidhipUrvakaM grahaNam AdA [ martyakANDaH - 3 nam, "rohiNyAM chandAMsyupAkuryAt ''[ ]iti hi zruteH / ekaM 30 vedapAThArambhe viziSTavidheH // 1 svAdhyAyaH punarjapaH / 1 svasya vedasyA'dhyayanaM svAdhyAyaH / 'iG adhyayane' (a.A.a.), 'iGazca 13 / 3 / 21 // iti ghaJ / 2 japanaM japaH / 'vyadhajapa (japoH) - '3 / 3 / 61 // ityap / dve japasya // aupavastraM tUparvAsaH 40 1 upavastA prApto'sya aupavastram / 'upavastrAdibhyaH '( ) ityaN / " 'vasu stambhe' (di.pa.se.), upapUrvAd bhAve ktaH, upavastam"["] iti mizrAH / "upavastasyedam aupavastam''[ M]ityeke / " upavastram "[ ]ityanye / yatsmRti:- " mASAn madhumasUrAMzca varjayedaupavastrake "["] iti / upavasanam upavAsaH, puMklI. / 'vasa nivAse' (bhvA.pa.a.), bhAve ghaJ / upoSitaM ca, upoSaNamapi / 'upa dAhe ' (bhvA.pa.se.), ayamapyabhojane vartate "[ ] iti mAdhavaH / dve upavAsasya // 44 kRcchraM sAntapanAdikam // 842 // 1 sAntapanaM cAndrAyaNaM prAjApatyAdikaM prAyazcittaM kRcchrapadavAcyam / kRntati pApaM kRcchram, puMklIbaliGgaH / kRcchraM nAma tapaH / 'kRtezchaM' (uNA - 178 ) iti rak chagAgamazca / yadvA kRcchrayati kRcchram, tatkaroti- '( gaNasU- 50 3 / 1 / 26 // ) iti NyantAdac / yathA 'gomUtraM gomayaM kSIraM dadhi sarpiH kuzodakam / ekarAtropavAsazca kRcchraM sAntapanaM smRtam // 1 // " [ manusmRtiH, adhyA- 11, zro- 212] iti smRtirapi / " tryahaM sAyaM tryahaM prAtastryahamadyAdayAcitam / tryahaM paraM ca nAznIyAt kRcchraM sAntapanaM " smRtam // 2 // " [ manusmRtiH, adhyA- 11, zro- 211 ] iti / AdigrahaNAt cAndrAyaNAdi / " kRcchramAkhyAtamAbhIle pApasAntapanAdinoH ' [vizvaprakAzakozaH, rAntavarga:, zro- 61] iti mahezvaraH / ekaM sAntapanAditapasaH // 842 // 1. 3. ito'gre 1pratau 'sa' iti dRzyate // 4. ito'gre 1.2. 4pratiSu // 6. ' - No' 3, 'Nau' iti4 // 7 'sAde-' iti4 // 8. // ' - dezinya-' iti yAjJavalkyasmRtyAm, pR.9 // 2. sambadhnAti AtmanA' iti4 // 'vA' iti dRzyate // 5. samupasargapUrvakavigrahapradarzanena 'brahmasAMyujyam' ityapi bhavati 'vanpra-' iti3 // dra. ama. kSIra. 27 40 // pR. 171 // svopajJaTIkA 3 / 841 pR.186 // 10. dra. padacandrikA, bhA-2, brahmavargaH, zro434, pR.523 // 11. dra. svopajJaTIkA 3 / 841 // , pR. 186 // 12. stake' iti3 // 13. tulanIyo'marakoSaH 27 52 // 14. ' -cchra' iti1 // 15. 'kRtezcha: krU ca' (uNA - 178) ityuNAdigaNasUtram // 16. 'sAntapaM' iti1.2 // 17. " tryahaM prAtastryahaM sAyaM tryahamadyAdayAcitam / tryahaM paraM ca nAznIyAt prAjApatyaM caran dvijaH " iti manusmRtyAm 11 / 211 // pR. 458 // 18. 'tapaH-' iti vizvaprakAzakoze, pR.130 // For Private Personal Use Only 60 Page #414 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 841-845] vyutpattiratnAkarakalitA 373 prAya: saMnyAsyanazane (carervRtte)'(uNA-611)iti itrac vA / 5 caryate caraNam / 1 prakarSeNa ayante paralokamaneneti prAyaH, puMsi, karmaNi lyuT // 843 // 6 vartanaM vRttam / bhAve niSThA / 7 akArAntaH / "pumAn praayH"[amrkossH2752||] itya- zete sukhamaneneti zIlam, puMklI. / 'ziGo dhuglagvAlaGmaraH / prapUrvaH 'aya gatau'(bhvA.A.se.), karaNe ghaJ / 'iNa vala(dhuklakkalaJcAlanaH)'(uNA-478)iti lak / 'zIla gatau'(a.pa.a.) asmAd 'erc'3|356|| vA / "prAyazcA- samAdhau'(bhvA.pa.se.), bhAve ghaji vA / sapta cAritrasya // 'nazane mRtyau tulyabAhulyayorapi'[vizvaprakAzakozaH, yAntavargaH, sarvainodhvaMsijapye'ghamarSaNam / zro-9] iti mahezvaraH / yathA-"prAyopavezanamatirnRpatirbabhUva" 1 sarvenasAM sarvapApAnAM" dhvaMsi vidhvaMsanazIlaM [raghuvaMzam, sargaH-8, tho-94] iti / saMnyasanaM saMnyAsaH sarva yajapyam, adaivatyo mantrastajjapo vA, trirAtropavAsAdistUpatyAgena maraNAdhyavasAyaH, so'styasya saMnyAsi / 'ata ini cArAt, sarvainodhvaMsijapyam, tatra / aghaM pApaM mRSyate zodhyate- 40 10 tthnau'5|2|115 / / itIniH / 'sarvatyAgena maraNAdhyavasAyayuktaM 'nena aghamarSaNam, vAcyaliGgam / karaNe lyuT / ekaM sarvasaMnyAsi ca tadanazanaM ca saMnyAsyanazanam, ttr| ekamanazanasya // pApavinAzakajapasya // niyamaH puNyakaM vratam / . samAstu pAdagrahaNAbhivAdanopasaGgrahAH // 844 // 1niyamyate'nnAdyatreti niyamaH / 'yamu niyamane'( ), 1 pAdayorantargrahaNaM pAdagrahaNam, pAdasparza ityarthaH / 'yamaH samupaniviSu ca'3 3 63 // ityap / yatkarma [a]nityaM 2 abhimukhIkRtya sambodhya vAdanamAziSo vacanaM mahyamAkartavyam, na tu yAvajjIvam, AgantuH kAdAcitkaiH kAmanA ziSaM dehIti yayA kriyate, abhipUrvAd vadeya'ntAt strI(kAmanayA) samayavizeSAdibhi: sahakAribhiH sAdhyamupavAsAdi, tvAvikSAyAM lyuTa, [abhivAdanam] / 3 upasaGgrahaNam tanniyamazabdavAcyamityarthaH / 2 puNyameva puNyakam / svArthe kan / 3 viyate upavAsAdyatreti vratam, puMklI. / vRJ varaNe' upasaGgrahaH / yanmanu: "vinyastapANinA kAryamupasaGgrahaNaM guroH / (svA.u.se.), bAhulakAt 'pRSiraJjibhyAM kit'(uNA-391) vAmena vAmaH spraSTavyo dakSiNena tu dakSiNa: // 1 // " 50 20 ityatac, 'iko ynnci'6|177|| / "vRtyate vRjyate sarvabhogo'tra"[] iti subodhinIkAraH / vraterdhAtoH 'puMsi saMjJAyAM [manusmRtiH, adhyA-2, tho-72] iti / "same tu paadgrhnngh:-'3|3|118 ||iti ghapratyayaH, vratizca varjanArthaH / sAmAnyena mabhivAdanamityubhe'[amarakoSaH 2741 // ] ityamaraH / trINi ebhistribhirupavAsAdirucyata ityarthaH / trINi niyamasya / gurupAdavandanasya // 844 // 'AkhaDI' iti bhASA / (zeSazcAtra-"atha syAnniyame tapaH" upavItaM yajJasUtraM proddhRte dakSiNe kare / [zeSanAmamAlA 3 / 153 // ]) // 1 upAdhikyena veti zobhate upavItam, puMklIcaritraM caritAcArau cAritracaraNe api // 843 // baliGgam / 'vI gatiprajanakAntyazana(sana)khAdaneSu '(a. pa.a.), kartari ktaH / 2 yajJavidhidhRtaM sUtraM [ yajJasUtram ], vRttaM zIlaM ca ('pavitramiti caikArthAH) / zAkapArthivAdiH / dakSiNe kare 1caryate'nena caritram / 'cara gatau'(bhvA.pa.se.), proddhata iti dakSiNakarAdhonikSiptasUtre ityarthaH / "upavItaM 'artilUdhU[sU] khanasahacara itrH'3|2|184|| / 2 caryate sma brahmasUtraM prakSiptaM dakSiNe kre"[hlaayudhkoshH2|407||] 60 30 caritam / niSThA / 3 AcaraNam AcAraH / bhAve ghaJ / 4 iti halAyudhaH / yajJopavItam, brahmasUtram, pavitramiti caritrameva cAritram / prajJAditvAt svArthe'N / 'careNicca- caikArthAH / dve upavItasya // / iti4 // 3. 8. 'ghaH' 1. 'sanyA-' iti3.4 // 2. '-dezana-' iti4|| 3. dra. anekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA-1, 2 / 361 // , pR.209|| 4. '-kta-' itira / / 5. 'ka-' iti3.4 // 6. 3.4pratyo sti // 7. 3pratau nAsti // 8. 'ghaH' iti4|| 9. koSThAntargatapAThaH 1.2.4pratiSu na dRzyate // 10. '-j' iti3|| 11. 'pApAnAM' iti4|| 12. 'zazabdavatyo' iti4|| 13. 'vA-' iti4|| 14. '-NaM' iti4|| 15. "vyatyastapANinA kAryamupasaMgrahaNaM guroH / savyena savyaH spaSTavyo dakSiNena ca dakSiNaH" iti manusmRtyAm, pR.43|| 16. tulanIyojma koSa:27449 // 17. 'puMklI.' iti3.4|| 18. koSThAntargapATho'dhikaH pratibhAti, atrA'saGgatatvAdagre vakSyamANatvAcca // 19. '-se' iti3|| iti // 14. ' Jain Education Intemational Page #415 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 374 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 prAcInA''vItamanyasmin 1 vedArthAn vyAsayati prapaJcayati vedavyAsaH / vyApUrvo 'asu kSepaNe'(di.pa.se.), asmAddhetamagijantAt 1 anyasmin zrAddhAdau vAmakarAdhodeze nihitayajJa 'krmnnynn'3|2|1 / / yadbhArate-"vedArthA bhArate nyastAH''[ ] sUtre, prAgeva prAcInam, (prAcInamAvIyate sma praaciinaaviitm)| iti / 2 maTharasyA'patyaM mATharaH / vidAditvAdaJ / // 846 // 'vI gatyAdau '(a.pa.a.), niSThA / ekaM vAmakarAdhodeze nihita 3 dvIpasyA'patyaM dvaipAyana: / naDAditvAt phak, phasyAyanAyajJasUtrasya // dezaH / 4 parAn zRNAti pAlayati parAzaraH / 'za hiMsAyAm' nivItaM kaNThalambitam // 845 // (tryA.pa.se.), pacAdyac / parAzarasyA'patyaM pArAzaryaH / ['gargA1 karadvaye bahiHkRte RjubhAvena kaNThalambitaM tat, dibhyo yj'4|1|105 // iti yaJ], 'yasyeti c'6|4|148 // kaNThAdadhobhAgena vItaM gamanasya nivItam / ni iti prakRti ___ ityakAralopaH / 5 kanyAyA apatyaM kAnInaH / 'kanyAyAH bhAvAt / "patho (razyadho-) bhAvavinyAse''[ medinIkoSaH, kanIna c'4|1|116|| ityaNa, kanInAdezazca |6bdrsyaa'ptyN 40 10 avyayavargaH, zUo-41] iti mediniH / kaNThe gale Rju saralaM bAdarAyaNaH / 'naDAdibhyaH phk'4|1|99 // iti phak / 7 lambyate sma kaNThalambitam / yanmanuH vyasyati vedArthamiti vyAsaH / vyAparvaH 'asu kSepaNe' "proddhRte dakSiNe pANAvupavItyucyate dvijaH / (di.pa.se.), pacAdyac / sapta kRSNadvaipAyanasya // savye prAcInamAvItaM(-tI) nivItI kaNThasajjane // 1 // " [ manusmRtiH, adhyA-2, bho-63] iti / ekaM 'kaNThIkaraNa' asyA'mbA satyavatI vAsavIgandhakAlikA // 847 / / iti khyAtasya // 845 // yojanagandhA dAzeyI' zAlaGkAyanajA ca sA / prAcetasastu vAlmIkirvalmIkakuzinau kaviH / 1 asya vyAsasya, ambA janayitrI satyavatI / maitrAvaruNavAlmIko satyamastyasyAH satyavatI / 'tdsyaa'sti-'5|2|94 // iti matup, 'maadupdhaayaaH-'8|2|9|| iti vatvam, 'ugitshc'4|1|6 // 1 pracetaso'patyaM prAcetasaH / 'tsyaaptym'4|1|92 / / iti GIp / 2 vasoriyaM vAsavI / 'tsyedm'4|3|120 / / ityaN / "RssyndhkvRssnni-4|1|114 // ityaNa''[]ityeke / 2 ityaNa, 'ttiddddaannny-'4|1|15 // iti GIp / 3 gandhena yuktA 50 20 valmIkasyA'patyaM vAlmIkiH / 'b(baa)hvaadibhyshc'4|1|96 // kAlI gandhakAlI, tataH kani, 'ke'nnH'7|4|13 ||iti hrasvaitIja / 3 valmIkabhavatvAd valmIkaH, AdyasvarAdiH / 4 tve gandhakAlikA // 847 // 4 yojanavyApI gandho'syA kuzAH santyasya kuzI / 'ata initthnau'5|2|115 ||itiiniH / yojanagandhA / 5 dAzI dhIvarAGganA, tasyA apatyaM daasheyii| 5 kavate kaviH / 'kuG zabde '(bhvA.A.a.), '-in'(uNA 'strIbhyo tthk'4|1|120||, Dhasya eyAdezaH / 6 zAlaGkAya557) itIn / Adikavirapi / 6 mitrAvaruNayorayaM maitrAvaruNaH / tsyedm'4|3|120 // ityaN / maitrAvaruNirapi / 7 nAjjAtA zAlaGkAyanajA, tAlavyAdiH / 'paJcamyAmajAtau' valmIka syA'yaM vAlmIkaH, dvitiiysvraadiH| tasyedam' / 3 / 2 / 98 // iti DaH / SaT kRSNadvaipAyanamAtuH // shessshcaatr4|3|120 / ityaN / sapta valmIkarSeH // "satyavatyAM gandhavatI matsyodarI''[zeSanAmamAlA 3 / 154 // ] / / vedavyAsasta mATharaH // 46 // jAmadagnyasturAmaH syAbhArgavo reNukAsutaH // 848 // dvaipAyanaH pArAzaryaH kAnIno bAdarAyaNaH / 1 jamadagnerapatyaM jAmadagnyaH / gargAditvAd yaJ / 2 ramate'sau rAmaH / 'ramu krIDAyAm'(bhvA.A.a.), jvalA- 60 30 vyAsaH ditvANNaH / parazurAmo'pi / 3 bhRgorapatyaM bhArgavaH / 1. tulanIyo'marakoSaH 21750 // 2. 'nihitaM' iti3.4|| 3. '-traM' iti3 // 4. koSThAntargatapAThasthAne 3pratau 'AvIyate sma, AvItam, prAcInaM ca tadAvItaM ca prAcInAvItam' iti dRzyate // 5. 'uddhRte' iti manusmRtyAm, 263 // , pR.42 // 6. 'prAcInaAvItI' iti manusmRtyAm, 2 / 63 // pR.42 // , 'savye prAcInaAvItIti chando'nurodhAduktam' iti taTTIkA // 7 -ThAbharaNe' iti3|| 8 dra. svopajJaTIkA 34847 / / , pR.187|| 9. 'zRNoti' 2.3.4 // 10. 'vyasati' iti3|| 11. 'dAseyI' iti2.3|| 12. 'vA-' iti4|| 13. 'saurabhyamasyAH' iti3|| 14. 'yat' iti3 // Jain Education Intemational Jain Education Intermational Page #416 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 845-852] vyutpattiratnAkarakalitA 375 'RssyndhkvRssnni-'4|1|114 // ityaN / 4 reNukAyAH suto kuzAraNistu durvAsAH reNukAsutaH / reNukeyo'pi / catvAri parazurAmasya // 848 // 1 kuzAraNigrahaNAt kuzAraNiH / 2 duSTaM vAso- 30 likArakaH / 'sya durvAsAH / 'atvasantasya cAdhAtoH '6 / 4 / 14 / / iti 1 narANAM samUho nAram / 'tasya samUhaH '4 / 2 / 37 / / / dIrghaH / dve 'durvAsA' iti khyAtasya // ityaN / nAraM dyati khaNDayati kalaharucitvAd nAradaH / 'do zatAnandastu gautamaH // 850 // avakhaNDane'(di.pa.a.), 'Ato'nupasarge kH'3|2|3|| / 2 1 zataM bahUnAnandayatyAhlAdayati zatAnandaH / 'TuNadi devAnAM brahmA devabrahmA, nakArAntaH / 3 pizunayati kathayati (Tunadi) samRddhau'(bhvA.pa.se.), 'krmnnynn'3|2|1|| / 2 pizanaH / 'pizeH kicce'(uNA-375)ityunan / 4 kaliM gotamasyA'patyaM gautamaH / 'Rssyndhkvssnni-'4|1|114|| karoti kalikArakaH / Nvul / catvAri nAradasya // ityaN / dve gautamasya // 850 // 10 vasiSTho'rundhatIjAniH yAjJavalkyo brahmarAtriryogezo'pi 1 vasumattamo vasiSThaH, dantyamadhyaH / "vasumattaro 1 yajJavalkasyA'patyaM yAjJavalkyaH / gargAditvAd vasIyAna / matabantAdinIyasanoH 'vinmtolk'5|3|65|| ya / 2 brahmaiva rAtrirasya brahmarAtriH, sadA yoganidrApara- 40 iti matupo luki '[turi]sstthemeyssu'6|4|154|| iti vartamAne vazatvAt / 3 yogasya IzaH yogezaH / yogIzo'pi / 'tte:'6|4|155 // iti TilopaH / asmAdeva lugvidhAnAda- trINi yAjJavalkyasya / guNavacanAdapi matvantAdiSThanIyasunAvanumIyete''[mA. dhAtuvRttiH, atha pANinau / bhvAdiH, dhAtusaM-730] iti mAdhavaH / 2 arudhantI jAyA yasya arundhatIjAniH / 'jAyAyA ning'5|4|134 // , 'lopo 1 paNanaM paNaH stutiH, paNo'syA'sti paNI, pnninovyorvli'6|1|66|| / dve vasiSThasya // 'patyaM pANinaH, pANinasyA'patyaM pANiniH / 'ata iJ' akSamAlA tvarundhatI // 849 // 4 / 1 / 95 // , tatra / 2 salAtura abhijano nivAso'sya sAlAturIyaH, dantasAdiH / salAturAcchaNa / 3 dAyA apatyaM 1 akSANAM mAlA akSamAlA / 'arzaAdi- dAkSeyaH / 'itshcaaninyH'4|1|122 // iti Dhak / daakssiibhyo'c'5|2|127|| / na kSamA lAtIti vA, AkAzagAmi- putro'pi / "dAkSIputrasya tantre dhruvamayamabhavat ko'pyadhItI 50 tvAt / 2 (na ruNaddhi arundhatI ) / dve vaziSThapatnyAH / kapotaH''[naiSadhIyacaritam, sargaH-19, thrI-61]iti zrIharSaH / trINi pANinimuneH // trizaGkayAjI gAdheyo vizvAmitrazca kauzikaH / gonardIye pataJjaliH // 851 // 1 trizaGkha yAjayati trizaGkayAjI / yajerNijantAd 1 gonarde bhavo gonardIyaH / 'vRddhaacch:'4|2| grahAditvANiniH / 2 gAdherapatyaM gAdheyaH / 'itazcAniJaH' 114 // iti chaH / 2 patato'JjaliH pataJjaliH / (dve 4 / 1 / 122 // iti Thak / 3 vizvaM mitramasya vizvAmitraH / / pataJjalimuneH) // 851 // 4 kuzikasyA'patyaM kauzikaH / vidAditvAdan / catvAri vizvAmitrasya // kAtyAyano vararucirmedhAjicca punarvasuH / 1. 're-' iti1.4|| 2. 'pazu-' iti1.2 // 3. 1.2.4pratiSu nAsti // 4. 'piziH' iti4|| 5. idaM sUtramitanpratyayavidhAnaM karotyataH 'kSudhipizimithibhyaH kit'(uNA-335)ityanenonanpratyayo yuktaH // 6. 'vazi-' iti2.3|| 7. koSThAntargatapAThaH 1.2.4pratiSu na dRzyate // 8. 'vasi-' iti4|| 9. 'arundhatyAH' iti3 / / 10. '-tIti' iti3 // 11. 'mitre carSoM '6 / 3 / 130 // iti dIrghaH // 12. 'bahUnAM' iti3.4 / / 13. 'yAge-' iti1 // 14. 'yac' iti4|| 15. '-hyeva' iti2 // 16. 'yA-' iti1.2.4 // 17. 'yA-' iti1 // 18. '-lkasya' iti1.2.3 // 19. '-stIti' iti4 // 20. adhunA pAkistAnAkhyadeze lAhora' iti // 21. '-ccha:' iti3 // 22. 'dAkSA' iti4|| 23. koSThAntargatapAThaH 1.2.4pratiSu na dRzyate // 24. '-ne' iti3.4 // Jain Education Intemational Page #417 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 376 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ martyakANDaH-3 1 katasyA'patyaM kAtyaH / gargAditvAd ya / drAmila: pakSilasvAmI viSNugupto'Ggalazca saH / 30 tasyA'patyaM kAtyAyanaH / 'yjijoshc'4|1|101 // iti phak, 1 vatsasyA'patyaM vAtsyaH / gargAditvAd ya / phasyAyanAdezaH / 2 varA rucirasya vararuciH / 3 medhayA vAtsyasyA'patyaM vAtsyAyanaH / 'yjijoshc'4|1|101||iti jayati paNDitAniti medhAjit / 4 punarapi vasu dravyamasya punarvasuH / punarvasvorjAta iti vA / catvAri kAtyAyanarSeH // phak, tatra / 2 mallo navanandacchedane sa cAsau nAgazca mallanAgaH / 'vRndaarknaagkunyjraiH'2|1|62|| iti samAsaH / atha vyADirvindhyavAsI nandanItanayazca saH // 852 // 3 kaTo ghaTaH, taM"lAnti kuTalAH kumbhIdhAnyAH, teSAmapatyaM 1 vizeSeNa AsamantAd aDati udyacchate, DIyate khe kauTalyaH / gargAditvAd yaJ / 4 caNakasya RSerAtmajaH caratIti vA vyADiH, pRSodarAditvAt / 'aDa udyame' caNakAtmajaH / cANakyo'pi // 853 // 5 dramiladeze bhavo (bhvA.pa.se.), "aDo vRzcikalAGgalam, tena taikSNyaM lakSyate / drAmilaH / 'tatra bhvH'4|3|53 // ityaN / 6 prazastau pitro: 10 viziSTo'DastaikSNyamasya vyaDaH, tasyA'patyaM vyADiH, 'ata iJ' pakSAvasya staH pakSilaH / '-picchaadibhyshc-'5|2|100|| 4 / 1 / 95 // , 'svAgatAdInAM ca 7 // 37 // iti aijAgamapratiSedhaH / itIlac / sa cAsau svAmI ca pakSilasvAmI / 7 viSNurenaM 40 (vaddhipratiSedhaijAgamayoniSedhaH)"[mA.dhAtuvRttiH, bhvAdiH, gapyAditi viSNuguptaH / 'ktictau ca sNjnyaayaam'3|3|174 // dhAtasaM-244] iti mAdhavaH / 2 vindhye vasati vindhya- ityAziSi ktaca 12 a zarIrAvayavaM lAti aGalaH / 'lA vAsI / 'vasa nivAse'(bhvA.pa.a.), grahAditvANiniH / 3 dAne '(a.pa.a.), 'Ato'nupasarge kH'3|2|3|| / aSTau nandanyAstanayo nandanItanayaH / nandanIzabdo nandyAditvAd GISi vAtsyAyanasya / ete prAcetasAdyAH sarve'pi RSivizeSAH // pratyaye sAdhuH / "grahAditvANinipratyaye nandinIti tRtIyasvaramadhyo'pi''[] ityanye / trINi vyADimuneH // 852 // kSatavrato'vakIrNI syAt sphoTAyane tu kakSIvAn 1 kSataM viluptaM vratamanena kSatavrataH / avAntare kIrNaM vikSiptaM reto'styasya avakIrNI / matvarthe iniH / "brahmacArya1 sphoTaM zabdasphoTamayate sphoTAyanaH / 'aya vakIrNI syAt kAmatastu striyaM vrajan''["]iti smRteH / ekaM 20 gatau'(bhvA.A.se), nandyAditvAd lyuH, tatra / sphoTAyano'pi bA.A.se), nandyAdatvAd lyuH, tatra / skATAyanApa khaNDitavratasya RSeH // (sphoTano'pi) / 2 kakSA udyogo'sya kakSIvAn / vrAtyaH saMskAravarjitaH // 854 // 50 'aasndiivdsstthiivt-'8|2|12|| iti sUtreNa sAdhuH / ekaM 1 aSTAcatvAriMzat saMskArahInaH SoDazavarSAdUrdhvama(dve) sphoTAyanasya // kRtavrataratho bhraSTagAyatrIko dAnAdyakartA dvijo vrAtyaH / vAto pAlakApye kareNurbhUH / kR yavAdiH, sa ivetyarthe 'zAkhAdibhyo yH'5|3|103|| / yadvA 1 pAlakairhasticikitsakairApyate Aptatvena gamyate vrate sAdhuH kAlo vratyaH, tatra bhavo vrAtyaH prAyazcittArhaH / pAlakApyaH / 'Aplu vyAptau'(svApa.a.), 'RhalorNyat' ytsmRti:3|1|124|| iti Nyat, tatra / 2 kareNorhastinyA bhavati "ata UrdhvaM trayo'pyete yathAkAlamasaMskRtAH / kareNurbhUH / kvip / kAreNavo'pi / dve pAlakApyamuneH // sAvitrIpatitA vrAtyA bhavantyAryavigarhitAH // 1 // " vAtsyAyane mallanAgaH kauTalyazcaNakAtmajaH // 853 // [manusmRtiH, adhyA-2, zo-39]iti / "vrAte vRnde sAdhuH" 1. 'kA-' iti1.2.4|| 2. 'yat' iti3.4 // 3. '-varasya' iti2|| 4. '-nIti' iti3|| 5. 'nandinI-' iti2.3|| 6. 'uDDI-' iti3.4 // 7. '-diH' iti4|| 8. '-kSNaM' iti3.4|| 9. '-ji' iti1.2.4|| 10. 'sphau-' iti2|| 11. '--NabhUH' iti1|| 12. 'kaiNavo'pi' iti3|| 13. 'kauTi-' iti1.3.4 // 14. '-t' iti3|| 15. '-ndocchedane' iti3 // 16. 'tAM' iti3|| 17. 'lAti' iti1.3 // 18. 'kuTi-' iti3 // 19. 'kauTi-' iti3 // 20. 'cANi-' iti4|| 21. aSTAdhyAyyAM 'ca' iti na dRzyate // 22. 'aGga' iti1.2 // 23. dra. ama.kSIra. 2754 // , pR.175 // , svopajJaTIkA 3854 // , pR.188 // Page #418 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 852-857] vyutpattiratnAkarakalitA 377 [] ityeke / saMskAro'tropanayanama, tena varjitaH saMskAra- braahmnnbruvH"[hlaayudhkosh:2406||] iti halAyudhaH / ekaM varjitaH / ekaM kriyAhInaviprasya // 854 // jAtimAtrajIvidvijasya // 855 // zizvidAna: kRSNakarmA dharmadhvajI liGgavRttiH 1 zvetate zizvidAnaH / 'zvitA varNe'(bhvA.A.se.), 1dharmasya dhvajazcihnamasya dharmadhvajI / 'ata ini'mumucAna-'(haimoNA-278)ityAnapratyaye sAdhuH / amarastu tthnau'5|2|115 / / itIniH / 2 liGgena jaTAdidhAraNena vRttizizvidizcaitye liTa: kAnaj vA ('zvidi zaitye'(bhvA.A.se.), rjIvanamasya liGgavRttiH / dharmadhvaja ityakArAnto'pi / yaddha'liTaH kaan-'3|2|106 // , 'zvitA varNe'(bhvA.A.se.), lAyudhaH-"dharmadhvajo liGgavRttiH"[halAyudhakozaH 2 / 405 // ] 'samyAnac stuva: '(uNA-246)ityata AnajityanuvRttau 'harchaH iti halAyudhaH / " (dAmbhikavRttidvije dvauM'[] iti tadrIkA / sano luk chalopazca'(uNA-248)ityataH sano lugityanuvRttI yataH sanolAniyana dve dAmbhikavRttidvijasya // vedahIno nirAkatiH / 40 10 "zviterdazca'(uNA-249)ityAnacpratyayo datvaM sano luk ca) ityAha / kRSNaM malinaM karma AcAro'sya kRSNakarmA, durAcAra 1 vedena svAdhyAyena hIno vedahInaH / 2 AkRteityarthaH / zizvidAno durAcAre''[halAyudhakoza: 2404||iti jatini:krAnto nirAkRtiH / ytsmRtiHhlaayudhH| ekaM durAcAradvijasya // "anadhItya tu yo vedAnanyatra kurute zramam / brahmabandhurdvijo'dhamaH / sa jIvanneva zUdratvamAzu gacchati sAnvayaH // 1 // " [manusmRtiH, adhyA-2, tho-168] / asvAdhyAyo'pi / 1 brahmA bandhurivA'sya brahmabandhuH / dvijo vipraH, "asvAdhyAyo nirAkatiH[halAyudhakoza: 2405 // ] iti adhamo gardA ityarthaH / ekamadhamaviprasya // halAyudhaH / dve'nadhItavedaviprasya // naSTAgnirvIrahA vArtAzI bhojanArthaM yo gotrAdi vadati svakam 1 naSTa ucchinno'gnirasya naSTAgniH / vIro'gniH, // 856 // taM hatavAn vIrahA / kvip / vIrayati prabhAvantaM karoti, 1yo bhojanArthaM svakamAtmIyaM gotrAdi anvayAdikaM 50 20 vIraH pUrvokto'gniH, taM hatavAniti vA / 'zUra vIra vikrAntau' vati vadati kathayita, se vArtAzI ityanvayaH / satrAdau vArtArthamA yata vALaNI ityanta (cu.A.se.), curAdiH, tato NyantAdac / vIrahaNI, vIrahaNaH jIvikAnimittamaznAti vArtAzI / 'aza bhojane '(tyA.pa.se.), ityAdi / 'brahmabhrUNa- '3 / 287 // ityatra brahmAdibhya eva hanteH / grahAditvANNiniH / ekaM [yo bhojanArthaM svakaM gotrAdi vadati, kvibiti bhUte: niyamAd vartamAne'pi kvacit kvip vA / / tasya] // 856 // ekaM naSTAgniviprasya // ucchiSTabhojano devanaivedyabalibhojanaH / jAtimAtrajIvI dvijabruvaH // 855 // 1 ucchiSTaM bhojanamasya ucchiSTabhojanaH / devasya 1 jAtireva jAtimAtram / "mAtraM tvavadhRtau svArthe" naivedyabalirbhojanamasya devanaivedyabalibhojanaH / ekaM 'bharaDA' [anekArthasaGgrahaH 2 / 436 // ] ityanekArthaH / tena jIvati iti khyAtasya // jAtamAtrajIvI / grahAditvANiniH / dvijazcAsau bruvazca dvijabruvaH / 'kRtsitAni kutsnaiH'2|153 / / iti karma30 dhArayaH / brAhmaNabruvo'pi / "jAtimAtropajIvI ca kathyate 1 nAsti japa: svAdhyAyo'sya ajapaH / asadazobha- 60 1. 3pratau nAsti // 2. kSIrataraGgiNyAdau GakAro na dRzyate // 3. truTitenaitadgranthena zizvidAnazabdasyA'nyaprakAreNA'pi siddhirjJAyate, sA koSThAntargatapadacandrikApAThena bodhyA // 4. '-yanti' iti1|| 5. ito'gre pratau 'vA' iti dRzyate // 6. 'kutsanAni' iti1.2.3 // 7. tulanIyo'marakoSaH 21754 // 8. 'dhvajaM' iti4|| 9. 3pratau nAsti // 10. ito'gre 1.2.3pratiSu 'halAyudhaH' iti dRzyate // 11. koSThAntargatapAThasthAne 4pratau 'vedAntike vRttidvije' iti dRzyate // 12. itaH pUrve 3pratau 'dvau' iti dRzyate // 13. 3pratau nAsti // 14. 'vedAntikavRttidvijasya' iti4 // 15. dra.ama.kSIra. 21754 // , pR.174 // , svopajJaTIkA 3856 // , pR.189 // , manusmRtyAm-'anadhItya tu yo vedAn' ityasya sthAne 'yo'nadhItya dvijo vedam' iti dRzyate, 2 / 168 // , pR.62 // 16. 3pratau nAsti // 17. 'vAtArtha...nimittaM' iti2, 'vAtArthajIvikA-' iti4|| 18. '-libho-' iti2 / / Jain Education Intemational Page #419 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 378 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 namadhIte asadadhyetA / 'iG adhyayane'(a.A.a.), tRc / supte yasminnudetyarko'stameti ca krameNa tau // 859 // dve asadadhyetuH, apaThanazIlasya vA // abhyuditA'bhinirmuktau zAkhAraNDo'nyazAkhakaH // 857 // 1 zAkhAsu anyavedazAkhAsu ramate zAkhAraNDaH / 1 yasmin supte'rka udeti udayAdrimauliM gacchati, 'ramu krIDAyAm'(bhvA.A.a.), 'nymntaadd:'(unnaa-111)| so'bhyuditamabhyudayaH sUryasya, tadyogAdarzaAdyac abhyusvazAkhayA raNDo virahita: zAkhAraNDa iti vA / 2 anyAH ditaH, bhuktA brAhmaNA ityAdivat / 1 yasmin supte nidrANezAkhA asya anyazAkhaH / arzaAdyac / tataH svArthe 'rko'stameti astAcalaM yAti, sa abhinirmuktaH / sarvato 40 kani anyazAkhakaH / atra zAkhAzabda: pakSAntare santati- bhAvena sAmAnyena karmaNA nirnizcayena mukto'bhinirmuktaH / vizeSArthaH / dve svazAkhArahitaviprasya // 857 // "abhibhUya udito'rko'sya suptasya abhyuditaH / abhibhUya 10 zastrAjIva: kANDaspRSTaH nirmukto'stamito'rko'sya suptasya abhinirmukta:''[ abhi-, 1 zastreNa Ayudhena AjIvati zastrAjIvaH / 'jIva svopajJaTIkA-2859-860] ityAcAryAH // prANadhAraNe'(bhvA.pa.se.), ac / 2 spRSTAni kANDAnyanena "supte yasminnastameti supte yasminnudeti ca / kANDaspRSTaH / 'jAtikAlasukhAdibhyaH parA niSThA vAcyA'(vA aMzumAnabhinirmuktAbhyuditau tau yathAkramam // 1 // " 2 / 2 / 36 / / ) / kANDo'dhamaH, sa cAsau spRSTazceti kANDaspRSTa [amarakoSaH 27154-55 // ] ityamaraH / krameNaikaikam // 859 // iti vA / dve zastrajIvidvijasya // __ guruhA narakIlakaH / vIrojjho na juhoti yaH / 1vIramagnimujjhati tyajati vIrojjhaH, cavargatRtIya1 guruM hanti guruhA / 2 nareSu kIlaka iva nara caturthAntaH / 'ujjha tyAge '(tu.pa.se.), 'krmnnynn'3|2|1||| 50 kIlakaH / dve guruhantRdvijasya // malo devAdipUjAyAmazrAddhaH na juhotyagnau haviHprakSepaM na karoti, tasyaikam // agnihotracchalAd yAtrAparo viiropjiivkH||860|| 1 malate dhArayati pApaM malaH / 'mala dhAraNe'(bhvA. A.se.), ac / malamasyA'stIti, arzaAditvAdac vA / 1 agnihotracchalAdagnirakSaNamiSAt yo yAcjApara: devAdharcanaviSaye' zrAddhaH, zraddhAvarjita ityarthaH / ekaM devAdyarcAyAM prArthanAparaH, tasyaikam / vIramagnimupajIvati vIropajIvakaH / zraddhArahitasya // Nvul // 860 // atha malimlucaH // 858 // sara vIraviplAvako juhvaddhanaiH zudrasamAhRtaiH / paJcayajJaparibhraSTaH 1 malinaM mlocati malimlacaH / 'mluca (mlaca) 1 zudrebhyaH samAhRtaiH kRtasaGgrahai: juhvaddhanaiH hayagatau'(bhvA.pa.se.), malavibhujAditvAt kaH // 858 // paJcabhiH mAnadravyaiH yo yAtrAparaH, tasyaikam / vIramagniM viplAvayate brahmadevapitRbhUtayajJaiH paribhraSTaH patitaH paJcayajJaparibhraSTaH / ekaM vIraviplAvakaH / 'pluG gatau'(bhvA.A.a.), hetumaNNibrahmAdipaJcayajJaparibhraSTasya // jantAt Nvul // niSiddhaikaruciH kharuH / / atha SaDdarzananAmAni nirUpayannAha1 niSiddhA ekatra ruciranena niSiddhaikaruciH / khanati khorati khurati vA cittaM kharuH / 'kharuzaGka pI(pA)yunIlaGgaligu'(uNA-36) kvantA nipAtyante / ekameka 1 syAditi vikalpArthe'vyayam, syAd vikalpito vastuni niSiddharuciviprasya | __ vAdaH syAdvAdaH sadasannityAnityAbhilApyAnabhilApyarUpaH, taM 60 30 syAt 1. '-SaNArthaH' iti3 / / 2. 4pratau 'sva-' iti na dRzyate // 3.'-vI' iti1.2 / / 4. 'zastrA-' iti4|| 5. 'nala-' iti1.3.4 / / 6. 'nala-' iti1.2.4 / / 7. 'brahmA-' iti3.4 // 8. 1pratau nAsti // 9. mudritasvopajJaTIkAyAM na dRzyate // 10. 'ca' ityamarakoSe // 11. 'utsarge' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 12. '-tR-' iti1.2 // 13. 'zUdrasya' iti4 // 14.'-darzananAmAnyAha' iti4|| 15. '-lpe'rthe- ' iti3|| 16.'-lApyarUpaH' iti1.2.4 // Jain Education Intemational Page #420 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 857-863 ] vadati syAdvAdavAdI / 'vada vyaktAyAM vAci' (bhvA.pa.se.), grahAditvANiniH / anekAntavAdyapi / 2 arhan devatA'sya ArhataH / 'sAsya devatA' 4 / 2 / 24 // ityaN / jaino'pi / dve jainadarzanasya // vyutpattiratnAkarakalitA zUnyavAdI tu saugataH // 861 // 1 zUnyaM nirAkAraM vadati zUnyavAdI / grahAditvANiniH / 2 sugato devatA'sya saugataH / 'sAsya devatA' 4 / 2 / 24 // ityaN / dve bauddhadarzanasya // 861 // naiyAyikasvAkSapAdo yaugaH 1 nIyate prApyate vivakSito'rtho yenA'sau nyAyaH / 'iN gatau ' ( a.pa.a.) karaNe ghaJ / nyAyaH pratijJAdipaJcA vayavopetaM vAkyAdiH, taM vettyadhIte vA naiyAyikaH / kratUkthAditvATThak, 'na yvAbhyAM padAntAbhyAM pUrvau tu tAbhyAmaic' 7 / 3 / 3 || | 2 akSastRtIyaM netraM pAde'sya akSapAdaH, akSapAdasyA'yam AkSapAdaH / 3 yogaH pratyAhArAdiraSTAGgaH, taM vettyadhIte vA yaugaH / tadadhIte tadveda 4 / 2 / 59 // ityaN / trINi naiyAyikadarzanasya // sAGkhyastu kArpilaH / 1 paJcaviMzatestattvAnAM saGkhyA, tadadhikRtaM zAstraM 20 sAGkhyam, tadadhIte vetti vA sAGkhyaH / tadadhIte tadveda' 4 / 2 / 59 // ityaN / 2 kapilena prokto granthaH kApilaH / tena proktam ' 4 | 3 | 101 // ityaN / taM vettyadhIte vA kApilaH / kapilasyA'yamiti vA / 'tasyedam' 4 | 3 | 120 // ityaN / dve sAGkhyadarzanasya // vaizeSikaH syAdaulUMkyaH 1 nityadravyavRttayo'ntyAH ( - ) vizeSAH / yadAhe zivAdityaH-'"vizeSAstu nityadravyavRttitvAdanantA eva '[] / te prayojanamasya vaizeSikaM zAstram / 'prayojanam '5 / 1 / 109 // iti Thak, 'vinayAdibhyazca 5 | 4 | 34 // iti svArthe Thak 30 vA / tadadhIte vetti vA vaizeSikaH / tadadhIte- '4 / 2 / 59 // ityaN / 2 ulUkasyA'patyamiva tajjanyatvAd aulUkyaM 379 zAstram / gargAditvAd yaJ / ulUkaveSadhAriNA mahezvareNa praNItamiti hi prasiddhiH / aulUkye sAdhuH aulUkyaH / 'tatra sAdhuH 4 / 4 / 98 // iti yat, 'yasyeti ca '6 / 4 / 148 // ityakAralopaH, 'lopo vyorvali 6 |1 |66 // iti pUrvayalopaH / dve vaizeSikadarzanasya // bArhaspatyastu nAstikaH // 862 // cArvAko laukAyatikazca 1 bRhaspatinA kRtaM bArhaspatyaM zAstram / 'patyantapurohitAdibhyo yak '5 / 1 / 128 // iti yak / bArhaspatye 40 sAdhuH bArhaspatyaH / 'tatra sAdhuH 4 4 198 // iti yat / 2 nAsti paraloke matirasya nAstikaH / ' astinAstidiSTaM mati: 4 / 4 / 60 // iti Thak, 'ThasyekaH 7 / 3 / 50 // // 862 // 3 carvatyAtmAnaM cArvAkaH / 'carva adane ' (bhvA.pa.se.), 'pinAkAdayazca'(uNA-455 ) iti sAdhuH / 4 lokeSvAyataM lokAyataM bRhaspatipraNItaM zAstram / tadvettyadhIte vA laukAyatikaH / kratUkthAditvATThak, 'ThasyekaH 7 / 3 / 50 // // catvAri nAstikadarzanasya // upasaMhAramAha ete SaDapi tArkikAH / 50 1 ete ArhatAdayaH SaTsaGkhyA api, tarkaH prayojanameSAM tArkikAH / 'prayojanam '5 / 1 / 109 // iti Thak // kSatraM tu kSatriyo rAjA rAjanyo bAhusambhavaH // 863 // 1 kSadati saMvRNoti kSattram, dvitakAram, puMklIbaliGgam / 'kSada saMvaraNe' [sautro'yam ], 'gudhRvIpacivaciyami (manitani) kSadibhyastran (-straH ) ' ( uNA - 606) / kSatAt trAyata iti pRSodarAditvAdvA / 2 kSattrasyA'patyaM kSatriyaH / ' kSattrAd ghaH 4 / 1 / 138 // iti ghaH / kSatAt trAyata iti / 'Ata :- '3 / 2 / 3 // iti kaH / nairukte kSatazabdAntAkAralope kSattraH, tato gha iti vA / 'vArtAsaMNopadham (trAntaM 60 salopadham) '(liGgAdi- 458 ) iti klIbatvamapi / 3 tejasA prabhAvena vA rAjate dIpto bhavati rAjA, nakArAntaH / 'rAjU 1. 'niI-' iti1. 2.4 // 2. ' diha' iti2 // 3. 'ka-' iti // 4. 'bhyaSThak' ityaSTAdhyAyyAm // 5. 'ddheH' iti4 // 6. 'gR-' iti1. 3.4 / / 7. koSThAntargatapATha uNAdigaNasUtre na dRzyate // Page #421 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 380 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ martyakANDaH-3 dIptau'(bhvA.u.se.), 'kanin yuvRSi- '(uNA-154) iti 1 AjIvanam AjIvaH / bhAve ghaJ / AjIvasAdhuH / "rAjA candre nRpe zakre kSatriye prabhuyakSayoH ''[vizva- tyaneneti karaNe ghaJ vA / 2 jIvatyanena jIvanam / karaNe locanakozaH, nAntavargaH, zo-114]iti zrIdharaH / 4 lyuT / 3 vartanaM vRttiH, sA'styasyAM vArtA / 'prajJAzraddhArcArAjJo'patyaM rAjanyaH / kSatriyArthAd rAjazabdAt 'rAjazvasurAd vRttibhyo nnH5|2|101|| / 4 jIvatyanayA, jIvyate vA'nayA yat '4 / 1 / 137 // iti yat, 'ye cAbhAvakarmaNoH '6 / 4 / jIvikA / 'jIva prANadhAraNe'(bhvA.pa.se.), 'dhAtvarthanirdeze 168 / / iti prakRtibhAvAd na TilopaH / 'rAjJo jAtau-'(vA- Nvul vktvyH'(vaa-3|3|108||)iti Nvula, TAp, 'prtyy4|1|137||)iti yaditi vA / 5 brahmaNo bAhabhyAM sambhavati sthaat-'7|3|44 // itItvam / 5 vRtyate'nayA vRttiH / 'vRt bAhasambhavaH / pacAdyaca / "bAha rAjanyaH kataH"R. ve. vartane'(bhvA.A.se.), 'striyAM ktin'3|3|94|| / 6 veti 1090 12 // ] iti zrutiH / paJca kSatriyasya // 863 // khAdatyanena vetanam / 'vI gatyAdau'(a.pa.a.), 'vIpatibhyAM tanan'(uNA-430) / sAmAnyena AjIvikAyAH SaT // 40 10 aryA bhUmispRzo vaizyA UravyA UrajA vizaH / / uJcho dhAnyakaNAdAnam 1 aryante aryAH / 'R gatau'(bhvA.pa.se.), 'aryaH svaamivaishyyoH'3|1|103 // iti sAdhuH, AdyasvarAdiH / 2 1 uJchanam uJchaH, puMklI. / 'uJcha(uchi) uJchane' (bhvA.tu.pa.se.), bhAve ghaJ / kSetrAdilavanAt patitAnAM kRSyAdinA bhUmiM spRzantiM bhUmispRzaH / 'spRza saMsparzane' dhAnyakaNAnAmAdAnamuccayo dhAnyakaNAdAnam / "ApaNAdi(tu.pa.a.), kvip / 3 vizo'patyAni jAtayo vaizyAH / kaNopAdAnaM dhAnyakaNAdAnam"[] iti bhAgavatasaptamaskandhagargAditvAd yaJ / viza eva vA, bheSajAditvAd yaN / TIkA / "ISadbhacchannakaNodgrahaNamuJchaH''[] iti dhAtu4 UrvorbhavA UravyAH / 'shriiraavyvaadyt'5|16 ||iti yat, vRttiH / ekaM 'hUMchA' iti khyAtasya // 'orguNaH '6 / 4 / 146 // iti guNaH, 'vAnto yi pratyaye' . kaNizAdyarjanaM zilam // 865 // 6 / 179 // ityavAdezaH / 5 UrubhyAM jAtA UrajAH / 'pnycmyaamjaatau'3|2|98 // iti DaH / UrvorjAtA iti vA / 1 kaNizaM dhAnyamaJjarI, AdizabdAt zimbAdiH, tasyA'rjanaM grahaNam, zilyate zilam / 'zila uJche'(tu.- 50 dvAvapi SaSThasvarAdI / "UrU tadasya yadvaizyaH''[R. ve.10| pa.se.), karmaNi ghaJ / ekaM 'zilu' iti khyAtasya // 865 // 90 / 12 // ] iti zrutiH / 6 vizanti vizaH / 'viza pravezane' (tu.pa.a.), kvip / SaD vaizyasya // RtaM tad dvayam 1 tad dvayamuJchaM zilaM ca Rtam ucyate, niravadyavANijyaM pAzupAlyaM ca karSaNaM ceti vRttayaH // 864 // tvAt / "RtamuJchazilaM jJeyam''[manusmRtiH, adhyA-4, tho1 vANijyaM vaNikkarmara, pAzapAlyaM pazapAlanAda ___5]iti manuH / ekaM tadubhayasya // vRttiH2, karSaNaM halakarmakaraNam3, ityeteSAM trayANAM nAma anRtaM kRSiH vRttiH ityarthaH / "vRttiH pravRttau vivRtau kauzikyAdiSu vartane"[vizvalocanakozaH, tAntavargaH, zo-56] iti zrIdharaH / 1na Rtam anRtam, pApakarmatvAt / 2 karSaNaM kRSiH, striyAm / 'kRrSa vilekhane'(bhvA.pa.a., tu.u.a.), "vartanaM kRSyAdijIvanam''[] iti taTTIkA / vANijyAdInAM / 'ik kRssyaadibhyH'(vaa-3|3|108||)iti kidin (ik)| trayANamekoktyA nAma ekaM vRttiriti // 864 // "anRtaM syAnmRSAkRSyo:"[vizvaprakAzakozaH, tAntavargaH, zo- 60 30 AjIvo jIvanaM vArtA jIvikA vRttivetane / 77]iti shriidhrH| prmRtmitynye| dve 'karasaNa' iti khyaatsy|| 1. 'kSataH' iti3|| 2. 'aryate'sau' iti1.2.4 / / 3. '-ti' iti iti1|| 4. 'shriiraavyvaacc'4|3|55 // ityeva yuktaH // 5. 'nivRttau' iti3|| 6. "vRttiH pravRttau vRttau ca kauzikyAdipravartane'' iti vizvalocanakoze, pR.128 // 7. '-ka-' iti3|| 8. ito'gre 4pratau 'lyuT' iti dRzyate // 9. '-nAM' iti3 // 10. '-lo' iti3, '-lU' iti4 // 11. ito'gre 1pratau 'kti' iti dRzyate // 12. 'kRSi' iti3 // 13. 3.4pratyo sti / Page #422 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 864-868] vyutpattiratnAkarakalitA 381 mRtaM tu yAcitam / kryvikryikHpnnyaajiivaa''pnnikngmaaH||867|| 30 1 mRtaM nirjIvamiva / 2 yAcyate sma yaacitm| vaidehaH sArthavAhazca "mRtaM tu yAcitaM bhaikSam'[manusmRtiH, adhyA-4, zrI-5]iti 1 vaNigeva vANijaH / prajJAditvAdaNa / 2 manuH / "mRtaM tu nityayAccA syAt''[]iti bhAgavatam / paNAyati vyavaharate vaNik / 'paNa vyavahAre stutau ca' "mRtyuyAcitayoma'tam"[vizvaprakAzakozaH, tAntavargaH, zro (bhvA.A.se.), 'paNericcA(jyA)dezazca vaH '(uNA-228) 44] iti zrIdharaH / dve bhikSAvRtteH // itIjpratyayaH / vaNijau, vaNijaH ityAdi / 3 krayavikrayeNa ayAcitaM syAdamRtam jIvati krayavikrayikaH / vasnakrayavikrayAna '4 / 4 / 13 // 1 na yAcitam ayAcitam / 2 mriyate sma mRtam, iti Than, 'ThasyekaH' 7 / 3 / 50 / / 4 paNyeNa AjIvati paNyAjIvaH / pacAdyac / 5 ApaNAyatIti ApaNikaH / na mRtam amRtam, avinazvaramityarthaH // 'AGi pnnipni-'(unnaa-203)itiikn| ApaNaH prayojanama"amRtaM mokSapiyUSasalile hRdyavastuni / syA'stIti vA / 'pryojnm'5|1|109 / / iti Thak / 40 ayAcite yajJazeSe [ghRte dugdhe'tisundare] // 1 // " prApaNiko'pi / 6 nigame pure mArge vA bhavo naigamaH / 'tatra [vizvaprakAzakozaH, tAntavargaH, thrI-79-80] iti zrIdharaH / bhvH'4|3 53 // ityaN // 867 // 7 videhe upacaye bhavo dve abhikSitavRtteH // vaidehaH / 8 sArthAn sadhanAn sarato vA pAnthAn vaharti sevAvRttiH zvajIvikA // 866 // sArthavAhaH / 'krmnnynn'3|2|1|| / "artho'bhidheyarai1 vetanagrahaNena AjJAkaraNaM sevA, tayA kRtvA vRttiH vstupryojnnivRttissu'"[amrkossH3|3|86 // ] ityanekArthaH / jIvikA sevAvRttiH / zuna iva jIvikA vRttiH zvajIvikA, aSTau vaNijaH // parapiNDopajIvitvAdadhametyarthaH / evaM sevAvRtteH // 866 // krAyakaH krayikaH krayI / satyAnRtaM tu vANijyaM vaNijyA 1 krINAti krAyakaH / 'DukrIb dravyavinimaye' 1 kiJcit satyaM kiJcidanRtamasatyaM satyAnRtam / (tryA.u.a.), Nvul / 2 krayeNa jIvati krayikaH, 20 2 vaNijaH karma vANijyama / 'gaNavacanabrAhmaNAdibhyaH tRtIyasvaramadhyaH / krayavikrayAdityavasaMhatari gRhItayora- 50 karmaNi c'5|1|124 // iti Sya / 3 vaNijaH karma pISTatvATThaj, 'tthsyek:7|350||| 3 krayo'styasya kryii| vaNijyA, AdyasvarAdiH / 'dUtavaNigbhyAM c'(vaa-5|1|| 'ata initthnau'5|2|115 // itIniH / krayiNau, krayiNaH 126||)iti yat / strIklIbaliGgaH / [yanmanu:-] ityAdi / trINi vastugrAhakasya / "RtamuJchazilaM jJeyamamRtaM syAdayAcitam / kreyade tu vipUrvAste mRtaM tu yAcitaM bhaikSaM pramRtaM karSaNaM smRtam // 1 // 1 kreyaM kretavyaM 'vecAU' iti bhASAprasiddhaM dadAti satyAnRtaM tu vANijyaM tenA'pi khalu jIvyate / kreyadaH, tatra / te krAyakAdayo vipUrvAH kreyade kretavyadAyake sevA zvavRttirAkhyAtA tasmAt tAM parivarjayet // 2 // " bhavanti, yathA 2 vikrAyakaH, 3 vikrayikaH, 4 vikryii| [manusmRtiH, adhyA-4, zrI-5-6] iti / vaNijanAmAni triinni|| "vikretA syAd vikryikH"[amrkossH2|979||] ityamaraH / // vANijo vaNika / catvAri 'vecaNahAra' iti khyAtasya // 1. 'bhaikSyam' iti3|| 2. 'matam' iti vizvaprakAzakoze, pR.126 // 3. 'vaNikkarma' iti3|| 4. siddhAntakaumudyAM 'skhyuryH'5|1|126 // ityatra bhaTTojidIkSitena " 'dUtavaNigbhyAM ca' / dUtasya bhAvaH karma vA dUtyam / vaNijyamiti kAzikA / mAdhavastu vaNijyAzabdaH svabhAvAt strIliGgaH / bhAva eva cA'tra pratyayo na tu karmaNItyAha / bhASye tu 'dUtavaNigbhyAM ca' iti nAstyeva" ityuktam, taddhiteSu bhAvakarmArthAH, pR.345 // 5. 'bhaikSya' iti3 // 6. 'prabhRtaM' iti4|| 7. "tena caivApi jIvyate" iti manusmRtyAm, pR.132|| 8. '-hArate' iti4|| 9. 'vastukriyATThan' iti3|| 10. '-ThaJ' iti4|| 11. 'sadhanAn pAnthAn' iti1 // 12. 'sArthAn vahati' iti4|| 13. '-j' iti3|| 14. ito'gre 4pratau 'kreyaM' iti dRzyate // 15. "vikrAyaH' iti1.2, "vikrAyikaH' iti4|| Jain Education Intemational Page #423 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 382 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ martyakANDaH-3 mUlye vasnA_vakrayAH // 868 // 1 parivartanAd dAnaM paridAnam / 2 vinimAnaM 1 paThA(paTA) dInAmatpattikAraNaM hiraNyaM mUlama, mule- vinimayaH / 'DumiJ prakSepaNe'(svA.u.a.), 'eraca' 3 / 356 // nA''nAmyamanabhibhavanIyaM mUlyam / 'nauvy-'4|4|91|| iti ityac, 'mInAtiminotidIGAM lyapi c'6|150 // ityAtve yat / 2 prAptihetutvaM vasatyatra vasnam, puMklI. / 'vasa nivAse' prApte 'nimimIliyAM khalacorAtvaniSedhaH '(vaa-3|1|50||) / (bhvA.pa.a.), 'vadhivasidhApa(pa)bhyo nH'(caandronnaa-286)| 3 DumitraH 'aco yt'3|1|97 // iti yat, 'i(I) dyati' tavargapaJcamAnto'yam / 3 aryate paNyamatra arghaH / 'R gatau' 64/65 // itItvam, guNaH, nimeyaH, prajJAdyaNi naimeyaH / nimeye (ju.pa.a.), bAhulakAd ghaH / arhatItyargha iti vA / 'arha parivartanIye bhava iti vA naimeyaH / 'tatra bhv:'4353|| pUjAyAm '(bhvA.pa.se.) 'saMjJAyAmaghameghanidArghA : '(gaNasU- ityaN / 4 parivartyate parivartanam / 'vRtu vartane'(bhvA.A.se.), 40 7 / 3 / 53 ||)iti nyakkAditvAt kutvam / arghyate paNyamatreti lyuT // 869 // 5 vyatyayena haraNaM vyatihAraH / 'hRJ 10 vA / arghadhAtoradhikaraNe ghaJ / 4 avakrIyate'nena avakrayaH / haraNe'(bhvA.u.a.), bhAve ghaJ / 6 parAvartanaM parAvartaH / 7 'DukrIn dravyavinimaye '(tryA.u.a.), 'erc'3|356|| vimI(me)ye parivartanIye bhavo vaimeyaH / tatra bhv:'4|353 // ityac / "vaSTi bhAgurirallopam-''[bhAgurikRtakArikA] iti ityaNa / 8 nimAnaM nimayaH / 'DumiJ prakSepaNe '(svA.u.a.), vakrayo'pi / catvAri mUlyasya / "bhATaka:"[zeSanAmamAlA 'erc'3356|| / aSTau 'pAlaTavauM' iti khyAtasya' // 3 / 154 // ] zaiSikam // 868 // nikSepopanidhI nyAse mUladravyaM paripaNo nIvI 1 nikSipyate bhUtalAdAviti nikSepaH / 'kSepa preraNe' 1 mUlaM lAbhakaraNaM dravyaM mUladravyam / 2 paripaNyate (di.pa.a., tu.u.a.), karmaNi ghaJ / 2 upa samIpe nidhIyate vRddhyarthaM prayujyate paripaNaH / 'paNa vyavahAre stutau ca' upanidhiH / 'upasarge ghoH ki:'3|3|92 // 3 nyasyate (bhvA.A.se.), 'puMsi sNjnyaayaam-'3|3|118|| iti ghaH / nikSipyate nyAsaH, tatra / nipUrvaH 'asu kSepaNe'(di.pa.se.), 50 3 nIyate vRddhimiti nIvI / pRSodarAdiH / nIvIva para- karmaNi ghana / trINi 'thAMpaNi' iti khyAtasya // 20 haste'rpaNAd vA / nipUrvAd 'veJ tantusantAne '(bhvA.u.a.) "vAsanasthamanAkhyAya haste'nyasya yadarpitam / asmAd vA, [neriic]c'(caandronnaa-159||)iti DiH, dravyaM tadupanidhiyA'saH prakAzyasthApitaM tu yat // 1 // " 'kRdikaaraat-'(gnnsuu-4|1|45||) iti GIS, ve(ne)- [yAjJavalkyasmRtiH, AcArAdhyAyaH, zUo-65] / rdIrghazca / dve mUladravyasya / 'nIvI' iti bhASA // "nikSepaH zilpihaste tu bhANDaM saMskartumarpitam / " lAbho'dhikaM phalama / [ ]iti smArto bhedo'tra nAzritaH // 1 mUladhanavikrayAd yadadhikaM labhyate, sa lAbhaH / pratidAnaM tadarpaNam // 870 // 'DulabhaSa prAptau'(bhvA.A.a.), karmaNi ghaJ / 2 phalati 1 pratIpaM dAnaM pratidAnam / pratipUrvo dadAtiphalam / 'phala niSpattau'(bhvA.pa.se.), ac / "phalaM hetu yAsArthaH / tasya nyAsasya 'thAMpaNI ' iti khyAtasyA'rpaNaM samutthe syAt phalake vyuSTilAbhayoH''[vizvaprakAzakozaH, tadarpaNam / 'R gatau'(ju.pa.a.), Nic, 'artihIblIrI- 60 lAntavargaH, zrI-2] iti mahezvaraH / adhikaM mUladravyAdatiriktaM 30 niSpannam, sa lAbha: phalamityanvayaH / dve lAbhasya // knuuyii-'7|3|36 // ityAdinA puk, 'pugntlghuupdh-7|3| 86 // iti guNaH / eka pratidAnasya / 'thAMpaNi pAchI devI' paridAnaM vinimayo naimeyaH parivartanam // 869 // iti bhASA // 870 // vyatihAraH parAvarto vaimeyo nimayo'pi ca / kretavyamAtrake kreyam . 1. 'pA-' iti1 // 2. 'puMklIbaliGgaH' iti3 // 3. '-mo'yam' iti3|| 4. 'saMjJAyAM meghanidAghAvadAghArghAH' iti gaNasUtrasvarUpam // 5. 'GIpi' iti1.4|| 6. tulanIyo'marakoSaH 2 / 880 // 7. '-vau' iti3 / / 8. 'bhASA' iti1 // 9. 1.2.4pratiSu na dRzyate // 10. yAjJavalkyasmRtyAm - "vAsanasthamanAkhyAya haste'nyasya yadaya'te / dravyaM tadopanidhikaM pratideyaM tathaiva tat // " iti dRzyate, pR.221 // 11. '-steSu' iti3|| 12. dra.ama.kSIra. 2 / 9 / 81 // , pR.218 / / svopajJaTIkA 3870 // , pR.192 // 13. tulanIyo'marakoSaH 2 / 981 // 14. '-pi-' iti2 // 15. ito'gre 1pratau 'sya' iti dRzyate // Jain Education Intemational Jain Education Intermational Page #424 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 868-872] vyutpattiratnAkarakalitA 383 1 kretavyameva kretavyamAtram, tataH svArthe kani kreta- 1 vipaNanaM vipaNa: / ghabarthe kaH |"curaadydntaavymaatrkm, tatra / yathA kreyo gaurvartate, na ca krayyo'sti / dac'[] ityeke / 2 vikrayaNaM vikrayaH / 'erc'3|356|| ko'rthaH ? gauH kretavyo vartate, na ca krayyaH, krayanimittaM haTTe ityac / dve vikrayasya / 'vecavauM' iti bhASA // paradhAnyAmbarAdivastuvat prasArito nAstItyarthaH / 2 kretuM yogya , gaNyaM gaNeyaM saGkhyeyam kreyam / 'DukrIj dravyavinimaye'(tryA.u.a.), 'aco yat' 3 / 1 / 97 // iti yat, 'saarvdhaatukaardhdhaatukyoH'7|384||iti 1 gaNyate gaNyam / 'gaNa saGkhyAne '(cu.u.se.), guNaH / sAmAnyato dve 'vecAU vastu' iti khyAtasya // Nic, 'aco yt'3|1|97 // iti yat, 'nnernitti'6|4| 51 // iti NilopaH / 2 'gaNereyaH'( )ityeye gaNeyam / krayyaM nyastaM krayAya yat / . "pAraparArdhaM gaNitaM yadi syAd gaNeyani:zeSaguNo'pi sa syAt" 1 yat krayAya vikrayanimittaM haTTe nyastaM prasAri [naiSadhIyacaritam, sargaH-3, zrI-40] iti zrIharSaH / "gaNanIyaM 40 10 tam, tat krayyam ityucyate / krayAya prasAritaM krayyam / / tu gaNeyam"["]iti vAcaspatiH / 3 saGkhyAyate saGkhye- 'DukrIJ dravyavinimaye'(tryA.u.a.), 'aco yt'3|1| yam / 'khyA prakathane'(a.pa.a.), 'aco yt'3|1|97 // , 97 // , 'krayyastadarthe '6 / 182 / / iti sAdhuH / ekamApaNAdau 'iidyti'64|65 // itItvam, 'saarvdhaatukaa-'7|3|84 // iti vikrayAya prasAritasya // guNaH / trINi gaNanArhasya // paNitavyaM tu vikreyaM paNyam saGkhyA tvekAdikA bhavet // 872 // 1paNyate paNitavyam / 'paNa vyavahAre stutau ca' 1 etyekatvasaGkhyAmiti ekaH / 'iN gatau'(a.(vA.A.se.), 'tavyattavyAnIyara: '3 / 196 // , 'ArdhadhAtu pa.a.), 'iNbhIkApAzalyatimarcibhyaH kan '(uNA-323), ksy-'7|2|35 / / itIT / 2 vikrIyate vikreyam / 'aco 'saarvdhaatukaa-7|3|84|| iti guNaH / eka AdirasyA yt'3|1|97|| / 3 paNyate paNyam / 'avadhapaNyavaryA ekAdikA, AdigrahaNAd dvau trayaH catvAraH ete vaacygiipnnitvyaanirodhessu'3|1|101 // iti sAdhuH / "paNyaM krayyA liGgAH, paJca saptetyAdayo'STAdazAntA aliGgAH / yalliGgAnu- 50 20 dayastriSu''[amarakoSaH 2 / 9 / 82 // ] ityamaraH / trINi 'krayANa' zAsanam "nantA saGkhyA DatiryuSmadasmacca syuraliGgakAH" iti khyAtasya // [zrIhemacandrAcAryakRtaliGgAnuzAsanam, aliGgAH, bho-4] satyApanaM punaH // 871 // iti / SaSzabdasya rUpavizeSAbhAvAt liGganirNayo noktaH, satyaGkAraH satyAkRtiH ekonaviMzatitriMzadityAdayaH zatAdarvAk strIliGgAH, SaSTistu 1 avazyaM mayaitad vikretavyamiti satyasya karaNaM triliGganirNaye pRthagliGga uktaH / atra ca dazazabdazrutiparyantaM satyApanam, pavargAdyamadhyam / 'styaappaash-'3|1|25 // aSTAdaza yAvadekAdikAH saGkhyAH saGkhyeyadravye vartante, ityAdinA Nic / "satyApanA satyAkRtiH''[ ] iti strI- tena saha sAmAnAdhikaraNyenaiva tAsAM vRttirityarthaH / yathAkANDe vopAlitaH // 871 // 2 satyasya karaNaM satyaGkAraH / eko vipraH, daza viprA iti, na tu vaiyadhikaraNyena vRttiriti, 'kAre satyAgadasya'63 70 // iti mum / 3 satyasya kRtiH na tu eko viprasya, daza viprANAmityAdi / viMzatyAdyAstu satyAkRtiH / 'styaadshpthe'5|4|66 // iti DAc / trINi saGkhyAzabdA ekatve vartamAnAH saGkhyeye saGkhyAne ca 60 30 'saMcakAra' iti khyAtasya // vartante / yathA-viMzatirghaTAH, viMzatirghaTAnAm, zataM gAvaH, tulyau vipaNavikrayau / zataM gavAmiti / yadAha vAcaspati: 1. 'tat' iti4 // 2. '-tta-' iti2 / / 3. 'ka-' iti2 // 4. '-NA' iti3, '-j' iti4 // 5. dra. TIkAsarvasvam, bhA-3, 2 / 9 / 83 // , pR.222 / / , padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zrI-654, pR.743 // , rAmAzramI 2 / 982 // , pR.437 / / 6. 'Namula' iti1.2.4 // 7. 'ityAdi' iti3 / / 8. '-vo' iti3, '-vau' iti4|| 9. 'iti yat' iti1.2.3pratiSu na dRzyate // 10. dra. svopajJaTIkA 3872 / / , pR.192 // 11. 'ikan' iti4|| 12. 'nAntA' iti3.4|| 13. '-smAcca' iti4 // 14. '-GgikA' iti3 // Page #425 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 40 384 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 "aSTAdazabhya ekAdyAH saGkhyAH saGkhyeyagocarAH / 3 / evaM daza zatAni mAnameSAmasya vA sahasram, dantyasakAram 30 UnaviMzatyAdikAstu sarvAH saGkhyeyasaGkhyayoH // 1 // " 4 / dazasahasrANi ayutam 5 / zatAdayastrayaH puMklIbaliGgAH / []iti / bhASyakAro'pi-"aSTAdazabhyaH saGkhyAH saGkhyeye dazA'yutAni lakSam, strIklIbaliGgaH, niyutamapi lakSaparyAyaH vartante, tataH paraM saGkhyAne saGkhyeye ca'[] iti / yadA tu 6 / daza lakSANi prayutam, puNklii.7| daza prayutAni koTiH, bhedavivakSAyAM saGkhyAntarasyA'rthe'bhidheye viMzatyAdayo vartante, strIliGgaH 8 // 873 // daza koTayaH arbudam, puMklI. 9 / tadA tatsAmAnAdhikaraNyAdupacAreNa tebhyo dvivacanabahuvacane'pi dazA'rbudAni abjam 10 / dazA'bjAni kharvam 11 / daza bhavataH, yathA-dve viMzatI, tisro viMzataya iti / sAmAnAdhi- kharvANi nikharvam 12 / daza nikharvANi mahAmbujam 13 / daza karaNyAbhAve'pi gavAM viMzatI, gavAM viMzataya iti / viMza- mahAmbujAni zaGkaH, puMstrIliGgaH 14 / daza zaGkavo vArddhiH tyAdisaGkhyAsu navatimabhivApya bhinnaliGgenA'pi sAmAnAdhi- samudraH, puMliGgaH 15 / daza vArddhayaH antyam 16 / dazAnyA10 karaNye strIliGgAH, yathA viMzatyA puruSaiH kRtam, viMzatiH (tyA)ni madhyam 17 / daza madhyAni parArddham iti 18 / kuNDAni, viMzatiH zrutayaH, aSTAviMzati yAvat, evaM triMza- yathoktamcchratiraSTatriMzataM yAvat / paGktizabdo'pi dazasaGkhyAvAcI / "ekaM daza zatamasmAt sahasramayutaM tataH paraM lakSam / "paGktirdazAkSaracchandodazasaGkhyAvalISvapi'[vizvaprakAza- prayutaM koTimathA'rbudamabje kharvaM nikharvaM ca // 1 // kozaH, tAntavargaH, tho-69] iti vizvaH // 872 // tasmAnmahAsarojaM zaGkha saritAM patiM tatastvantyam / yathottaraM dazaguNaM bhavedeko dazA'mutaH / madhyaM parArddhamAhuryathottaraM dazaguNaM tajjJAH ||2||"[]iti / itthamekAdIni parArddhAntAni aSTAdazagaNitasthAnAni // 874 // zataM sahasramayutaM lakSaprayutakoTayaH // 873 // asaGkhyaM dvIpavArSyAdi arbudamabjaM kharvaM ca nikharvaM ca mahAmbujam / / 1 na vidyate saGkhyA gaNanamasya asaGkhyam / zaGkArintyaM madhyaM parA ceti nAmataH // 874 // dvIpA jambUdvIpAdayaH, vArdhayo'bdhayaH lavaNodadhyAdayaH, te 1 yathottaraM yathAgraM eko dazabhirgaNitaH saGkhyAtaH Adiryasya tat dvIpavAAdi, [AdigrahaNAt candrA'rkA20 guNito'bhyasto vA daza bhavet syAt / 'gaNa saGkhyAne' dayaH] / yaduktam-"asaGkhyA dvIpodadhayaH''["] iti / 50 (cu.u.se.)AdyasvarAdiH / gaNyate gaNaH / daza gaNAH sAmAnyata eka dvIpavAAdInAmasaGkhyamiti // saGkhyA yatra tad dazagaNam, kriyAvizeSaNametat / "gaNa: pudgalA''tmAdya'nantakam / samUhe prathameM saGkhyAsainyaprabhedayoH"[vizvaprakAzakozaH, NAntavargaH, zrI-2] iti mahezvaraH / dazabhirguNo'bhyAso yasya 1 putaH zarIrAd galati pudgalaH, rUpAdimad dravyam, tad dazaguNamiti, paJcamasvarAdirapi guNazabda ityanye / 'kuNa paramANulakSaNam, AtmA jIvaH, sa Adiryasya tat pudgalAguNaM AmantraNe'(cu.u.se.), AmantraNaM gUDhoktiH ''[ ] iti tmAdi, AderAkAzapradezAdi / nAstyanto'sya anantam, tataH mAdhavaH / "guNa abhyAse'( )ityasyA'pi dhAtorguNa- kani anantakam / "anantaM gagane'nantaM bhavedanavadhau triSu" kAna anantakam / "ananta ga zabda:''[ ] ityanye / yathottaraM dazabhirgaNitA, daza, amutaH [vizvalocanakozaH, tAntavargaH, yo-78] iti zrIdharaH / dazataH mAnameSAM saGkhyeyAnAmasya vA saGkhyAnamasya zatam sAmAnyata ekaM pudgalAtmAdInAm // 1. dra. svopjnyttiikaa3872||, pR.192 / / 2. '-khyA' iti3 / / 3. 'vartate' iti3 // 4. '-GgaH' iti3 // 5. 'abhyasto guNito' iti4|| 6. 'pramathe' iti3.4 // 7. 'ityeke' iti4|| 8. 'guNa gaNa' iti4|| 9. '-liGgaH' iti 3pratau nAsti // 10. dr.svopjnyttiikaa3|874 // , pR.193 // , TIkAsarvasvam, bhA-3, 2 / 9 / 85 // , pR. 224 // , "yadAhuH-ekadazazatasahasrANyutaM prayutAkhyalakSamatha niyutam / arbudakoTinyarbudapadmaM kharvaM nikharvamiti dazabhiH // guNanAnmahAbdazaGka samudramadhyAntamatha parArdhaM ca / svahataM parArdhamamitaM tatsvahataM saMkhyeti / prayutasaMjJaM lakSamarbudasaMjJA koTirityarthaH" iti kSIrasvAmikRtaTIkA 2 / 984 // , pR.219 // 11. 'ityekA-' iti3|| 12. dra. svopajJaTIkA 3875 / / , pR.193 // , tatra 'asaGkhyAtA dvIpasamudrAH' iti dRzyate // 13. '-lAdi' iti4|| 14. 'AdigrahaNAdAkA-' iti3|| 15. '-nto pradezo'sya' iti4|| 16. '-ntaH' iti3|| Jain Education Intemational Page #426 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 873-877 vyutpattiratnAkarakalitA 385 sAMyAtrikaH potavaNik naustu maGginI // 876 // 1 sampUrvAd yAteH STran, ajAdipAThATTAp, saMyAtrA tarItaraNyau beDA dvIpAntaragamanam / "tathA [ca] sampUrvasya' yAteIpAntara 1nudyate karNadhArairiti nauH, strIliGgaH / 'nuda (Nuda) gamane vRttiriti cANakyaTIkA''[ ] iti kaliGgaH / tadasya preraNe'(ta.u.a.), 'glAnadibhyAM Dau: '(uNA-222), 'Te.' 'pryojnm'5|1|109|| iti Thak [sAMyAtrikaH] / "samyag / 64143 / / iti udbhAgalopaH / 2 maGgo nauzIrSamastyasyAM yAtrA saMyAtrA, tayA vyavaharatIti Thak''[]iti paJjikA / maGginI / 'ata initthnau'5|2|115 / / itIniH, 'Rnnobhyo potena vahitreNopalakSito vaNik potavaNik / (potasya ngiip'4|15|| // 876 // 3 tarantyanayA tariH / 'tR plavanavaNik potavaNigiti vA,) jakArAntaH / ekaM saaNyaatriksy| taraNayoH '(bhvA.pa.se.), 'aca i:' (uNA-578) iti i:, 'pravahaNI vANIA' iti bhASA // 'kRdikaaraat-'(gnnsuu-4|1|45 ||)iti GISi tarI, nadIvat / 40 yAnapAtraM vahitrakam // 875 // yadvA 'avitastatantribhya I: '(uNA-438)itIpratyaye tarI, tayau~, bohitthaM vahanaM potaH taryaH ityAdyapi / 4 tarantyanayA taraNiH / -aza(azya)1 jalamArge yAnAya pAtraM yAnapAtram / 2 uhyate'nena vitabhyo'niH'(uNA-259) ityaniH, 'kadikArAt-'(gaNasUvahitram / vaha prApaNe'(bhvA.u.a.), 'azitrAdibhyaH- '(uNA 4 / 1 / 45 // ) iti GISi taraNI, nadIvat / 5 biDyata 612) itItraH, svArthe kaH // 875 // 3 bahistiSThati bohi Akruzyate'syAM beDA / 'biDa Akroze'( ), adhikaraNe ghaJ / sthama, pRSodarAdiH / 4 uhyate'nena vahanam / karaNe lyuT / paJca 'beDI' iti khyAtAyAH // 5 pUyate punAti rakSati vA pota: / 'pUJ(pUG) pavane' (bhvA.A.se.), 'hasimRgriNvA'midamitamilUpUdhU(dhu)rvibhya atha droNI kASThAmbuvAhinI / stan '(uNA-366) / paJca 'vAhaNa' iti khyAtasya // 1 dravati gacchati ambho'syAM droNI / 'du dru potavAho niyAmakaH / gatau '(bhvA.pa.a.), 'vahizi(zri) zruyuhUglAhAtvaribhyo ni: 20 niryAmaH __ (nit) '(uNA-490)iti niH, droNiH, tataH 'kRdikArAt-' 50 1 potaM vahitaM vAhayatIti potavAhaH / 'karmaNyaNa' / (gnnsuu-4|145 ||)iti GISi droNI / droNirapi, ata ev3|2|1|| 2 niyAmayati niyacchati niyAmakaH / nipUrvaH "marakatamaNidroNisaralA-"["] iti pUrvakaviprayogaH / druNi: 'yamu(yama) niyamane'(bhvA.pa.a.), Nvul / 3 niryAmaH, nir paJcamasvarAdirapi / 'druNa hiMsAyAM kauTilye ca '(tu.pa.se.), pUrvaH / trINi potavAhasya / 'mAlimanijAma' iti bhASA // 'igupadhAt kit '(uNA-559)iti i: / 'kRdikArAt-' (gnnsuu-4|1|45 ||)iti GISi droNI ca / "kASThAmbusecanI - karNadhArastu nAvikaH duNizca''["] iti rUparatnAkaraH / 2 punaH punarambu vahati 1 karNamaritraM dharati karNadhAraH / dhRJ dhAraNe' ambavAhinI / grahAditvANiniH / kASThaghaTitA ambuvAhinI (bhvA.u.a.), 'krmnnynn'3|2|1|| / "karNaH zrotramaritraM kASThAmbuvAhinI / kASThamambu ca vahati vA / mizrAstuca" []iti durgaH / karNaprAyaM bRhantaM ke nipatantaM dharatIti "kASThamupalakSaNaM kASThA'zmAdimayI jaladhAriNI droNI"[] vaa| 2 nAvA kRtvA tarati nAvikaH / 'naudyacaSThan' ityAhuH / dve droNyAH / 'duNIyA' iti bhASA // 30 4 / 47 / / iti Than / dve karNadhArasya / 'nAkUA khalAsi AkharUA' iti bhASA // naukAdaNDaH kSepaNI syAt 60 1. tulanIyo'marakoSaH 1 / 10 / 12 / / 2. '-rvAd' iti4|| 3. dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zrI-240, pR.286 / / 4 koSThAntargatapAThasthAne 4pratau 'potavaNigiti' iti dRzyate // 5. '-rgo' iti3.4|| 6. 'svArthe kaH' iti1.2pratyornAsti // 7. '-na' iti3|| 8. dra. rAmAzramI 1 / 10 / 12 / / , pR.124 // 9. 'hugnaH' iti4|| 10. 'Thak' iti4|| 11. '-ruA' iti2.3 // 12. 've-' iti1.2|| 13. '-yuglA-' ityuNAdigaNe // 14. dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zro-239, pR.285|| 15. 'druNa hiMsAgatikauTilyeSu' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 16. 'kiH' iti4|| 17. 'druNI' iti3|| 18. dra. rAmAzramI 110 / 11 // , pR.124 // 19. 1.2pratyo sti // 20. dra. ama.kSIra. 1911 // , pR.63 // , svopajJaTIkA 3877 / / pR.193 // 21. tulanIyo'marakoSaH 110 // 13 // Jain Education Intemational Page #427 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 386 1 kSipyate'nayA kSepaNI kSipa preraNe' (di.pa.a., tu. u. a.), kSipe kicca ' ( uNA - 264) ityaniH "AtidezikakAryAnityatvAd guNAbhAvAbhAve kSepaNiH, 'kRdikArAt- ' ( gaNasU-41145 // iti Si kSepaNI ca["] iti mAdhavI / kSipyate'nayeti karaNe lyuT vA, gaurAdiH / naukAyAM daNDaH yena nauvahyate'sau naukAdaNDastasyaikam // guNavRkSastu kUpakaH ||877 // 1 guNAnAM rajjUnAM vRkSa iva guNavRkSaH 2 kUpAkRtyAdhAragarte kAyati svapiti kRpakaH 'Ato'nupasarge 10 kaH '3 / 2 / 3 // | "poto dhvajapaTAdyAdhAraH "[]ityeke / gauMDastu-'jalAntastarUn kUpakAnAhe / dve kUpakasya / 'kUAthaMbha' iti bhASA // 877 // poliMndAstvantarAdaNDAH 1 polanti mahattvaM yAnti polindAH / 'pula mahattve ' (bhvA.pa.se.), 'kalyalipuli- (haimoNA- 246 ) iti inda, bAhulakAd guNaH / naukAyA madhye daNDA antarAdaNDAH / ekaM 'gAbhala' iti khyAtasya // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA syAnmaGgo maGginIziraH / 1 maGgatyanena maGgaH / magi gatau ' (bhvA. pase.), 20 ac puMsyayam / vaijayantI tu "nauziro maGgamastriyAm" [ vaijayantIkoSaH 4 / 2 / 17 // ] iti klIbe'pyAha / maGginI nau tasyAH zira uparibhAga: [maGginIzira: 1 || adhistu kASThakuddAlaH 1 abhrati gacchati abhiH strIliGgaH / abhra gatau ' (bhvA.pa.se.), 'sarvadhAtubhyaH in' ( uNA - 557), 'kRdikArAt- '( gaNasU-411 045 // ) iti GISi abhrI ca kuM bhuvamuddAlayati kuddAlaH / 'dala vizaraNe ' ( bhvA.pa.se.), hetu - maNNica, karmaNyaN 3 2 11 // zakandhvAdiH / kASThasya kuddAlaH kASThakuddAlaH / yena nikhanyate bhagna potAdi kudhena 30 pUryate, tasyaikam // [ martyakANDaH - 3 sekapAtraM tu secanam // 878 // 1 sekAya sekasya vA pAtraM sekapAtram / sicyate'nena nIjala secanam vicir (vica) kSaraNe (tu.u. a.), karaNe lyuT / yena nAvo jalamuddhriyate, tasyaikaM kvacit / 'nAvalAM' iti bhASA // 878 // kernipAtaH koTipAtramaritreM 1 ke jale nipAtyate kenipAtaH / karmaNi paJ 'saMjJAyAm 2 11 144 // iti samAsaH, 'tatpuruSe kRti - 6 3 294 // ityaluk / ke nipAto'syeti vA / 'haladantAt saptamyAH saMjJAyAm '6 | 3 |9 // ityaluk / 2 koTibhiH kASThAgrabhAgaiH pAti 40 koTipAtram ['sarvadhAtubhyaH STan ' ( uNA - 598 ) iti STan ] / 3 Rcchatyanena aritram / 'R gatau ' (bhvA.pa.a.), 'artilUdhUsUkhanasahacara itraH 3 / 2 / 1843 guNa:, [ tatra] / karNau'pi / " karNaH zrotramaritraM ca "[ ] iti durga: / trINi 'AulA iti khyAtasya // athoDupaH plavaH / kolo bhelastaraNDaca 12 / 1 uDurjalam tathA ca " jalahastinItyarthe uDu hastinI sahasravarNam"["] iti hariprabodhaH, "uDava Apa: " ["] iti bhikSAkaraguptazca / uDuni jale, uDuno jalAd 50 vA pAti uDupaH, puMklI., hrasvAdirhasvamadhyaH / 'pA rakSaNe ' ( a.pa.a.), 'Ato'nupasarge kaH 3 / 2 / 3 // | "uDupazcandrabhelayo: "["]iti dharaNiH candragomI ca " ataH puMsyayam, 'Udanordeze '6 / 3 / 98 // iti dIrghakaraNamanoranyato'pi yathA syAt tena uttaratyadbhyaH udupadAd apazabdasyA'kArasyotvaM nairukto varNavikAre 'udUpa:' ityapi "[ ]ityujjvaladattaH / 2 plavati ( plavate) iti plavaH / 'mevR plu gatI ( ), ac / plavante'neneti, Rdorap 3 / 3 / 57 // vA / kolayati ghanIbhavati kolaH 'kula saMstyAne (dhvA.pa.se.), jvalAditvANNaH / 4 bhilyate bhelaH / bhiliH sautraH 60 15 4 1. 'guNAbhAve' iti4 // 2. dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zrI- 241, pR. 287 // 3. dra. ama.kSIra. 1 / 1 / 12 // pR. 63 // svopajJaTIkA 3 1877 // pR. 193 // tayo: 'poto' ityasya sthAne 'pote' iti dRzyate // 4. -bhAlA' itira, bhilA' iti3 // 5. ayam' 4pratau nAsti // 6. nti' iti3 // 7 - gna-' iti // 8. tulanIyo'marakoSaH 1 / 10 / 13 // 9. 'lA' iti3 // 10. ' ' iti4 // 11. 'lA' iti3.4 // 12. dra. padacandrikA bhA-1, vArivarga - 239, pR. 284 // " dahazuciramukariNIsahastramantaM sudhAmadaM sakalaM" ityatra hariprabodhe kIrtimatAlaGkArapraNItaTIkAyAm 'uDava Apa' iti vyAkhyAtam / atastataH pAtItyuDupaH / " iti TIkAsarvasvam, bhA-1, 1 / 10 / 11 // pR. 182 // 13. - dihna' iti3 // 14. dra. TIkAsarvasvam, bhA- 1, 110 // 11 // pR. 182 // tatra 'uDupo helacandrayoH' iti dRzyate, padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zrI- 239, pR. 284 // rAmAzramI 1 / 10 / 11 // pR. 124 // 15. dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zro- 239, pR. 284 // ', Page #428 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 387 877-881] vyutpattiratnAkarakalitA 'krmnnynn'3|2|1|| / 5 tIryate'nena taraNDaH, puMklI. / dAnaM arthaprayogaH / vRddhyA kRtvA jIvikA vRddhijIvanama, 'ta plavanataraNayo: '(bhvA.pa.se.), 'aNDan kRsRbhRvRJaH' ttr| dve vRddhijIvanasya / 'dauDhI savAI AjIvikA' (uNA-126) ityatra prAkpratyayanirdezaH zaraNDAdyarthaH, tenaitat ityAdibhASA // 880 // siddhyati / paJca 'trApADUM ghA' iti khyAtasya / vRddhiH kalAntaram syAt tarapaNyamAtaraH // 879 // 1 mUladravyasya vardhanaM vRddhiH / 'vRdhu vRddhau'(zvA.1 taraNaM taraH / 'Rdorp'3|3|57|| / paNe sAdhu pa.se.), 'striyAM ktin'3394|| / 2 mUla dravyasyA'parA paNyaM mUlyam / tarasya paNyaM tarapaNyam / Atarantyanena aatrH| kalA kalAntaram / "vRddhi: kalAntaraM proktm''[hlaayudh'Rdorp'3|3|57|| / ekaM 'tUra' iti khyAtasya // 879 // koza:21572 // ] iti halAyudhaH / dve 'vyAja' iti khyAtasya // vRddhyAjIvo dvaiguNiko vAdhuSikaH kusIdikaH / RNaM tUddhAraH paryudaJcanam / 10 vAdhuSizca 1 aryata iti RNam / 'R gatau'(bhvA.pa.a.), 40 1 vRddhimAjIvati vRddhayAjIvaH / 'karmaNyaNa' ktaH, 'RNamAdhamaNye '8 / 2 / 60 // iti sAdhuH / 2 uddhiyate 3 / 2 / 1 // / 2 dviguNaM gRhNAti dvaiguNikaH / dviguNaM gRhItu- gahyate uddhAraH / 'dhana dhAraNe'(bhvA.u.a.), karmaNi ghana / mekaguNaM gRhNAtIti yAvat / 3 vardhanaM vRddhiH / 'vRdhu 3 udacyate gRhyate nIyate vA udaJcanam / 'aJca gativardhane '(bhvA.A.se.), 'striyAM ktin'3|3|94||, 'titutra-' pUjanayo: '(bhvA.pa.se.), karmaNi lyuTa / parita udnycnmutt72|9|| iti neT / vRddhyarthaM dravyamapi vRddhiH, tatprayacchatIti marNAd uddhAratvena grahaNaM paryudaJcanam / trINi RNasya / vArdhaSikaH / 'prayacchati gm'4|4|30 // iti dvitIyAntAd UdhAri' iti bhASA // gopAdhikAt prayacchatItyarthe Thak, 'vRddhavRdhuS( -Si) bhAvaH' yActrayAptaM yAcitakam (vaa-4|4|30||) ca / "vRdhuSiH prakRtyantaraM ca"[] iti vRttiH, vRddhItvamazAstrIyatvena / 4 kusIdaM vRddhyAjIvikAM 1yAccayA prArthanayA AptaM prAptam, tannAmaikaM yAcita20 prayacchati kusiidikH| 'kusIdadazaikAdazAt sstthntthcau'4|4|- kam iti / yAcitena nirvRttamityarthe 'apamitya yAcitAbhyAM 31 // iti tthn(sstthn)| SittvAt striyAM GISi kusiidikii| kkknau'4|4|21|| iti kan / "abhyarthya dhattaH khala 50 5 vRdhuSyAM bhavo vAdhuSaH / tasyA'patyaM vaadhussiH| 'ata padmacandrau vibhUSaNaM yAcitakaM kadAcit''[naiSadhIyacaritam, iny'4|1|95 / / paJca 'vyAjaDio' iti khyAtasya // sargaH-7, zro-56] iti zrIharSaH // kusIdArthaprayogau vRddhijIvane // 880 // parivRtyApamityakam // 881 // 1 'kusa zreSaNe'(di.pa.se.), dantyAntaH, 'kuserU 1 parivRtyA Aptam Apamityakam ityanvayaH / lobhoevomedAH (kuserUmbhomedetAH) '(uNA-546)itIdaH, 'meG pratidAne'(bhvA.A.a.), 'udIcAM meGo (mAGo) vyatikusIdam / kutsitaM sIdantyavasannA bhavantyanayA vA / kutsitaM hAre '3 / 4 / 19 // ktvA, 'myteridnytrsyaam'6|4|70 // sadanaM gatiranayA vA / kutsito'dharmANaH sIdantyanayA vA itIt, 'samAse'nayUrve ktvo lyp'7|1|37||, 'hasvasya ghaJ, kusIdam / 'kusIdadazaikAdazA-'4431 / / iti nirdezA- piti kRti-'6|171||iti tuk, tata Agate'rthe 'apamitya30 dazityapi sIdAdezaH / 2 arthasya prayogaH punaH punaH kalayA yaacitaa-'4|4|21|| iti kan / "nimayAdApamityakam" 1. '-Ni' iti3.4 // 2. 'taraNDArthaH' iti3 // 3. dra.mA.dhAtuvRttiH, bhvAdiH, dhAtusaM-492, pR.188 // 4. 'kuzI-' iti3 / / 5. 'in' iti3|| 6. '-diA' iti4 / / 7. 'saMzU-' iti4|| 8. 'duDhI' iti1 // 9. 'udgR-' iti3|| 10. 'u-' iti3 // 11.'-rA' iti1, '-ra' iti2|| 12. tulanIyo'marakopa: 214 // 13. '-rthaH' iti3 // 14. 'dattaH' iti3 // 15. '-j' iti1, '-n' iti3.4|| 16. 'kRti' iti 3pratau na dRzyate // 17. -J' iti1.2|| Jain Education Intemational Page #429 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pAnam 388 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 [amarakoSaH 2 / 94 // ] ityamaraH / "nimayAd bhANDapari 1 AdhIyate'sau AdhiH / 'upasarge gho: kiH' vrtnaat"[am.kssiir.2|9|4||] iti kSIrasvAmI / ekaM 'pAlaTI 3392 // / 2 badhyate sambadhyate bandhakaH / 'bandha 30 lIdhuM' iti khyAtasya // 881 // bandhane '(tyA.pa.a.), 'kRJAdibhyaH [saMjJAyAM] vun'(uNAadhamarNo grAhakaH syAt 713) / yadadhamaNena uttamarNasya bhUmyAdi AyattaM kriyate, tannAmnI dve / 'grahaNauM'' iti bhASA // 882 // 1 apacayahetutvAdadhamRNamasya adhamarNaH / adhamaH atha mAnavizeSAnAhaRNe'dhamaNaH, ata eva nirdezAt saptamIsamAsaH / adhamRNamasyeti bahuvrIhirvA / niSThAntasya paranipAto'ta eva nirdezAt "RNe'dhamo'dhamarNaH, rAjadantAditvAt paranipAtaH" 1 tulA kAMTauMtAkaDIghaDItyAdIni vividhanAmAni [abhi-, svopjnyttiikaa3|882||] ityAcAryAH / ekaM grAhaka AdyAni yeSAM te tulAdyAH, tairyanmIyate tat pautavaM mAnamitya10 sya / 'RNIyA' iti bhASA // nvayaH / punAti potuH bahulavacanAd bhAve 'vasaM tun(vaseuttamarNastu dAyakaH / stun) '(uNA-75) iti tun / potoridaM pautavam / 'tasyedam' 4 / 3 / 120 // ityaN / pavargAdyAdiH / tulAjJAnaM zAstrAntarAd 40 1 upacayahetutvAduttamamRNamasya uttamarNaH / RNe uttama jJeyam, tathApi saMkSepataH pradarzyate, yathAuttamarNaH / "rAjadantAdiH''[abhi-,svopajJaTIkA 388 // ] "brahmaviSNumahezAnAM tridhA proktA tulA budhaiH / / ityAcAryAH / dadAti dAyakaH / Nvula, 'Ato yuk -' sUkSma1madhyarabRhattvena3 lakSyante lakSaNena tAH // 1 // 7 / 3 / 33 / / iti yuk / ekaM dAyakasya // zaulbadvyaGgulazikyA'STAGgaliyuktijayaSTikA / pratibhUrlagnakaH sAkSI stheyaH brAhmakaNTakamadhyA sA hemaratnAni mAnakRt // 2 // 1 dhanikAdhamarNayorantare'stIti pratibhUH / 'bhuvaH hastakhAdiradaNDArdhacarmakASThAdizikyakA / saMjJAntarayoH '3 / 2 / 179 // iti kvip / antarazabdo'tra na rasadhAnyaphalAdInAM mAnakRd vaiSNavI" tulA // 3 // . grAmAdyantaravacanaH / 2 lagati lagnaH / 'lage saGge'(bhvA.- paJcahastA lohayaSTirmAnAdau mAnacihnitA / 20 pa.se.), niSThA, 'kSubdhasvAntadhvAnta- '7 / 2 / 18 // iti sAdhuH, mAnakRd vastubhArANAM raudrI zikyavivarjitA // 4 // tataH svArthe kan lagnakaH / 3 sAkSAd draSTA sAkSI / 'sAkSAd ApalaM brahmatulayA vaiSNavyA vAmaNaM tataH / 50 drssttri-'5|2|91|| itIn (itIniH), 'avyayAnAM bhamAtre ekasthaM guru tadrauvyA tulayA mAnamiSyate // 5 // Tilopa:'( ) / 4 tiSThantyasmin stheyaH, vivAdapadanirNetA tAsAmanekazo bhedAstulAnAM syustridhA ca te / pramANabhUtaH puruSaH / catvAri sAkSiNaH / zeSazcAtra sarve svalakSaNairlakSyA daNDazikyA'lpagauravaiH // 6 // "atha sAkSiNi syAnmadhyasthaH prAzniko'pyathaH / sarvadevamayI proktA tulA dharmamayI parA / kUTasAkSI mRSAsAkSye sUcI syAd duSTasAkSiNiM // 1 // " kUTaM vyavahared yastu tulAyAM sa kSayaM vrajet // 7 // " [zeSanAmamAlA 3 / 154-155] // []iti tulAlakSaNam, unmAnametat / ekaM pautvmaansy| Adhistu bandhakaH // 882 // tAkaTIprabhRti, 'tolau~' iti bhASA // 1. "vinimayAd' iti kSIrasvAmikRtaTIkAyAm, 2 / 9 / 4 // , pR.201|| 2. 'svAmI' iti4|| 3. '-dhu' iti3 // 4. 'pUrvanipAtaH' iti svopajJaTIkAyAm, 3682 // , pR.194 // 5. mudritasvopajJaTIkAyAM na dRzyate // 6 svopajJaTIkAsahitAbhidhAnacintamaNinAmamAlAyAm-'pratibhUrlagnakaH' tathA 'sAkSI stheyaH' iti pRthagrUpeNa dRzyate, tattu bhinnArthatApratibodhanAya pratibhAti // 7 --Z-' iti1.4|| 8. '-raM' iti3.4|| 9. '-NI' iti3|| 10. 1pratau nAsti // 11. '-No' iti3, '-j' iti4|| 12. '-To-' iti3 // 13. '-divi-' iti4|| 14. 'vA' iti4|| 15. '-znavI' iti3 // 16. '-naM' iti3 // 17. 'sarvasva-' iti4|| 18. 'etadunmAnam' iti4 // 19. 'po-' iti3|| 20. '-lo' iti3, '-luM' iti4 // Jain Education Intemational Page #430 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 882-884] druveyaM kuDavAdibhiH / 1 kuDavapramukhairyanmIyate tad druvayam ucyate, parimANamityarthaH / kuDavazabdena 'pAularDa' iti prasiddhaH / druH vRkSastadvikAro druvayam / 'drozca 4 | 3 | 161 // ityanuvRttau ' mAne vaya: 4 / 3 / 162 // iti vayaH / ekaM sAmAnyena kuDavAdiparimANasya // vyutpattiratnAkarakalitA pAyyaM hastAdibhiH 1 pIyate (mIyate ) 'nena pAyyam / 'pAyyasAMnAyya- ' 3 / 1 / 129 // iti sAdhuH / hastAdibhiH hastaprabhRti10 bhiryanmIyate, tasyaikam pramANAkhyametat / yadamaraH - "mAnaM tulAGguliprasthaiH''[amarakoSaH 2 / 9 185 // ] iti / " mAti mAnam, mIyate'neneti vA, tatra tulAdi unmAnam aGgulyAdi pramANam, prasthAdi parimANam / yadAhu:"UrdhvamAnaM kilonmAnaM parimANaM tu sarvataH / AyAmasthaM pramANaM syAt saMkhyA bAhyA tu sarvataH // 1 // [ ama. kSIra. 2 / 9 / 85 // ] iti kSIrasvAmI // atha pautavamAnamAha 5-2 tatra syAd guJjAH paJca mASakaH // 883 // 1 tatreti pautave mAne guJjAH kRSNalAH paJca 20 saGkhyA: mASakaH ucyate / 'jaSa [jhaSa zaSa] vaSa maSa(bhvA.pa.se.) iti mUrdhanyAnteSu paThyate, tato ghaJi mASa:, tataH kani mASakaH, puMklI / dhAnyakaNA dazamASakaH tathA'dve kRSNale rUpyamASe ' [ ] ityAdidarzanAt // 883 // tu SoDaza karSo'kSaH 1 te mASAH SoDaza saGkhyAH karSaH syAt / karSati mASakAdAdhikyaM karSa:, puMklI. / 'kRSa vilekhane' (bhvA.pa.a.), ac / 2 akSNoti akSaH | 'akSa (akSU) vyAptau' (bhvA.pa.ve.), ac / TeGkagaNanAyAM catvAraH TaGkAH karSa: / dve karSasya / 'tolA' iti bhASA // 389 palaM karSacatuSTayaM / 30 1 palati palam, puMklI." / 'pala rakSaNa' (cu.u.se.), ac / karSANAM catuSTayaM karSacatuSTayam, caturbhiH karSaiH palamityarthaH / TeGkagaNanAyAM SoDaza TaGkAH palaH I mASakAdInAM zAstrAntarokta bhedo nezrikakadezaprasiddhaH zAstrAntarAdavadhAryaH / ekaM palasya // For Private vistaH suvarNo hemno'kSe 1 visyati visyate vA vistaH / 'visa utsarge (di.pa.se.), 'visa preraNe' ( )vI, ato bAhulakAt 'hasimRgriN- '(uNA - 366 ) ityAdinA tan, 'titutra- '7 / 2 / 9 // itIniSedhaH, aguNatvaM ca / 2 suvarNamastyasyai suvarNaH / 40 'arzaAdibhyo'c '5 / 2 / 127 // puMsyayam / rudrastu - " suvarNaM svarNari (vi)stayo: "[ ]iti klIbe'pyAha / hemnaH suvarNasya, akSe karSe / 'suvarNanAM" tolA' iti bhASA / "rUpyamuktAvajrapaTTasUtrakarpUrAditaulye karSasaMjJA, hemnastaulye suvarNasaMjJA karSasyeti vizeSa: "[ ] iti lIlAvatITIkA / yatsmRtiH"paJcakRSNalako mASaste suvarNastu SoDaza" [ ] iti / tathA ca lIlAvatIkAraH 1. 'pAulavau' iti1, 'pAulo' iti3, 'pAilau' iti4 // 2. 'bhASApra-' iti3 // 3. 'ddhiH' iti3 // 4 tirya-' iti1.2.4 // 5-1. mitirmAnaM mIyate'nena ca' iti 5- 2. 'AyAmastu' iti, 5-3. 'bhinnA' iti ca ama. kSIrasvAmikRtaTIkAyAm, 2 945 // pR. 219 // 6. 'po-' iti3 // 7. ' - klIbaliGgaH' iti4 // 8. 'klIbaliGgaH' iti3, 'klIbaH' iti4 // 9. 'TaMkA' iti3 / / 10. tulanIyo'marakoSaH 2 / 9 / 86 // 11. ' - klIbaH' iti3 // 12. rakSaNArthakapaladhAtuzcurAdiH, atha ca vigrahe 'pAlayati' iti yuktaH, yadvA 'pala gatau ' ( bhvA.pa.se.) iti // 13. bhedau' iti2.4 // 14. 'naika-' iti3, 'neka-' iti4 // 15. ito'gre 3pratau 'viza pravezane' iti dRzyate // 16. 3pratau nAsti // 17. 'trin' iti4 // 18. ' - syA'sti' iti4 // 19. dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zro- 658, pR. 747 // rAmAzramI 2 / 9 186 // pR.438 // 20. 'nA' iti3, ' - rNAnAM' iti4 // 21. 'karSAdisaMjJA' iti3.4 // 22. 'iti' iti 2pratau nAsti // 23. 3 pratau nAsti // 24 tulanIyo'marakoSaH 2 1986 // 25. dra. ama. kSIra. 29 / 86 // pR. 219 // , svopajJaTIkA 34884 // pR. 195 // "dazArdhaguJjaM pravadanti mASaM1 mASAhvayaiH SoDazabhizca karSam2 / karSaizcaturbhizca palaM3 tulAjJAH karSaM suvarNasya suvarNasaMjJam // 1 // " [lIlAvatI, paribhASA, zro- 4] iti / " pAdatrayaM sukaram, 50 suvarNasya karSaM suvarNasaMjJaM vadanti " [ ] iti taTTIkA / dve suvarNakarSasya // * kuruvatu // 884 // 1 tasya suvarNasya palaM tatpalam, tatra / kurudeze prasiddho visto hemapalaM kuruvistaH / yanmAlA"palena hi suvarNasya karuvistaH "[ ] iti / hemnaH palaM kuruvista ityarthaH / ekaM hemapalasya // 884 // Personal Use Only Page #431 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 390 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDa:-3 punaH pautavamAnamAha ityapi, 'kuTe: kapan'(uNA-422)iti kapan / caturbhiH kuDavaiH 30 prastha: procyate / pratiSThate prasthaH, paMklI. / "prastho'strI tulA palazatam sAnumAnayoH''[amarakoSaH 3 / 3 / 88 // ] ityamaraH / pAilInAma 1'tula unmAne '(cu.u.se.), curAdiNico'nityatvAd ekaM prasthaH kuDava iti, 'pAvaluM ' iti lokaprasiddhaH / 'igupadha- '3 / 1 / 135 / / iti kaH, TApi tulA / tolyate'nayeti TaGkagaNanAyAM catuSpaSTiTaGkAH kuDava ucyate, taizcaturbhiH prastha vA / 'cintipuuji-'3|3|105 / / ityatra cakArasyA'nuktasamucca ityanvayaH / catuSpaJcAzadaGgalapramANo vedhadairdhyavistArairbhavati, yArthatvAdaG, '-tulA- '4 / 4 / 91 // iti nirdezAd vA / palAnAM TaGkagaNanAyAM dvizatapaTapaJcAza256TTaGkAH prasthazabdenocyante / zataM palazatam / "tulA striyAM palazatam''[amarakoSaH kuDavazca sArddhatrayodazAGgulapramANo vedhadairghyavistArairbhavati // 2 / 9 / 87 // ] ityamaraH / ekaM palazatasya // prasthaizcaturbhirADhakaH / tAsAM viMzatyA bhAra AcitaH / 1 caturbhiH prasthaiH palliketi lokaprasiddhaH ADhakaH 10 zAkaTaH zAkaTInazca zalATaH ityanvayaH / ADhaukyata iti ADhaka:, pRSodarAdiH, tri-- 40 1 tAsAM tulAnAM viMzatyA, palasahasradvayenetyarthaH, puMsAM / liGgaH / asminnaGgalazatadvayaM poDazAdhikaM 216 vedhadairdhyadve palasahastre voDhuM zakyate, bhriyate'neneti bhAraH / karaNe vistArANAM jJeyam, TaGkagaNanAyAM caikasahasraM caturviMzatyadhika ghny| 2 AcIyate sma AcitaH / 'ciJ cayane '(svA.- 1024 TaGkAH ADhakazabdenocyante / ekaM 'mANA' iti u.a.), ktaH / 3 zakaTena vAhyaH zAkaTaH / 'zakaTAdaN' / khyAtasya // 4 / 4 / 80 // ityaN / 4 zakaTyA nIyate zAkaTInaH / 5 caturbhirADhakoNa: zRNAti zarATaH / 'za hiMsAyAm'(tryA.pa.se.), bAhulakA 1 caturbhirADhakai: 'mAMNauM ' iti lokaprasiddhaiH droNa: dATaH, latve zalATaH / paJca bhArasya / / ucyate / dravati droNaH, puMklI. / "astriyAmADhakadroNau" te dazA''cita // 885 // [amrkossH2|9|88 // ] ityamaraH / 'du dru gatau'(bhvA.pa.se.), 1 te bhAraH dazeti dazasaMkhyAkAH AcitaH / 'kR(ka)vRjap(ja)[si] dru-'(uNA-290) iti naH / 'seI' 20 AcIyate sma AcitaH, puMsi / klIbe'pyayamityanye / iti bhASA / asminnaSTau zatAni catuSpaSTayadhikAni aGgalAni 50 "AcitaH zakaTonmeye palAnAmayutadvaye''[vizvalocanakozaH, 864 vedhadairghyavistArANAM jJeyam, TaGkagaNanAyAM ca SaNNatAntavargaH, zrI-85] iti zrIdharaH / "zakaTena unmeyaH zaka- vatyadhikacatvAriMzacchatAH 4096 TaGkA droNazabdenocyante // TonmeyaH, zakaTena vodaM zakyo bhAra ityarthaH, palAnAmayutadvayaM khArI SoDazabhizca taiH // 886 // dazabhArAH ''[] iti tadvRttiH / ekaM dazabhArasya // 885 // 1 khanyate khArI / 'khana khanane (bhvA.u.se.). pautavamAnamuktvA druvayamAha 'vaqyAdayazca'(uNA-506) iti krin nakArasyAtvaM ca caturbhiH kuDavaiH prasthaH nipAtyate khAriH, 'kRdikArAt- '(gnnsuu-4|1|45 // ) iti 1 kuDyate bhakSyate kuDavaH / 'kuDa bhakSaNe'(tu.- GoSi khArI / taiH drauNaiH 'seI' iti lokaprasiddhaiH SoDazabhiH / pa.se.), taudAdikaH, 'kuDe: kavan'( ) / 'kuDinuDyaDe- asyAM trayodazasahasrANi aSTau zatAni caturvizatyaruva'( ) ityuve kuDuva iti dvipaJcamasvaro'pi / kuTapa dhikAnyaGga lAni 13824 vedhadairghya vistArANAM jJeyAni, 1134 4 1. ito'gre 2pratau 'iti' iti dRzyate // 2. 'puMsAM' iti1, ito'gre 3pratau 'hi' iti dRzyate // 3 'sAdhuH' iti1|| 4 kSIrataraGgiNyAdau bAlyArthakakuDadhAturdazyate // 5 'upikuTidalikacikhajibhyaH kapan'(uNA-422)ityuNAdigaNasUtram // 6 '-klIbaH' iti4|| 7 '-yakheM' iti4, 'lu' iti2 // 8 'vai.' iti3|| 9. 'vai-' iti4|| 10. - NAuM' iti3.4|| 11. 'vai.' iti1.3|| 12. '-ta' iti1|| 13. 'khanu avadAraNa' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // Jain Education Intemational Page #432 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 885-888 ] TaGkagaNanAyAM ca paJcaSaSTisahasrapaJcazataSaTtriMzadRGkAH 65536 khArIzabdenocyante / yaduktam " TaGkaH 1 karSa: 4 palaM16 cApi vyutpattiratnAkarakalitA kuDavaM64 prastha256mADhakaM 1024 // droNo 4096 droNI 16384 khArike65536ti kramAdete caturguNaH // 1 // " [ ]iti / kuDavaprasthADhakadroNakhArINAM pramANaM lIlAvatIproktaM procyate tAni caturguNAnaM prasthamAnamaGgulAni catuSpaJcAzat 54 ADhake'GgalazatadvayaM SoDazAdhikaM 216 bhavati droNe'STau zatAni catuSSaSTyAdhikAnyaGgulAni 864 bhavanti, evaM khAryAM trayodaza 391 sahasrANyaSTau zatAni caturviMzatyadhikAnyaGgulAni 13824 bhavanti " [ ] iti taTTIkA / 'hastonmitairvistRtidairghyapiNDairyad dvAdazAstraM ghanahastasaMjJam / 10 dhAnyAdike yad ghanahastamAnaM zAstroditA mAgadhakhArikA sA // 2 // " droNastu khAryAH khalu SoDazAMzaH syAdADhako droNacaturthabhAgaH / prasthazcaturtho'hrirathADhakasyaM prasthAMhrirAdyaiH kuDavaH pradiSTaH // 3 // [ lIlAvatI, paribhASA, zro- 7-8] [ iti ] / "hastena unmitaiH hastaparimitaiH vistAradIrghatvapiNDairyad dvAdazAstraM parito dvAdazadhAraM mAnaM kuNDakoSTakAdyantasya ghanahasta iti saMjJA bhavati, tadyathA spaSTayati ghanahaste hastapramANaM dairghyaM hastapramANo vistAro hastapramANa: piNDazca, evaMvidhaM yat samacaturasram adhazcaturasram uparicaturastraM piNDe caturarastram evaM dvAdazAstraM niSpadyate, dhAnyAdau ghanahastaparimitaM yanmAnam, sA zAstre mAgadhakhArikA 20 mAgadhadezIyA khArikA uditA, sA loke kalasiketi prasiddhA, droNastu khalu nizcayena evamuktAyAH khAryAH SoDazAMzo droNo gavyA gavyUtagavyUtI bhavati, sa ca setiketi prasiddhaH sA ca taulye maNasaMnihitA bhavati, ekaM SoDazasetikAbhirekA kalasiketyarthaH, droNasya caturtho bhAga ADhako bhavati, mAnakamiti prasiddham, ADhakasya caturtho'hizcaturthaH pAdo vibhAgaH prastho bhavati, palliketi prasiddhA, AdyairmunibhiH prasthAMhiH prasthacaturthAMza: kuDavo bhavati, tathA coktaM zrIzrIdharAcAryeNa-'"kuDavamAnaM sArddhaM vedho'GgulaM trINi kuDave dairghyavistRtI kuDave kASThamayamAnake sArddhamaGgalaM vedho bhavati, trINyaGgulAni dairghyaM vistArazca ''[ ] iti / vakSyamANa30 khAtaphalasAdhanena gaNanAd jAtAni sArddhAni trayodazAGgulAni atha pAyyamAnamAha caturviMzatyA'GgulAnAM hastaH 1 aGgulAnAM caturviMzatyA eko hastaH / aSTabhiryavodarairekamaGgulaM bhavati, taizcaturviMzatyA hasta ityarthaH / ekaM [ hastasya ] // For Private daNDazcatuSkaraH / 1 dAmyati daNDaH, puMklI. / 'amantADDuH ' ( uNA111) iti DaH / catuSkaraH caturhastaH / ekaM daNDasya // tatsahastrau tu gavyUtaM krozaH "" 1 teSAM daNDAnAM dvau sahasrau tatsahasrau, gavAM yUtiratra gavyUtam, pRSodarAdiH / 2 kruzyate ucyate'dhvaparimANamanenetiM krozaH / 'kruza AhvAne'(bhvA.pa.a.), karaNe ghaJ / yallIlAvatI'yavodarairaGgulamaSTasaGkhyairhasto'GgulaiH SaDguNitaizcaturbhiH / hastaizcaturbhirbhavatIha daNDaH krozaH sahasradvitayena teSAm // 1 // " [ lIlAvatI, paribhASA, zro- 5 ] iti / dvai krozasya // tau dvau tu gorutam // 887 // 1 tau krozau dvau gavAM rutamatra gorutam // 887 // 2 gobhyo hitA gavyA / 'gopayasoryat '4 / 3 / 160 // iti yat / 3 gavAM yUtirati gavyUtam, pRSodarAdiH / 4 gavAM yUtiH, gavyUtiH, puMstrI / " gavyUtiH strI''[ amarakoSaH 2 / 1 | 18 || ] iti tvamaraH / 'gauryUtau chandasi'(6 I1 79 // I), 'adhvprimaanne-'(vaa-6|1|'uutiyuuti - '3 / 3 / 97 // ityAdinA Uti ( yUti) zabdaH sAdhuH, 79 // itvA vyUtiH / catvAri krozayugasya // 1. ' - gaNA' iti1 // 2. ' -NI-' iti4 // 3. 'rthAMza ihADhakasya' iti lIlAvatyAm, paribhASA, zrI-8, pR.3 // 4. ito'gre 1pratau 'ca' iti dRzyate // 5. 'niSpA-' iti3.4 // 6. 'gaNAni' iti // 7. 'No'STau' iti4 // 8. 'yyamAha' iti2 / 9. 'nena' iti4 // 10. 'dvau ' iti3 / / 11. ' - za:' iti4 // 12. koSThAntargatapAThaH 3.4pratyorna dRzyate // catuSkrozaM tu yojanam / 1 catvAraH krozAH samAhRtA atreti catuH krozam (catuSkrozam) / yujyate'neneti yojanam / karaNe lyuT / ('yujyate'nena yojanam), 'yujir yoge' (ru.u. a.) / "syAd Personal Use Only 40 50 60 Page #433 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 392 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ martyakANDaH-3 yojanaM krozacatuSTayena''[lIlAvatI, paribhASA, zro- 6 ] iti rva: / goduho'pi mUlavibhujAditvAt kai" / "gopagodu - 30 bhAskarAcAryaH / ekaM [ yojanasya ] / havallavAH''["]iti trikANDazeSaH / SaD gopAlasya // govi'ndo'dhikRto goSu vANijyamuktvA'tha pAzupAlyamAha 1 gAM vanditi govindaH / 'vidlR lAbhe' (tu. - u. a.), 'gavAdiSu videH (vindeH) saMjJAyAm ' (vaa-3|1|138 // ) iti khac khitvAnmum / " govinda indrAvaraje gavAdhyakSe ca gISpatau " [vizvalocanakozaH, dAntavarga:, - 24] iti zrIdharaH / goSu adhikRtaH, goSvadhikArItyarthaH / ekaM gavAmadhikAriNaH // pAzupAlyaM jIvaMvRttiH 1 pazupAlasya bhAvaH karma vA pAzupAlyam / 2 jIvapAlanAd vartanaM jIvavRttiH / 'striyAM ktin '3 / 3 / 94 // // dve jIvapAlanAjIvikAyAH // gomAn gomI gavIzvare // 888 // 1 gAvaH santyasya gomAn / 'tadasyAstyasminniti 10 matup '5 / 2 / 94 // ugidacAm- '7 / 1 / 30 // iti num / 2 gAva: santyasya gomI / 'jyotsnAtamisrA - 5 2 114 // iti nipAtaH / gominau, gominaH ityAdi / 3 gavAmIzvaro gavIzvaraH, tatra / gavezvaro'pi / trINi gomataH // 888 // gopAle godhugAbhIragopagosaGkhyavallavAH 1 gAH pAlayati gopAlaH / 'pAla rakSaNe ' ( cu.u.se.), 'krmnnynn'3|2|1||, tatra / 2 gAH dogdhiM godhuk / 'duha prapUraNe'(a.u.a.), 'satsUdviSa- '3 / 2 61 // ityAdinA kvip, 'ekAco bazo - 18 12 / 37 // iti bhaSbhAvaH, 'dAderdhAtorghaH '8 / 2 / 32 // jaztvam / 3 A samantAd bhiyaM rAtyAdatte 20 AbhIraH / 'rA dAne ' ( a.pa.a.), 'Ato'nupasarge kaH '3 / 2 / 3 // , ' Ato lopa iTi ca 6 4 64 // ityAlopaH / A samantAd abhi abhimukhamIrayati prerayati AbhIra: "[ ama. kSIra. 29 57 // ] iti svAmI / 4 gAM pAti rakSati gopaH / 'pA rakSaNe ' ( a.pa.a.), 'Ato'nupasarge kaH '3 / 2 / 3 // // 5 goH saGkhyAti gosaGkhyaH / sampUrvaH 'khyA prakathane' ( a.pa.a.), 'pre dAjJaH karmaNi '3 / 2 6 // iti kaH / 6 vallate saMvRNoti vallavaH / 'vala valla saMvaraNe ' (bhvA.A.se.), valliH sautro vA, tato bAhulakAdac / yadvA vallanaM vallaH, bhAve ghaJ, tadyogAd 'anyeSvapi - ' ( vA - 5 / 2 / 109 // iti jAvAlastvajajIvikaH ruH // 889 // 1 ajAH pAlayati jAvAlaH, pRSodarAdiH / java - 40 malati javAla: chAgaH, tasyA'yamiti vA / 2 ajebhyo jIvikA'sya ajajIvikaH / 'gostriyoH - 11 12 148 // iti hrasvatvam / dve 'evAla' iti khyAtasya // 889 // kuTumbI karSakaH kSetrI halI kRSikakArSakau / kRSIvalo'pi 1 kuTumbamastyasya kuTumbI / 'ata iniThanau 5 12 / 115 // / 2 karSati bhuvaM karSakaH / 'kRSa vilekhane' (bhvA.pa.a.), Nvul / 3 kSetramastyasya kSetrI / 'ata initthnau'5|2|115 // itIniH / 4 halamastyasyai halI / 'a initthnau'5|2|115 // / 5 karSati bhuvaM kRSikaH / 'kRSa 50 vilekhane' (bhvA.pa.a.), 'vRzcikRSo: (-kRSyoH) kikan' (uNA198) / 6 'kRServRddhizcodIcAm ' ( uNA - 196 ) iti kvuni kArSakaH / vRddhyabhAvapakSe "kRSako'pi / 7 karSaNaM kRSiH / 'ikkRSyAdibhyaH '(vA-3 13 / 108 // ) itIk, tato matvarthe 'raja:kRSyAsutipariSado valac '5 / 2 / 122 // , 'vale '6 |3 | 118 // iti dIrghaH [kRSIvalaH ] / sapta 'karasaNI' iti khyAtasya // jityA tu heli 1. ' - ryAH ' iti3 // 2. 'gAM dogdhIti' iti3 // 3. 'iTi ca' iti 2.3. 4pratiSu nAsti // 4. ama. kSIrasvAmiTIkAyAm - "A-abhita Irayati AbhIraH" ityeva dRzyate, 29 57 // pR. 213 // 5. 'gAM' iti3 // 6. ' -rvasya' iti3 // 7 'pre dAjJaH' ityevASTAdhyAyyAm // 8. maitreyasammato'yaM dhAtupAThaH, 'vala saMvaraNe' iti svAmI, 'vala valla saMvaraNe saJcaraNe ca' iti sAyaNaH // 9. ' - durac' iti // 10. 'mAdhavaH' iti1, 'ka' iti2, 'Da:' iti4|| 11. 'kaH' iti2 // 12 dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zro- 630, pR. 721 // , rAmAzramI 21957 // pR.427 // 13. trikANDazeSe nedamuddharaNaM dRzyate // 14. - syAstIti' iti4 // 15. 'kRSi' iti3 // 16. 'kRSi - ' iti // For Private Personal Use Only 4 Page #434 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 888-891] vyutpattiratnAkarakalitA 393 1jIyate nipaNeneti jityA / 'ji abhibhave' zAntavargaH, zro-9] iti mahezvaraH / "prabhuzaGkarayorIza: striyAM (bhvA.pa.a.), 'vipUyavinIyajityA munyjklkhlissu'3|1|- lAGgaladaNDake"[]iti tAlavyAnte rudrarabhasau ca / ekaM 117 // iti kyapi sAdhuH / 2 halantyanayA haliH / 'hala 'halanI hAla' iti bhASA / 1 syati bhuvaM siitaa| 'aJjivilekhane '(bhvA.pa.se.), 'in sarvadhAtubhya: '(uNA-557) ghRSi(ghRsi)bhyaH kta: '(uNA-369), bAhulakAt 'So'ntaitIn / puMstrIliGgAvetau / mAlAkArastu-"jityastu hali- karmaNi'(di.pa.a.)ityato'pi kte, 'ghumaasthaagaa-'64|66 // saMjJakaH''[]iti puMsyapyAha / "jityahalI iti puMsi''[] iti itItvam, dantyAdirayam / "sItA lAGgalarekhA syAd gauDaH / dve mahAhalasya // vyomagaGgA tu jAnakI"[ ]iti dantyAdau rabhasAt / "sItA sIrastu lAGgalam // 890 // tu jAnakIvyomagaGgAlAGgalavama'su"[vizvalocanakozaH, tAntagodAraNaM halam __ vargaH, zrI-66] iti zrIdharaH / 'zo tanUkaraNe'(di.pa.a.), 1 sIyate badhyate sIraH, puMklI. / 'SiJ bandhane' bAhulakAdato'pi vA ktAdiH / (svA.u.a.), 'zusici-'(uNA-183) iti kran dIrghazca / "zItA nabha:sariti lAGgalapaddhatau ca / "halatigmakarau sIrau''[]iti dantyAdau rabhasAd dantyA sItA dazAnanaripoH sahadharmiNI vA / dirayam / 2 laGgati gacchati bhuvaM lAGgalam / 'lagi gatau' zItaM" smRtaM himaguNeSu tadanvite ca / (bhvA.pa.se.), [nahi]laGgerdIrghazca'(haimoNA-466)iti kalac / [zIto'lase ca bahuvAratarau ca dRSTaH] // 1 // " yadvA agiragilagigatItyAdau laGgergatyarthAt 'kalambAdayazca- []iti dharaNiH / ISA ca sItA ceti dvandvaH / daNDazca (kambalAdayazca)'( )iti kalanpratyayo dIrghatvaM ca nipAtyate yaSTiH, paddhatizca mArgaH daNDapaddhatI, tasya halasya daNDapaddhatI // 890 // 3 gauH bhUmirdAryate'nene godAraNam / 'dra(da) taddaNDapaddhatI / sItA halasya rekhA / 'cAsa' iti bhASA // vidAraNe'(vyA.pa.se.), NijantaH, 'krnnaadhikrnnyoshc'3|3| 117 // iti lyuT / gAM dRNAtIti, nandyAditvAd lyurvA / 4 20 halati bhuvaM halama, puMklI. / 'hala vilekhane'(bhvA.pa.se.), 1 ni:krAntA ISA asmAd nirISam, tatra / kuTati ac / jvalAditvANNapratyaye hAlo'pi / "halo hAlo vahaH / chinatti kuTakam / 'kuTa kauTilye'(tu.pa.se.), kvun / 50 sItA''[ ]iti vikramAdityaH / catvAri sAmAnyena halasya // yadvA kuTAta kuTaH / igupdh-3|1 yadvA kuTati kuTaH / 'igupdh-'3|1135 // iti kaH, tataH svArthe kan kuTakam / yasyA'gre phAlo badhyate, tannAmaiISAsIte taddaNDapaddhatI / kam / 'kulI' iti bhASA // 1 ISati (ISate) ISA / 'ISa gatihiMsAdAneSu' ___phAle kRSakaH kuzikaH phalam // 891 // (bhvA.A.se.), 'igupdh-'3|1|135 / / iti kaH, 'gurozca hala: '3 3 / 103 // ityakAro vA / "ISApeSAmaJjUSA"[]iti 1 phalati niSpadyate kRSiraneneti phAlam / 'phala mUrdhanyAnteSu indra(candra)gomI / 'Iza aizcarye '(a.A.se.), niSpattau '(bhvA.pa.se.), 'hlshc'3|3|121 // iti karaNe ghaJ, asyA'pi dhAtoH 'igupdh-'3|1|135 // iti kaH, 'gurozca tatra / "phAlaM sIro(ziro)pakaraNe kArpAsAdikavAsasi" hlH'3|3|103 // ityakAro vA, IzA tAlavyAntA'pi / "IzaH [vizvaprakAzakozaH, lAntavargaH, tho-20] iti mahezvaraH / 2 30 prabhau zaGkare syAdIzA lAGgaladaNDake"[vizvaprakAzakozaH, kRSyate bhUraneneti kRSakaH / 'kvun zilpisaMjJayo: '(uNA 1. 'puMstrI' iti3|| 2. dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zro-587, pR.667||, rAmAzramI 2 / 9 / 14 // , pR.403 // 3. '-lage-' iti3.4 // 4. '-ragi lagi agi vagi-' iti svAmisAyaNau, '-ragi vagi lagi agi-' iti maitreyaH // 5. '-neti' iti3.4|| 6. 'dRNAti' iti1|| 7. 'lyuT' iti3.4|| 8. dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zro-586, pR.667|| tatra 'hAlaH phAlavaha: sItA' iti dRzyate // 9. 'gatihiMsAdarzaneSu' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 10. '-nto'pi' iti1|| 11. TIkAsarvasvam, bhA-3, 29 / 14 // , pR.161 // 12. '-nI' iti1 // 13. 'sItaM' iti3 // 14. TIkAsarvasvam, bhA-3, 2914 // , pR.162 // , padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zrI-587, pR.668 // , rAmAzramI 2 / 9 / 14 // , pR.403 // 15. '-SikaH' iti3.4|| 16. '-nena' iti // 17. '-SikaH' iti3|| Jain Education Intemational Page #435 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 394 190) iti kvun / striyAM kRSikA / 3 kuSNAti bhUmiM kuzikaH / 'kuSa niSkoSaNe' (kryA.pa.se.), kikani pratyaye sAdhuH / 4 phalati vidArayati bhuvaM phalam / 'triphalA vizaraNe' (bhvA.pa.se.), ac / catvAri 'lohakuzI' iti khyAtAryAH // 891 // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA dAtraM lavitram 1 dyanti (dAnti) lunantyanena dAtram / 'daip zodhane' (bhvA.pa.a.), 'dAp lavane ' ( a.pa.a.), 'dAmnI-' 3 / 2 / 182 // iti STran / 2 lUyate'nena lavitram / 'lUJ 10 chedane ' (kryA.u.se.), 'arttilUdhUsUkhanasahacara itra : '3 / 2 / 184 // / dve 'dAtra' iti khyAtasya // tanmuSTau vaTa: 1 tasya dAtrasya muSTirgrahaNasthAnaM tanmuSTiH, tatra / vaTyate "vibhAjyate vaNTa: / 'vaTi vibhAjane ' (cu.u.se.), karmaNi ghaJ / ekaM dAtramuSTeH // tyaM samIkRtau / 1 matasya karaNaM matyam / matazabdaH sAmyArthaH / 'matajanahalAt karaNe (Na - ) 4 4 197 // iti yat / asamasya samIkaraNaM samIkRtiH, tatra / ekaM 'samAra' iti khyAtasya // 20 godAraNaM tu kuddAlaH 1 gaurdAryate'nena godAraNam / 'daM vidAraNe' (kryA.pa.se.), ato NijantAt karaNe lyuT / kuM bhuvamuddAlayati kurdalyate'neneti vA kuddAlaH / 'dala vizaraNe' (bhvA.pa.se.), pRSodarAdiH / puMsyayam / vaijayantI tu " godAraNaM tu kuddAlam " [vaijayantIkoSaH 3 // 8 // 29 // ] iti klIbe'pyAha / dve kuddAlasya // khani'traM tvavadAraNam // 892 // 1 khanyate'nena khanitram / 'khanu 'avadAraNeM' (bhvA.u.se.), 'arttilUdhU- '3 / 2 / 184 // itItraH / 2 ava30 dAryate'nena avadAraNam / 'd vidAraNe' (kryA.pa.se.), NijantAt karaNe lyuT / sAmAnyena dve kuddAlAdeH // 892 // [ martyakANDaH-3 pratodastu praveyaNaM prAjanaM tatratodane / 1 pratudyante voDhAro'nena pratodaH / 'tuda vyathane ' ( tu. u. a.), 'halazca 3 / 3 / 121 // iti saMjJAyAM karaNe ghaJ / 2-3 prAjyante preryante'nena pravayaNam / 'aja gatau kSepaNe ca' (bhvA.pa.se.), lyurTi, 'vA yo: (yau) '2 / 4 / 57 // iti pakSe vIbhAvaH / vyabhAvapakSe karaNe lyuTi prAjanam / 4 tudyante'nena totram / 'tuda vyathane ' ( tu.u. a.), 'dAmnIzasu (zasa) yuja- '3 / 2 / 182 // ityAdinA STran / 5 tudyate'nena todanam / karaNAdhikaraNayoH (-yozca ) 3 / 3 / - 40 117||iti lyuT / paJca 'parANA' iti khyAtasya // yomAbandhaH tu 1 - 2 yUyate'nena yotram / yujyate'nena yoktram / 'yuJ bandhane' (kryA.u.a.), 'yujir yoge' (ru.u. a.) ca, AbhyAM 'dAmnIzasu (zasa) yuyuja- '3 / 2 / 182 // iti STran / 3 Abadhyate'nena AbandhaH, carmarajjuH / 'bandha bandhane' (kryA. - pa.a.) karaNe ghaJ / trINi 'jotra' iti khyAtasya // koTizo loSTabhedanaH // 893 // 1 koTimagrabhAgaM zyati tanUkaroti koTizaH / ' zo tanUkaraNe' (di.pa.a.), 'Ato'nupasarge kaH '3 / 2 / 3 // / 50 koTiragrabhAgaH, sA'tizayitA'stIti lomAditvAt ze koTiza iti vA / 'kRdikArAt - ' ( gnnsuu-4|1|45 // ) iti GISi koTIzI dIrghamadhyo'pi / 2 loSTAn bhinatti loSTabhedanaH / 'bhidir vidAraNe' (ru.u. a.), nandyAditvAd lyuH / bhidyate'nena bhedana, loSTAnAM bhedano loSTabhedana iti vA / dve 'mogarI' iti khyAtAyAH // 893 // medhirmethiH khalevAlI khale gobandhadAru yat / 1 medhante saGgacchante gAvo'syAM medhiH / 'medhR saGgame' (bhvA.u.se.), '- in ' ( uNA - 557 ) itIn / 2 methateM TM hinasti methiH / 'mezRG (meth) medhAhiMsayo:' (bhvA.u.se.), 60 1. 'khyAtasya' iti // 2. 'dyati' iti3.4 // 3. 'lunAti' iti4, 'lunAti aneneti' iti3 // 4. ' ityatra:' iti3 // 5. 'vibha' iti // 6. 'STau' iti3 // 7. 'mAhAra' iti // 8. 'gau dA-' iti1.3 / 9. 'dR' iti1.2.3 / 10. 1pratau nAsti // 11. 'avi-' iti3 / / 12. 'dhAraNe' iti4 // 13. 'avadI-' iti4 // 14. '-lAde:' iti1.2 // 15. 'totra-' iti3.4 // 16. 4pratau nAsti // 17. 'va' iti1.3.4 // 18. 'pitarANI' iti3, 'pirANI' iti4 // 19. tulanIyo'marakoSaH 2 / 9 // 12 // 20. ' - ti' iti 3.4 // 21. ' - J' iti1 // 22. ' -hiMsanayo:' iti3. 'mith meth medhAhiMsanayo:' iti svAmI, 'miha meha medhAhiMsayo: ('-hiMsanayo:' iti sAyaNaH ) ' iti maitreyasAyaNau // For Private Personal Use Only Page #436 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 892-896] vyutpattiratnAkarakalitA 395 '-in'(uNA-557)itIn / methyante saGgamyante'treti [vA] / kSatriyAyAM dvijAnmUrdhAvasiktaH puMstrIliGgAvetau / amarastu-"puMsi medhiH''[amarakoSaH 1 dvijAd brAhmaNAt kSatriyAyAM jAto mUrdhAvasiktaH 2 / 9 / 15 // ] ityAha / 3 khale valanti bhramanti gAvo'nayA ucyate / "sUtastu kSatriyAd jAtaH''[abhidhAnacintAmaNikhalevAlI / 'hldntaat-'6|3|9 // iti saptamyaluk / naammaalaa3|898 // ] ityato vakSyamANAjAta iti sambadhyate, khale dhAnyaniSpannavanakSetre gobandhaH balIvardabandham, tadarthaM evamagre'pi vyAkhyeyam / iti prathamo bhedaH // dAru kASThaM yt| trINi 'meDhI' iti khyAtAyAH // zUdro'ntyavarNo vRSalaH padyaH pajjo jaghanyajaH vistriyAM punaH // 895 // ambaSThaH // 894 // 1 zocatIti zUdraH / 'zuca zoke'(bhvA.pa.se.), 1 vistriyAM vaizyajAtistriyAM // 895 // dvijAjjAtaH 40 10 'zucerdIrghazca'(uNA-176) iti rak dazcAntAdezaH upadhAyA ambaSThaH ucyata ityanvayaH / ambeva tiSThati ambaSThaH / dIrghatvaM ca / zadyata iti vA / 'zadala zAtane '(bhvA.- supi stha: '3 / 2 / 4 // iti kaH / upapadasamAse vRttisvaA.a.), 'zadezcAta UtvaM ca'( )iti raka / zaH pUjitAM bhAvAdivArtho'ntarbhUtaH, nyAse tu "ambAyAM tiSThati''[ ] kRtvA surAmunatti kledayati vA, pRSodarAdiH / 2 trayANAma- iti vyudapAdi / 'DyApoH saMjJAcchandasoH '6 / 3 / 63 // iti pekSayA antyazcAsau varNazca antyavarNaH / 3 varSati vRsslH| pUrvapadasya hrasvatvam, 'ambaambgobhuumi-'8|3|97|| ityAdinA 'vRSu secane '(bhvA.pa.se.), 'vRSAdibhyazcit '(uNA-106) sthaH sasya Satvam / iti dvitIyo bhedaH // iti kalac / yadvA azucitvAt sektavyaH, 'vRSalAdayaH' ( )ityalaH, aguNatvaM ca / vRSa dharmaM lunAtIti vA / atha pArazavaniSAdau zUdrayoSiti / 'lU chedane '(tyA.u.se.), 'anyebhyo'pi-'(vaa-3|2|10|) 1 brAhmaNAt zudrastriyAM jAtaH, parAt puruSAd bhinnaiti DaH / varSa dharmamalaM vyarthaM karotIti vA / "vRSo hi varNA strI parastrI, tasyA'patyaM pArazavaH / 'parastrI parazuM 20 bhagavAn dharmastameSa kRtavAnalam''[ ] ityAgamaH / 4 brahmaNaH c'(gnnsuu-4|1|104||)iti zivAdi(bidAdi)pAThAdapatya- 50 pAdayorbhavaH padyaH / 'shriiraavyvaad-'4|3|55 // iti yat, rthe'Na, parazubhAvazca parastrIzabdasya / 2 niSIdati pApamoti 'pAda: pt'6|4|130|| iti padAdezaH / 5 padbhyAM jAtaH niSAdaH / 'SadlU vizaraNAdau'(tu.pa.a.), jvalAditvANNaH / pajaH, dvitIyavargatRtIyadvayAntaH / 'janI prAdurbhAve'(di. prAkRtabhASayA 'sabAraDe' ucyata iti taddhitaNDhyAm / dve A.se), 'pnycmyaamjaatau'3|2|98|| iti DaH / "padbhyAM brAhmaNAt striyAM jAtasya / iti tRtIyo bhedaH // zudro'jAyataM ''[R. ve. 10 / 90 12 // ] iti zrutiH / 6 brahmaNo jaghanyAGgAt pAdAjjAto jaghanyajaH / "jaghanyaM mehane / kSatrAnmAhiSyo vaizyAyAm klIbaM carame garhite'nyavat''[medinIkozaH, yAntavargaH, bho 1 kSatrAd vaizyastriyAM jAto mAhiSyaH ucyata itya83] iti mediniH / SaT zUdrasya // 894 // nvayaH / mahiSyAM sAdhurmahiSyaH / 'tatra sAdhu: '4 / 4 / 98 // iti .. atha mizrajAtimAha yat, prajJAdyaNi mAhiSyaH / 'anyessaampi-'6|3|137|| iti 30 te tu mUrdhAvasiktAdArathakRnmizrajAtayaH / dIrghatve vA / "mAhiSyo'kSitriyayo:"[amarakoSaH 2 / 10 / te zUdrAH mUrdhAvasiktAdArabhya rathakAraM yAvada mizrA 3 // ityamaraH / "sa hyantaHpurarakSitA''[ ]iti smArtAH / 60 saGkIrNA jAtiryeSAM te mizrajAtayaH, ucyanta iti zeSa itynvyH|| iti turyo bhedaH // 1. 'dhAnye' iti3.4 // 2. '-ne' iti2, '-nArthaM' iti4|| 3. 'zucerdazca'(uNA-176) ityuNAdigaNasUtram // 4. 'cit' iti 4pratau nAsti // 5. 'dharmam alaM' iti cchedaH // 6. dra. padacandrikA, bhA-2, zUdravargaH, zro-684, pR.775 // 7. '-vAdyat' iti1.2.3|| 8. '-te' iti2.4 // , dra. ama. kSIra. 2 / 10 / 1 // , pR.225 // , svopajJaTIkA 3894 // , pR.197|| 9. '-vyA-' iti3|| 10. dra. mA.dhAtuvRttiH, bhvAdiH, dhAtusaM-650, pR.251|| 11. '-NaH' iti1.2.4|| 12. 'rabAraTa' iti3|| 13. dra. am.kssiir.2|10|3||, pR.226 // , svopajJaTIkA3896 // , pR.198|| Page #437 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 396 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 ugrastu vRSalastriyAm // 896 // magadhyati stauti magadhaH / 'magadha stutau' kaNDvAdiH, 30 tato'ca, prajJAdyaNi mAgadhaH / "mAgadhaH kSatriyAvizoH'' 1 vRSalastriyAM kSatriyAjAta ugraH ucyata itya [amarakoSaH 2 / 10 / 2 // ] ityamaraH / iti dazamo bhedaH // nvayaH / ucati (ucyati) ugraH / 'uca samavAye'(di.pa.se.), 'RjendrAgra-'(uNA-186)ityAdinA sAdhuH / vaidehako dvijastriyAm / "shudraaksstriyyorugrH''[amrkossH2|10|2||] ityamaraH / 1 vaizyAd brAhmaNyAM jAtaH, (vaidehakaH procyte)| iti paJcamo bhedaH // 896 // vaideha eva vaidehakaH / svArthe kani, vaNikkarmA'yam / vaizyAt tu karaNa: [iti] ekAdazoM bhedaH // 1 vaizyAt zUdrAyAM jAta: karaNaH ityucyate / karoti sUtastu kSatriyAd jAtaH karaNaH / nandyAditvAd lyuH / "zUdrAvizostu karaNaH" 1 kSatriyAd brAhmaNyAM jAtaH sUtaH procyate / 10 [amrkossH2|10|2||] ityamaraH / iti SaSTho bhedaH // suvati prerayatyazvAn suutH| 'Su preraNe'(tu.pa.se.), 'hasizUdrAt tvAyogavo vizaH striyAm / mRgri-'(uNA-366)iti tan, bAhulakAd dIrghatvaM ca / 40 iti dvAdazo bhedaH // 1 turavadhAraNe zUdrAd vaizyAyAM jAta AyogavaH ucyata ityanvayaH / ayovad gaurasya ayoguH, tasyA'yam Ayo athopasaMhAramAhegavaH / 'tsyedm'4|3|120|| ityaN / iti saptamo bhedaH // iti dvAdaza tadbhidaH // 898 // kSatriyAyAM punaH kSattA iti pUrvoktaprakAreNa teSAM zUdrANAM bhido jAti vizeSA, dvAdaza jJeyAH // 898 // 1 zUdrAt kSatriyAyAM jAtaH kSattA procyata ityanvayaH / kSadati hinasti dvA:sthatvAditi kSatra:( kSattA) / mAhiSyeNa tu jAta: syAt karaNyAM rathakArakaH / 'kSada sthairye hiMsAyAM ca'( ), 'tRntRcau zaMsi[kSadAdibhyaH 1 vaizyAt kSatriyayoH (kSattriyAd vaizyAyAM jAta:) saMjJAyAM cAniTau] '(uNA-250)iti tRc / dvA:sthaH "kSattA- putro mAhiSyaH, sa pitA, vaizyAt zUdrAyAM jAtA karaNI, 20 'ryAzUdrayoH sutaH"[amarakoSaH2 ||10||3||]itymrH / vaizya- sA mAtA, tayoH putranAmaikaM rathakArakaH takSA, mAhiSyo'tra mAtA, zUdraH pitA, tatputraH kSatteti kazcit / ityaSTamo bhedaH // prAguktazcaturthajAtIyastena, karaNI prAguktA SaSThajAtIyA tasyAm, 50 jAta utpanna ityarthaH / karaNItyatra 'jAtIrastrIviSayAcaNDAlo brAhmaNastriyAm // 897 // dyopdhaat'6|1|63|| iti GIS // 1 kSudrAd brAhmaNastriyAM jAtaH, caNDAlaH procyate / kArustu kArI prakRtiH zilpI caNDati(caNDate) kupyati caNDAlaH / 'caDi kope' (bhvA.A.se.), 'paticaNDiMbhyAmAlaJ'(uNA-114) / caNDaM 1 karoti karmANi citralepyAdikarma vA kAruH / krodhamukhaM karma alati paryApnotIti vA / 'ala bhaSaNAdau' 'kRvApAjimi- '(uNA-1) ityuN / striyAmUGi kArUH / (bhvaa.p.se.)| prajJAdyaNi cANDAlo'pi / iti navamo bhedH| 21 2 karoti karmANi kArI / grahAditvANiniH / 3 prakriyate'nayA prkRtiH| 'striyAM ktin'3|3|94|| / 4 vaizyAt tu mAgadhaH kSatryAm zilpaM kalAkauzalamasyA'sti zilpI / 'ata iniThanau' 1 vaizyAt kSatriyAyAM jAto mAgadhaH procyate / 5 / 2 / 115 // itiiniH|| 1. 'dvijAt' iti1.4|| 2. 'tRn' iti3.4|| 3. anAvazyakaH pratibhAti // 4. '-caDi-' iti1|| 5. 'ca-' iti3|| 6. 1.2.4pratiSu nAsti // 7. koSThAntargapAThaH 1.2.4pratiSu na dRzyate // 8. 'vi-' iti3|| 9. '-yAm' iti3 // 10. "-zamo' iti2.3|| 11. '-zamo' iti3|| 12. '-saMharati' iti1.2|| 13. 'GIp' iti1.2.4 // Page #438 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 397 896-903] vyutpattiratnAkarakalitA "tayA (takSA) ca tantuvAyazca nApito rajakastathA / vArivAsa: pAnavaNik dhvajo dhvajyA''sutIvalaH paJcamazcarmakArazca kAravaH zilpino matA // 1 // " // 901 // []iti / catvAri sAmAnyena 'kAruH' iti khyAtasya // 1 kalyaM madyaM pAlayati kalyapAlaH, antasthA'kArIgara ustAdavijJAnI' iti bhASA // tRtIyaprathamamadhyo'yam / 'pAla rakSaNe'(cu.u.se) NijazreNistu tadgaNaH // 899 // . ntAdasmAt 'krmnnynn'3|2|1|| / 2 surayA jIvati surAjIvI / grahAditvANiniH / 3 zuNDA pAnamadasthAnaM 1 zrIyate zreNiH, puMstrIliGgaH / 'zriJ sevAyAm' surA vA paNyamasya zauNDikaH / 'tadasya pnnym'4451|| (bhvA.u.se.), 'vahizri[ zru]yu-'(uNA-491)iti niH / teSAM iti Thak / 4 maNDamacchasurAM harati mnnddhaarH| 'karmaNyaNa' kArUNAM gaNastadgaNaH / ekaM samAnajAtIyakArusamUhasya // 899 // 3 / 2 / 1 // , tataH svArthe kani maNDahArakaH / 5 vAri zilpaM kalA vijJAnaM ca pAnIyaM vAsayati vArivAsaH / 'vasa nivAse'(bhvA.pa.a.), 40 1 zIlyate zilpam / 'zIla samAdhau '(bhvA. 'krmnnynn'3|2|1|| / 6 pAnasya vaNik pAnavaNika, pa.se.), 'zIla abhyAseM'(cu.u.se.), curAdiH, 'zila uJche' jakArAntaH / 7 dhvajati dhvajaH / 'dhvaja gatau'(bhvA.pa.se.), (tu.pa.se.)ityasmAdvA papratyaye 'khaSpazilpa-'(uNA-308) pacAdyac / 8 dhvajaH surAbhANDapatAkA'styasya dhvajI / ityAdinA sAdhuH / 2 kalyate kalA / 'kalaN saGkhyA 'ata initthnau'5|2|115|| / 9 AsutirmadyasandhAnamastyasya nagatyoH '(cu.u.se.), curAdiH, bhidAditvAdaG / 3 vividhaM / AsutIvalaH / AyUrvaH 'SuJ abhiSave'(svA.u.a.) abhiSavaH snapanapIDanasnAnasurAsandhAnAdiH, striyAM ktini jJAyate vijJAnam / 'jJA avabodhane '(tryA.pa.a.), karmaNi AsutiH, tato 'rajaHkRSyAsutipariSado vlc'5|2|112 / / , lyuTe / trINi 'vijJAna' iti khyAtasya // 'vle'6|3|118 // iti dIrghaH / nava 'kalAla' iti likaH / khyAtasya // 901 // puSpAMjIva: madyaM madiSThA madirA paritrutA / 1mAlAM karoti mAlAkAraH / 'krmnnynn'3|2|1|| 20 2 mAlAnirmANaM zilpamasya mAlikaH / 'shilpm'4455|| ___ kazyaM pariunmadhu kApizAyanam // iti Than / mAlA'styasyeti vrIhyAditvATThana vA / 3 puSpairA- gandhottamA kalyamirA pariplutA / jIvati puSpAjIvaH / 'jIva prANadhAraNe'(bhvA.pa.se.), pacA kAdambarI svAdurasA halipriyA // 902 // dyac / trINi mAlAkArasya // puSpalAvI puSpANAmavacAyinI // 900 // zuNDA hAlA hAraharaM prasannA vAruNI surA / 1 puSpANi lunAti puSpalAvI / 'lUJ chedane' mAdhvIkaM maMdanA devasRSTA kApizamabdhijA // 903 // (tryA.u.se.), 'krmnnynn'3|2|1 // 'ttiddddaannny-'4|1|15|| iti GIp / puSpANAM kusumAnAM avacAyinI / avapUrvAt 'ciJ 1 made sAdhu madyam / 'tatra sAdhu: '414 / 98 // iti cayane'(svA.u.a.) asmAd grahAditvANiniH, tataH 'Rnnebhyo yat / mAdyantyaneneti vA / 'madI harSe '(di.pa.se.), 'gdngii'415|| / ekaM 'mAliNi' iti khyAtAyAH // 900 // madacarayamazcAnupasargebhya: '3 / 1 / 100 // iti yat / 'kRtyalyaTo bhulm'3|3|113 // iti karaNe'pi yat bhavati / 2 30 kalyapAlaH sarAjIvI zauNDiko maNDahArakaH / atizayena madavatI madinA / 'atizAyane tmp-5355|| 1. dra. padacandrikA, bhA-2, zUdravargaH, zrI-688, pR.777 // , rAmAzramI 2 / 10 / 5 // , pR.453 / / 2. 'puMstrI' iti4||3. 'upadhAraNe' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 4. ito'gre 3pratau 'vA' iti dRzyate // 5. 'kala gatau saMkhyAne ca' iti svAmisAyaNau, 'kala saMkhyAne gatau ca' iti maitreyaH // 6. 'lyuTi' iti4||7. ito'gre 3pratau 'vA' iti dRzyate // 8. '-j' iti3 // 9.'-Si' itira, '-S' iti3.4|| 10. 'DoS' iti2.3.4|| 11. '-rakaH' iti3|| 12. 'kan' iti4 // 13. '-namasyA' iti4|| 14.'-spRSTA' 3.4 // 15.'-bhyaH' ityaSTAdhyAyAM na dRzyate // 16. 3prato nAsti / / 17. '-yine' iti3.4 / / Jain Education Intemational Jain Education Intermational Page #439 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 398 2 itISThani, 'vinmatorluk '5 / 3 / 65 // iti matupluki 'Te: ' 6 / 4 / 155 // iti TilopaH / 3 mAdyatyanayA madirA / 'madI harSe' (di.pa.se.), 'iSimadimudi- ' ( uNA - 51 ) ityAdinA kirac / 4 parisravati sma paributA TAvantaH dantyarephapaJcamasvaramadhyaH / 'sru gatau ' ( bhvA.pa.a.), niSThA / 5 kazadeze sAdhu kazyam / tatra sAdhuH 4498 // iti yat / kazi: sautro vA, tAlavyAntaH, 'janeryak' ( uNA - 550 ) iti bAhulakAd yak / 'madyAzvamadhyayoH kazyam "[ ]iti rantidevaH / 6 parisravati parist dantyarephapaJcamasvaramadhyaH / 'sru gatI' 10 ( dhvA.pa.a.), kvip, 'hrasvasya 6 11 171 // iti tuk // parisrutau parisrutaH ityAdi, strIliGgaH / 7 manyate madhu, klI / 'manu avabodhane (ta. A.se.), 'phalipATi namimanijanAM guk paTinAka (nAki) dhatA (ta) zca' (uNA - 18) iti manyaterdho'ntAdezaH, upratyayaH / 8 kapizyAM ( kApiyAM ) puryAM bhavaM kApizAyanam / 'kapizyAH (kApizyAH) phak (pphak) ' 4 / 2 / 99 // iti phak(Sphak ) / 9 gandhena uttamA zreSThA gandhottamA / 10 kalyate kalyam, strIklIbaliGgaH, antasthAtRtIyaprathamAntaH, 'aghnyAdayazca' (uNA - 551 ) iti yat / 11 eti bhrAmyatyanayA irA 'iNU gatau ' ( a.pa.a.), 'Rjendra 20 ( uNA - 186 ) ityAdinA rak / iH kAmastaM rAti datte vA / 'rA dAne ' ( a.pa.a.), 'Ato'nupasarge kaH 3 / 2 // 3 // TAbantaH / 12 pariplavate sma parilupmA / 'pluG gatI' (bhvA.A.a.), 'niSThA'3 |2| 102 // iti ktaH / 13 gomanthaparvatakadambakoTare jAtA kAdambarI, strIklIbaliGgaH, pRSodarAdiH / " kadamba - koTare jAtA nAmnA kAdambarI "[] ityAgamaH / kutsitamambu yatra kSAratvAt kadambuH, samudraH, tamiyatIti vA / pRSodarAdiH / kutsitAmbarasya nIlavAsasa iyaM kAdambarI / tasyedam 4 / 3 / 120 // ityaN, 'TiDDhANaJ- '4 / 1 / 15 // iti GIS (GIp ) kadambagirAvaryate vA tatra hi yAdavastyaktA, pRSodarAdiH / 30 atra sAmAnyavizeSayorabhedavivakSeyetthaM nirdezaH / yad gauDa:" kAdambaraM madyabhede dadhyagre sIdhuni striyAm "[] iti / 14 1 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ martyakANDaH-3 svAdUM raso'syAH svAdurasA / 15 halino bhadrasya priyaSTa halipriyA // 902 // 16 zunati vaikalyamanayA zuNDA, puMstrIliGgaH / " zuNDo madyam [ ] iti puMsi zAkaTAyanaH / 'zuna gatau ' ( tu.pa.se.), 'amantADu: ' ( uNA - 111 ) | 17 halati vilikhati aGgaM hAlA 'hala vilekhane (bhvA.pa.se.), jvalAditvANNaH / jahAti lajjAmanayeti pRSodarAdirvA / 18 harati indriyANi hArahUram / pRSodarAdiH / hArahUrA drAkSA tasyA vikAro hArahUramiti vA / tasya vikAra : '4 3 / 134 / / ityaN / 19 prasIdati acchatvAt prasannA pala viza- 40 raNAdI' (bhvA.pa.a.), 'niSThA' 3 / 2 / 102 // iti ktaH, 'radAbhyAm 8 2 142 // iti natvam / 20 varuNasyeyaM vAruNI, samudrotthatvAt / 21 surati uddIpyate surA / 'surat (pura) aizvaryadIptyo: ' (tu.pa.se.), 'igupadha- '3 / 1 / 135 // iti kaH / sUyate parivAsyate vA / 'puJ abhiSavaM ' ( svA.u. a.), 'susUdhA- ' ( uNA 182 ) iti kran suSThu rAntyAdadataM etAmiti vArA AdAne" ( a.pa.a.), 'Atazopasarge 3 // 3 // 106 // ityaG / 22 mAdyatyanayA mAdhvIkam / pRSodarAdiH / mRdvIkAyA vikAro mArdvIkamiti amarakSIrasvAminAM / tathA ca tadvacaH - " madhu mAkamadvayoH "[ amarakoSaH 2 | 10 |41 ||] 50 iti / 23 madayati madanA / madI harSe' (di.pa.se.), nandyAditvAllyuH / 24 devaiH sRjyate sma devasRSTA / 'sRja visarge' (di.A.a., tu.pa.a.), niSThA / 25 kapizameva kApizam / 'prajJAdibhyazca' 5 4 138 // ityaN / 26 abdheH samudrAjjAtA abdhijA / 'janI prAdurbhAve' (di. A.se.), 'paJcamyAm 3 2 198 // iti DaH / SaDviMzatirmadyasya / atha "goMDI paiSTIca mAdhvI ca phalatthA ca sudhA smRtA " [ ] iti // 903 // subhedAnAha-madhvAsave mAdhavakaH 1 madhu mAkSikam, tanmizre AsUyate madhvAsavaH / 60 'abhiSave' (svA.u. a. ) tatra / 2 madhuno vikAro mAdhavaH / 'tasya vikAraH 4 | 3 | 134 // ityaN tataH svArthe 1. dra. padacandrikA, bhA-2, zUdravarga:, zro- 723, pR. 813 // rAmAzramI 211040 // pR. 469 // 2. 'klIbaH' iti3.4 // 3. dra TIkAsarvasvam, bhA-3, 2010 139 // , pR. 281 // tatra - TarAjjAtA' iti dRzyate, padacandrikA, bhA-2, zUdravargaH, zrI - 722, pR. 813 // 4. 3pratau nAsti // 5. ' - du' iti3 // 6. 'balibha-' iti3, 'valabha' ti4 // 7 rA iti' iti3 // 8. 'sate' iti4 // 9. 'rAtyAdatte' iti3.4 // 10. 'dAne' iti // 11. 'mAyaka-' iti3 // 12. 'pUJ' iti1.2 // Page #440 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 904-906 ] kan / madhuno vikAra:, madhunA kRto vA mAdhavakaH kulAditvAd vuJ vA / dve madhumizritasya // 4. vyutpattiratnAkarakalitA maireye zIdhurAsavaH / 1 mIrAyAM deze bhavo gauDyAH surAyA vizeSo maireyaH / 'strIbhyo ddhk'4| 1 / 120 / / 2 zerate'neneti zIdhuH / 'zIGo dhuk-'(uNA- 478 ) iti dhuk / puMnapuMsakau / 'puMnapuMsakayordAru jIvAtusthANuzIdhavaM : ''[trikANDazeSaH 3|5|8||]iti trikANDazeSaH / 3 AsUyate AsavaH / 'puJM abhiSave' (svA.u.a.), 'Rdorap '3 / 3 / 57 // ityap / 10 pakvaraso'pi / surA caturddhA / yaduktam- "gauDI paiSTI mAdhvI phalotthA ca ' [ ] iti / Atreyo'pi "gauDI mAdhvI tathA paiSTI niryAsyA kathitA parA [ ]iti / tanmadhye guDotpannAyAH surAyA nAmAni maireya ityAditrINi / "maireyamAsavaH zIdhuH ' [ amarakoSaH 2 / 10 / 41 // ] ityamaraH / " mIrAyAM deze bhavo gauMDyAH surAyA vizeSo maireyaH " [ ama. kSIra. 2 / 10 141 // ] iti kSIrasvAmI / "maireyo gaditaH zIdhuH " [ ] iti mAlA / " zIdhugauMDI ca mAtsaNDI guDena prabhavAstrayaH " [ ]ityAtreyo guDaprabhavAyAH surAyAstrIn bhedAnAha / zrIliGga[ya] sUrayastu'dhAtakIpuSpamizraguDasahitadhAnyAmbukRtamadyanAma maireyam, pakve20 kSurasakRtamadyanAma zIdhuH, apakvekSurasakRtamadyanAma AsavaH " [liGgayasUrikRtA amarapadavivRttiH ( amarakozaH, bhA-1, 2 / 10 141 // ] iti trInapi bhinatti // F jagalo medako madyapaGkaH 1 bhRzaM galati sravati jagalaH / galeryaGlu- gantAdac / 'jakSa bhakSahasanayo: ' ( a.pa.se.) ityata: vRSAditvAt kalac, bAhulakAt Salope jaztve ca jagala: "[ ] iti zAbdikAH / " jagalo madanadrume / medake piSTamadye ca' [ medinIkozaH, lAntavarga:, zro- 91-92] iti cavargatRtIyAdau mediniH / 2 medyati snihyati medakaH / ' JimidA 30 snehane'(di.pa.se.), Nvul / 3 madyasya paGko madyapaGkaH / madanapAlastu " prasannA syAt surAmaNDa1stasmAt kAdambarI ghanAra / jagalastadadhaH prokto3 jagalAnmedako ghanaH 4 // 1 // " 399 bukso ( pakvazo) 5 jagalaH sAraH surAbIjaM tu kiNvakam6 // [madanapAlanighaNTuH, pAnIyAdivarga:-8, madyabhedanAmaguNAH, zro171 - 172] iti bhinatti / eSAM SaNNAM guNAMzca pRthag brUte / trINi madyapaGkasya // kiNvaM tu nagnahUH // 904 // nagnahurmadyabIjaM ca 40 1 kiNati (kaNati) surAnaneneti kiNvam, klIbe / 'kaNM (kaNa) gatau ' (bhvA.pa.se.), tato bAhulakAdulvAditvAd vaH, upadhAyAzcetvam / kiNiH sautro vA tata ulvAditvAd vaH / "kiNvaM pApe surAbIje "[vizvaprakAzakozaH, vAntavarga:, zro- 17 ] iti vizvaH / 2 nagnena avastreNa hUyate spardhyate'nAcchAdanatvAd nagnahUH / 'hveJ spardhAyAM zabde ca' (bhvA.u. a.), kvip, UTh / nagnahau, nagnahnaH ityAdi / avyupanno'mityanye // 904 // 3 nagnahuH paJcamasvarAntaH puMliGgAvetau / 4 madyasya bIjaM madyabIjam / catvAri mASadalanyAdimadyabIjasya // I madyasandhAnamAsutiH / 50 Asavo'bhiSavaH 1 madyasya sandhAnaM madyasandhAnam / 2 AsUyata iti AsutiH / 'SuJ abhiSave' (svA.u. a.), 'striyAM ktin ' 3 / 3 / 94 / / 3 Asavanam AsavaH / 'Rdorap 3 / 3 / 57 / / / 4 abhiSUyateM ciraM kledyate abhiSavaH / trINi madyasandhAnasya / 'madyanuM athANuM"" iti bhASA // madyaNDakArottamau samau // 905 // 1 madyasya maNDo madyamaNDaH / 2 kAraNa kriyAvazAduttamaH kArottamaH / kArottaro'pi / "kArottama: (-ttaraH ) surAmaNDaH "[ amarakoSaH 2 110 42 // ] ityamaraH / " surordhve 60 svaccho bhAga : ''[ ] iti taTTIkA / dve madyamaNDasya // 905 // galvarkastu carSakaH syAt sarakazcAnutarSaNam / galantyanena galvarka: / 'gala adane ' (bhvA. 1 1. 4pratauM na dRzyate // 2. ' -sIdhavaH' iti trikANDazeSe, pR. 388 // 3. 'pUJ' iti3 // 4. ' -syaNDI' iti 2.4 // 5. 'midA' iti1.2 // 6. 'kiN' iti2. 3.4 // 7. 'kiNeH' iti // 8. 'tatra' iti3, 4pratau nAsti // 9 - ti' iti3.4 // 10. ' -noM' iti4 // 11. ' - NuM itira, ' - NoM' iti4 // 12. 'galyante' iti4 // Page #441 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 400 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 pa.se.), 'niSkaturuSka-(haimoNA-26)iti kapratyaye nipA- itItvam / 2 saha pIyate sahapAnam / lyuT / dve sahatyate / 2 caSyate bhakSyate'nena caSakaH, napaMsakaH / "caSako- pAnasya / 'sAthiI pIvauM' iti bhASA // 'strI"[amarakoSaH 2 / 10 / 43 ||]itymrH / 'caSa bhakSaNe' ApAnaM pAnagoSThikA / 30 (bhvA.u.se.), mUrdhanyAntaH, 'kvun zilpisaMjJayo: '(uNA-190) 1 A samantAt sambhUya pibantyatra ApAnam / 'pA iti kvun / 3 saratyanena sarakaH / 'sR gatau'(bhvA.pa.a.), pAne'(bhvA.pa.a.), adhikaraNe lyuT / "yatra(atra) sphaTi'kRJAdibhyaH [saMjJAyAM] vun'(uNA-713) puNkliiblinggaavetau| kaharyeSu naktamApAnabhUmiSu"[kumArasambhavam, sarga:-6, bho"zIdhau ca zIdhupAne ca caSake sarako'striyAm"[ ]iti 42] iti kumArasambhavaH / 2 pAnAya kRtA goSThI pAnagoSThI, gauDaH / 4 anutRSyantyanena anutarSaNam / 'jitRSA pipAsAyAm' tataH svArthe kani, 'ke'nnH74|13|| iti hrasvatveM pAna (di.pa.se.), lyuTa / antarSo'pi / "antarSazcaSakazcA- goSThikA / "pAnAya pAnasya vA goSThI AsanabandhaH pAnagoSThI" 10 'nukarSazca"["] iti bhAguriH / "sphATike pAtre'yaM rUDhaH" [abhi-,svopajJaTIkA 3 / 907] ityAcAryAH / dve pAnagoSThayAH // [am.kssiir.2|10|43||] iti kSIrasvAmI / catvAri madyapAna- upadaMzastvavadaMzazcakSaNaM madyapAzanam // 907 // pAtrasya / amrstu-"srko'pynutrssnnm''[amrkopH2|10|- 1 upadazyate pAnarucijananAya upadaMzaH / 'daMza 43 // ] iti sarakAnutarpaNazabdau surApariveSaNaparyAyAvAha, tena dazane '(bhvA.pa.a.), karmaNi. ghaJ / 2 evamavadazyate 40 sarako'nutarSaNametau madyapariveSaNasyA'pi nAmnI jJeye // avadaMzaH / 3 cakSyate cakSaNam / 'cakSa bhakSaNe'( ), karmaNi lyuT / 4 madyapasya azanaM kharavizadamabhyavahArya zuNDA pAnamadasthAnam madyapAzanam / catvAri upadaMzasya / 'madyanaM cAkhavalaM' 1 zunyate zuNDA / 'zuna gatau'(tu.pa.se.), 'jamantAH ' iti bhASA // 907 // (uNA-111) / zuNDA pAnagRham / "zuNDA pAnagRhe'nena nADindhamaH svarNakAraH kalAdau muSTikazca saH / (matA)''[medinIkozaH, DAntavargaH, zo-25] iti tAlavyAdau 1 nADI vaMzAdikRtA nalIti khyAtA, tAM mukhe vinyamediniH / pAnamadayoH sthAnamAspadaM kalyapAlagRhaikadezaH / / sya vAyunA dhamati zabdayati nADindhamaH / 'dhmA zabdA20 yathA-"zuNDAyAM pravijRmbhate parimalaH ko'pyeSa. zuNDAkRtaH" gnisaMyogayoH '(bhvA.pa.se.), 'naaddiimussttyoshc'3|2|30 // iti []iti / ekaM madapAnasthAnakasya, madasthAnakasya ca // khaza, 'khitynvyysy'6|3|66 // iti hrasvatvam / 2 svarNa madhuvArA madhukramAH // 906 // karoti alaGkArAdirUpatayeti svarNakAraH / 'karmaNyaNa' 50 321 // / 3 kalAM svarNazilpamAdattavAn svIkRtavAn 1 madhuno vArA avasarA madhuvArAH / 2 madhunaH malavibhajAderAkRtigaNatvAt kaH kalAdaH / kalaM svarNakramA madhukramAH // 906 // kAlikAmAdyati [A]khaNDayati vA / 'do'vakhaNDane' sapItiH sahapAnaM syAt (di.pa.a.), 'Ato'nupasarge kH'3|2|3|| / ata eva kaladhautamapi hemanAma / 4 muSTiM kAyati muSTikaH / 'kai 1 saha sambhUya pAnaM sapItiH / 'pA pAne'(bhvA.- zabde' (bhvA.pa.a.). 'Ato'nupasarge kaH' 323 // / catvAri pa.a.), 'striyAM ktin'33 94 // , 'ghumaasthaa-'64|66|| svarNakArasya // 1. dra. ama.kSIra. 2 / 10 / 43 // , pR.235 // , rAmAzramI 21043 // , pR.471 // , tayoH "caSazcAnutarSazca sarakaca" iti dRzyate, padacandrikA, bhA-2, bhI-726, pR.816 // , tatra "caSakazcAnutarSazca" iti dRzyate // 2. 'madyapAnasya' iti1|| 3. 'jJeyaM' iti3 // 4. dra. anekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA-1, 2 / 125 // , pR.77-78 // 5. tulanIyo'marakoSaH 2 / 10 / 40 // 6. 'sAthi' iti4|| 7 -vo' iti3, '-vU' iti4|| 8. 'sphu-' iti3 // 9. 'kan' iti4|| 10. '-tvaM' iti4|| 11. svopajJaTIkAyAm-"pAnasya goSThI AsanabandhaH" ityeva dRzyate, 3907 // , pR.200|| 12. '-daMzyate' iti3.4|| 13. 'cakSiG' iti3|| 14. '-no' iti3, '-' iti4|| 15. '-Dati' iti3 // Page #442 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 906-110] 2 taijasAvartanI bhUSa 20 1 taijasaM svarNAdi Avartyate'treti taijasAvartanI / 'vRtu vartane' (bhvA.A.se.), adhikaraNe lyuT TittvAd GIS (GIp / 2 muSyate svarNamanayA'syAM vA mUSA / 'muSa steye' (kryA.pa.se.) gurokSa hala: '3 13 1103 // ityakArapratyayai TApu, 'anyeSAmapi - '6 / 1 / 137 // iti dIrghaH / mUyate'syAM mUSeti vA / 'mUG bandhane' (bhvA.A.se.), 'mUGbhyolopazca (mUkhorlopazca ) ' (tu. daza. u. 9 / 17 ) ityUSan ( ityuSan ) / gaurAdiGISi mUSItyapi / "mUSI mRSatvovA mRSA ( mUSA tvAvartanI mUSI ) " 10] [] iti zabdAntara (zabdArNavaH) / dve 'mUMsI'' iti khyAtAyAH // bhastrA carmaprasevikA // 908 // vyutpattiratnAkarakalitA 1 basti dIpyate'gniranaveti bhasvA / 'bhasa bhartsanadIptyo: ' (ju.pa.se.), 'huyAmAzru (zu) bhasibhyastran '(uNA607), 'titutra- '7 / 2 / 9 // itIDabhAvaH, ajAditvATTAp / 2 carmaNA prasIvyate carmaprasevikA, puMstrIliGgaH / "carmaprasekko'pi ''[ ama.kSIra. 2 10 133 // ] iti kSIrasvAmyukteH // dhamanyamapi, maGkho yathA-"mukhenopadhamedagniM dhamanyantaritena tu" [ ] / dve 'dhamaNi' iti khyAtAyAH // 908 // AsphoTanI vedhanikAM 1 AsphoTayate vidyate'nayA AsphoTanI / 'sphuTa hiMsAyAm '('), 'sphuTa 'sphoTane' (') vA, karaNe karaNe lyuT gaurAdiH / 2 vidhyate'nayA mauktikAdi vedhanI 'vidha vidhAne ' (tu.pa.se.), karaNe lyuT, gaurAdiH, tataH svArthe karni vedhanikA / "ve tu nAsphoTanyAM (lAsphoTanyAM) sphoTanI vRSadaMzikA [] vAcaspatiH / dve ' zAraDI' iti khyAtAyAH // zoNastu nikaSaH karSe: / 401 1 zyati tanUkaroti zANa 'zo tanUkaraNe ' ( di.pa.a.), bAhulakANNaH / 'zaNa AdAne ' (bhvA.pa.se.) vA, ghaJantaH / puMstrIliGgo'yam / yallakSyam-"yastatkaNThakaThorAsthizANAyAM te jayasyasim "[ ]iti / 2 nikaSyate'trA'nena 30 va nikaSaH / 'kaSa hiMsAyAm (bhvA.pa.se.), 'gocarasaJcaravahavrajavyajApaNanigamA 3 3 / 119 // iti cakArAd ghaH 3 evaM kaSaH / trINi 'khurasANa' iti khyAtasya / "maNikArAdibhANDamAha (huH ) [ ama. kSIra. 2 110 32 // ] iti kSIrasvAmI // saMdezaH syAt kaGkemukhaH 1 saMdazyate'nena taptasvarNAdIrti saMdezaH | 'daMza dazane ' (bhvA.pa.a.), ghaJ / 2 kaGkapakSiNa iva mukhamasya kaGkamukhaH / dve 'sAMDasa' iti khyAtasya // 1 bhramaH kundaM ca yantrakam // 909 // 1 bhramati bhamraH / ' bhramu anavasthAne' (di.pa.a.), 40 ac / bhramyata iti vA / ghaJantaH, 'nodAttopadeza-' 7 / 3 / 34 // iti vRddhiniSedhaH / 2 kavate zabdAyate kundam, puMklI. / 'kuG zabde' (bhvA.A.a.), 'abdAdayazca' (uNA-538) iti sAdhuH / 3 yantryate'neneti yantram / 'yatri saGkoce' (cu.u.se.), karaNe ghaJ, svArthe kani yantrakam / trINi siMghADA' iti khyAtasya // 909 // 1 vaikeTiko marNikAraH 1 vikaTA maNayaH paNyamasya vaikaTikaH / tadasya paNyam 4 / 4 / 51 // iti Thak, 'ThasyekaH 7 / 3 50 // , 'kiti ca' 7 / 2 / 118 / / 2 uttejanAnmaNiM karoti maNikAra: / 'karma- 50 Nya 3 2 11 // | dve maNikArasya / 'javaharI' iti bhASA // zaulvikastAnakuTTakaH / 1 zulvaghaTanaM zilpamasya zaulvikaH / zilpam' 1. tulanIyo'marakoSa 2 / 10 / 33 // 2. 'gurozca halaH ' 3 | 3 |103 // ityasya pravRttirvicAraNIyA, gurutvAbhAvAt // 3. dra. TIkAsarvasvam, bhA-3, 2 / 10 / 34 // pR. 275 // , padacandrikA, bhA-2, zUdravarga:, zro- 716, pR. 806 // tatra "mUSA muSA tvA-" iti dRzyate // rAmAzramI 2 / 10 33 // pR. 466 // tatra " muSA tvAvartanI muSI" iti dRzyate // 4 'mUsI' iti3, 'mUSI' iti4 // 5. 'ti' iti3.4 // 6. 'iti' iti 4pratau nAsti // 4 7 ' - niSedha:' iti4 // 8 svAmyuktaH' iti3, 'svAmI' iti4 // 9 'sphuTa vikasane ' ( bhvA.A.se., tu.pa.se.), 'sphuTa bhedane' (cu.u.se.) iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 10. sphu' iti4 // 11. 'kan' iti // 12 dra. padacandrikA bhA-2, zUdravarga, zrI 716, 1.800 rAmAzramI 2 / 10 / 33 / / pR.466 / / 13. 'sA-' iti3 // 14. tulanIyo'marakoSaH 2 / 10 / 32 / 15. 'adane ' iti1.3, 'caNa zraNa dAne' ityatra svAminoktam'zaNa ityapi durga:' iti, 'caNa zaNa zraNa dAne ('ca' ityadhikaH sAyaNamate )' iti maitreyasAyaNau // 16. 'sapta-' iti // iti4 // 18. 'saMDAsI' iti3 // 19. 'iti' 4pratau nAsti // 20. 'saM-' iti3.4 // 17 'dIni ' Page #443 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 402 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDa:-3 4 / 4 / 55 // iti Thak / 2 tAnaM kuTTayati tAmrakuTTakaH / sUtrake ''[vizvaprakAzakozaH, kAntavargaH, yo-201] iti 30 'kuTTa chedane'(cu.pa.se.), curAdiH, Nvul / dve 'kaMsArA' mahezvaraH / dve 'sIvaNadorA' iti khyAtasya // iti khyAtasya // ___ tarkuH kartanasAdhanam // 911 // zAGkhikaH syAt kAmbavikaH 1 kRtyate veSTyate sUtramatra tarkuH, puMsi / 'kRtI 1-2 zaGkhaghaTanaM zilpamasya zAlikaH / kambughaTanaM veSTane '(ru.pa.se.), rudhAdiH, 'katerAdyantaviparyayazca'(uNA-16) zilpamasya kAmbavikaH / ubhayatra 'shilpm'4|4|55 // iti ityuH / 2 kRtyate kartanam, tasya sAdhanaM kartanasAdhanam / Thak, 'isusuktaantaat-'7|351|| iti prAptasya kAdezasyA'bhAvo dve 'trAka' iti khyAtasya // 911 // lakSyate / dve zaGkhadantAdighaTakasya / 'kacahaDA' iti bhASA / piJjanaM vihananaM ca tUlasphoTanakArmukam / "shngkhvlyaadikRt''[am.kssiir.2|10|8 ||]iti kSIrasvAmI // tunnavAyastu saucikaH // 910 // 1 piJjyate vihanyate piJjanam / 'piji hiMsAyA' (cu.u.se.), lyuT / 2 vihanyate'nena vihananam / 'han (hana) hiMsAgatyoH (a.pa.a.), karaNe lyuT / tUlasphoTanAya 40 santAne '(bhvA.u.a.), 'haavaamshc'3|2|2 // iti karmaNyaNa, kArmukaM tUlasphoTanakArmukam / dve "pIjaNAM' iti khyAtasya // 'Ato yuk-7|3|33||iti yuk / 2 sUcIvAnaM zilpamasya saucikaH / "zilpam'4455 // iti Thak / dve 'tUNArA sevanaM sIvanaM syUti: sUI' iti khyAtasya // 910 // 1-2 sevyate tat sevanam / 'Sivu tantusantAne' kRpANI kartarI kalpanyapi (di.pa.se.), lyuT / 'SThivuSivoryuTyupadhAdI? vA'( ) iti pakSe sIvanam / 3 sevanaM syUtiH / 'Sivu tantusantAne' 1 kRpANa ukta: (abhi.ci.zrI-782); tato gaurAdi (di.pa.se.), 'striyAM ktin'3|3|94||, 'cchoH shuutt-'6|4|tvaad GIS [kRpANI] / 2 kRtyate'nayA kartarI / 'kRtii| / 19 // ityUThi / trINi 'sIvaNauM"' iti khyAtasya // chedane '(tu.pa.se.), ambaravadaran, tato gaurAditvAd GIS / 3 20 kalpate'nayA kalpanI / 'kRpU sAmarthya '(bhvA.A.ve.), karaNe tulyau syUtaprasevakau // 912 // lyuT, gaurAdiH / trINi kartaryAH // 1 sIvyate sma syUtaH / 'Sivu tantusantAne '(di. saMcIta sevanI / pa.se.), 'nisstthaa'3|2|102|| iti ktaH, 'cchoH zUTa-' 50 64 / 19 / / iti UTh / 2 prasIvyate prasevakaH / 'akartari 1 sUcayati sUcI / 'sUca paizunye '(cu.u.se.), 'in ca kArake sNjnyaayaam'3|3|19|| iti ghaJantAt saMjJAyAM sarvadhAtubhyaH (uNA-557), tataH 'kRdikArAt-'(gaNasU- kan / "prasevaH kathito dhiirairviinnaanggsyuutyorpi''[vishv4|1|45 ||)iti GIS / 1 sIvyate'nayA sevanI / 'Sivu prakAzakozaH, vAntavargaH, zro-51] iti mahezvaraH / "syUto tantusantAne'(di.pa.se.), karaNe lyuT, gaurAdiH / dve sUcyAH // vastrAdhAvapanam''[ ]iti taTTIkA / "prasevasaMsthApitadevasUcisUtraM pippalakam vastraiH''[ ]ityanekArthodAharaNam / dve sAmAnyena vastrAdyAva1 sUce: sUtraM sUcisUtram / 2 pippalameva pippa . panasya / 'chugacau~, kothaluM ' ityAdi bhASA // 912 // lakam / svArthe kan / "pippalakaM stanavRnte mataM sIvana- tantravAyaH kuvindaH syAt 1. tulanIyo'marakoSaH 2 // 10 // 6 // 2. 'viruddha' iti4|| 3. 'DIp' iti1|| 4, 'sUcI' iti1.2|| 5. 'mA-' iti2|| 6. 'prasiddhasya' iti2.3 // 7 'trAkalA' iti3 // 8. -ke' iti3|| 9. 'piji hiMsAbalAdAnaniketaneSu' iti curAdau kSIrataraGgiNyAdayaH // 10. ito'gre 3pratau 'tatra' iti dRzyate // 11. 'piM-' iti3, 'pI-' iti4 // 12. tulanIyo'marakoSaH 325 // 13. 3pratau nAsti, ito'gre 3.4pratyoH 'iti' iti dRzyate // 14. '-No' iti3, '-Nau' iti4|| 15. '-cau' iti3.4|| 16. '-lo' iti3, '-lau' iti4|| 17. 'iti bhASA' iti2.3|| Jain Education Intemational Jain Education Intermational Page #444 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 403 910-915] vyutpattiratnAkarakalitA 1 tiryakprAsAritAstantavastantramityucyante, tantraM vayati zrutizAkhAntare zAstre karaNe vyarthasAdhake / tantravAyaH / 'veJ tantusantAne '(bhvA.u.a.), 'hAvAmazca' iti kartavyatA tantvoH ||"[anekaarthsNgrhH 2413-414] 3 / 2 / 2 // ityaN / tantuvAyo'pi / 2 kuM vindati ku- ityanekArthaH / dve sUtrasya // 913 // vindaH / 'vidlu lAbhe'(tu.u.a.), 'gavAdiSu videH (ca nijakarana jaMka. vindeH) sNjnyaayaam'(vaa-3|1|138|| iti zaH / dve 'vaNakara' 1nirNenekti kSAlayati nirNejakaH / 'Nijir zaucaiti khyAtasya // trasaraH sUtraveSTanam / poSaNayoH '(ju.u.a.), Nvula / dhAvako'pi / 2 raJjayati rajakaH / 'raJja rAge'(bhvA.u.a.), 'zilpini STun(vun)' 1 trasyati calati trasaraH / trasI udvege'(di.pa.se.), 31145 // , 'kvun zilpisaMjJayoH (uNA-190)iti kvun baahulkaadrn| 2 sUtraM veSTyate vAnArthamatreti sUtraveSTanam / vA, 'yuvornaakau'7|1|1||, asi ake ane ghinuNi ca 40 10 'veSTa veSTane '(bhvA.A.se.), adhikaraNe lyuT / dve 'aTeraNa' raJjenrlopo vAcyaH / rajakIti tu 'puNyogaadaakhyaayaam'4|1|iti khyAtasya // 48 // iti GIS, apuMyoge tu GISA na bhAvyamiti bhASyavANiyU~tiH kArAbhiprAya iti, evaM tu 'prtyysthaat-'7||3||44|| itItve rajiketi bhAvyam / dve rajakasya // 1 vAnaM vANiH, strIliGgaH / 2 vizeSeNa UyanaM vyUtiH / 'UyI tantusantAne'(bhvA.u.se.), vipUrvaH, 'striyAM ____ pAdukAkRt tu carmakRt / ktin'3|3|94 // , 'lopo vyorvli'6|1|66|| iti yalopaH / 1 pAdukAH pAdatrANAni karoti pAdukAkRt / dve 'vANauM' iti prasiddhasya // kvip, 'hsvsy-'6|171 // iti tuk / 2 carma karoti vAnadaNDo vemA vikAraM prApayati carmakRt / kvip, 'hsvsy-'6|171 // iti tuk / dve carmakRtaH // 1 vAnArthaM daNDo vAnadaNDaH / 2 vayantyanena vemA, puMklIbaliGgaH / 'veJ tantusantAne '(bhvA.u.a.), '-manin' upAnat pAdukAH pAdUH pannaddhA pAdarakSaNam // 914 // 50 (uNA-584)iti manin / vemAnau, vemAnaH ityAdi puMsi / / vema, vemanI vemnI, vemAni ityAdi klIbe / dve vAnadaNDa 1 upanahyati pAdamiti upAnat / 'naha (Naha) sya / 'nalI vAMsaNI' iti bhASA // bandhane'(di.u.a.), upapUrvaH, kvip, 'nhivRtivRssi-'6|suutraanni tantavaH // 913 // 3 / 116 // ityAdinA dIrghaH, 'naho dh:'8|2|34|| 'vA'vasAne' 8456 // / 2-3 padyate'nayA pAdukA / 'pada gatau' 1 sIvyate paTa ebhiriti sUtrANi, puMklI. / 'Sirbu (di.A.a.), 'lssptpd-'3|2|154|| ityAdinA ukaJ, tantusantAne'(di.pa.se.), 'sivimucyoSTerU ca'(uNA-602)iti TAp / asmAdeva dhAto: "Nit kasipadi-'(uNA-85)iti STran, TerUkAraH / SittvAt striyAM sUtrI / sUtryate paTa ebhiriti NidUH / saMpadyarthe kartarIti UkArapratyayo NittvAd vRddhi: vA / 'sUtra granthe '(cu.u.se.), karmaNi ghaJ / 2 tanyante tantavaH, pAdUH saMjJAyAM kani 'ke'nn:'7|4|13 // iti hrasvatve pAdupuMsi / 'tanu vistAre '(ta.u.se.), 'sitanigamisisici-' keti vA, tadabhAve pAdUH / 4 padozcaraNayornaddhA panaddhA / 60 (uNA-69)ityAdinA tun / tantramapi // . 5 pAdau rakSyete'nena paadrkssnnm| 'rakSa pAlane '(bhvA. 30 "tantraM siddhAnte rASTre ca paracchandapradhAnayoH / pa.se.), karaNe lyuT / pAdatrANamapi // 914 // 6 prANebhyo agade kuTumbakRtye tantuvAne paricchede // 1 // hitA praannhitaa| SaDupAnahaH / zeSazcAtra 1. tulanIyo'marakoSaH 3 / 2 / 24 // 2. ito'gre 2pratau 'veJ' iti dRzyate // 3 -No' iti3|| 4 'khyAtasya' iti3.4|| 5 'puMklIbaH' iti3|| 6. 'ityAdi' iti4|| 7. '-klIbaH' iti3.4|| 8. 'Siv' iti3 // 9. 'sUtra vimocane' iti svAmI, 'sUtra veSTane' iti maitreyasAyaNau // 10. '-prasAdhake' iti3|| 11. 'rajakarajanaraja:sUpasaMkhyAnaM kartavyam' iti kAzikAsammatavArtikam, kAzikAvRttiH, bhA-5, 64 / 24 // , pR.378 // 12. 1.4pratyo sti // 13. '-pi' iti3.4|| 14. 'iti' iti 3.4pratyo sti / / Jain Education Intemational Page #445 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 404 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDa:-3 "pAdukAyAM padarathI pAdajaGguH padatvarA / kulAlaH syAt kumbhakAro dnnddbhRcckrjiivkH| ( pAdavIthI pAdapezI) pAdapIThI padAyatA // 1 // " 1 kuM mRdaM lAlayati kulAlaH / 'lala vilAse' 30 [zeSanAmamAlA 3 / 155-156 // ] iti // (bhvA.pa.se.), NyantAdasmAt 'krmnnynn'3|2|1|| / kulAni tvAbaddhA'nupadaM hi yA / gRhANi alatIti vA / 'ala bhUSaNAdau '(bhvA.pa.se.), 1 anupadamiti, 'yasya caayaamH'2|1|16 // itya ac, aN vA / kolati saMstyAyati vAtamiti vA / 'kula vyayIbhAvaH / saivopAnat, anupadaM pAdAyAmapramANA baddhA saMstyAne (bhvA.pa.se.), kAlanpratyayaH / 2 karaNaM kAraH, anupadInA / 'anupdsrvaa-'5|2|9|| ityAdinA khaH, khasyenA- kumbhaM(kumbhasya) kAraH kumbhakAraH / 'upapadam- '2 / 2 / 19 // dezaH / yA upAnadanupadaM padAyAmena AbaddhA, sA'nupa- iti samAsaH / 3 daNDaM bibharti daNDabhRt / 'DubhRJ dhAraNe' dInetyanvayaH / ekaM 'mojaDI' iti prasiddhAyAH // (ju.u.a.), kvip, 'hrsvsy-'6|171 // iti tuk / 4 cakreNa jIvati cakrajIvakaH / 'jIva prANadhAraNe'(bhvA.10 na, vIM varatrA syAt pa.se.), Nvul / catvAri kumbhakArasya // 1nahyate badhyate'nayeta, nadhI, strIliGgaH / 'naha zANAjIvaH zastramA| bhramAsakto'sidhAvakaH 40 (Naha) bandhane '(di.u.a.), 'daamnii-'3|2|182 // iti STran, 'naho dhH'8|2||34|| iti dhatvam, 'jhsssttho:-'8|2|40 // // 916 // iti dhatvaM takArasya, 'jhalAM jaz jhshi'8|4|53 // , SittvAt 1 zANayA jIvati zANAjIvaH / pacAdyac / 2 'ssidgauraadibhyshc'4|141|| iti GIS / 2 vardhate dIrdhI- zastrANi mArTi tejayati zastramArjaH / 'mRjUSa zuddhau'(a.bhavati carmarajjutvAd vardhI, puMstrIliGgaH / 'vRdhu vRddhau' pa.ve.), 'krmnnynn'3|2|1 // , 'mRjervRddhiH 7 / 2 / 114 // / 3 (bhvA.A.se.), 'vRdhivapibhyAM ran'(uNA-185), 'pugantala- bhrame Asakto bhramAsaktaH / 4 asIn dhAvayati zodhayati asidhuupdhsy-7|3|86 // iti guNaH, gaurAdiH / "vAM carmabandhe dhAvakaH / 'dhUJ kampane '(svA.u.ve), NijantaH, Nvul / catvAri bhavA vAdhrI'[ ] iti haTTacandraH / "karazabdaprAyuktA pAdukAyA- 'teramA' iti khyAtasya // 916 // 20 mapi vardhItyupacArAt puMsyayaM rAmavat, striyAM nadIvat, vardhA Abanto'pi"[]ityanye / 3 viyate vastrA / 'vaja varaNe, dhUsarazcAkrikastailI syAta (svA.u.se.), 'vRJ AcchAdane '(cu.u.se.) vA, 'vRzcit' 1 dhuvati dhunoti vA dhUsaraH / 'dhUJ kampane' (uNA-387) ityatran / trINi 'vAdharI' iti khyAtAyAH // (svA.u.ve.), 'dhU vidhUnane '(tu.pa.se.) vA, kRdhUmadibhyaH kit' 50 (uNA-353)[iti] saran(saraH) / 2 cakraM paNyamasya ArA carmaprabhedikAM // 915 // cAkrikaH / 'tadasya pnnym'4|4|51 // iti Thak / 3 1 iyarti pravizati tanturanayA ArA / 'R gatau' tailamastyasya' tailI / 'ata initthnau'5|2|115 // itIniH / (ju.pa.a.), bhidAditvAdaG, vRddhizca / 2 carma prabhinatti carma tilantudo'pi / trINi 'ghAMcI' iti khyAtasya // prabhedikA / 'bhidir vidAraNe'(ru.u.a.), Nvul, 'prtyysthaat-'7|3|44 ||itiitvm / dve 'Ara' iti khyAtasya // 915 // piNyAkakhalau samau / 1-1. 'pAda-' iti, 1-2. koSThAntargatapAThasthAne 'pAdavIthI ca pezI ca' iti ca zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 3 'mau-' iti3|| 4. 'khyAtAyAH' iti4|| 5 tulanIyo'marakoSaH 2 / 10 / 31 // 6 'iti' iti 1pratau nAsti / / 7 -liGgaH' iti 4pratau nAsti // 8 dra TIkAsarvasvam, bhA-3, 2 / 10 / 32 // , pR.273 // , tatra "vArdhI dIrghavadAdiriti haDDucandraH' iti dRzyate, padacandrikA, bhA-2, zUdravargaH, zo714, pR.803|| 9 tulanIyo'marakoSaH 2 / 1034 // 10. 'I-' iti1.2.3|| 11. 'lvul' iti1.2|| 12. '-nyAse' iti3|| 13. 4pratau nAsti // 14 atra yudhiSThiramImAMsakamahodayena kRtA TippaNI draSTavyA, kSIrataraGgiNI, bhvAdiH, dhAtusaM-343, Ti-7, pR.81 // 15. 'DubhRJ dhAraNapoSaNayoH' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 16. '-syAsti' iti1 / / Jain Education Intemational Jain Education Intermational Page #446 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 915-919] 1 piSyate piNyArkaH, puMnapuMsakaH / yadgauDa:" piNyAko'strI tilakalke' [] / 'piSlR saJcUrNane ' (ru.pa.a.), 'pinAkAdayazca' (uNA - 455 ) iti sAdhuH / 2 khanya khalaH, puMklI. / 'khana khanane ' ( bhvA.u.se.), 'mRjikhanyAhanibhyo Dit ' (haimoNA - 472 ) ityalaH / dve khalasya // rathakRt sthapatistvaSTA kASThatad takSavardhakI vyutpattiratnAkarakalitA // 917 // 1 rathaM karoti rathakRt / kvipiM, 'hrasvasya - '6 / 1 / 71 // iti tu / rathakAro'pi / 2 sthApayati stha10 patiH 3 tvakSati tanUkaroti kASThamiti tvaSTa | 'takSa tvakSa (takSU tvakSU) tanUkaraNe' (bhvA.pa.ve.), 'nasRneSTa- ' (uNA252 ) iti sAdhuH / 4 kASThaM takSNoti kASThatad / 'takSa (takSU) tanUkaraNe' (bhvA.pa.ve.), karaNe kvip takSateH saMyogAntalopaH / kASThatakSau, kASThatakSaH ityAdi / 5 takSNoti tanUkaroti takSA / 'takSa (takSU) tanUkaraNe' (bhvA.pa.ve.), 'kaninyuvRSitakSirAjidhanvipratidiva: ' ( uNA - 154) iti kanini pratyaye sAdhuH / takSANau, takSANaH ityAdi / 6 vardhayati chinatti vardhakiH / 'vRdhu chedane ' ( ), vardhaterakiH, pRSodarAdirvA / SaT sUtradhArasya // 917 // 20 grAmAyatto grAmaMtakSaH 1 grAmasyAyatto grAmAyattaH / 2 grAmasya takSA grAmatakSaH / ' grAmakauTAbhyAM ca takSNaH '5 / 4 / 95 // iti Tac 'nastaddhite '6 / 4 / 144 // iti TilopaH sarveSAM sAdhAraNatakSetyarthaH / ekaM grAmasUtradhArasya // kautakSo'nadhInaH / 1 kuTyAM zAlAyAM bhavaH kauTaH / ' tatra bhavaH' 4 | 3 153 // ityaN / kauTaH svatantraH saM cAsau takSA ca kauTatakSa: / 'grAmakauTAbhyAM ca takSNaH 5 14 / 95 // iti Tac / svApaNazAlAyAM yaH karma karoti, svavazo na kasyacit 30 pratibaddha ityarthaH / 2 nAsti adhi upari inaH svAmI 405 asyeti anadhInaH / sa eva anadhInakaH / ekaM svavazasUtradhArasya // vRkSa kSaNI vAsI 9 vRkSAn bhinatti vRkSabhit / 'bhidir vidAraNe' (ru.u.a.), kvip / 2 takSyate'nayA takSaNI / 'takSa tvakSa (takSU tvakSU) tanUkaraNe' (bhvA.pa.ve.), karaNe lyuT gaurAdiH / 3 vasati haste vAsi: / 'vasa nivAse ' (bhvA.pa.a.), 'vasivapivadirAjiM - ' ( uNA - 564 ) ityAdinA in, sa ca Nit, tataH 'kRdikArAt-'(gaNasU - 4 / 1 / 45 ) iti GIS vA trayo'pi strIliGgIH / trINi 'vAMsolI' iti khyAtAyAH // krakecaM karapattrakam // 998 // 40 1 krazabdoccAraNena kacati krakacam, puMnapuMsakam / " krakaco'strI " [ amarakoSaH 2 | 10 |34 // ] ityamaraH / 'kaca gatau (zabde) ' (bhvA.A.se.), ac / 2 karasaJcAryaM pattrAkAraM vastu karapattram, kani karapattrakam / karazabdoccAraNena patatIti vA, STran / dve 'karavata' iti khyAtasya // 998 // sa urddhano yatra kASThe kASThaM nikSipya takSyate / 50 1 yasmin kASThe'nyat kASThaM nikSipya saMsthApya takSyate, tannAmaikam uddhanaH iti / uddhanyate kASThamatra uddhanaH / 'uddhano'tyAdhyAne (-tyAdhAnam) '3 / 3 / 80 // iti sAdhuH / 'khoDa' ityAdisUtradhAra bhASA / kASThamityupalakSaNam, tena lohAdirapi, tadA 'ayahararNe' iti bhASA | yallakSyam"lohodghanaghanaskandhAH "[ ]iti // vRkSodano vRkSabheda 17 1 vRkSo'dyate chidyate'nena vRkSAdanaH / 'ada bhakSaNe' (a.pa.se.), karaNe lyuT / 2 vRkSAn bhinatti vRkSabhedI / grahAditvANNiniH / dve 'kuhArDI' iti khyAtasya // TaGkaH pASANaMdArarkaH // 919 // 1. 'piSeH pinpiNyau ca' (haimoNA - 36 ) ityAkaH // 2. ' - klIbaliGgaH' iti4 // 3. 'khanu avadAraNe' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 4 'kvip' iti3 // 5. 'vRdhu chedanapUraNayo:' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 6 'paJca' iti3 // 7 tulanIyo'marakoSaH 2 109 // 8 3 pratau nAsti // 9. 3. 4pratyornAsti // 10. 'vasivapiyajirAji- ' (uNA - 568) ityuNAdigaNe // 11. 'GISi' iti3 // 12. 'GgaH' iti3 // 13. 'vaM-' iti1, 'vaMzo ' iti3 // 14 'kra-' iti4 // 15. 'yatra' iti4 // ' Ne' iti3 // 17 dra. svopajJaTIkA 3 / 919 // pR. 202 // tulanIyo'marakoSaH 2 | 10 |34 // 19. 'kuhA' iti4 // 16. 18. Page #447 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 406 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDa:-3 1 hanyamAnaM Tamiti zabdaM kAyati TaGka / 'kai ISIkA tUlikeSikA // 920 // zabde'(bhvA.pa.a.), 'aato'nurp-'3|2|3 // iti kaH [ama. 1 ISati ISIkA / 'ISa uJche' (bhvA.pa.se.), 30 kssiir.2|10 // 34 // ] iti kSIrasvAmI / Takyate'nena TaGka iti 'alIkAdayazca(uNA-465) iti Ikani sAdhaH / 2 talyate vA / 'Taki bandhane '(cu.u.se.), karaNe ghaJ / puMklIbali- taliH / 'tUla niSkarSe '(bhvA.pa.se.), 'igupadhAt kit' Ggo'yam / yadamarazeSa:-"modakastaNDakaSTaGkaH''[ ] iti / 2 (uNA-559) itIna, 'kadikArAta-'(gaNasa-41145 // ) iti pASANaM dArayati pASANadArakaH / 'dR vidAraNe'(tryA.- GISa, tataH svArthe kan, 'ke'nn:7|4|13|| [ tUlikA] / pa.se.), NijantaH, Nvul / dve 'TAMkaNA' iti khyaatsy||919|| 3 ISati ISikA / 'ISa uJche' (bhvA.pa.se.), Nvul / vyokAraH karmAro lohakAraH trINi kASThalohAdimayazalAkAyAH // 920 // 1" 'vyo 'ityavyayaM lohabIjavAcI"["]iti bhakSyakAraH kAndavikaH zrIbhojaH, tat karotIti vyokAraH / 'krmnnynn'3|2|1|| 1 kharavizadamabhyahAryaM bhakSyam, tat karoti bhakSya"vyokAro'yaskAroM lohakAraH syAt"[ ]iti ratnAkaraH / kAraH / 'krmnnynn'3|2|1|| / 2 kandaH svedanikA vizeSeNa okaM samavAyamiyati vyokAra iti vA / anye tu paNyamasya kAndavikaH / 'tadasya pnnym'4|4|51|| iti 40 "aTavyA karotthaM yo lohabIjaM dhmAtvA saMskaroti sa vyo Thak / kandunA kRtaM kAndavam, tat paNyamasyeti vA / kAra:'["]ityAhuH / 2 karma iyartti kAraH / karoti kAroM lakSyATTaka: kAdezauM na / dve 'kandoI' iti khyAtasya // vA / 'tuSArAdayazca'(uNA-419)ityArani sAdhuH / 3 lohaM karoti lohakAraH / 'krmnnynn'3|2|1||, 'vAhUmo' dezyAm / kandusvedanike same / trINi lohakArasya / / 1 kandantyenAM kanduH, puNstrii| yadamaraH-"kandurvA noM"[amarakoSaH 2 / 9 / 30 // ] iti / 'kadi vaiklavye'(bhvA.1 kUTyate hanyate'nena kUTam, punapuMsakam / yada- A.se.), bAhulakAt 'kRbhRmR-'(uNA-7) ityAdinA uH / 20 mara:-"kUTamastriyAm''[amarakoSaH 3 / 3 / 37 // ] / 'kUTa dAha' 2 svidyate'nayA svedanIM / 'aiSvidA gAtraprakSaraNe'(di. (cu.pa.se.), ghaJ / 2 ayo hanyate'nena ayodhanaH / 'han pa.se.), karaNe lyuTa, gaurAdi: / kani svedanikA / dve (hana) hiMsAgatyoH '(a.pa.a.), karaNe ghaja, 'ho hanteH-' kAndavikapAkasthAnasya // 7 / 354 // iti kutvam / dve lohaghanasya / ayaskArabhANDasya raGgAjIvastaulikikazcitrakRcca vA, kuTTanAdhArasya vA // 1 raGgA varNAstairAjIvati raGgAjIvaH, ac / 2 vrazcanaH patraparazuH tUlikAlikhanaM zilpamasya taulikikaH / 'shilpm'4|4|1 vazcata chinatti vrazcanaH / [o]vaJca chedane' 55 // iti Thak / 3 citraM karoti citrakRt / kvipi, (tu.pa.ve.), nandyAditvAllyuH / 2 pattrANAM chedakaH, pattrAkAro 'hrsvsy-'6|171 // iti tuk / 'divaavibhaa-'3|2|21|| vA parazuH patraparazuH / dve nAgavallIpattrachedakakartAH // iti Te citrakaro'pi / trINi citrakRtaH // 14 1. '-pasarge kaH' iti3.4|| 2. 3.4pratyornAsti // 3 'svAmI' ityevara.3 // , ama.kSIrasvAmiTIkAyAm-"hanyamAnaH-TaMzabdaM kAyati" ityeva. dRzyate, pR.233 // 4 'ayam' iti 3.4pratyornAsti // 5 dra. am.kssiir.2|107||, pR.226 // , svopajJaTIkA 31920 // , pR.203||, tayoH "vyorityayaHparyAyaH" iti dRzyate // 6. dra. padacandrikA, bhA-2, zUdravargaH, zrI-690, pR.779 // , rAmAzramI 2107 // , pR.454|| 7'-karo' iti3 / / 8. 'zrIdharaH' iti1||, dra. TIkAsarvasvam, bhA-3, 2 / 107 // , pR.254 // , tatra 'ratnakozaH' iti dRzyate // 9. '-tIti' iti1.3|| 10. dra. padacandrikA, bhA-2, zUdravargaH, zro-690, pR.780|| 11. 4pratau nAsti // 12. svAmisammato'yaM dhAtvarthaH // 13. '-te' iti3|| 14. '-jhUb' iti1.2.4 // 15. 'kani' iti3|| 16. 'bhakSam' iti3|| 17. 'tadasya paNyamiti' iti4 // 18. 'isusuktAntAt kH'7|3 51 // ityanena 19. 'kada-' iti1|| 20. '-tyenA' iti4|| 21. 'nA kundurvaa'[2|9|30||] ityamarakoSe // 22. 'bhRmR-' ityevoNAdigaNe // 23. '-dinI' iti3|| 24. 'gaurAditvAd GIp (GIS)' iti4|| 25. '-p' iti4 // Jain Education Intemational Page #448 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 920-924] vyutpattiratnAkarakalitA 407 atha tUlikA // 921 // nApitazcaNDilaH kSurI // 922 // kUcikA kSuramardI divAkIrtirmuNDako'ntAvasAyyapi / 1 tUlayati tUlikA / 'tUla niSkarSe '(cu.u.se.), Nvula, TAp, 'prtyysthaat-'7|3|44 / / itItvam // 921 // 2 1 'pi gatau '(tu.pa.a.), ktapratyaye pitaH, na pitokUcati kucikA / kUcadhAtoH Nvula, [TAp], 'pratyaya- 'pitaH, na apito naapitH| sarvopagatasarvAt (srvosthaat-'7|3 144 // itItvam / dve 'pIMchI' iti khyAtAyAH // pagatatvAt) / na Apyate vA naapitH| 'Apla vyAptau' citramAlekhyam (svA.pa.a.), 'nagyApa iTa ca'(uNA-367)iti tana, 'nbhraadd-'6|3 75 // iti naprakRtyA / 2 caNDate caNDilaH / 1 cIyate citram / 'ciJ cayane'(svA.u.a.), 'caDi kope'(bhvA.A.se.), bAhulakAdilac / 3 kSuro'amicimidi-'(uNA-603)ityAdinA traH, sa ca kit / 'styasya kSurI / 'ata initthnau'5|2|115|| // 922 // 4 10 2 Alikhyate Alekhyam / 'likha lekhe '(tu.pa.se.), kSureNa mardayati kSuramardI / 'mRda kSode'(vyA.pa.se.), grahAdi- 40 'Rhlornnyt'3|1|124|| / dve citrasya // tvANiniH / 5 divA divase kIrtirvyApAraH [kIrtanaM] palagaNDastu lepyakRt / vA'sya divAkIrtiH, rAtrau kSurakarmaniSedhAt / 6 muNDayati 1 palena mAMseneva mRdAdinA gaNDate(gaNDati) upa- muNDakaH / 'muDi moDane '( ), Nvul / 7 nakhAdInAlimpati palagaNDaH / 'gaDi upalepe'( ), ac / mantamavasyati prAntaM nayati antAvasAyI / 'So'ntakarmaNi' palAdhunmAnaprakAreNa gaNDati upalimpati upacinoti vA (di.pa.a.), grahAditvANiniH, 'Adeca- '6 / 1 / 45 / / palagaNDaH / ac / lepyaM karoti lepyakRt / lepako'pi / ityAtvama, 'Ato yuk - '7 / 3 / 33 / / antAvasAyinau, dve 'choha' iti khyAtAyAH // antAvasAyinaH ityAdi / "grAmaNI: bhaNDivAhikaH kSaurika: pustaM lepyAdikarma syAt bhANDikaH''[zeSanAmamAlA 3 // 156 // ] iti zaiSikANi / sapta nApitasya // 1 pusyate'bhimRdyate mRdatra pustam, puMklI. / 20 'puMs (puMsa) abhimardane'(cu.u.se.), bAhulakAt tak / muNDanaM bhadrAkaraNaM vapanaM parivApaNam // 923 // 50 pustyate Adriyate vA / 'pustaNa AdareM '(cu.u.se.), karmaNi ghaja / lepyamAdirasya lepyAdi, tacca tata karma / kSauram kSAram ca lepyaadikrm| anye tu-"Adizabdavarja lepyakarma''[] 1 muNDyata iti munnddnm| muDidhAtoH karmaNi ityevamAhuH / yanmahezvara:-"pustaM tu pustake lepyakarma- lyuT / 2 bhadrA kriyate bhadrAkaraNam / lyuT, 'bhadrAcca' vijJAnayorapi"[vizvaprakAzakozaH, tAntavargaH, zro-27] iti / (vaa-5|4|67||)iti DAc / 3 upyate vapanam / 'vapauG "pustaM tu pustake klIbaM vijJAne lepyakarmaNi''[vizva- muNDabIjayo:'( ), lyuT / 4 parivApyate parivApalocanakozaH, tAntavargaH, zrI-31] iti shriidhrH| triSvartheSu Nam / 'vapauG muNDabIjayo:'( ), lyuT // 923 // yathA-"pustaM samastaM sudRzA nirastaM saubhAgyabhUme bhavato 5 kSurasyedaM karma kSauram / 'tsyedm'4|3|120|| ityaN / viyoge''["]| ekaM 'gArA' iti khyAtasya / lepyAdI- paJca muNDanasya // 30 tyAdigrahaNAd 'gomayamuruDacUnAprabhRtirnu gAru' iti bhaassaa|| nArAcI tveSaNyAm 1. -SaNe' iti3|| 2. 'Ale-' iti1.3|| 3 'lekhane' iti3, 'likha akSaravinyAse' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 4 'mRgA-' iti3 // 5 kSIrataraGgiNyAdau upalepArthakagaDidhAturna dRzyate // 6 '-vardhane' iti maitreyasAyaNau // 7 NakArAnubandho haimamate // 8 'pusta busta AdarAnAdarayoH' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 9 '-bdaM' iti1|| 10. 'lekhya-' iti vizvaprakAzakoze, pR.58|| 11. dra. anekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA-1, 2 / 176 // , pR.106|| 12. '-mura-' iti3.4|| 13. '-muM' iti1, '-noM' iti4|| 14 'ri pi gatau' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 15. '-sattvAt' iti3|| 16. 'vA' iti 1pratau nAsti // 17. moDanArthakaguDidhAturdraSTavyaH // 18. 'bhA-' iti4 // 19. 'bhaNDivAha-' iti shessnaammaalaasvopjnyttiikyoH|| 20. 'vya-' iti3 // Jain Education Intemational Page #449 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 408 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 1 naramaJcati narAG / 'aJca gatipUjanayo:'(bhvA. pa.se.), 'RtvigddhRk-'3|2|59 // ityAdinA kvin / narArca 1 veNuM dhamati veNudhmaH / 'dhmA zabdAgniiyaM nArAcI / 'tsyedm'4|3|12|| ityaNa, 'TiDDANaJ-' saMyogayoH (bhvA.pa.se.), 'Ato'nusargeka: '3 / 2 / 3 // , 'Ato 4 / 1 / 15 // iti ngiiss(ngiip)| 2 iSyate anviSyate vraNo lop:-'64|64|| 2 veNuvAdanaM zilpamasya vaiNavikaH / 'nayeti eSaNI / 'iSu icchAyAm'(tu.pa.se.), karaNe lyuT, 'shilpm'4|4|55 // iti Thaka / dve vaMzavAdakasya // 'issernicchaarthaat(-rthsy)'(vaa-3|3|107||)iti yuc vA, gaurAditvAd GISa, tatra / "nArAcyeSaNikAyAM ca''[vizva pANighaH paannivaadkH| prakAzakozaH, cAntavargaH, zrI-14] iti mahezvaraH / "eSaNI 1 pANI hanti pANidhaH / 'han(hana) hiMsAvaidyazilAko "[]iti tttttiikaa| dve vaidyazilAkAyAH // gatyoH '(a.pa.a.), 'pANighatADaghau shilpini'3|2|55 // devAjIvastu devalaH / iti saadhuH| 2 pANI vAdayati pANivAdakaH / 'vada abhivAdanastutyoH '(bhvA.A.se.), NijantAt, Nvul / 40 1 devAn AjIviti devAjIvaH / ac / 'tAlIvajADaI' iti tannAmnIdve // devAn AjIvikArthaM lAtavAn gRhItavAn devalaH / 'lA dAne'(a.pa.a.), 'Ato'nupasarge kH'3|2|3|| / syAt prAtihAriko mAyAkAraH yadvA 'tevR deva devane'(bhvA.A.se.) 'artikamicami 1 pratiharaNaMH vyAjaH prayojanamasya prAtihArikaH / bhrami-'(uNA-412) ityAdinAra:, 'kapilakAdInAM ___ 'tadasya prayojanam '5 / 1 / 109 // iti Thak / 2 mAyAM saMjJAcchandaso:'( )iti latvam / dIvyatIti vaa| karoti mAyAkAraH / 'krmnnynn'3|2|1||| dve 'indravRSAditvAt kalac / yaduktam jAlIyA' iti khyAtasya / 'mAyAvI' iti bhASA // "mAtApitRvisRSTAnAM kriyAmutsRtya yAcakaH / mAyA ta zAmbarI // 925 // devArcanaparovipro vittArthI vatsaratrayam // 1 // 20 savai devalako nAma havyakavyeSu vrjitH||" 1 mAti vizvamasyAM mAyA / 'mA mAne' [ ]iti / dve 'pUjArA' iti khyAtasya // (a.pa.a.), 'shyaavydhaashru(su)sNshru(sNyu)-'3|1|141 // ityAdinA NaH, 'Ato yuk-7|3|33 / / iti yuk / 2 50 mArdaGgiko maurajikaH zambarAkhyadaityasyeyaM zAmbarI / 'tasyedam '4 / 3 / 120 // 1-2 mRdaGgavAdanaM zilpamasya mArdaGgikaH muraja- ityaNa, 'TiDDANaj- '4 / 1 / 15 // iti GISa(DIp) / dve vAdanaM zilpamasya maurajikaH / ubhayatra 'shilpm'4455|| paravaJcanabuddheH // 925 // iti Thak / dve mRdaGgavAdakasya // indrajAlaM tu kuhakaM jAlaM kusRtarityapi / vINAvAdastu vaurNikaH // 924 // 1 indrasya jAlam indrajAlam / 2 kuhayate 1 vINAM vAdayati vaanniivaadH| 'vadi abhi- vismApayate" kuhakam / 'kuhaNe vismApane '(cu.A.se.), vAdanastutyo: '(bhvA.A.se.), NijantaH, tataH 'karmaNyaNa' NijantaH, Nvul / kuhukumapi / 3 jAlamiva jAlam / 3 / 2 / 1 // / 2 vINAvAdanaM zilpamasya vaiNikaH / 'zilpam' 4 kutsitA sRtiH hiMsArthaM kusRtiH / catvAri 'indrajAla' 30 4 / 4 / 55 // iti Thak / dve vINAvAdakasya // 924 // iti khyAtasya // 1. '-casya' iti4|| 2. '-zalAkA' iti4 // 3. 'jIvi-' iti 2.3.4 // 4. '-bhramicami-' ityuNAdigaNe // 5. anena granthena devarazabdo vyutpAditavAn sAyaNaH, dra. mA. dhAtuvRttiH, bhvAdiH, dhAtusaM-327, pR. 143 // 6. 'mAtR-' iti3|| 7 'Nijac' iti4|| 8. 'vaMzavAdakasya' iti1, 'vINAvAdasya-' iti3|| 9. 'pANI' iti1|| 10. '-vAjaDIA' iti3, :-vajADI' iti4|| 11. 'prayojanam' ityevaa'ssttaadhyaayyaam|| 12. '-liyA' iti1.2|| 13. 'zambaradaitya-' iti3|| 14 'kuhukam' iti mUle, svopajJaTIkA'pi tamAzrityaiva // 15. '-ti' iti3.4|| 16 NakArAnubandho haimmte|| 17. 'kuha-' iti 3.4 // Jain Education Intemational Page #450 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 924 - 928] kautUhalaM tu kutukaM kautukaM ca kutUhalam // 926 // 1 kutsitaM tUlayati kutUhalam / 'tUla niSkarSe' (cu.u.se.), ac, pRSodarAditvAd hakArAgama:, prajJAdyaNi kautUhalam / 2 kurbhUstudyate'nena kutsitaM tanyate vA kutukam / 'niSkaturuSka- ' (haimoNA - 26 ) iti ke sAdhuH / kuM tuJjati (tojati) vA kutukam / 'tuja hiMsAyAm' (bhvA.pa.se.), mUlavibhujAditvAt kaH, nyaGkvAditvAt kutvam / 3 prajJAdyaNi kautukam / 4 kutsitaM tUlayati / ac, pRSodarAditvAd hakArAgamaH kutUhalam / 10 vinodo'pi / catvAri 'kautiga' iti khyAtasya // 926 // 20 vyutpattiratnAkarakalitA vyAdho mRgavadhAjIvI lubdhako mRgayuzca saH 1 1 vidhyati vyAdhaH / 'vyadha tADane ' (di. - pa.a.), 'zyAdvyadha - '3 / 5 / 141 // ityAdinA NaH / 2 mRgavadhena AjIvati mRgavadhAjIvI / grahAditvANiniH / 3 lubhyati sma lubdhaH / 'lubha gArthye' (di.pa.se.), 'niSThA'3 / 2 / 102 // iti ktaH, 'lubho vimohane '7 / 2 / 54 // itIniSedha:, tataH svArthe karni lubdhakaH / 4 mRgAn yAti mRgayuH / ' yA prApaNe' ( a.pa.a.), 'mRgayvAdayazca' ( uNA - 37 ) iti kuH / catvAri 'AheDI' iti khyAtasya // pAparddhirmRgayA''kheTo mRgavyA''cchodane api - 4 // 927 // 1 pApAni RdhnuvantyasyAM pAparddhiH / 'Rdhu vRddhau' (svA.pa.se.), ktin 2 mRgyante'nviSyante prANino'syAM mRgayA / mRgaNaM anveSaNe ' (cu.A.se.), 'paricaryAparisaryAmRgayATATyAdayazce' (vA - 3 | 3 |101 // ) iti sAdhuH / 3 AkheTyante uttrAsyante prANino'sminniti AkheTaH / khiTa uttrAse' (bhvA.pa.se.), adhikaraNe ghaJ / 4 mRgAn vyayatyAcchAdayati mRgavyam / 'vyeJ saMvaraNe' (bhvA.u. a.), 'Ato'nupasarge kaH '3 / 2 / 3 / / 5 Acodyante preryante 30 prANino'sminniti Acchodanam / 'cuda preraNeM' (cu.u.se.), 409 pRSodarAditvAt [ casya chatvam ], strIklIbaliGgAvetau / paJca 'AheDu' iti khyAtasya jAlikastu vAgurika: // 927 // 1 jAlena jIvita jAlikaH / tena jIvatiM ' 4 / 4 / 12 / / iti Thak / 2 vAgurayA carati vAgurikaH / 'tena caratiM '4 / 4 / 8 // iti Thak / dve "vAgurI' iti khyAtasya // vArA mRgajAlikA / 1 vAnti patanti mRgA asyAM vAgurA / 'vA gatigandhanayo: ' (a.pa.a.), 'madgurAdayazca' (uNA-41 ) ityuraci sAdhuH / 2 mRgANAM grahaNAyai jAlikA mRgajAlikA / dve mRgabandhanapAzasya / 40 zumbaM vaTorako rajjuH zulvaM tantrI vaTI guNaH // 928 // 1 zunati zumbam strIklIbam / 'zuna gatau ' (tu.pa.se.) / 2 vaTyate veSTyate vaTAra: | 'vaTa veSTane ' (bhvA.pa.se.), Aran, svArthe kani vaTArakaH / 3 sRjyate rajjuH, strIliGgaH / 'sRja visarge ' ( tu.A.a.), 'sRjerasum ca' (uNA - 15 ) ityu:, sa ca kit, sakAralopazca, 'iko yaNaci '6 // 1 // 77 // , 'jhalAM jaz jhazi'8 // 4 // 53 // iti jaztve daH, 'stoH zrunA - '8 4 40 // iti cutve jaiH / 4 zalati zulvam / 'zala gatau ' (bhvA.pa.se.), 'ulvAdayazca' 50 ( uNA - 535 ) iti sAdhuH / 5 tantrayati dhArayati tantriH / 'tatri kuTumbadhAraNe' (cu.u.se.), 'in sarvadhAtubhyaH '(uNA557 ) itIn, tarta: 'kRdikArAt- ' ( gaNasU- 4 11 // 45 // ) iti GI tantrI / 6 vaTati veSTayati mRgAniti vaTI, tri(strI) liGga: / 'vaTa veSTane ' (bhvA.pa.se.), ac, ( "gaurAditvAd GIS ) / 7 guNyate abhyasyate guNaH / 'guNaN abhyAsai--' (cu.u.se.), ghaJarthe kaH / sapta 'rAM mUMjaDI ' iti khyAtAyAH // 928 // 1. 4pratau nAsti // 2. vastutastvidaM cintyam, kutve AntaratamyAjjasya gatvaprasaGgAt // 3. 'kutiga' iti1.2, 'kautaga' iti4 // 4. 'kan' iti // 5 NakArAnubandho'nAvazyakaH, 'mRgaNi' iti haimamate // 6. TATyAnAmupasaGkhyAnam' iti vArtikasvarUpaM dRzyate, 'TATyAjAgaryAjAgarANAm' iti bhASAvRttau pR. 132 // 7 'saJcodane' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 8. 'Do' iti3. 'DUM' iti4 // 9. 'vetanAdibhyo jIvati 414 // 12 // iti sUtrasvarUpam, vetanAdigaNe jAlazabdasyollekhaH // 10. 'carati' ityevA'STAdhyAyyAm // 11. 'vAga' iti1.2 // 12. 'haraNAya' iti4|| 13. tripAdyAmapi pUrvaM prati parazAstrasyA'siddhatvAt sasya cutvena zaH, tasya jaztvena jaH rajjuriti saraNI cArutarA // 14. 4pratau nAsti // 15. 'GIS' iti4 // 16. koSThAgantargatapAThasthAne 4pratau 'gaurAdiH' ityeva dRzyate // 17. NakArAnubandho'nAvazyakaH // 18. 'kuNa guNa cAmantraNe' iti kSIrataraGgiNI, 'keta grAma kuNa guNa cAmantraNe' iti dhAtupradIpaH, 'saGketa grAma kuNa guNa cAmantraNe' iti mA. dhAtuvRttiH, 'kuNa guNa ketaN AmantraNe' iti hemaH // 19. 'rAdu' iti3 // 20. ' ityAdi' iti 1.2 // For Private Personal Use Only Page #451 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 410 dhIvare dAzakaivaMtI 20 / 1 dadhAti matsyAniti dhIvaraH / 'DudhAJ dhAraNAdau' (ju.u. a.), 'chitvara [ chatvara] bhIvarapIvaramIvaraM- '(uNA281) ityAdinA Tvaran (Svaran) pratyaye dhIvaro nipAtitaH, tatra dhyAyati matsyAniti vA anenaiva sUtreNa nipAtitaH / TittvAt (SittvAt ) striyAM GISi dhIvarI / 2 dazati matsyAniti dAza: / 'daMza dazane ' ( bhvA.pa.a.), 'daMzeSTaTalAvAtvaM caM' (uNA - 688 ) iti TaTalI nakArasyAtvaM ca "[ ] iti svAmIM / dAzyate dIyate matsyamUlyamasmai iti dAza dAne ' ( vA.u.se.), 10 patra vA tAlavyAnto'yam "zAlo huye ( jhaSe ) dhIvara eva dAza: "[]iti zabdabhedAt / "kaivartabhRtyayordAsa dAsI vANI ca ceTikA [] iti dantyAnte rudrAd dantyAntatA ca tathA ca" Rtvija dAzastAlavyo dhIvara evA'ntyadantyaH "[] ityUSmavivekAt / 3 ke pAnIye varto vartanaM jIvikA'syeti kevrt:| 'haladantyA(ntA) t- '6 / 3 / 9 // ityaluk, tataH svArthe prajJAdyaNi kaivarttaH / "ke jale vartate kevartaH "[ ] iti tu sarvAnandaH / vRtu vartane' (dhvA.A.se.) ac / trINi dhIvarasya / 'mAchI iti bhASA // vaDiMzaM matsya'vedhanam / abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1 nena vaDizaM, strIklIbaliGga / 'vaDa AgrahaNe ' ( ), sautraH, 'kulikani- '(haimoNA - 534 ) iti iza: / balino matsyAn zyati tanUkorati vaDizamiti yA DalayoraikyAt / "striyAM vaDizA | apacaye vaDizA (vaDizI) [ ] iti mAdhavI 1 2 matsyA vidhyante'nena matsyavedhanam / 'vidha vidhAne ' (tu.pa.se.), 13 [ martyakANDaH-3 striyAmapi " vaDizI dhAtUnAmanekArthatvAd vidherbhedanArthatA matsyavedhanI tu"["]iti paJjikA kaumudyAdayazca / dve afszasya / 'vaNasI kAMDe' iti bhASA // AnAyastu matsyajAlam 1 Anayanti matsyAdikamaneneti AnAyaH, puMsi / 30 'NIJ prApaNe' (bhvA.u. a.), 'jAlamAnAyaH 3 | 3 | 124 // iti ghaJi nipAtyate / jalena sambadhyate jAlam / zeSe'N / jalatIti jAlaM vA / 'jala dhAnye ' ( bhvA.pa.se.), jvalAditvANNaH | strIklIbaliGgo'yam / "anare jAlam "[] iti mAlA / " [ AnAyaH puMsi ] jAlaM syAcchaNasUtraM pavitrakam"[ amarakoSaH 2 | 10 | 16 || ] ityamaraH / matsyAnAM jAlaM matsyajAlam / dve matsyajAlasya 1 kurveNI matsyabandhanI // 929 // 1 pravizya nirgamAbhAvAt kutsitaM veNante matsyA asyAmiti kuveNI / 'veNaM nizAmanavAditrA - 40 dAnagamanajJAnacintAsuM' (bhvA.u.se.), ac, gaurAditvAd GIS, kRSyAditvAdikAre 'kRdikArAt- ' ( gnnsuu-4| 1 / 45 / / ) iti GISa vA / 2 matsyA badhyante'syAM mtsybndhnii| 'bandha bandhane' (kyA.pa.a.) adhikaraNe lyuT gaurAdiH / matsyakaraNDikA ca / " matsyAdhAnI kuveNI syAt "[ amarakoSaH 1 | 10 | 16 || ] ityamaraH / " matsyA AdhIyante sthApyante'syAM matsyAdhAnI "[ ] iti kSIrasvAmI / dve matsyabandhanavizeSasya // 929 // 19 jIvantakaH zAkunikaiH 1. 'mIvara' iti 3. 4 pratyornAsti // 2. 'daMseSTaTanau na A ca' (uNA - 688) ityuNAdigaNasUtram, vastutastu - 'daMzezca' (uNA - 689) ityanenaiva sAdhuH // 3. nau' iti3 // 4. svAmikRtAmarakozaTIkAyAm- "dyati dazati dAznoti vA matsyAn dAzaH" ityeva dRzyate 1 / 9 / 15 // pR. 64 // , dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zlo - 242, pR. 289 // tatra - "dazati matsyAn iti "daMzeSTaTanau na A ca' (u- 5110 ) iti TaTanau nakArasyAtvaM / 'dAza:' iti svAmI" iti dRzyate // 5. dra TIkAsarvasvam bhA-1, 110 / 15 // pR. 185 // padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zlo - 242, pR. 289 // rAmAzramI 1 / 10 / 15 // pR. 126 // 6. 'bhedAt' iti2 // 7. 'dAzo' iti3 // 8. dra TIkAsarvasvam, bhA-1, 1 / 10 / 15 // , pR.185||, tatra - "kaivartabhRtyayordAso dAsI vAzA ca ceTikA" iti dRzyate, padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zlo- 242, pR. 289 // , tatra-"kaivartabhRtyayordAso dAsI bAlA ca ceTakA" iti dRzyate, rAmAzramI 1 / 10 / 15 // tatra - " kaivartabhRtyayordAso dAso bANA ca ceTikA " iti dRzyate // 9. dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zlo - 242, pR. 289 // 10. sarvAnandakRtaTIkAyAM tu- "kasya jalasya I lakSmIH, tayA varto vartanamasyeti kaivartaH / svArthiko'N / " iti dRzyate, bhA-1, 1 / 10 / 15 // pR. 185 // 11. 'mAchIgara' iti3 // 12. tulanIyo'marakoSaH 1 | 10 | 16 // 13. 3pratau nAsti // 14. dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zlo- 244, pR. 290 // 15. ' - To' iti3, 'Tau' iti4 // 16. 'veNate' iti1. 2 / / 17. 'veNA' iti3, 'veNu' iti4 // 18. veNU gatijJAnacintAnizAmanavAdigrahaNeSu iti sorataraGgiNyAdayaH / / 19 ama. kSIrasvAmIkRtaTIkArya na dRzyate // 20. 'svAmI' iti4 // 21. tulayanIyo'marakoSaH 2 // 10 // 14 // " Page #452 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 929-932] vyutpattiratnAkarakalitA 411 1 jIvAn kapotAdInantayati jIvAntakaH / 1 pAzyate badhyate'neneti paashH| 'paza bandhane' 'ati adi bandhane'(bhvA.pa.se.), nnvul| 2 zakunIn (cu.u.se.), curAdiH, karaNe ghaJ / punapuMsako'yam / 30 hanti zAkunikaH / 'pakSimatsyamRgAn hnti'4|4|35|| "pAzaM kulizam"[zrIhecandrAcAryakRtaliGgAnuzAsane, punaiti Thak / dve 'ciDImAra' iti khyAtasya // puMsakaliGgam, zlo-32] iti liGgAnuzAsanam / 2 mRgA dInAM bandhanAya granthiH bndhngrnthiH| dve pAzasya // mAsikaH kauTikazca avapAtAvaTau samau // 931 // 1 vItaMsena carati vaitNsikH| 'tena carata' 1 avapatanti mRgA atreti avpaatH| 'patlu patane '(bhvA.pa.se.), adhikaraNe ghaJ / 2 avyante'nena 4 / 4 / 8 // iti Thak / 2 sUnA prayojanamasya saunikaH / / avaTaH / 'ava rakSaNAdau'(bhvA.pa.se.), 'zakAdibhyo'Tan' 'tadasya pryojnm'5|1|109 / / iti Thak / 3 mAMsaM 10 paNyamasya mAMsikaH / tadasya pnnym'4|4|51|| iti Thak / / (unnaa-521)| dve mRgAdInAM patanAya kRtgrtaayaaH||931|| 4 kUTaH kUTayantram, tena carati kauTikaH / tena unmAtha: kUTayantraM syAt crti'4|4|8 // iti Thak / khaTTiko'pi / catvAri 1 urdhvapAtAnmathyate'neneti unmAthaH / 'mantha 40 'khATakI' iti khyAtasya // viloDane'(bhvA.pa.se.,tyA.pa.se.), karaNe ghny| 2 kUTena atha sUnA sthAnaM vadhasya yat // 930 // chalene yantryate'nena kUTayantram / 'yatri bandhane (cu.1 sunvantyasyAM sUnA / 'SuJ abhiSave'(svA. u.se.), karaNe ghaJ / pAzayantramityeke / "unmAthau.a.), 'sujo dIrghazca'(uNA-293)iti naH, sa ca baddhagAtrasya mRgasyeva viceSTitam''[ ] iti pryogH| dve kit, [dhAtordIrghazca], ttaap| vadhasya yatsthAnaM pazughAta kUTayantrasya // sthAnamityarthaH / ekaM pazumAraNasthAnasya // 930 // vivarNastu pRthagjanaH / syAd bandhanopakaraNaM vItaMso mRgapakSiNAm / itaraH prAkRto nIcaH pAmaro varvarartha // 932 // 1 mRgapakSiNAM bandhanopakaraNaM jAlavAgurAdi vItaMsaH 1 vigato varNo yazo'sya vivarNaH / "varNo itynvyH| vitanyate bandhAya vItaMsaH, puMklIbaH / 'tanu dvijAdau zuklAdau stutau rUpe yazo'kSare "[vizvaprakAzavistAre'(ta.u.se.), bAhulakAt '-vadi-'(uNA-342) iti kozaH, NAntavargaH, zrI-13] iti vizvaH / viruddho varNo- 50 saH / vitasyate badhyate'neneti vaa| tasiH sautro, ghaantaH, 'syeti vA, varNAntarAlatvAt / 2 jAyate janaH / 'janI 'upasargasya ghji-'6|3|122 // iti ubhayatrApi dIrghatvam / / prAdurbhAve'(di.A.se.), pacAdyac / ghaJyapi, 'janivadhyozca' amarastu-"vItaMsastUpakaraNaM bandhane mRgapakSiNAm''[amarakoSaH 7 / 3 / 35 ||iti vRddhiniSedhAd janaH / sajanebhyaH pRthagbhUto 2 / 10 / 26 // ] iti puMsyevAha / ekaM vItaMsasya / sAmAnyena janaH pRthagjanaH, vizeSaNasamAsaH / 3 etIti itaraH / 'pAMjaru' iti bhASAM // 'iNa gatau'(a.pa.a.), 'iNpUbhyAM kit-'(haimoNA-438) pAzastu bandhanagranthiH iti taraH / 4 prakRtau bhavaH prAkRtaH, guNAsaMskRtatvAt / 20 1. '-nAn' iti4|| 2. 'carati' ityevA'STAdhyAyyAm // 3. 'prayojanam' ityevA'STAdhyAyyAm // 4. 'khATi-' iti2.3 // 5. '-sthalasya' iti1.2|| 6 'puMklI' iti 1.2 // 7. 'bA-' iti1|| 8 'ghaDyantaH' iti3|| 9. 'pIjarUM' iti3, 'pIjalaM ' iti4|| 10. 'khyAtasya' iti4|| 11. '-tati' iti2 // 12. 'zala hula pattR gatau' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 13. 'chona' iti3.4|| 14. 'saGkocane' iti kSIrataraGgiNImA.dhAtuvRttI, 'saGkoce' iti dhAtupradIpaH // 15. dra. anekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA-2, kANDa:-2, zrI-308, pR.137|| 16. 1.3.4pratiSu mUlaM calitaM dRzyate // 17. 'yazo'sya' ityasya sthAne 4pratau 'yasya' iti dRzyate // 18. 'rUpayazo'kSare' iti vizvaprakAzakoze, pR.48 // 19. 'niSedhAt' iti1|| 20. 'vizeSeNa' iti1.2|| 21. 'bhAvaH' iti3|| 22. 'prAkRtabhAvaH' iti3|| Jain Education Intemational Page #453 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 412 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [martyakANDaH-3 'tatra bhava: '4 / 3 53 // ityaN / 5 nimnamaJcati nIcaH / karaNe ghny| 7 plavate plavaH / 'pluG gatau'(bhvA.A.a.), 6 pAmA: santyasya paamrH| pAmAM rAtIti vaa| 7 vRNoti ac / 8 manyate pApIyAn mAtaGgaH / 'manu(mana) jJAne' varvaraH / 'vRJ varaNe'(svA.u.se.), 'kRgazavRJcatibhyaH (di.A.a.), 'manermata(mat) mAtau ca'(haimoNA-100) ssvrc'(unnaa-279)| sapta pAmarasya // 932 // ityaGgaH / mA niSiddhaM taGgatIti vA / 'tagi gatau'(bhvA. 30 caNDAle'ntAvasAyyantevAsizvapaMcabukkasAH / / pa.se.), ac| "mataGgasyA' patyam''[ ]iti paurANikAH / 9 dIvA kIrtyate divAkIrtiH, rAtrau bhayadatvAt / 10 niSAdaplavamAtaGgadivAkIrtijanaGgamAH // 933 // janaM gacchati janagamaH / 'gamla gatau'(bhvA.pa.a.) 'game 1 caNDate caNDAlaH / 'caDi kope '(bhvA.- (gm)shc'3|2|47 // iti khac, khittvAnmum / daza A.se.), 'paticaDi (cnnddi)bhyaamaal'(unnaa-114)| caNDAlasya // 933 // caNDamAlaM mRSA'syeti vA, ttr| yad vyADi:-"caNDamAlaM 10 mRSA yasyetyarthaH, zabdavatAM mataH''[ ]iti / 'prajJAdibhyazca' mAlA bhillAH kirAtAzca sarve'pi mlecchajAtayaH 5 / 4 / 38 // ityaNi cANDAlo'pi / 2 antamavasyati antAvasAyI / 'So'ntakarmaNi'(di.pa.a.), grahAditvA // 934 // NNiniH, 'AdecaH- '6 / 1 / 45 // ityAtvam, 'Ato yuk-' 1 polanti varddhantai pulindaaH| 'pula mahattve' 7 / 3 / 33 / / iti yk| 3 ante dare vasati antevAsI / (bhvA.pa.se.), 'kuNipulo:(-pulyoH ) kidac'(uNA-525) 40 'vasa nivAse '(bhvA.pa.a.), grahAditvANiniH, 'zayavAsa- pRSodarAditvAnnumAgamaH / "polanti bhramanti''["] iti vAsiSvakAlAta '6 / 3 / 18 // iti saptamyalaka / 4 zvAnaM kSIrasvAmI / "pulindro'pi"[] iti zabdaprabhedaH / 2 pacati zvapacaH / 'DupacaS pAke '(bhvA.u.a.), pacAdi- nahyanti valkalAni nAhalAH / 'Naha bandhane'(di.u.a.), pAThasAmarthyAt karmopapadAdapyac / uktaM ca 'NaherNit'( )ityalac / 3 nirgatA varNAzramebhyo "ajvidhiH sarvadhAtubhyaH pacyante (paThyante) ca pcaadyH| niSTayAH / 'niro(niso)gate typ'(vaa-4|2|104) ___ aNbAdhanArthameva syAt sidhyanti zvapacAdayaH // 1 // " ityap / 4 zavanti bhramantyaraNyaM zabarAH / 'zaba gatau' [] iti / 5 bukkati zvA iva bukkasaH / 'bukka bhASaNe' (bhvA.pa.se.), 'artikamibhramicami-'(uNA-412) ityA(bhvA.pa.se.), bAhulakAdasac / bukkAnasyatIti vA / 'asu dinA bAhulakAdaran / zabAn rAntyAdadata iti vA / 5 kSepaNe'(di.pa.se.), ac / buk kutsitaM kasati gacchatIti vRNanti varaTAH / 'shkaadibhyo'ttn'(unnaa-521)| 6 vaa| butkasa ityeke, pukkasa ityanye, zvapaco Daumvo bukkaso bhaTanti bhaTAH / 'bhaTa bhRtau'(bhvA.pa.se.), ac / 7 mA 50 mRtapa ityavAntarabhedo'tra nAzritaH / 6 niSIdati pApamasmi- paralakSmI lAntIti mAlAH / 'lA AdAne '(a.pa.a.), niti niSAdaH / 'Sadla vizaraNAdau'(bhvA.tu.pa.a.), adhi- 'Ato'napasarge kaH' 3 / 23 / / malyante vA / 'mala 1. '-tIti' iti3|| 2. drssttvyo'mrkossH2|10|19-20|| 3. 'vR-' iti2|| 4 dra. svopajJaTIkA 3933 // , pR.206|| 5. 'aNprakaraNe kulAlavaruDaniSAdakakAracaNDAlamitrAmitrebhyazchandasyupasaMkhyAnam '(kAzikA, bhA-4, 5 / 4 / 36, pR.350) iti kAzikAsthena vArtikena chandasyavidhAnAlloke tadabhAvAdidaM vicAraNIyam, yadvA svArthe'J bodhyam // 6. da. mA.dhAtuvRttiH, bhvAdiH, dhAtusaM-718, pR.290 // 7. 'bhaSaNe' iti dhAtupradIpamA.dhAtuvRttI // 8 'asuc' iti3|| 9. 'pu-' iti1|| "put kutsitaM kasati pukkasaH, puSkasa ityeke / avAntarabhedo'tra nAdRtaH, yataH zvapaco [zvapo] DombaH[ma:] pukkaso mRtapaH" ama. kssiirsvaamittiikaa2|10|20||, pR.229 // " 'put kutsitaM kasati puSkasa ityeke, pukkasa ityanye' zvapaco Dombo bukkaso mRtapa ityavAntarabhedo'tra nAzritaH" iti svopajJaTIkA 3 / 933 // , pR.206|| 11. dra. am.kssiir.2|10|20 // , pR.299 // , svopajJaTIkA 3933 // , pR.206||, padacandrikA, bhA-2, zUdravargaH, yo-702, pR.791 // 12. 'kIrtate' iti1|| 13. '-ti' iti4|| 14. 'kindac' ityuNAdigaNe, 'kindac' ityeva tarhi 'pRSodarAditvAnnumAgamaH' ityagrimagrantho'pyanupayuktaH // 15. '-gAgamaH' iti1|| 16. ama.kSIrasvAmikRtaTIkAyAM tu-"polati bhramati pulindaH" iti dRzyate, 2 / 10 / 21 // , pR.229|| 17. '-nIti' iti3|| 18 'rAntyAdatta' iti4|| 19. 'lAtIti' iti4|| 20. 'dAne' iti2.3.4 // Jain Education Intemational Jain Education Intermational Page #454 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 933-934] malla dhAraNe' (bhvA.A.se.), karmaNi ghaJ / 8 bhindanti bhillAH / 'bhidir vidAraNe' (ru.u. a.), bAhulakAllaH / bhidaM vidAraNaM lAntIti vA / 9 kiranti vikSipanti bANAniti kirAtAH / 'kR vikSepe ' ( tu.pa.se.), 'kRvR vyutpattiratnAkarakalitA 413 kali'(haimoNA-209)ityAtark, 'Rta iddhAtoH 7 / 1 / 100 // // mlecchantyavyaktaM vadanti mlecchAH / ' mleccha avyakte zabda ' (bhvA.pa.se., cu.u.se.), ac / mlecchAnAM jAtayo mlecchajAtayaH // 934 // ityAcArya zrIhemacandraviracitAyAmabhidhAnacintAmaNau nAmamAlAyAM manuSyakANDastRtIyaH ('sarvAGgINakalAvilAsanilayaH kalpadrumAbhaH kalau / jAgratsarvajanInamaJjumahimo mitrapratApodayaH I // 1 // zrImacchrIvidhipakSagacchagaNabhRd bhUbhRnnatAGghridvayaH / zrIkalyANasamudrasUrisuguruH sUrIndracUDAmaNiH tannirdezavidhAyivAcakavara zreNIkirITopamA bhAsvatsAdhuguNaughazAliMvinayAccandrAbhidhA vAcakAH 1 tacchiSyA 'ravicandra' ityabhidhayAM teSAM vineyo vyadhAdenaM vAcakadevasAgaragaNirvyutpattiratnAkaram // 2 // ) // iti zrIvAcakavaradevasAgaraviracitayAmabhidhAnacintAmaNinAmamAlAyAM vyutpattiratnAkaraTIkAyAM martyakANDastRtIyaH // 1. ' ityAdinAtak' iti1 // 2. 'avyaktAyAM vAci' iti kSIrataraGgiNIdhAtupradIpau // 3. 'martya-' iti // 4. 'nAmamAlAyAmabhidhAnacintAmaNau tRtIyaSkAMDaH' iti2 // 5. koSThAntargatapAThasthAne 3 pratau " yAvadgaGgAtaTe bhAti puraM zrIpaTTanAyakam / tAvajjainakathAloke yAvattiSThati pustakam // 1 // , zrImajjinarAjAya namaH / sAMgAneranagareti likhito'yaM paM. yazorUpAkareNa vAcyamAna ciraM jIyAt // " iti dRzyate // ito'gre 5 pratirupalabdhA // 6. 'sAgara' iti // 7. zIla- iti5 // 8. 'dhiyA' iti4 // For Private Personal Use Only 20 Page #455 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // caturthaH tiryakkANDaH // // ekendriyeSa pRthvIkAyaH // sarvasahA ratnagarbhA jagatI medinI rsaa| atha tiryakkANDaM turyaM prArabhyate / tatra pRthi- pRthvI ''[]iti zabdArNavaH) / "pRthunA'vatAritvAt vyaptejovAyuvanaspatibhedenaikendriyAH sthAvarAH, dvitricatu:- pRthavI"[] ityeke / 'pratha vistAre'(bhvA.A.se.), 'prathipaJcendriyabhedena trasAzca kRmiprabhRtayastiryaJco vakSyante, tatra mradibhrasjAM samprasAraNaM salopazca'(uNA-28)iti kupratyayaH 30 pRthivIkAyikAnAha samprAraNaM ceti / 4 pRthutvAd vistIrNatvAt pRthvI / bhUrbhUmiH pRthivI pRthvI vasuMdhovI vasundharA / / pRthuzabdAd 'voto gunnvcnaat'4|1|44 // iti GIS / 5 vasu dhanaM dhatte vasudhA / 'DudhAJ dhAraNAdau'(ju.u.a.), dhAtrI dharitrI dharaNI vizvA vizvambharA dharA 'aato'nupsrge'3|2|3 // , TAppratyayaH / 6 vistIrNatvAd urvI / uruzabdAt 'voto gunnvcnaat'4|1||44|| iti GIS / UrNoti AcchAdayati vA / 'UrguJ AcchAdane' (a.u.se.) asmAd 'mahati hrasvazca'(uNA-31) ityupratyayo Nu(nu)lopo hrasvazceti uruH 'voto gunnvcnaat'4|1|44|| iti GIS / vRNoteH pRSodarAditvAd vA rUpasiddhiH / 7 13 // 936 // vasUni dhArayati vasundharA / 'dhRJ dhAraNe'(bhvA.u.a.), 40 NijantaH, 'saMjJAyAM bhRtRvRjidhaarishitp(tpi)dmH'3|2|kaashyp // 46 // iti khac, khittvAnmum, 'khaci hrasvaH '6 / 4 / 94 / / 8 dadhAti vizvaM dhAtrI / 'DudhAJ dhAraNAdau'(ju.u.a.), vipulA sAgarAccAne syurnemImekhalAmbarAH / auNAdikaH -STrana'(uNA-598)iti STrana, SittvAt 'Si1 bhavatyasyAM sarvamiti bhUH / bhU sattAyAm' dauraa-'4|141|| iti GIS / 9 dharati vizvaM dharitrI / (bhvA.pa.se.), bahulavacanAdadhikaraNe'pi vivap / sampadA- 'dhaja dhAraNe'(bhvA.u.a.), 'azitrAdibhya itrotrau'(uNAditvAd vA kvip / Gitsu bhuvai bhuve, SaSThIbahuvacane bhuvAM 612) iti itrapratyayaH, gaurAdiH / 10 dhriyante prANinobhUnAm , Gau bhuvAM bhuvi| he bhuuH| 'bhUr' iti rephA- 'syAM dharaNI |'dhuj dhAraNe'(bhvA.u.a.), 'atisUdha-' ntamavyayaM ca / yathA-"dyotayan bhUrbhuvaHsvaH''[ ]iti / 2 (uNA-259) ityAdinA'nipratyayaH, gaurAditvAd GIS / bhavatyasyAM sarvamiti bhUmiH / 'bhU sattAyAm '(bhvA. vizati sarvamasyAM vizvA / 'viza pravezane '(ta.pa.a.), 50 20 p.se.)| 'bhuvaH kmin'(s.k.2|1|221||) iti kmin / 'azapraSilaTikaTikaNikhaTivizibhyaH kvan'(uNA-149)iti athavA 'bhUte'pi dRshynte'3|3|1|| iti vacanAd bhUte'pi vana. ajAditvAdrApa / 12 vizvaM jagad bibharti vizvaminpratyayaH / 'UrmibhUmirazmayaH' iti sUtreNaiva bharA / 'ij dhAraNAdau'(ju.u.a.), 'saMjJAyAM bhRtasAdhuH''[ ] ityanye / 'kRdikaaraat-'(gnnsuu-4|1|45 / / ) iti vji-'3|2|46 // iti khac / 13 dharati dharA / pacAdyac DISi bhUmI, nadIvat / 3 prathate vistAraM yAti pRthivI / // 935 // 14 kSiyanti nivasantyasyAM prANinaH, kSayanti 'pratha vistAreM'(bhvA.A.se.), 'prathe: Sivan samprasAraNaM ca' kSAyanti (kSAyanti kSayanti) apacayaM gacchantyasyAM padArthA (uNA-148) iti Sivan, SittvAt ('ssidgauraa-'4|4|41|| vA. kSiNa(Nvanti hiMsyante'syAM pApakRto vA kSitiH / (iti GIS / 'Savan' iti kecit, "pRthivI pRthavI 'kSi kSaye'(bhvA.pa.a.). bhavAdiH, 'kSi nivAsagatyoH' 1. 'caturtham' iti3|| 2. '-yakAnAha' iti 1.2.3, '-yAnAha' iti // 3. '-ntya-' iti4|| 4 dra. ama.kSIra.1 // 12 // , pR.70 // , padacandrikA, bhA-2, bhUmivargaH, zrI-2, pR.2|| 5. 'bhuvaH kit'(uNA-485)iti pANinIyasammatoNAdigaNe // 6. dra. padacandrikA, bhA-2, bhUmivargaH, bho-2, pR.2|| 7. 'DIpi' iti3|| 8 'prakhyAne' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 9. ito'gre 3pratau 'ceti' iti dRzyate // 10. koSThAntargatapAThaH 1.2pratyorna dRshyte|| 11. 'pRthivI' iti3.4.5 // 12. 'GISi' iti4|| 13. ito'gre 4pratau 'upratyayaH' iti dRzyate // 14 '-ye' iti1|| 15. '-kaTi-' ityuNAdigaNe nAsti // 16. '-vazi-' iti5|| 17. '-nte' iti 1.2.3.4 // 18. 'kSi-' iti 1.3.4.5 // 19. 1.3.4.5 pratiSu nAsti // 20. 'bhvA-' iti3|| Page #456 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 935-938] (tu.pa.a.), tudAdiH, 'kSai jai sai kSayeM ' (bhvA.pa.a.), 'kSi hiMsAyAm ' (svA.pa.a.) etebhyaH 'vasesti: ' ( uNA - 619) iti vidhIyamAno vasestipratyayo bAhulakAd bhavati, guNAbhAvazca / athavA 'striyAM ktin '3 / 3 / 94 // karmaNyadhikaraNe vA bhavati / "kSiyanti tAm "[ ] iti tu bhaTTasarvadharau / 15 kSUyate zabdayate stUyate stotRbhiH, kSuvantyasyAM bhUtAnIti va kSoNi: / 'TukSu zubde' ( a.pa.se.), 'vahizrazruyugu- '(uNA491) ityAdinA bAhulakAd niH / 'kRdikArAt- '(gaNasU4 / 1 / 45 ) iti GISi kSoNI / tRtIyasvarAnto'pyayam / 10 16 nirUpitA eva dhAtavastebhya auNAdike manini vyutpattiratnAkarakalitA bAhulakAt kSamA iti rUpasiddhiH / kSamate bhAramiti vA / 'kSamUS sahane ' (bhvA. A.ve.), ac / 17 nA'styanto'syA anantA / 18 jinanti vayaH pariNAmaM labhante'syAmiti jyA / 'jyA vayohAnau' (kryA. pa. a.), bhidAditvAdaG, saMjJApUrvakatvAd bahulavacanAd vA samprasAraNaM na bhavati / jayatIti vA / 'ji jaye' (bhvA.pa.a.), aghnyAditvAd yat / " jyA maurvI jyA vasundharA ''[ zAzvatakozaH, zro- 629] iti zAzvataH / 19 kArti kUyate vA kuH / 'kai zabde'(bhvA. pa.a.), 'kUG zabde'(bhvA.tu.A.a.) vA, mitadrvAditvAd 20 dduH| 20 vasUni santyasyAM vasumatI / ' tadasyA'styasmi nniti matup '5 / 2 / 94 // , ' ugitazca' 4 11 // 6 // iti GIp / 21 mahyantai bhUtAnyasyAm, ma vA mahI / 'maha pUjAyAm ' (bhvA.u.se.), 'puMsi saMjJAyAm- '33 / 118 // iti prAyograhaNAd ghaH, gaurAditvAd GIS / " maherbAhulakAd 'aca i: ' (uNA-578), mahi:, GISi tu mahI" []iti svAmyAdyaiH / yadvA mAnena parimANena svaguNena svasmAd bhavanaM parimANaM pAtAlena jahAtyatikrAmati, mAnazabdAjjahAtezca mahIti, pRSodarAditvAt / 22 gIyate stUyate - 415 'sAviti gAyantyasyAM sthitAviti gauH / gacchantyasyAM bhUtAnIti vA / 'gAG gatau ' (bhvA.A.a.), 'gai zabde' 30 (a. pa. a.), 'gamla gatau ' ( bhvA.pa.a.) vA ebhyo 'gamerDo: ' (uNA - 225 ) iti kartari kArakeSvadhikaraNe vA Dopratyaya:, 'goto Nit 7 / 1 / 90 // iti ca NidvadbhAvAd vRddhi:, gAteH stutyarthasyA'tra grahaNam / atra bhASyamgauriti pRthivyA nAmadheyam, yaddUraM gatA bhavati, yaccA'syAM bhUtAni gacchanti, gAtevakAro nAmakaraNa iti, asyai skandasvAmI dUraM gatA bhavati, nairantaryeNA''tmanaH sakAzAdiva taddUre'pyupalabdhirgatikriyAvyavahAraH, anyatrA'nyatra copalabdherdUropadezapratyayotpattiH, rUDhyarthasambandhAcca gamiratra nairantaryopalabdhadUraviziSTaM gamanamAdatte, takSA parivrAjaka iti 40 yathA / gorUpadharatvAd vA / 23 gotrAH zailAH santyasyAM gotrA / 'arzaAdibhyo'c '5 // 2 // 127 // / yadvau 'gu[G] avyakte zabde' (bhvA.A.a.), 'gudhRvIpacivaciyamimanitanisadichadikSadibhyastra: ' ( uNA - 606) iti trapratyayaH, guNaH, avyaktavAco mRgapakSyAdayo'syAmavyaktaM zabdaM kurvantIti gotrA / yadvA gozabde upapade 'trai pAlane ' (bhvA.A.a.) ityasmAd 'Ato'nupasarge kaH '3 / 2 / 3 // TAp gAstrAyate rakSati yavasodakavattayA / yadvA gobhirAdityakiraNairvRSTipradAnena trAyate rakSate ( rakSati) iti, 'kRtyalyuTo bahulam '3 / 3 / 113 // iti karmaNi 'Ato'nupasarge kaH '3 / 2 // 3 // / yadvA 50 gozabdAt tasya samUha: '4 / 2 / 37 // ityadhikAre 'khalagorathAt '4 / 2 / 50 // ityanuvRttau ' initrakaTayacazca '4 / 2 / 51 // iti trapratyayaH / gavAM samUha' matvarthIye'kAre gosamUho'syAmastIti gotrA / gAM jalaM trAyata iti vA / 24 bhUtAni dadhAti dhArayati bhUtadhAtrI / auNAdikaH -STran ' (uNA - 598 ) iti STn, SittvAt GIS / 25 kSiyanti nivasantyasyAM prANinaH, kSayanti kSAyanti (kSAyanti kSayanti ) " 1. idaM sUtraM 1.3.4.5 pratiSu nAsti // 2. 'yadvA' iti4 // 3. "kSiyantyetAM kSitiH" iti ama.kSIrasvAmikRtaTIkAyAm, 2 // 1 // 2 // pR.70 // 4. 2.3.4.5 pratiSu nAsti // 5 ' - dru' ityuNAdigaNasUtre nAsti // 6. kSitizabdavyutpattyAm // 7 - mANaM' iti3 // 8. ito'gre 4.5 pratyoH 'iti vA' iti dRzyate // 9 'te' iti5 // 10. 'asyAM santi' iti4 // 11. 'GIS' iti3 // 12. 'mahyanti' iti3, 'mahyati' iti5 // 13. ' -nte' iti3 // 14. 'GIp ' iti5 // 15. ama. svAmikRtaTIkAyAm - " mahati mahI" ityeva dRzyate, 2 / 1 / 3 // pR.70 // 16. dra. padacandrikA, bhA- 2, bhUmivargaH, zro-3, pR.5 // 17. ' - NAmena' iti // 18. 'grahaNa' iti // 19. 'asyAH' iti3.5 // 20 tathA' iti2 // 21. 'yathA' iti // 22. ' - yamisadikSadibhyastraH' ityuNAdigaNe // 23. ' -katvAttayA' iti4.5 // 24. 'rakSyate' iti5 // 'ho' iti3 // 26. 'te' iti5 // 27 1 pratau nAsti, 'kSi-' iti3.4.5 // 25. Page #457 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 416 / apacayaM gacchantyatra padArthA iti ca kSiNanti(kSiNvanti) hiMsyante'syAM pApakRto vA, [ kSmAyate] prANijAtarUpaM bhAraM vidhUnayati vA prANinaH svakaM ca kAle iti vA kSmAM 'kSi kSaye' (dhvA.pa.a.), bhUvAdi:, kSi nivAsagatyoH ' (tu.pa.a.) tudAdiH, kSi hiMsAyAm' (svA.pa.a.), kryAdiH (svAdiH), 'kSai jaisai kSaye' (bhvA.pa.a.), 'kSamUS sahane ' (bhvA.A. ve.), 'kSmAyI vidhUnane ' (bhvA.A.se.), ebhya auNAdike manini bAhulakAd rUpasiddhiH / 26 gandhasya mAteva gandhamAtA, bhuvo gandhaguNavattvAt / 27 na calati 10 aclaa| 'cala calane ' (bhvA.pa.se.), ac / 28 prajA, avyate vA bhUpaiH avaniH 'aba rakSaNAdI' (bhvA.pa.se.), dhAtvartheSu yo yogyaH, sa sarvo'rtho boddhavyaM, * attiMsudhRdhamyazya (mya) vittari (tu) bhyo'ni ' ( uNA - 259 ) ityarnipratyayaH // 936 // 29 sarvaM sahate srvshaa| sarvapUrvAt Saha marSaNe (bhvA.A.se.), asmAt 'pUH sarvayordArisaho: '3 / 2 / 41 // iti khac, 'arurdviSadajantasya '6 | 3 |67 // iti mum / 30 ratnAti garbhe'syA ratnagarbhA / "ratnavatI" [] iti bhAguriH / 3 gacchanti janA vRddhikSayAvasyAmiti jagatI / 'gamlR gatau ' (bhvA.pa.a.), 20 vartamAne pRSat bRhanmaha jagacchatRvacca' (uNA- 241 ) ityanena sUtreNA'tipratyayo dvitvaM Tilopazceti nipAtyate zatruvadityatidezAd, 'ugitazca '4 11 16 // iti GI / 32 medyatyavazyaM medinI / 'JimidA snehane' (di.pa.se.), Avazyake NiniH, 'Rnebhyo GIp 4 // 15 // | "daityamedoyogAd // / medinI "[ ] ityanye / 8 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 12. " madhukaiTabhayorAsInmedasA sampariplutA / teneyaM medinI devI procyate brahmavedibhiH // 1 // " ["] iti niruktam / 'adantAd medazabdAd ata iniThanau 5 2 115 // itIni [vaa]| pRSodarAditvAt salopaH "["]iti tu svAmI / 33 44 4 [ tiryakkANDaH 4, pRthvIkAyaH / " raste AsvAdyate sA / 'rasa [A] svAdai ' (cu.u.se.), 30 gharthe kaH / rasAH santyasyAmiti arza AditvAdaci vA / 34 kazyapasyeyaM kAzyapI / ' tasyedam ' 4 | 3 | 120 // ityaNa, 'TiDDhANaJ- '4 / 1 / 15 // iti GIS / " bhArgaveNa hi pRthivI jitvA kAzyapAya dattA [] iti prasiddhiH / 35 parvatA AdhAro'syAH parvatAdhArA / 36 tiSThati sthirA / 'SThA gatinivRtta' (vA. pa. a.), 'ajirazizira zithilasthirasphirasthavirakhadirA: ' ( uNA - 53 ) iti nipAtitaH / 37 iMDyate stUyate Ilate vA yajamAno devAn indhe dIpyate'syAM zrIrvA ilA / 'IDa stutau ' (a.A.se.), 'JiindhI dIptau ' (ru. A.se.), anayoH 'akartari ca kArake saMjJAyAm 40 3 / 3 / 19 // iti ghaJ, pRSodarAditvAdIDo hrasvatvam indhernakAralopa' dhakArasya DakAroM guNAbhAvazca yadvA 'iN gatau' (a.pa.a.), 'kvAdibhyaH kit' (uNA - 112 ) iti sUtre amantAdapi bhavatIti vacanAd upratyayaH kittvAda guNAbhAvaH / gavA samAnArtham / yadvA 'iDa kSepe ( ), 'ila svapnakSeSaNayo: ' ( tu.pa.se.) AbhyAm 'igupadhajJAprIkiraH kaH '3 / 1 / 135 // iti kaH, 'kRtyalyuTo bahulam' 3 3 113 // ityadhikaraNe bhavati, kSipyante'syAM bhAvAH, ilantiM svapanyasyAmiti vA DalayorekatvasmaraNAllatvam / yadvA iletyatra nAma gonAma vA, ilAnnaM gaurvA'syAmastIti, 50 arzaAditvAdac / 38-39 ratnabIjasUH, ratnabIjazabdAbhyAma sUH tena ratnAni sUte ratnasU bIjAni sUte bIjasUH / SUG (SuJ) prANigarbhavimocane' (a.A. ve.), 'satsUdviSa- 3 / 2 61 // iti kvip // 937 // 40 vipulA vizAlatvAt / 41-43 sAgarAditi sAgarazabdAd nemImekhalAmbarAH syuH, tena sAgaro nemirmekhalA ambaraM cAusyAH sAgaranemI, sAgaramekhalA, sAgarAmbarA / yaugikatvAt samudrarazanoM, samudrakAziH, samudravasanAdayo'pi / catuzcatvAriMzat sAmAnyena pRthivyAH / zeSazcAtra / , 5. 1. 1.3.4.5 pratiSu nAsti // 2. kSitizabdasya vyutpattistulanIyA // 3. 'bhu-' iti // 4. 'kampane' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 'boddhayaH' iti3 // 6, 'niH' iti4 // 7 'sarvaM' iti5 // 8. dra. svopajJaTIkA 41937 // pR.207 // 9 GIS' iti2. 3.4 // 10. dra. ama. kSIra. 2 / 1 / 3 // pR.70 // svopajJaTIkA 4 / 937 // pR.207 // 11. sAM' iti // 12 dra TIkAsarvasvam, bhA-2, 2 / 1 / 3 // pR.4 // padacandrikA bhA-2, bhUmivargaH zro-3 pR.4 // tatra medamAMsapariplutA' iti brahmavAdibhiH' iti ca dRzyate // 13. ama. kSIrasvAmikRtaTIkAyAM na dRzyate dra. padacandrikA bhA-2, bhUmivargaH zraze-2, pR.5 // 14. zrIrasvAmI' iti // 15. 'AsvAdane' iti4 / / 16. 'bhyo'ci' iti3 // 17. 'GISi' iti5 // 18. 'ka-' iti1. 2.3 // 19. ' - pe' iti4 // 20. 'dhasya Do' iti4, 'dhakArasya DakAro' iti tatraiva TippaNI // 21. 'te' iti3, 1pratau nAsti // 22. ' -nte' iti1.2.3.4 // 23. ' vistIrNatvAt' iti4, 'vizAlatvAt ' iti tatraiva TippaNI // 24. 45 pratyornAsti // 25 - rasanA' iti1.3.4.5 // Page #458 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 938- 940] " atha pRthvI mahAkAntA kSAntA mervadrikarNikA / gotrakIlA ghanazreNI madhyalokA jagadvahA // 1 // dehinI kelinI maulirmahAsthAlyambarasthala // " [zeSanAmamAlA 4 / 157 - 158 // ] || dyAvApRthivyau tu dyAvAbhUmI dyAvAkSame api // 938 // divaspRthivyau rodasyo rodasI rodasI ca te / 1 dyauzca pRthivI ca dyAvApRthivyau / divo dyAvA 6 3 29 // iti sUtreNa divo dyAvAdezaH / 2-3 evaM dyAvAbhUmI dyAvAkSame // 938 // 4 divaspRthivyau 10 iti dantyapavargAdyasaptamasvaramadhyaH, 'divasazca pRthivyAm' 6 | 3 | 30 // iti sUtreNa pRthivyAmuttarapade devatAdvandve divo divasAdezaH syAt, dyAvA ca / divaH pRthivyAviti savisargo'pi / 5 rudantyanayoH rodasyo, strIliGgo dvivacanAnta: / 'rudir azruvimocane ' ( a.pa.se.), asun, gaurAditvAd GIS, nadIzabdavad rUpANi / 6 agre'pi rodasI ityayaM klIbaliGgo dvivacanAntaH / tRtIyAcaturthIpaJcamIdvivacane rodobhyAmiti / spaSTArthamatro bhayo nirdeza: / 7 tRtIyo 'rodasI' ityayaM tRtIyasvarAntaH tasmAd dvivacanam, tRtIyAcaturthIpaJcamIdvivacane rodasibhyAm, SaSThI20 saptamyordvivacane rodasyoH / yadutpala:-"dyAvApRthivyodvivacane rodasizabda ivarNAntAdezaH pRSodarAditvAt "[]iti / rodasItyavyayamapi / sapta bhUmisvargayorekoktyA nAmAni // 30 vyutpattiratnAkarakalitA 417 1 Rcchatyaryate vA iriNam, hasvAdiH / 'R gatau ' (bhvA.pa.a.), 'arte: kidicca' (uNA - 209) itInan, dhAtozvedAdezaH, raparatvam / 2 uSasya nivAsa uSaram, paJcamasvarAdiH / 'ro'zmAdeH '6 / 2 79 // iti cAturarthiko raH / yadvA USaNamUSaH / USa rUjAyAm ' (bhvA.pa.se.), dIrghAdiradantaH, tato ghaJi USasya nivAsa USaraH (USaram ) / cAturArthika eva raH / USo'syAstIti [vaa]| 'USazuSi (suSi) muSkamadho raH 5 / 2 / 107 // iti raH / 'bhavedUSaramUSaram ''[ ] iti mahezvaraH / dve kSAramRdbhuvaH // 939 // sthalaM sthalI 44 1 sthalyate sthIyate'tra sthalam / 'sthala (SThala) sthAne' (bhvA.pa.se.) asmAdadhikaraNe 'ghaJarthe" kavidhAnam' (vA - 3 / 3 / 58 // ) iti ghaJarthe kaH I 'nyAsakRtA tu 'kapiSThalo gotre '8 / 3 / 91 // ityatra " pacAdyac"[nyAsayuktakAzikA8 / 3 / 91 // ] ityuktam, sa tu vyutpattimAtram ["] iti svAmI / sthalayati sthalam / 'sthala saMvaraNeM / ( ), ac / 2 sthalI bhavedakRtrimA cediti, 'jAnapadakuNDa- '4 / 1 / 42 // ityAdinA GISi sthalI / kRtrime tu TAbeva sthaleti / spaSTArthamubhayaliGganirdezaH / dve sahajonnatabhuvaH // urvarA sarvasasya bhUH 1 urvati hinasti sarvaM duHkhamiti urvarA, hrasvAdiH / 'urvI hiMsAyAm (bhvA.pa.se.), bAhulakAdaranpratyayaH / urUn mahato vRNotIti pRSodarAdirvA / "urvati rakSati, urumiyatIti vA [] iti bhaTTaH / sarvaM sasyamasyAmiti sarvasasyA / bhUmAtre'pyayam / ekaM sarvadhAnyotpattiyogyabhuvaH // iriNaM punaruSa'ram // 939 // 1. -sthalI' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 2 'vA' iti4 // 3. dra. svopajJaTIkA 4 / 939 // pR.208 // 4 'sarva' iti3 // 5. 'U' iti1.5 // 6 ama. kSIrasvAmikRtaTIkAyAm "urvati kSudhamurvamiyarti vA (urvarA ) " / iti dRzyate, 2 / 115 // pR.70 // dra. padacandrikA, bhUmivargaH, zro-4, pR.3 // 7 'USaram' ityabhidhAnanAmamAlAyAm, svopajJaTIkA'pi tamAzrityaiva // 8 'R gatiprApaNayoH ' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 9 USazabdavyutpattyanantaramevA'yaM grantho yuktaH // 10. tulanIyo'marakoSaH 2 115 // 11. ' - Jyarthe' iti3 // 12. ama. kSIrasvAmikRtaTIkAyAM na dRzyate // 13. kSIrataraGgiNyAdau saMvaraNArthakasthaladhAturna dRzyate // 14. ' -yate' iti3.4 // 'dhanyate' iti, 'dhanvate' iti4 // 16 dhanvau' iti5 // 15. 40 marudhanvA dhanvA / 1 mriyante tRSA kRtvA'tra, mriyante'krUraprANino'treti vA maruH / 'mRG prANatyAge'(tu.A.pa.a.), 'bhRmRzItRcaritsari[ ta ]ni [ dhani] mimasjibhya u: '(uNA-7) ityu: / 2 dhanvya gamyate sthAnAntaramasmAditi dhanvirgatyarthaH sautro dhAtuH, 'kanin yuvRSikSirAjidhanvipratidiva: ' ( uNA - 154 ) iti sUtreNa sAdhuH / puMsyetau / yadamara:-" samAnau marudhanvAnau "[ amarakoSaH 2 / 1 15 // ] iti / dhanvAnau, dhanvAnaH ityAdirUpANi / dve nirjalabhUmeH // kSetrAdyaprahataM khilam / 60 50 Page #459 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 418 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, pRthvIkAyaH 1 na prahanyate halAdibhiriti aprahatam / 'han []iti halAyudhaTIkA / rumANau, rumANaH ityAdi, strI(hana) hiMsAgatyoH '(a.pa.a.), 'nisstthaa'3|2|102||| linggH| [lavaNasya khAnirAkAro lavaNakhAniH] / ekaM halAdibhirakRSTam, kSetrAdItyAdizabdena kedArAdInAM grahaNam / lavaNAkarasya // 30 khelanti krIDanti mUSikAdyA atreti khilam / kheladhA sAmudraM lavaNaM hi yat / toradhikaraNe ghaJ, pRSodarAdekArasyetvam / khaM zUnyaM lAtIti / pRssodraadi| khilyate uJchyate vaa| 'khila uJche '( ), 1 samudre bhavaM saamudrm| 'tatra bhvH'4|353|| ghabarthe ko vA / striyAM khilA, ubhau trissu| amarastu-"dve ityaN / "sAmudraM ca saMmudrIyalavaNAdiSu bhedyavat''[vizvakhilAprahate same trissu''[amrkossH2|15||] iti dve prakAzakozaH, rAntavargaH, zro-206] iti mahezvaraH / 2 lunAti nAmnI Aha / ekamanutkheTitakSetrakedArAdibhuvaH // svasthAnam , jADyaM vA lavaNam / 'lUJ chedane'(tryA.u.se.), 10 mammRttikA nandyAditvAllyuH / 3 akSNoti vyApnoti akSIvam / 'akSa(akSu) vyAptau'(bhvA.pa.ve.), cakvani pratyaye (vani 1 mRdyata iti mRt, strIliGgaH / 'mRda kSode' (vyA.pa.se.), sampadAditvAt kvip| mRdau, mRdaH ityAdi pratyaye) sAdhuH / 4 uzyate vaziraH, puMsi / "vaziraM ca rUpANi / 2 mRdeva mRttikA / 'mRdastikan svArthe '54 / tt''[amrkossH2|9|41||] iti klIbe'yamityamaraH / 'vaza 40 39 // iti tikan / dve sAmAnyena mRttikAyAH / kAntau '(a.pa.se.), bAhulakAd 'ajirazizira-' iti atha vizeSAdAha nipAtitaH / "vaziraM 'kiNihIsindhulavaNebhakaNAsu ca" [vizvaprakAzakozaH, rAntavargaH, tho-128] iti mahezvaraH / sA kSAroSaH catvAri samudralavaNasya // 1 sA mRttikA kSArA UrSaH ityucyate / kSArayate sasyAni kSArA / pacAdyac / USati rujati USaH / 'USa saindhavaM tu nadIbhavam // 941 // rujAyAm'(bhvA.pa.se.), dIrghAdiH, 'igupdh-'3|1|135 // iti mANimanthaM zItazivaM 20 kaH / ekaM kSAramRdaH / 'Usa' iti bhASA // 1 sindhunadhupalakSite deze bhavaM saindhvm| 'tatra mRtsA mRtsnA ce sA zubhA // 940 // bhv:'4|3|53|| ityaNe / punapuMsako'yam / yadamara:1-2 prazastA mRt mRtsA, mRtsnA c| 'sasnau __ "saindhvo'strii''[amrkossH2|9|42 // ] iti / 2 nadyAM prshNsaayaam'5|4|40 // iti sasno svArthe / sA mRttikA, bhavati nadIbhavam, ac // 941 // 3 maNimanthe girau 50 zubhA prazastA / dve uttamamRdaH // 940 // bhavaM mANimantham / "mANibandham, mANimantaM ca'[] ityeke / 4 zItaM zinoti, zyati vA uSNavIryatvAt zItarUmA lavaNakhAniH syAt zivam / 'zi hiMsAyAm'( ), 'zo tanUkaraNe'(di.pa. 1 ruvantyasyAM rumA / 'ru zabde '(a.pa.se.), a.), 'sarvanighRSvariSvaliSvazivapadvapraheSvA atantre'(uNAmapratyayaH, TAp, gaGgAvat / vyaJjananakArAnto'pi / "ruman" 151)iti sUtreNa nipAtyate / catvAri saindhavalavaNasya // 1. 'vela cela kela khela zvela vella calane' iti daNDako'yaM dhAtuH // 2. " 'khila dhAraNe'( )asmAdadhikaraNe'' iti4|| 3. kSIrataraGgiNyAdau na dRzyate // 4. tulanIyo'marakoSaH 2 / 14 // 5. 'mRdastikan' ityevA'STAdhyAyyAm // 6 'uSaH' iti1|| 7. '-ti' iti3|| 8 'u-' iti1.2|| 9. 'kSArAyAH' iti4.5, 'kSArAyAH mRdaH' iti3 / / 10. 'Upara' iti3|| 11. 'tu' iti1.4.5|| 12. 'iti' iti4|| 13. 'sA-' iti 3.4.5 // 14. 'vasiraM' iti1.2||, amarakoSe dantyasakAramadhya eva pATho dRzyate // 15. 'kiNa-' iti3.4|| 16. vizvaprakAzakoze- "-lavaNe kumbhakeSu''(pR.135) iti dRzyate, tattu vicAraNIyam, atra vizvalocanakoze'pi ca-"vaziraH sindhulavaNakiNihIbhakaNArthakaH ''[rAntavargaH, zo-213, pR.312]iti darzanAt // 17. 'samudrasaindhavalavaNasya' iti3|| 18. '-tadeze' iti1 // 19. 'kcchaadibhyshc'4|2|133 / / ityanenA'N yuktaH // 20. 'puMklIbaH' iti4|| 21. dra. ama.kSIra. 2 / 9 / 42 // , pR.209||, tatra "maNimantaM(nthaM) mANimanthaM" iti dRzyate // , svopajJaTIkA 4 / 942 // , pR.208|| 22. 'ziJ nizAne' iti yuktaH, kSIrataraGgiNyAdau hiMsArthakazidhAtorabhAvAt // 47 Page #460 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 940-944] vyutpattiratnAkarakalitA raumakaM tu rumabhavaM 1 vasukaM vastakaM tacca 1 rumAyAmAkare bhavaM raumakam / prAgdIvyatIye'Ni, svArthike ca kani / 2 rumAyAM bhavati rumAbhavam, ac / 3 vasati vasu / 'varsa nivAse' (bhvA.pa.a.), 'mR(zR)svRsnihitrapyasivasihaniklidibandhimanibhyazca' ( uNA - 10 ) ityuH / vasveva vasukam, paJcamasvaramadhyaH / svArthe kan / "raumakaM vasukaM vasu " [ ] iti mAlA / 4 vastazchAgastadandhi vastakam, dantyaturyavargAdyamadhyaH / catvAri sAmAnyena lavaNasya // viMDapAkye tu kRtrime // 942 // 1 vilati bhinatti malAn viDam / 'bile bhedane' (tu.pa.se.), 'igupadha- '3 / 1 / 135 // iti kaH / 2 pA sAdhu pAkyam / tatra sAdhuH 4 14 98 // iti yat / pacyata iti vA / 'DupacaS pAke' (bhvA.u. a.), 'RhalorNyat' 3 / 1 / 124 // , 'cajoH ku ghiNNyatoH 7 / 3 52 // iti kutvam, 'ata upadhAyAH '7 / 2 / 116 // / kRtrime kRtake lavaNe kallarAkhya ityarthaH / pAkyaviDalavaNayorbhede'pi kRtakatvAdaikyam / "kRtrimaM racite proktaM sihnake lavaNAntare [vizvaprakAzakozaH, mAntavarga:, zro- 45 ] iti mahezvaraH / 20 '"viDaM kRtrimakaM dhUrtaM kSAraM drAvaNamAsuram / " supAkyaM khaNDalavaNaM kRtrimaM ceti nAmataH 112 11" [ dhanvantarinighaNTuH, zatapuSpAdirdvitIyo vargaH, zro-28] iti dhanvantarizca / yathA- " na rocate bhojyamakRtrimaM nRNAm " [] iti / trINi 'viDalavaNa' iti khyAtasya // 942 // sauvarcale'kSaM rucakaM durgandhaM zUlanAzanam / 1 suvarcalAkare bhavaM sauvarcalam / suSThu varca suvarcaH / 'varca dIptau ' (bhvA.A.se.), ac / tasyedaM sauvarcam, jaTharAgnidIpanam, tallAtIti vA / puMnapuMsakaliGgam, tatra / akSNoti vyApnoti akSam | 'akSa (akSU) 419 vyAptau saGghAte ca ' (bhvA.pa.ve.), [ac]| 3 rocate'nna- 30 manena rucakam / 'ruca dIptau~ (bhvA.A.se.), kAnta, ( ) vA, bAhulakAt kvun, kittvAd guNAbhAvaH / 4 duSTo gandho'sya durgandham / 5 zUlarogaM nAzayati zUlanAzanam / Naza adarzane ' (di.pa.se.), NijantaH, nandyAditvAllyuH / hRdyagandhaM ca / paMca 'sUMcala' iti khyAtasya // kRSNe tu tatra tilakam 1 tatra kRSNe sauvarcale, tilati snihyati tilakam, puMklIbam / 'tila snehane ' ( tu.pa.se.), bAhulakAd 'anyatrApi kvun ' ( uNA - 195) iti kvun / "pUrvaM tu madhuvarNamagandhaM kRSNavarNaM tilakam "[ ] ityeke / yad 40 vaidyA:-" kRSNe sauvarcalaguNA lavaNe gandhavarjite [] ekaM kRSNasauvarcalasya // yavakSAro yarvAgraja : // 943 // . yavanAlajaH pAkyazca 1 yavAnAM kSAro yavakSAraH / 2 yavAgrebhyo jAtaH yavAgrajaH | 'paJcamyAmajAtau ' 3 / 2 / 98 // iti DaH / dagdhvA yavAGkurAjjanyata ityarthaH // 943 // 3 yavanAlebhyo jAtaH yavanAlajaH / 4 pacanIyaH pAkyaH / 'RhalorNyat' 3 / 1 / 124 // / asau vanaspatikAyajAto'pi kSAraprastAvAt pRthivIkAye bhaNitaH / evaM sa (sva) rjikAkSArAdAvapyUhyam / catvAri yavakSArasya || 50 pAcanekastu TaGkarNaH / mAlatItIrajo lohazleSmaNo rasazodhanaH // 944 // 1 pAcayati pAcanaH / pacerNijantAd nandyAditvAd lyuH / svArthe kani pAcanakaH / 2 TaGkayati lohaM TaGkaNaH / 'Taki bandhane' (cu.u.se.), bAhulakAdaNac / TaGkano'pi / 3 mAlatyAstIre jAto mAlatItIrajaH / 4 1. 'vasu' iti4 // 2. ito'gre 3pratau 'tacca' iti dRzyate // 3. 'kaJ' iti5 // 4 dra. ama.kSIra. 2 942 // pR. 209 // rAmAzramI 2 / 9 142 // pR. 419 // , tayoH 'vasukaM' ityasya sthAne 'vastakaM' iti dRzyate // svopajJaTIkA 4 1942 // pR. 208 // 5. vabayoraikyaM bodhyam // 6. ' -ram' iti4 // 7 ' zuram' iti // 8. dra. anekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA-2, kANDaH - 3, zlo - 455, pR. 199 // 9. 'puMklIbaliGgam' iti4 // 10. maitreyasammato'yaM dhAtupAThaH, 'ruca dIptAvabhiprItau ca' iti svAmisAyaNau // 11. kSIrataraGgiNyAdau kAntyarthakarucadhAturna dRzyate // 12. 'zUlaM' iti1 // 13. 'puMklI. ' iti1.2 // 14. 'bahulamanyatrApi ' ( uNA - 195 ) ityuNAdigaNasUtram // 15. dra. tatra " pUrvaM tu madhu (ra) lavaNam / agandhaM kRSNalavaNaM tilakamityeke" iti dRzyate // svopajJaTIkA 4 / 943 // ama. kSIra. 2 19 143 // , pR.209 // , pR.209 // 16. 'naH' iti5 // For Private Personal Use Only Page #461 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 420 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, pRthvIkAyaH lohaM hemAdi ziSyate'nena lohazreSmaNaH / 'jhUiSa Ali- (ju.u.a.), 'bhRdRzIGyajiparvipacyaminamitamiharyi(gha)Ggane'(di.pa.a.), karaNe lyuT / 5 rasaM zodhayati rasa- bhyo'taca '(uNA-390) ityatac / 2 irAvatInAM nadInAM zodhanaH / 'zudha zuddhau '(di.pa.a.), NijantaH, nadyA- nivAsA airAvatAni / 3 vidihyante videhAH / paJcabharataditvAllyuH / rasaH zodhyate'neneti, 'nnyaasshrnth-'3|3|- paJcairAvatapaJcavidehAnAM kurUn vinA nAmaikaM karmabhUmyaH / 107 // iti yuj vA / paJca TaGkanakSArasya / 'sohagIkhAra' 'kRdikArAdaktina: '(gnnsuu-4|1 / 45 // ) iti bhUmizabdAd iti bhASA // 944 // GIS / tatraikaM jambUdvIpe1, dve dhAtakIkhaNDe3, dve ca puSkarasamAstu svarjikAkSArakApotasukhavarcakAH / / varadvIpArdhe5 iti paJca bharatAni / evaM bharatasthAnkrameNa airAvatAnyapi paJca / caH samuccaye / videhA api paJca, te 1 svarjikAM dagdhvA kSAryate svarjikAkSAraH / ca videhAH dvividhAH, pUrve'pare ca / kurUn vineti, deva'kSara saJcalane'(bhvA.pa.se), hetumaNNijantaH, karmaNi ghaJ / 10 2 kapotasyA'yaM kApotaH, kapotavarNatvAt / 'tasyedam' kurUnuttarakurUMzca varjayitvetyarthaH / teSAM hi yugmotpattihetutvena 40 4 / 3 / 120 // itynn| 3 sukhAya varcate sukhavarca [ka]: / karmabhUmitvam / karmaNAM zubhAzubhAnAmupArjanabhUmyaH karma'varca dIptau'(bhvA.A.se.), ac, svArthe kan / trINi - bhUmyaH / varSANi dvIpAMzAH karmabhUmyaH syurityanvayaH // ra 'sAjIkhAra' iti khyAtasya // zeSANi phalabhUmayaH // 946 // svarjistu svarjikA jugnI yogavAhI suvarcikA 1 zeSANIti haimvt1hrivrssshrmykai3rnny(hairnny)||945|| vatAni4 catvAri varSANi jambUdvIpe, etannAmAnyeva dviguNAni 1 suSThu aya'te svarjiH, strIliGgaH / 'arja dhAtakIkhaNDe, puSkaravaradvIpArdhe ca, evaM ca viMzativarSANi sarja arjane '(bhvA.pa.se), 'ikkRSyAdibhyaH '(vaa-3|3| devakurUttarakururUpavidehAMzadazakasahitAni triMzat phalabhUmayaH 108 // ) / 2 svArthe kani svarjikA / 3 sraco hanti syurityanvayaH / phalabhogAya bhUmayaH phalabhUmayaH / triMzada strujI, dantyarephapaJcamasvarAdiH, kvrgttiicturthvrgpnycmaantshc| karmabhUminAmaikaM phalabhUmaya iti // 946 // 20 'hana (hana) hiMsAgatyo: '(a.pa.a.), 'amanuSyakartRke ca' varSa varSadharAMdrayaGkam 3 / 253 // iti Tak / "kSAro'nyaH svarjikAkSAraH svarjikA'tha sakhArjikA / 1 vRSyate varSam puMklIbam / 'vRSu secane'(bhvA. suvarcikA suvarSo'tha sukhavarcaH sa eva ca // 1 // " pa.se.), ghaJ / 2 varSadharAdrayo himavanmahAhimavanniSadhanIla[dhanvantarinighaNTuH, zatapuSpAdirdvitIyo vargaH, zro-20] iti rukmizikhariNaH, ete SaD jambUdvIpe, etannAmAno dviguNA dhnvntrirbhedenaa''h| 4 yogaM vahati yogvaahii| 5 suSThu dhAtakIkhaNDe, puSkaravaradvIpArdhe ca, evaM triMzad varSadharAdrayaH, . varcate suvarcikA / Nvula, TAp, 'prtyysthaat-7|3|44|| tairakyate cinyate tad varSadharAvyaGkam / varSa nAma itItvam / paJca 'sAjI' iti khyAtAyAH // 945 // dvIpAMzastannAmnI dve / laukikAstu navavarSANyAhuH, yathAbharatAnyairAvatAni videhAzca kurUn vinA / "bhArataM prathamaM varSaM tataH kiMpuruSaM smRtam / harivarSa tathaivAnyanmerodakSiNato dvijaH // 1 // varSANi karmabhUmyaH syuH ramyakaM cottaraM varSaM tasyaivAnu hiraNmayam / 30 1 bibhrati dharma bharatAni / 'ibhatra dhAraNapoSaNayoH uttarAH kuravazcaiva yathA vai bhArataM tathA // 2 // 60 1. 'zudha zauce' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 2. -cikAH' iti1.3.4.5 // 3. '-kaM' iti5 // 4 4pratau nAsti // 5. 'Sarja' iti maitreyasAyaNau // 6 -ntIti' iti5 // 7 'suvarcikA' iti dhanvantarinidhaNTau, pR.109|| 8 '-li' iti1.2 // 9. 'dhAraNAdau' iti1.2, 'dhAraNapoSaNAdau' iti4.5|| 10. "bhRmRdRziyaji-' ityuNAdigaNe // 11. ito'gre 1.3.4.5 pratiSu 'paJca' iti dRzyate // 12. 'ne' iti3|| 13. 'varSadharAdharSaM' iti mudritAbhidhAnacintAmaNinAmamAlAyAma, svopajJaTIkA'pi tamAzrityaiva // 14 'puMklI' iti1.2|| 15. '-nte' iti3.4|| 50 Jain Education Intemational Page #462 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 945-947 ] (bhadrAcaM pUrvato mero ketumAlaM tu pazcime / ] navasAhasramekaikameteSAM dvijasattama! // 3 // ilAvRttaM ca tanmadhye tanmadhye merurutthitaH // " [] iti bhAratavarSArthastvevaM bArhaspate (patye ) vanaM pravrajatAM kila RSabhanAmnA nRpeNa jambUdvIpo'yaM khaNDazo vyutpAditaH, tatrA'smadAdigocarakhaNDaM bharatanAne putrAya dattam "[] iti / bharatasyedaM bhAratam / " bharatAya yataH pitrA dattaM pravrajatA vanam / tenedaM bhArataM varSaM procyate brahmavAdibhiH // 4 // "[] 10 iti vyADiprabhRtayaH / " bhAratAdIni varSANi jambUdvIpaM nava kramAt "[]iti vAcaspatiH / " varSaM pRthivyaMza: "[] iti svAmI "puMnapuMsakayovaMSaM jambUdvIpAmbuvRSTiSu []iti rudraH / "varSo'strI bhAratAdI ca jambUdvIpAmbuvRSTiSu "[ medinIkozaH, dhAntavarga:, zrale 24] iti medini / anyacca"uttaraM yat samudrasya himAdrezcaiva dakSiNam / varSa tad bhArataM nAma bhAratI yatra santatiH ||5||[]iti / vyutpattiratnAkarakalitA viSa'yastUpavartanam / dezo janapado nIvRd rAMSTraM nirgazca maNDalam // 947 // 11 12 1 vizeSeNa sinoti viSayaH / SiJ bandhane' (svA. u. a.), ac / "zI svapne' (a.A.se.), grahAdipAThAdaNi vRddhyabhAve ca vizaya: "["] iti tAlavyamadhyo'pIti mAdhavaH / 2 upavartante'smin upavartanam / 'vRtu vartane' (bhvA.A.se.), bAhulakAllyuT / "upAvartanam "[]iti kAtyaH / 3 dizyate'tra dezaH / 'diza atisarjane ' (tu. u. a.), 'halazca 3 | 3 | 121 // iti ghaJ / " dizyate dezaH "[ ama. kSIra. 2 / 1 / 9 // ] iti bhaTTaH / " dizati tamiti deza:, 'akartari ca kArake - '3 / 3 / 19 // karmaNi ft"[ mA. dhAtuvRttiH, tudAdiH, dhAtusaM - 3] iti mAdhavaH | 4 janaiH padyate gamyate'treti janapadaH / 'pada gatau ' ( cu.A. a.), 'puMsi saMjJAyAm 3 13 1118 // iti ghaH janAnAM 30 padaM sthAnaM sthitiratreti vA / puMstvaM lokAt / 5 niyamenA 14 / 1. koSThAntargatapAThaH svopajJaTIkAtaH 4 1947 // pR.209 // 2. dra. svopajJaTIkA 4 947 // pR. 209 // atra TIkAsarvasvavyAkhyA- "tathA ca viSNupurANaM "jambUplakSAr3I dvIpI zAlmali vAparo dvija / 1 kuza: krauJcastathA zAkaH puSkarazcaiva saptamaH // ete dvIpAH samudrastu sapta saptabhirAvRtAH / lavaNesusurAsarpidadhidugdhajalaiH samam // jambudvIpaH samastAnAmeteSAM madhyamAsthitaH / tasyApi merumaitreya ! madhye kanakaparvataH || himavAn hemakUTaca niSadhastasya dakSiNe / nIlaH zvetazca zRGgI ca uttare varSaparvatAH bhArataM prathamaM varSaM tasyaivAnu hiraNmayam / uttarAH kuravazcaiva yathA vai bhArataM tathA navasAhasramekaikameteSAM dvijasattama ! 1 ilAvRtaM tu tanmadhye sauvarNoM merurucchritaH // merocaturdizaM tatra navasAhasavistRtam / ilAvRtaM mahAbhAga ! catvArazcAtra parvatAH // meroH pUrveNa bhadrAzvaM ketumAlaM ca pazcime / " iti / tatrAyaM lokaH samudrasyottare kule himAlayasya dakSiNe bhArataM varSam / bharatasyedaM bhArataM 2, 2 / 116 // pR.7 // ) iti // 3 ' jitA' iti3.4 // 4.dra. padacandrikA bhA-2, bhUmivargaH, 6 'jambu-' iti2 // 7. kSIrasvAmikRtAmarakoSaTIkAyAM nopalabhyate // 8. dra. padacandrikA, rAmAzramI 2 / 1 // 6 // pR. 144 // tayoH 'dvIpAmbu' ityasya sthAne 'dvIpAbda-' iti dRzyate // ca // 10. mAdhavIyadhAtuvRttau tu sAyaNo vizayIzabdamudRGkya - "vizayI dezavizeSa: vRddhayabhAvazca"[ adAdigaNa, dhAtusaM 26 5.329] ityAha 11. 'bhAvaH' iti5 / / 12. dra. 13. ito'gre 3pratau 'tu' iti dRzyate // 14 bhaTTiH' iti // dra. 15 n' iti mA. dhAtuvatI pR.460 4 947 // pR. 210 // pR11 // 421 11 || / 'tasyedam ' ( 4.3.120 ) ityaN / '' (bhAzlo-6, pR.8 // 5 bha iti3.5 // bhA-2, bhUmivargaH, zlo- 6, pR. 8-9 // , 9 - dvIpAbda-' iti2, mudritamedinIkoze 'vizayI deze' iti grahAdipAThANiniH, ama. kSIra. 2 / 1 9 // , pR. 7 // svopajJaTIkA padacandrikA, bhA-2, bhUmivargaH, zlo-8, 20 Page #463 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 422 'vazyatayA niyataM vartante vasanti janA atreti nIvRt / puMsi bAhulakAt, sampadAditvAt, 'anyebhyo'pi dRzyate ' 3 / 2 / 178 // iti vA adhikaraNe kvip, 'vRtu vartane' (bhvA. A.se.), 'nhivRtivRssivydhi-'6|3 / 116 // ityAdinA dIrghatvam / strIliGgaH takArAntaH, nIvRtau, nIvRtaH ityAdirUpANi / kSIrasvAmI tu " nIvRjjanapadazabdau dezanAmnI, niyataM vartante 'sminniti, nIvRtzabdaM ca puMsi dezo viSaya upavartanamityete trayaH sthAnamAtraparyAyAH "[]iti vyAkhyat / 6 rAjate rASTram / 'rAjU dIptau ' (bhvA.u.se.), '-STran' (uNA10 598 ) iti STran 'vrazcabhrasja- ' 8 / 2 / 36 // iti Satvam, 'titutra - ' 7 / 2 / 9 // itIgniSedhaH / 7 nirgamyate'sminniti nirgaH / 'gamlR gatau'(bhvA.pa.a.), 'niro deze ' ( ) iti sAdhuH / 8 maNDyate maNDalam, triliGga: / 'maDi bhUSAyAm (bhvA.pa.se.), 'vRSAdibhyaH kalacaM ' ( uNA - 106 ) / amarastu- "nivRjjanapado dezaviSayau tUpavartanam '[ amarakoSaH 2 / 1 / 8 // ] iti pRthagAha / aSTau sAmAnyato dezasya // 947 // atha vizeSata Aha 20 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA AryAvarto janmabhUmirjinacakryardhacakriNAm / puNyabhUrAcAraivedI madhyaM vindhyahimA'gayoH // 948 // 1 AryAH sAdhavo vartante'tra AryAvartaH / 'vRtu vartane'(bhvA.A.se.), 'halazca 3 | 3 | 121 // iti ghaJ, 'anyeSAmapi - 6 |3 | 137 // iti dIrghaH / AryA Avartante'treti vA / jinA avasarpiNyAmRSabhAdayazcaturviMzatiH, cakriNo bharatAdayo dvAdaza, ardhacakriNastripRSThAdayo'zvagrIvAdayazca nava, sAhacaryAdacalAdayo baladevA nava teSAM janmabhUmiH / 2 puNyasya bhUH puNyabhUH / puNyA va bhUH puNyabhUH / 3 AcArasya vedIva AcAravedI / vindhyahimA'gayorvindhyAdrihimAdrayormadhyaM madhyabhAga: AryAvarta ityanvayaH / yadvyADi: [ tiryakkANDaH - 4, pRthvIkAyaH 'AsamudrAcca vai pUrvAdAsamudrAcca pazcimAt / himavadvindhyayormadhyamAryAvartaM vidurbudhAH // 1 // ["] iti / 30 AryAvartaH puMsi, dvau strIliGgau / trINi Aryadezasya // 948 // gaGgAyamunayormadhyamanta'rvediH samasthalI / 1. 'vartate' iti1.5 // 2. ama. kSIrasvAmikRtaTIkAyAM na dRzyate " nirgacchantyatreti nirgo deza: 'niso deze' iti DaH / dezAdanyatra 1 (gaGgAyA yamunAyAzca) nadyormadhyaM madhyabhUmiH, antarmadhye vediriva antarvediH / 2 samA cA'sau sthalI ca samasthalI / dve gaGgAyamunayormadhyabhUmidezasyai // brahmAvartaH sarasvatyA dRSadvatyAzca madhyataH // 949 // 1 sarasvatyA dRSadvatyAzca nadyA madhyabhUmidezanAmaikaM brahmAvartaH / brahmANo brAhmaNA Avartante'tra brahmAvartaH / ' madhyataH' iti saptamyarthe tasil tena sarasvatIdRSadvatyormadhye ityarthaH // 949 // brahmavediH kurukSetre paJcarAmahradAntaram / 1 kurukSetre paJcAnAM rAmahradAnAM madhyagatapradezanAmaikaM brahmaNo vediH brahmavediH striyAm // dharmakSetraM kurukSetraM dvAdazayojanAvadhi // 950 // 1 dharmasya kSetraM dharmakSetram / 2 kuravo'tra kSiyanti sma kurukSetram / tacca dvAdazayojanAvadhi bhavati / dve kurukSetrasya // 950 // himavadvindhyayormadhyaM yat prAgvinazanAdapi / pratyageva prayAgAcca madhyadezaH sa madhyamaH // 951 // 3. 'vyAkhyAnAt' iti4 // 4 'nirgamaH' iti3. 4.5 // 5. nirgamanam iti lyuD bhavati // " iti mA. dhAtuvRttiH, bhvAdi:, dhAtusaM702, pR. 278 // 6 'vRSAdibhyazcit' ityuNAdigaNasUtrasvarUpam // 7 'nyena' iti3 // 8. ito'gre 1pratau 'ca' iti dRzyate // 9. 'cAsau' iti3 // 10. 'madhyama-' iti3 // 11. ' - dhye' iti 1 // 12. tulanIyA manusmRtiH, adhyA- 2, svopajJaTIkA4 / 948 // , pR. 210 // 14. koSThAntargatapAThasthAne 1pratau 'gaGgAyamunayo:' iti dRzyate || 15. ' madhye bhUmipradezasya' iti1 // 17 'brahma' iti1.3 // 18 'paJca-' iti1 // 19 'prayoga' iti4.5 // 20. nAsti // 29. ito'gre 3pratau 'sa' iti dRzyate // zlo-22 // 13. dra. antayoH' iti // 16. 'eva' iti2.3.4.5 pratiSu 1-2 uttarasyAM himavAn parvataH, dakSiNasyAM vindhya- 50 parvataH, tayormadhyam, vinazano nAma [ sarasvatyAH antardhAnadezaH ], tasmAt prAk, prayAgaH gaGgAyamunayoH saGgamaH, tasmAt pratyagevaM, etAnavadhIkRtya yo dezaH, nA'tyutkRSTo nA'pyanutkRSTa ityarthaH, sa madhyadezaH, tannAmnI dve madhyadezaH, madhyamaH iti // 951 // 40 Page #464 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 948-954] vyutpattiratnAkarakalitA 423 dezaH prAgdakSiNaH prAcyo nadI yAvaccharAvatIm / udagmRttikaH / 1 kRSNA mRttikA yatra deze sa kRSNa 1 pUrvadakSiNadezanAmaikaM prAcyaH / 'dyaprAga- mRttikaH / halAyudhastu-"pANDubhUmastathA prokta udagbhUmazca prAgudakpratIco yt'4|2|101|| / zarAvatI nadI yAvata, pnndditaiH''[hlaayudhkosh:2|160||] iti / "pANDumRdyukte dvau" prAgdakSiNaH prAksahacarito dakSiNo dezaH prAcya itynvyH| []iti taTTIkA c| pANDubhUma udagbhUma ityetAvekArthAvAha // zarAvatyAH nadyAH pUrvottareNa vahantyA dezaH pUrvato dakSiNa- jalo nirjala: tazca prAcya ucyata ityarthaH // 1 jAyante sthalAnyatra jaGgalaH, sthalaprAyaH / 'janI pazcimottarastUdIcyaH prAdurbhAve'(di.A.se.), '[R]janergo'ntazca'(haimoNA-467), 1 zarAvatyA avadhe[:] pazcimena sahacarita uttaro ityalaH / prajJAdyaNi jAGgalo'pi / 2 nirgataM jalamasmAditi dezaH pazcimottara udIcyaH ucyata ityanvayaH / yaduktaM nirjalaH / dve nirjalasthAnasya / 'thalI' iti bhASA // 10 kAzikAyAm anUpo'mbumAn "prAgudaJcau vibhajate haMsA: (haMsaH) kSIrodake yathA / viduSAM zabdasiddhyarthaM sA naH pAtu zarAvatI // 1 // " 1 anugatA~ Apo yatra se anuupH| 'Rkpuur[kaashikaa1|175||] / pazcimottaradezanAmaikaM udIcya iti // bdhuu:pthaamaanksse'5|4|74 // ityapratyayaH, 'uudnordeshe'6|3| 98 // / ambu vidyate yasya, yasmin vA ambumAn / pratyanto mlecchamaNDalaH // 952 // tadasyAsti-51294 // iti matup / ekaM sajalasthAnasya // 1 mlecchAnAM maNDalo deza: mlecchamaNDalastannAmaikaM pratyantaH iti / pratigato'nto bhoTAdidezaH pratyantaH, kacchastu tadvidhaH // 953 // ziSTAcArarahitaH, kAmarUpavaGgAdirlecchaH / uktaM ca 1 tadvidho'nUpaprAyaH sajalo nadyAderupAnto deza: "cAturvarNyavyavasthAnaM yasmin deze na vidyate / kacchaH / kaM jalaM chyati parichinati kacchaH / 'cho chedane' tat mlecchamaNDalaM prAhurAryAvartamataH param // 1 // ''[] (di.pa.a.), 'Ato'nupasarge kH'3|2|3|| / kena jalena 20 iti // 952 // chAdyata iti chaderanityaNyantAd 'anyebhyo'pi(-Svapi)-' 3 / 2 / 101 // iti DaH, pUrvasya tuki kaccha iti vA, puNklii.| 50 pANDUdakkRSNato bhUmaH pANDUdakkRSNamRttike / "anapaprAyaM] kacchama"[]iti tu mAlA / "kacchamanUpam" 1-3 pANDUdakkRSNazabdebhyo bhUmazabdo yojyaH / 1 |iti vopAlitaH / "striyAM kacche tyapItyapramANam" pANDurbhUmiratra pANDubhUmaH / 1 udIcI bhUmiratra udgbhuumH| iti paJjikA // 953 // 1 kRSNA bhUmiratra kRSNabhUmaH / sarvatra 'kRSNodakpANDusaGkhyA pUrvA ] yA bhUmerajiSyate '(vaa-5|4|75||) kumudvAn kumudAvAsaH ityac, 'yasyeti c'6|4|148|| / pANDumRttikAyuktadeza 1 kumudAni santyatra, kumudAnAM nivAso vA nAmaikaM pANDubhUmaH, udakmRttikAyuktadezanAmaikaM udagbhUmaH, kumudvAn / 'tadasminnastIti deze tnnaamni'4|2|67||, kRSNamRttikAyuktadezanAmaikaM kRSNabhUmaH / 1-3 pANDUdak- 'kumudanaDavetasebhyo ddmtup'4|2|87|| cAturarthikaH, 'mAdu kRSNazabdebhyo mRttikAzabdo yojyate / 1 pANDumattikA pdhaayaashc-'8|2|9 // iti vatvam / "kumudaM ca kumu30 yatra sa pANDumRttikAH / 1 udIcI mRttikA yatra sa ccApi(kumudaM kumudazcApi)"[zabdabhedaprakAzaH, zro-34 1. 'pUrveNo-' iti1 // 2. 4.5pratyornAsti // 3. '-lam' iti5|| 4. ito'gre 1pratau 'iti' iti dRzyate // 5. dra. TIkAsarvasvam, bhA2, 2 / 17 // , pR.9|| tatra- "mlecchadezaH sa vijJeya AryAvartastataH param" ityuttarAdhoM dRzyate // , padacandrikA, bhA-2, bhUmivargaH, zlo-7, pR.10 // , rAmAzramI 2 / 17 // , pR.144 // , tayoH 'tat mlecchamaNDalaM' ityasya sthAne 'taM mlecchaviSayaM' iti dRzyate // 6. '-cA' iti4.5 // 7 'pANaDum-' iti2.3|| 8. ito'gre 4pratau 'anuprAptA' iti dRzyate // 1 1.2.3pratiSu nAsti // 10. 'ityapaH' iti3|| 11. 'chinatti' iti4|| 12. dra. padacandrikA, bhA-2, zlo-10, pR.14|| 13. ito'gre 2pratau 'Dit pratyaya ityarthaH' iti dRzyate // Jain Education Intemational Page #465 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vetasva 424 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, pRthvIkAyaH (35)]iti zabdaprabhedokteH kumudazabdAd vA matup / 1 nadyambubhyo jIvanaM vRttiratra nadyambujIvanaH, tatra 30 kumudAvAsaH kumudaprAyaH, rAtrivikArzikamalayuktasthAna- hi nadyambubhyaH sasyaniSpattiH / nadI mAtA'sya nadImityarthaH, tasyaikam // mAtRkaH, ndymbujaatssyvrdhittvaat| 'nvRtshc'5|4|: / 153 // iti kp| "nadyambujIvano dezo nadImAtRka ucyate" [hlaayudhkoshH2|161 // ] iti halAyudhaH / ekaM nadI1 vetasAH santyatra vetasvAn / 'kumudanaDaveta jalaniSpannadhAnyasaMvardhitadezasya // sebhyo ddmtup'4|2|87|| / bhUrayo vetasAH santyatra bhuurivetsH| ekaM bahuvetasayuktasthAnasya // devamAtRko vRSTijIvanaH // 955 // naDaprAyo naDakIyo navAMzca naDvaMlazca sH||954|| 1 devo megho mAtA'syeti devamAtRkaH / 'nayU tshc'5|4|153 // iti kap / "devo meghe sure rAjJi'' 1 naDaprAyaH, naDabahula. ityrthH| 2 naDAH santyatra [medinIkozaH, vAntavargaH, zro-12] iti mediniH / vRSTi10 naDakIyaH / 'naDAdInAM kuk c'4|2|91|| iti chH| 3 varSaNaM jIvanaM vRttiratra vRSTijIvanaH / anUpAdyA deva- 40 naDAH santyatra nddvaan| 'kumudanaDavetaso ddmtup'4|2| mAtRkAntA vAcyaliGgAstadyuktasthAnaparyAyAzca jJeyAH / ekaM 87 / / iti Dmatupa, DittvATTilopaH, 'jhyH'8|2|10 ||iti vRSTyambujIvanasampannasya pAlitadezasya // 955 // vatvam / 4 naDAH santyatra naDvalaH / 'naDazAdAD ddvlc'4|2|88 // iti Dvalac, DittvATTilopaH / naDvAn, kAmarUpAH naDvala etau dvau tRtIyavargatRtIyadantyauSThamadhyau / catvAri 1 sArddhapaJcabhiH prAgjyotiSamatra prAgjyotiSAH / nalatRNayuktasthAnasya // 954 // 2 kAmato rUpamatra kAmarUpAH / "prAgjyotiSa kAma rUpam''["] iti kSIrasvAmI / dve kAmarUpadezasya // zAdvala: zAdaharite 1 zAdAH santyatra zAdvalaH, caturthavargatRtIya mAlavAH syuravantayaH / dantyauSThamadhyaH / 'zadla zAtane'(bhvA.tu.pa.a.), jvalA 1 malante dhArayanti bahujanAniti maalvaaH| 'mala 20 ditvANNaH / "zAdaH"[ ] iti sarvadharaH / "zIyate'smin / malla dhAraNe'(bhvA.A.se.), 'malerNit'( )iti Nidava shaadH''[am.kssiir.2|1|11||] iti bhaTTaH / yat zAzvataH- pratyayaH / 2 avyante rakSyante avantayaH, puMsi / 'ava 50 "zaSpakardamayoH zAdaH ''[zAzvatakozaH, yo-661] iti / rakSaNAdau '(bhvA.pa.se.), bAhulakAdantiH / dve mAlavadezasya // "zAdaiH kRtvA harito deza: zAdvalaH / 'naDazAdAD Dva- parAsta DAilA: syazcaidyAste cedayazca te // 956 // lc'4|2|88 // iti tu zaSpavAcina eva, nAnyato'nabhidhAnAt''[] iti sarvAnandaH / "na hi koTarasaMsthe'gnau 1 tripuryA nagaryA adUrabhavAH traipurAH / 'adUratarurbhavati zAdvala:""] iti lakSyama / zAdena zaSyeNa harito bhvshc'4|270 / / ityaN / 2 dahyate DAhalAH, pRSonIla: zAdaharitaH, tatra / ekaM bAlatRNayuktasthAnasya // darAdiH / IzvareNa [hi] te tripuradahanena dagdhAH / 3 cedaya eSa caidyAH / svArthe SyaJ / chedyante cedayaH / 'chedatka dezo nadyambujIvanaH / chedane'( ), pRSodarAditvAt, ikArAnto harivat / catvAri syAnnadImAtRkaH trivedIdezasya / 'DAhalA' iti bhASA // 956 // 1. 'kumucchabdAd' iti2.3.4.5 // 2. -vikAsi-' iti 2.3 // 3 tulanIyo'marakoSaH 2 / 1 / 10 // 4. dra. padacandrikA, bhAga-2, bhUmivargaH, zrI-9, pR.13 // 5. ito'gre 3pratau 'iti' iti dRzyate // 6. dra. padacandrikA, bhAga-2, bhUmivargaH, bho-9, pR.13, tatra-"zAdaiharite deze 'zAdvalaH' / naDvalavaDDva lac (paa04|288||, 64 / 143 // ) / "sa ca zaSpa-vAcina eva, nAnyataH / abhidhAnAd' iti sarvAnandaH" iti dRzyate // 7 dra. ama.kSIra. 2111 // , pR.72 // , svopajJaTIkA 4955 // , pR.211|| 8. '-yuktasya' iti4|| 9 -vinaH' iti1|| 10. '-SAM' iti5 // 11. mUlaM mRgyam // 12. 'Nidavatpra-' iti1|| 13. '-datiH' iti4|| 14. 'adUre' iti3.4.5 // 15. '-darAt' iti1 // Jain Education Intemational Jain Education Intemational Page #466 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 954-960] vyutpattiratnAkarakalitA 425 vaGgAstu harikelIyAH 1 kazanti kazmIrAH, AdisvarAdiH / 'kaza 30 1 vaGganti vaGgAH / 'vagi gatau'(bhvA.pa.se.), zabde'( ), tAlavyAntaH, 'kazermuka (muTa) ca'(uNAac / vaGgyanta iti vA, ghaJ / halikelau bhavA hari- 472)itIran / 2 madhumatyA nirvRttA maadhumtaaH| 'tena kelIyAH, chapratyayaH / ekaM harikelIyadezasya // nirvRttam '4 / 2 / 68 // iti cAturarthiko'N / 3 sarasvatI devatA eSAM sArasvatAH / 'sA'sya devtaa'4|2|24 // aGgAzcampopalakSitAH / itynn| 4 viziSTAH karNikA atra vikarNikAH / 1 aGganti aGgAH / 'agi gatau'(bhvA.pa.se.), catvAri kazmIradezasya // 958 // ac| campayA upalakSitAzcampopalakSitAH / ekamaGgadezasya // sAlvAstu kArakukSIyAH vAhIkASTakkanAmAnaH 1 salanti sAlvAH , dantyadvitIyasvarAdiH / 1 vahanti vAhIkAH / 'vaha prApaNe'(bhvA.u.a.). 10 'sala(Sala) gatau'(bhvA.pa.se.), 'salerNidvA'(uNA-510) iti 'vahevRddhizca'( )itIkan / 2 taGkanti TakkAH / 'taki vH| NittvAbhAvapakSe salvA ityaadysvraadirpi| 2 kara- dauHsthye (bhvA.pa.se.), 'niSkaturuSka-(haimoNA-607)iti 40 kukSerime kaarkukssiiyaaH| 'vRddhAccha: '4 / 2 / 114 // / dve kapratyaye sAdhuH / dve 'TAkadeza' iti khyAtasya // kArakukSIyadezasya // vAlhIkA vAhikAhvayAH / maravastu dazerakAH // 957 // 1 valhante vAlhIkAH, antasthAtRtIyoSmacaturtha1 mriyate tRSA eSviti maravaH, puMsi / 'mRG turyasvaramadhyaH / 'sRNIkAstIka-'(haimoNA-50)iti IkaprANatyAge'(tu.A.a.), 'bhRmRzItacaritsari[ta]ni[dhani] mima- pratyaye nipAtyate / 2 valhate valhiH / 'in sarvasjibhya: u: '(uNA-7)ityuH / 2 dazante(dazanti) dazerAH, dhAtubhyaH '(uNA-557)itIn, bAhulakAd dIrghatve vAlhayaH, 'daMza dazane'(bhvA.pa.a.), 'patikaThi-'(uNA-58)ityerak, svArthe kani vAlhikAH / dve vAlahIkadezasya // svArthe kani dazerakAH / dve marudezasya // 957 // turuSkAstu zAkhayaH syuH 20 jAlandharastrigartAH syuH 1 tUryante turuSkAH , dvipaJcamasvaro mUrdhanyaka1 jAlaM dhArayanti jAlandharAH / 'dhRJ dhAraNe' vargAdyAntazca / 'tUrI tvarAhiMsanayo:'(di.A.se.), 'niSka- 50 (bhvA.u.a.), 'dhAredhaM ca (-dharca) (haimsuu-5|1|113||) turuSka-'(haimoNA-26)iti ke nipAtyate / 2 zAkhanti iti khH| 2 tisro gartA atra trigartAH / dve jaalndhrdeshsy|| zAkhayaH / 'zAkha zrAkha vyAptau'(bhvA.pa.se.), bhvAdau tAyikAstarjikAbhidhAH / tAlavyAdI, pRSodarAditvAd dantyAditvaM sAdhutvaM ca / dve 1 tAyante tAyikAH / 2 tarjayanti trjikaa| turuSkadezasya / 'sAkhideza' iti bhASA // 'tAya santAnapAlanayo: '(bhvA.A.se.), 'tarja bhartsane '(cu. kArUSAstu vRhadgRhAH // 959 // A.se.), ubhayatraM bAhulakAdikan / dve tAyikadezasya / 1 kurvantai kArUSAH / OMSani saadhuH| 2 vRhanti kazmIrAstu mAdhumatAH sArasvatA vikarNikAH gRhANi eSu vRhadgRhAH / dve kArUSadezasya // 959 // // 958 // lampAkAstu muraNDAH syuH 1. '-dantyasvarAdiH' iti3, 'dvitIyadantyasvarAdiH' iti4|| 2. 'NittvAbhAve' iti4|| 3. 'ekaM' iti1.2.3 // 4. 'tRSayA' iti3.5 // 5. '-yati' iti3|| 6. 4pratau nAsti // 7. 'kA-' iti1 // 8 -J' iti5 / / 9. '-tyA' iti4|| 10. 'kA-' iti1.5|| 11. kSIrataraGgiNyAdau kRcchrajIvanArthakatakidhAturdazyate // 12. 'nipAtyate' iti1|| 13. '-dyantazca' iti1.4|| 14. 'gatitvaraNahiMsanayoH' iti svAmisAyaNau, 'tvaraNahiMsayoH' iti maitreyaH // 15. 'sAdhuH' iti4|| 16. 'ghR' iti1.3|| 17 'kurvate' iti1.2|| 18 'u-' iti1.3 // Jain Education Intemational Page #467 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 2 426 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, pRthvIkAya: 1 lampanti lampAkAH / 'balAkAdayazca'(uNA atra prAgjyotiSa1mAlavaracedi3vaGgA'4Gga5magadhA:6 454) ityAkani saadhuH| 2 modante murnnddaaH| picaNDa-' prAcyAH, maravaH sAlvAzca pratIcyAH, jAlandhara1tAyika2(haimoNA-176)ityaNDani sAdhuH / dve lampAkadezasya // kazmIra 3vAhIka 4vAlhIka5 turuSka6kArUSa lampAka8sauvIrAstu kumAlakAH / sauvIra9pratyagrathA10 udIcyAH, auNDrAH kuntalAzcA'pAcyA iti| ete prAgjyotiSAdayaH sarve'pi puMsi bahuvacanAntAzca // 1 suvIrANAmime sauvIrAH / 'tsyedm'4|3| 120 // ityaN / 2 kaM pRthvI malante kumAlAH / 'mala grAmastu vasathaH saM-ni-prati-paryupataH paraH // 961 // malla dhAraNe'(bhvA.A.se.), 'krmnnynn'3|2|1||, svArthe 1 grasati buddhyAdiguNAna, grasyate bhogibhirvA kani kumAlakAH / dve suvIradezasya // grAmaH / 'grasa(grasu) adane'(bhvA.A.se.), 'grasaterA ca' pratyagrathAstvahicchatrAH (uNA-140)iti man, antasya cA''tvam / grAmayanti 1 pratyag rathA atra santIti prtygrthaaH| arza- nivasantyatra, 'grAma kUTAnakatana (cu.u.sa.), cArAAdakaH, 40 AditvAdaca / 2 ahicchatramastyeSviti ahicchtraaH| tataH 'puMsi sNjnyaayaam'3|3|118|| iti ghaH / gamyate 'arshaadibhyo'c'5|2|127|| / dve ahicchatradezasya // janairatreti, ghaJi, pRSodarAditvAd rephe vA grAmaH / viprAdi varNabhedaprAkAraparikhAdirahito bahujanavasatiAma iti nagarAkIkaTA magadhAyAH // 960 // dedo'sya / "karAdigamyo grAmaH"[] ityeke / 2 saMvasanti 1 kakante kIkaTAH / 'kaki gatau'(bhvA.- janA atreti saMvasathaH / 'vasa nivAse '(bhvA.pa.a.), A.se.), 'kapaTakIkaTA-'(hai moNA-144) ityAdinA'Te 'upasarge vaso'rthaH '(uNA-396) iti sUtreNa vaso'thaH / nipAtyate / 2 maGganti zobhAM magadhAH / 'magi gatau' 3-6 evaM nivasathaH, prativasathaH, parivasathaH, upava(bhvA.pa.se.), 'maGgernaluk ca-'(haimoNA-253)ityadhaH / sathaH / SaD grAmasya // 961 // dve magadhadezasya // 960 // pATakastu tadardhe syAt oNDrAH keralaparyAyAH 1 tasya grAmasyA'rdhe, pATayati paattkH| 'paTa 50 1 oNanti oNDrAH / 'oNa apanayane'(bhvA. dIptau ca iti, cAd bhraMzArthaH, NijantaH, Nvul / pa.se.), rani pratyaye pRSodarAditvAt sAdhuH / trayo ekaM 'pADA' iti khyAtasya // dazasvarAdiH, TavargatRtIyarephAntazca / 2 kiranti kerlaaH| 'kR vikSepe'(tu.pa.se), 'muralorala-'(haimoNA-474)ityale AghATastu ghaMTo'vadhiH / nipAtyate / keralAH paryAyo nAmAntaraM yeSAM te kerala- anto'vasAnaM sImA ca maryAdA'pi ca sImani paryAyAH / dve uDIyAdezasya // // 962 // kuntalA upahAlakAH / 1 AghaTyate janairatra AghATaH / 'ghaTa ceSTA1 kuNanti kuntalAH / 'kuNa zabdopakaraNayoH' yAm'(bhvA.A.se.), adhikaraNe ghaJ / 2 tiSThatyatra ghaTaH (tu.pa.se.), 'murala-'(haimoNA-474) ityale nipAtyate / 2 / 'SThA gatinivRttau '(bhvA.pa.a.), pRSodarAditvAt / 3 upa samIpe hAlo yeSAmupahAlAH, ta eva upahAlakAH / avadhIyate avadhiH / 'DudhAJ dhAraNAdau '(ju.u.a.), 30 dve kuntaladezasya / 'upasarge gho: kiH'3|3|92|| / 4 amatyanena antaH / 60 1. 'modate' iti4|| 2. 'pici-' iti1.2.5 // 3. 'malate' iti4|| 4 'kan' iti4|| 5. 'kaGkate' iti4|| 6. '-Ti' iti4|| 7. '-maluk' iti3|| 8. 'prA-' iti4 // 9. 'kA-' iti1|| 10. 'vAlhIkavAhIka-' iti4.5|| 11. 'ete'pi' iti1 // 12. 'param' iti1|| 13. 'upasarge vaseH' ityuNAdigaNasUtrasvarUpam, 'upasargAd vasa: '(haimoNA-233) iti haimoNAdigaNasUtram // 14. kSIrataraGgiNyAdau curAdau paTapuTaityAdidaNDako'yaM dhAtu SArthakaH, 'bhAsArthAH' ityeke, ye bhAsArthAH te dIptyarthAH // 15. 'AghA-' iti1.3|| Page #468 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 960-964] 'am (ama) gatau ' (bhvA.pa.se.), 'hasimRgriN- '(uNA-366) ityAdinA tan / 5 AvasIyate'nenaM avasAnam / So'ntakarmaNi' (di.pa.a.), karaNe lyuT, 'AdecaH - '6 // 1 // 45 // ityAtvam / 6 sIyate badhyate sImA 'SiM bandhane' (svA. u. a.), 'sImanAman (nAmansIman )' (uNA 590) ityAdinA sAdhuH, 'DAbubhyAm 411 113 // iti DA sIme sImA: ityAdi gaGgAvat / " sa sasyAyAM ca sImAyAM manoharyAM munerapi / pRthivyAM pRthurASTrAyAM ramyAyAM varSasaMkSaye // 1 // [ ] iti 10 harivaMza: / 7 vivAdinAM mari maraNamAsamantAd dyati khaNDayati maryAdA / 'do'vakhaNDane ' ( di.pa.a.), 'Ata:-' 3 / 2 // 3 // iti kaH / 8 syati vivAdamiti [ sImA], sIman strIliGgaH somAnI sImAnaH ityAdi / aSTI] sImAyAH // 962 // grAmasImA tUpazalyam vyutpattiratnAkarakalitA 1 grAmasya sImA grAmasImA grAmAntaH / ante cihnArthaM zalyaprakSepAdupagataM zalyaM cihnarUpakIlakamatra upazalyam / upazale samIpebhramaNe sAdhviti / tatra sAdhuH ' 4 / 4 / 98 // iti yat / atra grAmamupalakSaNam / tathA ca mAgha -" zalyo ( zailo) pazalyanipatadrathanemidhArA- "[zizu20 pAlavadham, sargaH-5, lo - 8 ] iti / ata eva " upakaNThopazalye dve "[ trikANDazeSaH 2 12 17 // ] iti trikANDazeSaH / upazalyate Azu gamyate'treti vA / 'zala gatau' (bhvA.pa.se.), 'sthAcchAmA - ' (haimoNA- 357) iti yaH / ekaM grAmasImAyAH // 427 9 grAmasya paryanteSu bhUH paryantabhUH / paritaH saranti saJcarantyatra parisaraH / sR gatau ' (bhvA.pa.a.), 'puMsi saMjJAyAm- '3 / 3 / 118 // iti ghaH / ekaM grAmaparyantabhuvaH / 'goiru' iti bhASA karmAntastu karmabhUH // 963 / / 1 karmaNAmanto niSpattiratra karmAntaH / karmArtha bhUH // 963 // / ekaM kAryArthaH karmabhUH gosthAnaM goSTham 1 gavAM sthAnaM gosthAnam / gAvastiSThantyatra 40 goSTham klIve / zAbdikAstu "goSTho bhUtapUrvaH "[] iti puMsyapi prayuJjate / gopUrvAt 'SThA gatinivRttau ' (bhvA. pa.a.) asmAddhAtoH ghaJarthe kaH ' (vA 3 13 158 ) ityadhikaraNe kaH, 'ambAmbago bhUmisavyApadvitrikuza - 18 13 / 97 / / ityAdinA Satvam / dve gavAM sthAnasya / gonAmAdhikAraM vihAyaitayoratra kathanaM sAmAnyena zayanAsanayoH sthAnakamAtraparyAyatvAd gosthAnanAmnoH / vrajaM gokulametAvapi / "brajaM syAd gokulaM goSTham "[halAyudhakozaH 2 / 262 // ] iti halAyudhaH / "nI (ni) ruddhabIvadhAsAraprasArI gA iva brajam "[ zizupAlavadham sarga: 50 2, zro- 64] iti mAghaH "sAgalo dvAragovA madhye gosthAnasaGkulam "[ ]iti, "goSThermeSu gobhyo vatsebhyo rakSau tadvAvimau zizU " [ ] ityubhayaM harivaMzaH // I etatu gauSThInaM bhUtapUrvakam / mAlaM grAmAntarA'TavI / 1 malyate bhayamatreti mAlam / 'mala dhAraNe' (bhvA.A.se.), ghaJantaH kani mAlako'pi / puNklii| baliGgo'yam / grAmasyAntarAle'TavI grAmAntarA'TavI / " sadyaH sIrotkaSarNasurabhi kSetramAruhyamAlam [meghadUtam tadAzitavInaM syAd gAvo yatrA''zitAH purA 30 zrI - 16 ] iti meghadUtaH / ekaM grAmAntarAlATavyAH // // 964 // 60 paryantabhUH parisaraH syAt || 1 etattu goSThaM bhUtapUrvaM gauSThInam ityanvayaH 1 yatra gAvaH prAg Asan tannAmaikaM gauSThInamiti / goSThAt kharge bhUtapUrve 5 12 118 // iti khana, khasyenAdezaH, 'tddhi|| khaJ teSvacAmAdeH 7 / 2 / 117 // // 1. ' - 'nena' iti 4.5 pratyornAsti // 2. 'SiG' iti 2.5, 'SIJ' iti // 3 'TAp' iti5 // 'nA' iti3 // 6. 'mari' iti1.3 // 7 'mA-' iti3 // 8. trikANDazeSaH 2 // 27 // pR. 281 // 11. 'iti' iti3. 4pratyornAsti // 14 'nIrudho' iti3.4 // 15. ' - rAM' iti3 // 16. 'sArgala -' iti1.2 // 1 yatra purA pUrva gAva: AzitAH tRptAH, tat 4. harA' iti, -haryA' iti3.4.5 // 5. pAdigataM' iti // 9 pe' iti5 / / 10. 'uvazalyopakaNThe' iti 12. ' tkaraNa-' iti1, 'tkarSaNa -' iti2.4 // 13. 'karmA-' iti5 / / 17 'go-' iti 1.4 // 18. 'khan' iti3 // " Page #469 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 428 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, pRthvIkAyaH sthAnam AzitaGgavInam ucyate / AzitAstRptA gAvo 1 zAkasya kSetraM zAkazAkaTam / 2 evaM 'sminniti AzitaGgavInam / 'assddkssaashitngg-'547|| zAkasya kSetraM zAkazAkinam / bhavane kSetre zAkaTaiti svArthe khaH, khittvAnmum // 964 // zAkinau / dve zAkakSetrasya // 965 // kSetre tu vapraH kedAraH heyaM zAleyaM SaSTikyaM kaudravINa-maudgIne / 1 kSiyantyatra dhAnyAni, kSIyate halairhisyate vA vrIhyAdInAM kSetre kSetram / 'kSi nivAsagatyo: '(tu.pa.a.), 'kSi hiMsAyAm' 1vrIhINAM kSetraM heyam / evaM zAlInAM kSetraM (svA.pa.a.) vA, 'huyAmA-'(uNA-607)iti bAhulakAt zAleyam / 'vriihishaalyoddhk'5|2|2|| iti Dhak, 'aaytrH| kSIyate zaSyate dhAnyairatreti vA / -STran'(uNA-598) neyInIyiyaH phddhkhchghaam-7|1|2||iti DhasyaiyAdezaH, 'kiti iti STran / klIbe'yam / yadvizvaH-"kSetraM zarIre kedAre c'7|2|118 // ityAdivRddhiH , 'yasyeti c'6|4|148|| / 40 10 siddhasthAnakalatrayoH''[vizvaprakAzakozaH, rAntavargaH, zUo-44] vrIhikSetranAmaikaM heyam / zAlikSetranAmaikaM zAleyam / 1 iti, tatra / 2 upyante bIjAnyatra vapraH, punpuNskH| "puna- SaSTikAnAM kSetraM SaSTikyam / 'yavayavakaSaSTikAd yat' pusakayAvapraH / amrkaass:2|9|11|| ityamaraH / 'Tuvap 5 / 2 / 3 // , prathamasvarAdirayam / ekaM sAThIcokhAkSetrasya / bIjatantusantAne '(bhvA.u.a.), 'vRdhivapibhyAM ran '(uNA- 1-1 kodravANAM kSetraM kaudravINam / mudgAnAM kSetraM mod185)| 3 ke jale sati dAraNamasya, ke zirasi dAraNAd gInama / ubhayatra 'dhAnyAnAM bhavane kSetre khj'5|2|1|| vA kedAraH / 'haladantAt- '6 / 3 / 9 // iti saptamyaluk / khasyenAdezaH, 'tddhitessvcaamaade:7|2|117|| // kadyate vA kedAraH / kadiH sautraH, bAhulakAdarani sAdhuH, puNklii.| (trINi vaprasya / 'kyArA' iti bhASA) // aNavyaM tu syAdANavInamaNoH // 966 // 1-2 'aNa raNa varNa bhaNa marNa kaNa zabdArthAH' setau pAlyA'' lisaMvarAH / (bhvA.pa.se.), 'aNazca'(uNA-8), 'dhAnye nit'(uNA-9) 1 sIyate badhyate setuH, puMsi / "SiJ bandhane' ityupratyayaH / aNoH kSetram aNavyam, ANavIyam / 50 20 (svA.u.a.), 'sitanigamimasisacyavidhAJchu zibhyastun' 'vibhASA tilamASomAbhaGgANubhyaH '5|2|4||iti yat, 'o(uNA-67) / sinvanti banantyenaM vA, tatra / 2 palati guNa: '6 / 4 / 146 // / ANavInamityatra 'dhAnyAnAM bhavane-' pAliH / 'pala saMvaraNe'( ), 'kRzakuTi - '(haimoNA 5 / 2 / 1 // iti khaJ, khasyenAdezaH, 'taddhiteSvacAmAdeH 7|2|619)iti NidiH / 3 Aryate'nayA AliH / 'R gatau' 117 // iti vRddhiH, 'orguNaH '6 / 4 / 146 // / dve rAlakA(ju.pa.a.), AyUrvaH, 'aca i:'(uNA-578), kapiri didhAnyavizeSakSetrasya / "aNoriti rAlakAdidhAnyakSetre, kAditvAllatvam / 'kRdikaaraat-'(gnnsuu-4|1|45 // ) aNuH rAlakAdidhAnyavizeSa: ''[ ] iti taddhitaDhUNDhI / "sUkSme iti GISi AlI ca / 'iJa(Na) jAdibhyaH '(vA vrIhyantare'pyaNuH''[vizvalocanakozaH, NAntavargaH, tho-1] 3 / 3 / 108 // )itI(itINa)"[ ]iti svAmI / "AlI iti zrIdharaH // 966 // yante'mbhotra''[] iti tu bhttttH| 4 saMvRNoti jalaM saMvaraH / saMvRjaH pacAdyac / catvAri pAleH // bhaGgyaM bhAGgInamaumInamumyaM yavyaM yavakyavat / 30 kSetraM tu zAkasya zAkazAkaTaM zAkazAkinam tityaM tailInaM mASINaM mASyaM bhaGgAdisambhavam 60 // 965 // // 967 // 1. 'upyate' iti1|| 2. '-kam' iti1|| 3. 'bIjasantAne' iti1, kAzakRtsnamate'yaM dhAtupAThaH, 'Duvap bIjasantAne' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 4. koSThAntargatapATha: 1.2.4.5 pratiSu na dRzyate // 5. kSIrataraGgiNyAdau saMvaraNArthakapaladhAturna dRzyate // 6. '-sR-' iti3.4.5 // 7. 'DoS' iti4|| 8. ama.kSIrasvAmikRtaTIkAyAM na dRshyte|| 9. dra. padacandrikA, bhA-2, bhUmivargaH, zrI-14, pR.17|| 10. '-yato-' iti5 / / 11. '-j' iti1.5|| 12. 'pAlyA' iti3 // 13. ito'gre 3pratau 'iti' iti dRzyate // 14. 'kau-' iti1.4.5 // 15. 3.4.5pratiSu nAsti / 16. 'maNa bhaNa' iti3|| 17 'aNa raNa vaNa bhaNa ('bhaNa' iti kSIrasvAmI na paThati) maNa kaNa kvaNa vraNa bhraNa dhvaNa ('dhvaNa' iti maitreyo na paThati) zabdArthAH' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 18. 'ANavInam' iti3|| 19. 'vrIhyA-' iti4.5 // Jain Education Intemational Page #470 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 965-969] vyutpattiratnAkarakalitA 429 1-2 bhaGgAnAM kSetraM bhaGgyam / 'vibhASA tila pAkRtam maassomaa-'5|2|4|| iti yat , pakSe bhaGgAnAM kSetraM bhAGgI- 1 trayANAM halAnAM karSaH trihalyam / 'rathasItA- 30 nm| 'dhAnyanAM bhavane kSetre khny'5|2|1||, 'Aya- halebhyo yadvidhau tadantavidhi: '(vA-11 72 // ) iti 'mtneyii-'7|1|2 // iti khasyenAdezaH / dve saNakSetrasya // jnhlaat-"4|4|97||ityaadinaa yat / 2 evaM tisRbhiH 1-2 umAnAM kSetram aumInama, umyam / sItAbhiH saGgataM trisItyam, prAgvad yat / 3 triguNaM" prAgvat khagyatau / dve alasIkSetrasya // kRSTaM kSetraM triguNAkRtam / 'saGkhyAyAzca guNAntAyAH' 1-2 yavAnAM kSetraM yvym| yavakAnAM kSetraM yava 5459 // iti DAc / 4 tRtIyavAraM kriyate sma tRtiiyaakym| 'yavayavakaSaSTikAd yt'5|23|| dve yvkssetrsy|| kRtam / 'kRJo dvitIyatRtIyazambabIjAt kRssau'5:458|| iti DAc / catvAri vAratrayahalakheTitakSetrasya // 1-2 telanti tilAH / "tila gatau'(bhvA.10 pa.se.), 'tila snehane'(tu.pa.se.), taudAdikAd vA'c / dvihalyAdyevaM zambAkRtaM ca tat // 968 // tilAnAM kSetraM tilyam, tailInam / 'vibhASA tila 1 evam amunA prakAreNa dvihalyam, AdizabdAd maassomaa-'5|24|| iti yat, 'dhAnyAnAM bhvne-'5|2|1|| dvisItyam, dviguNAkRtamityAde maikaM zambAkRtam iti / 40 iti khaJ / dve tilakSetrasya // zambA kriyate sma zambAkRtam / 'kRjo dvitIyatRtIya1-2 mASANAM kSetraM mASINam, mASyam / prAgvat zambabIjAt kRssau'5|4|58 // iti DAc / zambAkRtakhaJyatau / dve mASakSetrasya / bhaGgA zaNadhAnyamAdiryeSAM tAni manulomakRSTaM punastiryak kRSyate smetyarthaH / " 'zamebhaGgAdIni, teSAM saMbhava utpattiratreti bhaGgAdisaMbhavam / ban'(uNA-534), zambAzabdo'nulomakRSTasya pratiloma"bhaGgA zaNAkhyasasye syAt''[vizvalocanakozaH, gAntavargaH, karSaNe vartate"["] iti shaabdikaaH| zambA tAlavyAdiH / zrI-15] iti shriidhrH| umAbhaGge'pi dhAnya evessyte| yadyapi dantyAdirapIti kecit, "saritsairibhasambAkRtam-'"[1] dhAnyatvametayorna prasiddham, tathApi 'saNasattarasaMdhannam' iti iti dntyaaditvaat| 'samAradIdhuM' iti bhASA // 968 // 20 vAkyAd dhAnyatvaM prasiddhametayoriti // 967 // bIjAkRtaM tUptakRSTam sItyaM halyam 1 abIjaM sat sabIjaM sampannaM tathAkRtaM bIjA1 sItA saGgataM sItyam / 'nauvyodhrm-'4|4| kRtam / 'kRjoM dvitiiytRtiiy-'5458|| iti DAc / 50 91 // iti yat / 2 halena kRSTaM halyam / 'matajanahalAt 2 AdAvuptaM pazcAd bIjaiH saha kRSTam uptakRSTam / krnnjlpkrssessu'4|4|97||iti yat / "halasya karSaH 'puurvkaalaiksrvjrtpuraann-'2|1|49 ||iti samAsaH / dve halyama, karSaH karSaNaM kRSyamANaM vA / 'matajanahalAt-' bIjoptakSetrasya // 4 / 4 / 97 // ityAdinA yat''[mAdhavIyadhAtuvRttiH, bhvAdiH, drauNikA''DhakikAdayaH / dhAtusaM-564]iti mAdharvaH / dve halotkheTitakSetrasya // syuoNADhakavApAdau trihalyaM tu trisItyaM triguNAkRtam / 1"droNasya vApo drauNikaH / 'tasya vApaH' 1. 'za-' iti3|| 2. 'ti-' iti1.3|| 3 '-kAdinA' iti3|| 4 'bhaGgANAM' iti1|| 5. 'maNautta-' iti4|| 6. '-sA-' iti5|| 7. '-saMdhAnam' iti3|| 8. 'sItAyAH' iti4.5|| 9. ito'gre 4.5pratyoH 'karSa' iti dRzyate // 10. 'matajana-' iti1.2.4.5 // 11. mAdhavIyadhAtuvRttau "halasya karSaH halyaH -karSaH karSaNaM kRSyamANaM vA / 'matajanahalAt karaNajalpakarSeSu' iti SaSThyantAt karSe'rthe yat" iti dRzyate, mA.dhAtuvRttiH, pR.207|| 12. '-Na-' iti3|| 13. '-zI-' iti1|| 14. '-nte' iti4.5|| 15. ito'gre 4.5pratyoH 'pratilomakRSTasya' iti dRzyate // 16. dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zro-582, pR.662|| 17 '-mba-' iti4|| 18. dra. rAmAzramI 2RRI, pR.401 // 19. tulanIyo'marakoSaH 218 // 20. 'kRjoTi' iti3|| 21. 'sabI-' iti1|| 22. 'drau-' iti3 / / Jain Education Intemational on International Page #471 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 430 // 511 245 // iti Thak, 'ThasyekaH 7 / 3150 // kiti ca 7 / 2 / 118 // / droNazabdena loke seI' iti khyAti droNapramANadhAnyavapanaM yatra kSetre tasyaikam 1 ADhakasya vApa: ADhakikaH | 'tasya vApaH 5 / 1 / 45 // iti Thak, 'ThasyekaH '7 / 350 // / ADhakapramANadhAnyavapanaM yatra kSetre, tatrAmaikam / ADhakazabdena 'mANa' iti prasiddhiH I AdizabdAt khArI, loke 'kalasikA' iti prasiddhiH, tatpramANadhAnyavapanaM yatra kSetre, ( sa khArika: ) / evaM prAsthikaH kauDavikAdayo'pyUhyAH / droNazcADhakazca droNA10 kI upyate 'sminniti vApaH / karaNAdhikaraNayozca 33 - 117 // ityadhikaraNe ghaJ / vApaH kSetram / droNADhakayorvApaH droNADhakavApa:, sa AdiryasyA'sau sa tathA / AdizabdAd droNaM pacati sambhavati avaharati drauNikaH kaTAha:, sambhavatyavaharati pacatItyarthe Thak, drauNikI sthAlI / droNAd 'aN ca '5 / 2 / 103 // ityaNi drauNI sthAlI / evamADhakikaH kaTAha:, ADhakikI sthAlItyAdyAH 3 // 27 cUrNe kSodaH abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1 khalanti saJcIyamAnAni dhAnyAnyatra khaladhAnam, klIye / pRSodarAdiH / 2 khalyante sazIyante dhAnyAnyatra / 20 khalam, triliGga 'khala saJcaye' (dhvA.pa.se.), 'gocarasaJcara- '3 / 3 / 119 // iti sAdhuH / dve 'khalAM' iti khyAtasya // 969 // 1 2 khaledhAnaM punaH khalam // 969 // 1 cUryate sma cUrNam, puMklI. / 'cUrI dAhe (di.A.se.), ktaH, tatra / 2 kSudyate kSodaH / ' kSudir / [ tiryakkANDa 4, pRthvIkAyaH saMpeSaNacUrNanayo' (ru.u.a.) karmaNi ghaJ / dve saka karadhUleH / dhUliprAyo'yam / yacchAzvataH - " cUrNAni kAsayogaH spRkSaNa dhUliH sazArkara "[ zAzvatakozaH, zro380 ] iti // / 16 4 18 atha rajasi syurdhUlIpAMsureNavaH / 30 1 rajyate vastrAdyaneneti rajaH klIveM 'raJja rAge' (di.u. a.), '-asun' (uNA- 628) ityasun, asi ake ane ghinuNa ca raGgenlopo vAcyaH / yadvA bhUraji bhyAM kita' (uNA- 656 ) ityasun, rajatarajakarajaH sUpasaGkhyAnam' ( ) iti lopaH / rajasI, rajAMsi ityAdirUpANi / "rajenApi (rajasA'pi ) rajaH samam " [zabdabhedaprakAzaH, zrI- 34 ( 37 ) ] iti zabdaprabhedaH / " rajazabdo'kArAnto'piM ' [ anekArthakairavAkarakaumudITIkA, kA-2, zro- 575 ] ityanekArthasaGgrahaTIkA tatra / 2 dhUyate dhUli, striyAm / 'dhUJ kampane ' (kryA.u.se.), [ bAhulakAlliH ], 'kRdikA - 40 rAtU - '( gnnsuu-4|1 145 // ) iti GISi dhUlI / 3 paMsayati vastrAdikaM pAMsuH puMsi / 'pasi nAzane ' ( cu.u.se.), dantyAntaH, 'ajiMdRzi- '( uNA - 27 ) ityAdinA uNeM (kuH) / 4 rIyate reNuH, triSu / 'rI gartau ' (kryA. pa. a.), 'arjivRrIbhyo NuH ' ( uNA - 318 ) iti NuH / " reNurdvayoH "[ amarakoSaH 2 / 8 198 // ] iti tvamaraH / catvAri dhUleH // 23 loTe loSTurdalirleSTuH 4 17 1 luSyate loSTa: puMklI / 'luSa hiMsAyAm' ), ktaH / / "'lUJ chedane '(kryA.u.se.), ityasmAt kte loSTa iti nipAtyate "[ ] ityujjvaladattaH, 50 ( 4 . 1. 'bhASA' iti1, 'khyAtaH' iti5 // 2. koSThAntargatapAThasthAne 1pratau 'tannAmaikaM' iti dRzyate // 3. 'avaharati sambhavati' iti4 // 4. ' rthaH ' iti4 // 5. 'dhAnA' iti1.2.3 // 6. dhAnA-' iti1.3 // 7. tulanIyo'marakoSaH 24899 // 8 'sampeSaNe ityeva kSIrataraGgiNyAdayaH // 9. ito'gre 3pratau ktaH' iti dRzyate // 10. li' iti3 // 11. ' syuH' iti 1 2.4.5 pratiSu nAsti // 12. " sazarkarA // 380 ( cUrNo dhUlirudAhRtaH // 380 ) " iti mudritazAzvatakozaH, pR. 34 // 13. - pAMzu-' iti3.4 // 14. 'rajate' iti1 // 15. ' - be'yam' iti4.5 // 16. 'asyake'ne ca raJjarnalopo vAcyaH' iti siddhAntakaumudyAM kRdantaprakaraNe, pR.564 // 17 'rajate-' iti1.2 // 18. "bhASyamate tviti / tathA ca SaSThe 'rajakarajanarajaH sUpasaMkhyAnam' iti vArtikaM pratyAkhyAtuM bhASyakRtoktam- 'rajakarajanarajaH su kittvAt siddhe kita evaite auNAdikA:' iti / tatra kaiyaTa :- rajaka iti 'kvun zilpi - 4393' iti kvun / rajanamiti raJjeH kvun 4440' iti kvun / raja iti 'bhUraJjibhyAM kit 4862 ' ityasun pratyaya ityAdi // " iti siddhAntakaumudItattvabodhinITIkA, pR. 567 // 19. 'mudritAnekArthakairavAkarakaumudITIkAyAm- "raja ityakArAnto'pi " iti dRzyate, bhA-1, pR. 328 // 20. 'UN' iti5 // 21. idaM cintyam, 'reNurdvayoH' ityamarakoSe (24898 // ) darzanAt, 'rIyate reNuH strIliGgaH' iti tu svopajJaTIkA // 22. 'rI gatireSaNayo:' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 23. 'Nut' iti1.3 / / 24 'loSTapalitau ' (uNA 372 ) iti sUtrasattvAdidaM vicAraNIyam // Page #472 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 969-972 ] tatra / / 2 loSTya loSTuH puMsi 'loSTa saGghAte' (bhvA.A.se.), 'bhUmU[zI]tR- (uNA-7 ) ityAdinA bAhulakAduH / 3 dalayati dali; striyAm / 'dala vizaraNe' (bhvA.pa.se.), 'in sarvadhAtubhyaH ' ( uNA - 557 ) itIn / 4 lizyate leSTuH, puMsi / 'liza alpIbhAve' (di.A.a.), 'RtvAdayazcaM' (cAndroNA - 1 / 25 ) iti tun / catvAri 'Dhala' iti khyAtasya vyutpattiratnAkarakalitA || valmIkaH kRmiparvataH // 970 // vamrIkUTaM vAmalUro nAkuH zakrazirazca saH / 1 valante prANino'tra valmIkaH, puMklIbeH / "valmIkaM puMnapuMsakam [ amarakoSaH 2 11 114 // ] ityamaraH / 'vala saMvaraNe' (bhvA. A.se.), 'alIkAdayazca' (uNA - 465) iti sAdhuH / "vahezcAntasya latve valmIkam "[ ] ityAhuH / 2 kRmINAM parvata iva kRmiparvataH // 970 // 3 vamrINAmupadehikAnAM kUTaM zikharaM vamrIkUTam / 4 vAmaM vAmairvA lUyate vAmalUraH / 'lUJ chedane ' (kryA.u.se.), 'kharjipiJjA (cA) dibhyaH Urolacau ' ( uNA - 530 ) ityUraH / vamyate udgIryata idamiti vAmaH kITAdyutthApitA mRd / karmaNi ghaJ / lavanaM lUH chedaH / vAmasya lUrvAmalUH / vAmalUM 20 rAtIti vAmalUra iti vA Ato'nupasarge kaH 3 2 13 // // 4 na akati gacchati nAkuH puMsi / aka [ kuTilAyAM] gatI' (bhvA.pa.se.), bAhulakAduH / namati kharvatAM prApnoti bhUbhAgo'neneti vA / 'Namu (Nama) praddhatve zabde ca' (bhvA. pa.a.), 'phalipATinamimanijanAM gukpaTinAkidhatA (ta) zca' ( uNA - 18) ityu, nAkyAdezazca u (i) kAra uccAraNArthaH / 5 zakrasya ziro mUrdhA zakraziraH, sakArAntaH / zakrazirasaM zakrazirAMsi ityAdi / SaD valmIkasya // 431 2 nagarI pUH purI braGgaH pattanaM puTabhedanam // 171 // nivezanamadhiSThAnaM sthAnIyaM nigamo'pi ca / 11 13 - 1 nagA iva gajAH prAsAdA vA / te santyatreti 30 nagarI, strIklI / [kha] mukhanagapAMzu (pAMsu) pANDubhyo raH ' (vA - 5 / 2 / 107 // iti raH, gaurAditvAd GIS / "nazyantyasyAM vA nagarI / 'jaThara-' ( haimoNA- 403 ) ityAdinA nipAtanAt sAdhuH "[ abhi., svopajJaTIkA4 1971 // ] ityAcAryAH / 2 pipartti pUrayati vA sarvakautukaM pUH, strIliGgaH / pR pAlanapUraNayo: '(ju.pa.se.), 'bhrAjabhAsa - ' 3 / 2 / 177 // iti kvip, 'udoSThyapUrvasya 7 1 102 // uraN raparaH 11 11 // 51 // 'hali 'c'8|277 // iti dIrghatvam / "pUrva parva [ pharva] marva pUraNe' (bhvA.pa.se.), kvipi rAllope pUH " [mA. dhAtuvRttiH, bhvAdi:, dhAtusaM 373 ] iti mAdhavaH / 3" asmAdeva dhAtoH 40 'Rdorap '3 // 3 // 57 // ityap, pUrvavipratiSedhena guNe utvam, gaurAdiGISa purI" [ ] iti sarvadharaH / " pUryate'treti, 'pura agragamane ' ( tu.pa.se.), ghaJarthe kaH, yadvA igupadhalakSaNaH kaH, tato gaurAdikISi purI"["]iti svAmI ""kRgR" (ThaNA582 ) ityAdinA ipratyaye puririkArAnto'pi "[] iti sarvadharaH / triliGgo'yam / 4 dramantyatreti draGgaH / 'drama gatau ' (bhvA.pa.se), gamyAderganM / " AdraGgo'pi " [ ]iti zabdaprabhedaH / " drAgaH " [ ] iti tu liGgAnuzAsanavRttiH / 5 nAnA digbhyaH patanti vaNijo'treti pattanam / patlu pataneM (bhvA.pa.se.), 'vi (bI) patibhyAM tanan ' ( uNA - 430 ) iti 50 tanan / yahA patanaM pat gatiH, tAM tanotIti pacAdyacIti pattanam / patastanaM pattanaM vA / " tadvai pattanaM tacca paTTanaM puTabhedanam "[" ] iti vAcaspatiH / tatra paTerbAhulakAt 444 tananpratyayaH 1 . 1. 'sarvadhAtubhya in' ityuNAdigaNasUtram // 2. 1.2.3.5 pratiSu nAsti // 3. 'kratvAdayazca' ityapi dRzyate // 4. nti' iti3.4.5 / 5. 'puMklI' iti1.2 // 6. svAmimate'yaM dhAtupAThaH, 'vala valla saMvaraNe' iti maitreyaH, 'vala valla saMvaraNe saJcaraNe ca' iti sAyaNaH // 7. ' - lU' iti // 8. 2.5 pratyornAsti, 'Nama prahRtve' iti1, svAmI ca, 'Nama prahvatve zabde' ('ca' iti maitreyaH ) iti maitreyasAyaNau // 9 5 pratau nAsti // 10. 'strIklI' iti 1 2 // 11. 'khamukhakuJjanaganakhapANDupAMsubhyazca' iti bhASAvRttiH, 5 / 2 / 107 // pR. 229 // 12. svopajJaTIkAyAm" nazyantyasyAM nagarI strIklIbaliGgaH, "jaThara-" // (uNA -403) // ityare nipAtyate " iti dRzyate, 4 / 971 // pR. 215 // 13. 'pR' iti1.3 / / 14. 'vorupadhAyA dIrgha ikaH 8 12 176 // ityasya pravRttisattvAdidaM na yuktam // 15. gh' iti3 / 16. dra. padacandrikA, bhA-2, puravargaH, zro19, pR.25 // 17. 'gaurAditvAd' iti3 // 18. ama. kSIrasvAmikRtaTIkAyAM purIzabdasya vyutpattirnAsti // 19. padacandrikAyAm-" asmAdeva dhAtoH 'Rdorap' (pA. 3 / 3 / 57 / / ) / pUrvavipratiSedhena guNAdutvam (paa.7|1|102 // ) / gaurAditvAt (pA. 4 / 1 / 41 / / ) GIS, 'purI'- iti sarvadharaH / pUryate atra iti 'pura mukhagamane' / ghaJarthe kaH ( vA. 3 / 3 / 58 // ) / tato gaurAdiGISi (pA. 4 1 141 // ) 'purI' iti svAmI // " iti dRzyate, bhA2, puravarga:, zro- 19, pR. 25 // 20. 'gan gamyadyo: ' ( uNA - 120 ) ityuNAdigaNasUtram // 21. 'gatau' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 22. dra. padacandrikA, bhA-2, puravarga:, zro- 19, pR. 25 // rAmAzramI2 / 1 / 2 // , pR. 149 // 44 Page #473 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 432 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, pRthvIkAyaH "paTTanaM zakaTairgamyaM ghauTakainaubhireva ca / 1 mUlanagare'saMmato(ta)janaughasyA'vasthAnArthaM mUlanaubhireva tu yadgamyaM pattanaM tat pracakSate // 1 // "[] nagarasannidhau yadanyat puraM nagarAntaraM kriyate tanmUlanagarasya iti smArto bhedo'tra nA''zritaH / 6 paNyAnAM puTA bhidyante'tra tarusthAnIyasya zAkheva zAkhApuram / zrIAcAryAstu-"zAkhA puTabhedanam / adhikaraNe lyuT / "puTAni bhANDAgArANi iti, samIpavarti puraM zAkhApuram''[abhi., svopajJaTIkA bhidyante'tra'"[]iti tu bhaTTaH / "puTairviziSTagRhaprakoSThAdi- 4972 // ] ityaakhyn| "zAkhA vedavibhAge syAt pAdapAGgeti bhirbhidyate vizeSyata iti puTabhedanam"["]iti paJjikA / ke'pi ca (zAkhA vedavibhAgo'pi madhyaM syAdantare'pi "puTo bhANDavAsanAni bhidyante'tra''[abhi., svopajJaTIkA ca)''[zAzvatakozaH, yo-746] iti zAzvataH / 2 upa 4971 // ] ityAcAryAH // 971 // 7 nivizante'tra niveza- samIpe parasya malanagarasya upprm| 'avyayaM vibhakti-' 40 nam / nipUrvaH 'viza pravezane '(tu.pa.a.), adhikaraNe lyuT / 2 / 1 / 6 // ityAdinA samAsaH / tathoktam-"zAkhAnagaramA108 adhitiSThantyasmin janA iti adhiSThAnam / lyuT khyAtaM tathopanagaraM budhaiH"[halAyudhakozaH 2286 // ] iti / lyurvA / 9 sthitiH, sthAnam, sthAnAya hitaM sthAnIyam / dve 'purA' iti khyAtasya / gRhyA'pi // "rAjAdibhiH sthIyate'treti, 'kRtyalyuTo bhulm'3|3|113 / / ityadhikaraNe'nIyar ''[]iti tu paJjikA / 10 niyataM kheTaH purArdhavistaraH // 972 // gacchanti vaNijo'treti nigmH| 'gocrsnycr-'3|3|- 1 khiTyate kheTaH, puMklI. / 'khiTa utrAse' 119 // iti saadhuH| " "grhvRdRnishcigme(gm)shc'3|3|58|| (bhvA.pa.se.), ghaJ / "kheTastu nindite grAmabhede ca ityAdinA'dhikaraNe'c"[ ] iti tu sarvadharaH / vAcaspatistu- vasunandake ''[vizvalocanakozaH, TAntavargaH, zUo-11] iti "syAt sthAnIyaM tvabhinavoM grAmo grAmazatASTake / zrIdharaH / "grAmAdhAnaM ca khettkm"[hlaayudhkosh:2|tdrdhN tu droNamukhaM tacca karbaTamastriyAm kabaTamAstrayAm // 2 // // 2 // 258 // ] iti hlaayudhH| 2 purasyA'rdhaM vistaro'sya purArdhakarbaTArdhe tu kaTikaM syAt tadardhe tu kAbam / / vistrH| "vistarastu prapaJce syAd vistAre praNaye'pi ca" 50 tadardhe pattanaM tacca paTTanaM puTabhedanam // 3 // [vizvaprakAzakozaH, rAntavargaH, tho-114] iti mahezvaraH / nigamastu paittanArdhe tadardhe tu nivezanam / dve 'jIrNakheDauM' iti khyAtasya // 972 // karbaTAdadhamo draGgaH pattanAduttamazca saH // 4 // udraGgazca nivezazca sa eva draGga ityapi / " [] nivezabha sa ha / 15, skandhAvAro rAjadhAnI iti vizeSamAha / kecittu-atra nagarapattanasthAnIyAnAM bheda- 1 SaNNAmamAtyAdInAM pradhAnabhUtatvAd rAjAskandhamAhuH / "aSTazatagrAmIyANAM" vyavahArasthAnaM purama, tatra stamAvRNoti skandhAvAraH / 'vRJ AvaraNe (svA.u.se.), pradhAnabhUtaM nagaram, yatra rAjA tatparicArakAzca tiSThanti tatpatta ____ 'krmnnynn'3|2|1|| / 2 rAjA nRpo dhIyate'syAM rAjadhAnI, nam, durganagaraM yojanavistIrNaM prAkArAdiveSTitaM sthAnIyama" strIklIbam / 'DudhAJ dhAraNAdau '(ju.u.a.), adhikaraNe []iti jAtarUpaH / somananandI tvevaM nagaralakSaNamAha- lyuTa / kaTako'pi / "kaTako'strI rAjadhAnyAm"[vizva"devatAyatanaizcitraiH prAsAdApaNavezmabhiH / locanakozaH, kAntavargaH, zro-44] iti zrIdharaH / dve rAjAnagaraM darzayed vidvAn rAjamArgazca zobhanaiH // 5 // "[] zritamUlanagarasya // ityAha / sAmAnyena daza nagarasya // koTTadurge punaH same / zAkhApuraM tUpapuram 1 kuTyate koTTa, puNklii.| "koTTAraghaTTahaTTAzca" 1. 'pattanaM' iti4|| 2 'yadgaumyaM' iti4|| 3 dra. padacandrikA, bhA-2, puravargaH, zo-19, pR.25-26 // 4 1.3pratyo sti|| 5. 'vizi-' iti1|| 6 'puDA' iti4|| 7 '-treti' iti3.5|| 8 '-ntyatra' iti4|| 9 4pratau nAsti // 10. 'tvanigamo' iti3. 'tvatilambo' iti svopajJaTIkAyAm // 11-1. 'kArvaTam' iti, 11-2. 'pattanaM' iti svopajJaTIkAyAm // 12. 'tada-' iti-1, 'paTTa-' iti3.4 // 13. dra. svopajJaTIkAyAm, 4972 // , pR.215|| 14 'sthAnIyAnAM' iti1 // 15. 4.5pratyornAsti // 16. 'ullAse' iti1, svAmisammato'yaM dhAtupAThaH, 'kiTa khiTa trAse' iti maitreyasAyaNau // 17. ito'gre 3pratau 'vistAro' iti dRzyate // 18 -u' iti2.4, 'kheTau' iti3|| 19. '-NIte' iti3|| 20. 'varaNe' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // Jain Education Intemational Page #474 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 972-976] vyutpattiratnAkarakalitA 433 [amrkossH3|5|18||]iti tu puMsyamaraliGgazeSaH / 'kuTTa sAketa kosalA'yodhyA chedane '(cu.pa.se.), pRSodarAditvAd guNaH / 2 duHkhena 1 sA lakSmIH, kaM sukham, tAbhyAmitaM sAketam / gamyate'smin durgam / 'sudurordhikrnne'(vaa-3|2|48||) 2 kosalAdezayogAta kosalA, dantyamadhyA / arzaiti ddH| dve koTTasya / rAjJo nivAsasthAnametat // AditvAdaca / 3 na yodhyate parairiti ayodhyA / trINi gayA pUrgayarAjarSeH ayodhyAyAH // 1 gacchantyasyAM puNyArthina iti gyaa| (pRSo videhAmithile same / darAditvAt saadhuH)| gayarAjarSeH pur nagarI gayetyanvayaH / 1 vidihyate videhA / 'diha upacaye'(a.pa.a.), ekaM gayarAjarSipuraH // ghaJ / 2 mithyate mithilA / 'mitha medhAhiMsayoH (bhvA.kanyakubjaM mahodayam // 973 // u.se.), 'manya viloDane '(bhvA.pa.se., vyA.pa.se.) vA, 40 'mithilAdayazca'(uNA-57)itIlaci saadhuH| dve mithilApuraH // 10 kanyAkubjaM gAdhipuraM kauzaM kuzaMsthalaM ca tat / tripurI cedinagarI 1 kanyA kubjA atreti kanyakubjam / tatra hi 1 tRtIyA purI tripurI / mayUravyaMsakAditvAt / jamadagninA zApena nRpateH kanyA kubjIkRteti prasiddhiH / trayANAM purANAM samAhAro vA / bhASyakAravacanAt strI'DyApoH sNjnyaachndsorbhulm'6|3|63 // iti hrasvatvam / tvam / 2 cedInAM nagarI cedinagarI / dve 'caMderI' 2 mahAnudayo'syaM mahodayam / 3 hrasvAbhAvapakSe kanyA iti khyAtAyAH // kubjam / ete trayaH strIklIbaliGgAH // 973 // 4 gAdhe kauzAmbI vatsapattanam // 975 // rAjJaH puraM gAdhipuram / 5 kuzAH santyatra kauzam / cAturarthiko'N / 6 kuzAnAM sthalaM kuzasthalam / SaT 1 kuzAmbena nirvRttA kauzAmbI / 'tena nivRttam' kenujapurasya // 4 / 2 / 68 // iti caaturrthiko'nn| 2 vatsarAjasya vatsarAja deze vA pattanaM vatsapattanam / ekaM (ve) vatsarAja- 50 kAzirvarANasI vArANasI zivapurI ca sA // 974 // nagarasya // 975 // 1 kAzata iti kAziH, strIliGgaH / 'kAza dIptau' ujayanI syAda vizAlA'vantI puSpakaraNDinI / (bhvA.A.se.), '-in'(uNA-557)itIn / 'kRdikArAt-' (gnnsuu-4|1|45 // ) iti GISi kAzI / ayaM tAlavyAntaH / 1 utkarSeNa jayati ujjayanI / 'ji jaye' dantyAnto'pItyanye / 3 varaNA ca asizca varANasI nadyau, (bhvA.pa.a.), nandyAditvAllyuH / anye tUjjayanI nAma tayoradUrabhavA, 'aduurbhvshc'4|2|40|| ityaNi, 'vRddhiryasyA- rAkSasI devatA vA, tasyA nivAsa ujjayanIti caaturrthicaamaadeH-'1|1|73 // iti vRddhau, pRSodarAditvAd rephasyA kamaNamutpAdya tasya lopamicchanti / 2 vizeSeNa zAlate 'kArasya dIrghatve NakArA''kArasya hrasvatve ca GISi vArA- zobhate vizAlA / 'zAla zobhane '( ), ac / NasI / 2 pRSodarAditvAd hrasvatve ca varANasI / yadvA viziSTAH zAlA atreti vA / 3 avyate avantI / 4 varANA vIraNAkhyatRNAni santyasyAM varANasI nadI, 'vuJcha- puSpakaraNDaM nAma udyAnam , tadyogAt puSpakaraNDinI / ek-'4|2|80||ityaadinaa tRNAdibhyaH sa iti cAturarthikaH 'ata initthnau'5|2|115||| yadvyADi:-"ujjayi(ya)nyAM 60 30 saH, tasyAM adUrabhaveti vA, dezo vA varANasaH, tatra bhavA yadudyAnaM tat syAt puSpakaraNDakam''["] iti / catvAri vaa| 4 zivasya purI zivapurI / catvAri kAzyAH // 974 // 'ujjeNI' iti khyAtAyAH // 1. '-vizeSaH' iti3|| 2. koSThAntargatapAThasthAne 4pratau 'pRSodarAdiH' ityeva dRzyate // 3 -rSe: puryAH' iti3|| 4 'yasya sa' iti1 // 5. 'kanau-' iti3 / / 6. 'kAsR' iti2.3|| 7 -S' iti3.4|| 8 '-sthA-' iti1.2|| 9. 'vA-' iti1.3|| 10. '-sI' iti1.4|| 11. 1pratau naasti|| 12. '-za-' iti1.2.4 // 13. '-za-' iti2.5|| 14 'Adibhyo'c' iti1.2|| 15. maitreyasAyaNamate dAnto'yaM dhAtuH // 16. '-sanayoH' iti3 // 17 'manthi' iti4|| 18. '-puryAH' iti3 // 19. ito'gre 3pratau 'sAdhuH' iti dRzyate // 20. '-yinI' iti1.3 // 21. dra. svopajJaTIkA 4976 // , pR.216|| 22. 1.2.3.5pratiSu nAsti // 23. 'ujeNI' iti1, 'ujaNI' iti2.3 // 24. '-tasya' iti1 // Jain Education Intemational Page #475 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 434 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, pRthvIkAyaH pATaliputraM kusumapuram __ atha gajAhvayam / 1 pATalibhiH punAti paattliputrm| 'pUJ pavane' sa ram // 978 // (kyA.u.se.), 'puvo hrasvazca'(uNA-604)iti trn(ktrH)| 1 gajasyA''hvayo'sya gajAhvayam / yadbhArate2 kusumabahulaM puraM kusumapuram / dve pADalIpurasya // "nagare nAgasyA''hvaye''[ ]iti, "tena gajapuraM nAma nagaram" campA tu mAlinI // 976 // []ityAdi / 2 hastinyA idaM hAstinam, tacca tatpuraM lomapAdakarNayoH pU: ca hAstinapuram / 3 hastinyAH puraM hastinIpuram / 4 1 camati janadaurgatyaM campA / 'cam adane' pRSodarAditvAdAtve hastinApuram / catvAri 'hathiNApura' (bhvA.pa.se.), 'khalpazilpa-'(uNA-308)iti bAhulakAt iti khyAtasya // 978 // pe saadhuH| yadvA caNantyasyAM capA / 'caNa hiMsAdAna- tAmaliptaM dAmaliptaM tAmaliptI tamAlinI / 10 yoca'(bhvA.pa.se.), cakArAd gatau, bhvAdau, ghaTAdirayam, NakArasya 'mnA(mnAM) dhuTvarge'ntyo'padAnte'(haimasU ___ stambapUrviSNugRhaM ca syAt 1 / 3 / 39 // ) ityanusvArAnutpattau 'caNpA' ityeva svamate mUla 1 tAmyadbhirlipyate taamliptm| 'lipa upadehe' paatthH| 2 mAlAH santyasyAM mAlinI // 976 // 3-4 (tu.u.a.), ktH| 2 dAmabhirlipyate chAdyate dAmalomapAdo rAjarSiH, karNaH kaunteyaH, tayoH pU:, tena loma- liptam / 3 tAmaliptI pRSodarAditvAt / "tAmapAdapurI, krnnpurii| catvAri campAnagaryAH // liptA dAmaliptA ca''[zabdabhedaprakAzaH, tho-46] iti devIkoTa umAvanam / / zabdaprabhedaiH / 4 tamAlAH santyasyAM tamAlinI / 'ata ititthnau'5|2|115 // , 'Rnnebhyo ngiip'4|15|| 5 koTIvarSa bANapuraM syAcchoNitapuraM ca tat // 977 // stambagahanA pU: stambapUH / samAsAntavidheranityatvAd devyAH koTa: kauTilyamatra devIkoTaH / 2 'RkpUrabdhU: pthaamaanksse'5|4|74 / / ityapratyayAbhAvaH / 6 umAyA vanam umaavnm| 3 koTIbhirvarSati kottiivrssm| viSNorgahaM viSNagahama / SaTa trambAvatyA nagaryAH // 20 4 bANasya asurasya puraM bANapuram / 5 zoNitaliptaM puraM zoNitapuram / paJca nagarakoTasya // 977 // vidarbhA tu kuNDinam // 979 // 50 1 viziSTo darbho kuzo vA'syAM vidarbhA / 2 mathurA tu madhUpaghnaM madhurA kuNDyate pApamatra kuNDinam / 'kuDi dAhe '(bhvA.A.se.), 1 mathati draSTramano mathurA / 'mantha viloDane' 'bahulamanyatrApi-'(uNA-207) itInac, kuNDinAkhyaM puraM (bhvA.pa.se.), 'mandivAsi(vAzi)-'(uNA-38)ityurac / kunnddinm| kuNDinApuramityapi / dve vidarbhAyAH // 979 // mathurAyAH pizAcyA adUrabhavA purItyanye / 2 madho dvAravatI dvArakA syAt daityasya upaghna Azrayo'tra madhUpaghnam / 3 madhunA rAjate madhurA / 'rAju dIptau'(bhvA.u.se.), 'anyebhyo'pi(anye 1 dvArANi santyasyAM dvAravatI / 2 dvAra: kAyati ssvpi)-'3|2|101|| iti ddH| madhuH adhiSThAtA asyA- dvArakA / 'kai zabde'(bhvA.pa.a.), 'Ata:-' 3 / 2 / 3 // iti 'stIti vaa| 'uussshussi(sussi)[mussk]mdhu(mdho)-'52| kaH, kSipakAditvAditvAbhAvaH / [radvA] dvaratIti dvArakA / 30 107 // iti 2H / trINi mathurAyAH // 'Dha kauTilye'(bhvA.pa.a.), Nvul / dve dvArakAyAH // 1. 'pATa-' iti2.3|| 2. 'campA-' iti3|| 3 'caNa zraNa dAne' iti svAmI, 'caNa zaNa zraNa dAne' iti maitreyaH, -dAne ca' iti sAyaNaH // 4. '-dau' iti5|| 5. 'campAyAH' iti4|| 6. ito'gre 5pratau 'varSabhiH' iti dRzyate // 7. '-dRsya' iti4.5|| 8. 'manda-' iti4|| 9. dra. svopajJaTIkA 4 / 978 // , pR.216 // 10. 'hatha-' iti5|| 11. '-ura' iti 45 // 12. pUjyakastUrasUrisaMpAditazabdabhedaprakAze'tAmraliptA dAmaliptA' iti dRzyate, abhidhAnacintAmaNikozaH, pR. 234 // 13. 'RkyUsamA-' iti3|| 14. 'dvArA-' iti1|| 15. 'dvAre' iti3|| 16. 'vR varaNe' iti svAmI, 'v anAdare' iti maitreyaH, sAyaNasammato'yaM dhAtuH, atra kSIrataraGgiNITippaNI-2 drssttvyaa|| Jain Education Interational Page #476 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 976-981 ] 20 vyutpattiratnAkarakalitA niSedhA tu nalasya pUH / 1 nitarAM syanti karmANyasyAM nissdhaa| So'ntakarmaNi' (di.pa.a.), 'nai: spateradham' (haimoNA- 252 ) ityadhak / nalasya rAjJaH puuN| nalarAjanagaryA ekam // prAkAro varaNa: sAle I / 1 prakurvanti tamiti prAkAraH / prakriyate vA / patri, 'upasargasya ghaJyamanuSye bahulam '6 // 3 // 123 // iti dIrghatvam / yadvA prathamaM kriyate prAkAraH "sAdakArayoH kRtrime '[ bhA. vA. 6 3 1122 / / ] iti dIrghaH / 2 vriyate veSTya10 te'nena varaNaH / 'vRJ varaNe' (svA.u.se.), karaNe lyuT / vRNotIti vA / suyuruvRJo yuc' (uNA - 232 ) iti yuc / 3 syati paryantaM karoti sAlaH / So'ntakarmaNi' (di.pa.a.), bAhulakAt kAlaM / salyata iti vA 'sala (pala) gatau' (bhvA.pa.se.), ghaJi, dantyAdirayam / "sAlo varaNasarjayoH [] iti rabhasaH / 'zala gatau ' ( bhvA.pa.se.), tato ghaJi zAla: tAlavyAdirapi / tathA ca " tAlavyo nRpajhaSayoH zAlo vRkSe vRtau dubhede ca / tAlavyadantya uktastathA striyAM vRkSazAkhAyAm // 1 // [] ityUSmavivekAt / [ tatra ] / trINi bhUmigaDhanAmAni // sAlastu nagaraparyante bhavati ataH koTTAd vizeSa:, koTTastu rAjJo nivasanasthAnaparyante bhavatIti na punaruktidoSaH / anye tu koTTadurgAbhyAM saha trInapyabhedenAhu: / vapro'pi / "vapreNa paryantacaroDucakraH sumeruvapro'nvahamanvakAri " [zizupAlavadham, sarga: 3, zlo 37] iti mAghaH // cayo vapro'sya pIThabhUH // 980 // 1 asya prAkArasya pIThabhUH mUlabhUmiH prAkArA 435 dhAraH / cIyate cayaH, cavargaprathamAdiH / 'ciJ cayane' (svA.u. a.), karmaNi erac '3 / 356 / / / 2 upyate prAkAro'tra vapraH, puMklI 'duvap bIjatantusantAne ' (bhvA.u. a.), 'vRdhu ( vRdhi ) vapibhyAM ran ' ( uNA - 185 ) iti ran / dve durganagare 30 parikhAyA uddhRtamRttikAstUpasya triMzaddhastapramANasya mUlabandhasya yasyopari prakAro bhavati, tasya tathA cA'rthazAstram'khAtAduddhRtapIMsunA vapraM kArayet, tasyopari prAkAram"["] iti / tathA ca dharaNi:-" vaprazcAvaraNe vRnde prAkAramUlabandhane " [ ]iti // 980 // 12 prAkArAgraM kapizIrSa 1 prAkArasyA'graM prAkArAgram / 2 para zIrSamasya kapizIrSam / dve 'kAMgarI' iti khyAtasya // 2 kSaumA sisTTAlakA samAH / 44 1 kSuvanti zabdAyante yodhA atreti kSaumam, puMklI. / 40 'kSaumamastriyAm "[ amarakoSaH 2 12 112 // ] ityamaraH / dukSu zabde ' ( a.pa.se), 'artistumuhu sRdhRkSikSubhAyA [ vA ] padiyakSinIbhyo man' (uNA 137 ) iti man, bAhulakAd vRddhiH / 'kSomo'vRddhyAdiH "[ ] iti mizrAH / 2 aTTante'tra aTTaH, puMklI. / 'aTTa hiMsAtikramayo: (bhvA.A.se.) asmAccurAdiNyantAda erac 3 / 356 / / / 'gurokSa- '3131103 ityakAraH ''[ mA. dhAtuvRttiH, bhvAdi:, dhAtusaM - 159 ] iti mAdhavaH / 3 bAhulakAdAlapratyaye aTTAlaH, svArthe kani aTTAlakaH / bhurajanAmAni trINi / " prAkArAgre raNagRham " ["] iti kauTilyaH / " prAkAreNA'gnivarNena sATTAlenonnatena 50 ca''[ ] iti bhAgavatam / "prAkAreNa sauvarNena aTTAlA: prAkAropari racitAnyunnatAni yuddhasthAnAni tatsahitena [ ] iti 44 44 9. ito'gre 4.5 pratyoH 'nalasya pU:' iti dRzyate // 2. 'syAda-' iti2.5 // 3. 'kAnan' iti // 4. dra. padacandrikA, bhA-2, puravarga:, zlo - 21, pR. 30 // rAmAzramI 2 / 2 / 3 // pR. 150 // 5. kaH' iti4 // 6 'rAjJA' iti3 // 7. kta' iti3.4 // 8 ito'gre 4pratau 'bhedeneti' iti dRzyate // 9. 'bIjasantAne' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 10. 'pAMzu-' iti1.3 // 11. kauTilIye arthazAstre - " (1) caturdaNDAvakRSTaM parikhAyAH SaDdaNDocchritamavaruddhaM tadviguNaviSkambhaM khAtAd vapraM kArayet, UrdhvacayaM maJcapRSThaM kumbhakukSikaM vA hastibhirgobhizca kSuNNaM kaNTakigulmaviSavallIpratAnavantam / pAMsuzeSeNa vAstucchidraM vA pUrayet / (2) vaprasyopari prAkAraM viSkambhadviguNotsedhamaiSTakaM dvAdazahastAdUrdhvamojaM yugmaM vA AcaturviMzatihastAditi kArayet / rathacaryAsaJcAraM tAlamUlamurajakaiH kapizIrSakaizcAcitAgraM pRthuzilAsahitaM vA zailaM kArayet na tveva kASThamayam / agniravahito hi tasmin vasati / " iti dRzyate, kauTilIyam arthazAstram adhi - 2 praka- 19, adhyA- 3, pR. 86 // 12 dra. padacandrikA, bhA-2, puravarga:, zlo- 21, pR. 29 // 13. 'kape-' iti1. 2 / 14 gurA' iti3 // 15. 'kSoma-' iti padacandrikA rAmAzramIsammatapAThaH // 16. 'kSau-' iti1.3.4 // 17. 'atTa atikramahiMsanayo:' iti svAmI, 'aTTa atikramaNahiMsayo:' iti maitreyasAyaNau // 18. 'bu-' iti1.2 // 19. ' - greNa gRham' iti1.3.5 // 20 dra ama. kSIra. 2 / 2 / 12 // pR. 76 // padacandrikA, bhA-2, puravargaH, zlo - 30, pR. 44, tatra - ' prAkArAgrasthitasya raNagRhasya' iti dRzyate // Page #477 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 436 taTTIkA / "prAkAramaNDapasyopari zAlAyA harmyAdipRSThe vAtakuTikAyAH [] iti svAmI / "prAkAradhAraNArtho'bhyantareM kSaumAkhye "[] iti bhaTTaH / " aTTeti khyAtasya gRhasya "[ ] iti kokkarTa: / "maNDapasyopari harmyapRSThasya " [' ] iti tu paJjikA // pUre gopuram [ tiryakkANDaH 4, pRthvIkAyaH abhidhAnacintAmaNinAmamAlA nakhAdakhedaiH ''[ zizupAlavadham, sargaH - 3, zro- 68 ] iti 30 mAghaH / durgadvArAvataraNArthaH kramanimno mRtkUTo'pasopAnAkhyaH / " hastinakhaH parakUTam "[ halAyudhakozaH 2|288||]iti halAyudhaH / "durgadvArottaraNamArge dvau "[ ] iti taTTIkA / bahirataTamantaH sopAnayuktaM yuddhArthamityeke / phiraNI pAgera ityAdibhASA / 3 nagaradvAre pratolyAM kUTo mRttikArAziH nagaradvArakUTa, svArthe kani nagaradvArakUTakaH, tatra / dve 'pAja' iti khyAtAyAH 1 puro dvAraM pUrdvAram, tatra / 2 gopyate gopuram / 'gupU rakSaNe ' (bhvA.pa.se.), 'madgurAdayazca' (uNA - 41 ) iti saadhuH| yadvA bAhulakAd guperurac / "dvAramAtre'pi gopuram " [ amarakoSaH 3 / 3 / 182 // ] ityanekArthaH / " gopuraM ca puradvAre 10 dvAramAtre'pi mustakeM "[vizvaprakAzakozaH, rAntavarga:, zro123 ] iti mahezvaraH / dve pUrdvArasya / " kathyate gopuraM puradvAram ''[ halAyudhakozaH 2 / 288 // ] iti halAyudhaH / " pratolyA antarAle dvau " [ ] iti taTTIkA / 'bArI' iti bhASA // rathyApratolIvizikhAH samAH // 981 // 1 rathaM vahati rathyA / tadvahati rathayuga- 4 / 4 / 76 // iti yat / "hitArthe 'khalayavamASa - 5 11 // 7 // ityatra cakArAd yat" [ ]iti tu svAmI / 2 pratolayantyasyAmiti [ pratolI ] / pratolayati paricchedayati parAtmIyAniti vA / NyantAt 'tuli chedane ' ( 2) ityataH 20 'erac ' 3 / 3 / 56 // ityac gaurAdiH / pratolyata iti vA / 'tula unmAde' (cu.u.se), ghaJi gaurAdirvA / 3 vizayyante prakAzyante dravyANyasyAmiti / 'zIGaH kid hrasvazca (uNA702 ) iti khan (kha:) vizikhA / "vigatazikhA muNDiteva janasammardAd vizikhA "[ ] iti tu bhaTTaiH / trINi ''poli' iti khyAtAyAH // 981 // parikUTaM hastinakho nagaradvArakUTake / 1 paritaH kUTyate parikUTam, puMklI / 'kUTa dAheM ' (cu.u.se.), ghaJ / 2 hastinakha iva hastinakhaH / " zanairanIyanta rathAt ( rayAt) patanto rathAH kSitiM hasti mukhaM niHsaraNe 1 gRhAderniH striyate pravizyate ca yena tad mukhamiva mukham / khanyata iti vA mukham / 'khanu avadAraNe' 40 (bhvA.u.se.), "Dit khanermuT [sa] codAttaH '(uNA-698) ityarc, AdermuDAgamazca / mukhati maNDayati, 'mukha maNDane ' ( ), igupadhatvAt ke mukhamityanye" / 2 niH striyate'nena niHsaraNam / 'sR gatau ' ( bhvA.pa.a.), karaNe lyuT tatra / yat zrIdharaH - " mukhaM vaktre niHsaraNe "[vizvalocanakozaH, khAntavarga:, zro- 4] iti / yena gRhAderni:striyate pravizyate tannAmnI dve / svAmI tu "gRhAdidvArapraveze mukhAdidvayam, tathA ca 'mukhaM svAGgam '6 / 2 / 567 // ityatra prAGmukhI zAletyatra nyAse uktaM zAlAyA dvArapravezo mukhamucyate ''[nyAsaH 6 // 2 // 167 // ] ityAha / paJjikA - 50 dirapyevam / kokkaTastu - "dve haTTamaNDapAdeH pravezanirgamamArgasya" []ityAhai // vATe prAcInA''veSTako vRtiH // 982 // 1 vaTyate'neneti vATaH, triSu / 'vaTa veSTane ' (bhvA.pa.se.), karaNe ghaJ [ tatra ] / 2 prAgeva prAcInam / 'vibhASAJceradistriyAm ' 5 // 4 // 8 // iti khaH / " prAcInamityeke "[ ama. kSIra. 2 / 2 / 3 // ] iti bhaTTaH / praAGpUrvAccinote : 'zuSi (si) cimInAM dIrghazca' (uNA - 183 ) iti krani 1. dra. padacandrikA, bhA-2, puravargaH, zlo - 30, pR. 44 // 2. ' - NA'bhya - ' iti4. 5 // 3. ' -ra' iti3.4.5 // 4. 'kokUTa:' iti3 / / 5. 'tu' ityamarakoSe // 6. 'gopurantu puradvAri dvAramAtre ca mustake' iti vizvaprakAzakoze, pR. 135 // 7 ' -lyAM' iti4 // 8. ama.kSIra. na dRzyate // 9. ito'gre 4pratau, 'tu' iti dRzyate // 10, 'zIGo hasvazca' ityuNAdigaNasUtram // 11. 4pratau nAsti // 12. kSIrasvAmikRtAmarakozaTIkAyAm-"vigatazikhA muNDiteva sanmatAd vizIryate janasaMmardena vA vishikhaa|" iti dRzyate, ama. kSIra. 22 // 3 // pR. 74 // 13. 'pau-' iti1.3 // 14. 'kUTa paridAhe ' iti maitreyaH, 'kUTa paritApe' iti sAyaNaH // 15. 'iti' iti3.4 // 16. 'Diti' iti3.4 // 17. ' - ci' iti4 // 18. 'igupadhalakSaNatvAt' iti3.4 // 19. ' -tyeke' iti4 // 20. " mukhazabdenAtra dvArapradeza: zAlAyA ucyate / svAGgamadravalakSaNamiha gRhyata iti // " iti nyAse, bhA-5, 6 / 2 / 167 // pR. 159 // 21. dra. padacindrakA, bhA- 2, puravargaH, zlo - 37, pR. 54 // 22. ama. kSIrasvAmikRtaTIkAyAm 'prAcIra-' iti dRzyate, 2 / 2 / 3 // , pR. 74 // For Private Personal Use Only Page #478 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 981-983] vyutpattiratnAkarakalitA 437 dIrghatve prAcIrameveti paJjikAdayaH / 3 AveSTate Ave- A.se.), 'adermuT ca'(uNA-262), 'vRttezca'(uNA- 30 STakaH / 'veSTa veSTane'(bhvA.A.se.), ApUrvaH, 'Nvula- 263)iti muDAgamo'nipratyayazca "adivRtibhyAM muTa ca' tRcau'3|1|133 // iti Nvul / 4 viyate'nayA vRtiH, iti vaktavye pRthagyogakaraNAt pakSe muD na bhavati, tena striilinggH| 'vRJ varaNe'(svA.u.se), '- AcchAdane'(cu. vartaniH"[mA.dhAtuvRttiH, bhvAdiH, dhAtusaM-491] iti u.se.), 'striyAM ktin'3|3|94|| / "vATa iti viSaya mAdhavaH / "cakArAnmuTa cetyeke, tena vartmanirityapi''[] ityujjvaladattaH / tathA ca cullibhaTTavRttau-"vartmanirAzisaptamI svArthe kani vATikA''[ ] iti. halAyudhaTIkA / (nivAsi?)vitardipurandhrI''["]ityuktam / 'kRdikArAt-' catvAri kaNTakAdInAM 'vADi' iti khyAtAyAH // 982 // (gnnsuu-4|1|45||)iti GISi vartanI / 7 ayante'nena padavyekapadI padyA paddhativartma vartanI / ayanam / 'aya gatau'(bhvA.A.se.), lyuT / "Iyate'nena" ["]iti svaamii| 8 sarantyasyAM saraNiH, striilinggH| ayanaM saraNirmArgo'dhvA panthA nigamaH sRtiH // 983 // sa gatau'(bhvA.pa.a.), 'artisRdhR-'(uNA-259)ityAdi- 40 1 padamavati padavI / 'ava rakSaNAdau'(bhvA.- nA'nipratyayaH / GISi saraNI, dantyAdirayam, "saraNI pa.se.), aci gaurAdiH / padaM vA'styatreti vaprakaraNe (saraNiH) zreNivartmano:"[ ] iti dantyAdau rabhasAt / 'za 'anyebhyo'pi-'(vaa-5|2|109||) iti vaH, gaurAdiH / hiMsAyAm'(vyA.pa.se.), tataH zaraNirityeke / tathA ca"padyate gamyate 'nayA vA / 'pada gatau '(di.A.a.), "zubhaM zubhe pradIpte ca zaraNi[:] pathi vA'valau(vA''padyaTibhyAmavi: '( )ityaviH, tataH 'kRdikArAt-' vanau''[ ] iti tAlavyAdAvajayaH / 9 pathikapAdairmujyate (gnnsuu-4|1|45 // ) iti GISi padavI''[]iti pnyjikaa| vitRNIkriyate mArgaH / 'mRjUS zuddhau'(a.pa.ve.), kamaNi * "padasya vi: pakSiNI padaviH, tataH 'kRdikArAt-'(gaNa- ghaJ 'cajoH ku ghiNNyato: '7 / 3 / 52 // iti kutvam / suu-4|145 // ) iti GISi padavI"[]iti sarvadharaH / 2 mArgyate'neneti vA / 'mRga(mArga) anveSaNe'(cu.u.se.), eko'sahAyaH pado'syAma, gantuNAmaviralapAdatvAdeko'bhinnaH 'hlc'3|3|121 // iti karaNe ghaJ / 10 atti balaM pAdo'syAM vA ekapadI / 'kumbhapadISu c'5|4|139 // iti pathikAnAm, atyate satataM gamyate'neneti vA adhvA / 50 20 saadhuH| 3 pAdAya hitA padyA, vituNatvAt / 'zarIrA- 'ad(ada) bhakSaNe'(a.pa.a.), 'ata sAtatyagamane'(bhvA. vyvaacc'5|16|| iti yt| 'padamasmin dRshym'4|4| pa.se.) vA, 'aderatervA dhazca'( )iti kvanip, dhshcaa87|| iti vA yat, 'padyatyatadarthe '6 / 3 / 53 / / iti padA- ntAdezaH / adhvAnau, adhvAnaH ityAdi / 11 pathantyatra, dezaH / padyate gamyate vaa| 'Rhaloryata '3 / 1 / 124 // pathante(pathyate)'neneti vA panthAH , puMsi / 'pathe gatau' saMjJApUrvakatvAda vddhybhaavH| 4 pAdAbhyAM hanyate pddhtiH| (bhvA.pa.se.), 'pathimathibhyAmin '(cAndroNA-384) itiin| hante: ktina. 'himakASihatiSa c'6|3|54|| iti padbhAvaH, patantyaneneti vA / 'gameriniH '(uNA-446) ityanuvartamAne 'jhayo ho'nytrsyaam'8|4|62 / / iti dhatvam / 5 vartante- 'pate(pata)sthazca'(uNA-452) iti iniH pratyayaH, thazcA'neneti vartma, klIbe / 'vRtu vartane '(bhvA.A.se.), 'ntaadeshH| " vATaH pathazca panthAzca (mAthazca)"[trikANDa'uNAdayo bahulam , bhUte'pi dRzyante'( )iti mani shess:2|1|19||] iti trikANDazeSAt patho'danto'pi / 12 npratyayaH / 6 vartantethiti vrtniH| "vRtu vartane'(bhvA.- nigacchantyaneneti nigamaH, puNsi| 'gamlu gatau'(bhvA.pa.a.), 60 1. 'prAcIna' iti3.4.5 // 2. dra. padacandrikA, bhA-2, puravargaH, zlo-21, pR.30|| 3. 'viSaye' iti4.5|| 4 '-bhyo vi:' iti3|| 5, dra. padacandrikA, bhA-2, bhUmivargaH, zlo-15, pR.19 // 6 -sya' iti3 // 7 'vAsyAM' iti5|| 8 cakAro'STAdhyAyyAM na dRzyate // 9. 1pratau naasti|| 10. '-viti-' iti4.5 // 11. dra. padacandrikA, bhA-2, bhUmivargaH, zlo-15, pR.19|| 12. ama.kSIra, na hshyte|| 13. '-tra' iti3 / / 14. '-Ni-' iti2.4 // 15. dra. TIkAsarvasvam, bhA-2, 2 / 1 / 15 // , pR.16 // , rAmAzramI 2 / 1 / 15 // , pR.147|| 16. 'zubha-' iti4|| 17. dra. rAmAzramI 2 / 1 / 15 // , pR.147 // 18. 'mRjU' iti maitreyasAyaNau // 19. 'adhikaraNe' iti3|| 20. 'aderdha ca'(uNA555)ityuNAdigaNasUtram // 21. 'pathi' iti1.3|| 22. 'niH pratyayaH' iti4, 'inipratyayaH' iti5|| 23. 'nirgacchantyanena' iti3 // Jain Education Intemational Page #479 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 438 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, pRthvIkAyaH 'gocrsnycr-'3|3|119|| ityAdinA karaNA'dhikaraNe vA 'pathaH sngkhyaavyyaadeH'(vaa-2430||) iti na klIbatvam, ghaH / 13 sarantyanayA sRtiH / 'sR gatau'(bhvA.pa.a.), saGkhyAdipathazabdenA'vyabhicArisamAsAntena sAhacaryAdavya'striyAM ktin'3|3|94 // trayodaza sAmanyene pthH||983|| yAdiparthazabdasyA'pi kRtasamAsantasyaiva grahaNAt , evaM ca vizeSAdAha 'vipathaH kApathaH' iti puMlliGgaH pAThaH prAmAdikaH" satpathe svatitaH panthAH ["] ityAkhyan / tathA ca-" -'saGkhyAvyayAde: '(vA 2 // 4 // 30 // ) ityatra vipathamevodAhRtam, saGkhyAvyayapUrvakazca 1 saMzcAsau panthAzca satpathaH / 'RkpUrabdhU:-- patha iti vAmanenA'pi klIbatvaM proktam''["] iti svaa5|4|74 // ityaH, tatra / 2-3 svatitaH sUpasargAdatyu myAdayaH / anye tu-"liGgamaziSyaM lokAzrayatvAt''[] pasargAcca panthA yojyate, tena suH pUjitaH panthAH supanthAH / iti smaaddhte| vayaM tu 'patha: saGkhyAvyayAde: '(vaa-2|4| atiH pUjitaH panthAH atipanthAH / svatI pUjAyAm , 30||)itytr kRtasamAsAntapatharUpasya grahaNAt, pathate vyA- 40 10 'kugtipraadyH'2|2|18||iti samAsaH, 'naM puujnaat'5|4| pnotIti 'pathe" gatau'(bhvA.pa.se.)ityasya pacAdyajantapatha69 // ityatra svatigrahaNAd 'Rkpuurbdhuu:-'5|4|74 // ityA zabdena samAse puMstvamevAcakSmahe / tathA ca trikANDazeSa:dinA prAptasamAsAntaniSedhaH / supanthAnau, supanthAnaH / "vATaH pathazca mthshc(maathshc)''[trikaannddshess:2|1|19||] atipanthAnau, atipanthAnaH ityAdi / trINi zobhanamArgasya // iti| ata eva-"satpathastu supanthAH syAd vyadhvo vipathaapanthA apathaM same / kApathau"[] iti rabhase puNstvm| pacAdyajantapathazabdena 1-2 na panthA apnthaa| 'patho vibhASA' 54 / - kupatho'pItyAhuH / paJca kumArgasya // 984 // 72 // ityjviklpH| aci apthm| 'apathaM napuMsakam' pAntaraM darazanyo'dhvA 2 / 4 / 30 ||iti kliibtaa| dve 'UvaTa' iti khyAtasya // 1 prakRSTamantaraM vyavadhAnamavakAzo vA grAmayovyadhvo duradhvaH kadadhvA vipathaM kApathaM ca saH ratreti prAntaram / dUraM zUnyo dUrazUnyaH / 'sup supA' 2 / 1 / 4 // iti smaasH| "dUrazcAsau zUnyazceti dUrazUnyaH, 50 1 viruddho'dhvA vydhvH| 'upasargAdadhvana: 5 / 4 / chAyAtarujalAdivarjito'dhvA''[ ]iti tu paJjikA / ekaM 85 // ityac / 2 durnindito'dhvA duradhvaH / 'upasargAda- dUrazUnyamArgasya // dhvana: 5 / 4 / 85 / / ityac / ubhAvapi rAmavat / 3 kutsi kAntAro vartma durgamam / to'dhvA kadadhvA / 'koH ktttpurusse'ci'6|3|101|| iti 1 caurakaNkaTakAdibhirdurgamaH panthAH kAMzcinnA koH kat / 4 viruddhaH panthA vipthm| 'RkpUrabdhaH-' tArayati kaantaarH| "pRSodarAditvAt ''[ ] iti subhUtiH / 5474 // ityp(ityH)| 5 kutsitaH panthAH kaapthm| "kasya jalasya sukhasya vA antaM nAzamiyarti kAntAraH / 'RkpUrabdhU:-'54474 // ityup( ityaH), 'kA pathyakSayoH' 'R gatau'(bhvA.pa.se.), 'krmnnynn'3|2|1||"[ ] iti 6 / 3 / 104 // iti ko: kAdezaH, pathaH saGkhyAvyayAdeH' tu bhaTTaH / puMklIbo'yam / yadamaraH-"mahAraNyaM(-Nye) (vaa-2||4||30||) iti klIbatA / amarastu vipathakA- durgapathe kAntAraH punpuNsk:(-m)"[amrkossH3|3|172 // ] pathazabdau puNsyaah| [gauDazca] yadAha-"vyadhvau vipathakA- iti / "kAntAraH prAntare tulyArthe ityeke "[ ] iti 60 30 pathau"[ ]iti / bRhaspatimizrAstu-"atipanthA ityAdau bhttttH| ekaM caurAdyupadrutamArgasya // 1. '-Ne-' iti1|| 2. 4pratau naasti|| 3. 'yu-' iti3|| 4 'naj' iti3 // 5. 'u-' iti1|| 6 'kupanthA' iti5|| 7 'puMsyapyAha' iti4|| 8 dra. svopjnyttiikaa4|984 // , pR.218|| 9. '-tiH' iti3.4|| 10. 'klIbatA' iti4|| 11. '-pathi-' iti3|| 12. dra. padacandrikA, bhA-2, bhUmivarga:, zlo-16, pR.21|| 13. 'pathi' iti3|| 14 'zabdasya' iti3 // 15. dra. TIkAsarvasvam, bhA-2, 2 / 1 / 16 / / , pR.17||, raamaashrmii2|2|16||, pR.148|| 16. tulniiyo'mrkoss:2|2|17|| 17 'pRSodarAdiH' iti4|| 18. dra. padacandrikA, bhA-2, bhUmivargaH, zlo-17, pR.22 // 19. 1.3pratyo sti|| 20. 4.5pratyo sti|| 21. ama.kSIrasvAmikRtaTIkAyAm-"kasyAmbhasontamRcchati kAntAram" iti dRzyate, 2117 // , pR.73|| Jain Education Intemational Page #480 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 984-988] vyutpattiratnAkarakalitA 439 suruGgA tu sandhilA syAd gUDhamArgo bhuvo'ntare kyH| 3 samyak saMbhUya vA sarantyatra anena vA saMsara- 30 // 985 // Nam / 'sR gatau'(bhvA.pa.a.), 'krnnaadhikrnnyoshc'3|1 saratyanayA suruGgA / 'sR gatau'(bhvA.pa.a.), 3 / 117 // iti karaNe'dhikaraNe vA lyuT / 4 zriyA 'sarteH surca'(haimoNA-108) ityuGgaH / 2 sandhiM lAti upalakSitaH panthAH zrIpathaH / 'RkpuurbdhH-'5|4|74 // sandhilA / sandhirapi / bhuvo dharitryA antare madhye gUDhamArgaH ityaH / 5 rAjayogyaM vartma rAjavartma / 6 upaniSkramyatechannaH panthAH / dve suraGgAyAH // 985 // 'neneti upnisskrmnnm| 'kramu pAdavikSepe'(bhvA.pa.se.), karaNe lyuT, ssddkssro'ymkhnnddH| 7 upani:kIryate (upacatuSpathe tu saMsthAnaM catuSkam niSkIryate) sainyamasmin upaniSkaram / 'ka vikSepe' 1 caturNA pathAM samAhAraH ctusspthm| 'Rk- (tu.pa.se.), 'Rdorp'3|3|57|| ityap / 8 mahAMzcAsau puurbdhuuH-'5|4|74 // ityap (ityaH), pAtrAdyanto dvigu- panthAzca mahApathaH / prAgvadakArapratyaya: samAsAntaH / sapta rnebantaH, 'pathaH saGkhyAvyayAdeH '(vaa-2|4|30||) iti (aSTau) rAjamArgasya / mizrAstu-"ghaNTApathaH saMsaraNa- 40 klIbatA, ttr| 2 saMtiSThante'tra sNsthaanm| adhikaraNe miti nAmadvayaM sAmAnyena rAjapathamAtrasya tatsaMsaraNaM purasya lyuTa / 3 catvAro'vayavA asya ctusskm| trINi cedbhavati tadA upani:kirantyAdhikyena niHsaranti sainyA'cauvaTo' iti khyAtasya // nyatreti, [kR vikSepe'(tu.pa.se.)], 'Rdorp'3|3 57 // , tripathe trikam / upaniSkaram, kiSkuzca pAraskarAdInAM [sutti]| anyasya tu 1 trayANAM pathAM samAhAraH tripatham / 'RkpUra ghaNTApathaH saMsaraNa eva purasyeti svAmisarvadharAdyAH, 'budhaiH saMsaraNaM vartma gajAdInAmasaGkalaM purasyopaskaraM coktam' iti bdhuuH-5|474 // ityapratyayaH, 'patha: saGkhyAvyayAdeH '(vA2430 // ) iti klIbatA, tatra / 2 trayo'vayavA asya hugra:(hugna:)"[ ]iti vyAkhyan // 987 // trikam / dve 'trivaTA' iti khyAtasya // vipaNistu varNigmArgaH dvipathaM tu cArapathaH 1 vipaNante'syAmiti vipaNiH, strIliGgaH / 20 1 dvau panthAnau samAhRtau dvipatham, tripathavat / mAghastu-"paryApatatkrayikalakamagaNyapaNyapUrNApaNaM vipaNino 50 vipaNiM vibhejeMH''[zizupAlavadham 5 / 24 // ] iti puMsyapyAha / 2 cArAya panthAH cArapathaH / 'Rkpuurbdhuu:-'5|4|74 // ityapratyayaH / dve bivaTA' iti khyAtasya // 'paNa vyavahAre stutau ca'(bhvA.A.se.), 'in sarvadhAtubhyaH' (uNA-557)itIn / 'kRdikaaraat-'(gnnsuu-4|1|45 // ) iti gajAdyadhvA // 986 // GISi vipaNI ca / "vipaNistu striyAM paNyavIthyAghaNTApathaH saMsaraNaM zrIpatho rAjavartma ca / mApaNapaNyayoH''[vizvalocanakozaH, NAntavargaH, zlo-77] iti shriidhrH| "paryApatatkrayiketi padye vipaNiH paNyaM haTTo upaniSkramaNaM copaniSkaraM ca mahApathaH // 987 // vA vidyate" yeSAM te vipaNinaH, zikhAditvAdin, vipaNiM 1 asaGkalaH gajAdInAmadhvA mArgo gajAdyadhvA paNyavIthikAmityarthaH / "ApaNa AvArikA, vipaNirhaTTaH" // 986 // 2 ghaNTopalakSitAnAM hastinAM mArgo ghnnttaapthH| []iti vallabhena vyAkhyAtamata eva prayogAd vipaNe: 'RkpuurbdhHpthaamaanksse5|4|74 / / ityapratyayaH samAsAntaH / puMstvamapi"[ ] iti sarvadharaH / [2 vaNijAM mArgo vaNig- 60 "dazadhanvantaro rAjamArgo ghaNTApathaH smRtaH''[ ] iti cANa- maargH|] paNyavIthyapi / tatra paNyAnAM vikretavyavastUnAM 1. 'cau--' iti4.5|| 2. '-TAM' iti // 3. 'pathaM' iti3|| 4 'ityap' iti4|| 5 'be-' iti1|| 6 '-ti:' iti5 // 7 dra. padacandrikA, bhA-2, bhUmivargaH, zlo-18, pR.23 // , rAmAzramI 2 / 1 / 18 // , pR.149 // 8. 'ityapratyayaH' iti4|| 9. '-nena' iti / / 10. 'pUrva-' iti4 // 11. 'pro-' iti5|| 12. '-NA' iti zizupAlavadhe, 524 // , pR.123 // 13. 'vipaNirvibhejuH' iti zizupAlavadhe, 524 // , pR.123 // 14. 'haTTe' iti4|| 15. '-nte' iti4|| 16. dra. TIkAsarvasvam, bhA-2, 2 / 2 / 2 // , pR.23 // Page #481 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 440 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, pRthvIkAyaH vIthI gRhadvArapiNDikA paNyavIthIti vyutpattiH / tathA ca ac]| 3-6 pitRpretAditi, samAhAradvandvo yathAsaGkhyanivRzAzvata:-"ApaNaH paNyavIthI ca dvayaM vIthIti saMjJitam" tyarthaH, tena pitRpretazabdAbhyAM vanaM gRhaM ca yojyate, tena pitR[zAzvatakozaH, zlo-325] iti / "ApaNaH paNyavIthyAM vanam, pitRgRham, pretavanam, pretagRham / SaT zmazAnasya // ca paNye ca vipaNiH striyAm''[]iti rabhasaH / dve gehabharvAsta haTTamArgasya // 1 gehAya bhUH gehbhuuH| 2 vasantyatreti vAstu, sthAnaM tu padamAspadam / klIbam / "vAsturastriyAm"[amarakoSaH 2 / 2 / 19 // ], 1 tiSThantyasmin sthAnam / adhikaraNe lyuT / ityamaraH / 'vasa nivAse'(bhvA.pa.a.), 'vase: [tun'(uNA2 padyate'sminniti padama, klIbe / 3 A samantAt 75), 'agAre] Nicca'(uNA-76) iti tuna / dve gahabhUmeH / padam [Aspadam ], dantyapavargAdyamadhyaH / 'AspadaM prati- 'gharanI" bhami' iti bhASA // 10 sstthaayaam'6|1146|| iti saadhuH| sAmAnyena trINi sthAna gehaM tu gRhaM vezma niketanam // 989 // 40 sya / 'ThAma' iti bhASA // zleSastrimAryAH zRGgATam mandiraM sadanaM sadya nikAyyo bhavanaM kuTaH / 1 trayANAM mArgANAM samAhAraH trimArgI, tasyAH 3 trimAAH , zleSo mIlanaM zRGgATam ityucyate / zRGgaM prAdhA // 990 // nyamaTatIti zRGgATam / 'aTa gatau'(bhvA.pa.se.), 'karma dhiSNyamAvasathaH aashryH| nnynn'3|2|1|| / "zRGgeNA'Tantyatra''[]iti tu bhaTTaH / , oko nivAsa AvAso vasatiH zaraNaM kSayaH zRGgATavanmArgastrikoNatvAd vA / kapratyaye zRGgATakam / yadAha-"zRGgATakaM pathAM zleSaH saMsthAnaM ca catuSpatham" // 991 // []iti / mArgatrayaM yatra milati tatsthAnasyaikam // dhAmA'gAraM nizAntaM ca 1 ketanti nivasantyatra gehama / 'kita nivAse bahumArgI tu catvaram // 988 // 1 bahavo mArgAH samAhRtA iti bahumArgI / catate (bhvA.pa.se.), 'kito ge ca'(haimoNA-587)iti haH / yadvA 'smin catvaram, klIbe / 'cate gatau yAcane ca '(bhvA. gAM bhuvaM dizaM vA Ihate kAmayata iti geham / 'karma- 50 pa.se.), 'kRgaza[vRJca tibhyaSTvac(-bhyaH Svarac) (uNA nnynn'3|2|1||, 'gehe kH'3|1|144 // iti nirdezA dokArasyAtve kRte 'Ad guNaH '6 / 187 // / puMklIbaliGgo.279)iti Tvarac (Svarac) / bahavo mArgA yatra milanti, tatsthAnasyaikam / 'cAcarUM' iti bhASA / zRGgATacatvarazabdau 'yam / "geho vAsaH kuTo dvayoH''[]iti, "gehamastrI zAlAsabhe striyAm"["]iti vAcaspatezca / klIbaliGgastu catuSpathaparyAyAvapi // 988 // sarvavacanaH / 2 gRhNAti puruSopArjitaM dravyamiti gRham / zmazAnaM karavIraM syAt pitRpretAd vanaM gRham / gRhNAtyupAdatte dhAnyAdikaM vA / 'graha upAdAne'(tryA.u.se.), 1 zabAnAM zayanaM zmazAnam / pRSodaraditvAt zaba- 'gehe kH'3|1|144 // iti kaH, kittvAt samprasAraNam / zabdasya zmAdezaH, zayanazabdasya zAna ityAdezaH / 2 karai- upacArAd dArA gRhAH / puMklIbaliGgaH / amarastu-"gRhAH 30 Irayante'tra karavIram / 'vIra [vikrAntau'(cu.A.se.), puMsi ca bhUmnyeva"[amarakoSaH 2||25||]iti vishessmaah| 18 20 1. 'vipaNisaMjJakam' iti zAzvatakoze, pR.29 // 2. dra. padacandrikA, bhA-2, puravargaH, zlo-20, pR.28 / , rAmAzramI 2 / 2 / 2 // , pR.150 // 3. 'zRGgenA-' iti1.2.3.5 // 4. 4pratau nAsti // 5. ama.kSIrasvAmikRtaTIkAyAm-'zRGgairaTanti asmin' iti dRzyate 2 / 1 / 18 // , pR.73 / / 6. 'tannAmaikam' iti3|| 7 'cate vade ca yAcane' iti svAmI, 'cate cade yAcane' iti maitreyaH, 'cate cade yAcane ca' iti. sAyaNaH // 8 'tatra' iti3 // 9 -rU' iti // 10. 'zAdezaH' iti1.2.5 / / 11. 'pitRgRham, pitRvanam' iti1.2.4.5|| 12. 'puMklI.' iti1.2|| 13. '-nI' iti5 // 14. 'gehe' iti1.4.5, 'gehaH' iti3|| 15. dra. padacandrikA, bhA-2, puravargaH, zlo-22, pR.32|| 16. dra. raamaashrmii2|2|4||, pR.151 / / 17. ito'gre 3pratau 'gRhaM' iti dRzyate // 18. 'puMklI .' iti4|| 19. 'bhUmau ca' iti1, 'bhUmni ca' iti3.4, 'bhUmni vA' iti2 / / Jain Education Intemational Page #482 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 441 988-992] vyutpattiratnAkarakalitA dAreSu yathA-"gRhA munInAmuTajAGgaNeSu"[] | sadmani yathA- 'puMsi sNjnyaayaam-'3|3|119|| iti ghaH / 12 evaM nilI"gRhAnupaituM praNayAdabhIpsavo bhavanti nA'puNyavatAM manISiNaH" yate'sminniti nilayaH / 13 zalantyatreti zAlA / 'zala []iti| 3 vizantyasminniti vezma, klIbe / 'viza gatau'(bhvA.pa.se.), 'hlshc'3|3|121|| iti ghaJ, 'ata pravezane'(tu.pa.a.), '-manin'(uNA-584)iti manin / 4 updhaayaa:'7|2|116|| iti vRddhiH / zalanti gacchantyenamiti, niketantyasminniti niketanam / niketyate'sminniti vA / karmaNi ghaJ vA / "lokAzrayatvAlliGgasyeti strItvam" nipUrvaH 'kita nivAse'(bhvA.pa.se.), adhikaraNe lyuTa []iti svAmI / "striyAM zAlA pumAn zAlo nRpamatsya // 989 // 5 mandyate supyate'treti, stUyate vA mandiram, prabhedayo:"[ ]iti tAlavyAdau rabhasAt / 14 saha militA strIklI. / 'madi [stuti] moda[mada]svapnakAntigatiSu'(bhvA.- bhAntyatreti sabhA / sahapUrvAd 'bhA dIptau'(a.pa.a.) A.se.), 'iSimadimudikhidichidividi (bhidi)mandivandi- asmA 'anyebhyo'pi- '(vaa-3|3|101||)iti DaH / 10 (candi)timi-'(uNA-51) ityAdinA kirac / striyAM TAp, bAhulakAd vA 'Ato'nusarge kH'3|23|| ityaG / samyag 40 prayogazca-"vrajati pathi manAGga(manAhaM?) mandirAtastavAriH" bhAtIti vA / "pRSodarAditvAnmakAralopaH''[ ]iti [ ]iti subhUtiH / 6 sIdantyatra sadanam / 'Sadla viza- svAmI / 15 udakaM pratihataM vasitamAcchAditamanenA'tra vA raNagatyavasAdaneSu '(bhvA.tu.pa.a.), adhikaraNe lyuTa / udavasitam / pRSodarAditvAdudAdeze zakandhvAditvAd vA / "'bahulaM chandasi'( )iti dIrghatve sAdanamapi"["] iti "Urdhvamavasitam"["] iti tu bhaTTaH / 16 kolantyatreti pArAyaNam / yathA-"na jIvahIno yamasAdanaM vrajet'[ ] iti kulam / 'kula saMstyAne '(bhvA.pa.se.), 'igupdhjnyaa-'3|1| rAmAyaNam / "neSyate yamasAdanam''[ ]iti bhArataM ca / 135 ||iti kaH, kittvAd guNAbhAvaH // 990 // 17 dhRSNu"sadanaM sAdanam"[ ] iti dvirUpaM ca / 7 sIdantya- vantyasmin dhiSNyam / 'jidhRSA prAgalbhye'(svA.pa.se.), sminniti sadma / 'Sadlu vizaraNAdau '(bhvA.tu.pa.a.), 'madhyaviDyazikyAnyaparjanyavadAnyatho(?)harmyadhiSNyapa '-manin'(uNA-557)iti manin / sadmani, sadmAni ityAdi styAgastyapulastyApatyasatyakuDyakulyAbhalyAdayaH'( )iti 20 klIbe / 8 nitarAM cIyate nikAyyaH / 'ciJ cayane' kyapi sAdhuH / 18 Avasantyasminniti AvasathaH / 'vasa 50 (svA.u.a.), 'pAyyasAnnAyyanikAyyadhAyyAmAnahavirnivAsa- nivAse '(bhvA.pa.a.), 'upasarge vase: '(uNA-396) saamidheniissu'3|1|129 // iti sAdhuH / 9 bhavanti tiSThantyatra ityathapratyayaH / 19 tiSThantyoti sthAnam / 'karaNAdhibhavanam, puMklI. / 'bhU sattAyAm'(bhvA.pa.a.), adhikaraNe krnnyoshc'3|3|117 / / ityadhikaraNe lyuT / 20 apalyuT / 10 kuTyate kuTaH / 'kuTa chedane'(cu.A.se.), styAyati saGghAtIbhavati pastyam / 'STyai styai zabdasaGghAghaJarthe kaH / kuTati kuTilIbhavati vA / 'igupadha-' tayoH '(bhvA.pa.a.), pRSodarAditvAt / vs(ps)ntysmi3|1|135 // iti kaH / strIklIbaliGgo'yam / striyAM niti, patantyatreti vA / ubhayatra 'madhyaviDya-'( ) gaurAdiGISi kuttii| "igupadhatvAt kipratyaye kuTi:"[ ]iti ityAdinA nipAtanAt sAdhuH / vastyamiti vAdirapi, tadvyAbhImasenaH / "laghukuTyAM kuTIramiti, hrasvAnto'pi striyAM khyA tvitthama- 'vasu stambhe'(di.pa.se.), striyAM ktini kuTiH, yathA bhrUkuTi:''[]iti paJjikA / 11 AlIyate- vastiH , 'tatra saadhuH'(4|4|98||)iti yati vastyam / 30 'sminniti aalyH| 'lIJ (lIG) zleSaNe'(di.A.a.), ""vasesti: '(uNA-619) iti tipratyayaH / "bAhulakAd 60 1. dra. anekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA-1, 2585 // , pR.335|| 2. 'kiti' iti3 // 3 'strIklIbam' iti4.5 // 4 '-kAnti-' iti maitreyamate // 5 -cidi-' iti3|| 6 'vrajaMti' iti5 // 7 dra. TIkAsarvasvam, bhA-2, 2 / 25 // , pR.26 // , padacandrikA, bhA-2, puravargaH, zlo-23, pR.34|| 8 'vizaraNAdau' iti4|| 9 -tvaM' iti3|| 10. dra. padacandrikA, bhA-2, puravargaH, zlo-23, pR.33|| 11. 'tathA' iti // 12. '-ti' iti3|| 13. '-ntyatreti' iti4|| 14 ito'gre 1.2.4.5pratiSu 'puMklIbo'yam' iti dRzyate // 15. 'strIklI' iti3 // 16. 'gaurAditi' iti1|| 17. 'kuTIH' iti1|| 18 dra. padacandrikA, bhA-2, puravargaH, zlo-24, pR.36 // , ttr-"igupdhtvaat''(u.4|119) ko 'kuTizca' iti dRzyate // 19. '-yante' iti1|| 20. ama.kSIra, na dRzyate // 20. 5pratau nAsti // 21. ama. kSIrasvAmikRtaTIkAyAm"udavasinoti smordhvamavasIyate vodavasitam / " iti dRzyate, 2 // 24 // , pR.74 // 23. 'saMsthAne' iti1|| 24 '-tyatreti' iti1 // 25. 'pRSodarAdiH' iti4|| 26. ito'gre 1pratau 'vA' iti dRshyte|| 27 'cettham' iti3|| 28 tiH' iti4|| Jain Education Intemational Page #483 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 442 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, pRthvIkAyaH yatpratyayo'pItyeke"[]iti svAmI / "vastyate yAcyate gatau'(bhvA.pa.se.), Araki pratyaye sAdhuH / hrasvAdirayam / hiMsyate vaa| 'vasta gandha ardane'(cu.u.se.), asmAccurA-dIrghAdirapi / AgIryata ityAgAramiti / agArazabdasyaiva diNijantAd aco yati vastyam''[ ] iti sarvadharaH / "yadvA vA 'anyeSAmapi diirghH'6|3|137|| iti dIrghatve / "vindyA'STyai styai zabdasaGghAtayo: '(bhvA.pa.a.), avastyAyanti dagAramAgAramapagAmApagAmapi'[zabdabhedaprakAzaH, zlo-2] iti saMhatA bhavanti janA atreti, ghaJarthe kaH, 'vaSTi bhAguriH' dvirUpakoSazca / 31 nizAyAmamyate gayaMta iti nizAntam / []ityakAralope vastyam, evamapapUrvAt kapratyaye 'vaSTi 'am ( ama) gatau'(bhvA.pa.se.), ktaH, 'ruSyamatvara-' bhAguri: '[ ] ityakAralope pastyamityapi"[]iti svAmi- 7 / 2 / 28 // iti neT / nizAyo anto virAmo'treti vA / kaumudyAdayaH / tathA ca-"nizAntaM sadanaM pastyamagAraM mandiraM "nishaamyntytr''[am.kssiir.2|2|5||] iti bhaTTaH / 'za, puram"[ ]ityArabhya "sabhodavasitaM vastyam"[ ]iti vAca- upazame'(di.pa.se.), 'hasimRgriNa-'(uNA-366)ityAdinA 10 spatikoSaH / 21 saMstyAyantyatreti saMstyAyaH / 'STyai styai bAhulakAt tan / sAmAnyata ekatriMzad gRhasya // 40 zabdasaGghAtayoH '(bhvA.pa.a.), adhikaraNe ghaJ / 22 kuTTimaM tvasya baddhabhUH / AzrIyate'sau AzrayaH / 'zriJ sevAyAm'(bhvA.u.se.), 'erc'3|3 56 // ityac / 23 ucyatyasminniti okaH / ___ 1 kuTyate kuTTimam, puMklI. / 'kuTTa chedana bhartsanayo: '(cu.u.se.), NijantaH, 'erc'3|3|56 // ityac, 'uca samavAye'(di.pa.se.), asun, nyaGkvAditvAt kutvam / kuttttH| kuTTena nirvRttaM kuTTimam / 'bhAvapratyayAntAd nirvRtte'rthe okasI, okAMsi ityAdi / oko'danto'pi, tatra ghaantaH, imanij vaktavyaH '(vaa-4|4|20||) / asya gRhasya maNisa puMsi / "oka: sadyAzrayazcaukAH''[amarakoSaH 3 / 3 / pASANAdibhirbaddhabhUH, tasyA ekam // 233 / / ] ityamaraH / 24 nivasantyasminniti nivAsaH / 'vasa nivAse'(bhvA.pa.a.), adhikaraNe ghaJ / 25 evam catuHzAlaM saJjavanam AvAsaH / 26 vasantyasyAM vasatiH, strIliGgaH / 'vasa 1 catasraH zAlA: samAhRtA iti catuHzAlam / 20 nivAse'(bhvA.pa.a.), 'vahivasyartibhyazcit '(uNA-500)iti 'hrasvo napuMsake praatipdiksy'1|2|47 // iti hrasvatvam / sUtreNa atipratyayaH / "vAsateyI ca''[] iti kSIrasvAmI / "pAtrAditvAt klIbatvameva, na strItvam"[ ]iti sarva- 50 27 zIryate zItAdyaneneti zaraNam / 'V hiMsAyAm' dharAdayaH / " 'Abanto vA hrsvtvm'(vaa-24||30||) (vyA.pa.se.), karaNe lyutt| 28 kSiyantyasminniti kSayaH / iti, strItvapakSe catuHzAletyapi (catuHzAlItyapi)"[ ]iti 'kSi nivAsagatyoH '(tu.pa.a.), ac // 991 // 29 paJjikA / "abhimukhaM zAlAcatuSTayaM catuHzAlam'[ ]iti dadhAtyAzrayaM dhAma, klIbe / 'DudhAJ dhAraNAdau'(ju.u.a.), zrIdharaH / 2 saJjavantyatreti saJjavanam / 'ju' iti sautra'-manin '(uNA-584) iti manin / 'atihi (ri)-' dhAturgatyarthaH, tato'dhikaraNe lyuT / "samantAduparyadha: saMyamyate (haimoNA-338) iti mapratyaye dhAmamadantamarpi / 30 na saMyamanamiti pATho'pi''[] iti TIkAsamuccayasAraH / tatra gIryata iti agAram / 'ga nigaraNe '(tu.pa.se.), bAhulakAd 'kRtyalyuTo bahulam '3 / 3 / 113 // iti karmaNi lyuT / ghaJ / agAn vRkSAniyarti vA / 'R gatau'(ju.pa.a.), "saJjavanaM syAccatuHzAlam''[halAyudhakoza: 2 / 292 // ] iti 30 'krmnnynn'3|2|1|| / agyate'sminniti vA / 'agi halAyudhaH / dve 'cauzAla gRha' iti khyaatsy|| 1. dra. padacandrikA, bhA-2, puravargaH, zlo-23, pR.33 // 2. ama. kSIrasvAmikRtaTIkAyAM na dRzyate // 3 1pratau nAsti // 4 'ityalope' iti4|| 5. '-zca' iti4|| 6 'AlayodvavasitaM' iti padacandrikA, 'kulodavasitaM pastyam' iti rAmAzramI 2 / 25 // , pR.151|| 7 'samA-' iti3.5|| 8 'ye' iti1|| 9, 'zUn' iti5 / / 10. 'tyatreti' iti1.2|| 11. 'manniti man' iti1.2|| 12. '-pIti' iti4|| 13. '-raH' iti1.4.5 // 14. 'A-' iti3.5|| 15. 4.5pratyornAsti // 16. '-yAM' iti3|| 17. ama.kSIra.TIkAyAm-'atra' ityasya sthAne 'asmin' iti dRzyate, pR.75 // 18. 'zama' iti1.3|| 19. 2.3pratyo sti // 20. 'bhAvapratyayAntAdima vaktavyaH' iti vArtikasvarUpaM dRzyate // 21. 4pratau nAsti // 22. dra. padacandrikA, bhA-2, puravargaH, zlo-24, pR.37 // 23. 'sautro' iti3|| 24 dra. padacandrikA, bhA2, puravargaH, zlo-24, pR.36 // , tatra-"samantAd uparyazca saMyamyate 'saMyamanam' / "kRtylyutto''(paa.3|3|113 / / ) iti karmaNi lyuT / 'saMyamana miti ca pAThaH-iti TIkAsamuccayasAraH // " iti dRzyate // 25. '-sAla-' iti1.2, '-zAlA-' iti3|| 26. 1pratau nAsti // Jain Education Intemational Page #484 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 992-994] vyutpattiratnAkarakalitA 443 saudhaM tu napamandiram // 992 // rAjJa eva syAditi saudhAdasya vizeSaH, prAsAdasaudhayore kArthateti kecit''[] iti svAmI // 1 lepasya dravyaM sudhA, tadyogAd jyotsnAditvAdaNi saudham, klIbe / "sudhayA dhavalIkRtaM saudham" harmyaM tu dhaninAM gRham // 993 // [abhi., svopajJaTIkA 4 / 992 // ] ityAcAryAH / "sudhA 1 harati mano hrmym| 'haJ haraNe'(bhvA.u.a.), dhavalitaM saudhm''[hlaayudhkoshH2|294 // ] iti hlaayudhH| 'madhyaviDyazikya-'( )ityAdinA nipAtanAt sAdhuH / saudhamityavyutpanno'pi rAjasadanavAcI / ata eva mAghe- ekaM dhanavadgRhasya // 993 // "senA sudhAkSAlitasodhamasampadAm''[zizupAlavadham, sarga:- maThA''vasaMdhyA''vasathA: syachAtravativezmani / 12, zlo-62)]iti / ekaM nRpamandirasya // 992 // 1 maThanti nivasantyatra, maThyate'treti maThaH, 40 upakArikopakAryA triliGgaH / 'maTha madanivAsayoH'(bhvA.pa.se), ghaJarthe kaH / 1 upakaroti upakArikA / upapUrvaH 'DukRJ " 'puMsi sNjnyaayaam'3|3|118 // iti gha:"[] iti kecit / karaNe'(ta.u.a.), Nvul / "upa adhikaM karoti upa- 2 Avasatha eva aavsthym| 'anntaavsth-'5|4|23 // kArI / 'krmnnynn'3|2|1||, svArthe kani upakArikA"[] iti vyaH / 3 Avasantyatra AvasathaH / 'vasa nivAse' iti tu svAmI / 2 upa adhikaM kriyate upakAryA / (bhvA.pa.a.), 'upasarge vase: '(uNA-396)ityathapratyayaH / 'Rhlornnyt'3|1|124|| / "gRhasthAnaM smRtaM rAjJAmupa- chAtrANAM vatinAM ca vezma gRham, tasya triinni|| kAryopakArikA''[halAyudhakoSaH 2 / 290 // ] iti halAyudhaH / ra "rAjJAM gRhabhede paTAdimaye dvau"[ ]iti taTTIkA / dve paTamaNDa 1 parNapradhAnA zAlA prnnshaalaa| zAkapArthipAdirAjasadanasya / 'lUgaDA pramukhano ghara' iti bhASA // vAdiH / "parNamityupalakSaNam, tena parNatRNAdeH zAlA parNasiMhadvAraM pravezanam / zAlA zAlA''[ abhi., svopjnyttiikaa-4|994] ityAcAryAH / 2 50 1 siMhasyeva dvAraM siMhadvAram / 2 pravizyate- "uTastuNaparNAdiH "[]iti dezIkoSaH / tato jAyata iti 20 'nena pravezanam / 'viza pravezane'(tu.pa.a.), 'karaNAdhi- uTajaH, hrasvAdiH / 'pnycmyaamjaatau'3|2|98||iti DaH / krnnyoshc'3|3|117|| iti karaNe lyuTa / gRhAdi- puMklIbaliGgo'yam / "uttjo'striyaam''[amrkossH2|2|prveshe prathamadvArasya dve / yadAha rAjavallabho nagararacanAdhi- 6||]itymrH / "vaTyate veSTyate tRNaparNAdibhirityuTajaH kAre-"siMhadvAracatuSTayaM ca, khaTakIdvArANi cA'STau, tatheti [munikuTIraH, puMklIbaliGgaH,] 'uTajAdayaH '(haimoNA-134) idaM hi gRhAdInAM gamanAgamanaprathamadvAre vartate"[] iti ityaje nipaatyte"[abhi.,svopjnyttiikaa-4|994 // ] ityAgRhAvasare uktam // cAryAH / dve munivezmanaH // prAsAdo devabhUpAnAm caityavihArau jinasadmani // 994 // 1 gRhamityuttarataH sambadhyate / prasIdanti naya 1 cIyata iti cityo'gniH / 'cityAgnicitye namanAMsyasminniti prAsAdaH / 'Sadlu vizaraNAdau'(bhvA.- c'3|1|132 // iti sAdhuH / tasyedaM caityam / 'tasyedam' 60 tu.pa.a.), adhikaraNe ghaJ, 'upasargasya ghaJyamanuSye-' 4 / 3 / 120 // ityaN / 2 viharantyasminniti vihAraH, puMklI. / 30 6 / 3 / 122 // iti dIrghaH / devAnAM bhUpAnAM ca gRhanAmai- 'hRJ haraNe'(bhvA.u.a.), adhikaraNe ghaJ / amarastu kam / "gRhamiSTakAdiracitaM prAsAdo devatAnarendrANAm" "caityamAyatanaM tulye''[amrkossH2|27||]iti, "bauddhAnAM [halAyudhakozaH 2 / 293 // ] iti halAyudhaH / "saudhaM hi vihAro'strI"["] iti ca caityavihArau bhinnArthAvAha / tatra 1. ito'gre 2.5pratyoH 'mAghe' iti dRzyate // 2. dra. padacandrikA, bhA-2, puravargaH, zlo-28, pR.42 // 3 ama.kSIrasvAmiTIkAyAM na dRzyate // 4 '-DAM' iti1|| 5 -nAM' iti1.2|| 6 -syaiva' iti1|| 7 -neti' iti1|| 8 'adhikaraNe' iti3|| 9. '-ttaraH' iti2|| 10. '-vizikya-' iti3|| 11. '-yAH' iti3|| 12. amarakoSe na dRzyate // 13. dra. svopajJaTIkA 4 / 994 // , pR.220 / / Jain Education Intemational Page #485 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 444 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDa:-4, pRthvIkAyaH tu kSIrasvAmI-"cityAyA idaM caityam, Ayatante'sminni- 1 kupyaM tAmrAdi, tasya zAlA kupyazAlA / 2 tyAyatanam, devakule mahAvRkSo'dhvagAzrayaH"[ama.kSIra. 2 / 2 / - sandhIyate'syAM sandhAnI / 'DudhAJ dhAraNAdau'(ju.u.a.), 7 // ] iti vyAkhyat / "caityamAyatane buddhabimbe'pyuddezya- adhikaraNe lyutt| ve kupyshaalaayaaH| 'kAMsAnA prabhRti- 30 pAdape''[]iti rudraH / trINi jinabhavanasya // 994 // bhAjanamUkavAnUM ThAma' iti bhASA // garbhAgAre'pavarako vAsaukaH zayanAspadam / kAyamAnaM tRNaukasi / 1 nirvAtatvAd garbha ivA'gAraM garbhAgAram / yadvA 1 kAyaH zarIraM mAnamasya kAyamAnam / 2 tRNaM agArasya garbho garbhAgAram / rAjadantAditvAt pUrvanipAtaH, kASThAderupalakSaNam, tena tRNakASThAdibhirgRhasyopari rcitttr| 2 apavRNotyAcchAdayati apavaraH / 'vRJ AcchA- moko labhyate / dve tRNakASThAdibhirgRhopari racitagRhasya / dane'(svA.u.se.), ac / tataH svArthe kan [apvrkH]| 'meDI' iti bhASA / yathA-"yoSA sakhaH svapiti rauhiSa10 3 vAsAya vAsamadhye vA oko gRhaM vAsaukaH / 4 kAyamAne"[] iti / katham-"kArayata kAyamAnAni muJcanta zayanasya zayyAyA AspadaM zayanAspadam / catvAri mandaM mRduzAdvaleSu balAn balIvAn''[] iti campUgadyam? 'oraDA' iti khyAtasya // ucyate, sAmAnyavizeSayorabhedena vivakSaNAdityadoSaH // bhANDAgAraM tu koza: syAt hotrIyaM tu havirgaham 1 juhvatyasyAM hotrA / 'huyAmA-'(uNA-607)iti 1 bhANDasyA'gAraM bhANDAgAram / 2 kuzyati tran / hotraiva hotrIyam / 'hotraadibhyshch:'5|1|135 // iti bhANDamatreti kozaH, puNklii.| 'kuza zleSe'( ), adhi cha:, chasya iiyaadeshH| 2 haviSo hotavyasya ghRtAdergehaM karaNe ghny| "kUyate mRgyata iti kozaH ''[ama.kSIra. [havigaiham] / dve homgRhsy| 2 / 9 / 91 // ] iti kSIrasvAmI / kaSNAteH koSaH. mardhanyAnto'pi / "koSastu kuDmale pAtre divye khddgpidhaanke| prAgvaMzaH prAghavirgahAt // 996 // jAtikoSe'rthasArthe ca "[vizvaprakAzakozaH, SAntavargaH, zlo 1 agnizAlAyAM patnIzAlAkhya Adyo bhAgaH, 20 8]iti mahezvaraH / dve 'bhaMDAra' iti khyAtasya // tanAmaikaM praagvNshH| vaMzaH kulaM sthUNA vaa| prAga vaMzo 'treti prAgvaMzaH / haviSo vargRhaM havirgRham, tasmAd. candrazAlA zirogRham // 995 // havirgahAt / "prAgAdya ApIto madhuparkapAkasurabhiH prAg1 candreNa adUravartinA zAlate candrazAlA / vaMzajanmAnalaH''[] iti murAriH // 996 // 'zAla zobhAyAma'( ), ac, ttaap| 2 zirasi saudhasya sAzA pAjiTa gRhaM zirogRham |"shaalaa prAsAdazikhare candrazAlA prakI 1 AtharvaNikAnAM dharma AmnAyaH saGgo vA rtitA'[hArAvalI, ardhazlokAvadhiH, zlo-21(121) // ] AtharvaNaH / 'aathrvnniksyeko(k)lopshc'4|3|133 / / iti purussottmH| dve 'mAlIyAM' iti khyAtasya // 995 // itynn| so'trA'sti AtharvaNam / 'arzaAdibhyo'c' kupyazAlA tu sandhAnI 5 / 2 / 127 // / 2 zAntyai gRhaM zAntigRham / zAntI 1. 'Ayante' iti1 // 2. '-n' iti3||, ama.kSIrasvAmikRtaTIkAyAm "cityAyA idaM caityaM devakule[la]mahAvRkSodhvagA[vRkSAdhupA] zrayaH / Ayatante'sminAyatanam" iti dRzyate, am.kssiir.2|27||, pR.75 // 3. '-naM' iti5 // 4. dra. padacandrikA, bhA-2, puravargaH, zlo-25, pR.38 // , rAmAzramI 2 / 27 // , pR.152|| 5. 'A-' iti3 / / 6. 'varaNe' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 7. 'kani' iti4|| 8. ama.kSIra.TIkAyAm-'zabdayate' iti dRzyate, 2991 // , pR.220 // 9. 'svAmI' iti1 // 10. vizvaprakAzakoze '-sArthe ca' ityasya sthAne '-saGghAte' iti dRzyate, pR.171 // 11. 'bhaNDAgAra' iti5 // 12. hArAvalyAm-'candrazAleti 1 kIrtitA' iti dRzyate, pR.402 / / 13. '-yA' iti3.4, 'A' iti5 // 14. 'mUki-' iti3 // 15. '-tuM' iti2, '-nau' iti3, '-nauM' iti5 // 16. 'ThAMma' iti2 // 17. '-ra-' iti1 // 18. 'mAnasya' iti5 // 19. 'tRNa-' iti5 // 20. 'mai-' iti3.4|| 21. 'kAraya' iti3, '-ti' iti5 // 22. '-diti doSaH' iti1 // 23. 'hotrAbhyazchaH' ityaSTAdhyAyyAm // 24. tulanIyo'marakoSaH 27 / 16 // 25. 'ca' iti3.4.5 // 26. 'vahni-' iti5 // 27. 4pratau naasti|| 28. 'asti' iti 5pratau naasti| Jain Education Interational Page #486 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 995-1000 ] [] pa / yadvAcaspati: "AtharvaNaM zAntigRhaM zAntI - gRhakamapyadaH ''[ ]iti / zAntigRhasya // vyutpattiratnAkarakalitA AsthAnagRhamindra'kam / 1 AsthAnAya gRham AsthAnagRham / 2 indraM kAyatIva sazrIkatvAditi indrakam / 'kai zabde' (bhvA.pa.a.), 'Ato'nupasarge kaH '3 |2| 3 || | dve rAjAdiAsthAnasya / "baisavAnuM ghara' iti bhASA || tailizAlA yantragRham 1 tailinaH zAlA tailizAlA / 2 tilani :10 pIDanayantrasya gRhaM yantragRham / dve tailigRhasya // ariSTaM sUtikAgRham // 997 // 1 mantrAdinyAsena nA'sti riSTamatra ariSTam / na riSyate hiMsraiH kRtarakSatvAditi vA 2 sUtikA prasUtA strI, tayopalakSitaM gRhaM sUtikAgRham / dve 'sUAvaDi' gRhasya // 997 // sUdazAlA rasaMvatI pAkasthAnaM mahAnasam / 1 sUdAnAM zAlA sUdazAlA / 2 rasAH santya - syAM rasavatI / rasa AsvAdo'styasyAM vA / 3 pAkAya pAkasya vA sthAnaM pAkasthAnam / anasA upakaraNa20 saMbhAravattvaM lakSyate, tato mahacca tadanazceti mahAna / 'ano'zmAya: sarasAM jAtisaMjJayo: '5 / 4 / 94 // iti TacsamAsAntaH / catvAri 'rasoDA' iti khyAtasya // hastizAlA tu caturam 1 hastinAM zAlA hastizAlA / 2 catyate caturam / 'cate yAcaneM ' (bhvA.u.se.), 'mandivAzimathicati-' (uNA-38) ityAdinA uracM / dve hastizAlAyAH // // 998 // vAjazAlA tu 1 vAjinAM zAlA vAjizAlA / 2 mandante vAjino'syAM mandurA / 'madi stutimodamadasvapnakAnti gatiSu'(bhvA.A.se.) 'mandivAzimathicati-'(uNA-38) 30 ityAdinA urac / dve vAjizAlAyAH // 998 // sandAninI tu gozAlA 445 1 sandAnaM bandhanarajjurastyasyAM sandAninI / 'ata iniThanau '5 / 2 / 115 // itIni:, 'Rnnebhyo GIp '4 // 1 // 5 // / 2 gavAM zAlA gozAlA / dve gozAlAyAH // citrazAlA tu jAlinI 1 1 citrA'laGkRtA zAlA citrazAlA / 2 jAlAni santyasyAM jAlinI / 'ata iniThanau '5 / 2 / 115 // / dve citrazAlAyAH // kumbhazAlA pAkepuTI 1 kumbhAnAM ghaTAnAM zAlA kumbhazAlA / 2 pAkena puTati saMzliSyati pAkapuTI / 'puTa saMzleSe ' ( tu.pa.se.), 'igupadha - 3 / 1 / 135 // iti kaH, gaurAdiH / dve kumbhakArazAlAyAH // tantuzAlA tu gartikA // 999 // 1 tantuvAnAya zAlA tantuzAlA / 2 kuvindasthitaye garto'styasyAM gartikA / 'ata iniThanau '5 / 2 / 115 // iti Than, ' 'ThasyekaH 7 / 3 / 50 // / dve vaNakarazAlAyAH // 999 // nApitazAlA vapanI zilpA kharakuTI ca sA / 1 nApitasya zAlA nApitazAlA / 2 vapantyasyAM 50 vapanI / 'Tuvap bIjoptyo:' (bhvA.u. a.), 'karaNAdhikaraNayozca 3 |3 | 117 // ityadhikaraNe lyuT / 3 zilpaM vijJAnamastyasyAM zilpA / 'arzaAdibhyo'c 5 // 2 // 127 // , antasthAtRtIyapavargAdyAntaH TAbantaH / 4 kharasya kuTI kharakuTI / catvAri nApitazAlAyAH // AvezanaM zilpizAlA 17 1 Avizantyasmin Avezanam / 'viza pravezane ' ( tu.pa.a.), adhikaraNe lyuT / 2 gRhAdanyat kArUNAM karmasthAnaM zilpizAlA / " zilpinAM svarNakArAdInAM 1. dra. svopajJaTIkA 4 / 997 // pR. 220 // 2. 'bai-' iti1.2 // 3 'no' iti4 // 4 tulanIyo'marakoSaH 2 // 2 // 8 // 5 'dama-' iti4 // 6 3.4.5 pratiSu nAsti // 7 'DAM' iti // 8 ' bhASAyAH' iti3 // 9 cate cade ca yAcane' iti svAmI, 'cate cade yAcane' iti maitreyaH, 'cate yAcane ca' iti sAyaNaH // 10. ' ityurac' iti1.2 // 11. tulanIyo'marakoSaH 227 // 12. - 'syAM vAjino' iti1.2 // 12. ' - svapnagatiSu' iti2. 3.4 // 14 ' bandhanaM bandhAna -' iti3.5 // 15. 'te' iti3 // 16. 'muMDavaliptyo:' iti1, 'bIjoptau' iti3, 'Duvap bIjasantAne' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 17 tulanIyo'marakoSaH 2 127 // 18. ntyatra' iti4 // For Private Personal Use Only 40 Page #487 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 446 zAlA gRhaM zilpizAlA [] iti svAmI / "kArUNAM karmasthAnaM zilpazAlA "[]iti nirikAra: pATha iti rudraH / dve 'kArakhAnuM' iti khyAtasya // sattrazAlA pratizrayaH // 1000 // 1 sattraM sadAdAnam, tasya zAlA sattrazAlA / 2 pratizrIyate pratizrayaH / zri sevAyAm ' (dhvA.u.se.), 'erac '3 / 3 56 // / dve zatrUkArazAlAyAH // 1000 // AzramastuM munisthAnam abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1 AzrAmyanti tapasyantyasminniti AzramaH, 10 puMklI / zramu tapasi khede ca ' ( di.pa.se.), adhikaraNe gha ' 'nodAttopadeza- 73 134 // iti vRddhiniSedhaH / munInAM sthAnaM munisthAnam / ekaM munisthAnasya // upanastvantikAMzrayaH / 1 upahanyate samIpe pratijJAyate upaghnaH / 'upaghna Azraye '3 3 485 // ityupasaGkhyAnena upadhAlopau nipAtyate / ihA'' zrayazabdaH pratyAsannavacana: I 2 antika Asanna AzrayaH antikAzrayaH / "chedAdivopaghnatarovraM tatyau " [ raghuvaMzam, sargaH - 14, zlo - 1] iti raghuH / dve 'pADosIgRha' iti khyAtasya // 20 prapA pAnIyazAlA syAt 1 prakarSeNa pivantyasyAM prapA pA pAne ' (bhvA.pa.a.), parthe sthAditvAt kaH / 2 pAnIyasya zAlA pAnIyazAlA / "pAnIyazAlikA'pi svArthe kani, 'ke'NaH 7 14 113 // iti hrasvatvam pratyayasthAt 7 13 144 // itIttvaM ca" iti mizrA dve pramAyAH ' #1 [ tiryakkANDaH - 4, pRthvIkAyaH 1 gaJjanti naidanti kSIvA asyAM gaJjA / 'garja gaji [gRja] gRji guja yuja yuji zabdArthA (dhvA.pa.se.), 'gurozca hala: '3 | 3 | 103 // ityakArapratyayaH, puMklI / 2 madirAyA gRhaM madirAgRham / dve madirAgRhasya // 1001 // 1 gaMJjA tu madirAgRham // 1001 // pakkaNaH zabarAvAsaH 1 pacyate'smin pakraNaH, puMklI / amarastu puMsyevAha / bAhulakAt kaNapratyayaH, pRSodarAditvAd vA / pacyata iti pak kRtyalyuTo bahulam '3 / 3 / 113 // iti karmaNi kvip / pacyamAnaH kaNo dhAnyAdyaMzo'treti pakaNaH / " pacyata iti nAnyat karma kurute'treti citeta (cite) kaNaH kazca'(uNA-615 ) iti bAhulakAt pacerapi kaNaH, kacAntAdezaH pakSaNa: "["]iti subhUtiH / "pakkaNo'striyAm" ["] iti jAtarUpa: 1 "pakkaNaM tu napuMsakam "[]iti ratnakoSaH / dvikakAramadhyo'yam / 2 zabarANAmAraNya- 40 caNDAlAnAmAvAsaH zabarAvAsaH / dve bhillAdigRhasya // 15 15 1.5. 16 ghoSastvAbhIrapallikA / 1 ghoSanti gAvo'treti ghoSaH / 'ghuSa stutau (ghuSir vizabdane) (cu.u.se.), adhikaraNe ghaJ / 2 " AbhIrA ghoSA (gopAH), teSAM palli (pallI ) gRham AbhIrapallI" 18 19 18 20 [] iti bhaTTa: / " palliH kuTIsamudAya: "[ ]iti tu sarvadharaH / " patanti caraNena bhramaNena jIvanti, kvipi to bhAva:, tena (pato gAvaH / tA ) lIyante'treti" bAhulakAd Di:, TilopaH, 'kRdikArAt- ' ( gaNasU- 6 / 4 / 143 // ) iti GISa 18 pallI / "pallI sthAnam "[ ] iti svAmI / "pallI 50 22 18 18 grAma: "[ ] iti mizrAH / " AbhIrapalliH hrasvAntA [] iti 23 tu paJjikA / "kuTIgrAmakayoH palliH "[ zAzvatakozaH, zlo 24 678 ] iti tu zAzvataH / dve ghoSasya // paNyazAlA niSedyA'TTI haTTo vipaNirArpaNa: // 1002 // 4 4 1. dra. padacandrikA, bhA-2, puravargaH, zlo - 25, pR. 38 // 2. ama. kSIrasvAmikRtaTIkAyAm-"gRhAdanyat kArUNAM karmasthAnaM, tena zilpazAleti sabhyaH pAThaH' ityeva dRzyate, 2 / 27 // pR.75 / / 3 khAMnuM' iti3 - nUM' iti4 // 4 'ti' iti5 / 5. 'sa-' iti // 6 'maM tu' iti5 // 7 Azramyante' iti3, 'Azramyanti' iti4.5 // 8 'zasya-' iti4 // 9 - pino' iti4.5 // 10. 3.4pratyornAsti // 11. tulanIyo'marakoSaH 2 12 18 // 12. 'ma' iti4.5 // 13. 5 pratau nAsti // 14 - guja yuja yuji zabdArthAH' ityasya sthAne kSIrataraGgiNyAdau 'muja ('maja' iti svAmI) muji zabdArthA:' iti dRzyate // 15. dra. padacandrikA, bhA-2, puravargaH, zlo-38, pR.56 // 16. ' cA-' iti5 // 17. 'avizabdane' iti maitreyaH // 18. pra. padacandrikA bhA-2, puravargaH, zlo- 38, pR.56 // 19 ama kSIrasvAmikRtaTIkAyAm" Abibhyatyabhita Irayanti vA gA AbhIrA gopAH / pallyate palliH gRhAliH" iti dRzyate, 2 / 2 / 21 // pR.78 / / 20. 3. 4pratyornAsti // 21. 'lIyate' iti3 // 22. 'mam' iti3 // 23. 3pratau nAsti // 24. 1. 4pratyornAsti // 4 30 Page #488 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 447 1000-1003] vyutpattiratnAkarakalitA 1 paNyasya zAlA paNyazAlA / 2 niSIdanti maNDyate janairiti vA / 'maDi bhUSAyAm'(bhvA.pa.se.), 'uSikrayavikrayAya janA asyAM niSadyA, caturthavargatRtIyAnta- kuTidani(dali)kacikhaTi(khaji)bhyaH kapan'(uNA-422) iti sthAdyAntaH / 'Sadlu vizaraNAdau '(bhvA.tu.pa.a.), 'saMjJAyAM bAhulakAt kapan / "mnnddpo'strii''[amrkossH2|2|9||] smjnissd-'3|3|99 // ityAdinA kyap, 'sdirprte:'8|3|- ityamaraH / 2 janAnAmAzrayo jnaashryH| dve maNDapasya // 66 // iti Satvam / 3 aTTante'smin aTTaH, puNklii.| 'aTTa gatauM (bhvA.pa.se.), ghaJ / 4 haTanti dIpyante'tra haTTaH / / 'haTa diiptau'(bhvaa.p.se.)| 5 vividhaM paNAyantyasyAma, 1 "kavati(kavate) iti kuDyam / 'ku[] vipaNante'syAmiti vA vipaNiH, striilinggH| 'paNa vyavahAre / zabde'(bhvA.A.a.), pRSodaraditvATTavargatRtIyavat kuDyam" stutau ca'(bhvA.pa.A.se.), bAhulakAd 'aca i:'(uNA ["]iti sarvadharAdayaH / "kavateryat Duk ca'( )iti 10 578) / 6 etya paNAyante'tra A samantAt paNAyante ___ yat vA"["]iti vAmanaH / "kuDyAM sAdhuriti, 'tatra krayavikrayavyavahAraM kurvantyatreti ApaNaH / 'paNa vyavahAre sAdhuH '4 / 4 / 98 // iti yat, pRSodarAditvAitvam''[]iti 40 stutau ca'(bhvA.pa.A.se.), 'gocarasaJcaravahavrajavyajApaNaniga- bhttttH| "kA dyotata iti, DaprakaraNa 'anytraa'pi-'3|2| maashc'3|3|119 // iti sAdhuH / SaD haTTasya // 1002 // 101 // DaH''[ ] iti somanandI, etena darAko'tra na DakAra:''["] iti svAmI / klIbe'yam / vAcaspatistuvezyAzrayaH puraM vezaH "kuDyamastriyAm''[ ] iti puMsyapyAha / kule vezmani 1 vezyAnAmAzrayo vezyAzrayaH / 2 purati sAdhuH, 'tatra saadhuH'4|4|98|| iti yati Dalayorekatvapuram / 'pura agragamane'(tu.pa.se.), 'igupdh-'3|1|135|| smaraNAd Datve kuDyamiti vA / kolati saMstyAyati iti kaH / 3 vizati yUnAM mano'tra, vizati kAmuko kuDyaM vaa| 'kula saMstyAne'(bhvA.pa.se.), 'kulerDa ca' vA'tra vezaH / 'viza pravezane'(tu.pa.se.), 'hlc'3|3|| (haimoNA-362)iti kid yapratyayaH iti vA / 2 bhidyate 121 // ityadhikaraNe ghaJ / "nepathye mRgamAtre ca vezo / bhittiH, striyAm / bhideH 'bhidA vidaarnne'(vaa-3|3| 20 vezyAgRhe'pi ca''[]iti tAlavyAnte rabhasaH / "veviSati vyAptumicchanti janamanAMsImamiti, pUrvavad 'halaca' 106 // ) ityaGo vidhAnAdanyatra striyAM ktin / dve bhitteH // 50 3 / 3 / 121 // iti ghaji veSo mUrdhanyAnto'pi''[ ] iti tadeDUkamantarnihitakIkasam // 1003 // paJjikA svAmI ca, tattu na hRdyam, mUrdhanyAnteSu sarvatra 1 tat kuDyam antarnihitakIkasaM madhyasthApitAkoSAdAvanupAttatvAt / sthi eDUkam ityucyate / "eDayati IDyata iti vA "gRhamAtre gaNikAyAH sadmani vezo bhavet tu tAlavyaH / / edduukm| 'IDa stutau preraNe ca'(a.A.se.), 'ulUkAdayazca' tAlavyo mUrdhanyo'laGkaraNe kathita AcAryaiH // ''[ ] (uNA-481)iti nipAtanAt sAdhuH''[ ] iti somanandI / ityuSmavivekAcca / trINi vezyAgRhasya // jAtarUpastu hesvamadhyamicchati okAramadhyaM ca, eDukam, maNDapasta janAzrayaH / eDoka ca / tathA ca dvirUpakoSa:-"bhavedeDokameDakameDaka 1 maNDanaM maNDo bhaSA. taM pAti mnnddpH| maNDaM ca"[ ] ityAdi / kIkasamasthi etat kASThAdikaThina30 pibatIti, ke'vayavArthaM vinaiva rUDhilakSaNayA maNDapa iti vaa| dravyopalakSakam // 1003 // 1. 'kvip' iti3|| 2. 'aTTate' iti4.5 // 3. 'aTTa atikramaNa('-krama' iti svAmI)hiMsanayoH ('-hiMsayoH' iti maitreyaH)' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 4 1pratau nAsti // 5, '-nte' iti3.4|| 6. 'haTTa' iti4.5 // 7 '-yatya-' iti4.5 // 8 dra. padacandrikA, bhA-2, puravargaH, zlo-20, pR.27 // raamaashrmii2|2|2 // , pR.150 // 9. '-sIti' iti4.5|| 10. 4.5pratyornAsti // 11. '-nyA-' iti1|| 12. 'to' iti3|| 13. dra. padacandrikA, bhA-2, puravargaH, zlo-22, pR.31|| 14 'kavateryan Dacca nivAte vA' iti padacandrikA, pR.31|| 15. ito'gre 3pratau 'tu' iti dRshyte|| 16. '-te'tre-' iti3|| 17. ama.kSIrasvAmikRtaTIkAyAM na dRzyate // 18. dra. svopajJaTIkA 41003 // , pR.222 // 19. 'yat' iti1.4|| 20. 'Dati' iti3.4.5 // 21. '-te' iti3|| 22. '-jo' iti3.4.5 // 23. 'IDa stutau' ityeva kSIrataraGgiNyAdayaH // 24 dra. padacandrikA, bhA-2, puravargaH, zlo-22, pR.31|| 25. 'hasvatva-' iti5|| 26. 'eDUkaM' iti4.5|| 27 5pratau naasti|| 28 naM. raamaashrmii2|2|4||, pR.151|| Page #489 -------------------------------------------------------------------------- ________________ abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ tiryakkANDaH - 4, pRthvIkAyaH (prAGgane) yAne kAminyAmaGganA matA" [vizvaprakAzakozaH, 30 nAntavargaH, zlo- 74] iti vizvaH / 3 catyata iti catvaram / 14 15 'cate cade gatau ca' (bhvA.u.se.), 'chitvaracatvare- '(uNA281 ) iti Tvaraci ( Svaraci) nipAtyate / uNAdivRttau tu 'chada apavAraNe' (cu.u.se.) ityasya nipAtanamuktam / catvAri aGganasya // 448 vedI vitardiH 1 vidantyasyAmiti innantAt 'kRdikArAt - ' ( gaNasU 4 1 145 ||) iti GoSa vedI, strIliGgaH / svArthe kani, 'ke'Na: 704 113 // iti hrasvatve ca vedikA'piM / 2 tarda hiMsAyAm (dhvA.pa.se.), 'in sarvadhAtubhyaH (uNA557 ) itIni tardiH hiMsA, vigatA tardiH hiMsA'syAH vitardiH, strIliGgaH / dve 'caDakI' iti khyAtAyAH / dArupariskRtA caturasrA vizrAntibhUH / yanmAghaH - " ratAntare yatra gRhAntareSu vitardiniryUhaviTaGkanIDaH / 10 rutAni zRNvan vayasAM gaNo'nte vAsitvamApasphuTamaGganAnAm / 1 / '' [ zizupAlavadham, sarga :- 3, zlo - 55] iti / vedI ca vAstuzAstre bahudhA / tathA ca vAstusutanAmni granthe"catuSkoNA tu yA vedI svastikA sA sukhAptaye / vivAhe'STAsane yajJe rAjJAM devArcanAdiSu // 2 // "[ "dve devAgArAdau kASThAdicatuSkikAyAH prAGgaNAdimadhyagatAyA vo "[" ] iti svAmI / " dArUpari dhRta caturastrAM vizrantibhUrvitadiriti bhedaH stambhapIThiketyanye "[] iti sarvadharaH / "catuSkikAdigRhamadhyasthacatuH stambhoparivakrakASThanirmitAyA vedikAyA: "[]iti kokaTAdaya ityevaM bahavo bhedA grantha20 bhUyastvabhayAnna likhitAH // ] 8 ajiraM prAGgaNaM catvarA'Ggane / 1 ajantyasmin ajiram / 'aja gatauM ' (bhvA. - pa.se), 'ajirazizira - ' ( uNA - 53) iti kiraci sAdhuH / 2 pra aGgantyatreti prAGganam 'agi gatau ' ( dhvA.pa.se.), adhikaraNe lyuT / aGgaNamiti (aGgaNamapi ) / "pRSodarAditvANNatvam "[ ]iti svAmI paJjikA ca / " aGganaM nAntam" [D] iti sarvara: / tathA ca " aGganadaMzanavetanayanavyaJjanayojanaratnavitAnam "[]iti nAnteSu zavaraH "aGgeranac / 'aGgaranac (sa.ka. 2 / 2 / 124 / / ) [ ] iti zrIbhojaH / " aGganaM prAGgaNe 12 10 2 3 4 valaMjaM pratIhAro dvAdvAre 1 valyate'smin valajam / 'vala valla saMvaraNa (bhyA.A.se.), 'klevaiti vA ( valervo'ntazca vA) (haimoNA - 133 ) ityana: I 2 pratihArayanti vArayantyatreti adhikaraNe ghaJi, 'upasargasya ghaJi - 6 / 3 / 122 / 40 iti dIrghatve pratIhAra: | pratihriyante rudhyante'neneti . 19 karaNe ghaJi vA I 3 'vRJ AvaraNeM ' (bhvA.pa.a.), curAdiH (NijantaH), dvArayantyAvRNvanti pakSiNo'syAmiti / 'dava anAvaraNe'( ) iti kecit paThanti tanmate dvAryate anAvRttaM kriyate, sampadAditvAt kvipi dvAH, dvArau dvAra ityAdi strIliGgaH / 4 karmaNi ghaJi dvAram / "zaktisvAbhAvyAd ghaJante'pi klIbatvam"["]iti svAmI, tatra / sAmAnyena catvAri dvArasya || atha parigho'rgalA // 1004 // 21 22 1 parihanyate'nena parighaH / 'parau ghaH '3 | 3 |84 // 50 iti kaH (ityp)| 2 ayaMta iti argalA / ' arja sarja arjane ' (bhvA.pa.se.), vRSAditvAt kalac nyaGkvAditvAt kutvam / iyatIti vA pRSodarAditvAdvA, triliGgo'yam / yadgauDaH - " aMrgalA triSu kallole daNDe cAntaH kapATayoH ' [ ]iti / amarastu " argalaM na nA "[ amarakoSaH 2 12 117 // ] iti strIklIbayorAha / "laghuvivakSAyAM GISi argalItyapi" [] iti paJjikA / TApi argalA / "vAryargalAbhaGga iva 4 1. 1. 4pratyornAsti // 2. 'api' iti 4.5 pratyornAsti // 3 niH' iti3 // 4 'ca' iti3.4.5 // 5 dra. padacandrikA, bhA-2, puravarga:, zlo - 34, pR.50 // 6 'bhRtA' iti4 // 7 'vizrAnta-' iti // 8dra. padacandrikA, bhA-2, puravargaH, zlo-34, pR. 51 // tatra - ' bhedaH' ityasya sthAne 'tu bhaTTaH' iti dRzyate // 9 'aja gatikSepaNayo:' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 10. dra. padacandrikA, bhA-2, puravargaH, zlo - 31, pR.45 // 11. ama. kSIra na dRzyate // 12. 'rabhasaH' iti3 // 13. 'ityAdi' iti4 // 14. 'cate cade ca yAcane' iti svAmI, 'cate cade yAcane' iti maitreyaH cate yAcane ca' iti sAyaNaH / 15. uNAdisUtre catvarazabdastrollekha narazyate, atha ca kRgRzRvRJcatibhyaH' (uNA-279) ityuNAdisUtreNa samAdheyam // 16. maitreyamate'yam, 'vala saMvaraNe' iti svAmI, 'vala valla saMvaraNe saJcaraNe ca' iti sAyaNaH // 17 'vRJ' iti4.5|| 18. 'dvR varaNe' iti svAmI, atratyA yudhiSThiramImAMsakamahodayakRtA TippaNI draSTavyA, kSIra. pR. 146 // , ' anAdare' iti maitreyaH // 19. '-vRtaM' iti 1 2 // 20 dra TIkAsarvasvam, bhA- 2 2 2 16 // , pR. 38 // 21. 'pari' iti 1 3.4 // 22. 'sarjane' iti3.5 // 23. ' - riti' iti // 24. 'GIpi' iti1.2.4.5 // 25. dra. padacandrikA, bhA-2, puravarga:, zlo- 35, pR.52 // Page #490 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 1004-1007] pravRttaH " [ raghuvaMzam, sarga: 5, zlo - 45 ] iti raghuH / dve 'bhogali' iti khyAtAyAH // 1004 // vyutpattiratnAkaraka litA sA'lpA tvargalikA sUciH 1 sA argalA alpA laghvI argalikA / 2 sUcayati sUciH, strIliGga: / 'sUcI (sUca) paizunye' (cu. - u.se.), 'in sarvadhAtubhyaH ' ( uNA - 557 ) itIn / dve 'AgalI' iti khyAtAyAH // kuJcikAyAM tu kUcikA / sAdhAraNyaGkuTazcAsau 1 kuJcyate'nayA kuJcikA / 'kuJca kauTilyAlpIbhAvayo: ' (bhvA.pa.se.), 'kvan zilpisaMjJayo: '(uNA190 ), tatra / 2 kUcati kUcikA / 'kUca saGkoce ' ( ), Nvul / 3 sAdhArantyanayA sAdhAraNI / karaNe lyuT / 4 aGkyate aGkaTaH / 'aki gatau ' (bhvA.pa.se.), 'narkuTakukkuTa - ' ( haimoNA - 155 ) ityuTe nipAtyate / catvAri ''ulAlA kuMcI' iti khyAtAyAH // dvArayantraM tu tAlekam // 1005 // 1 dvArapidhAnAya lohamayaM yantraM dvArayantram / 2 tADyate'nena tADakaM / 'taDa AghAte ' ( cu.u.se.), hetu - 20 maNNijantaH, latve tAlakam / dve tAlakasya asyodghATanayantraM tu tAlyapi pratitAlyapi / // 1005 // 1 asya tAlakasya udghATanAya yantraM udghATanayantram / tADyate'nayA tAlI / 'taDa AghAte ' (cu.u.se.), karaNe ghaJi gaurAdiH / 2 evaM pratitAlI / dve 'kuMcI ' iti khyAtAyAH || tiryagdvArordhvadArUttaraGgaM syAt 1 dvArasya Urdhvamupari tiryagnihitaM dAru, uttaramUrdhvaM gacchati uttaraGgam / 'gamlR gatau ' ( bhvA.pa.a.), 'gamazca' 449 3 / 2 / 47 // iti khac sa ca Dit khittvAd mum / " uttaraGgaM mataM tiryag dvArasyopari dAru yat" [ halAyudhakozaH 30 2 / 300 // ] iti halAyudhaH / ekamuttaraGgasya // araM punaH // 1006 // kliibe| 'R gatau ' ( ju.pa.a.), 8 kapATo'rariH kuvITaH 1 iyartti araram, 'artikami - ' ( uNA - 412 ) ityAdinA ranpratyayaH / " striyAmararI "[ ] iti paJjikA / tathA ca " kapATazca kavATazca triSu syAdararaM na nA" [ ] iti vAcaspatiH // 1006 // 2 pravizatAM kaM vAtaM ziro vA pATayati vA kapATam / 'paTa bhedaiM ' ( ), Nijanta:, 'karmaNyaN '3 / 2 / 1 // / "japA (javA) - ditvAd vatve kavATamapi " [] iti bhaTTaH / svAmI tu "kaM 40 vAyuM vaTati veSTayati, 'vaTa veSTane '(bhvA.pa.se.), 'karmaNyaN '3 / 2 / 1 // kavATam, kapATamityapi dRzyate"[] ityAha / triliGgo'yam / striyAM GISi ( GIpi) kapATI kavATI ca / 3 iyarti arariH, puMklI / puMsi mAlA, klIbe'ruNaH / "kavATa" sakthyasthinI dadhi tathA'rariH syAt "[] iti klIbe vAmano'pi / 4 kutsitaM vaTyate'nena kuvATaH / 'vaTa veSTane' (bhvA.pa.se.) karaNe ghaJ / catvAri kapATasya // pakSadvAraM tu pakSa: / 1 pakSe pArzve dvAraM pakSadvAram / 2 pakSa iva pakSakaH / 'ive pratikRtau '5 / 3 / 96 // iti kan / khaTakvikApi, gRhasya pArzvadvArametat / dve gRhapArzvadvArasya // pracchannamantadvaraM syAt 1 saudhAda prakarSeNa channamAvRtaM prcchnnm| antarmadhye sthitaM dvAramantardvAram / "dve gRhAbhyantare prakoSThakadvArasya''["]iti kokkarTa: / "gRhAbhyantakoNakAdidvAraM jAlakadvAraM vA pracchannAdidvayenocyate "["] iti svAmI / kAtyastu-'pracchannamantardvAraM yat pakSardvAraM taducyate "["] ityekamevA''khyat / ekaM gRhamadhyadvArasya // 1. 'tasya' iti5 // 2 1. 2 pratyornAsti // 3 1.2.4.5 pratiSu nAsti // 4 - ratya-' iti3 // 5 'lakSaNe' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 6. 'ku-' iti1, 'U -' iti4.5 // 7. 'kUM -' iti4.5 // 8dra. padacandrikA, bhA-2, puravargaH, zlo - 35, pR. 52 // , rAmAzramI2 // 2 // 17 // , pR156 // 9 anAvazyako'yaM pratibhAti // 10. kSIrataraGgiNyAdau bhedArthakapaTadhAturna dRzyate // 11. 'api' iti 4pratau na dRzyate // 12. 1. 2 pratyornAsti // 13. 'ne'pi' iti5 / 14 tulanIyo'marakoSaH 2 12 114 // 15. 'khaTTikikA'pi' iti3 // 16. dhAdipra-' iti1 // 17 dra. padacandrikA, bhA-2, puravarga:, zlo- 32, pR. 47 // 18 DaH' iti // 19 dra. ama. kSIra. 2 / 2 / 14 // , pR. 76 // svopajJaTIkA 4 / 1007 // , pR.223||, rAmAzramI 2 / 2 / 14 // pR. 155 // 50 Page #491 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 450 bahirdvAraM tu toraNam // 1007 // 1 dvArAd bahiriti bahirdvAram / 2 stuvanto raNanti zabdAyante'treti toraNam / "pRSodarAdiH "[ ] iti svAmI~ / "maGgalArthaM turanti tvarayantyatreti, adhikaraNe lyuTi toraNa:''[`]iti tu bhaTTeH / ' 'turI tvaraNahiMsayaH' ( ), dve mUladvArAd bahirdvArasya "[ ]iti kokkaTaH / " dvArAgranikhAtastambhayorupanibaddhanAnAratnavastrAdimayatoraNasya " [] iti sarvadharaH / tathA ca "dUrAllakSyaM surapatidhanuzcAruNA toraNena''[meghadUtam, uttaramegha:, zlo- 12] iti meghaH / ata 10 eva - "dvArAd bahi: kalpanAd bahirdvAraM vandanamAleti (khyAtasya "[]iti) kecit / dvArAgre stambhopari nibaddha ' bahirdvAram tasya dve / " dvArAgre stambhopari racitaM siMhadvArAkhyam''[]iti svaamiiN'| 'bAhiralI bAraNA' iti bhASA // "toraNaM gopuraM caiva sudhApaGkAnulepanam / 10 kArayAmAsa rAjendro rAjendrasyAsanAlayam // 1 // [ ] iti harivaMzaH // 1007 // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA toraNordhve tu maGgalyaM dAma vandanamAlikA / 1 toraNasyopari maGgalArthaM sahakArAdipallavanirmitaM dAma mAlA / vandanAya mAlA vandanamAlikA / ekaM vanara20 (vandana)mAlAyAH / toraNordhve bahirdvArasyopari maGgalArthaM sahakArAdipallavanirmitaM dAmabandhanaM vandanamAliketyanvayaH / toraNamapi yad halAyudhaH - "budhairvandanamAlA ca (tu) toraNaM parikIrtyate ' [ halAyudhakozaH 2 / 301 // ] iti / " dvArAgrabaddhamAlyamAlAyAM dvau [ ] iti taTTIkA / stambhAdeH syAdadhodArau zilA 1 " stambhasyA'dhastAt stambhAdhAradAruNi zilA" [ ] iti bhaTTAdayaH / zilati zilA / 'zila ucche ' ( tu.pa.se.), 'igupadha- '3 / 1 / 135 // iti kaH, TAp, tAlavyAdirayam / "zila ucche striyAM grAvadvArAdhaH sthita [ tiryakkANDaH - 4, pRthvIkAyaH dAruNo:''["]iti tAlavyAdau rabhasAt / kapratyayAntAd 30 gaurAditvAd GISi 'zilI' ityapi / " nAsA dArUrdhvamasya yat"["]iti vopAlitaH / kumbhInAmaikaM zilA [iti ] / vAstuzAstravido hi- pUrva aGgaNasamAnaM 'talagaTA' iti zilAkuTTaprasiddhabhASAkaM sthApayanti, tadupari kumbhI, tadupari stambhamiti kramaH atra tu sAmAnyena ' stambhAderadhaH' iti kathanAt 'talagaTAkumbhI' ityubhayaM zilAzabdena jJeyam / gauDAstu - " stambho dArvantarasthApanArthaM yadAsajyate sA zilA" ["] ityAhuH / tadA bharaNA tadupari sirA, tayornAma zileti bodhyam // nAsordhvadAruNi // 1008 // 40 1 stambhAderupari sthitaM dAru nAsA / 'NAsR zabde' (bhvA.A.se.), 'gurozca - 3 | 3 |103 // ityakAraH, TAp / " vijJeyA nAsikA nAsA nAsA dArUrdhva (dvArordhva) dAru ca " 14 ["] iti dantyAnteSu rabhasAt / "nAsAdAviti caturakSaraM nAma "[ ] ityeke / ekaM stambhAdInAmupari sthitakASThasya nAseti / stambhopari bharaNA, bharaNopari ca zira iti sUtradhArANAM kramaiH / sAmAnyenoktatvAt tayornAma nAsetyarthaH / yaduktaM vAstuzAstre rAjavallabhamaNDane " gehodayaM tu vibhajennavadhA SaDaMza: stambhordhvabhAgasamakaM bharaNaM zirazca / kumbhI hyudumbarasamaikavibhAgatulyA paTTizca tantrivayutoM'zasamAna eva // 1 // " [] gRhAMzAn kRtvA stambhAdInAmapyaMzAH " [ ] iti / "nAsA dArUpari dvArasyA'dho dAruzilA striyAm" []iti mAlA bhinatti, tadA nAzAzabda uttaraGgaparyAyaH, zilAzabdo dehalIparyAya: / stambhAdInAmuparisthadAruNiM dvArazAkhordhvadAruNi ca yathA - "nAso nivezitasitAsitaraktapItabimbA vizanti vasatIrvihitAtitheyA''[]iti // 1008 // 1. 'stuvato' iti // 2. dra. padacandrikA, bhA-2, puravargaH, zlo- 34, pR. 51 // 3 ama. kSIrasvAmikRtaTIkAyAM na dRzyate // 4 4pratau nAsti // 5 ama. kSIrasvAmikRtaTIkAyAm - " maGgalArthaM turantyatra toraNaM dvArAgre stambhopari racitaM siMhadvArAkhyaM maGgalassrak toraNo bhaved vandanamAlikA " iti dRzyate, pR.77 // 6. sanayo:' iti // 7 3pratau nAsti // 8 'mAghaH' iti1.4 // 9. koSThAntargatapAThaH 4pratau nAsti / 10. 'racitaM' iti // 11. kSIrasvAmI' iti1.2 // 12. ' - rilA' iti1.2 // 13. 'gya-' iti // 14 dra. padacandrikA, bhA- 2, puravargaH, zlo - 31, pR. 46 // 15. ama. kSIrasvAmikRtaTIkAyAm " stambhAdInAmAdhAradAru zilAkhyaM" iti dRzyate, 2 / 2 / 14 // 16. dra. rAmAzramI 2 2 / 13 // pR. 155 // 17 'gaurAdiGISi' iti1.2 // 18. 'tatra - ' iti3.4 // 19 dra ama. kSIra. 2 / 2 / 14 // svopajJaTIkA4 11008 // pR. 223 // 20. 'nAzi-' iti5 // 21. NAkramaH' iti // ama. kSIra. 2 / 2 / 14 // svopajJaTIkA 4 11008 // , pR. 223 // , padacandrikA, bhAga-2, puravargaH, zlo- 31, pR. 46 // itira // 24 'nAzA' 25. dra. anekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA-2, 2571 // , pR. 325 // pR. 76 // 22. dra. pR. 76 // , pR.76 // , iti4.5 / / 23 'rUNi' For Private Personal Use Only 50 Page #492 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1007-1010] vyutpattiratnAkarakalitA 451 gopAnasI tu valabhIcchAdane vakradAruNi / labi usane '(bhvA.A.se.), utpUrvaH, varNavikAreNA'kAra1 gopAn svargiNa AnAsate Ahvayati gopA syotvam, umbaraci prtyye| 5 pRSodarAditvAd umburaH, nsii| 'NAsR zabde '(bhvA.A.se.), ac, pRSodarAditvA pavargatRtIyapaJcamasvaramadhyaH / paJca 'umbaraH' iti khyAtasya / 30 dupadhAhrasvatvam, gaurAditvAd GIS / yadvA gopanaM gopaH / "gRhAvagrahaNI dehalI ceti dvayaM gRhadvArabhUmau catuSkASThAdhaHbhAve ghaJ / tamAnayati prANavantaM karoti / 'ana prANane' prastAradattakASThasya pASANasya ca"[ ] iti kokkaTAdayaH (a.pa.se.), svArthe NijantAdasuni 'Ne:- '6 / 4 / 51 // iti "dvArapiNDikAyAH ''["] iti svAmisubhUtI / "dvArAgre Nilope 'ugitshc'4|16 // iti GIpi gopaansii| 'madali sthAnasya vIthyAkhyasya''["] iti bhaTTAdiH // 1009 // vAMkiyAM' anayo maikaM gopAnasI, valabhI paTalAdhAro vaMza- pradhANaH praghaNo'lindo bahiraprakoSThake / paJjara: 'kiDau' iti khyAtaH chAdanaM yasmiMstad valabhI 1-2 prahanyate gamyata iti praghANaH, evaM prghnnH| 10 cchAdanam, tatra, vakradAruNi vakrakASThe / "gopAnasI dAru 'han(hana) hiMsAgatyo: '(a.pa.a.), 'agAraikadeze praghANa: ca vkrsNsthm''[hlaayudhkosh:2303||] iti halAyudhaH / "saudhAgrabhAgacchadasi chAdane chajjAkhye madale vA gopA praghaNazca (praghaNaH praghANazca)'33 79 // iti hanterghanAdezaH, nasI"[] iti tttttiikaa| hrasvAntA'pi valabhiH / tathA ca pakSe vRddhizca nipAtyate / 'hntertpuurvsy'8|4|22 // iti "tAM kasyAMcid bhavanavalabhau suptapArApatAyAm''[meghadUtam, nntvmityeke| NatvaM netyapare, te hi- "tatra 'upasargAt-' 40 pUrvameghaH, zlo-38] iti meghadUtaH / agAravarNikA viSka 8 / 4 / 14 // ityanuvartante prAdInAM copasargatA kriyAyoge, na mbhadApyatretyanye / tathA ca caraka:-"gopAnasInAmAgAra ceha kriyAyogo'sti, praghana ityanena gRhaikadezAbhidhAnAt, varNikAgAra(kevArtha)cintakaiH'[carakasaMhitA, sUtrasthAnam, tasmAdetau nAntAveva"["] ityAhuH / vayaM tu- vizvadharaNiadhyA-30, zlo-5] iti // medinivaijayantyAdiSu NAntavargadarzanANNatvanipAtanAdeva NAntA vimau- iti brUmahe / 3 alyate bhUSyate dvAramaneneti aligahAvagrahaNI dehalyumbarodumbaromburAH // 1009 // ndH| 'alaJ bhUSaNAdau "(bhvA.pa.se.), bAhulakAt 'kali1 gahamavagRhyate parichidyate'nayA gahAvagrahaNI / pulibhyAM kindac'(uNA-525)iti kindacaM, hrasvAdirayam / "yasyAmalindeSu ne cakrureva''[zizupAlavadhama, sargaH-3, dvaarshaakhenyaaN''[am.kssiir.2|2|13||] iti tu bhaTTaH / 2 / zlo-48] iti mAghaH / prajJAdyaNi Alindo dIrghAdirapi / dehanaM dehaH / 'diha upacaye'(a.u.a.), bhAve ghj| dehaM tathA ca-"gRhaikadeze AlindaH praghANaH praghaNastathA''[ ] 50 gomayAdilepaM lAtIti dehalI / 'lA AdAne'(a.pa.a.), ityamaramAlA / trINi dvArAgranikaTasthAnasya / 'bArasAlI 'Ato'nupasarge kH'3|2|3||| 3 udyate klidyate umbaraH, sAla' iti bhASA / "dvAraprakoSThAd bahirAgravarticatuAdyasvaramadhyaH / 'undI kledane'(ru.pa.se.), pRSodarAditvAt / sskikaante'lindkaakhyH''[am.kssiir.2|2|13||] iti kSIrasAdhuH / 4 ambate sraMsate jano'smAditi udambaraH / 'abi svAmI, mUlaTIkA [abhi., svopjnyttiikaa4|1010||] ca // 1. tulniiyo'mrkossH2|2|15|| 2. 'GIp' iti2.3.4.5 // 3. 'svArtha-' iti1.2.4|| 4 'DoSi' iti1.3, 'GIp' iti5|| 5 -kayA' iti3|| 6 'chajA' iti3|| 7 'vaDabhiH' iti1.2|| 8 'meghaH' iti3|| 9 -khye-' iti2 // 10. '-zAkhAnayAvagrahaNI' iti ama.kSIra., pR.76 / / 11. 2pratau nAsti // 12. 'uM-' iti2.3.4|| 13. '-diH' iti4|| 14 4pratau nAsti // 15. 'rabi labi abi zabde' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 16. "uMdu' iti1, 'umbu' itiha, 'Umba' iti5 // 17 'U' iti4.5|| 18. dra. padacandrikA, bhA-2, puravargaH, zlo31, pR.45 // 19. ama.kSIrasvAmikRtaTIkAyAm-'dvArAgraM gRhyate yathA- vIthyAkhyetyeke' iti dRzyate, 2 / 2 / 13 // , pR.76 // 20. '-tate' iti4|| 21. '-tvaM-' iti3.4|| 22. 'iti' iti 5pratau naasti|| 23. 'bhUSAdau' iti3 // , 'aA bhUSaNaparyAptinivAraNeSu' iti svAmI, 'arla vAraNaparyAptibhUSaNeSu' iti maitreyaH, 'ala bhUSaNaparyAptivAraNeSu' iti sAyaNaH // 24 'kidac' iti3.4.5 // , 'kuNipulyo: kindac' ityuNAdigaNasUtram // 25. 'nazca-' iti4.5 // 26. dra. TIkAsarvasvam, bhA-2, 2 / 2 / 13 // , pR.34 // , padacandrikA, bhA-2, puravargaH, zlo-30, pR.45, raamaashrmii2|2|12 // , pR.154|| 27. 'zAlA' iti3, '-lA' iti4|| 28. '-upAlindakAkhyA' iti ama.kSIra., pR.76 // 'upAlindakA''khyaH' iti svopajJaTIkA 4 / 1010 // , pR.223 // Jain Education Intemational Page #493 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 452 kapotapAlI viTaGkaH 1 kapotAn pakSiNaH pAlayati kapotapAlI, strIliGgaH / 'pAla rakSaNe ' ( cu.pa.se.), 'karmaNyaN '3 / 2 / 1 // gaurAdiH / 2 viziSTaM Takyata iti viTaGkaH / 'Taki chedane ), karmaNi ghaJ, puMklIbaliGgaH / dve 'kaivAlI' iti khyAtAyAH / " valabhyadhobhAge kRtrimaM pakSisthAnam ' [ ] iti halAyudhaTIkA / "pakSivizrAmArthaM bahinirgataM dAru vakradArvAdhAraH, pakSipaGktirhi tatrotkIryate" [ abhi-, svopajJa- TIkA 4 / 1010 // ] iti mUlaTIkA / 10 "cikraMsayA kRtrimapakSipateH kapotapAlISu niketanAnAm / mArjAramapyAyatanizcalAGgaM yasyAM janaH kRtrimameva mene // " [ zizupAlavadham, sargaH - 3, zlo-51] iti mAghaH || paTelacchardiSI same // 1010 // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1 paTyate paTataM gamayati sthagayatyudakaM vA paTalaH, triSu / 'paTa gatau ' ( bhvA.pa.se.), vRSAditvAt kalac / "paTaM lAtIti paTala: "[ ama.kSIra. 2 / 2 / 15 // ] iti bhaTTaH / 2 'chAdyate'neneti' chadiH / 'chada apavAraNe' (cu.u.se.), curAdiNyantaH, 'arcirucizucihusRpichAdichRdi (chardi ) bhya: is (isi:) '(uNA-265)itIs (-siH), 'ismantrinkviSu ca ' 20 6 14 / 97 // iti hrasvaH / chadiSI, chadIMSi ityAdi klIbe | chAdiriti dvitIyasvarAdirapi / chAdiH, chAdiSI, chAdIMSi ityAdi / dve 'chAjI' iti khyAtasya / 'paDAla' iti bhASA // 1010 // nIvraM valIkaM tatprAntaH 1 nizcayena vriyate saMkriyate'nena, nIyate jalamanena va nIm / nipUrvAd 'vRJ varaNe' (svA.u.se.) ityasmAd mUlavibhujAditvAt kaH, pRSodarAditvAd dIrghaH / ' NIJ prApaNe' (bhvA.u. a.) ityasya vA, 'khurakSura - ' (haimoNA-326) iti nipAtyate vA / 2 valate saMvRNoti valIkam, [ tiryakkANDaH-4, pRthvIkAyaH puMklI. / 'vala valla saMvaraNa' (bhvA.A.se.), 'alIkA- 30 dayazca' (uNA - 465 ) iti sAdhuH / valatyAvRNoti kuDyAdikaM vA, anenaiva sAdhuH, valIni saMvalitAni kAni toyAni yatra tad valIkam / 'anyeSAmapi - '6 |3 | 137 // iti dIrghaH / dve 'neva' iti khyAtasya / tasya chadiSaH prAntastatprAntaH / "nIvraM valIkaM paTalAntamAhuH "[ halAyudhakozaH 2 / 303 / / ] iti halAyudhaH // indrakozastamaGgakaH / 1 indreNa kuzyatIva indrakozaH / 'kuza zleSe ' (di.pa.se.), ac / 2 tAmyanti kAGkSantyenaM tamaGgaH / 'tamu kAGkSAyAm ' (di.pa.se.), 'vi (bi) DAdibhyaH kit' 40 (uNA - 118) ityaGgac sa ca kit / dve 'ghoDalA' iti khyAtasya / niryUho'pi / "niryUhaH zekhare dvAre niryAse nAgadantake ''[ vizvaprakAzakozaH, hAntavarga:, zlo- 18] iti mahezvaraH / zekharo gRhAderbahirnirgataM dAru / " ratAntare yatra gRhAntareSu vitardiniryUhaviTaGkanIDa: "[zizupAlavadham, sargaH - 3, zlo - 55 ] iti mAghaH | nAgadantako bhittinikhAtakIlakaH / yathA - " niryUhakollambitatArahArai: "[] // valabhI chadirAdhAraH 20 1 vaDati vaDabhI / 'vaDa AgrahaNe ' ( ), sautro dhAtuH, 'kRzaligardibhyo'bhac' (uNA - 402 ) iti bAhula - 50 kAdabhac, latve ca vlbhii| " 'vala saMvaraNe (bhvA.A.se.), bAhulakAdarbhAci piSpalA (pippalyA ) didarzanAd GIS ''[ mA. dhAtuvRttiH, bhvAdi:, dhAtusaM - 322] iti mAdhavaH / amikArAnto'pi / chadiSo gRhAcchAdanasya AdhAraH chadirAdhAraH / kvacit sudhA kvacit tRNAni kvacinmRttikA tadAdhArabhUtavaMzapaJjarAdiH / " AcchAdanaM syAd valabhI gRhANAm ''[halAyudhakozaH 2 / 303 // ] iti halAyudhaH / " vara - NDikAyAM" gRhoparisthitabhUmikAyAM vA valabhI "[ ]iti 1. ' bandhane' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 2. 'kavAlI' iti5 // 3' dArvAdhaH' iti3 // 4 pattri-' iti zizupAlavadhe, pR. 80 // 5 ' ktiH ' iti // 6 -GgAM' iti3 // 7 'te' iti3 // 8. 'paTaM lAti paTalaM' iti ama.kSIra, pR.76 // 9 1.2pratyornAsti // 10. dirNya' iti1.3 / 11 ito'gre 4pratau 'klIbe' iti dRzyate // 12. 'chAja' iti1.2 // 13. 'ityA-' iti5 // 14 ito'gre 5 pratau 'puMklI' iti dRzyate // 15. ' - de:' iti4 // 16. 'vala saMvaraNe' iti svAmI, 'vala valla saMvaraNe' iti maitreyaH. 'vala valla saMvaraNe saJcaraNe ca' iti sAyaNaH // 17 ' ityA-' iti3 // 18. ' - lAta - ' iti4.5 // 19. durgasammato'yaM dhAtuH dra. kSIra, divAdiH, dhAtusaM- 112, pR. 229 // , mA. dhAtuvRttiH, divAdiH, dhAtusaM - 117, pR. 438 // 20. pra. anekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA-2, 3759 // pR. 312 // 21. 'kRzRzali - ' ityuNAdigaNe // 22. 1.2.3pratiSu nAsti // 23. svAmisammato'yaM dhAtupAThaH // 24. 'vallabhI' iti5 // 25. ' - yA:' iti4.5 // For Private Personal Use Only Page #494 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1010-1013] taTTIkA / sAmAnyena kaDApramukhachajjenAmaikaM valabhI / valabhIzabdo maiDIparyAyo'pi / " valabhiH gRhopari kuTi: paTalAdhArazca vaMzapaJjaraH "[ ] iti liGgAnuzAsanavivaraNam / "yasyAmasevanta namadvalIkAH samaM vadhUbhirvalabhIryuvAnaH " [ zizupAlavadham, sargaH - 3, zlo - 53 ] iti mAghaH / "yasyAM dvArakAyAM yuvAnaH vadhUbhiH samaM valabhIrupari vasatIrbhejire " [] iti taTTIkA / varaNDIparyAyo'pyayam // vyutpattiratnAkarakalitA nAgadantAstu dantakAH // 1011 // 1 nAgasyeva dantA nAgadantAH / 2 dantapratikRtayo 10 dantakAH / 'ive pratikRtau'5|3|96 // iti kan / 'khUMTA' nAmnI dve / niryUho'pi / " dvAryApIDe kvAtharase niryUho nAgadantake "[ amarakoSaH 3 | 3 |236 // ] ityamaraH / " ApIDo gRhAderniHsRtaM dAru, nAgadantako bhittisthaH kIlakaH "[] iti taTTIkA // 1011 // mattalambo'pAzrayaH pragrIvo mattavAraNe / syAt 1 mattaiH pramAdibhirAlambyate mattAlambaH / 2 apAzrIyate apAzrayaH / 3 prasRtA grIvo'tra pragrIvaH, puMklIbaliGgaH / 4 mattAn vArayati mattavAraNaH / nandyAditvAllyuH / janAnAmupavezanArthasthAnam, tatra / matta20 vAraNAnAmAni catvAri // vAtAyano gavAkSazca jAlake 1 vAtasyA'yanaM gamanamaneneti vAtAyanaH, puNkliiblinggH| puMsi vAmanaH, klIbe mAlA / 2 gavAM nayanarazmInAkSIva, yathA akSNo nayanAd razmayaH prasaranti tathA'trA'pIti bhAvaH / ' akSNo'darzanAt '5 4 // 76 // ityacsamAsAntaH, 'avaG sphoTAyanasya 6 / 1 / 123 // iti vyavasthitavibhASayA jAlake nityamavaG gavAkSaH, puMsi / prANini tu go'kSaH / " vadhUdRgayanaM gavAkSo jAlakaM vA "[ ] ityanye / 3 jalati jAlam / 'jala ghAtye' (bhvA.pa.se.), jvalAditvANNaH, 30 ke jAlakaH, tatra / 'gaukha 'nAmAni trINi // athA'nnakoSThakaH // 1012 // 453 1 kuSNAti koSThaH, puMsi / 'kuSa niSkarSe ' (kryA.pa.se.), 'uSikuSi - ' ( uNA - 161 ) iti than, svArthe kani koSThakaH / annasya koSThakaH annakoSThakaH // 1012 // 2 kurti dhAnyeneti kusUlaH / 'kusa zleSe ' (di.pa.se.), 'kuserUla: ' ( ) ityUlaH / "kusIdaM ca kusUlaM ca madhyadantyamudAhRtam "[ ] iti zabdaprabhedaH / tAlavyamadhyo'pi / dhAnyagRhasya dve / 'koThAra' iti bhASA // kusUla: iti3 // 4 'kaH' iti1. 2 // 5. 'nisRtaM' iti1. 2.3 // 6. 1. chaja-' iti3.4 // 2. 4pratau nAsti // 3 'maiDDI' iti1, 'mai-' 'puMklIbaH' iti4 // 7 nAM nAmA' iti1 // 8. 'puMklIbaH' iti5 // 9. dhAnye' iti maitreyaH, 'ghAtane' iti sAyaNaH // 10. 'ghaJ' iti3.5 // 11. 'te' iti // 12. 'zabdaprakaraNe' iti3 // 13. 'aNiti' nAsti // 16. dra. padacandrikA, bhA-2, puravarga:, zro-36, pR. 53 // 17 iti1 // 14 ' - taJci-' iti 1 2 3 pratiSu nAsti // 15. 1 pratau -DA' iti // For Private azristu koNo'NiH kauTiH pAlyatraMityapi / 40 1 AzrIyata iti azriH / AGpUrvAt 'zriJ sevAyAm ' (bhvA.u.se.) ityasmAt 'AGi zrihanibhyAM hrasvazca' (uNA - 577 ) iti sUtreNa iNpratyayaH, sa ca Dit, AGo hrasvatvaM ca / aznuta iti vA azriH / 'vaGkyAdayazca'(uNA506) iti sAdhuH, strIliGgaH / 2 kuNati koNaH / 'kuNa zabdopakaraNayo:' (tu.pa.se.), pacAdyac / 3 aNarti aNiH, puMstrIliGga: / 'aNa zabde' (bhvA.pa.se.), 'in' (uNA-557) itInpratyayaH / 4 kuTati koTiH, strIliGgaH / 'kuTa kauTilye' (tu.pa.se.), in / 5 palati pAli: / 'pala gatau ' (bhvA. pa.se.), 'kRRhR(zR)kuTi-'(haimoNA - 619) iti NidiH, GyAM 50 pAlI / 6 asyate'sminniti astraH / ' asu kSepaNe' (di. pa.se.), 'sphAyitaJci- '(uNA - 170 ) iti [ bAhulakAd] rk| dantyarephAdyasvarAntaH / 'khUNA 'nAmAni SaT // T ArohaNaM tu sopAnam 1 Aruhyate'neneti ArohaNam / karaNe lyuT / 2 upapUrvAdaniterbhAve ghaJa, dhAtUnAmanekArthatvAdupamAnamAdhikyena prApaNam, tena saha vartata iti sopAnam / " saha upAnena Urdhvagamanena vartate iti sopAnam "["] ityanye / " sopAnapathamutsRjya vAyuvega [:] samuddhataH ( samuddhRtaH ) " [kAvyAlaGkAraH 2 / 1 / 22 // ] "sa vAyuvegasamuddhato'pAnapatha - 60 mutsRjya''[ ] iti padabhaGge'zlIlatvAd bhede dantyAditvam, "saupAnasindhusAdhyAH sambAdhasamUhasattrANi "[" ] iti dantyAdAvUSmavivekAcca / pASANeSTakAdikRtArohaNamArganAmnI dve / 'pAuDa sAlA' iti bhASA || Personal Use Only Page #495 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 454 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, pRthvIkAyaH niHzreNistvadhirohaNI // 1013 // lepyamayI tvaJjalikArikA // 1014 // 30 1 nizcayena zrayanti prAkArAdikamanayeti niHzreNiH, 1 lepyanirmitA putrikA lepymyii| aJjaliM karoti strIliGgaH / nirpUrvAt 'zriJ sevAyAm'(bhvA.u.se.), asmAd aJjalikArikA / Nvala / eka lepyamayyAH // 1014 // 'vahizriJ (zri)yustuglai (glA)hAtvaribhyo nit '(uNA491)iti satreNa nipratyayaH / "avisarjanIyanizabdAda niyatA nandyAvarttaprabhRtayo vicchandA ADhyavezmanAm / zreNiH paGktiratra''[]iti tu svAmI / GISi 'nizreNI vaa| 1 ADhyavezmanAM dhaninAM gRhiNAM nandyAvarttaprabhRtayo 2 adhiruhyate 'nayeti adhirohI / 'ruha Arohe'(bhvA.- vicchandA racanAvizeSAH / nandayatIti nandI, nandI AvA pa.a.), karaNe lyuTa , GIp / dAruveNvAdikRtAdhirohaNa- yasya sa nandyAvarttaH / nandyAviva Avarto'syeti vA / 2 mArgasya dve / 'nIsaraNI' iti bhASA // 1013 // viziSTaM chando'bhiprAyo'treti vicchndH| "viziSTecchA10 sthUNA stambhaH nirmito vicchandaka:'"["] iti sarvadharaH / "[u] zaidir 1 tiSThatyanayA dhAma iti sthUNA, strIliGgaH / dIptidevanayoH'(ru.u.se.), Nvul, vicchardakaH" ityanye" 'SThA gatinivRttau'(bhvA.pa.a.), 'rAsnAsAsnAsthaNAvINAH' [ ]iti bhaTTaH / prabhRtigrahaNAt svastikasarvatobhadrAdyAH / 40 (uNA-295)iti sUtreNa nipAtaH / 2 stambhyate stambhaH / "svastiko vardhamAnazca nandyAvartAdayo'pi ca / / 'stambha' rodhane' [sautraH], karmaNi ghaJ / dve stambhasya // vicchandakavizeSAH syuramI bhUpativezmanAm // 1 // " [halAyudhakozaH 2 / 305 // ] iti halAyudhaH / "vicchandakena sAlabhaJjI pAJcAlikA ca putrikA / saha svastikAdayo rAjJAM gRhabhedA bhavanti''[ ] iti tttttiikaa| kASThAdighaTitA vicchandakamapi rAjJo gRhavizeSamAha1 sAlaM vRkSaM bhanakti tanirmitatvAt sAlabhaJjI / "svastikaH sarvatobhadro rucako vardhamAnakaH / 'bhanjU (bhanjo) Amardane'(ru.pa.a.), ac, gaurAdiH / 2 nandyAvartAdayazcA'nye dvArA'lindAdibhedataH // 2 // '["] ityanye // / paJcyate paJcAlI / 'paci vistAre (cu.A.se.), kAla20 npratyayaH, gaurAdiH / svArthe kani paJcAlikA / prajJAdyaNi samudga sampuTaH pAJcAlikA / paJcAladeze bhavA vA / 3 kRtrimA putrI 1 samudgamyate samudgacchati vA smudgH| 'kvaputrikA / 'putrAt kutrime(putra kutrime) (gnnsuu-5|4| ciDa:'( )iti DaH / 2 sampuTyate zliSyate sampuTaH / 50 29 // ) iti kan / trINi 'pUtalI' iti khyAtAyAH / 'puTa saMzleSe'(tu.pa.se.), 'ghaJarthe kvidhaanm'(vaa-3|3| kASThAdighaTitA kASThadantAdimayI ThUlAThUlInAmAnyapyamUni / 58 // ) iti kH| bhuussnnaadyaavpnm| puTo'pi / dve 'dAbaDA' "pAJcAlikA putrikA ca vastradantAdibhiH kRtA''[amarakoSaH iti khyAtasya // 2 / 10 / 29 // ] ityamaraH / "yayA bAlAH khelanti''[ama. peTA syAnmaJjUSA kssiir.2|10|29||] iti kSIrasvAmI / AdeH crmaadimyypi| "pAJcAlImithunaM vyadhAyi vidhinA gaurIgirIzAvapi"[] iti 1 peTati peTA / 'piTa saMhatau (bhvA.pa.se.), 'igukhaNDaprazastiH // pdh-'3|1|135 // iti kaH / " 'pIG pAne ' (di.A.a.), 1. 'nipU-' iti 1.3.5 // 2. 'ni:-' iti3|| 3. dra. padacandrikA, bhA-2, puravargaH, zo-36, pR.53|| 4 ama.kSIrasvAmikRtaTIkAyAm-"nizrayati bhittiM niyatA zreNiH sopAnapaGktirvAtra nishrenniH|" iti dRzyate, 2 / 2 / 18 // , pR.77|| 5. 'niH zre- ' iti1.3|| 6. '-nte' iti1 // 7 -hiNI' iti1.3.5 // 8. 'ruha bIjajanmani' iti svAmI, 'ruha janmani prAdurbhAve' iti maitreyaH, 'ruha bIjajanmani prAdurbhAve ca' iti sAyaNaH // 9. 'GIpi' iti4, 'GISi' iti3.5|| 10. 'stabhyate' iti3, 4pratau nAsti // 11. '-mbha' iti1 // 12. 'tu' iti3|| 13. 'bhaMju' iti1.2 / / 14. curAdau 'paci vistAravacane' iti svAmisAyaNI, 'paci vistAre vacane' iti maitreyaH // 15. 5pratau nAsti // 16. 'catvAri' iti1.3|| 17. 'syAd' ityamarakoSe / 18. 4pratau nAsti // 19. dra. padacandrikA, bhA-2, puravargaH, zrI-29, pR.42 // 20. '-rchikaH' iti3 / / 21. '-nAdyAzca' iti1|| 22. '-yastathA' iti halAyudhakoze, pR.36 // 23. dra. TIkAsarvasvam, bhA-2, 2 / 2 / 11 // , pR.32 // , tatra-'zcAnye' ityasya sthAne '--zcApi' iti dRzyate // 24. 'piTa zabdasaGghAtayoH' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 25. 'pIDane' iti3 // Page #496 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 40 1013-1017] vyutpattiratnAkarakalitA 455 asmAt peTA''[ ] iti tu zrIbhojaH / strIliGgaH, puMsi 1 prasphoTyate'sAraM bahiHkriyate'neneti prasphoTapeTako'pi / 'pIDaN gahane'( )ityasya 'peDA' iti nm| 'sphuTa bhedane'(cu.u.se.), karaNe lyuT / ekaM nirbusI- 30 tRtIyavargatRtIyAnto'pi / 2 maJju manojJaM kRtvA vastrAdyai- karaNasya / 'UpaNavauM' iti bhASA // ruSyate'treti maJjUSA / maJjati maJjUSA, maJjiH sautro dhAtuH, pavanam bAhulakAdUSan / majjatyasyAM sarvadravyamiti vA / 'masjernum ca'(uNA-517)ityUSan / dve 'peI' iti khyAtAyAH // 1 pUyate pavanam / 'pUJ pavane '(tryA.u.se.), atha zodhanI // 1015 // lyuT / ekaM tuSAdizodhanasya / 'jhATakaNauM' ityaadibhaassaa|| avaghAtastu kaNDanam / saMmArjanI bahukarI vardhanI ca samUhanI / 1 musalenA'vahananam avghaatH| 'hana hiMsA1 zodhyate nirmalIkriyate gRhamanayeti zodhanI / gatyoH (a.pa.a.), bhAve ghaja, 'hanasto'ciNNalo: '7 / 3 / 10 'zudha zuddhau '(di.pa.a.), karaNe lyuT // 1015 // 2 32 // iti takAraH, 'ho hnteH-'7|3|54 // iti kutvam / [saMmRjyate'nayA saMmArjanI] / lyuT, 'mRjervRddhiH '7 / 2 / 114 // 2 kaNDyate kaNDanam / 'kaDi bhedane'(cu.u.se), lyuT / iti vRddhiH| 3 bahu karoti bahukarI / pacAdyac, puMstrI- dve 'khAMDaNauM' iti khyAtasya // liGgaH / 4 vardhate zrIranayeti vardhanI / 'vRdhu vRddhau'(bhvA. na. "kiliJcaH A.se.), karaNe lyuT / 5 samUhyate rajo'nayeti smuuhnii| paJca 'buhArI' iti khyAtAyAH // 1 kaTatyAvRNoti kaTaH, triSu / 'kaTe varSA varaNayoH (bhvA.pa.se.), ac / 2 'kila zai(zvai)tyakrIDasaGkarA'vakarau tulyau nayo: '(tu.pa.se.), 'ik kRSyAdibhyaH '(vaa-3|3|108||) 1 samUhya kIryate sngkrH| 'ka vikSepe'(tu.pa.se.), itiik| "kiliH zvaityam, tajjanayatIti [kiliJjaH] / 'Rdorp'3|357|| ityap / "saGkIryate saMmiyata iti 'anyeSAmapi(anyeSvapi) dRshyte'3|2|101||iti DaH, 'tatpuruSe karmaNi gharji saGkAraH" iti sabhatyAdayaH, svAmI c| kRti '6 / 3 / 14 // ityaluk / kilirhi chAyAjananAcchai(cchavai)tyaM janayati / dve 'vIraNavaMzAdinirmitakaDA' iti khyAtasya // 20 bhttttstu-"'Rdorp'3|3|57||"[]ityevmaah| 2 ava- jana kIryate nirasyata avakaraH / 'ka vikSepe'(tu.pa.se.), musalo'yogram 'Rdorap'33 57 // / dve 'UkaraDA' iti khyaatsy|| 1 musyati khaNDayati dhAnyAdikamiti musalaH / 50 ukhalamulUkhalam // 1016 // 'musa khaNDane '(di.pa.se.), vRSAditvAt kalac / muhuH svanaM lAti, muhurmuhurlasatIti vA, pRssodrditvaat| "muSalo 1 udUrdhvaM khaM zUnyaM lAti, udUrdhvaM mukhamasyeti mardhanyamadhyo'pi"]iti varNadezanA / 2 ayo lohamagre vA pRSodarAditvAd udUulU ityetAvAdezau, mukhapakSe mukha- mukhe'sya ayogram, puMklI. / ayonirityeke / "ayokhakArasya khalAdezaH udUkhalam, uluukhlm| dve 'Ukhala' nirmasalo'strI syAt "[vaijayantIkoSaH 4 / 3 / 65 ||]iti. iti khyAtasya // 1016 // vaijayantI / dve musalasya // prasphoTanaM tu kaNDolakaH piTam // 1017 // 1. 'zauce' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 2. 'vRdha' iti3|| 3 'ghaJ' iti4.5 // 4 dra. padacandrikA, bhA-2, puravargaH, zlo-36, pR.54|| 5. ama.kSIrasvAmikRtaTIkAyAM na dRshyte|| 6. 'ulU-' iti5 // 7 tulniiyo'mrkossH21|25 // 8 ito'gre 3pratau 'udUkhalaH' iti dRshyte|| 9. 'ca' iti3|| 10. 'ulu' itira // 11. 'u-' iti2.3|| 12. '-vau' iti3.4|| 13. '-NoM' iti1, '-Nau' iti3.4|| 14 '-Nau' iti1, '-NA' iti3|| 15. 'ka-' iti1.3|| 16. 'iti kaH' iti3|| 17 'tajAnAtIti' iti4.5 // 18. 'vIreNA-' iti1|| 19. dra. am.kssiir.2|9|25 // , pR.205||, svopajJaTIkA 41017 // , pR.225 // 20. 'muza-' iti3|| Jain Education Intemational Jain Education Intermational Page #497 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 456 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, pRthvIkAyaH 1 kaNDyate'neneti kaNDolaH / 'kaDi bhedane' athA'ntikA / (cu.pa.se.), 'paTikaTikaDibhya olace'(uNA-66)ityolaca, cullyazmantakamuddhAnaM syAdadhizrayaNI ca sA kani kaNDolakaH / 2 peTati saMhato bhavati piTama, puMklI. / 'piTa zabdasaGghAtayoH'(bhvA.pa.se.), 'igupadha-' // 1018 // 30 1 anto'styasyA antikA / 'ata iniThanau' 3 / 1 / 135 // iti kaH / ke "piTako'pi"[ama.kSIra. 2 / 9 / 26 // ] iti svAmI / dve pittsy| sUMDalA, oDalA 5 / 2 / 115 ||iti Than / 'antI' ityapi / "antyadhizrayaNI chAvaDItyAdibhASA // 1017 // bhavet"["]iti mAlA / 2 cullati cullI / 'cula culla hAvakaraNe'(bhvA.pa.se.), 'in sarvadhAtubhya: '(uNA-557)itIna, cAlanI titauH 'kRdikaaraat-'(gnnsuu-4|1|45 ||)iti GISi cullyapi / 1 cAlyate taNDulAdizodhanAyeti cAlanI, strI- cullistRtIyasvarAntA'pi / 3 azmano'pyantamatreti azma pullistRtaaysvr| 10 klIbam / 'cala vilasane '(tu.pa.se.), NijantaH, karmaNi ntam , zakandhvAdiH, tAlavyamadhyaH, [ke azmantakam] / lyutt| cAlyate'nayeti karaNe vA lyuT / klIbe caalnm| "asUnAM prANiprANAnAmanto'treti asvanta iti dntyskaar"caalnii''[trikaannddshess:2|9|5 // ] iti trikaannddshessH| 2 vakArasaMyogamadhya eva"[]iti vyAkhyAmRtam / 4 udupari nidhIyate nivezyate pAkA) sthAlyAdikamatreti uddhAnam / 40 tanoti cAlyaM dravyamiti titauH, puNklii.| 'tanu vistAre' (ta.u.se.), 'tanoterDauH sanvacca'(uNA-730)iti DauH udpUrvaH 'DudhAJ dhAraNAdau'(ju.u.a.), adhikaraNe lyuT / "dhmA zabdAgnisaMyogayoH (bhvA.pa.a.)ityataH uddhamAyate'treti pratyayaH, sanvadbhAvAd dvitvam, 'sanyataH'74 79 // itItvam, uddhamAnam''["]iti tu rakSitaH / 5 adhizri(zrI)yate'syAm AdguNAbhAvastu DauvidhAnasAmarthyAd, anyathA lAghavArthaM adhizrayaNI / adhipUrvaH 'zri(zrI)J pAke'(tryA.u.a.), Dorityeva brUyAt, puMsi bhAnuvat, titaU, titAvaH ityaadi| adhikaraNe lyuT, 'ttiddddaannny-'4|1|15 / / iti GISa( GIp) / klIbe titaunI, titaUni ityAdi / dve cAlanyAH // "adhipUrvo'yaM dhAtuH sthAlyAropaNe vartate''["] iti kalizUrpe prasphoTanam GgAdayaH / "na hi bhikSukAH santIti sthAlyAmadhizrIyante''["] iti kAtantrapaJjiko / paJca 'cUlhI' iti khyAtasya' // 1018 // 1 zUrpayati zUrpam / 'zUrpa mAne (cu.pa.se.), 12 ac / zIryate'neneti vA / 'zu hiMsAyAm '(tryA.pa.se.), sthAlyukhA piTharaM kuNDaM caruH kumbhI 'suzRbhyAM nit-'(uNA-306)iti paH, [bAhulakAdutvam], 1 sthalati tiSThati jalAdikamoti sthAlI, 50 dIrghazca, tAlavyAdirayam, "-kiMzAruzUpAMzukam"[ ] iti strIklI. / 'sthala(SThala) sthAne'(bhvA.pa.se.), 'jvalatizabhedAt / kecittu sarterapi dantyAdi sUrpamicchanti / 2 kssntebhyo'nnH'3|1|140|| iti NaH, 'dhAtvAdeH SaH saH' prasphoTyate'sAraM bahi:kriyate'nena prasphoTanam / 'sphuTa- 6164 // , gauraadiH| sthAvati (sthAlIti) sthA(SThA)(sphuTir) vizaraNe'(bhvA.pa.se.), karaNe lyuTa, nandyAdi- dhAtoH 'sthAvatimRje vAlaTvAlaJAnIyara:(sthAcatimRjelyurvA / dve zUrpasya / 'sUpaDu' iti bhASA // rAlajvAlabAlIyacaH) '(uNA-113)ityAlaci vA sthAlI / 1. 'kapigaDigaNDikaTipaTibhyaH kolac' ityuNAdigaNasUtram, sUtre kaDidhAtorabhAvAd bAhulakAt kolacpratyayo jJeyaH // 2. 'pi-' iti3|| 3. 'chAva-' iti1|| 4 '-SAyAH' iti4|| 5, 'strIklI' iti1.2|| 6 dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zlo-599, pR.681 // , rAmAzramI 2 / 9 / 26 // , pR.409|| 7 '-tvAllyu rvA' iti1.3|| 8 'sU-' iti5 // 9 'su-' iti // 10. '-DauM' iti1, '-Dau' iti3, '-DUM' iti4 // 11. dra. am.kssiir.2|9|29 // , pR.206||, svopjnyttiikaa4|1018 // , pR.225 // 12. 'culla hAvakaraNe' iti svAmimaitreyau, 'culla bhAvakaraNe' iti sAyaNaH // 13. '-ni' iti3|| 14 'api' ityadhikaH pratibhAti 15. '-nto'pi' iti1.3|| 16. dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zlo-602, pR.686|| 17 'nivi-' iti4|| 18. '-tam' iti1|| 19. 4.5pratyoH 'tu rakSitaH' ityasya sthAne 'surakSitaH' iti dRzyate // maitreyarakSitakRtadhAtupradIpe 'dhyA zabdAgnisaMyogayoH' iti dhAtuvyAkhyAne "uddhmAnakam- adhikaraNalyuDantAt kaH" iti dRzyate, bhvAdiH, dhAtusaM623, pR.67|| 20. 'GISi' iti4|| 21. '-zi-' iti3.4.5 // 22. 'paJjikA' ityev1|| 23. '-lhI' iti3.4 // 24 '-tAyAH' iti3|| 25. koSThAntargatapAThaH zuddhaH // Jain Education Intemational Page #498 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 1018-1020] vyutpattiratnAkarakalitA 457 tiSThatyannamatreti vaa| 'SThA gatinivRttau'(bhvA.pa.a.), 'sphA- darAditvAt / 4 kIryate karIraH, puMklI. / 'kR vikSepe' yitaJci-'(uNA-170)ityAdinA raH, gaurAdiH, kapilikA- (tu.pa.se.), 'kazapU(pa)kaTipaTizauTibhya Iran'(uNA-470) ditvAllatvam / sthAna(la)mapi / "sthAnaM (sthAlaM) itIran / amarastu-"vaMzAGkare karIro'strI tarubhede ghaTe ca nA" bhojanabhede'pi sthAlI syAt pATalokhayoH ''[ medinIkozaH, amrkossH3|3|173|| iti pNsyaah|5 kalate saGakhyAti lAntavargaH, zlo-55] iti mediniH / 2 okhati ukhA / zabdAyate vA kalaza:, triliGgaH / kala saGkhyAnagatyo: '(ca. 'ukha gatau'(bhvA.pa.se.), 'igupdh-'3|1135 // iti kaH / u.se.), 'kaleSTit'(haimoNA-532)ityazaH / tAlavyAnto'yam / 3 piThati(peThati) piThyate'tra vA piTharam / 'piTha avayave' "tAlavyA api dantyAzca zazazUkarapAMzavaH / (bhvA.pa.se.), bAhulakAdaran / "pacyate'smin vA, 'aji kalazaH zambalazcaiva jihvAyAM razanA tathA // 1 / "["] razizira-'(uNA-53) iti bAhulakAt sAdhuH''[ ] iti iti zabhedAt / "pRSodarAditvAd dantyasakAravAnapi''[] praasaadH| triliGgo'yam / "piTharaH puMsi"[] iti mAlA iti subhUtyAdayaH / 6 kena jalena lisyate (lasyate) 40 'marazca / "ukhAyAM piTharaM klIbam'[] iti tu gauDaH / striyAM tu lakSyam-"jaTharapiTharI duHpUreyaM karoti viDambanAm" ziSyate pUryate vA kalasaH / 'lasa zreSaNakrIDanayoH (bhvA. []iti| 4 kuNDyate dahyate'tra kunnddm| 'kuDi dAhe' pa.se.), ghabarthe kaH, kena lasati krIDati vA, pacAdyac / (bhvA.pa.se.), dAhasya pAkArthatvAt, adhikaraNe ghaJ / [yadvA] striyAM gaurAdiH kalasistRtIyasvarAnto'pi / 7 niyataM kuNati zabdAyate kuNDam / 'kurNa zabdopakaraNayo: '(tu.pa.se.), pibantyasmAd nipa: / 'pA pAne'(bhvA.pa.a.), ghabarthe kaH, 'jamantAr3a: '(uNA-111), triliGgaH / "kuNDI kamaNDalau 'Ato lopa:- '6 / 4 / 64 // , puMklIbaliGgo'yam / "nipokuNDe jArAd jIvatpateH sUte'pi ca''[medinIkozaH, DAnta- 'striyAm''[ ]iti gauDaH / sapta ghaTasya // 1019 // vargaH, zlo-4] iti medini: / punpuNskyordurgH| 5 carati hasanyaGgArAt zakaTIdhAnIpAtryo hasantikA / yAti kledamaneneti caruH, puMsi / 'cara gatibhakSaNayoH (bhvA. 20 pa.se.), 'bhRmRzItacaritsari[tanidha]nimimasjibhya u: '(uNA 1 hasatyanAraiH hasanI / 'hasa(hase) hasane '(bhvaa.7)ityuH| 6 kAyati zabdAyate'mbhasIti kumbhii| pRssodraadiH| pa.se.), bahulavacanAt kartari lyuT / 2-4 aGgArAditi, ayaM tRtIyasvarAnto'pi / SaD 'hAMDI' iti khyAtAyAH // aGgArazabdAt zakaTI dhAnI pAtrI ete trayo yojyante, tena 50 ghaTaH punH| aGgArazakaTI, aGgAradhAnI, aGgArapAtrI / 5 jvaladaGgArai haMsatIveti hasantikA / haserbAhulakAd 'bhuvo jhiH (jhic)' kuTaH kumbhaH karIrazca kalaza: kalaso nipaH / (uNA-330), zatrantAdugillakSaNo GIS, tataH svArthe kani // 1019 // hasantikA / paJca 'zaMgaDI' iti khyAtAyAH // 1 ghaTate ceSTate ghaTaH, puNstriilinggH| 'ghaTa ceSTAyAm'(bhvA.A.se.), ac / 2 kuTati kuTaH, puMklI . / 'kuTa kauTilye '(tu.pa.se.), 'igupdh-'3|1|135 // iti kH| 3 1 bhRjyate kalAyAdikamatra bhrASTraH / 'bhrasjo kAyatyambhasA bhriyamANaH kumbhaH, puMstrIliGgaH / 'kai zabde' (bhrasja) pAke'(tu.u.a.), 'bhrasjigaminamihaniviSya(vizya)30 (bhvaa.p.a.)| kaiH pAnIyairumbhyate pUryate vA / ubhayatra pRSo- zAM vRddhizca STran'(uNA-599) iti STranvRddhI / 2 " 'abi 1. 'piTha hiMsAsaMklezanayoH' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 2. 'pra-' iti3|| 3 'kuNI' iti1|| 4. "kuNDI kamaNDalau jArAt pativalIsute pumAn" iti medinIkoze, pR.40|| 5. 'gatau bhakSaNe ca' iti3 // 6. '--' iti 3.4.5 // 7 'te' iti3|| 8 'ghaTayate' iti2|| 9. 'kumbhaM' iti4.5 // 10. 4pratau nAsti // 11. '-ti' iti4.5 // 12. 1pratau naasti|| 13. '-saH' iti5|| 14. 'kambalaH' iti // 15. 'rasanA' iti1.5|| 16. dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zo-604, pR.690, raamaashrmii2|9|31 // , pR.413 // , tatra 'zaza-' ityasya sthAne 'zamba-' iti dRzyate // 17 'zabdabhedAt' iti3|| 18 'lizyate' iti1|| 19. '-zaH' iti1.2.4.5 // 20. 'te' iti3 // 21. '-syAM' iti3|| 22. 'bAhulaka-' iti1|| 23. 'zakaDI' iti1, 'trA-' iti2, 'sa-' iti3|| 24. sUtre na dRzyate // bhrASTro'mbarISam Jain Education Intemational Page #499 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 458 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, pRthvIkAyaH rabi labi zabde '(bhvA.A.se.), ambarISam-[bhrASTamambarISam] ityUpratyayaH, dugAgamazca / 2 hastapratikRtirhastakaH / dAruNo iti nipAtyate''[mA.dhAtuvRttiH, bhvAdiH, dhAtusaM-257] iti hastako dAruhastakaH / "paraveSaNabhANDam"[ abhi-, svomAdhavaH / "ambeH 'zirISAdayaH' (caandronnaa-360||)itiissn, pjnyttiikaa4|1021 // ] iti mUlaTIkA, uNAdizca / "darvI tardUzca ambarirityAdezaca / pacyate'sminniti vA / pacaterambarISaM khajikA kathyate daaruhstkH''[hlaayudhkosh:2|312||] iti nipAtyate"[] iti dazapAdyAm / "pacerambAdeza ISaya halAyudhaH / dve 'cATUA' iti khyAtasya // ragAgamazca nipAtyate''[]iti vyaakhyaamRtm| "ambarISapuruSo- vArdhAnyAM tu galaMntyAlUH karkarI karakaH SarauSadham''[]iti SabhedAd mUrdhanyAnto'yam / puMklIbaliGgA 1 vAH pAnIyaM dhIyate'syAM vArdhAnI / 'DudhAJ vetau / "klIbe'mbarISaM bhrASTro nA"[amarakoSaH 2 / 9 / 30 // ] dhAraNAdau'(ju.u.a.), 'krnnaadhikrnnyoshc'3|3|117|| iti tvamaraH / dve 'bhAThI' iti khyAtAyAH // ityadhikaraNe lyuTa , TittvAt GIpa, tasyAm / vrdhniitypi| "vardhanaM chedane vRddhau vArdhAnyAM syAttu vardhanI "[vizva- 40 RcISamajISaM piSTapAkabhut // 1020 // prakAzakozaH, nAntavargaH, bho-77] iti mahezvaraH / 2 1 Rcyate stUyate RcISam / 'Rca stutau' / gala(Da)tyambho'syAM galantI / 'gaDa secane'(bhvA.pa.se.), (tu.pa.se.), bAhulakAd 'arje Rji(Rc) ISan kit' bAhulakAd jhaci 'jho'ntaH '7 / 1 / 3 // , DalayoraikyAllatvam, (uNA-468)iti ISanpratyayaH / 2 aya'te raso'neneti 'kRdikaaraat-'(gnnsuu-4|1|45||) iti GISi galantI / RjISam, cavargatRtIya[caturtha ] svaramadhya: / 'arja sarja svArthe kani 'ke'NaH 7 / 4 / 13 // iti hrasvatvai galantikA / arjane'(bhvA.pa.se.), 'arje Rj ca-'(uNA-468)itI- "galati sravatIti zatrantAd DISi(DIpi), kani 'ke'NaH' SanpratyayaH, dhAtozca RjaadeshH| dvAvapi klIbaliGgau / 7 / 4 / 13 // iti hrasvatvam''[ ]iti sarvadharaH / 3 aDatyapiSTakRtasya bhakSyasya pAkaM pacanaM bibharti piSTapAkabhRt / nayA AlUH, striyAm / 'aDa udyame'(bhvA.pa.se.), asmAdve 'tavA' iti khyAtasya // 1020 // dArU: (nniduu:)| " 'R gatau'(ju.pa.a.), bAhulakAduNa, kambidaviH khajAkA vRddhiH, rephasya latve Aluriti hrasvAntaH''[ ]iti sarva- 50 1 kAmyata iti kambiH / 'kamu kAntau '(bhvA. svam / 4 kirati kSarati jalaM karkarI / 'ka vikSepe' A.se.), 'kRzajAgRbhyo vin'( )iti kamerapi bAhula (tu.pa.se.), bAhulakAt karanpratyayaH, guNaH, gaurAdiH / kAd vin / 2 dRNAti darviH / 'dR(5) vidAraNe'(tryA. "karka: sautraH 'asuravadaran' ''[ ]iti subhUtyAdayaH / 5 pa.se.), 'vidRbhyAM vin'(uNA-493) iti vina, strIliGgA kiratyambu karakaH, astriyAm / 'kR vikSepe'(tu.pa.se.), vetau / 'kRdikaaraat-'(gnnsuu-4|145 // ) iti GISi kambI 'kRtrAdibhyaH siMjJAyAM] vun'(unnaa-713)| paJca 'karavA' darvI ca / 3 khajati madhnAti khajAkA, kavargadvitI iti khyAtasya // yaadiH| 'khaji(khaja) manthe'(bhvA.pa.se.), 'khajerAka: '(uNA atha saH // 1021 // 543) ityAkaH, TAp / trINi 'kaDachI' iti khyAtAyAH // nAlikerajaH karaGkaH 1 sa karaGkaH // 1021 // nAlikeraphalAjjAto atha syAt tardU ruhastakaH / nAlikerajaH karaGaH ityanvayaH / kiratyambhaH karaGkaH / 60 1 tarati pAkyeSviti tardUH, strIliGgaH / 'tR 'ka vikSepe'(tu.pa.se.), 'kiro'GkA-'(uNA-62)ityaGkaH / 30 plavanataraNayoH'(bhvA.pa.se.), 'tro duk (duT) ca'(uNA-89) eka DUMghA' iti prasiddhasya // 1. 'zabdane' iti3||, 'rabi labi abi zabde' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 2. '-yazca' iti4|| 3 'ambar ityAdezazca' iti yuktaH // 4. "pacantyasmin ambarISam-bhrASTram" iti dazapAdhuNAdivRttisaMgrahaH, zrIviThThalAcAryakRtA vRttiH, pR.236|| 5. 'paJce-' iti1.5|| 6. '-ye' iti1 // 7. dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zrI-603, pR.687 / / 8. dra. rAmAzramI 2 / 930 // , pR.412|| 9. 'arje Rj ca' ityuNAdigaNasUtrasvarUpam // 10. '-tRtIyamadhyaH' iti1.2|| 11. 'kuTa-' iti3 // 12. tulanIyo'marakoSaH 2 / 9 / 34 // 13. '-dikazca' iti1 // 14. '-cuyA' iti3 // 15. 'DubhRJ' iti1 // 16. 'DoS' iti2.3.4.5|| 17. '-vAridhAnyAM tu vardhanI' iti vizvaprakAzakoze, pR.91|| 18. 'galantya-' iti1.2|| 19. ito'gre 4pratau 'ca' iti dRzyate // 20. dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, dho-604, pR.689|| 21. 'karA-' iti1|| 22. 'DU-' iti5 // Page #500 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1020-1023] vyutpattiratnAkarakalitA 459 tulyau kaTAhakarparau / 'pyayam / "kalazimudadhiguvauM ballavA loDayanti''[zizu- 30 pAlavadham, sarga:-11, bho-8] iti mAghaH / 3 mathyate 1 kaTatyAvRNoti kaTAhaH, trilinggH| 'kaTe varSA dadhyasyAM mnthnii| adhikaraNe lyuT / anye tu-"vArdhAnIvaraNayo:'(bhvA.pa.se.), 'vRkaTi-'(haimoNA-591)ityAha prabhRtayaH pUrvoktAH paJca, gargaryAdyAstrayazcaikArthAH"[] ityAhuH / c / 2 kIryate karparaH, puMsi / klIbe'pIti kecit / ___ trINi 'viloNI golI' iti khyAtAyAH // 1022 // 'kR vikSepe'(tu.pa.se.), pRSodarAdiH / dve 'kaDAha' iti khyAtasya / etau ghaTAdikhaNDe'pi, tadA 'ThIkarI' ityAdi- vaizAkhaH khajako manthA manthAno manthadaNDakaH / bhASA / "kaTAho ghRtatailAdipAkapAtre'pi kapara"[vizva manthaH kSubdhaH prakAzakozaH, hAntavargaH, zo-16] iti, "karpara: syAt kapAle ca zAstrabhedakaTAhayo:"[vizvaprakAzakozaH, rAntavargaH, 1 viziSTA zAkhA vizAkhA, vizAkhA prayojana10 zrI-137] ityubhayaM mahezvaraH // masya vaizAkhaH / 'vizAkhASADhAdaNmanthadaNDa[yoH] '5 / 1 / 110 // ityaN / vizAkhasyA'yamiti vaa| viziSTAH zAkhA maNiko'liJjaraH asya vizAkhaH, tataH svArthe'N vA / 2 khajati manAti 40 1 maNati gabhIratvAd jalArpaNe zabdAyate mnniH| khajakaH / 'khaja manthe '(bhvA.pa.se.), 'kvun zilpisaMjJayoH' 'aNa raNa vaNa vraNa baNa bhaNa bhraNa maNa dhaNa dhvaNa maNa dhaNa dhvaNa (uNA-190)iti kvun / khajAko'pi, khajo'pi / 3 dhraNa kaNa kvaNa caNa zabdai '(bhvA.pa.se.)ityasmAnmaNe: manoti mAviloTane (taayaa| zabdArthAd 'in-'(uNA-557) iti sUtreNa in maNiH, 'pathimathi(manthi) bhyAmin'(haimoNA-926)itIn, 'itomaNiH prakAro maNikaH / sthUlAditvAt kan / maNireva 'tsarvanAmasthAne '7 / 186 // , 'tho nthH'7|187|| / manthAnau, maNiko yAvAditvAt kan vA, saMjJAyAM vA kan / manthAnaH ityAdi / 4 manthnAti mnthaanH| 'mantha viloDane' mnniritypi| "aliJjaraM maNiM vindyAnmehanAvayave(-vo) (vyA.pa.se.), cAnaz / 5 manthanAya daNDo manthadaNDa:, svArthe maNiH ''[ zAzvatakozaH, tho-23] iti / 2 alanamaliH / 20 'alaM bhUSaNaparyAptivAraNeSu'(bhvA.pa.se.)ityataH kRSyAdi kani manthadaNDakaH / 6 mathyate'neneti manthaH / 'puMsi sNjnyaatvaadik| aliM sAmarthyatAM jarayati durvahatvAt , paicAdi yaam-'33|118|| iti ghaH / 7 kSubhnAti kSubdhaH / 'kSubha pAThasAmarthyAdac, 'tatpuruSe kRti- '6 / 3 / 14 // ityaluk , saJcalane'(vyA.pa.se.), 'kssubdhsvaant-7|2|18|| iti sAdhuH / 50 puMklIbaliGgAvetau / dve 'mANi' iti khyAtAyAH // sapta manthAnadaNDasya // garIkalazyau tu manthanI // 1022 // asya viSkambho maJjIraH kuTaro'pi ca // 1023 // 1 girati dadhi gargarI / 'gR nigaraNe'(tu.pa.se.), 1 asya manthasya viSkambhaH / viSkabhnAti 'RtaSTit'(haimoNA-9)ityaH, sanvad dvitvaM ca / 2 kalyate badhnAti viSkambhaH daNDakaTakaH, yasmin badhvA mantha kalaziH / 'kala saGkhyAne'(bhvA.A.se.), baahulkaadshiH| AkRSyate / daNDakaroTakamityanye / 2 maJjiH sautraH, 'kRdikArAt- '(gnnsuu-4|1|45 ||)iti GISi kalazI / bAhulakAt 'kRzapU(1)kaTipaTizauTibhyaH Iran'(uNA-470) kasyA'mbhaso rAziratreti, pRSodarAdirvA / tRtIyasvarAnto- itIran mnyjiirH| 3 kuTati kuttrH| 'kuTa kauTilye' 1. 'kaTA-' iti3|| 2. 'iti khyAtasya' iti1|| 3. 'ca khapare' iti vizvaprakAzakoze, pR.180|| 4. 'gambhI-' iti4|| 5 'vraNa vaNa' iti1 // 6 'aNa raNa vaNa ('bhaNa' ityadhiko maitreyasAyaNamate) maNa kaNa kvaNa vraNa bhraNa dhvaNa ('dhvaNa' iti maitreyamate na) zabdArthAH' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 7 -NiH' iti1|| 8. '-Nipra-' iti3|| 9. '-dikan' iti3|| 10. 'alA' iti svAmI, 'arlaM' iti maitreyaH, 'ala' iti sAyaNaH // 11. 'vAraNaparyAptibhUSaNeSu' iti maitreyaH // 12. ito'gre 4pratau '-pratyayaH' iti dRzyate // 13. 'yavAdi-' iti 3.4.5 // 14 -Na' iti3|| 15. ito'gre 3pratau 'vaktavyaM' iti dRshyte|| 16. 'GIpi' iti3|| 17. 'gurvI' iti2.4|| 18 'gargAdyA-' iti1.3, 'gargaryAdaya-' iti4|| 19. 'vilovaNA' iti3.5 // 20. 'khajo'pi' iti 4.5pratyornAsti // 21. 'mathi' iti3|| 22. 'taacchiilyvyo-'3|2|129 // ityanena tAcchIlye zAnac, yadvA bAhulakAt 'samyAnacstuvaH' ityanenA''nac // 23. 3pratau nAsti / Jain Education Intemational Page #501 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 460 (tu.pa.se.), bAhulakAd 'Rccheraran ' ( uNA - 411 ) ityaran, kuTAditvAd guNAbhAvaH / kuTaka iti vA / trINi viSkambhasya / 'mAMkaDI' iti bhASA // 1023 // zAlAjI vardhamAnaH zarAva: 1 zAlAyAM jIryate zAlAjIraH / pRSodarAdiH / 2 vardhate krameNa vistIrNo bhavati vardhamAnaH / 'vRdhu vRddhau' (bhvA.A.se.), ' tAcchIlyavayovacanazaktiSu cAnaz '3 / 2 / 129 // , ' Ane muk'7|2|82 // | svArthe kani vardhamAnakamapi / "bhramayatyaciraM ( -tyucitaM) vidarbhajAnananIrAjanavardha10 mAnakam''[naiSadhIyacaritam, sargaH - 2, zlo-26 ] iti zrIharSaH / 3 zRNanti hiMsanti zarAH / 'zR hiMsAyAm ' (kryA.pa.se.), ac / zarAH hiMsakAH kITakAdayastebhyo'vati zarAvaH / 'ava rakSaNAdau ' (bhvA.pa.se.), pacAdyac, mUlavibhujAditvAt ko vA / puMklIbaliGgAvetau / "zapharazarIra (zarAva ) zroNIzRNAM - (zUlAM) zukazArikAzambA" [ ] iti zabhedAt tAlavyAdiH, dantyAdizca / trINi 'zarAvalA' iti khyAtasya // kozikA punaH / mallikA caSaikaH kaMsaH pArI syAt pAnabhAjanam 20 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA / / 1024 // 1 tailena kuzyatiSyati kozikA / 'kuza ( ), Nvul / 2 mallate mallikA / 'mala malla dhAraNe' (bhvA.A.se.), 'saMjJAyAm ' 3 | 3 |109 // iti striyAM vul / 3 caSatyanena caSakaH / 'caSa bhakSaNe ' (bhvA.u.se.), 'kvan zilpisaMjJayo: ' ( uNA - 190 ) iti kvun / 4 kAmyate kaMsaH / 'kamu kAntau ' (bhvA.A.se.), 'vRtRvadi- ' ( uNA342)iti saH / puMklIbaliGgAvetau / 5 pArayati 'pAra tIra karmasamAptau ' ( cu.u.se.), NijantaH, ac, gaurAdiH / 6 pAnasya bhAjanaM pAnabhAjanam / SaT samAnyena loTIprabhRtibhAjanasya / "kozikA mallikA proktA "[ halAyudhakozaH 30 2 / 316 // ] iti halAyudhaH / " tailAdhArapAtre dvau / tailena kuzyati niSyati kauzikA (kozikA) / mallate tailaM / 1. 'zRNvanti' iti3 // 2. dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavarga:, zro- 605, iti1.3 // , durgasammato'yaM dhAtupAThaH // 6. 'etau' iti 4pratau nAsti // 'bhramezca DU:' ityuNAdigaNasUtrasvarUpam // 11. 'tumA-' iti3 // 12. 'dIvaDUM ' iti3, 'Du' iti 1 2 // / 15. ' ityAdi -' iti3.5 // 16. 'la' bhaDidhAtorAtmanepaditvAd 'bhaNDate' iti yuktaH // [ tiryakkANDaH 4, pRthvIkAyaH dhArayati mallikA, Nvulantau " [ ] iti taTTIkA kozikA mallikA etau zabdau tailabhAjananAmnI Aha / / 1024 // kutUzcarmasnehapAtram 1 kutsitaM tanyate kutUH, striilinggH| 'tanu vistAre' (ta.u.se.), 'bhrameGU:'(uNA - 226 ) iti bAhulakAdato'pi DUH / kauti zabdAyate vA / 'kuG (ku) zabde' ( a.pa.a.) bAhulakAt 'tanigRdhyoH(nRtizRdhyoH ) kuH ' ( uNA -91) iti kuH, tugAgamazca, savarNadIrghatve kutUH / carmaNaH snehasya tailAdaiH pAtraM carmasnehapAtram / ekaM 'kUDA' iti khyAtasya // 40 kutupastu tadalpakam / 1 tat carmasnehapAtram, hrasvA kutUH kutupaH, dvipaJcamasvara: / 'kutvA Dupac5 / 3 / 89 // iti Dupac / "amU te vakSojAvamRtarasamANikyakutupau "[ ] iti laharI / puMlliGgo'yam / ekaM 'kuDI' iti khyAtAyAH // dRtiH khallaH 1 driyate dRtiH, puMsi / 'dR vidAraNe' (kryA.pa.se.), 'dRNAterhasvazca' (uNA 623) iti ti: [ dRtiH ] / khalati khallaH, puMsi / " khallaM klIbam ' [ vaijayantIkoSaH 4 | 3 |60 // ] iti vaijayantI / 'bhillAccha bhalla- ' ( hai moNA - 464 ) iti le 50 nipAtyate / ekaM dRteH / 'daI bhASA carmamayI tvAlUH karakapAtrikA // 1025 // 11 1 karakavat pibantyanayA karakapAtrI, svArthe kani karakapAtrikA / carmamayI tu AlU: 'karavA' iti prasiddhiH / ekaM 'chAgalI' iti khyAtasya // 1025 // sarvamAvapanaM bhANDam 1 A upyate sthApyate dravyamatreti Avapanam / 'Tu (Du)vap bIjatantusantAne' (bhvA.u.a.), adhikaraNe lyuT / 2 bhANDatyAdheyaM bhANDam / 'bhaDi paribhASaNe' (bhvA.A.se.), ac, pRSodarAdidIrghatA / bhAmate'smAditi vA / 60 pR. 691 // 3. lAM' iti 1 2 // 4. 'kau -' iti5 // 5. 'zrUSaNe' 7 ' tIti' iti // 8 'te' iti // 9. 'kau-' iti1.3 // 10. 'diH' iti3 // 13. 'khalvaM' iti vaijayantIkoSe, pR. 119 // 14. iti 1 2.5 // 17 'bIjasantAne' iti1, kSIrataraGgiNyAdayazca // 18. Page #502 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 461 gotro'cala: sAnumAn ___11 12 13 bhadha 1024-1027] vyutpattiratnAkarakalitA 'bhAma krodhe'(bhvA.A.se.), 'amantADa : '(unnaa-111)| yaha 'bhaNa zabde '(bhvA.pa.se.), 'amantADu : '(uNA-111) / " 'pucchbhaannddcivraannnning'3|1|20 // iti nirdezAd dIrghatvam'[mA.dhAtuvRttiH, bhvAdiH, dhAtusaM-297] iti maadhvH| ra dve sAmAnyena bhAjanamAtrasya // yanmuni:-" uSTrikAdi tu 1 zilAnAmayaM zailaH / 'tasyedam '4 / 3 / 120 // yadbhANDaM sarvamAvapanaM viduH''[ ]iti / atra uSTrikA ityaN / zilAH santyatreti vA / jyotsnAditvAdaN / 2 'jhAbau' iti lokabhASAprasiddhaH, tatprabhRtItyarthaH // adyate phalamUlAdikamatra, adyate vajreNeti vA adriH / 'ada pAtrA'matre tu bhAjanam / bhakSaNe'(a.pa.a.), 'adidibhUzubhibhyaH kit (krin)' 1 pAti Adheyam, pIyate vA'smAditi pAtram / (uNA-505) iti rinpratyayaH / 3 zikharANi santyatra 10 triliGgam / yadamarazeSa:-"triSu pAtrI puTI vATI peTI" zikharI / 'ata anitthnau'5|2|115 // itIniH / 4 uccIyate vRddhiM nIyate uccayaH kUTam / utpUrvaH 'ciJ cayane' [amrkossH3|5|42 // ] ityAdi / 'pA rakSaNe'(a.pa.a.), 'pA pAne'(bhvA.pa.a.) vA / 'STran'(uNA-598)iti ssttrn| (svA.u.a.), 'erc'3|356|| ityac / zilAnAmuccayaH 40 2 amatyAdheyamatreti amatram / 'ama gatizabdasaMbhaktiSu' ziloccayaH / 5 gRNAti girati vA giriH / 'gR zabde' (bhvA.pa.se.), 'aminakSiyajivadhipatibhyo'tran'(uNA-385) (vyA.pa.se.), 'ga nigaraNe'(tu.pa.se.) vA, 'ik kRSyAdiityatran / 3 bhAjyate'sminnAdheyamiti bhAjanam / 'bhaja bhyaH '(vaa-3|3|108||) itIk / yadvA 'kRgRzRpakaTibhidi chidibhyazca'(uNA-582) iti i:, 'Rta iddhatoH' 7 / 1100 // (bhAja) pRthakkarmaNi'(cu.u.se), curAdiH, tato'dhikaraNe lyuT / trINi sAmAnyena 'bhANA' iti khyAtasya / amara itItvaraparatve / 6 gAM bhuvaM trAyate gotraH / 'traiG pAlane' stu AvapanAdIn paJcA'pyekArthAnAha // (bhvA.A.a.), 'AdecaH- '6 / 1 / 45 // ityAtve, 'Ato'nupa sarge kH'3|2||3|| / 'guG avyakte zabde '(bhvA.A.a.), tad vizAlaM punaH sthAlam 'gudhRvIpacivaciyamimanitanisadikSadibhyastran'(uNA-606)iti tad bhAjanaM vistIrNama, sthalati sthAlama, strI- tranpratyayaH / "gavate sarvato'pi nirjharAdipatanajanyamavyaktaM zabdaM klI. / 'sthala sthAne'(bhvA.pa.se.), jvalAditvANNaH / karoti gotra:"[ ] iti bhaassym| 7 calati calaH, na calaH 50 "AhArAya pretarAjasya rUpyasthAlAnIva sthApitAni sma acalaH / 'cala calane'( ), ac / 8 sAnUni santyasya bhAnti''[zizupAlavadham, sargaH-18, zrI-67] iti mAghaH / / sAnumAn / 'tadasyAstyasminniti mtup'5|2|94|| 9 gRhNAti ekaM 'thAla' iti khyAtasya // grAvA. / 'graharA ca'(haimoNA-905) iti van / girati gRNAti vA, 'anyebhyo'pi-'3|2|178 // iti kvip, prakRteAvan syAt pidhAnamudaJcanam // 1026 // ityAdeza iti vA / grAvANau, grAvANaH ityaadi| 10 parvANi 1 pidhIyate'nena pidhAnam / 'DudhAJ dhAraNAdau' bhAgAH santyatra parvataH / 'tapparvamarudbhyAm '(vaa-5|2| (ju.u.a.), apipUrvaH, karaNe lyuTa / 2 udaJcyate'nena 122 ||)iti tap / paLate pUryate zilAbhiriti vA / 'parva udnycnm| 'aJca gatipUjanayo: '(bhvA.pa.se.), karaNe lyutt| pUraNe'(bhvA.pa.se.), 'bhR[ma] dRzI(dRzi) yajipatripacyave 'DhAMkaNuM' iti khyAtasya // 1026 // minamitamiharyi(harye)bhyo'taca'(uNA-390) ityatac / 11 1. '-pucchabhANDa' iti nirdezAd dIrghaH' iti mA.dhAtuvRttau, pR.131|| 2. 1pratau nAsti // 3. '-manuH' iti3|| 4. dra. am.kssiir.2|9|33||, pR.207|| 5. '-vau' iti3|| 6. ito'gre 1.2.5pratiSu 'vA' iti dRzyate // 7. 'gatyAdiSu' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 8 -NAM' iti3 // 9. 'SThala' iti maitreyasAyaNau // 10. 'jvA-' iti3 // 11. 'raupya-' iti zizupAlavadhe, pR.462 / / 12. 'bhAti' iti3|| 13. '-cate' iti4 // 14. '-No' iti3, '-Nau' iti4, '-NauM' iti5 // 15. 4pratau nAsti // 16. '-sadi-' iti3|| 17. '-tR-' iti1 // 18. 'treG' iti1.2|| 19. '-yamisadikSadibhyastraH' ityuNAdigaNasUtre // 20. 1pratau nAsti // 21. '-parva-' iti1.3|| 22. '-taminami' ityuNAdigaNasUtre // Jain Education Intemational Page #503 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 462 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, pRthvIkAyaH bhuvaM dharati bhUdhaH / 'dhRJ dhAraNe'(bhvA.u.a.), mUlavibhujA- himasyA''layo himAlayaH / 6 himaM prasthe'sya himaditvAt kaH, 'iko ynnci'6|177|| kittvAd gunnaabhaavH| prasthaH / 7 bhavAnyAH pArvatyA guruH pitA bhvaaniiguruH| yaugikatvAt kudhramahIdhrAdayaH / 12 bhuvaM dharati bhadharaH / sapta himAcalasya // 1027 // 'dhRJ dhAraNe'(bhvA.u.a.), yaugikatvAd mahIdharabhUbhRdAdayaH / hiraNyanAbho mainAkaH sunAbhazca tadAtmajaH / 13 dharati dhrH| pacAdyac / dhriyate pRthivyeti vA / 1 hiraNyaM nAbhAvasya hirnnynaabhH| 'nAbheH sNjnyaa'Rdorp'3|357|| 14 hA dezAntaraM netumazakyaH ahAryaH / yAm'( )ityacsamAsAntaH, 'yasyeti c'6|4|148|| / 2 'hab haraNe'(bhvA.u.a.), 'Rhlornnyt'3|1|124|| / 15 menakAyA apatyaM mainAkaH / pRSodarAdiH / 3 zobhanA na gacchati sthAvaratvAditi nagaH / 'gamlu gatau'(bhvA.pa.a.), nAbhirasya sunAbhaH / 'nAbheH saMjJAyAm'( )ityasamA'anyatrApi(anyeSvapi) dRshyte'3|2|101|| iti DaH, 'nabhrA sAntaH / tasya himAlayasyA''tmajaH tadAtmajaH / trINi 40 10 enpaat-'6|3|75 / ini naprakRtyA, 'nago'prANiSvanyatara- himAlayasUtasya // syaam'6|3177 // iti naH prakRtibhAvo vA / ago'pi| rajatAdristu kailAso'STApadaH sphaTikAcala: sAmAnyena paJcadaza parvatasya / zeSazcAtra-"girau prapApI kaTTAra // 1028 // urvaGgaH kndraakrH''[shessnaammaalaa4|158 ||]iti // 1 rajatamayo'driH rajatAdriH / 2 kaM jalam atha vizeSAdAha ilA bhUmiH, tayorAste kailAsaH / ke lasanamasyeti vA athodayaH kelAsaH, sphaTikam, tasyA'yaM kailAsaH / kilAso dhanadaH, pUrvAdriH tasyAyamiti vaa| 'tsyedm'4|3|120|| ityaN / "keli: 1 udyanti grahA asmAditi udayaH / 'iN gatau' / prayojanamasya kailaH / 'cuDAdibhya upasaGkhyAnam'( ) (a.pa.a.), 'erc'3|356|| 2 pUrvazcA'sAvadrizca puurvaadriH|| ityaN / Asyate'sminniti AsaH / 'Asa upavezane' dve udayAdraH // (a.A.se.), 'hlc'3|3|121 // ityadhikaraNe ghaJ / 50 20 caramAdrirastaH kailazcA'sAvA''sazceti 'vizeSaNaM vizeSyeNa'21157 // iti 1 caramaH pazcimo'driH caramAdriH / 2 asta- saMjJAtvAllohitazAlyAdivat samAsaH [nityam] ''[mA.dhAtuyati grahAdInAmanupalakSyaM karoti astaH / nAmadhAtorNi- vRttiH, adAdiH, dhAtusaM-14] iti mAdhavaH / 3 aSTau jantAdac / astaM grahAdInAmadarzanamatrA'stIti, arzaAdi- padAnyasya aSTApadaH / 'aSTanaH sNjnyaayaam'6|3|125 // tvAdac vaa| "avyayAnAM bhamAtre Tilope astaH"[ ] iti iti dIrghaH / 4 sphaTikamayo'calaH sphaTikAcalaH / svAmI / dve astAdreH / / catvAri kailAsasya / zeSazcAtra- "kailAse dhanadAvAso udagadristvadrirAT menakA- hraadrirhimvddhsH"[shessnaammaalaa4|159 // // 1028 // prANezo himavAn himAlayahima - krauJcaH kuJcaH prasthau bhavAnIguruH // 1027 // 1 kruJcati kruJcaH / 'kruJca gatau (bhvA.pa.se.), ac, 1 udaG uttaro'driH udagadriH / 2 adrINAM rAT prajJAdyaNi krauJcaH / 2 prajJAdyaNabhAve kruJcaH / kaunyjo'pi| 60 30 adriraatt| 3 menakAyAH prANezo vallabhaH menkaapraanneshH| dve krauJcAdreH // 4 himaM prabhUtamatrA'sti himavAn / bhUmni matup / 5 atha malaya ASADho dakSiNAcalaH / 1. 'naa-' iti1.2|| 2. 'pratApI-' iti1.3.4|| 3 'kuTTIra' iti4.5|| 4 'uda-' iti1.3.4|| 5 '-labdhi' iti1.2, '-lakSaM' iti3 / / 6 dra. padacandrikA, bhA-2, zailavargaH, tho-40, pR.59|| 7 ama.kSIrasvAmikRtaTIkAyAm-"asyatyAdInasyate vAstaH / " iti dRzyate, 2 / 3 / 2 // , pR.78 // 8. 3.4.5pratiSu naasti|| 9. 'himAlayasya' iti1.2|| 10. '-bhau' iti1.3|| 11. 'ac pratyanvava- '5 / 4 / 75 / / ityatra 'ac' iti yogavibhAgAdajiti yuktaH // 12. '-za:' iti3.4|| 13. 'dhanadasyAyamiti' 5 // 14 'sphu-' iti3|| 15. svAmimate'yaM pAThaH, 'kuJca kruJca ('kunca kunca' iti dhAtupradIpe) kauTilyAlpIbhAvayoH' iti maitreyasAyaNau // Page #504 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1027-1031] vyutpattiratnAkarakalitA 463 1 malate dhArayati candanAni malayaH, puMklI. | dikaH, bAhulakAdaran / mandaM rAtIti vA / 'rA dAne '(a. 'mala malla dhAraNe'(bhvA.A.se.), 'valimali-'(uNA-539) pa.a.), 'Ato'nupasarge kH'3|2|3|| / dve mndraadreH|| 30 iti kayan / 2 ASADhAsu jAtaH ASADhaH / 'zraviSThA ___ suvelaH syAt trimukuTastrikUTastrikakucca saH ssaaddhaa-'(haimsuu-6|3|105 ||)itytr matAntarAzrito'N / 3 // 1030 // dakSiNAzcA'sAvacalazca dakSiNAcalaH / trINi malayAdreH / 1 zobhanA velA'sya suvelaH, aasnnsmudr"mlyshcndngiriH''[shessnaammaalaa4|159 // ] iti zaiSike // tvAt / 'gostriyorupsrjnsy'1|2|48 ||iti hrasvaH / 2 syAnmAlyavAn prastravaNaH trayo mukuTabhUtAH kUTA asya tri[mukuTaH / 3 trINi kUTAnyasya tri] kUTaH / 3 kakudaM cUDA, trINi kakudA1 mAlyaM puSpadAma, tadAkAratA'styasya mAlya kArANi zikharANyasya trikakut / 'trikakut parvate' vAn / 'tadasyAstyasminni mtup'5|2|94|| / 2 prasravati 5 / 4 / 147 // ityantalopAt sAdhuH / trikakudau, trikakuda: 10 nirjharaiH prasravaNaH / 'tru gatau'(bhvA.pa.a.), nandyAditvA ityAdi / catvAri trikUTAdreH // 1030 // llyuH / dve mAlyavataH // ujayanto raivatakaH vindhyastu jalavAlakaH // 1029 // 1 udatyarthaM jayati sarvotkarSeNa vartate ujjayantaH / 1 Adityagamanavirodhena viruddhaM dhyAyantyati ___ 'ji jaye'(bhvA.pa.a.), 'tubhU-'(uNA-408) ityantac / 2 vindhyaH, pRSodarAdiH / vizeSeNa indhyate (idhyate) dIpyata vanyate smeti vataH, rAyA suvarNena vato raivataH, svArthe iti vA / 'jiindhI dIptau'(ru.A.se.), pRSodarAdiH / kani raivatakaH / raivatAH santyatreti vA, cAturarthiko'Na, "vindhyati(vidhyati) vindhyaH / 'vyadha tADane '(di.pa.a.) arIhaNAditvAt / dve 'giranAra' iti khyAtasya // aghnyAditvAt sAdhuH''[ ] ityeke / 2 jalena vADate sudAruH pAriyAtrakaH / AplAvayati jalavAlakaH / 'vAr3a Aplavane '(bhvA. A.se.) / dve vindhyAtaH // 1029 // 1 zobhanAni dArUNyatra sudAruH / 2 parito 20 zatruJjayo vimalAdriH yAtrAyAM bhavaH pAriyAtraka, svArohatvAt / "pAriyAtrayA dRzyata iti zeSe'Ni pAriyAtraH, tataH svArthe kan'[] 1 zatrUn jayati shtrunyjyH| 'ji abhibhave'(bhvA. iti purussottmH| pAriyAtrako'ntasthAtRtIyaH / tathA ca- 50 pa.a.), 'saMjJAyAM bhRtv(vR)jidhaarishitpidmH'3|246|| "bhute mahImatra vidhAya yAtrAM sasahya vindyAcalapAriyAtrAm" iti khaca, 'khitynvyysy'6|3|66 // iti mum / 2 ["] iti antayamake varAhaH / dve savAlakSaparvatasya // vimalazcA'sAvadrizca vimalAdriH / dve zatruJjayAdreH // lokAlokazcakravAla: indrakIlastu mandaraH / 1 antarlokyata iti lokaH, bahistu sUryakiraNA1 indreNa kIlyate indrakIlaH / 'kIla bandhane' sparzanAnna lokyata ityalokaH / 'loka darzane'(bhvA.A.se.), (bhvA.pa.se.), ghaJ / 2 manyate stUyate janairiti mandaraH / karmaNi ghaJantau / lokazcA'sAvalokazceti lokAlokaH / 'madi stutimodamadasvapnakAntigatiSu'(bhvA.A.se.), bhauvA- "prakAzazcA'ndhakArazca lokAloka ivA'calaH''[raghuvaMzam, 1. '-ti' iti3.5|| 2. 'prazra-' iti1.2.3 // 3 1pratau nAsti // 4. ito'gre 3.5pratyoH 'vi' iti dRzyate // 5. 'indhate' iti3|| 6. '-te' iti5|| 7 'Aplavate' iti3|| 8 'AplAvye' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 9, 'num' iti3|| 10. 'rA lA dAne' iti1.2.3|| 11. 1.2.4.5pratiSu nAsti // 12. 'ityatac' iti1.3.4.5 // 13. vastutaH 'tRbhU-'(uNA-408)ityanena jhac, 'jho'ntaH '7 / 2 / 3 / / ityanena jhasyA'ntAdezaH // 14 're-' iti1.2.3|| 15. 'ra' iti3|| 16. '-trikaH' iti1.3.4.5 // 17 "labdhe mahAn samyagavApya yAtrAM sasahyavindhyAcalapAriyAtrAm' iti TIkAsarvasvam, bhA-2, 2 / 3 / 3 // , pR.46 // , dra. padacandrikA, bhA-2, zailavargaH, zrI-41, pR.60|| 18. 'atra' iti3|| 19. tulniiyo'mrkossH2|3|2|| 20. '-zcAprakAzazca' iti raghuvaMze, pR.24 // Page #505 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 464 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, pRthvIkAyaH sarga:-1, zro-68]iti kAlidAsaH / 1 cakrAkAreNa valati sNjnyaachndsi(-sor)bhulm'6|3|63 // iti hrasvaH''[ ] iti vADate vA cakravAlaH / "cakraM bhUmicakraM vaDate veSTayati svAmI / zAkhati vyApnoti vA / 'zAkha vyAptau '(bhvA. cakravADaH, karmaNyaNi pRSodarAdiH''[]iti svAmI / "cakraM / pa.se.), 'zAkheridetau cAtaH '(hai moNA-400) ityaraH / 30 bhUmaNDalaM valate veSTayati''[]iti tu sarvadharaH / "cakrA- puMklIbaliGgo'yam / kAreNa vADate, 'vADa AplAvye '(bhvA.A.se.)"[] iti ta "zikharaM zailavRkSAgrapulakeSu na yoSiti / / bhaTTaH / prAkAravat sAbdhidvIpAM mahImAveSTya sthitasya gire- pakvadADimabIjAbhamANikyazakale'pi ca // 1 // "" iti / rlokAlokAkhyasya // 3 kUTyate dahyate'rkadAvAbhyAmiti kUTam, puMklI. / 'kUTa atha meruH karNikAcalaH // 1031 // ___dAhe '(cu.u.se.), ghaJ / trINi 'TUka' iti khyAtasya // ratnasAnuH sumeru svaH-svargi-kAJcanato giriH / prapAtastvataTo bhRguH // 1032 // 10 1 mAntyamarA atra, mIyate sUryendubhyAM vA meruH / / 1 prakarSeNa patantyasmAt prapAtaH / 'patla patane' 'mA mAne'(a.pa.a.), 'mAG mAne'(di.A.a.) asmAdvA, (bhvA.pa.se.), 'akartari ca kArake sNjnyaayaam'3|3|14 // 'mApo rurIca(rurIcca)( )iti sUtreNa rupratyayaH, dhAtorI- iti ghaJ / 2 avidyamAnastaTaH, AlambanasthAnaM sama zata nAga nominolI bhUbhAgo vA'tra ataTaH / 3 davArkakarairbhujyate bhRgaH, 40 SIti vaa| 'Dumib prakSepaNe'(svA.u.a.), bAhulakAd ruH / / pusa / puMsi / 'bhrasjo(bhasja) pAke '(tu.u.a.), 'prathimradibhrasjAM 2 jambUdvIpapadmasya karNikAbhUto'calaH karNikAcala: samprasAraNaM salopazca'(uNA-28)ityupratyayaH, nyngkvaadi||1031|| 3 ratnAni sAnuSvasya ratnasAnuH / 4 sumeruH tvAt kutvam / trINi 'jhAMpa' iti khyAtAyAH / "sa merorabhinnArthaH, indramahendravat / 5-7 svaHsvargikAJcanazabdebhyo dhAturAgAruNayAnanemiH prabhuH prapAtadhvanimizratUryaH"[raghuvaMzam, giriH, svaH giriH svargiriH / svargiNAM devAnAM giriH sargaH-16, tho-32] iti raghuH / "stanAta candanapaGkile svargigiriH / kAJcanasya giriH kAJcanagiriH / sarvAdri- 'syA jAtasya yAvayuvamAnasAnAm''[ naiSadhIyacaritam, sarga:20 nAmAni puMsi / sapta meroH // 7, zrI-80] iti shriihrssH| "kRtvA puMvatpAtamuccai gubhyaH'' [zizupAlavadham, sargaH-4, zrI-23] iti mAghaH // 1032 // zRGgaM tu zikharaM kUTam 1 zIryate nighAtena zRNAti hinasti pataditi vA mekhalA madhyabhAgo'TrairnitambaH kaTakazca saH / zRGgam, puMklI. / 'za hiMsAyAm '(tryA.pa.se.), 'zRNAte 1 adremadhyabhAgo mekhalA / minoti mekhalA / 50 Isvazca'(uNA-123) iti gan kittvaM nuT ca upasaMkhyA- 'DumiJ prakSepaNe'(svA.u.a.), 'mitra: (miga:) khalazcecca' nAt / 2 (zikhA'syA'stIti zikharam) / 'zikhAyA (haimoNA-497) iti khalaH, ajAditvATTAp / 2 nitarAM tanyate hasvazca'(vA- )iti raH / "zikhAM rAtIti vA / 'rA nitambaH, puMsi / 'tanu vistAre'(tu.u.se.), 'vali[ni]dAne'(a.pa.a.), 'Ato'nupasarge kH'3|2|3 // , 'DyApoH tanibhyAM baH (haimoNA-317) iti baH / 3 kaTyate vRkSAdi 1. 'veSTati' iti3|| 2. dra. padacandrikA, bhA-2, zailavargaH, zo-40, pR.58 // 3. ama.kSIrasvAmikRtaTIkAyAm-"cakrAkAreNa valate vA cakravADaH, vAr3a AplAvye, AveSTya dvIpAn sthito hyasau / " iti dRzyate, 2 / 3 / 2 // , pR.78 // 4. 'mipibhyAM naH' ityuNAdigaNasUtrasvarUpam // 5. '-ro-' iti2.4|| 6. '-pe' iti1 // 7. '- padmaka-' iti4|| 8. 'sarvANi nA-' 3.4 // 9. -nte' iti4|| 10. 'nipA-' iti1 // 11. koSThAntargatapATha: 1.4pratyoAsti // 12. 'saMjJAyAM' iti1|| 13. dra. padacandrikA, bhA-2, zailavargaH, dho-42, pR.62 // , tatra-"zikhAM rAtIti "DyApo" (paa.3|6|63 // ) iti hrasva iti svAmI" iti dRzyate // , ama.kSIrasvAmikRtaTIkAyAm-"zikhAsyAsti zikharaM, zikhAyA hrasvazceti ra: (vA0?)" iti dRzyate, 2 / 3 / 4 // , pR.79 // 14. 'dIptau' iti4 // , 'zAkha lAkha vyAptau' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 15. tulanIyA amI kozAH, anekArthasaGgraha: 3604 // , bhA-2, pR.252 // , vizvalocanakozaH, rAntavargaH, zrI-227-228, pR.314 // , vizvaprakAzakozaH, rAntavargaH, zrI-104105, pR.133 // , medinIkozaH, rAntavargaH, zro-226, pR.139 // 16. 'kUTa' iti3 // 17. tulniiyo'mrkossH2|3|4|| 18. 'zala hula patlu gatau' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 19. 'ityA-' iti3|| 20. 'dhAtubhedAruNa-' iti raghuvaMze, pR.409|| 21. 'prabhuM' iti3.4.5 // 22. 'prapAtaH' iti3 // , 'prayANa-' iti raghuvaMze, pR.409 // 23. mallinAthasammato'yaM pAThaH, 'stanAvaTe' iti nArAyaNasammatapAThaH // 24. 'khalazca' iti3.4.5 // Jain Education Intemational Jain Education Intermational Page #506 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1031-1035] vyutpattiratnAkarakalitA 465 bhirAvriyate kaTakaH, puMklI. / 'kaTe varSAvaraNayoH (bhvA.- dhAtu-saM-623] iti tu mAdhavaH / dve akhAtabilasya / pa.se.), 'kvun zilpisaMjJayo: '(uNA-190)iti kvun / "guhA pASANasandhiH syAt kandaraH kandarA darI"[halAyutrINi parvatamadhyabhAgasya // dhkosh:2|167 // ] iti halAyudhaH / "akRtrimapASANadarI syAt kandaraH chidre paJca"[]iti taTTIkA / guhayA saha ekArthA ityAha / "gahvaraM tu guhAdambhanikuJjagahaneSvapi"[vizvaprakAzakozaH, 1 dRNAti darI / 'da vidAraNe'(tryA.pa.se.), ac, rAntavargaH, zrI-155]iti mahezvaraH // 1033 // gaurAdiH / dIryata iti vA / 'Rdorp'3|357|| / 2 / droNI tu zailayoH sandhiH kutsitaM dRNAti kandaraH, triSu / 'kradi kadi kladi AhvAne rodane ca'(bhvA.pa.se.), bAhulakAdaraH / "yadvA kandaM vaiklavyaM / 1 dravantyasyAM dronnii| 'dru gatau'(bhvA.pa.a.), 'kRrAti bhIrUNAm"[ mA.dhAtuvRttiH, bhvAdiH, dhAtusaM-60] iti vRjaS(ja)sidrupanyati(nyani)svapibhyo nit'(uNA-290)iti 10 mAdhavaH / "striyAM gaurAdiGISi kandarI"[]iti svAmI / naH, gaurAditvAd GIS / 'druNa hiMsAgatikauTilyeSu'(tu.pa.se.), 40 "pacAdau daraT iti pAThAt''[] iti tu bhadraH / kamiti igupadhalakSaNaH kaH, gaurAditvAd DISiti vA / "nAnAmAntAvyayaM jalavAci, jalena dIryate kandaraH / kandAH santyatra raNyapazuvAtasaGkaladroNyalakRtaH"[ ]iti bhAgavatam / vA / azmAditvAd raH / striyAM TApi kandarA'pi / zailayoH parvatadvayasya sandhiH sandhAnam / ekaM parvatasandheH // "[kAJcana] kandarAsu taruNIriha na yAti(nayati) raviH" pAdAH paryantaparvatAH / [zizupAlavadham, sargaH-4, zo-67] iti mAghaH / "GIpi 1 padyate gamyata ebhiriti pAdAH / 'pada gatau' kandarI cetyapi"[ ]iti paJjikA / dve guphAyAH / "dve (di.A.a.), 'hlc'3|3|121 // iti ghaJ / pAdA ivAsajalasya nirjalasya kRtrimasya gRhAkAragirinimnapradezasya" 'dha:sthatvAd dhAraNAcca vA / "pAdA ivA'bhibabhurAvalayo [padacandrikA, bhA 2, zailavargaH, bho-64] iti mizrAH // rathAnAm''[zizupAlavadham, sargaH-5, zro-20] iti mAghaH / akhAtabile tu gahvaraM guhA // 1033 // paryantaparvatAH mukhyazailAnte kSudraparvatAH / ekaM mUlAdri1 akhAtamakRtakaM yad bilam, tatra / gAhyate / samIpasthalaghvadreH // gahvaram / 'gAhU viloDane '(bhvA.A.se.), 'gahvarachitvara' dantakAstu bahistiryakpradezA nirgatA gireH|1034| (uNA-281)ityAdinA Tvaraci(STvaraci) hrasvo nipAtyate / 1 dantapratikRtayo dantakAH / 'ive pratikRtau' uNAdivRttau tu gAdhaternipAtanamuktam / gAM bhuvaM harati 5 / 3 / 96 // iti kan / gireH parvatasya bahistiryak ca kaTilAM karoti gati harayati kuTilayati vA / ' nirgatAH pradezAH / ekaM parvatadantakAnAm // 1034 // kauTilye'(bhvA. pa.a.), aci, pRSodarAditvAd vA / / gAH santyatreti, azmAditvAd vA raH / puMklIbali- adhityakordhvabhUmiH syAt Ggo'yam / "gahvaraM klIbameva, gahvarAgahvarIti tUpacArAt" 1 adreH uparitanI bhUmiH adhityakA / 'upAdhibhyAM ["]iti tu paJjikA / 2 guhyate'nayA guhA / 'guhU tyknnaasnnaadhiruuddhyoH5|2||34||iti tyakana, ': saMvaraNe'(bhvA.pa.se.), bhidAditvAdaG / " 'giryoSadhyoH' 7345 // ityatra tyakana upasaGkhyAnAnnettvam / ekaM parvato30 (gnnsuu-3|3|104||)[iti] aG"[mA.dhAtuvRttiH, bhvAdiH, paritanabhUmeH // 1. '-yete' iti4|| 2. 4pratau nAsti // 3 'kadi Rdi' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 4 3pratau nAsti // 5-diH GIpi' iti3|| 6. 'ki-' iti5|| 7 'mAnto-' iti4.5|| 8 'asmA-' iti1.2.4.5 // 9 'GISi' iti1.2|| 10. dra. padacandrikA, bhA-2, zailavargaH, bhI-44, pR.64|| 11. 'chitvarachatvara-' ityuNAdigaNasUtre // 12. 'ac' iti3|| 13. 'gu-' iti3.4.5 // 14 'asmA-' iti1.3.4.5 / / 15. 'klIbaliGgameva' iti1 // 16. 3pratau nAsti // 17 'gR-' iti3.4|| 18 4pratau nAsti // 19. 'guhAyA' iti3|| 20. 'gahvarastu' iti vizvaprakAzakoze, pR.137|| 21. 'ni:' iti4|| 22. '-taM' iti3 // 23. tulniiyo'mrkossH2|37|| 24 'parvatakAnAm' iti4.5 // 25. '-n' iti3.4|| Jain Education Intemational Page #507 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 466 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, pRthvIkAyaH adhobhUmirupatyakA / so'diH'(uNA-127) ityanuvRttau 'dRNAteH sug(pug) hrasvazca' 1 parvatasyA''sannA adhobhUmiH upatyakA / atrA (uNA-127)ityadipratyayaH iti suga(pug) hrasvatvaM ca / 'pi 'upAdhibhyAM tyakannAsannAdhirUDhayo: 5 / 2 / 34 // iti tya dRSad dAntA mUrdhanyamadhyA / "kaSAyakUSmANDamahiSo vRSabhakan / " 'adreH '[amrkossH2|314||] ityasya sambandhimA vyoSadRSadaH ''[ ] ityUSmavivekAt / ""zarad-darad-dRSadRzeH' tropalabdhakatvAdanyatrA'pi, "samudropatyakA [haimI] parvatA ( )iti dRzeritpratyayaH, ikArasya cA'kAraH, takArasya datvaM dhityakA purI"[bhaTTikAvyam, sargaH-5, zo-89]iti bhaTTiH'' ca nipAtyate, tena dRzaditi cAndroNAdisAdhanAt tAlavya[]iti svAmyAdayaH / ekamadrisamIpe AsannAdhobhUmeH // madhyA'pi"[]iti sarvadharaH // 1035 // 5 girati grAvA, puMsi / 'gR nigaraNe'(tu.pa.se.), prAgvat (tho-1027)| 6 snuH prasthaM sAnuH zilati zilA, tAlavyAdiH / 'zila uJche '(tu.pa.se.), 'igu1 snautyambho'smAditi snuH, puMsi / 'SNu prasravaNe' pdh-'3|1|135 // iti kaH, bhidAditvAdaG / 7 upa samIpe 40 10 (a.pa.a.), mitavvAditvADDaH / 2 pratiSThante'smin lAti upalaH, puMklI . / 'lA dAne'(a.pa.a.), 'Ata:-' samabhUbhAgatvAditi prastham / 'SThA gatinivRttau'(bhvA.pa.a.), 32 // 3 // iti kH| upyata iti vA / 'tRpivapi-(haimoNA'ghabarthe kvidhaanm'(vaa-3|3|108||)iti kaH, 'Ato lopa 468)iti kidalaH / sapta pASANasya // iTi c'6|4|64 // ityAlopaH / 3 sanoti dadAti sukham, gaNDazailAH sthUlopalAzcyutAH / sanyate sevyate vA sArnuH / 'SaNu dAne'(ta.u.se.), 'vana SaNa saMbhaktauM'(bhvA.pa.se.) vA, 'drasanijani-'(uNA-3)ityAdinA 1 bhUkampAdinA parvatAccyutA galitAH sthUlA mahAnta upalAH prastarA gaNDazailA: procyante / "gaNDa: unn(junn)| puMklIbaliGgAvetau / "prastha: sAnurastriyAm" kapole piTake"[vizvaprakAzakozaH, DAntavargaH, bho-8]iti [amarakoSa 2 / 3 / 5 / / ] ityamaraH / "sAnuH prastham''[halA vizvaH / zailAnAM gaNDA iva gaNDazailAH / rAjadantAdiH / yudhkosh:2|166 // ] iti halAyudhaH / "parvatasya samabhUdeze 'sthUlopalAH' ityupalagrahaNamupalakSaNam, tena "-lIlAM dadhau dvau''[ ]iti taTTIkA / trINi parvatasamabhUbhAgasya // rAjatagaNDazailAH" [zizupAlavadham, sargaH-4, zlo-13]iti 50 20 azmA tu pASANaH prastaro dRSad // 1035 // mAghaprayoga mAghaprayoga upapadyate / "celuzcaNDA(-zcaNDaM) gaNDazailA ivebhAH"[zizupAlavadham, sargaH-4, zo-6] ityapi mAghaH / grAvA zilopalaH ekaM 'gaDA' iti khyAtasya // 1 aznute vyApnoti azmA, puMsi / 'azUG syAdAkaraH khaniH khAnirgaJjA vyAptau'(svA.A.se.), '-manin '(uNA-584) iti manin / 1 AkIryante dhAtavo'treti aakrH| 'kR vikSepe' 2 pArzva Sanati vyApnoti pASANaH / 'vana SaNa saMbhaktau' (tu.pa.se.), 'puMsi sNjnyaayaam-'3|3|119 // iti ghaH / 2 (bhvA.pa.se.), 'krmnnynn'3|2|1||, pRSodarAdiH / paSati khanyate dhAtulAbhAyeti khaniH / 'khana khanane '(bhvA.u.se.), bAdhate pAdAviti vA / 'paSa bAdhane'( ), 'paSerNit'( ) 'khanikaSyajyami(kaSyajyasi)-'(uNA-579)iti iH / ityAnac / mUrdhanyamadhyo'yam / "saMharSapASANapurISadUSikA DISi khanI / "dhatagambhIrakhanIkhanIlima" naiSadhIyacaritama, niSedhadu:SedhamRSAnuSaGgiNaH''[ ] ityUSmavivekAt / 3 prastu- sarga:-2, zo-25] iti naiSadhaH / 3 'ijajAdibhyaH '(vA- 60 Noti AcchAdayati prastaraH / 'stRJ AcchAdane'(svA.u.a.), 33 / 108 ||)itiiji khAniH, bittvAd 'ata upadhAyAH' 30 ac / 4 dRNAti dIryate vA dRSad, strIliGgaH / 'zUdrabha- 7 / 2 / 116 // iti vRddhiH / strIliGgAvetau / "Akarastu 1. ama.kSIrasvAmikRtaTIkAyAM na dRzyate // 2. 'snu' iti3|| 3. 'prazra-' iti1.3|| 4. 1.3.4.5pratiSu nAsti // 5. 'bhaktau' iti svAmI // 6. ito'gre 4pratau 'vA' iti dRzyate // 7. 'Sana' iti4|| 8. 'saMharSaNa-' iti // 9. dra. padacandrikA, bhA-2, zailavargaH, zUo-42. pR.61 // 10. '-d' iti1.4|| 11. dra. rAmAzramI 2 // 34 // , pR.160 // 12. 'candro-' iti3|| 13. '-dhyo'pi' iti3 // 14. 1pratau nAsti // 15. '-laH' iti3 / / 16. 'gaM-' iti1, 'gi-' iti4|| 17. 'khanu avadAraNe' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 18. 'mAghaH' iti3 // 19. -niH' iti3|| Jain Education Intemational Page #508 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1035-1038] vyutpattistnAkarakalitA 467 khaniH khAniH"[ ]iti dvirUpakoSaH / 4 gaJjanti zabdA- "loho'strii"[amrkossH2|9|98||] itymrH| 'lUJ chedane' yante'syAM gaJjA, puMstrIliGgaH / 'gaji zabde '(bhvA. (tyA.u.se.), 'lUJo(lUgo) ha:'(haimoNA-586)iti haH / pa.se.), ac / catvAri 'Agara' iti khyAtasya // 'luha katthanAdau'( )vA, tato'c / 2 kAlaM ca tadayazca dhAtustu gairikam // 1036 // kAlAyasam / 'ano'zyAmaHsarasAM jAtisaMjJayo: '5 / 4 / 94 // iti ttcsmaasaantH| 3 zasyate'nena zastram / 'zasu 1 dadhAti zobhAmiti dhAtuH, puMsi / 'DudhAJ hiMsAyAm'(bhvA.pa.se.), 'daamniishsu(shs)yuyuj-'3|1|182 // dhAraNAdau '(ju.u.a.), 'sitanigamimasisi(sa)cyavi-'(uNA iti STran / 4 piNDyata iti piNDam / 'piDi saGgAte' 69) iti tun / 2 girau bhavaM gairikam / adhyAtmA (bhvA.A.se.), ghaJ / 5 parazave idaM parazavyam, tasya ditvATThaJ / girika bhavamiti vA / tatra girikAdaN zeSe, vikAraH pArazavam, astriyAm / 'kaMsIyaparazavyayoryajajau klIbe'yam / puMsyapIti gauDazeSaH / dve 'sonAgerU' iti luk c'4|3|168 // ityaJ, yato luk / gauDastu-"zUdrAyAM 40 10 khyAtasya / "ucyate gairikaM dhAtuH ''[hlaayudhkosh:2| vipratanaye pArastraiNeyazastrayoH, bhavet pArazavaH puNsi"[]iti| 170 // ] iti halAyudhaH / "rAgadravye dvau''[]iti taTTIkA / SaNDhe tvrunnH| 6 hanyate dhanam / 'hana hiMsAgatyo:'(a. amrstu-"dhaaturmn:shilaadydre:''[amrkossH2|3|8||] iti pa.a.) // 1037 // 7 gireH sAraH zreSThaH sthirabhAgo vA mana:zilAdigirisambhavaM sarva sAmAnyena dhAtuzabdenA''ha / girisAram / 8 zilAyA azmanaH sAraM zilAsAram / yadAhu: yatsmRtiH-"azmabhyo(azmano) lohamutthitam''[manusmRtiH, "suvarNarUpyatAmrANi haritAlaM mana:zilA / gairikAJjanakAsIsalohasIsAH sahiGgalAH // 1 // adhyA-9, tho-321] / etau klIbe, puMsyapyamaraH / 9 gandhako'bhrakamityAdyA dhAtavo girisambhavAH ||"[]iti / tejayati tejyate [vA] tIkSNam / 'tija nizAne kSamAyAM tato dhAtuzabdena vizeSaNaprasiddhiH // 1036 // ca'(bhvA.pa.se.), 'tijerdIrghazca kasna: '(uNA-298)iti snaH / 10 kRSNena dravyeNa AmiSati spardhata kRSNAzukladhAtau pAkazuklA kaThinI khaTinI khaTI / missm| 'miSa spardhAyAm'(tu.pa.se.), 'igupdh-'3|1|135|| 50 1 zuklazcA'sau dhAtuzca zukladhAtuH, tatra / 2 iti kH| 11 eti dravIbhAvamiti ayH| 'iN gatau' pAke zuklA pAkazuklA / 3 kaThantyanayA kaThinI / (a.pa.a.), 'iNo'nAgasI '(uNA-637) itysun| "eti 'kaThe kacchrajIvane'(bhvA.pa.se.), bAhalakAdinaca / 4 khaTa gacchatyaGgalIyakAdirUpeNa zarIraM RkthakrayasaMvibhAgAdinA AkAGkSo'styasyAH khaTinI / 'ata initthnau'5|2| puruSAt puruSAntaraM gacchatyanena dharmadAnAdInityayaH"[ ] 115 // itIniH / 5 khaTati khaTI / 'khaTa AkAGkSA- iti bhASyam / ayasI, ayAMsi ityAdi klIbe / ekAyAm'(bhvA.pa.se.), aci, gaurAdiH / kakhaTItyapi / paJca daza lohasya // [zeSazcAtra- "syAllohe dhInadhIvare" 'khaDI' iti khyAtAyAH // [shessnaammaalaa4|159|] ] || loha kAlAyasaM zastraM piNDaM pArazavaM ghanam siMhAnadhUrtamaNDUrasaraNAnyasya kiTTake // 1038 // // 1037 // 1 asya lohasya dhmAyamAnasya kiTTake male, girisAraM zilAsAraM tIkSNa-kRSNAmiSe aya: / hinasti pANDurogamiti siMhAnam / pRSodarAdiH / zivANa 60 ityapi / ziyata iti / 'zighi AghrANe'(bhvA.pa.se.) 30 1 lunAti chinatti loham, puMklIbaliGgo'yam / asmAd 'Anaka(ANako) lUzighi(lUziGghi)dhAJbhyaH' 1. "khanireva matA khAniH iti dvirUpakozaH" iti padacandrikArAmAzramyau, bhA-2, zailavargaH, zrI-45, pR.65 // 2 // 37 // , pR.161 // 2. '-nte' iti3|| 3. '-5' iti3 // 4. '-tAyAH' iti4|| 5. 'ke' iti3.5, '-ka-' iti4|| 6. dra. am.kssiir.2|3|8||, pR.79-80||, padacandrikA, bhA2, zailavargaH, zo-46, pR.66 // , raamaashrmii2|3 7 // , pR.162 / / 7. '-peNa-' iti1.3|| 8. '-ddhaH' iti5|| 9. 'kaThi' iti1.2 / / 10. '-kSako-' iti2 / / 11. 'ayam' iti 4pratau nAsti // 12. 3pratau nAsti // 13. 'piDyate' iti5 // 14. 'kaMzI-' iti3.4|| 15. '-teH' iti1 // 16 'ksnaH' ityuNAdigaNasUtre nAsti // 17. 'te' iti5 // 18. 'iNa Agasi'(uNA-637) ityuNAdigaNasUtram // 19. 'gacchantya-' iti3.4.5 / / Jain Education Intemational Jain Education Intermational Page #509 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 468 (uNA-363)ityAna(Na)kaH, pRSodarAditvAt kalopaH / "ziGkhAnaM pRSodarAdiH "[]iti svAmI / 2 dhUrvati hinasti dhUrtam / 'dhUrvI (dhurvI) hiMsAyAm ' (bhvA.pa.se.), 'hasimRgriNvA'midamitamiMlUpUdhUrvibhya(dhurvi )bhyastan'(uNA-366) / 3 maNDayati kAmalAdirogakhaNDanAt puruSamiti maNDUram / 'maDi bhUSAyAm ' (cu.u.se.), kharjUrAditvAdUrac / 4 saratyanena saraNam / 'sR gatau ' (bhvA.pa.a.), 'karaNAdhikaraNayoH - 3 | 3 | 117 // iti karaNe lyuT / catvAri 'loha - kiTTI' iti khyAtAyAH // 1038 // 10 sarvaM ca taijasaM loham 1 tejo'styasya taijasam / jyotsnAditvAdaN / tejaso vikAra iti vA / tasya vikAraH '4 / 3 / 134 // ityaN vA / rohati loham astriyAm / 'ruha prarohe ' (bhvA.pa.a.) / suvarNAdInAM taijasAM dhAmnAM (dhAtUnAM) vikArANAmekoktyA nAmaikaM lohamiti / yadAhuH"suvarNa rajataM tAmraM rItiH kAzyaM tathA trapuH / sIsaM ca dhIvaraM caiva hyaSTau lohAni cakSate // 1 // [] iti / zastraM tu vizeSAllohamiti / "lohastu zastrake lohaM joGgake sarvataijase "[vizvaprakAza20 koza:, hAntavarga:, zro- 6 ] iti mahezvaraH // vikArastvayasaH ku abhidhAnacintAmaNinAmamAlA / / 1 ayaso lohasya vikAraH phAlAkhyaH kuzI kuM bhUmiM zyati tanUkaroti kuzI / 'zo tanUkaraNe' (di. pa.a.), 'anyebhyo'pi - ' ( vA - 3 / 2 / 101 ) iti DaH, 'jAnapadakuNDa- '4 / 1 / 42 // ityAdinA GIS / " kuzoM" darbhaH kuzI phAla: ''[ zAzvatakozaH, zro- 337] iti zAzvataH kuzyatiSyati vA / 'kuza zeSe ' ( di.pa.se.), 'igupadha- ' 3 / 1 / 135 // iti kaH, 'jAnapada- '4 11 / 42 // ityAdinA GIS / ekaM kuzyA: / 'phala' iti bha // [ tiryakkANDaH-4, pRthvIkAyaH 30 tAmraM mlecchemukhaM zulvaM raktaM dvayaSTamudumbaram // 1039 / mlecchazAvarabhedAkhyaM markaTAsyaM kanIyasam / brahmavardhanaM variSTham 1 tAmyate'gninI tAmram / 'tamu glAna' ( ), 'amitamyordIrghazca' (uNA - 173 ) iti rk| 'tamu kAGkSAyAm' ( di.pa.se.) ityasya vA / tAmraM varNena vA / 2 mlecchadezeM mukhamutpattirasya mlecchamukham, samuditaM nAma / 3 zalati dravati zulvam / 'zala gatau ' (bhvA.pa.se.), 'ulvAdayazca' (uNA - 535) iti vani sAdhuH / 4 raktaM varNena / 5 dve hemarUpye aznute vyApnoti, tato'pi tadbhavanAditi dvyaSTam / dvipUrvAd 'azU vyAptau (svA.A.se.), asmAd gatyarthAda- 40 karmakAccetyAdau ('gatyarthAkarmaka- '3 / 4 / 72 // ityAdau ), cakArAt kartari ktaH, 'vrazca - '3 / 2 / 36 // iti Satvam, STutvam / 6 ullaGghitamambaramaneneM udumbaram / pRSodarAdiH / medinyAdau tu TavargatRtIyamadhyo'yam / "vRkSabhede TavargatRtIyamadhya eva''["]iti subhUtisarvadharAdayaH / "udumbaraM ( audambaraM) bhavet tAmre phalAdau yajJazAkhinaH "["] ityajayAdau tvaudumbaramaukArAdivat, udumbara iti prakRte / " tAmre tu syAnnapuMsakam "[medinIkozaH, rAntavargaH zle - 250 ] iti medinyAdiH // 1039 // 7-8 mleccha zAvara bhedena AkhyAnAmA'syeti mlecchazAvara bhedAkhyam, tena mleccham 50 zAvaram cetyarthaH / 9 markaTAsyavarNatvAd markaTAsyam / 10 kanati dIpyate kanIyasam / 'kana dIptau (bhvA. pa.se.), bAhulakAdanIyasaH / 19 brahmajJAnaM vardhayati pavitra - tvAditi brahmavardhanam / 'vRdhuM vRddhau' (bhvA.A.se.), nandyAditvAllyuH / 12 atizayena varaM variSTham / atizAyane iSThan / kAlikanivRttaM tatsvarNameva / dvAdaza tAmrasya / " pavitraM kAMsya ca "[ zeSanAmamAlA4 // 160 // ] iti zaiSike // // 14 1. ama. kSIrasvAmikRtaTIkAyAm - " hinasti siMhAnaM dhmAyamAnasyAyaso malaH" iti dRzyate, 2 9 98 // , pR. 222 // 2. ' taMH' iti4 // 3 4 pratau tathA uNAdigaNasUtre nAsti // 4 adhiko'yaM pratibhAti // 5. 'ruha bIjajanmani' iti svAmI, 'ruha janmani prAdurbhAve' iti maitreyaH, 'ruha bIjajanmani prAdurbhAve ca' iti sAyaNaH // 6 ito'gre 1 pratau ' halAyudhaH' iti dRzyate // 7 'kAzyaM' iti1. 2, 'kAzyaM' iti4, 'kAMzyA' iti3 // 8 'trapuM' iti1, 'trapu' iti2 // 9 'vakSyate' iti5 // 10. dra. ama. kSIra. 2 / 9 199 // pR. 222 svopajJaTIkA 4 / 1039 // pR. 231 // 11. ' - tejase' iti3 // 12. 'kusI' iti1. 2.5 // tulanIyo'marakoSaH 2 / 9 199 // 13. 'pha-' iti4.5 // ' - pi' iti3 // 15.4pratau nAsti // 16. 'te' iti5 // 17. durgasammato'yaM dhAtuH, kSIrataraGgiNI, divAdiH, dhAtusaM - 112, pR. 229 // 18. 'GIp ' iti2.4.5 // 19. ito'gre 5 pratau 'vA' iti dRzyate // 20. kSIrataraGgiNyAdau glAnArthakatamudhAturna dRzyate // 21. 'zo' iti1. 2.4 // 22. kSIrataraGgiNyAdau GakAro na dRzyate // 23. 'azU vyAptau saMghAte ca ' maitreyasAyaNau // 24. ' - tamanena' iti // 25. dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, - 669, pR759 // 26. dra rAmAzramI 29 97 pR. 444 // 27 'zAmba - ' iti 1.4.5 // 28. 'kanI dIptikAntigatiSu' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 29. 'vRdha' iti3 // 30. ' zayena' iti1, zAyine' iti3 // 31. ka-' iti // 32. 'kAzyaM' iti1. 2, 'kAsyAM' iti3 // // For Private Personal Use Only Page #510 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paJaH saka 329 yatva / 10 1039-1043] vyutpattiralAkarakalitA 469 sIsaM tu sIsapatrakam // 1040 // 1 vaGgati dravatvaM gacchati vaGgam / 'vagi gatau' (bhvA.pa.se.), pacAdyac / 2 trapate ivA'gnerAzu dravaNA- 30 nAgaM gaNDUpadabhavaM vanaM sindUrakAraNam / diti trapu klIbeM / 'trapUSu lajjAyAm'(zvA.A.ve.), 'mR ma // 1041 // (zR)svRsnihitrapyasivasihaniklidibandhimanibhyazca'(uNA1 sinoti badhnAti pAratamiti sIsam, klIve / / 10)ityupratyayaH / usanto'pyayam, trapuH, trapuSI, tracUMSi ityAdi / 3 svarNAjjAyate svarNajam / 'paJcamyAmajAtau' vaijayantI tu-"siiso'strii''[vaijyntiikoss:3|2|29||] iti 3 / 2 / 98 // iti ddH| 4 nAgaM jIvayati naagjiivnm| puMsyapyAha / 'Sija bandhane '(svA.u.a.), 'SiJaH sak 'jIva prANane '(bhvA.pa.se.), hetumaNNijantaH, nandyAditvAdIrghatvaM ca '( )iti sakdIrghatve / 2 sIsaM ca tat patraM llyuH / 5 mRdu komalamaGgamasya mRdvaGgam / 6 rajyatecaM sIsapatram / svArthe kani sIsapatrakam // 1040 // 3 'neneti raGgam / 'raJja rAge'(bhvA.di.u.a.), karaNe ghaJ, na gacchati dravyatvAditi nAgam, klIbe / amarastu puMsya 'cjoH-7|352|| iti kutvam / raGgatIti / 'ragi gatau' pyAha / 'nabhrANnapAt - '6 / 3 75 // iti sAdhuH / 4 gaNDU- / (bhvA.pa.se.), ajvA / 7 guru patramasya gurupatram / 8 40 padebhyo bhavati gaNDUpadabhavam / ac / 5 upyate vapram / picyate(piccyate) kuTTyate piccaTam / 'picca kuTTane' 'Tu(Du)vap bIjatantusantAne'(bhvA.u.a.), 'Rjendra-'(uNA (cu.u.se.), 'shkaadibhyo'ttn'(unnaa-521)| 9 cakrasya 186)iti sAdhuH / varNotkarSe bIjatvAdupyata iti vyu saMjJA'sya ckrsNjnym| 10 tAmyatyagnisamparkAt tamaram / tpattiH / 6 sindUrasya kAraNaM sindUrakAraNam / 7 vardhate 'tamu glAnau'( ), aranpratyayaH / 11 nAgAjjAyate nAgavardham, astriyaam| "vo nA''[ ]iti tu mAlA / 'vRdhu jm| 12 kasati kastIram / 'kasa gatau'(bhvA.pa.se.), vRddhau '(bhvA.A.se.), 'Rjendra '(uNA-186)iti sAdhuH / 'jambIrAbhIra-'(haimoNA-422)iti nipAtyate / 13 AlI8 svarNasyA'ri: svarNAriH, puMsi / 9 hemno varNotkarSArtha yate sma AlInam / 'lIJ vilayane'( ), ktaH , yogeM zreSe iSTaM yogeSTam / svarNArizca yogeSTaM ca svarNAri 'oditH'8|2|45 // iti niSThAnatvam / 14 siMhaladezoyogeSTe, atretarayogadvandvAd dvivacanam / 10 yvnaanaamissttN| dbhavAt siMhalam / caturdaza vaGgasya / 'tarUuM kathIra' 20 yavaneSTam, klIbe / 11 suvarNaM karoti kAyati vA ityAdibhASA / zeSazcA'trasuvarNakam / 'bahulamanyatrA'pi-'( )iti DaH / ekAdaza "trapuNi zvetarUpyaM syAt zaThaM salavaNaM rajaH / sIsasya / zeSazcAtra parAsaM madhukaM jyeSThaM ghanaM ca mukhabhUSaNam // 1 // " "sIsake tu mahAbalam, vAtapaTTa samolUkaM kRSNaM ca trapu [zeSanAmamAlA4161 // ] iti // 1042 // bandhakam"[zeSanAmamAlA 4160 // ] iti // 1041 // vanaM vapu svarNajanAgajIvane syAd rUpyaM kaladhautatArarajatazvetAni durvarNakaM mRdvaGgaraGge gurupatrapiccaTe / kharjUraM ca himAMzuhaMsakumudAbhikhyam 1 rUpyati rUpyam / 'rUpa vimohane ( ), syAccakrasaMjJaM tamaraM ca nAgaja 'zikyA''sya-'(haimoNA-364)iti nipAtyate / 2 kalaM kastIramAlInasiMhale api // 1042 // manojJaM dhautaM kldhautm| (3 tArayati tAram) / 4 rajyate 1. '-ke' iti5 // 2. 'pAraM-' iti3, 'pAri-' iti4|| 3 3pratau nAsti // 4 3.5pratyoH naasti|| 5 pratau nAsti // 6 'bIjasantAne' iti1, kSIrataraGgiNyAdayazca // 7 -' iti1.3|| 8 '-ga-' iti1.5|| 9 'kArayati' iti1|| 10. 'cInaparTa' iti1, 'cInapiSTaM' iti3 // 11. 'trapuH' iti1.3.4|| 12. 'trapyate' iti4.5|| 13. '-razuddhavarNAditi' iti5 // 14 'trapuH' iti3|| 15. 'klIbaliGgaH' iti3|| 16. 4pratau nAsti // 17 '-dau' iti1 // 18. 'prANadhAraNe' iti3, kSIrataraGgiNyAdayazca // 19. ito'gre 3pratau 'vA' iti dRzyate // 20. 'piccha' iti maitreyasAyaNau // 21. 'zakyA-' iti3|| 22. kSIrataraGgiNyAdau glAnArthakatamudhAturna dRzyate, api tu kAGkSArthakaH // 23. 'smeti' iti3|| 24 '-ruuM' iti1, 'turuau' iti3, '-u' iti5|| 25. 'zaNThaM' iti2.4.5 // 26. 'rUpa rUpakriyAyAm' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 27 koSThAntargatapAThaH 2.3.4.5pratiSu na dRzyate // lAnArthakatamudhAturna dRzyata, pratau 'vA' iti dRzyate / iti3|| 16. u' iti5 // 25. : 2.3.4.5pratiSu na Jain Education Intemational Education international Page #511 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 470 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDa:-4, pRthvIkAya: hemnA rajatam, puNklii.| 'raJja rAge'(bhvA.u.a.), 'pRSi- (svA.pa.a.)asmAddhAtoH 'nAmansA(sI)manhe manomanraJjibhyAM kit'(uNA-391)ityatacaM, rajataM rajaka: rajaH- vyomanavidharmanapApman '(uNA-590)iti manantaM nipaatyte| 30 sUpasaGkhyAnAnAlopaH / 5 zvetate zvetam / "zvitAG "hinoti gacchatyanena sugatiM pAtre dattena puruSo gamyate vA varNe' (bhvA.A.se.), ac / sitAdyapi / 6 suvarNApekSayA tadarthabhiH gacchati vA svayaM kaTakAdirUpAM vibhUtiM gacchati dur nindito varNo'sya durvrnnm| [svArthe kani durvarNa vANijyAdinA pratidinaM vardhati tAmrAghupari lepanAda vardhate" km]| 7 kharjati khajUram / 'kharja vyathane'(bhvA.pa.se.), []iti subodhinIkAraH / athavA hitamApadi, nihitaM vA 'kharjipiJjAdibhya Urolacau'(uNA-530)ityUrac / 8-10 bhUmyAdau, dadhAtermanini hirAdezo nipAtyate / hema, hemahimAMzuhaMsakumudAnAmabhikhyA yasya tat tatho candrAhvayam, haMsAhvayam, kumudAhvayam ityarthaH / daza ruupysy| zeSazcAtra nItyAdi klIbe / 'kSi(kSu)hibhyAm-'( haimoNA-341)iti 10 "rajate trApuSaM vaGgaM jIvanaM vasu bhIrukam / mapratyaye hemazabdo'kArAnto'pi / puMklIbaliGgaH / 4 hiyate zubhraM saumyaM ca sAdhyaM ca rUpaM bhIru javIyasam // 1 // " hiraNyam / 'hRJ haraNe'(bhvA.u.a.) asmAd 'haryate: [zeSanAmamAlA 4 / 162 // ] // kanyana hir ca (hirac) '(uNA-722) iti vidhIyamAnaH suvarNaM punaH / kanyanpratyayo hirAdezazca bAhulakAd hriyate corairyatnena rakSya- 40 mANamapi zilpibhirvA patrAGkarakAdibhirapadizAyAM rAjJAM svarNaM hema hiraNyahATakavasUnyaSTApadaM kaanycnN| vopadhigrahAt hiyate janAjanamiti vA saMvyavahArArtha dravyakalyANaM kanakaM mahArajanaraigAGgeyarukmANyapi svabhAvatvAnnaikatrA'vasthAyitvaM tasya athavA dvidhAtujaM rUpaM // 1043 // hinote ramatezca dhAtudvayAt samuditAt kanyanpratyayo bAhulakaladhautalohottamavahnibIjA kAd rUpasiddhizca, hitaM ca tadApadi durbhikSAdau ramayati sarvadA srvmiti| athavA haryate: preraNAkamaNaH haryateH kanyan nyapi gAruDaM gairikajAtarUpe / hiracaM yathAprAptarUpam, 'harya gatau'(bhvA pa.se.) ityasya / 5 taphnIyacAmIkaracandra bharmA haTati dIpyate hATakam / 'haTa dIptau (vA. pa.se.), 'saMjJAyAM c'3|3|109||iti Nvul / hATakAkarabhavatvAhA / klIbe'rjunaniSkakArtasvarakaburANi // 1044 // 'yam / puMsyapi vAcaspatiH, yadAha "hATakAkarasaMbhUtaM 50 jAmbUnadaM zAtakumbhaM rajataM bhUri bhUttamam / palAzakusumacchavI''["]iti, "hATakamastriyAm''["]iti / 1 zobhano varNo'sya svrnnm| paSodarAditvA- 6 vasatyAkare vasu, kliibe| 'vasa nivAse'(bhvA.pa.a.), dukAralope svarNam / yadvA saSTha RNoti Rcchati prApnoti 'mR(1)svRsnihitrapyasivasi-'(uNA-10)ityAdinA uH / 7 dIptimiti svrnnm| 'RNu gatau'(ta.u.se.), pacAdyaca. aSTau lohAH padAnyutpattisthAnAnyasya, aSTasu loheSu padaM 'pugantalaghUpadhasya- '7 / 3 / 86 // iti guNaH / shobhnmoN| pratiSThA'syeti [vA] aSTApadam / 'aSTanaH saMjJAyAm-' jalamasyeti vA / nairukte sakAralope vA svrnnm| bhavA- 6 / 3 / 125 / / iti dIrghaH / "aSTApado'striyAm''[amarakoSaH dyH-13|1|| itivad vakArAgame suvrnnmitynye| paMklI- 2 / 9 / 95 // ] ityamaraH / 8 kAJcatai dIpyata iti kaanycnm| baliGgAvetau / 3 hinoti hema / 'hi gatau vaddhau ca' 'kaci kAci dIptibandhanayo: '(bhvA.A.se.), nandyAditvA 1. ito'gre 1pratau 'rajata iti' iti dRzyate // 2. atra siddhAntakaumudyAH 'asyake'ne ca raJjanalopo vAcyaH' iti vArtikasthA tattvabodhinIvyAkhyA draSTavyA, pR.565|| 3 kSIrataraGgiNyAdau GakArAnubandho na dRzyate // 4 'varNane' iti1|| 5, 'vA' iti1|| 6 'casu' iti1.2.4 / / 7 'sau-' iti1, 'zodhyaM' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 8 '-rajata-' iti1.2.3|| 9 'dIpta-' iti3|| 10. 'su-' iti5 // 11. 'bhu-' iti3|| 12. 'nAmansImanvyomanromanlomanpApmandhAman'(uNA-590)ityuNAdigaNasUtrasvarUpam // 13 nAt' iti3|| 14. '-ya-' iti2|| 15. 'nyakan' iti4|| 16. 'rakSa-' iti5 // 17 -pi-' iti3.4.5 // 18 'co-' iti1|| 19. '-grahaNAd' iti5 // 20. 'tasyA' iti5|| 21. 'ramezca' iti5 // 22. '-NAt ka-' iti1|| 23. '-NAH' iti5|| 24 'hir ca' iti2.4|| 25. -syA' iti|| 26 dra. svopajJaTIkA 4 / 1044 // , pR.232|| 27 '-kAre' iti5|| 28 'vasu' iti4.5|| 29 'kAJcyate' iti3|| 30. '-devanayoH' iti1, 'dipta-' iti5, sAyaNamate'yaM dhAtupAThaH, 'kaci dIptibandhanayoH' iti svAmimaitreyau // Jain Education Interational Page #512 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1043-1045] vyutpattiratnAkarakalitA 471 llyuH, pRSodarAditvAd vA dIrghatvam / dvitIyasmAdeva dhAtoH iti / 18 garuDasyedaM gAruDam / 19 girau jAtaM 30 "anudAttetvAd yuc''[mA.dhAtuvRttiH, bhvAdiH, dhAtusaM-104] gairikam / 20 jAtaM vyaktaM rUpa saundaryamasya, prazastaiti mAdhavaH / kAJcanasya vikAraH kAJcanamiti vA / mutpannaM vA'sya jaatruupm| 'prazaMsAyAM ruupp'5|366|| 'praannirjtaadibhyo'ny'4|3|154|| ityaJ, 'nityaM vRddhaza- "jAtaM vyaktaughajanmasu"[ medinIkozaH, tAntavargaH, yoraadibhyH'4|3|144 // iti mayaTo'pavAdaH / 9 kalyate 18]iti mediniH / akRtakarUpamityarthaH / yadvA 'janI kalyANam / zreyonAmasu(yo-86) vyAkRtam / 10 kana- prAdurbhAve'(di.A.se.), niSThAtAraH, 'janasanakhanAm-' kam, kanati dIpyata iti / 'kanI dIptikAntigatiSu' 6 / 4 / 42 // ityAtvaM jAtaH / 'ruca dIptau'(bhvA.A.se.), (bhvA.pa.se.), 'kRJAdibhyaH saMjJAyAm-'(uNA-713)iti 'khaSpazilpazaSpabASparUpatarpa(parpa)talpAH'(uNA-308) iti vun, 'kvun zilpisaMjJayoH '(uNA-190)iti kvun vA / papratyayAnto nipAtitaH, nipAtanAdukArasya ce dIrghaH, cakAra10 11 mahacca tad rajanaM ca mahArajanam, turyvrgpnycmaantH| lopaH / rocate rUpam / anAhAryatayA jAtaM rUpamasya 'AnmahataH smaanaadhikrnnjaatiiyessu(-jaatiiyyoH)'6346|| jAtarUpam / tathA ca rAmAyaNe zrIskandotpattau-"iha 40 ityAkAro'ntAdezaH / "mahArajanamityuktaM zAtakumbha- haimavate bhAgeM garbho'yaM saMnivezyatAM ityataH parinikSiptakusumbhayoH ''[vizvaprakAzakozaH, nAntavargaH, zo-205] iti mAne garbhe tu tejobhirabhiraJjitaH sarvaM parvatasannaddhaM sauvarNa mahezvarastavargapaJcamAnteSu papATha / 12 rIyate(rAyate) udArai- jAtamityataH jAtarUpamiti khyAtaM tadA prabhRtirAghavaH"[] riti rAH / rAti dadAti janebhyaH sukhaM vA / 'rA dAne'(a. ityAdi / 21 tapanaM dAhamarhati tapanIyam / 22 camIkara pa.se.), 'rAte: '( uNA-224) iti DaiH / "rAdvayorvibhave AkArabhedaH, tatra bhavaM cAmIkaram / 23 candatyAhlAdayati svarNe''[ ]iti rudraH / "rAH smRtA (smRtaH) svarNa- candram, puMklIbam / 'cadi AhlAdanadIptyoH '(bhvA.pa.se.), vittayoH''[vizvaprakAzakozaH, rAntavargaH, zrI-1] iti tu 'sphAyitaJci-'(uNA-170)iti rak / 24 (bhriyata iti) vizvaH / rAyau, rAyaH ityAdi / 13 gaGgAyAM bhavaM gAGge- bharma iti, 'DubhRJ dhAraNAdau'(ju.u.a.), manin / bhriyate 20 yam / zubhrAditvADDa k / yadagninA raudraM bIjaM gaGgAyAM dhAryate'GgalyAdibhiH, dhAryate ApannivAraNArthaM vA, poSayatyanena kramitaM tena sA kumAraM sUtavatI, tadulvaM ca suvarNamabhUditi / kuTumbamiti vA / haratervA manini 'hagrahorbhazchandasi'( ) 50 "yaM garbhaM suSuve gaGgoM pAvakAd dIptatejasam / iti bhakAraH / hiraNyena garati dhAtujena samAnArtham / tadvattaM(tadulvaM) parvate nyastaM hiraNyaM samapadyata // 1 // " bharmaNI, bharmANi ityAdi klIbe / ayamadanto'pi jJAnavat [ ]iti vAyupurANam / 14 rocate rukmm| 'ruca dIptau' bharma, bharme, bharmANi ityAdi / 25 arvyate puNyavadbhiH (bhvA.A.se.), 'yujirucitijA kuzca mak (uNA-143) arjunam / 'arja sarja" arjane'(bhvA.pa.se.), 'arjerNiluk iti sUtreNa kavargo'ntAdezaH, magAgamazca(makpratyayazca) ca'(uNA-338)ityunan / 26 niSIdati mano'tra niSkaH, // 1043 // 15 kalaM suvarNakAlikA taddhautamasmin kala- puNklii.| "nissko'strii''[amrkossH3|3|14||] ityamaraH / dhautam / 16 loheSUttamaM lohottamam / 17 vahverbIjaM 'Sadlu vizaraNAdau '(bhvA.pa.se.), 'nau saderDicca'(uNAvahnibIjam / yadAhu:-"agnerapatyaM prathamaM suvarNam''["] 325) iti kani / "ni:zeSeNa kaamyte''[am.kssiir.3|3| p.441|| 7 TakA, bhA-2, 15. dra. 1. 'kAJcasya' iti4|| 2. 'kRnA-' iti1.2.4.5 // 3 'vuj' iti3|| 4 '-taM' iti1 // 5. '-muddiSTaM' iti vizvaprakAzakoze, pR.102|| 6 dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zro-662, pR.753 // , raamaashrmii2|9|91||, pR.441|| 7 1.4pratyornAsti // 8 'garbhe' iti // 9. 'gaGgAyA' iti1|| 10. 'samu-' iti4|| 11. dra. TIkAsarvasvam, bhA-3, 2 / 9 / 95 // , pR.233 // , padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zo-666, pR.756 // , rAmAzramI2 1994 // , pR.442|| 12. '-tejAM' iti3|| 13. uNAdigaNasUtre na dRzyate // 14 '-kalikA' iti1.3|| 15. dra. svopjnyttiikaa4|1044 // , pR.232|| 16. 'kta' iti2.3 // 17 'rUpamasya' iti3|| 18. 3pratau nAsti // 19. '-nakAraH' iti3|| 20. '-ca' iti3|| 21. 'nipAtaH' iti4|| 22. 1.4pratyornAsti // 23. 'jAtam' iti5 // 24 "hi-' iti1|| 25. ito'gre 4.5pratyoH 'sa' iti dRzyate // 26. 'sarvaparvate' iti3|| 27 -sannidhaM' iti3|| 28. 'te' iti3|| 29. 'cA-' iti3|| 30. -klI' iti1.2, '-klIbaH' iti3 // 31. koSThAntargatapAThaH 1.3.4.5pratiSu na dRzyate // 32. 'kuTa-' iti1.3.5 // 33. 'parja' iti maitreyasAyaNau // 34. 'vizaraNagatyavasAdaneSu' iti1|| 35. 3.4pratyornAsti // 36. 'kaH' iti 1.2.4.5 // 37 'nize-' iti3|| Jain Education Intemational Page #513 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 472 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, pRthvIkAyaH 14 // ] iti kSIrasvAmI / 27 kRtasvaranAmni Akare bhavaM 1 jihIte bhAgyavantamiti hiraNyam / 'ohAG 30 kArtasvaram / 'tatra bhv:'4|353 // ityaN / 28 karbati gatau'(tu.A.a.), 'ho hirc'(caandronnaa-2|116||)itynytaijsmdhye dIpyati (dRpyati) karburam / 'karva kharva garva (Nya)pratyayaH, dhaatorhiraadeshH| 2 kUyate zabdayate koshH| darpa '(bhvA.pa.se.), 'madgurAdayazca'(uNA-41)iti kuraci kuSyate ni:kRSyate AyasthAnebhyaH koSa ityeke / ubhAvapi sAdhuH // 1044 // 29 jambUdvIpe jambUphalarasotthanadyAM jAtaM prAgvat sAdhU / 'kUG zabde '(tu.A.se.), 'korvA '(haimoNAjAmbUnadam / 'tatra jAtaH '4 / 3 / 25 // ityaNa / yatpurANam- 529)iti zaH / "bAhulakAt saH"[] iti bRhaspatiH / "sudarzano nAma jambadramaH, yadantiko'yaM jambUdvIpaH, tata- 'kuSa ni:karSe'(tryA.pa.se.) ataH karmaNi gharSi vA / 3 phalarasena jambUrnAma nadI vRttA, tatsaMsparzanAd mRttikA'pi na kupyam akupym| trINi sAmAnyena drammAbharaNAdyutkRsuvarNaM bhvti| punaH purANeSu STadhanasya / hiraNyamakupyam, kRtAkRte iti ghaTite aghaTite 10 "tIramRt tadrasaM prApya mukhavAyuvizeSitA / ca, hemni suvarNe rUpye rUpAnAmni / yathA-"hiraNyamevArjaya jAmbUnadAkhyaM bhavati suvarNa siddhabhUSaNam // 1 // " ni:phalA(niSphalA) kalA''[ ]iti| "vijitya yaH prAjya- 40 []iti / tatra jAmbUnadaM nAma suvarNamanalaprabhAvAdevA mayacchaduttarAn kurUnakupyaM vasu vAsavopamaH''[kirAtArjunI'laGkAramuttamaM jAyate pApanAzanamiti / 30 zatakumbhagirau / yam, sargaH-1, thro-35] iti kirAtaH / tathA cA''vazyakabhavaM zAtakumbham / 'tatra bhavaH '4 / 353 / / ityaN / "anu sUtram-"hiraNNasuvaNNappamANAikkame''[] iti / "hiraNyaM zatikAditvAdubhayapadavRddhau zAtakaumbhamityapi''[ama.kSIra.. rajataM ghaTitamaghaTitaM vA'nekaprakAraM, drammAdisuvarNaM pratItameva, 2 / 9 / 94 // ] iti svAmI / 31 rajyata iti rajatam / tadapi ghaTitAghaTitam''[ ]iti taTTIkA // 1045 // 'raJja rAge'(bhvA.u.a.), 'pRSiraJjibhyAM kit'(uNA-391) kupyaM tu tadvayAdanyat ityatac, rajatarajakarajaHsUpasaGkhyAnAnnalopaH / 32 bhava- 1 gopAyyate taditi kupyam / 'gupU rakSaNe' tyAkare bhUri, klIbe'yam / vAcaspatistu-"bhariraSTA- (bhvA.pa.se.), 'rAjasUyasUryamRSodyarucyaka pyakRSTA(STa)20 pado'striyAm"[ ] iti puMsyapyAha / 'bhU sattAyAm (bhvA. [pacyA] vythaaH'3|1114 // iti sAdhuH / ekaM sthAlapa.se.), 'adizadibhUzubhibhyaH kit (krin)'(uNA-505) kaccolakAdidhanasya / tadvayAt ghaTitAghaTitahemarUpyAbhyA- 50 iti ri(kri)-pratyayaH / 33 bhurvi pRthivyAmuttamaM bhUtta manyat tAmrAdikaM dhanaM kupyamiti / "akupyaM hemamam / trayastriMzat suvarNasya / zeSazcAtra rUpyAkhyaM kupyamanyad dhanaM bhvet''[hlaayudhkosh:181||] "suvarNe lobhanaM zukraM tArajIvanamaujasam / iti halAyudhaH // dAkSAyaNaM raktavarNaM zrImatkumbhaM zilodbhavam // 2 // ____ rUpyaM tu dvayamAhatam / vaiNavaM tu karNikAracchAyaM veNutaTIbhavam / " 1 rUpamAhanyate'sya rUpyam / rUpazabdAd 'ruupaa[shessnaammaalaa4|163-164||] iti // daahtprshNsyoryp'5|2|120|| iti yap / ekaM sAmAnyena dInAraprabhRte Nakasya / rUpyamiti loke 'muhura' iti / hiraNyakozAkupyAni hemni rUpye kRtAkRte evamAhatarUpyotpanno loke rUpaIyA', AhatatAmrotpanno // 1045 // loke 'paIsA' ityAdijJeyam / dvayamiti kupyAkupyam, 1. 'dIyate' iti3|| 2. maitreyasAyaNasammato'yaM dhAtupAThaH, 'garva kharva darpe' iti svAmI // 3 'tIre' iti3|| 4 'siddhi-' iti1.5 // 5. dra. svopjnyttiikaa4|1045 // , pR.232 // , padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zrI-667, pR.757 // , tatra- 'toramRt tatra saMprApya sukhavAyuvizoSitA" iti pUrvArdhayoko dRshyte|| 6 dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zro-666, pR.756|| 7 ama.kSIrasvAmikRtaTIkAyAm "anuzatikAditvAt (7 / 3 / 20/1438) ubhayapadavRddhiH, zAtakumbhamityeke" iti dRzyate, pR.221 // 8 -'yam' iti 4pratau nAsti // 1. dra. svopajJaTIkA 4 / 1045 // , pR.232|| 10. '-sadi-' iti1.3.4|| 11. 'bhuvaH' iti1|| 12. '-mojasam' iti3|| 13. 'ityanye' iti4|| 14 'sAdhuH' iti1|| 15. 3pratau nAsti // 16. 'ghani' iti5|| 17 dra. anekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA-2, 3505 / / , pR.217|| 18. 'bhAraviH' iti3|| 19. 'gupu' iti1.3|| 20. '-rUpAkhyaM' iti2, '-rUpyAbhyAM' iti3, 'rUpyahemAkhyaM' iti halAyudhakoze, pR.10|| 21. 'ma-' iti3 // 22. '-nau' iti1, -tau' iti4|| 23. 'ru-' iti4|| 24. '-iyA' iti1.5|| Jain Education Intemational Page #514 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 473 1045-1049] vyutpattiratnAkarakalitA AhataM tADitaM rUpyamucyata ityanvayaH / "rUpyaM syAdA- 1 pittaM lAti pittalA, strIklI. / 'lA dAne, hata(-te) svarNarajate rajate'pi ca''[vizvaprakAzakozaH, (a.pa.a.), 'Ato'nupasarge kH'3|2|3|| 2 A iyarti yAntavargaH, zro-38] iti mahezvaraH / yathA- "maNirUpyA- AraH, puMsi, tatra / vAcaspatistu-"pittalaM tvAramastri- 30 divijJAnaM tadvidAM nAnumAnikam / "[ ]iti antasthA- yAm'["]iti klIbe'pyAha / dve sAmAnyataH pittalasya // dyAnto'yam, pavargAdyAntamapi / "rUpaM svabhAve saundarye atha tadvizeSAnAhanANake pazuzabdayoH ''[vizvaprakAzakozaH, pAntavargaH, tho1]iti mahezvaraH // athA''rakUTa: kapilohaM suvarNakam // 1047 // ___sAmAnyena hemanAmAnyuktvA, atha vizeSataH prAha- rirI rIrI ca rItizca pItalohaM sulohakam / alaGkArasuvarNaM tu zRGgIkanakamAyudham // 1046 // 1 aryata ityAraH / 'R sR gatau'(ju.pa.a.), 1 alakArAya savarNama alaDArasavarNama / bhAve ghab / Arasya kUTaH ArakUTaH, puMklI / amara"zRGgI alaGkAraracanAvizeSaH, tadarthaM kanakaM zRGgIkanakam" kSIrasvAminau tvamum-"rItiH striyAmArakUTo na striyAm' []iti svAmI / "strI zRGgI maNDalasvarNam''[]iti [amrkossH2|9|97||] iti pittalAkhyamAhatuH / 2 kapi varNaM lohaM kapiloham / 3 suvarNapratikRtiH suvarNakam / ratnakoSaH / "bhUSaNaM kanakaM zRGgI''[]iti nAmamAlA 'ive prtikRtau'5|3|96 // iti kan // 1047 // 4-5 40 ca / ataH zRGgItyapi nAmA'sya / zRGgihasvAntA ca / rIyate dravati rirI, rIrI ca / 'khurakSura-'(haimoNA-396) na jAnI [tathA ca bANaH ]"varSaparvatasamUhamivA'ntaHsthitAparimANa- iti re nipAtyate / 6 riNantyenAM rItiH / 'rI gatireSazRGgihemakUTaM rAjakulam''[kAdambarI PP360-61] iti / NayoH '(vyA.pa.a.), striyAM ktiH / 7 pItavarNaM lohaM 'sarvato'ktinnarthAt '(gnnsuu-4|1|45||)iti GIrSi zRGgI / pItaloham / 8 zobhanaM lohaM suloham, svArthe kani yanmahe zvara:-"zaGgI viSayA(viSAyA) mRSabhe svarNamIna- sulohakam / aSTau hemAbhapittalasya // vizeSayoH' vizvaprakAzakozaH, gAntavargaH, zro-22] iti / brAhmI ta rAjJI kapilA brahmarItirmahezvarI // 1048 // 20 "gaurAditvAd DISi, svarNavizeSo'laGkAramakarikA''[ ] iti 1 brahmaNa iyaM brAhmI / 'braahmo'jaatau'6|4|tttttiikaa / 3 Ayudhamiva Ayudham / trINi 'kuMdana' 171 / / iti sAdhuH / 2 rAjata iti rAjJI, prAgvat / 3 iti khyAtasya // 1046 // kapilA varNena / 4 brahmaNo rItiH brahmarItiH / 5 rajataM ca suvarNaM ca saMzruiSTe ghanagolakaH / mahatI cA'sAvIzvarI ca mahezvarI / yadAha dhanvantariH- 50 "rAjarItiH smRtA rAjJI rAjapatnI mahezvarI / 1 ghanazcA'sau golakazca ghanagolakaH, puMklI. / brAhmI brahmarItizca kapilA piGgalA'pi ca // 1 // " "tArahemnI ta saMziSTe ghanagolakamastriyAm"["]iti vAca- dhanvantarinighaNTa. savarNAdiH SaSTho vargaH shrii-18-19]iti| sptiH| saMzrUiSTe iti, milite / ekaM rUpyahemnormilitayoH // paJca pItaraktapittalasya / 'saratalau' ityAdibhASA // 1048 // pittalA''re kAMsye vidyutpriyaM ghoSaH prakAzaM vnggshulvjm| 1. '-ta-' iti1|| 2. dra. anekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA-1, 2 / 370 // , pR.214|| 3. 'nAmake' iti vizvaprakAzakoze, pR.103|| 4 'Aha' iti1 // 5. dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zrI-668, pR.758 // , tatra 'alaGkAraracanAvizeSaH' ityasya sthAne 'alaMkAramakarikA' iti dRzyate // 6. ito'gre 1pratau 'vA' iti dRzyate // 7 'kanaka-' iti4|| 8 dra. TIkAsarvasvam, bhA-3, 2 / 9 / 96 // , pR.234 // , raamaashrmii2|9|96 / / , pR.443|| 9, -ka ' iti4.5|| 10. '-GgI-' iti1 // 11. 'GIS' iti1, 'GIH' iti2, 'DIp' iti3|| 12. 'saMsRSTe' iti1|| 13. dra. svopajJaTIkA 4 / 1047 // , pR.233 // 14 4pratau nAsti // 15. 'lA dAne' iti 1.2.3.5pratiSu nAsti // 16. ito'gre 4pratau 'strIklI' iti dRzyate // 17. '-dAha' iti3|| 18. '-klIbaH' iti4|| 19. 'kapilo' iti1|| 20. 'kSurakhura-' iti3|| 21. 1.3.4pratiSu nAsti // 22-1. '-putrI' iti, 22-2. 'brahmANI' iti ca dhanvantarinighaNTau, pR.273 / / 23. '-lau' iti3|| 24 'iti bhASA' iti5 / / Jain Education Intemational Page #515 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 474 10 ghaNTAzabdamasurAhvaM ravaNaM lohajaM malam / 1049 / abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1 kaMsAyedaM dravyaM kaMsIyam, tasya vikAraH kAMsyam / 'kaMsIyaparazavyayoryajaJa - 4 13 / 168 / / iti yaJ chasya luk ca / kaMsameva vA, bheSajAditvAdvyaN, tasmin / 2 vidyutaH priyaM vidyutpriyam / 3 ghoSati ghoSa: / 'ghuSa zabde' (bhvA.pa.se.), ac / 4 prakAzate cAkacikyeneti prakAzam / 'kAsR (kAzR) dIptau ' (bhvA.A.se.), ac / 5 vaGgazulvAbhyAM jAyata iti vaGgajaM zulvajaM (vaGgazulvajam) / 6 ghaNTAyA iva (zabdo'sya, ghaNTAyAM ) zabdo'syeti 10 vA ghaNTAzabdam / 7 asurasya kaMsanAmna AhvA'sya asurAhvam, kaMsamityarthaH / 8 rauti ravaNam / ru zabde ' ( a.pa. se.), nandyAditvAllyuH / lohAbhyAM jAyate lohajam / ato dvilohakaM ca / 10 malo'styasya malam / arzaAditvAdac / daza kaMsasya // 1049 // saurASTrake paJcaloham 1 surASTrAyAM bhavaM saurASTram / svArthe kani saurASTrakam, tatra / 2 paJceti tAmra1rIti 2trapu3 sIsaka4kAlAyasa5 lakSaNAni lohAnyasmin paJcaloham / dve 'bhaMgArakAsI' iti khyAtAyAH / " kAsya saurASTrakaM tathA" 20 [halAyudhakozaH 2 / 170 // ] iti halAyudho na bhinati / dhanvantarirapi 1.3 "kAMsyaM dvilohajaM ghoSaM prakAzaM kaMsakaM balam / anyalohaM paTTalohaM (vaTTalohaM) paJcalohaM ca nIlikA // 1 // " dhanvantarinighaNTuH, suvarNAdiH SaSTho vargaH, zro-22 ] iti / tathA zrIhemacandrasUyo'pi strIklIbaliGge svopajJaliGgAnuzAsanaTIkAyAm- "kAMsI' kAsyaM saurASTrakA, arthaprAdhAnyAt saurASTrakamityapi striyAM mAlA SaNDhe rUDhiH ' " [ tiryakkANDaH 4, pRthvIkAyaH [liGgAnuzAsanam, (tasya) avacUriH, strIklIbaliGgAH, zrI- 4] iti // vartalohaM tu vartakam / 30 1 vartyata Avartyate vartam, tacca tallohaM ca vartaloham / 2 vartate Avartate vartakam / 'vRtu vartane' (bhvA.A.se.), Nvul / dve atizuddhakAMsyAH / 'vaTaloha' iti bhASa // pAradaH pArataH sUto harabIjaM rasazcalam (-laH) // 1050 // 1 pAraM saMsArapArzvaM dadAti pAradaH / 'Ato'nupasarge kaH 3 / 2 // 3 // / 2 muktidatvAt pAraM saMsArapArzva (-pAraM) tanoti pArataH / 'tanu vistAre ' ( ta. u.se.), 'anyebhyo'pi dRzyate' (vA 3 / 2 / 101 // ) iti DaH / puMklI- 40 baliGgAvetau / 3 sUte hemAyuSI sUtaH / ' SUG prasave ' (a.A.ve.), 'hasimRgriN- ' ( uNA - 366 ) ityAdinA bAhulakAt tan / yatsUktam " apakAriNyapi prAyaH saumyAH syurupakAriNaH / mArakebhyo'pi kalyANaM rasarAjaH prayacchati // 1 // " []iti / zivaprasUtatvAdvA sUtaH / svArthe kani sUtakaH, puMklI / " sUtakaM janmani klIbe na striyAM pArade'pi ca " [ ] iti gauDaH / 4 harasya bIjaM harabIjam / 5 rasta AsvAdyateM' rasAyanArthibhiriti rasaH / ' rasa AsvAdeM' (cu. u.se.), ghaJarthe kaH / 6 calaH asthiratvAt / "capalaiH ' [ amarakoSaH 2 / 9 / 99 / / ] apItyamaraH / SaT pAradasya // 1050 // abhrakaM svacchapatraM khameghAkhyaM girijAle / "" 1 abhrapratikRtitvAd abhrakam / 'ive pratikRtau ' 1. 8 11. sAyaNaH, 'ghuSir vizabdane' iti curAdau svAmisAyaNau, avizabdane' iti maitreyaH // koSThAntargatapAThaH 1.4.5 pratiSu na dRzyate // -hvAM' iti5 // 9 kaMza ' iti3.4 // 'kAMsyAM' iti5 // 12. 'bhavati' iti // 13. "kAsyaM lohaM nijaM ghoSaM prakAzaM kAMsyakaM // 22 // " iti dhanvantarinighaNTau, pR. 274 // atra TIkAsthoke 'paTTalohaM (vaTTalohaM) dhanvantarinighaNTuH, pR. 276, zro- 30 // 14 ito'gre 1pratau 'ca' iti dRzyate // 15. liGgAnuzAsanAvacUryAm-"kAsyI, kAMsyaM saurASTrikA, arthaprAdhAnyAt saurASTrakA saurASTrakamapi " iti dRzyate, zrIsiddhahemacandrazabdAnuzAsanam, bhA3, pariziSTam - 1, pR. 45 / / 18. 'vyA' iti // 19. 3pratau nAsti // 20. 'rata-' iti3 // 21. 3pratau nAsti // 22. 'dane' iti3 // , 'rasa AsvAdanasnehanayo:' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 23. 'le' iti5 // ' - yaJantau' iti3 // 2. 'tatra' iti3 // 3 Sam' iti1 // 4 'ghuSir zabdArtha:' iti bhvAdau svAmimaitreyau, avizabdane' iti ca 5 'zyate' iti // 6 'cicikyate' iti // 7. 'kAMzI' iti3 // 10. ' - raikAsI' iti1, balam / ghoSapuSpaM ca paThitaM zabdaiH paryAyavAcakaiH paJcalohaM nIlikA' iti vartalohaparyAyaH dra. Ggo' iti // 16. 5 pratau nAsti // 17. For Private Personal Use Only 50 Page #516 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 475 1049-1053 / vyutpattiratnAkarakalitA 5 / 3 / 96 // iti kan / 'abhra gatau '(bhvA.pa.se.)ito vA vA / 'tuda vyathane'(tu.u.a.), 'pAtRtudi-'(uNA-164) iti 'kvun zilpisaMjayo: '(uNA-190) iti kvun vA / 2 ktha: (thk)| 2 zikhinau mayUrasya grIvAbhatvAdabhedopasvacchAni patrANyagya svacchapatram / 3-4 khasya gaganasya cArAdarzaAdyaciM zikhigrIvam / 3 tutthaM ca tadaJjanaM meghasyA'mbudasya ca AkhyA nAmA'sya khameghAkhyam, tena khaM ca tutthaanyjnm| 4 mayUraprati kRtitvAd mayUrakam / 'ive gaganaM meghamamburdamityAdisiddham / 5 girijAyAH pArvatyA malaM prtikRtau'5|3|96 // iti kan / catvAri 'morathUthA' iti girijAmalam / yadvA gire rjAtaM girijam / amatevRSAditvAt kalaci amalam / girijaM ca tadamalaM ca mUSAtutthaM kAMsyanIlaM hematAraM vitunnakam // 1052 // girijAmalam, paJcAkSaramakhaNDam, [tatra] / amalamapi / 1 maSAyAM tatthaM maSAtattham / 2 kAMsyavannIlaM "girijaM girijAbIjamamalaM gavaladhvajam"[ ]iti vAca- kAMsyanIlama / 3 hemavattAraM hematAram / 4 vitudyate sma 10 spatiH / paJcA'bhrakasya / 'bhoDala AbhUAM' iti bhASA // vitunnam / 'tuda vyathane' (tu.u.a.), niSThA, svArthe kani 40 srotoJjanaM tu kApotaM sauvIraM kRSNayAmune vitunnakam / catvAri thUthAvizeSasya // 1052 // // 1051 // syAttu karparikAtutthamamRtAsaGgamaJjanam / 1 anyate (ajyate) nayanamaneneti aJjanam / 1 kalpate samarthIbhavati rogAn jetumiti karparI / yamunA srotaso jAtatvAt srotaso'JjanaM srotoJjanam, 'kRpU sAmarthya '(bhvA.A.se.), arani sAdhuH / karparikAdantyasavate, caturakSaro'yam / 2 kapotavarNatvAt kapota lakSaNaM tutthaM karparikAtuttham, SaDakSaro'yamakhaNDaH / 2 syedaM kApotam / 'tasyedam '4 / 3 / 120 // ityaN / 3 amRtamAsajyate'nena amRtAsaGgam / SaJja saGge '(bhvA.suvIradeze bhavaM sauvIram / 'tatra bhvH'4|3|53 // itynn| pa.a.), karaNe gha, ghittvAt kutvam / 3 aJjyate 4 kRSNaM varNena / mecakamapi yaddhanvantariH (ajyate) cakSuranena aJjanam / 'aJju [vyakti]mrakSaNAdau' "aJjanaM mecakaM kRSNaM sauvIraM syAt suvIrajam / / (ru.pa.se), karaNe lyuT / trINi 'khApariyA' ityAhvasya / 20 kApotaM yAmunaM tacca srotoJjanamudAhRtam // 1 // " [dhanvantarinighaNTaH, candanAdistRtIyo vargaH, yo-136] rasagarbhaM tArthyazailaM tutthe dArvIrasodbhave // 1053 // 50 iti| 5 yamunAsrotaso jAtatvAd yAmunam / etatpaJcasu 1 dArvI dAruharidrA, tasyA rasaH kvAthaH, tadudbhave madhye yat sauvIraM tatpArvatIyam, tathA'pyalpabhedaH, abheda tutthe raso garbhe'sya rasagarbham / 2 tAyazaile bhavaM gaNanayAM paryAyatA / uktaM ca mAdhavena tAryazailam / tuttharasAJjanamapi / yadamaraH-"da(dA)rvikA "suvIrajaM pArvateyaM sauvIraM nIlamaJjanam / kvAthodbhavaM tuttharasAJjanaM rasagarbha tArkSyazailam''[amarakoSaH sroto'JjanaM nadIjaM ca kRSNaM sroto'JjanArthinAm // 2 // " 2 / 9 / 101-102 // ] iti / dhanvantarirapi["]iti / paJca 'suramA' iti khyAtasya // 1051 // "rasAJjanaM tAyazailaM rasajAtaM rasodbhavam / atha tutthaM zikhigrIvaM tutthAJjanamayUrake / rasagarbhaM rasAgraM(rasAgryaM) ca dArvIkvAthasamudbhavam // 1 // " 1 tuSyate rajyate'neneti tuttham / 'tuttha Ava- [dhanvantarinighaNTuH, candanAdistRtIyo vargaH, tho-142] 30 raNe '(cu.u.se.), curAdiNijantAderac / tudatyakSirogAniti iti| dve rasavatyAH // 1053 // 1. '-da i-' iti / / 2. 'prasi-' iti3|| 3. dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zrI-672, pR.762 // , rAmAzramI 2 / 9 / 100 // , pR.445 // 4 '-yAM' iti2, muMA' iti3|| 5, 'dantyazabdavat' iti3 / / 6. 4.5pratyo sti|| 7-1. 'ca' iti, 7-2. 'kapotaM yAmuneyaM ca srotojaM sAritaM tathA' iti dhanvantarinighaNTau dRzyate, pR.173|| 8 'kuberajam' iti1|| 9 -NanA' iti1.3|| 10. '-tIyaM' iti3|| 11. dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, bho-672, pR.762|| 12. maitreyasAyaNasammato'yaM dhAtupAThaH // 13. '-diH' iti3|| 14 '-nAdyaci' iti3|| 15. '-praka ' iti1|| 16. '-yA' iti3 // 17 '-nte' iti4|| 18. '-ji' ti1|| 19. '-A' iti4|| 20. '-hvayasya' iti5, 'khyAtasya' iti3|| 21. 'tA-' iti3, 'lakSmIzaile' iti2|| 22. 'rasAjjAtaM' iti1, '-nAntaM' iti3|| Jain Education Intemational Page #517 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 476 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, pRthvIkAyaH puSpAJjanaM rItipuSpaM pauSpakaM puSpaketu ca / kAlikA, Nvul / 5 piparti parpaTI / 'zakAdibhyo'Tan' 1 puSparUpamaJjanaM puSpAJjanam / 2 rIteAya- (uNA-521), pRssodraadiH| 6 asti satI, sAdhvInAmasu mAnAyAH puSpAbhaM malaM rItipuSpam / tathA ca yogazataka (zrI-528) // 1055 // 7 ADhaukate aaddhkii| 8 tUyate 30 vyAkhyAne sanAtana:-'rItikAyAH dhmAtamalAyA (dhyAya tuvarI, dhaanynaamsu(sho-1175)| 9 kaMsAdudbhavati kaMso dbhvaa| 10 kacchadeze bhavA kaacchii| 11 mRda AhvayomAnAyA) yadutpadyate malam , tat puSpAJjanam''[ ]iti / 3 ___'syA mRdAhvayA, tena mRttikA, mRtsA, mRtsnA api / puSpamiva puSpam, puSpapratikRtitvAt puSpakam, svArthe'Ni pauSpakam / 4 puSpaM keturasya puSpaketuM, klIbe / udanta yaddhanvantariHnapuMsakeSu "puSpaketu kusumAJjanam''[]iti rudrazca / svA "saurASTrI cA'mRtA saGgA kAkSI kAcchI surASTrajA / myapi-"phalgukAkenduketu syAdityudantanapuMsake puSpaketu''[] ajitA tuvarI tvanyA mRtsA mRtsnA mRtAlikA // 1 // " 10 ityAha / catvAri 'SApariyA phUla' ityAhvasya // [dhanvantarinighaNTuH, candanAdistRtIyo vargaH, zrI-101]iti / mAkSikaM tu kadambaH syAccakranAmA'janAmakaH / ekAdaza 'soraThI' ityAkhyAyAH / 'phiTakaDI' iti bhaassaa|| // 1054 // kAsIsaM dhAtukAsIsaM khecaraM dhAtuzekharam // 1056 // 1 mAkSikaM madhu, tadvarNa mAkSikam / 2 kada 1 kasati kAsIsam / 'kasa gatau'(bhvA.pa. 40 mbakusumAkAratvAt kadambaH / 3 cakrasya nAmA'sya cakra se.), 'tliksibhyaamiisnn'(haimonnaa-576)| 2 dhAturUpaM nAmA / 4 ajasya viSNornAmA'sya ajanAmakaH / ata kAsIsaM dhAtukAsIsam / 3 khe carati khecaram / 'caeva vaiSNavo'pi / catvAri 'sovanamaSI' ityAkhyAtAyA: ressttH'3|2|16|| / 4 dhAtuSu zekharamiva dhAtuzekharam / // 1054 // catvAri 'hIrAkasIsa' ityAkhyAtAyAH // 1056 // tApyo nadIjaH kAmAristArArirviTamAkSikaH / / dvitIyaM puSpakAsIsaM kaMsakaM nayanauSadham / 1 tApyAM sAdhuH taapyH| 'tatra sAdhu: '4 / 4 / 98 // 1 puSparUpaM kAsIsaM puSpakAsIsam / 2 kaMstai 20 iti yt| 2 tApInadyA jAto ndiijH| 3 kAmasyA'ri: raJjaryAta kaMsakam / 'kvun zilpisaMjJayoH ( uNA-190) / kaamaariH| 4 tArasyA'riH taaraariH| 5 viTAhvayo mAkSiko 3 nayanasyauSadhaM nayanauSadham / trINi kasIsavizeSasya // viTamAkSikaH / paJca 'viTamASI' iti khyAtAyAH // gandhAzmA zulvapAmAkuSThArirgandhikagandhako saurASTrI pArvatI kAkSI kAlikA parpaTI satI // 1057 // // 1055 // saugandhikaH zukapuccha: ADhakI tuvarI kaMsodbhavA kAcchI mRdAhvayA / 1 gandhayukto'zmA gandhAzmA, nakArAntaH / 2 1 surASTrAyAM bhavA saurASTrI / 2 parvate bhavA 4 zalvasya pAmAyAH kaSThasya ca ariH, tena zalvAriH. pArvatI / 3 kakSe bhavA kAkSI / 4 kAlayati vastraM pAmAriH, kaSThAriH / 5 gandho'styasya gandhikaH / 'ata 1. 'rItIrmA' iti3, 'rItiA ' iti5 / / 2. dra. TIkAsarvasvam, bhA-3, 2 / 9 / 103 // , pR.240 // , padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zrI-675, pR.765 // 3 '-tuH' iti4 // 4 ito'gre 3pratau 'iSyate' iti dRzyate // 5. dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, tho-675, pR.765 // 6. ama.kSIrasvAmikRtaTIkAyAM na dRzyate // 7 -yasya' iti3, 'iti khyAtasya' iti4|| 8 '-mbakaH' iti3|| 9. -rNatvAd' iti3|| 10. '-mbaM' iti5|| 11. 'mbakaH' iti1.5|| 12. '-maSI' iti1.2|| 13. '-khyAyAH' iti1.2.5|| 14 '-nte' iti2|| 15. 'vA'-' iti4 // 16-1. 'kAGkSI' iti, 16-2. 'kAkSI' iti, 16-3. 'stutyA' iti, 16-4. 'mRtAlakam' iti ca dhanvantarinighaNTau, pR.164|| 17 - khyAtAyAH' iti3 / / 18. '-pa-' iti3|| 19. '-tIti' iti3|| 20. '-khyAyAH' iti1.2.3 // 21. 'kaste' iti1.3.4 // , 'kasi gatizAsanayoH' iti svAmisAyaNau, 'kasi gatinizAnayoH' iti maitreyaH, kaMste kaMsAte kaMsate ityAdi vartamAne, aniditsAntapakSe 'kaste' ityAdi draSTavyam // 22. 1.3.4.5pratiSu nAsti // 23. 'kazI-' iti4|| 24 5pratau nAsti / Page #518 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1054-1061] vyutpattiratnAkarakalitA 477 initthnau'5|2|115 // iti Than / 6 gandhayogAdarzaAdyaci, maNDanam / 12 vaGgasyA'riH vnggaariH| 13 lomAni yAvAditvAt kani gandhakaH // 1057 // 7 sugandho vipa- harati lomahta / kvipi 'hrasvasya piti-'6|171 // iti rItalakSaNayA prayojanamasya saugandhikaH / vinayAditvA- tuka / trayodaza hritaalsy| "AlaM ca tAlaM gauraM ca 30 TThak / gandho'pi / "AmodalezayorgandhaH sa gandhini ca piJjaraM visragandhakam''["]iti zeSaH // gandharka: "[] iti rabhasaH / 8 zukapucchavarNatvAt zuka atha manoguptA mana:zilA // 1059 // pucchaH / aSTau gandhakasya // haritAlaM tu piJjaram / karavIrA nAgamAtA rocanI rasanetrikA / biDAlakaM visragandhiH khajUra vaMzapatrakam // 1058 // nepAlI kunaTI golA manohvA nAgajibikA / 1060 / 1 mano'bhidhA guptA manoguptA / 2 manaso AlapItanatAlAni godantaM naTamaNDanam / vAcyA zilA mana:zilA / zilA'pi // 1059 // 3 kare 10 vaarilomhcc vizeSeNa Iryate karavIrA / vipUrvaH 'Ira gatipreraNayoH' 1 hareH pItavarNasya tAlaM pratiSThA'syA'treti vA (a.A.se.), ghabarthe kaH / 4 nAgasya mAtA naaghritaalm| haritAlamalati bhUSayati vA / 'ala bhUSa- mAtA / 5 rocate rocanI / 'ruca dIptau" (bhvA. NAdau '(bhvA.pa.se.), ac| 2 piJjati piJjaram / 'piji A.se.), nandyAditvAllyuH , gaurAdiH / 6 rasasya netrI 40 hiMsAyAm'( ), bAhulakAdaran / 3 biDAlanetrapratikRtiH rasanetrI / svArthe kani rasanetrikA / 7 nepAladezodbiDAlakam / 'ive prtikRtau'5396|| iti kan / 4 bhavatvAdabhedena nepAlI / naipAlyapi / 8 ko pRthivyAM visrasya kvathitasyeva gandho'sya visragandhiH / 5 nati kunaTI / 'naTa avaspandane '(cu.pa.se.), ac, kharjati kharjUram / 'kharja vyathane'(bhvA.pa.se.), 'kharja- gaurAdiH / 9 gAM dIptiM lAti golA / (guDatIti piJjAdibhya uurolcau'(unnaa-530)| 6 vaMzapatrAd bhavaM vaa)| 'guDa rakSaNe'(tu.pa.se.), ac, Dalayorekatvasmara vaMzapatrakam // 1058 // 7 alayanti bhUSayantyanena NAt / 10 mana:zabdena hUyate AhUyate manohya / 'hveJ / Alam / 'ala bhUSaNAdau'(bhvA.pa.se.), NyantAderac / AhvAne '(bhvA.u.se.), 'aat:-'3|1|136||iti kaH / A samantAllAti zobhAmiti vA / 'Atazcopasarge' 11 nAgajihvapratikRtiH nAgajihvikA / 'ive prti3|1|136 / / iti kaH / 8 pItayati pItanam / pItaya- kRtau'5|3|96 // iti kan, 'prtyysthaat-7|3|44 // itIteya'ntAd lyuH / pItaM varNaM nayatIti vA / 'anye- tvam / ekAdaza manaHzilAyAH // 1060 // 50 bhyo'pi-'(vaa-3|2|101||)iti ddH| 9 tAlaM hari sindUraM nAgajaM nAgaraktaM zRGgArabhUSaNam / tAlaikadezo bhImavat / tADayatIti vaa| 'taDa AghAte' (cu.u.se.), NijantaH, ac| 10 godantasaktvAd godantam / gopittaM ca / 11 naTAnAM maNDanaM naTa 1 syandate sindUram / 'syadi kiJciccalane' 20 1. '-NAyA' iti5 // 2. '-ndhikaH' iti3|| 3 dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zrI-674, pR.764||, raamaashrmii2|9|102 // , pR.449 // , tayoH "-sa sugandhaH sugandhikaH ('sugandhakaH' iti rAmAzramI)" iti dRzyate // 4 'vitra-' iti3|| 5, '-ndhi' iti1.5|| 6 'alab' iti3, 'arlA' iti svAmI, 'arla' iti maitreyaH, 'ala' iti sAyaNaH 7 "vizra-' iti3|| 8. '-ndhi' iti1.2|| 9. '-taM' iti3|| 10. '-tIti' iti1|| 11. 'gauravaM' iti2 // 12. zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayorna dRzyate // 13. 'Ira gatau' iti svAmI, 'Ira gatau kampane ca' iti maitreyasAyaNau // 14. 'ruca dIptAvabhiprItau ca' iti svAmisAyaNau // 15. 1.2.3.5pratiSu na dRzyate // 16. 'nepAladezodbhavA' ityeva4.5 / / 17. koSThAntargatapAThaH 4pratau nAsti // 18. 'AhU-' iti1.3|| 19. 'Ahva-' iti2.3 // 20. 'hveJ spardhAyAM zabde ca' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 21. vigrahAgata 'manaH'zabdasyopasargatvAbhAvena, upasarge pravartamAnasya 'Atazcopasarge' ityasyA'trA'pravRtyA 'kavidhau sarvatra saMprasAraNibhyo dd:'(vaa3|2|48||)iti vArtikenA'tra Dapratyaya ucitH|| 22. '-bikA-' iti3 // 23. ito'gre 3pratau 'ityAkhyAyAH' iti dRzyate // Jain Education Intemational Page #519 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 478 (bhvA.A.se.), ('syandU prasravaNe ' (bhvA.A.se.) ), 'syade: samprasAraNaM ca'(uNA-68)itpUran / " khajaditvAdUracaM bAhulakAt samprasAraNaM ca ' [ ] iti kecit / 2 nAgAt sIsakAjjAyate naagjm| 3 nAgena rajyate nAgaraktam / 4 zRGgArasya bhUSaNaM zRGgArabhUSaNam / zRGgAramapi / 5 cInasya nAgasya piSTaM cInapiSTam / paJca sindUrasya // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 3 haMsaMpAdakuruvinde tu hiGgulaH // 1061 // 1 haMsapAda iva rakto haMsapAdaH 2 kuru vindati kuruvindaH / vidala lAbhe' (tu.u. a.), 'gavAdiSu vide 10 saMjJAyAm ' ( ) iti zaH 3 hinoti hila, puMsi / vAcaspatistu-"hiGgulastvastriyAm "[] iti klIve'pyAha / "hi [gatau vRddhau ca ' ( svA.pa.a.). pRSodarAdiH / ayaM paJcamasvarAnto'pi hiGguluriti bhAnuvat / trINi hiGguloH // 1061 // zilAjatu syAd girijamadhyaM gairaiyamazmajam / 1 zilAtAH savakhatvAkRti zilAjatu / zilAyA jatviveti vA zilAjatu, klIbe / 2 girejataM girijam / 3 ardhyAta rasAyanArthibhiriti am arghyam / artha mUlyai ' (cu.A.se), 'RhalorNyat '3 / 1 / 124 // | arthAdanapetamiti vA / 'dharmapathyartha- 41492 / / ityAdinA yat / 20 " arthyaM zilAjaturthyo (-nyarthe) budhe nyAyye'pi vAcyavat ''[ vizvaprakAzakozaH vAntavargaH, zro-23] iti mahe zvara / 4 girI bhavaM gairayam / nandyAdibhyo Dhak 4 / 2 / 97 / / 5 azmano jAyate azmajam / paJca zilAjatunaH // kSAraH kAMca: 4 11 1 kSarati galati kSAraH kSara sahalane ' (bhvA.pa.se.), jvalAditvANNaH / 2 kacyate badhyate kAcaH 'kaca bandhe'' (bhvA.A.se.), ghaJ / dve kAcasya // [ tiryakkANDaH - 4, pRthvIkAyaH pa.se.), 'karmaNyaN '3 / 2 / 1 // , 'TiDDhANaJ- '4 / 1 / 15 / / iti 30 GIp / 2 cakSuSe hitA cakSuSyA / 'zarIrAvayavAcca(-vAdyat) ' 5 / 1 / 6 // iti yat / 3 kule tiSThati kulatthA, pRSodarAdiH / kulatthApratikRtiH kulatdhikA / 'ive pratikRtau 5 / 396 // iti kan, 'pratyayasthAt 7 13 144 // itI 17 18 tvam / yadvA kule tiSThatIti, 'supi sthaH '3 // 2 // 4 // iti kaH, 'puMyogAt - '4 / 1 148 // iti GISi tataH kan / "cakSuSyA hakprasAdA ca saiva coktA kulatthikA / kulAlI locanahitA kumbhakArI malApahA // 1 // " [ dhanvantarinighaNTuH, candanAdistRtIyo varga: lo- 140 ] iti dhanvantariH / trINi 'cavarDe' iti khyAtAyA: // 1062 // // 3 6 bolo gandharasaH prANaH piNDo goparasa: zaMza: / 22 1 balyate (bolyate) bolaH / bula nimajjane (cu.pa.se.), karmaNi ghaJ / vAtIti vA / 'vA gatigandhanayo: ' ( a.pa.a.), piJjAditvAdUlac / 2 gandhapradhAno rasaH gandharasaH / " rAjadantAditvAd rasagandho'pi " ["] iti svAmI / 3 prANityanena prANa: / 'ana prANane ' (a.pa.se.), bAhulakAdac / 4 piNDyate dravyAntarai: piNDa: / 'piDi saGghAte' (bhvA.A.se.), ghaJ / piNDasahatvAdvA / piSTa ityeke / 5 gAM pAti raso'sya goparasaH / gopa iti, rasa ityapi bhImavat 6 zazati zazazaza 50 24 25 plutigatau ' (bhvA.pa.se.), ac / SaT bIjAbolasya // 2 ralaM vasu maNiH 1 ramate mano'treti ratnam / ramu krIDAyAm ' (bhvA.A.a.), 'ramesta ca ' ( uNA - 294 ) iti napratyayaH, masya ca taH / ratnamaSTavidhaM hIrakAdi / [ yada vAcaspati:] "hIrakaM mauktikaM svarNaM rajataM candanAni ca / 1 2 kulAlI tu syAccakSuSyA kulathikA // 1062 // 1 kulamalati kulaalii| 'ala bhUSaNAdau' (bhvA. 1. ' n' iti4 // 2. 'kA-' iti // 3 4.5 pratyornAsti // 4 'kuru' iti1.5 // 5 'vindeH' iti1.4 // 6. dra. pR. 235 // 7 pyaM' iti4 // 8 - rityapi' iti4.5 / / 9. artha upayAcJAyAm' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // vizvaprakAzakoze, pR. 116 // 11. tulanIyo'marakoSaH 2 / 9 / 99 // kSIrataraGgiNyAdayaH // 15. 'alI' iti1.2 // 16. ' GIS' iti4 // 20. svAmisammato'yaM dhAtupAThaH // 21. 'pa-' iti3 // 22. dra. 24 - saM-' iti4 // 25. 'pluta-' iti3, maitreyasAyaNau ca 12. 'jvA-' iti3 // 13. 'kA-' iti4 // 17 'yadA' iti1. 3.4.5 // 18. 'GIpi' iti3.4 // padacandrikA, bhAga-2, vaizyavargaH, zrI- 676, pR. 766 // 26. dra. svopajJaTIkA4 / 1063 // pR. 235 // 27 26 zaGkhadharma ca ratnaM (vastraM) cetyaSTau ratnasya jAtayaH // 1 // " []iti / 2 vasati lakSmIratreti vasu, klIbe / 'vasa nivAse' (dhvA.pa.a.), 'mR (zu) svasnihitrapyasivasihani 40 svopaz2aTIkA 4 / 1061 // 10. 'nyAyye tu' iti 14. bandhane' iti 19. 'veDa' iti5 // 23. raM' iti3 // 27 'vasu' iti4 // Page #520 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1061-1066] vyutpattiratnAkarakalitA 479 klidibandhimanibhyazca'( uNA-10)ityuH / 3 maNati vadati padmarAge lohitklkssmiipusspaa'runnoplaaH||1064|| mahArghatAM maNiH, puMstrIliGgaH / 'maNa zabde '(bhvA.pa.se.), 1 padmasyeva rAgo'sya padmarAgaH, tatra, puMklI'-in '(unnaa-557)itiinprtyyH| 'kRdikaaraat-'(gnnsuu4| baliGgo'yam / "padmarAga [iva] rAgo lauhityamastya145 ||)iti GIpi 'maNI' ityapi / "nRpanIlamaNIgRha syeti, 'sptmyupmaanpuurvsyottrpdlopau'(vaa-212|24|) tviSAm''[naiSadhIyacaritam, sargaH-2, tho-75] iti zrIharSaH / iti samAsottarapadalopau"[]iti bRhaspatiH / 2 lohita maNikaH, mANikyametAvapi / trINi sAmAnyena ratnasya // eSa lohitakaH / 'lohitaanmnnau'5|4|30 // iti svArthe atha tadvizeSAnAha kan / 3 lakSmyAH puSpamiva lakSmIpuSpam / 4 aruNaH zoNa upalaH aruNopalaH / zoNaratnamapi / catvAri 40 1 tatra teSu ratneSu, vidUrAt prabhavati vaidduurym| 'lAli' iti khyAtAyAH // 1064 // 10 'vidurAt jy:'4|3|84|| iti jyaH / viDUragrAme hyadaH nIlamaNistvindranIlaH saMskriyamANaM maNitayA, tataH prathamaM bhavati / tRtIyavargatRtIyaSaSThasvaramadhyaH, svamate asau vAlavAye bhavati, 1 nIlavarNo maNi: nIlamaNiH / 2 maNInAmindro viDUre tu saMskriyata iti cet, satyam, vAlavAyasyA nIlazca maNiH indranIlaH, puNklii.| "indranIlaM mahAnIlam" 'pi viDUramiti saMjJA / athavA pRSodarAditvAd vAla [vaijyntiikoss:3|2|40 // ] iti klIbe vaijayantI / dve indranIlamaNeH / 'pAci' iti bhASA // vAyasya viDUra ityAdezaH, etau madhyaTavargIyau / "vaiDUryamaNizAdvalau"[]iti rudraTaH / tavargatRtIyamadhyo'pyaya sUcImukhaM tu hIrakaH / mitynye| "jaiyau madhyatavargIyau vaidUryamaNizAdvalauM''[zabdabhedaprakAzaH, yo 50(42)] iti zabdaprabhedaH / "vidara- varAraka ratnamukhyaM vajraparyAyanAma ca // 1065 // maNidIdhitiH"[] iti kAvyakalpalatAzrUSasiddhipratAne tRtIye, 1 sUcyA iva mukhamasya sUcImukham / 2 harati 20 uddiSTavarNanastabakastRtIyaH / " "vidUramaNi vaiDUryam , pakSe mano hIraH / bAhulakAt 'jorI ca rak '(uNA-181) vizeSeNa dUramatyarthaM maNiH"[] iti taTTIkA / zyAma- iti IkArontAdezo rakpratyayazca / svArthe kani hIrakaH, 50 varNametat / 2 vAlavAyAdrerjAtaM vAlavAyajam / "vidUra- puNsi| vAcaspatistu-"athA'strI hIrakaH''["]iti klIbebhavamutkRSTaM nikRSTaM vAlavAyajam"["]iti bhedo'tra nA'- 'pyAha / 3 varAH prazasyA arakA asmin varArakam / 'zritaH / dve vaiDUryamaNeH // 1063 // 4 ratneSu mukhyaM ratnamukhyam / 5 vajraparyAyA dambholimarakataM tvazmagarbhaM gArutmataM harinmaNiH / prabhRtayo nAmA'sya vajraparyAyanAma, tena vajram, dambholi rityAdi / "hIrakaM bhiduraM vajraM sUcivakraM varArakam' 1 marakaM tarantyanene mrktm| 'tu plavanatara [ madanapAlanighaNTuH, suvarNAdivargazcaturthaH, zro-55] iti NayoH '(bhvA.pa.se.), 'anyeSvapi dRzyate '(vaa-3|2| madanaH / paJca hIrakasya // 1065 // 101||)iti DaH / 2 azmano garbha: azmagabham, azma- viTajo rAjapado rAjAvartaH yonirityarthaH / 3 garutmata idaM jAtaM viSaM hantuM gAru30 tmatam / zaiSiko'N / 4 harinnIlavarNo maNiH hari 1 virATadeze jAto viraattjH| 'saptamyAM janerDaH' nmaNiH, nIlavarNo'yam / catvAri marakatamaNeH // 3297 // / vairATo'pi / 2 paTTena rAjate rAjapaTTaH / 60 1. '-rthatAM' iti4.5 / / 2. 'puMstrI' iti4|| 3. 'GIpi' iti4|| 4. 'mA-' iti5 // 5. "viDU-' iti2.3.4.5 / / 6. 'vaiDU-' iti1.2.4.5 // 7 'sA-' iti5 // 8. pUjyakastUrasUrimahArAjasampAditazabdabhedaprakAze tu "vaiDUryamaNi-zADvalau" iti dRzyate, abhidhAnacintAmaNikozaH, pR.234 // , shrii50|| 9. '-dhatiH' iti3.5 // 10. 'viDU-' iti3|| 11. dra. svopjnyttiikaa4|1063 // , pR.235 // 12. '-neti' iti1.2|| 13. '-bhyo-' iti1.3 // 14. 4pratau nAsti // 15. 'garbho'sya' iti3 // 16. '-ca' iti3|| 17. 'jorI ca' ityevoNAdigaNasUtram // 18. '-rA-' iti1.3|| 19. dra. svopajJaTIkA 41065 // , pR.236 // 20. '-stA' iti3|| 21. 'varArdhakam' iti madanapAlanighaNTau, pR,111, tho-55 // Jain Education Intemational Page #521 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 480 rAjadantAdiH / 3 Avartai rAjate rAjAvartaH / ' rAjadantAdiSu param '2 / 2 // 31 // / trINi virATajamaNeH // atha vidrumaH / raktAGko raktakandazca pravAlaM hemkndlH|| 1066 // 1 viziSTo drumo vidrumaH puMsi / vidravatyabdhau vA / bAhulakAnmaH / 2 rakto'Gko'sya raktAGkaH / 3 raktazcAsau kandazceti raktakandaH / 4 pravalati pravAlam, puMklI. / 'vala saMvaraNe' (bhvA.A.se.), jvalitikasantebhyo NaH '3 / 1 / 140 // / pravate samudre vA / 'pluG (pruG ) 10 gatau ' (bhvA.A.se.), ac / 5 hemnaH kandala iva hemakandala: / paJca pravAlasya // 1066 // sUryakAntaH sUryamaNiH sUryAzmA dahanopalaH / 2 1 sUryasya kAnto vallabhaH sUryakAntaH / sUryapriyo maNiH sUryamaNiH / 3 sUryasya azmA sUryAzmA, nakArAntaH / 4 dahanajanaka upalaH dahanopalaH / "agnimaNi: "[ ] iti kSIrasvAmI / catvAri sUryakAntasya // candrakAntazcandramaNizcAndrazcandropalazca saH // 1067 // 1 candrasya kAntaH candrakAntaH / 2 candrasya maNiH candramaNiH | 3 candrasyA'yaM cAndraH / 4 candrasyopalaH 20 candropalaH / catvAri candrakAntasya // 1067 // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ tiryakkANDaH-4, pRthvIkAyaH " sphaTikAstu trayasteSAmAkAzaspheTiko varaH 1 dvau kSIratailasphaTikAvAkAzasphaTikasya tu // 1 // dvau bhedau sUryakAntazca candrakAntazca tatra ca // []iti / zuktijaM mauktikaM muktA muktAphalaM rasodbhavam // 1068 // 1 zukterjAyate zuktijam / zuktirupalakSaNam, hastimastakAdyudbhavamapi / yadAha " hastimastakadantau tu daMSTrA zunavarAhayoH / megho bhujaGgamo veNurmatsyo mauktikayonayaH // 1 // " [] iti / 2 mucyante zubhasthaleSviti muktAH / muclR mokSaNe' (tu. u. a.), 'ktictau ca saMjJAyAm '3 | 3 | 174 // iti 40 ktac / muktA eva mauktikam / 'vinayAdibhyaSThak '5 / 4 / 34 // iti svArthe Thak / 'svArthikAH prakRtito liGgavacanAnyativartante'pi'[ ]iti SaNDhatvam / 3 mucyate zuktibhiH muktA / 4 muktAphalamiva muktAphalam / 5 rasAd ambhasa udbhavati rasodbhavam / ac / nAnAvidhatrasasthAvarANAM zarIreSu sacitteSvacitteSu vA utpattisadbhAve'pi pRthivIkAyatvameva / taduktaM zrIsUtrakRdadvitIyazrutaskandha-tRtIyAhAraparijJAdhyayanAvasAne- "ihegatiA sattA NANavihajoNiyA jAva kammaniyANeNaM tatthavukkamA NANAvihANaM tasathAvarANAM [pANANaM] sarIresu sacittaMsu vA acittesu 50 vA puDhavittAe ''[ zrImatsUtrakRtAGgam, dvitIyaH zrutaskandhaH, adhya-3, sUtram - 61] ityAdi / vRttizcA'sya- "ihaike sattvAH prANinaH pUrvaM nAnAvidhayonikAH svakRtakarmavazagAH nAnAvidhatrasasthAvarANAM zarIreSu sacitteSu acitteSu vA pRthivItvenotpadyante, tadyathA - sarpaziraH su maNayaH, karidanteSu mauktikAni vikalendriyeSvapi zuktyAdiSu mauktikAni, sthAvareSvapi veNvAdiSu tAnyeva "[ zrImacchIlAGkAcAryavihitavivaraNam, dvitIyaH zrutaskandhaH, adhya-3, sUtram - 61] iti vacanAnna duSTaM mauktikAnAM pRthivIkAyatvam" [ ]iti 14 // 1068 / / 4 sUryakAntacandrakAntau kasyA'zmano bhavataH ? ityAhakSIratailaspheTikAbhyAmanyau khasphaTikAvimau / 1 kSIradhavalaH sphaTikaH kSIrasphaTikaH / tailakAntaH sphaTikaH tailasphaTikaH / tAbhyAmanyau bhinnavarNAvimau sUryakAntendukAntau dvAvapyAkAzasphaTikAkhyAvityarthaH / kSIrasphaTikaH 1 tailasphaTikaH 2 AkAzasphaTika : 3, ete trayaH sphaTika bhedAH, tanmadhyAt tRtIyabhedasya AkAzasphaTikasya sUryakAntacandrakAntau dvau bhedau / yadvAcaspatiH 4 / 1068 // pR. 236 // 7 ' vati' iti3 // 11. 'mu-' iti3.4 // 12. ' ' iti4 // iti1, 'kAyakatvam' iti2.5 // 1. 'jvala-' iti1.2 // 2. sphu' iti3 // 3. 'kSIraH' iti3 // 4 'tailaH' iti3 // 5. ' - ram' iti4.5 // 8 'mastaka ' iti // 9 dra. svopajJaTIkA 4 / 1068 // pR. 236 // 10. 13. ' hA ' iti / 15. ' - mastakeSu' iti // 14 'tasANaM' iti3 // // samAptaH pRthvIkAyaH // 6 dra. svopajJaTIkA 'ktic' iti2.3.4 // 16. ' - kAyikatvam ' 30 60 Page #522 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // ekendriyeSu apkAyaH // toya jIvanajIvanIyasalilANAsyambu 9 // athA'pkAyAnAha jADyaM gacchati jalam / 'jaDa stambhe ( ), ac / "jalayatyantargataM vastvapavArayati vA jalam / 'jala apa__ vAraNe'(cu.u.se.), curAdiH, tataH pacAdyaci jalam''["]iti sarvAnandaH / "jaDatvAd jalam DalayoraikyAllatvam''["] iti tu klinggH| "jaDaM ca sa jaDAtmA paTurbhavAn''[KA. vAH zaM(sa 11.185] iti daNDI / " 'jala dhAnye (bhvA.pa.se.), dhAnyaM jaDatvamataikSNyamityarthaH"[ ] iti vRttiH / jaDati zItaM kIlalaM bhuka kaM ghanaraso yAdaunivAso'mRtam bhavati / yadvA jAyata iti jaH / 'anyeSvapi dRzyate' 3 / 2 / 101 // iti Do nirupadAdapi jnerbhvti| [jaiH] jAte: 30 prANibhirlAyateM' AdIyate iti jalam / 'lA dAne' kulInasaM kabandhaM ca prANadaM sarvatomukham / (a.pa.a.), 'ghaJarthe kvidhaanm'(vaa-3|3|58||) iti 1 nIyate nayati vA nIram / 'NI prApaNe' kaH''[] iti bhASyam / 4 dhati tRSNAmiti dakam / 10 (bhvA.u.se.), 'sphAyitaJci-'(uNA-170)ityAdinA rak / 'dA'vakhaNDana (di.pa.a.), 'kAra 'do'vakhaNDane'(di.pa.a.), 'kIcaka-'(haimoNA-33)ityake nIrte iti vA / nipUrvAd 'Irak gatau'(a.A.se.), asmAd nipAtyate, kvuni vA / "dagam"[zabdabhedaprakAzaH, shrii'igupdh-'3|1|135 / / iti kaH / nimnamIrte iti pRSo 42(52)]iti zabdaprabhedaH / 5 kAyati zabdAyate kam / darAdirvA / "nirgata udgato ro'gnirasmAditi vA / 'Dhalope 'kai zabde '(bhvA.pa.a.), bAhulakAd DaH / 6 unatti udpuurvsy-'6|3|111 // iti dIrghatve nIram"[] iti svAmI / kam / 'undI kledane'(ru.pa.se.), kvuni sAdhuH / [yadvA] "nImnamIrte [iti| nIrama, nizabdo'yaM vattau nimnavacanaH 'udakam - '(uNA-197) ityuNAdisUtraNa nipAtyate / tasminnapapade 'krmnnynn'3|2|1|| ityaNe, igapadhalakSaNaH "utpUrvAdaJcatervA (nlope'yaM nipAtyate' ityuNAdisUtravRttiH" 40 kaH, ityAtreyaH ''[mA.dhAtuvRttiH, adAdiH, dhAtusaM-11] iti [ ] iti) bhASyam / "udakasamAnArtha udazabdo'pyasti tathA mAdhavaH / 2 nimnonnatiM vArayati vAri, klIbe / 'vRJ cA'saMjJAyAmasannodaM prasannodam"[]iti kaiyaTaH / 7 pIyate varaNe'(cu.u.se.), NijantaH, 'vasirapijapirAjivajidhvaji- pAnIyam / 'pA pAne '(bhvA.pa.a.), 'tavyattavyAnIyaraH' 20 sahitaniradivAribhyaH ija'('vasivapiyajirAjivajisadihanivA- 3196 // ityanIyara, klIbe'yam / 8 ambhaH iti / zivAdivAribhya ija') (uNA-564) itIja / 3 jaDati 'Apla vyAptau'(svA.pa.a.), 'udake numbhau(mumbhau) ca' 1. '-yamAha' iti3|| 2. '-rNA' iti2.3.4|| 3. 'syAt' iti // 4 kakArAnubandho haimamate // 5. '-ditvAdvA' iti4|| 6. dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zrI 232, pR.276 // 7 ama.kSIrasvAmikRtaTIkAyAm-"nayati nIram / " ityeva dRzyate 194 // , pR.61|| 8 ito'gre 3pratau 'vA' iti dRshyte|| 9, --NyaNi' iti4|| 10. '-padheti' iti // 11. '-ti' iti3.4.5|| 12. 1.3.4.5pratiSu nAsti // 13. kSIrataraGgiNyAdau na dRzyate // 14 dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zrI-231, pR.274 // 15. sarvAnandakRtaTIkAsarvasve-"jalam / 'jala dhAnye' / pacAdiH / " iti dRzyate, bhA-1, 110 // 3 // , pR.177|| 16. "jala ghAtye / ghAtyaM jaDatvam, ataikssnnymityrthH|" iti svAmI, bhvAdiH, dhAtusaM-570, pR.122 // 'jala dhAnye' iti maitreyaH, 'jala dhAnye' iti kAzakRtsnIye(pR.106) cAndre (1563) ca pAThaH / ArdIkaraNaM ca tadarthaH iti kannaDaTIkAto'vagamyate / 'jala ghAtane' iti sAyaNaH // 17 'jaDaH' iti1, 'jalaM' iti3|| 18. 'jAyate' iti1|| 19. '-lIyate' iti3.4.5 // 20. pUjyakastUrasUrimahArAjasampAditazabdabhedaprakAze-'udake syAdudaM samam' iti dRzyate, abhidhAnacintAmaNikozaH, pR.234 // , zivadattazAstrisampAdidvirUpakoSAparanAmazabdabhedaprakAze-'udake syAddakaM tathA' iti dRzyate, amarakoSaH, pR.411|| 21. koSThAntargatapAThaH 4pratau na dRshyte|| 22. ito'gre 5pratau kvuni' iti dRshyte|| 23. dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zUo-231, pR.275 // , tatra-"tathA ca-"prasonnadam"iti asaMjJAyAmapi udazabdaH prayujyate-iti kajjaTaH (pA. 6 / 3 / 57 // )" iti dRzyate // Page #523 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 482 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, apkAyaH (uNA-649)ityatrA''po hrasvo'sunniti ca vartate / vyA- amati gacchati dezAd dezAntaramiti ambu, kliibe| 'ampnoti sarvamityambhaH / tathA cAtharvaNIzrutiH "sarvaM vA (ama) gatau'(bhvA.pa.se), 'kamyamibhyAM ba:'( idamammayaM Apo vA idaM sarvam"[] ityAdiranuvAkazceti iti buH / ambatIti (ambata iti) vA / 'abi labi bhASyam / amatIti ambha iti vA / 'am (ama) sraMsane '(bhvA.A.se.), 'bhRmRtazIca[ri] tsari-'(uNA-7) 30 gatau'(bhvA.pa.se.), 'ame(k ca'( )ityasun, bhugAgamazca / ityAdinA bAhulakAdato'pyupratyayaH / 16 nimnonnataM vArayati ""abhi katthane '(bhvA.A.se.), '-asun'(uNA-628) vAH / 'vRJ varaNe'(cu.u.se.), NijantaH, tadantAt kvip, ityasun"[]iti mAdhavaH / 9 kuM bhuvaM zyati tanU- 'nnernitti'6451|| iti NilopaH, halGyAdilopaH, rephasya karoti kuzam / 'zo tanUkaraNe'(di.pa.a.), 'anyeSvapi visarjanIyaH / vArzabda: klIbe / "vAri patanti nadanti dRzyate'( )iti DaH / kuzyati thuiSyati bA / 'kuza mayUrAH''[ ]iti ghaTakarparaH / "vArzabdaH strIliGgaH''[ ] 10 zreSe'(di.pa.se.), 'igupdh-'3|1|135|| iti kaH / 10 iti tu klinggH| "pUrvottarayoH sAhacaryAt strIklIbayorvAr" tAyate pAlayati toyam / 'tAya santAnapAlanayoH '(bhvA. ["]iti tu paJjikA / "vAH stryApo bahuSu striyAm" . A.se.), aci, pRSodarAditvAdotvam / tavatervRddhikarmaNaH, [ ]ityamaramAlA striyAm / vArau, vAraH ityAdirUpANi / 'adhyAdayazca'(uNA-551)iti yatpratyayo nipAtito drssttvyH| 17 saMvaram iti / saMpUrvAd vRNote: 'grahavRdRnizcigamazca' tavati vardhate varSAsviti bhASyam / 11 jIvyate'nena jIva- 3358 // ityap / saMvriyate medhairiti / yadvA pacAdyac / 40 nam / 'jIva prANadhAraNe'(bhvA.pa.se.), karaNe lyuT / 12 saMvRNoti hi bhUmim / pRSodarAditvAt sasya zatve zambaraM evaM jIvanIyam / bAhulakAt karaNe'pyanIyar / 13 (salati tAlavyAdyapi / yadvA zambo vajram, tadvAnindraH, matvarthIyasya nimnamiti) salilam iti, dantyAdiH / 'sala (Sala) luk, 'rA dAne'(a.pa.a.), zambena indreNa dIyata iti gatau'(bhvA.pa.se.), 'salikalyanimahibhaDibhaNDicaNDi- zambaraH / 'ghaJarthe kvidhaanm'(vaa-3|3|58 ||)itysyop zaNDituNDipiNDeikukibhUbhya ilc'(unnaa-54)| "salati lakSaNArthatvAt kH| zambatIti vA / 'zamba saMvaraNe' 20 gacchati, nimnaM dezaM gamyate prANibhirvA"[ ]iti bhaassym| ( ), 'saMva ca'( ), 'Rccheraran '(uNA-411)iti 'sR gatau'(bhvA.pa.a.), bAhulakAdilac vA / ralayorekatva- bAhulakAdaran, tasmAdayaM dantyAdistAlavyAdizca'["] iti smaraNAt 'sariraM sarilaM salilam'[ ]iti vAcaspatiH / sarvadharaH, paJjikA ca / 18 kSIram iti / 'ghasla adane' 14 Rcchati aryate vA arNaH, klIbe / 'R gatau' (bhvA.pa.a.), 'ghasezcicca (uNA-474) itIran, cakArAt (bhvA.pa.a.), 'udake nuT ca'(uNA-636)ityasun, nuDA- 'kvip ca' ityanuvartate, 'gmhnjn-'6|4|98 // ityupadhA- 50 gamazca / 'RNotIti vaa| 'RNu gatau'(ta.u.se.), '-asun' lopaH, 'khari ca'8455 / / iti ghakArasya kakAraH, 'shaasi(unnaa-628)itysun| arNasI, arNAsi ityAdi / 15 vasi[ghasI]nAM ca'8360 // iti Satvam / adanti taditi .sa.), karaNe niyam / bAha 1. 'ameDhuk ca'(uNA-652)ityasya parivartitasUtraM pratibhAti // 2 'kathane' iti3, 'abhi rabhi zabde-iti durga:' kSIrataraGgiNyAm // 3 mAdhavIyadhAtuvRttau 'rebhR zabde (bhvAdiH, dhAtusaM-264, pR.119)ityatra "ambha:-asun" iti dRzyate // 4. '-ti' iti3.4.5|| 5. 'bha-' iti3.4.5|| 6. "tu ('turustuzamyamaH sArvadhAtuke '7 / 3 / 95 // ) iti sautro dhAtuH (a.pa.a.) gativRddhihiMsAsu / ayaM ca lugvikaraNa iti smaranti // " siddhAntakaumudI, adAdiH, pR.456|| 7 'nipra-' iti5|| 8 ito'gre 4pratau 'vA' iti dRzyate // 9. 4pratau nAsti // 10 -neti' iti1|| 11. koSThAntargatapATha: 1.3pratyornAsti // 12. 1.3pratyornAsti // 13 'sala-' iti4|| 14. uNAdigaNasUtre na dRzyate // 15, '-piNDituNDi-' ityuNAdigaNasUtre // 16 '-kya-' iti4.5|| 17 'salilaM' iti3.5|| 18 dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zo-230, pR.274 // , raamaashrmii1|10|3||, pR.119 / / , tayoH "sarilaM saliraM salilam" iti dRzyate // 19. 'avatIti' itira, 'avitIti' iti3|| 20. 'rabi labi abi zabde' 'labi avalaMsane ca' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 21. 1.4pratyornAsti // 22. dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zrI-231, pR.274|| 23 '-jaH' iti3|| 24 'zabe-' iti1.4|| 25. '-ram' iti3|| 26 5pratau nAsti // 27 curAdigaNe 'sAmba saMbandhe' iti svAmI, 'Samba sambandhe' 'zamba ca' iti maitreyaH, 'Samba sambandhane' iti sAyaNaH // 28 '-raraH' ityuNAdigaNasUtre // 29, dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, bho-232, pR.274 / / 30. 'ghase: kicca' ityuNAdigaNasUtram // 31. 'ghasya kaH' iti4 // 49 Page #524 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1069-1070] vyutpattiratnAkarakalitA 483 kSIram / 'kSara saJcalane'(bhvA.pa.se.), asmAd bAhalakAdI- 28 ghanasya raso ghanarasaH, puMsi / "puMstvaM pramAdAt"[] ranpratyayaSTilopazca / kSarati hi tanmaghAt / yadvA 'kSi iti kaliGgaH / "klIbe ghanarasam''["]iti mAlA / tathA 30 nivAsagatyoH '(tu.pa.a.), 'suvisikSibhyAM dIrghazca'(uNA- ca-"apsvapi zambarapippalakurzakamalakANDaviSavanapayAMsi / 183)iti rk(krn)| 19 puSNAti tRptiM puSkaram / 'puSa ghanarasamambu kSIraM ghRtamamRta jIvanaM bhuvanam''[ ]iti ratnapuSTau'(vyA.pa.se.), 'puSaH kit'(uNA-444) iti karaca koSaH, tadayuktam, "puMlliGgaH syAd ghanarasaH saandr(krn)| 20 meghAnAM puSpaM prasavo meghapuSpam / 21 / niryAsanirayoH"["] iti rabhasAt, "ambhorNastoyaM nIraM ca kAmyata iti kamalam / 'kamu kAntau'(bhvA.A.se.), nAraM ghanarasaH pumAn''[ ]iti zabdArNavAcca / 29 yAdasAM vRSAditvAt kalac / 22 Apnuvanti vyApnuvanti ApaH / nivAso yAdonivAsaH / 30 nAsti maraNamasmAditi 'Apla vyAptau'(svA.pa.a.), 'Apnotehrasvazca'(uNA-216) amRtam // 1069 // 30 kau lInaM zRiSTaM zyati kulI10 iti kvip, ap, 'aptR-'6|4|11|| AdisUtreNa dIrghatve nasam / 31 kaM sukhaM vAyuM zarIraM vA badhnAti kabandha ApaH, striyAM bahuvacanAntaH / Apnoterasuni Apasiti nam / 'bandha bandhane'(tryA.pa.a.), 'karmaNyaNa'3 / 2 / 1 // / sakArAnto'pi klIbe / "ApobhirmArjanaM kRtvA''[ ] iti vAsavadattAyAm-"sarasi nRtyatkabandhe'[ ], mAghe ca 40 smRteH / 23 pIyata iti payaH / 'pA pAne'(bhvA.pa.a.), "calitoddhatakabandhasampadaH"[zizupAlavadham, sargaH-16, thrI'pibaterI(-ri) ca'(dazapA.950)ityasun / 'pIG pAne' 67] iti prayogAt kabandhamityakhaNDa nAma / "kaM 1 (di.A.a.) asmAd vA'sun / 'paya gatau'(bhvA.A.se.) bandham iti dve nAmnI"[] ityeke / tanmate'tra kazabdoasmAd vA'sun / 24 pIyate pAthaH, klIbe etau / 'pA 'dantaH, " "nIraM vAri jalaM dakaM kam''(zo-1069)ityatra pAne '(bhvA.pa.a.), 'udake thuT ca'(uNA-643) ityasun, kamiti mAntamavyayam / makAramadhyaM kamandham"[] ityapare / [thuTa ca], / " 'pibaterasun'( )ityasunpratyayaH thugAgamazca" 32 prANAn dadAti prANadam / 'Ato'nupasarge kaH' [mA.dhAtuvRttiH, bhvAdiH, dhAtusaM-647] iti mAdhavaH / 323 // / 33 samaviSamacalanAt sarvato mukhAnyasya 20 pAthasI, pAthAMsi, ityAdi klIbe / 25 kIlA(kIlAM) srvtomukhm| sarvadigvRttervA / ctustriNshjjlsy| zeSazcAtra jvAlA(jvAlAM) alati vArayati kIlAlam / 'ala "jale divyamirA sevyaM kRpITaM ghRtamaGkaram / bhUSaNAdau'(bhvA.pa.se.), 'krmnnynn'3|2|1|| / kIlyate viSaM pippalapAtAlamalinAni ca kambalam // 1 // badhyate setubhiriti vA / 'kIla bandhe '(bhvA.pa.se.), pAvanaM SaTrasaM cApi pallUraM tu sitaM payaH / bAhulakAt kAlan / 26 bhuvanam iti / 'bhU sattAyAm' kiTTimaM tadatikSAraM zAlUkaM paGkagandhikam // 2 // (bhvA.pa.se.), 'bhUsUdhUbhrasjibhyazchandasi'(uNA-238) iti andhaM tu kaluSaM toyamatisvacchaM tu kAcimam // " kyunpratyayaH, uvaGAdezaH / bhavantyanena sarve padArthA iti [shessnaammaalaa4|164-166||] iti / ghRtamiti 'ghR bhuvanam / 27 vanyate sevyate vanam / 'puMsi saMjJAyAM ghaH kSaraNadIptyoH '(ju.pa.a.), 'aJjisibhyaH kt:'(unnaapraayenn'3|3|118 // iti ghaH / "vAnam"[ ]ityujjvaladattaH / 369) / yadvA 'gatyarthAdakarmakAt- '3 / 4 / 72 // ityAdinA 50 1. '-lopo ceti' iti1|| 2. 'zusicimInAM dIrghazca' ityuNAdigaNasUtram // 3. dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zrI-231, pR.273 // 4. '-tiH' iti3|| 5. 'pAterasun' iti mA.dhAtuvRttau, pR.246 // 6 'alayati' iti1|| 7. kSIrataraGgiNyAmasya dhAtoSTIppaNI draSTavyA, bhvAdiH, dhAtusaM-343, pR.81|| 8 'bandhane' iti3|| 9 dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zo-231, pR.275 // , tatra-'vanam' iti dRzyate // "yattubhuvanavad bAhulakAt kyuni 'anudaattopdesh-'(6|4|37)ityaadinaa nalope vanam-ityujjvaladattaH-iti mukuttH| tnn| 'anudaattopdesh-(6|4|37) ityanunAsikalopasya kGiti jhali vidhAnAt kyuni tadaprasaGgAt / anyathA vanyata ityAdAvapi prasaGgAt" iti raamaashrmii2|10|3||, pR.120 // 10. dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zro-233, pR.277|| 11. '-kusuma-' iti3|| 12. '-ta-' iti3|| 13. 'saMjI-' iti3|| 14. '-na-' iti1.3.5 // 15. raamaashrmii1105||, pR.121|| 16. 'badha' iti3.5|| 17 '-ndhaH' iti3|| 18. 'va-' iti1.2.4||, '-ddhata-' ityasya sthAne zizupAlavadhe '--' iti dRzyate, pR.420|| 19. '-NDa-' iti 1.4 // 20. '-va-' iti1.2|| 21. '-nali-' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 22. 'zi-' iti5|| 23. '-da-' ityaSTAdhyAyyAM na dRzyate // Jain Education Intemational Page #525 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 484 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, apkAyaH kartari ktaH / jigharti kSarati meghAt, parvatAdibhyo vA / uttAnaM tadvilakSaNam / "dIpyate vA''[] iti bhaassym| viSamiti / 'viSla 1 UrdhvaM tanyata iti uttAnam / 'tanu vistAre' vyAptau'(ju.u.a.), 'visservyaaptikrmnni-'(dshpaa-9|20) (ta.u.se.), ghaJantaH / tato gambhIrAd vilakSaNamanyat / iti kapratyayaH / veveSTi vyApnoti sarvamiti / yadvA "uttAnaM syAdagambhIre tathA suptonmukhe'nyavat''[vizvaprakAzavipUrvAt 'SNA zauce'(a.pa.a.)ityasmAd 'anyeSvapi kozaH, nAntavargaH, zrI-55] iti mahezvaraH / "gmbhiirmunntdRshyte'3|2|101|| iti janervidhIyamAno Do bAhulakAd madhyam"[]iti taTTIkA / 'cholara' iti bhASAyA ekam // bhavati, NAkAralopo'pi bAhulakAdeva / vizeSeNa snAtyaneneti viSam / taddhi prathamaM zaucasAdhanam / vipUrvAt acche prasanne sevatervA pUrvavaDDapratyayaH / "taddhi snAnapAnAvagAhanArthibhiH 1 na chyati dRSTamiti accham / 'cho chedane'(di. 10 sevyate"[] iti bhASyam // pa.a.), 'supi-'3|2|4|| iti kaH / adyata iti vA / 40 asthAdhA'sthAgamastAghamagAdhaM cA'talaspRzi 'tudimadi-'(haimoNA-124)iti chk| na chAdyata iti vaa| // 1070 // 'chada apavAraNe'(cu.u.se.), 'anyessvpi-'3|2|101 // iti 1 tiSThati jano'tra sthAgham, na sthAgham asthA ddH| 2 prasIdati sma prasannam / 'Sadla "vizaraNAdau '(bhvA. gham kavargacaturthAntaH / 2 sthagyate sthAgama, na sthAgama tu.pa.a.), 'nisstthaa'3|2|102|| tatra / dve nirmljlsy|| asthAgam, kavargatRtIyAntaH / 3 tiSThati stAgham , na tat // 1071 // stAdham astAgham, dantyaturyavargAdyamadhyaH, kvrgcturthaantH| trayo'pi pRSodarAditvAt sAdhavaH / 4 nAsti gAdhaH prati 1 na accham anaccham / 2 A samantAd SThAprakarSasthitiratreti agAdham / 'gAdhU pratiSThAlipsayoH' vilati bhinatti dRSTimiti Avilam / "vila bhedane '(tu. (bhvA.A.se.), pacAdyaci, 'najo'stya rthaanaam-'(vaa-2|2| pa.se.), 'igupdh-'3|1|135 // iti kaH / 3 kalyate 20 24||)iti samAsaH / 5 nAsti tale'dhaH spRk sparzo kalaSama / 'kalaNa saGakhyAne'( ), 'pa(pokali saGkhyAne'( ), 'pR(pR)kalibhyAmu'syeti atalaspRk, vynyjnshkaaraantH| paJcA'pi vAcya sscN'(dshpaa-9|15||)| gambhIrAdyAH kaluSAntA vAcya- 50 liGgAH / paJca asthAghajalasya // 1070 // linggaaH| trINi 'DohulU pANI' iti khyAtasya // 1071 // nimnaM gabhIraM gambhIram 1 nikRSTo mnA'bhyAsaH salilasyA'treti nimnm| avazyAyastu tuhinaM prAleyaM mihikA himam / nIcabhAvamabhyasyatIti vA / 'mnA abhyAse'(bhvA.pa.a.), stuSArazca 'ghajarthe k:'(vaa-3|3|58||), 'supi-'3|2|4||iti yoga 1 avazyate (avazyAyate) avazyAyaH / 'zyaiG vibhAgAd 'Ato'nupasarge kH'3|2|3 // vA / 2-3 jalajantavo gacchantyatreti gabhIram, gambhIram ca / 'gamla gatau' gatau'(bhvA.A.a.), 'shyaavydhaashru(su)-'3|1|141|| iti (bhvA.pa.a.), 'gAG gatau'(bhvA.A.a.), 'gAdhR pratiSThA nnH| 2 tohayati (tohati) ardayati tuhinam / 'tuhir lipsayoH '(bhvA.A.se.)ityasya vA, 'gabhIragambhIrau'(uNA- duhir uhir ardane '(bhvA.pa.se.), 'vepituhyo [ha sva] zca' 30 475)itIrani sAdhU / trINi gambhIrajalasya / 'UI' iti (uNA-210)itInan, sa ca kit, dhAtArhasvatvaM ca / 3 bhASA / "asthAghAdayo'STAvekArthAH''[] ityeke / pralIyate sarvamatreti pralayo himavAn, pralayAdAgataM praaleym| 1. '-diti' iti1|| 2. 'ca' iti3 // 3. '-tA-' iti1|| 4 '-dhyaM' iti5 // 5. '-dhRG' iti3|| 6. '-sa-' iti4 // 7. tulniiyo'mrkossH1|10|15|| 8 1pratau nAsti, 'catvAri' iti3.4.5 // 9. 'jalasya' iti3|| 10. 'UMDUM' iti4, 'uMDU' iti3|| 11. 'astA-' iti1.4.5 // 12. 'suto-' iti3|| 13. 'chA-' iti1.2|| 14 'bhASA' iti1.5|| 15. 4pratau naasti|| 16. 'visa-' iti1 / / 17 1.2.4.5pratiSu nAsti // 18. 'kala' iti4, haimamate NakAnubandhazcarAdeH // 19. 'punahikalibhya uSac'(uNA- 515)iti (paJcapAdI) uNAdigaNasUtram // 20. 'Da-' iti1, 'Du-' iti2|| 21. '-lu' iti2.5 // 22. 'zye-' iti1.3.5 // 23. 3pratau nAsti // 24. sAyaNasammato'yaM dhAtupAThaH, "tuhir uhir ardane' iti svAmI, 'tuhir duhir ardane' iti maitreyaH // Jain Education Intemational Jain Education Intermational Page #526 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1070-1074] vyutpattiratnAkarakalitA 485 'tata aagtH'4|3|74 // ityaNa, 'kekayamitrayupralayAnAM ityAcAryAH / "kSIrodAdiSvapyupamayA sAgaravyapadeza:"[] yAderiyaH 7 / 3 / 2 ||itiiyaadeshH| 4 mehati mihikA / 'miha iti bhaTTAH / 3 avAramiva pAraM pArataTamasya avAra- 30 secane'(bhvA.pa.a.), bAhulakAdikan / dhUmamahiSI-dhUmikA- pAraH / 4 akutsitaM pAramasya akUpAraH / 'anyeSAdhUmarI ityapi / 5 hinoti vardhate jalamaneneti himm| mpi-'6|3|137|| iti dIrghaH / "na kuM pRthvIM piparti 'hi gatau vRddhau ca'(svA.pa.a.), bAhulakAnmak / hanti pUrayati mryaadaapaalnaaditykuupaarH''[am.kssiir.1|9|1||] sattvAniti vA / 'hana (hana) hiMsAgatyo: '(a.pa.a.), iti svAmI / "avidyamAnAH kuH pRthivI pAre'sya''[ ] 'hanterhi ca'(uNA--144) iti maka / 6 nihiyate niihaarH| iti tvanye / "na kuM pRthivIM pRNoti karmaNyaNi 'anye'hRJ haraNe'(bhvA.u.a.), ghajantaH, 'upasargasya ghji-'6|3| SAmapi-'63 137 // iti dIrghatve'kUpAraH"[] ityeke / 5 122 // iti dIrghaH / 7 tuSyantyanena tuSAraH / 'tuSa udakAni dhIyante'treti, udadhiH / 'karaNAdhikaraNayozca' 10 tuSTau'(di.pa.a.), 'tuSArAdayazca'(uNA-419) ityArani 3 / 3 / 117 // iti karmaNyupapade'dhikaraNe'rthe kipratyayaH, 'peSaMvAsavAhanadhiSu c'6|358|| iti udakasyodAdezaH / sAdhuH / ete trayo'pyastriyAm / sapta himasya // "asaMjJAyAmapyudAdeze udadhirghaTa ityapi"[ ]iti bhaTTaH / 6 40 himAnI tu mahaddhimam // 1072 // arNAsi santyatreti arNavaH / 'arNasaH salopazca (vA1 mahaddhimaM himAnI / 'himAraNyayomahattve'(vA 5|2|109||)iti vapratyayaH / 7 vIcIstaraGgAn malate 4 / 149 ||)iti GISAnukau / ekaM himasaMhateH // 1072 // dhArayati viicimaalii| 'mala dhAraNe'(bhvA.A.se.), grahAdi tvANiniH / 8-11 yAdasAM srotasAM vArAM nadInAM ca pArAvAraH sAgaro'vArapAro IzaH, tena yAdaIzaH, srotaIzaH dantyasAdiH, vArIzaH, 'kUpArodadhyarNavA vIcimAlI / nadIzaH / yaugikatvAd yAdaHpatirityAdayaH / 12 sarAMsi jalaprasaraNAni, sarAMsi jalAni vA santyasyeti sara svAn / "saro nIre taDAge ca''[] iti rudraH / bhUmni 1073 // matupa, 'tasau matvarthe '1 / 4 / 19 // iti bhasaMjJA, tena na padakAryam / sarasvantau ityAdi / 13 syandatyApo'treti 50 Akaro makarAd ratnAjalAd nidhi-dhi-rAzayaH / . AkarA makarAd ratnAjjalAd niAdha-dhi-rAzayaH / sindhaH, puMsi striyAM ca / "saritsAgarayoH sindhuH smRtaH 20 1 pAramApiparti pArApAraH, pR pAlanapUraNayoH' strIpuMsayorasau"[ ] / gauDastu-"nado gajamadaH sindhu (ju.pa.se.), 'krmnnynn'3|2|1||, japAditvAd vatve rdezo nA sarita striyAm''[]ityAha / 'syandU prasravaNe' pArAvAraH / pAramAvRNoti vA / pAramivA'vAramarvA[k] (bhvA.A.se.), 'syandeH saMprasAraNaM dhazca'(uNA-11) ityukUlamasya dustaratvAditi vaa| pAramapAM na rAti datta iti pratyayaH / 14 udakAni santyatra udanvAn / 'udanvAnupRSodarAditvAd vA / 2 "garbhasthe'smin etanmAtre sapalyA dadhau c'8|2|13 // iti sAdhuH / udanvantau, udanvantaH garo dattaH, tato gareNa saha sadyo jAtatvAt sagaraH / ityAdi / 15 mitaM samaryAdaM dravati gacchati mitadruH / sageNa'vatAritvAt , 'tsyedm'4|3|120|| ityaNi sAgaraH" 'du dru gatau'(bhvA.pa.a.), 'mitvaadibhyshc'(vaa-3|2| [padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zro-229]iti mizrAH / 180||)iti DuH / 16 candrodaye ApaH samyagundanti "sagaraputrANAmayaM [taiH] khaattvaat''[svopjnyttiikaa4|1073] klidyantyAtreti samudraH / sampUrvAd 'undI kledane' 60 1. 'tuSa-' iti1.3.5 // 2. ama.kSIrasvAmiTIkAyAM na dRzyate // 3. 'A-' iti5 // 4 ama.kSIrasvAmikRtaTIkAyAm-"na kuM pRNAti maryAdApAlanAdakUpAraH / " iti dRzyate, pR.61 // 5, dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zo-229, pR.272 // 6 '-pi' iti5|| 7. padacandrikAyAm-"na kuM pRthvIM vRNoti / aNi (paa.3|2|1) pUrvavad dIrdhe "akUvAra" ityanye / " iti dRzyate, vArivargaH, tho-229, pR.272|| 81.3.4.5 pratiSu nAsti // 9 'NA-' iti3|| 10. 'arNaso lopazca' iti vArtikasvarUpaM dRzyate // 11. 'zro-' iti1.3.4.5 / / 12. dra. raamaashrmii1|10|1||, pR.119|| 13. 'sAdhuH' iti3.5|| 14 'saMjJA' iti1 // 15. 'prazra-' iti3, 'zravaNe' dRti svAmimaitreyau // 16. '-dyatya-' iti3.4, ' dyate'-' iti1|| yAdaH-sroto-vA-naMdIzaH sarasvAn Page #527 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 486 (ru.pa.se.) asmAt 'sphAyitazci- ' (uNA - 113 ) ityAdinA rak, 'aniditAM hala:- 6 4 24 // iti nlopaH / uktaM ca vAyupurANe - " ApAM caiva samundene sa samudra iti smRtaH " [] iti / " mudrA maryAdA, tayA saha vartate "[]iti tu paJjikA / "sam samyag ud gatau ro'gniH "[ ]iti tu kaumudI / mudaM rAnti dadati tAni mudrANi ratnAni, mutpUrvAd rAte: 'Ato'nupasarge kaH '3 / 2 / 3 // taiH saha vartata iti vA // 1073 // 17-18 makarazabdAd ratnazabdAccA'gre Akaro yojyaH / makarANAmAkara utpattisthAnaM makarAkaraH, 10 makarAlayo'pi / ratnAnAmAkaro ratnAkaraH, ratnarAzirapi / 19-29 jalazabdAdagre nidhyAdayo yojyAH, tena jalanidhiH / jalanidhaizcAnyopasarganivRttyarthamupAdAnam / jaladhiH, jalarAziH / yaugikatvAd [vArinidhiH, vAridhi:,] vArirazirityAdayaH / ekaviMzatiH samudrasya / zeSazcAtra" samudre tu mahAkaccho dArado dharaNIplavaH / mahIprAvAra urvaGgastimikozo mahAzayaH // 1 // " [zeSanAmamAlA 4 / 167 // ] // dvIpAntarA asaGkhyAste / abhidhAnacintAmaNinAmamAlA te samudrAH, dvIpAnyantareM yeSAM te dvIpAntarAH, asa20 GkhyAH saGkhyArahitAH // saptaiveti tu laukikAH // 1074 // tu punaH, laukikA mithyAdRSTayo gatAnugatikAH saptaiva samudrA iti prAhuH // 1074 // tAnAha lavaNakSIradadhyAjyasurekSusvAduvArayaH / laukikasaptasamudrANAM nAmAni, lavaNaM kSIraM dadhi AjyaM surA ikSurasaM svAdu ca vAri yeSAM te tathA, 1 lavaNavAriH lavarNasamudraH 1, 2 kSIravAriH kSIrasamudraH 2, [ tiryakkANDaH - 4, apkAyaH 3 dadhivAriH dadhyudasamudraH 3, 4 AjyavAriH ghRtodasamudraH 4, 5 surAvAri: surodasamudraH 5, 6 ikSuvAriH 30 ikSUsamudraH 6, 7 svAduvAriH svAdUdasamudraH 7 / yadAhuH" lAvaNo 1 rasamayaH 2 surodaka : 3 sArpiSo 4 dadhijala: 5 payaH payAH 6 / svAduvAri 7rudadhizca saptamastAn parItya ta ime vyavasthitAH // 1 // " [ ]iti // taraGge bheGgavacyuyutkalikAH 1 tarati UrdhvaM tiryak plavate taraGgaH / tR plavanataraNayo:'(bhvA.pa.se.), 'trAdibhyazca' (uNA- 117 ) ityuGgac / taran gacchatIti vA, pRSodarAdiH, tatra / 2 bhajyate vAyunA bhaGgaH / 'bhaJja Amardane' (ru.pa.a.), bhAve 40 ghaJ, 'cajo : - 7 / 352 // iti kutvam / 3 vAti gacchatIti vIciH / ' vA gatigandhanayo: ' ( a.pa.a.), 'vAte: kit' (uNA- () itIciH, 'Ato lopaH - '6 // 4 // 64 // ityAlopaH / "vismayaM cinotIti pRSodarAdirvA / jalairiti vA / 'veJ tantusantAne ' (bhvA.u. a.), 'vejo Dit (Dicca)' (uNA-512 ) itIciH, striyAm / 4 RcchatyUrdhvaM tiryak ceti UrmiH, astriyAm, dIrghAdiH / 'R gatau ' (bhvA.pa.a.), 'arterUcca' (uNA - 484 ) iti mipratyayaH / "UrmiH strIpuMsayo: " [ ] iti gauDaH / 5 utkalate utkalikA / 'kala saGkhyAne '(bhvA.A.se), kvun / 50 paJca taraGgasya // 18 mahati tviha // 1075 // laheryullolakallolAH 1 iha taraGge mahati vRddhe // 1075 // jalaM harati lahariH, pRSodarAditvAt, 'kRdikArAt- '( gaNasU- 411 045 // ) iti GISi laharI / 2 ud UrdhvaM lolati ullolaH / 'lula vilolaneM' ( ), ac / ullolayati unmAdayati 1. ' - dirak' iti1, 'iti rak' iti4 // 2. ' - dante' iti3, 'sunandena' iti5 // 3. dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zro-229, pR.271 // 4 'dadAti' iti3.5 // 5 -dhi-' iti2.5 // 6 'ti' iti1.2.3 // 7 ' - dharaH' iti // 8 'raM' iti1, 'rA' iti // 9. - NodadhiH sa- ' iti, ' - Nodasa-' iti2 // 10. 'ikSu-' iti1.5, 'ikSo-' iti4 // 11. svAdu-' iti, 'svAdUdaza- iti5 // 12 dra. svopajJaTIkA 4 / 1075 // , pR. 239 // 13. 'iJajAdibhyazca' iti3, 'taratyAdibhyazca' ityuNAdigaNasUtram // 14. 'tU' iti3 // 15. ' -caH' iti5 // 16. ' vizma -' iti1.3 // 17. 'veti' iti1.3 // 18. bhvAderabhihitatvAt 'zabdasaGkhyAnayo:' iti yuktaH // 19. pi' iti3 // 20. mA. dhAtuvRttau bhvAdau 'luTa viloDane' ityatra sAyaNenoktam- "bhUsUtre sudhAkara:- "lula viloDane' iti lAnto'pi dRzyate, "loladbhujAkArabRhattaraGgam" [ zizupAlavadham, sarga: 3, zrI - 72] iti mAghaH / DalayorekatvasmaraNamiti vA pratividheyam" iti" iti dhAtusaM - 211, pR. 111 // For Private Personal Use Only Page #528 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1074-1078] vyutpattiranAkarakalitA 487 jalamiti vA / 'lor3a unmAde'(bhvA.pa.se.), ac, Dala- tu-"piNDIro daNDI(diNDI)razca"[ ]iti pavargaprathamatayorekatvasmaraNAllatvam / "lolayati lolaH, pacAdyac, vargatRtIyAdirUpadvayamAha / 2 abdheH kapha ivA''dhikyena 30 udgatazcA'sau lolazceti ullolaH"[] iti svaamii| 3 bahi:prasarAditi abdhikaphaH, sAgaramalAkhyaH, nadyAdau kallyate kllolH| 'kalla avyakte zabde'(bhvA.A.se.), tuupcaaraat| 3 sphAyata iti phenaH / 'sphAyI vRddhau' ato bAhulakAdolac / "kizorAditvAdvA orapratyayaH, (bhvA.A.se.), 'phenamInau sAdhU'(uNA-283) iti sUtreNa kapiri(kapila)kAditvAllatvam''[mA.dhAtuvRttiH, bhvAdiH, sAdhU / trINi phenasya // dhAtusaM-326] iti mAdhavaH / trINi mahAtaraGgasya // bubudasthAsakau samau / AvartaH payasAM bhramaH / 1 bundati budabudaH / 2 tiSThatyaGge sthaaskH| tAlUro bolakazcA'sau pRSodaradiH / dve 'paMpoTI' ityAhvasya / etau hi ghRtataila dugdhatakrAdInAM jhAganAmnI, paTTorNAdInAM phUmatAM nAmnI api| 1 Avartate maNDalena paribhramati AvartaH / 'vRtu vartane'(bhvA.pa.se.), bhAve ghaJ / 2 talati tAlUraH / / yalliGgAnuzAsanaTIkA-"bubudaH jalAdisaMsthAnavizeSaH" 'tala pratiSThAyAm'(cu.u.se.), bAhulakAdUraNa / 3 bola [liGgAnuzAsanam, puMlliGgasyA'vacUriH, shrii-10,]| "sthA- 40 yati antarnimajjayati bolkH| 'bulaNa nimajjane '(cu. sako gandhacaryAyAM jalAderapi budabudaH ''[]vizvalocanau.se.), Nvul / payasAmambhasAM bhramo maNDalena bhramaNam, kozaH, kAntavargaH, zUo-172] iti zrIdharaH / evamubhayatra tasya trINi // ubhayorAdizabdAt 'jhAgaphUMdI ityanayornAmnI // velA syAd vRddhirambhasaH // 1076 // "vardhAbaddhA dhauritena prayAtAmazvIyAnAmuccakairucchalantaH / raukmArejuH sthAsakA mUrtibhAjo darpasyaiva vyAptadehasyazeSAH // 1 // " 1 velati calati velA / 'vela calane'(bhvA. [zizupAlavadham, sargaH-18, zo-5]iti mAdhASTAdazasarge // pa.se.), ac / ekaM velAyAH // 1076 // DiNDIro'bdhikaphaH phenaH maryAdA kUlabhUH 1 Dayate jalAghAtairiti DiNDIraH / 'DIG 1 maryeti sImArthe'vyayam, maryA dadAti maryAdA / vihAyasA gatau'(bhvA.A.se.), "jambIrAbhIra- '(haimoNA- kUlasya samudrataTasya bhUH kUlabhUH / ekaM samudrataTabhuvaH / 422)iti DIDo Dit, Iro dvitvam, pUrvasya nontatvaM ca 'samudrasIma' iti bhASA // nipAtyate / DiNDIti zabdamIrayatIti vA / 'Ira gatau' kelaM prapAta: kaccharodhasI // 1077 // (a.A.se.), 'igupdh-'3|1|135 // iti kaH / " 'hiDi gatyanAdarayoH (bhvA.A.se.), 'kazapakaTipaTizauTibhya Iran' taTaM tIraM pratIraM ca (uNA-470) iti bahulavacanAdIrani 'hiNDIraH'''[]iti 1 kUlatyAvRNoti kUlam / 'kUla AvaraNe' mizrAH / "gambhIrAditvAdIrac"[]ityapare / "hiNDImiti (bhvA.pa.se.), 'igupdh-'3|1|135 // iti kaH / 2 zabdamIrayatIti 'krmnnynn'3|2|1||"[] ityanye / svAmI prapatantyasmin jalAni prpaatH| 'patlu patane '(bhvA.pa.se.), 1. '-kya-' iti5 // 2. dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zUo-234, pR.278 // 3 ama. kSIrasvAmi kRtaTIkAyAm-"Urdhva lola: [lolayati] ullolaH / " iti dRzyate, 196 // , pR.62|| 4 'kala' iti3|| 5, anityaNyantatvAdidaM rUpam // 6 '-c' iti5 // 7. '-sAM' iti1.3, svAmI ca // 8 '-hiNDIti' iti3|| 9 ama.kSIrasvAmikRtaTIkAyAm- "DiNDIti zabdamIrayati DiNDIraH, dAdi Di(di)NDimavat / " iti dRzyate, 2 / 9 / 105 // , pR.223 // 10. '-sA-' iti1|| 11. ito'gre 4pratau 'iti' iti dRzyate // 12. uNAdigaNasUtre na dRzyate // 13. '-Ta' iti1.2|| 14 '-hvayasya' iti3, 'khyAtasya' iti5|| 15. '-varyAyA~' iti4, 'gandhavajrAyAM' iti vizvalocanakoze, pR.30|| 16. '-de' iti3|| 17 '-dAnA' iti1 // 18 '-ta-' iti1|| 19. '-ccalantaH' iti zizupAlavadhe, pR.446 // 20. '-yAM' iti1|| 21. 'zala hula pattR gatau' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // Page #529 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 488 adhikaraNe gharji / 3 kacyate badhyate kacchaH / 'kaca bandhe' (bhvA.A.se.), 'kacezcha: ' ( dazapA-4 // 6 // ) iti chaH | 4 ruNaddhIti rodhaH, klIbe / 'rudhir AvaraNe' (ru.u.a.), asun / rodhasI, rodhAMsi ityAdi / rodha ityanto'pi / "rodhaH proktazca rodhasi "[ ] iti saMsArAvartAt // 1077 // 5 taTatyucchrAyaM gacchati taTam, triSu / ' taTa ucchrAye' (bhvA.pa.se.), 'AghAteM ' ( cu.u.se.) vA ac / 6 tIryate taraNakarma samApyate'nena, atra vA tIram / 'pAra tIra karmasamAptau ' (cu.u.se.), curAdiNyantAd 'erac ' 3 // 3 // 56 // 10 7 pratIram ityanyopasarganivRttyartham, dIpapradIpavat / sapta sAmAnyena nadyAditaTasya // | atha taTavizeSAnAha abhidhAnacintAmaNinAmamAlA purlinaM tajjalojjhitam / saikataM ca 46 1 tat taTaM jalena parityaktam, polati mahattvaM yAti pulinam, astriyAm / 'pula mahattve ' (bhvA.pa.se.), 'vrajeH (vRjeH) kicca'(uNA - 205) iti cakArAdinac "[] iti svAmI 1 "bahulamanyatrApi' (uNA - 207 ) iti ina [ c], 20 kicca''[']iti tu sarvadharaH / 'talipulibhyAM ce' (uNA211) itInan vA / trikANDazeSe tu- "pulinaM dvIpamucyate"[]ityuktam / ekaM jalAdacirotthitasya [ taTasya ] / " jalamadhyasya ucchritataTasya " [] iti tu paJjikA / tena jalena baddhA sitA (sitA baddhA) sikatA / "pRSodarAditvAd varNaviparyayaH, tataSTAp sikatA "[ dhAtupradIpaH bhvAdi:, dhAtusaM-567]iti dhAtupradIpaH / sikatAH santyatreti saikatam / 'sikatAzarkarAbhyAM ca '5 / 2 / 104 // iti matvarthIyo'N / "tadasminnastIti deze tannAmnItyarthe 'zaGka (saGka) lAdibhyazca '4 / 2 75 // ityatrApi saikatamiti siddhya30 ti'[.]iti klinggH| '"toyojjhitaM" tatpulinaM saikataM sikatAmayam''[ amarakoSaH 2 / 10 19 // ] ityamaro bhinatti // [ tiryakkANDaH -4, apkAyaH antarIpaM tu dvIpamantarjale taTam // 1078 // 30 1 antargatA Apo'sminniti antarIpam, klIbe / 'RkpUrabdhU:- '5 / 4 / 74 // ityAdinA samAsAnto 'pratyayaH, 'dryantarupasargebhyo'pa It '6 // 3 // 97 // 1 2 dvirgatA Apo'sminniti dvIpam / 'RkpUrabdhUH - '5 / 4 / 74 // ityapratyayaH, 'dvyantarupasargebhyo'pa It 6 / 3 / 97 // / " dvIpo'striyAm " [ amarakoSaH 2 / 10 // 8 // ] ityamaraH / jalasya antariti antarjalam, tatra / dve jalamadhyagatataTasya // 1078 // tatparaM pAra'm 1 samudrasya tat taTaM paraM paratra sthitaM tannAmaikaM pAram iti / pAryate samApyate kriyA'treti pAramastriyAm / 40 'pAra tIra karmasamAptau ' ( cu.u.se.) curAdiNyantAd 'erac' 3 / 3 / 56 // / '"pAraM parataTe prAnte "[ vizvaprakAzakozaH, rAntavarga:, zro- 16] iti mahezvaraH // avAraM tvarvAk 19 1 samudrAderarvAk pArzve taTam ukhAra nAma ekam avAram iti / avAryate gamyata idamiti, avapUrvAdartterghaJ / 'ardharcAditvAd dvayamapyastriyAm "[ ]iti svAmI / "na vAr vidyate'syetyavAram " [ ama. kSIra. 1 19 18 // svopajJaTIkA4 / 1079 // ] ityanye || pAtraM tadantaram / 50 1 tayoH pArAvArayorantaraM madhyaM madhyapravAhastannAmaikaM pAtram iti / pibantyanena pAtram, triliGgam / 'pA pAne' (bhvA.pa.a.), 'sarvadhAtubhya [ : ] STran' (uNA-598) iti STran, 'dIrghAdAcAryANAm 8 / 4 / 52 // iti dvitvaniSedhaH // nadI hiraNyavarNA syAd rodhovakrA taraGgiNI // 1079 // 1. ' J' iti1 // 2. ' bandhane' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 3. dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zro- 235, pR. 280 // rAmAzramI 1 / 107 // pR.122 / 4 ' - yAM' iti5 // 5. kSIrataraGgiNyAM curAdau 'taDa AghAte' (pR. 295, dhAtusaM - 38 ) ityatra svAminoktam- "taTa ityeke tAta tADaya tATakAm, tATakaH " iti // 6 'diH' iti3 // 7 ito'gre 5 pratau, 'ti:' iti dRzyate // 8 dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zlo-237, pR.281|| 9, 'vA' iti4 // 10. trikANDazeSe vacanamidaM nopalabhyate // 11. ' -jjhi-' iti // 12. 2pratau nAsti // 13. dra TIkAsarvasvam, bhA-1, 11109 // , pR. 181 // , dhAtupradIpe- "pRSodarAditvAt sikatAH " ityeva dRzyate, pR. 62 // 14 '-' iti1, 'rtha' itira // 15. tthitaM ityamarakoSe // 16 -tAyAmayam' iti3 // 17 -'pa-' iti3.4.5 // 18 diH' iti3 // 19. ama.kSIrasvAmikRtaTIkAyAM na dRzyate // dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zro-236, pR. 280 // 20. ' anye' iti 3tau nAsti // 21. tulanIyo'marakoSaH 2 / 1048 // 22. -ra-' iti1.4 // 23 'GgaH' iti3 // For Private Personal Use Only Page #530 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1078-1080 ] sindhuH zaivalinI vahA ca hradinI 13 14 stroto nirjhariNI saricca taTinI 17 18 19 karSUpavatI samudradayitA 10 strotasvinI nimnagA 2-1 vyutpattiratnAkarakalitA 15 16. kUlaGkaSA vAhinI / 22 svatyau parvatajA''pagA jaladhigA 20 21 dhUnya stravatasara 26 27 kulyAca jambAlinI // 1080 // 1 nadatyavyaktaM zabdAyate strotastarasAditi nadI / 10 'nada (Nada) avyakte zabde ' (bhvA.pa.se.), nadaT pacAdiH, tataH TitvAd TiDDANam 4 / 1 / 15 // iti GIp / 2 hiraNyavarNA iti, hiraNyazabdo niruktaH, haryateH kanyani hirAdezazca / varNa iti, 'vRJ varaNe (svA.u.se.), 'RjrendrAgra-' ( uNA - 186 ) ityAdinA ranpratyayAnto nipAtitaH / vRNoti vriyate vA varNaH, zvetAdiH, hiraNyakAnta iSTo varNo yAsAm, tAH / yadvA hitA gharmAdau ramaNIyA manaH prahlAdajanayitryo hiraNyavarNA, pRSodarAdiH / hiraNyena varNyate pUjyata iti vA / 3 rodhobhistaTairvakrA rodhovakrA / 4 taraGgAH santyasyAM taraGgiNI / 'ata iniThanau '5 / 2 / 115 // itIni 'Rnebhyo GIp '4 / 20 15 // // 1079 // 5 syandate sindhuH puMstrIliGga: / 'syandU prasravaNe' (bhvA. A. ve.), ' syandateH samprasAraNaM dhazca' (uNA11 ) iti uH / 6 zaivalAni santyasyAM zaivalinI / 'ata iniThanau 5 12 // 115 // itIni RzebhyaH 4 1 15 // iti GIp / 7 vahati vahA / ac, TAp / 8 hradAH santyasyAM hradinI / 'ata iniThanau 5 / 2 / 115 // Rnebhyo GIp 4 / 1 / 5 // / "hrAdinIti dIrghAdirapi "[ ] iti kecit / 9 srotAMsi santyasyAH srotasvinI, dantyasAdiH / 'asmAyAmedhAtrajo vini: 5 / 2 // 121 // tasau matvarthe 124 // 19 // 10 4 489 iti bhatvAnna rutvAdikAryam 10 nimnaM gacchati nimnagA / 17 " 21 'gamezca (gamazca ) ' 3 / 2 / 47 // iti DaH / 11 sravati nimnaM 30 dezaM gacchati trotaH klIve 'khu gatau' (bhvA.pa.a.), 'surIbhyAM tud ca' (uNA- 641 ) ityasun / srotasI, stro tAMsi ityaadi| 12 nirjharo'styasyA nirjhariNI / ata iniThanau 5 2 115 // itiini| 13 sarati gacchati sarit strIliGgaH / 'sR gatau ' (bhvA.pa.se.), 'hRsRruhi - ' (uNA- 97, moNA- 887) iti it / 'sarterit' ( ) itIdvA / 14 taTAni santyasyAH tttinii| 'ata iniThanau '5 / 2 / 115 // itIni:, 'Rnebhyo GIp 4 / 15 / / 15 kUlAni kaSati bhinatti kulaGkaSA 'kaSa hiMsAyAm (bhvA.pa. A.se.), 'sarvakUlAbhrakarISeSu kaSaH 3 / 2 / 42 // iti khac, 'arurdvi - 40 Sat - 6 | 3 |67 // iti mum / 16 vahatyavazyaM vAhinI / 'vaha prApaNe' (dhvA.u. a.), Avazyake NiniH / 17 karSati rodhasI karpUH, striyAm / 'kRSa vilekhane' (bhvA.pa.a.), 'kRSicamitanidhanisarjikharjibhya ka: ' ( uNA 81 ) ityU: 18 dvIpamastyasyA dvIpavatI / tadasyAstyasminnastIti matup / 19 samadrasya dayitA samudradayitA 20 dhunAti taTatarUn / dhUnI / 'dhUJ kampane ' (kryA.u.ve.), hrasvAnto dIrghAnto'pi / 'bAhulakAnnuk, gaurAditvAd GIS " [ padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zro- 257] iti mizrAH / " dhUzIGorhasvazca ( dhUzAzIGo hasvazca)' (haimoNA- 678) iti ni: " [abhi.svopajJa- 50 TIkA 411080 ]iti zrIAcAryAH / 21 svati sravantI, dantyasAdiH / 'khu gatau ' ( dhvA. pa. a.), 'tRbhUvahivasibhAsisAdhigaNDi (gaDi ) maNDijani (ji) nandidhyaca ' ( uNA - 408 ) iti bAhulakAd jhac, 'jho'ntaH 7 / 1 / 3 // , gaurAdiH / asmAdeva dhAtoH deva dhAto: "zatrantAd GIp [ ] iti bhASyam / 22 saraH prasaraNamastyasyAH sarasvatI / 'tadasyAsti- '5 / 2 / 94 // iti matup 'mAdupadhAyA:- 182 19 // iti vatvam / 23 parvatAjAtA parvatajA / 'janI prAdurbhAve ' ( di.A.se.), 'anye 23 1. 'zro- ' iti3 // 2. ' GIS' iti2. 4.5 // 3. 'nipAtaH' iti1, 'nipAtyate' iti4 // 4 varaNaH' iti // 5 rNAH' iti4 // 6. 'syAH' iti4.5 // 7 'S' iti2.4, 'Si' iti5 // 8 'puMstrI' iti3 // 9 prazra ' iti2.3, 'sravaNe' iti svAmimaitreyau // 10. 1. 4 pratyornAsti // 11. S' iti2 // 12. ito'gre 3pratau 'itInau' iti dRzyate // 13. ' GIS' iti2.4.5 // 14 1.2.4.5 pratiSu nAsti // 15. '-syAM' iti3 // 16. 'dantyAdiH ' iti3 // 17 ayuktaH pratibhAti, 'gamazca '3 / 2 / 47 // ityanena khacpratyayavidhAnAt, atha ca 'anyeSvapi dRzyate ' 3 / 2 / 101 // ityanena DaH GittvATTilopaH // 18. 'zro- ' iti3 // 19. GIS' iti1.3, 'GIpi' iti5 // 20. 'kaSa' ('khaSa' ityadhikaH sAyaNamate ) ziSa' iti daNDAtmako dhAtuH parasmaipadI, maitreyamate 'kaSa hiMsAyAm' iti pRthagapi dhAturdRzyate sa ubhayapadI // 21. 'kRSi' iti5 // 22. ' tyasminniti' iti3, styasmin vAstIti' iti4 // 23. 'GIp iti3 // 24 'A-' iti4 // T 4 Page #531 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 490 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ tiryakkANDaH 4, apkAyaH Svapi '3 / 2 / 101 // iti DaH / 24 apAM samUha Apam / tristrotA jAhnavI mandAkinI bhISmakumArasUH - / / 'tasya samUhaH 4 / 2 / 37 // ityaN / Apena gacchati ApagA / Apa jalasamUhastadyogAdarzaAdyaci ApaH samudraH, taM gacchatIti vA / 'gamlu gatI' (dhvA.pa.a.), 'anyatrA'pi ' ( vA312148 // ) iti gamerDaH, dIrghAdirayam / " zikhariNAmiva sAgaramApagAH ''[ raghuvaMzam, sargaH - 9, zro- 17 ] iti raghuH / 'apagacchatIti, anyebhyo'pi ( anyeSvapi ) - 3 2 101 // iti rDa: apagA hasvAdirapi "[] iti somanandI / " ApaH santyatreti bhUmni arzaAdyaci apaH samudrastaM gacchatIti 10 Dapratyaye apagA hasvAdirapi "[] iti paJjikA / ata eva "vipula [ pulinA] reta (veta) svatyo'pagAH kati zIlitA: [] iti yogezvaraH / tathA ca "vindyAdagAramAgAramapagAmApagAmapi '[ zabdabhedaprakAza, zrI- 2 ] iti dvirUpakoSaH / asambandhinA vegena gacchatIti vo ApagA / A apagacchatIti vA / 25 jaladhiM gacchati jaladhigA / 26 kolati jalaiH saMstyAyati kulyA / 'kula saMstyAne '(bhvA. pa.se.), 'aghnyAdayazca' ( uNA - 551 ) iti yak / kule prANigaNe sAdhuriti 'tatra sAdhuH '44 198 // iti / yathA-" kuli / zanirvacane kUla (kula) zAtanaM: "["] "meghasya parvatasya 20 vA samutthitAH pradezAH kulAnIva, teSAM zAtana: "[ ]ityu: / meghasya parvatasya vA samutthite pradeze kule bhavanti / kSIrasvAmI tu kulazabdena parvatAn paThati / kulyAH "pakSachedanaM tanUkarotIti kuliza ityuktatvAt kule parvate sAdhuH kulyA "[ ] iti bhASyam / 27 jambAlo'styasyAM jambAlinI / 'ata iniThanau 5 / 2 / 115 // itIniH / saptaviMzati: sAmAnyena nadyAH // 1080 // 13 atha nadIvizeSAnAha 4 11 gaGgA tripathagA bhAgIrathI tridazaMdIrghikA / 7 'a-' 1. 'De' iti1.2.3 // 2. dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zrI - 258, pR. 309 // 3 ' - tyatra' iti 1.2 // 4 ' de ' iti5 // 5 dra. TIkAsarvasvam bhA-1, 1 / 10 / 29 // pR. 198 // tatra 'zIlitAH' ityasya sthAne 'sevitA:' iti dRzyate // 61pratau nAsti // iti // 8 'kula saMstyAne ('santAne' iti maitreyaH) bandhuSu ca' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 9 'ne' iti, sana:' itira, zatena' iti // 10. mUlaM mRgyam // 11. 'ityeke' iti // 12. 'tatka-' iti3, 'karoti' iti4 // 13. 'syA' iti // 14 dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zro- 258, pR. 310 // 15. anyeSvapi - '3 / 2 / 101 // ityanena DapratyayavidhAnaM yuktam, 'gamazca '3 / 2 / 47 // ityanena khacpratyayavidhAnAt // 16. ti' iti5 / 17 dra TIkAsarvasvam bhA-1, 110130 // pR. 198 // padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zro-259, pR.310 // 18. 'GIS' iti2.5 // 19. 'bha-' iti4 // 20 GgAH' iti // 21. 'sA-' iti, 'sagarAtmajenA-' iti svopajJaTIkAyAm, pU.240 // 22. vATakaM' iti5 // 23. 'yatIyaM' iti4.5 // 24 ' -hutayA' iti1.3.4.5 // 25. GIS' iti2.4.5 / / 4 / / 1081 / / 30 10 11 12 13 14 15 saridvarA viSNupadI siddha- svaH svargi - khApagA / RSikuMlyA haimavatI svarvApI harazekharA / / 1082 / / 18 * 1 gacchati jaladhimiti gaGgA / 'gamlR gatau' (bhvA.pa.a.), 'gan gamyAdeH ( - dyoH ) ' ( uNA - 120 ) iti gan, gaGgA / "bahmalokAt gAM gateti, 'anyebhyo'pi (anyeSvapi ) - 3 / 2 / 101 // iti Dapratyaye pRSodarAdi: "["]iti paJjikA 2 prIna patho gacchati tripathagA / 'gamezca (gamazca) 3 / 2 / 47 // iti DaH / tripathena gacchatIti vA / tathA ca bhArate 15 "kSitau tArayate martyAn nAgAMstArayate'pyadhaH / 18 20 divi tArayate" devAMstena tripathagA smRtA // 1 // []iti / trimArgagA'pi / 3 bhagIrathasyeyaM bhAgIrathI / bhagIrathenemaM lokamavatAritA / ' zeSe '4 / 2 / 92 // ityaN, 'tasyedam' 4 | 3 |120 // ityaN vA, 'TiDDANaJ- '4 / 1 // 15 // iti / GI / 4 tridazAnAM devAnAM dIrghikA tridazadIrghikA 5 tribhiH strotobhirbrahmalokAt prabhavatIti trisrotAH, strIliGgaM / trisrotasau ityAdi / 6 " jahnunA sa~garaputreNA'vatAritvAd jahnoriyaM jAhnavI" [ svopajJaTIkA4 / 1081] ityAcAryAH / 'jahanA rAjarSiNA yajJapArTa plAvayantIya pItA pazcAdujjhitA sutAtvena pratipanneti jatanaya jA- 50 hnavI [padacandrikA bhA-1, vArivargaH zro- 258] iti mizrAH / jalakanyA'pi / 7 mandamakati gacchati mandAkinI / 'aka aga kuTilAyAM gatau ' (bhvA.pa.se.), grahAditvANiniH, 'Rnebhyo GIp 4 115 // mandAkA auSadhivizeSAH santyasyAmiti vA / ata iniThanau 5 / 2 11.15 // itIni / 'khajerAka: ' ( uNA - 453 ) ityatra bahulavacanAd 4 4 40 Page #532 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1081-1084] vyutpattiratnAkarakalitA 491 mandaterapyAke mandAkAni srotAMsi santyasyAmiti vA / dayate rakSatIti pRSodarAdirvA / klindtnyaa'pi| 4 sUryA"mandanAmnaH saraso'kati mandAkinI''[]iti kaumudI / jAtA suuryjaa| 'anyessvpi-'3|2|101|| iti ddH| 5 yamena 8 zAntanormahipI bhUtvA bhISmanAma kumAraM sUtavatI yamalena jAtatvAd yamA, dvitiiysvraantH| paJca yamunAyAH // bhISmasUH / 'pUG prANiprasave'(a.A.a.), 'satsUdviSa- revendajA pUrvagaGgA narmadA mekalAdrijA // 1083 // druh-'3|2|61 // iti kvip / 9 evaM kumAraM sUte kumAra 1 revate gacchati revA / 'reva plavagatau'(bhvA.A. sUH, strIliGgAvetau / camUzabdavad rUpANi // 1081 // se.), ac, ttaap| "revyate'sAviti karmaNi 'gurozca halaH' 10 saritAM varA saridvarA / 11 viSNupAdArghasambhUta 3 / 3 / 103 // ityakArAntATTAp"[]iti sarvadharaH / 2 indotvAd viSNupadAd bhavati viSNupadI / bhavatItyarthe 'Na, jatA indujA / "somavaMzodbhavatvAdupacArAt somena purUsaMjJApUrvakatvAd vRddhyabhAvaH / 'kumbhapadISu c'5|4|139 // ravasA'vatAritvAt [vA] somodbhavA"[padacandrikA, bhA-1, 10 iti vA sAdhuH / 12-15 siddhAdibhyazcaturthya ApagA vArivargaH, tho-360] iti tu mizrAH / 3 [pUrvaM gaGgA 40 zabdo yojyate, tena siddhApagA, svarApagA, (svaryApagA, puurvgnggaa]| 4 narma krIDAma, svargAkhyaM sukhaM vA dadAti khaapgaa)| "svarNadI, vAprakaraNe 'girinadyAdInAmupasa narmadA / 5 mekalAdrerjAtA mekalAdrijA / mekalanAmna GkhyAnam"(vA- 8|4|10||)[]iti pUrvaTIkAkRtaH, vayaM RSeH kanyakA mekalakanyakA'pi / mekalo vindhyastatprabhavatu tatra girinadI vakranadI vakranitambA ityudAharaNatrayameva tvAdvA / mekala: kamadhyaH, khamadhyo'pi / tathA ca mahAdRSTavantastena svarNadItyatra 'pUrvapadAt sNjnyaayaam-8|4|3|| kaviprayogaH-"yanmekhalA bhavati mekhalazailaputrI"[ ]iti iti nityameva Natvamiti kaumudyuktameva pazyAmaH / "yattu paJjikAsarvadharAdayaH / paJca revAyAH // 1083 // puruSottamena-"[svarNadI] svrndii''[bhaassaavRttiH8|4|10||] . dAvarI iti bhASAvRttAvudAhRtam, tadamUlam, kAtantrAdivyAkaraNeSu 1 gAM bhuvaM dyati payaHpUreNa godA / 'do'vasvarNadIti nityaNatvadarzanAt''[padacandrikA, bhA-1, svarga- - khaNDane'(di.pa.a.), 'Ato'nupasarge kH'3|2|3|| / godante 20 vargaH, zrI-44] iti mizrAH / 16 RSINAM kulyA RSi ___ krIDantyasyAmiti vA / 'guda krIDAyAm'(bhvA.A.se.), 50 kulyA / 17 himavataH prabhavati haimavatI / 18 svaH ac / 2 payaHpUreNa gAM pRthvI dyati godAvarI / 'dosvarge vApI svarvApI / 19 harasya zekharo'nayeti hara 'vakhaNDane '(di.pa.a.), 'Ato manipa(na)kvanibvanipazca' zekharA / ekonaviMzatirgaGgAyAH // 1082 // 3 / 274 // iti vanip, 'vano ra c'4|17|| iti DIpa, yamunA yamabhaMginI kAlindI sUryajA yamA / razcAntAdezaH / dve godAvaryAH // 1 yacchati sadgatimiti yamunA / 'yamu niyamane' tApI tapanI tapanAtmajA / ( ), 'yamu( yama) uparame'(bhvA.pa.a.) ato vA / 1 tApayati tApiH / tapeya'ntAd 'aca iH' 'arji (aji) yamizIG bhya unan '(uNA-341)ityunan, (uNA-578)iti iH, GISi taapii| 2 tapati tapanI / 'ajaadytssttaap'4|14|| / 2 yamasya bhaginI ymbhginii| 'tapa santApe'(bhvA.pa.a.), nandyAditvAllyuH / 3 tapayaugikatvAd yamuna(yama)svasAdayaH / 3 kalindAneriyaM nasyA''tmajA tapanAtmajA / trINi tApyAH // 30 kAlindI / 'tsyedm'4|3|120 // ityaNa / kAliyaM nAgaM yAt 1. 'zro-' iti3|| 2. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zo-44, pR.66 // 3 '-mAnaM' iti1.2|| 4 --rakaM' iti3|| 5, '-druha-' iti 4pratau nAsti // 6. '-bhA(pA)dAbhyAM sambhU-' iti3|| 7 4pratau nAsti // 8 koSThAntargatapAThaH 1.2pratyosti // 9. 'vakSyAmaH' iti3 / / 10. 'vibhA-' iti3.4.5 // 11. ito'gre 1.2pratyo: 'svApagA, khApagA' iti dRzyate // 12. '-yA' iti1.2|| 13. ito'gre 1pratau 'prayacchati' iti dRzyate // 14. '-bhyazca' ityuNAdigaNe // 15. '-ti' iti3.5|| 16. dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, bho-260, pR.311|| 17. 3.4pratyornAsti // 18. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 110 // 32 // , pR.199|| 19. '-raNeti' iti1.2.4.5 // 20. 'dyanti' iti4.5 // 21. 'GIS' iti1.2.5 // 22. ito'gre 1.2.5pratiSu 'gaurAditvAd GIS' iti dRzyate, nandyAditvAllyuTaH TittvAt 'ttiddddaannb-'4|1|15 ||ityaadinaa GIp bodhyam // Page #533 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 492 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDa:-4, apkAyaH 1 zuH pUjitamAzu vA tudati zutudriH / etada- 'candrabhAgAdvA nadyAm (candrabhAgAnnadyAm, candrabhAgA nadyAm)' jAnantaH 'zutudruH' ityudantaM paThanti, tanmandam, "me gaGge (gnnsuu-4|1|45 // ) iti baihvAdiSu DIpo (GISo) 30 yamune [sarasvati] zutudrI''[R.ve.10-75-5]itIkA- vikalpavidhAnasAmarthyAt pakSe TAp / GIpau na bhavata eva rAntatvAdasya pRSodarAdiH / 2 putrazokasantapto vaziSThaH (GISaiva GIpkAryasiddhIp na bhavatyeva), rUpasvarayorakaNThe zilAM baddhvA nadyAmasyAM praviSTo'ta iyaM bhItyA vizeSAt / candrabhAgA (cAndrabhAgA) cAndrabhAgI ca / zatadhA druteti, 'du dru gatau'(bhvA.pa.a.), 'haritapI(mi) zabdArNave coktamtayorduvaH '(uNA-34), 'zate ca'(uNA-35) ityupratyayaH, "tApI tu tapati satyA (tapatI saityA) cAndrabhAgI tu cAndrikA / sa ca Dit zatadu / "zatadrureva, pRSodarAditvAdAdi- candrabhAgA zAradI tu kazmIreSu sarasvatI // 1 // "["] iti / varNavikAre zutudruH (zutadruH)''[]iti svAmI / "zitaM saMjJApUrvakatvAd vRddhyabhAve hrasvAdirapi candrabhAgAzabdaH / 10 tIkSNaM drutA zitaduH" []iti kaumudI tRtiiysvraadimaah| kecittu-"candrabhAgA nadyAm'[ ] iti TAbantameva paThanti / strIliGgAvetau, ubhAvapi tAlavyAdI / dve zitaluMjanadyAH // "candrabhAgA cAndrabhAgA cAndrabhAgI ca sA matA / candrakAverI tvardhajAhnavI // 1084 // bhAgI ca saivoktA"[ ] iti dvirUpakoSaH / 2 candraM kAyati 40 candrakA, AdyasvaramadhyA / 'kai zabde '(bhvA.pa.a.), 1 kavyate vaya'te kAverI / 'kavR varNe'(bhvA. 'Ato'nupasarge kH'3|2|3|| / dve candra bhAganadyAH // A.se.), Nicca, 'mRNicA(mUlerA)dayazca'(uNA-61)ityerak, gaurAditvAd GIS / kasya jalasya beraM zarIram, vAsiSThI gomatI tulye tataH 'tsyedm'4|3|120 // aNi vA / 2 ardhaM jAhnavyA 1 vasiSThasyeyaM vAsiSThI, dantyasavatI / gautaardhajAhnavI / dve kAberInadyAH // 1084 // mypi| 2 gAvo jalAni santyasyAM gomatI / dve gomatyAH // karatoyA sadAnIrA brahmaputrI sarasvatI // 1085 // 1 gaurIvivAhasamaye zaGkarakaragalitasampradAnatoya- 1 brahmaNaH putrI brahmaputrI / 2 sara: prasaraNama20 prabhavatvAt karasya toyaM karatoyam, tadatrA'sti, arzaAdi- styasyAM sarasvatI / dve sarasvatyAH // 1085 // tvAdaci karatoyA / 2 arajasvalatvAt sadA nIraM yasyAH vipATa vipAzA sA sadAnIrA / tathA ca smRtiH 1 putrazokAdeva pAzaM baddhvA praviSTaM vasiSThaM 50 "prathamaM karkaTA devI tryahaM gaGgA rajasvalA / pAzacchedAd vipAzitavatI vimuktapAzaM kRtavatIti vipATa, sarvA raktavahA nadyaH karatoyAmbavAhinI // 1 // " [] strIliGgaH / 'styaappaash-'3|1|25 // ityAdinA 'pAzAd iti / gaurIvivAhe harahastAt pradAnatoyAd jAtanadyAH dve // vimocane '( )iti Nic , [pacAdyaca] / 2 TApi candrabhAgA vipAzA / vipAzayati saMsArAn mocayati sroteneti vaa| dve vipAzAyAH // 1 candreNa bhAgato nyastA candrabhAgA / candra- " bhAganAmA giriH, tataH prabhavatItyarthe'Ni cAndrabhAgA / ArjunI tu bAhudA saitavAhinI / / 1. '-ta-' iti1|| 2. 'gaGga-' iti3.5|| 3 dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zo-261, pR.321|| 4 ama.kSIrasvAmikRtaTIkAyAM na dRzyate // 5. tulniiyo'mrkossH2|10|33|| 6 'arzAdyaci' iti3|| 7 'syAM' iti1 // 8 '-TI' iti1.2 // 9 dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, vArivargaH, zro-32, pR.199 // , padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zUo-260, pR.312 // , raamaashrmii1|10|3||, pR.134 // , tAsu 'karkaTA' ityasya sthAne 'karkaTe' iti dRzyate // 10. yAjJavalkyasmRtibAlambhaTTITIkAyAmasya smRtivacanasya darzanAdasyA jalasya sadA peyatayA 'sadAnIrA' ityanvarthaM nAmeti bodhyam / ata eva 'sadAtoyA' ityapi nAma // 11. '-ndrikA' iti2.3.5|| 12. ito'gre 2pratau 'ityapi' iti dRzyate // 13. 'bA-' iti3|| 14 dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 110 // 34 // , pR.200||, padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zrI-262, pR.31 / / , raamaashrmii1|10||34||, pR.135 / / 15. dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zo-262, pR.314|| 16. rAmAzramI 1 / 10 / 34 // , pR.135 // 17 -gA-' iti5|| 18. 'praza-' iti5 // 19. 'vazi-' iti2.3|| 50 Page #534 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1084-1088] vyutpattiratnAkaskalitA 493 1 arjunasyeyam ArjunI / 2 bAhubhirdIyate pravAhaH punarodha: syAd veNI dhArA rayazca saH / bAhadA / 'da vidAraNe'(tryA.pa.se.), 'anyeSvapi dRzyate' 1 pravahatyanena pravAhaH / karaNe ghaja / "pravAho 3 / 2 / 101 // iti DaH / "bAhu dena kArtavIryArjunenA- vyavahAre syAdapi srotasi vAriNaH''[vizvaprakAzakozaH, 30 'vatAritA''[]ityanye / likhitanAmna RSezchinnasya bAhoH hAntavargaH, zro-15] iti mahezvaraH / 2 vahati oghaH / (chinnabAhoH) bAhudAnAd vA bAhudA / 3 "sitaiva 'vaha prApaNe'(bhvA.u.a.), nyaGkavAditvAdaci kRtaghatvo saitI, saitI cA'sau vAhinI nadI ceti saitavAhinI" nipAtyate / 3 veti vennii| 'vI gatyAdau '(a.p.a.)| 4 [ ]iti sarvadharaH / "saikataM vahatItyAvazyake NiniH, dhriyate jalamanayA dhArA / bhidAditvAdaGi sAdhu, guNo pRSodarAt''[] iti tu svAmI / "sitavAhAH zvetAzvA- dIrghatvaM ca / "dravadravyaprapAtanaM dhArA''[ ] iti nyAse / stadyogAt sitavAhI zvetavAhanaH kArtavIryastenA'vatAri- khaDgadhArAdAvupamAnAt prayogaH / 5 rayate gacchati rayaH / 10 tvAt saitavAhinI''[ ]iti paJjikA / trINi ArjanyAH // 'raya gatau'(bhvA.A.se.), asun / paJca pravAhasya // vaitaraNI narakasthA ghaTTastIrtho'vatAre 1 ghaTTante calantyanena ghaTTaH / 'ghaTTa calane'(bhvA. 1 vigatataraNau vyarke pAtAle bhavA vaitaraNI / / A.se.), karaNe ghaJ / 2 tarantyaneneti tIrthaH, puMklI . / 40 'tatra bhavaH '4 / 3 / 53 / / ityaN / vigatataraNirvinaukA vA, 'ta plavanataraNayo: '(bhvA.pa.se.), 'pAtratudivacirici-'(uNAsvArthe 'N / viruddhaM taraNaM vitaraNam, tad yasyA'sti, 164) iti thak, 'Rta iddhaato:7|1|100 // , 'uraNa raparaH' jyotsnAditvAdaNi vaitaraNI vaa| viraNena dAnena tIryata iti 1 / 1 / 51 // iti raparatvam / 3 avatarantyanena, avatarazeSe'Ni vA vaitaraNI / 2 narake tiSThatIti narakasthA / tyatreti vA avatAraH / 'ta plavanataraNayoH '(bhvA.pa.se.), 'Ato'nupasarge kH'3|2|3|| dve vaitaraNyAH // [zeSazcAtra-] 'ave tstrorghj'3351|| tatra / trINi nadyAdyava"murundalA tu surulA suruvelA tu nandanI / taraNamArgasya / 'Aru' iti bhaassaa|| carmaNvatI 'ritinadI sambheda: sindhusaGgamaH // 1 // " ambuvRddhau pUraH plavo'pi ca // 1087 // 20 [shessnaammaalaa4|16||] // 1 ambuno jalasya vRddhirAdhikyamambuvRddhistatra / mbhaHsaraNaM svataH // 1086 // pUrayati ambhasA kUlayovRddhiM pUraH / 'pUrI ApyAyane' 1 sravati nimnaM dezaM srotaH, klIbe / ' (di.A.se.), ac / 2 plavante'tra plavaH / 'pluG 50 gatau'(bhvA.pa.a.), 'srarIbhyAM tUTa ca'(uNA-641) itya- gatau'(bhvA.A.a.), atra / dve vAripUrasya // 1087 // sun / "srotaH sadya:sakalasalilaM silhakam''["]iti puTabhedAstu vakrANi dantyAdiSUSmavivekAt / svata AtmanA'kRtrimamityarthaH / 1 puTaM tRNAdisaGghAtaM bhindanti puTabhedAH / 'puTa ambhaso jalasya saraNaM gamanamambhassaraNam / [ekama- saMzreSaNe'(tu.pa.se.), igupadhakapratyayAntaH / 'bhidir vidAraNe' kRtrimajalavahanasya] / 'relau' iti bhASA // 1086 // (ru.u.a.), aN / puTaM saMzruiSTa bhindantIti vA / atrA 1. 'ba-' iti1.2.4 // 2. dra. am.kssiir.1|9|33 // , pR.67||, svopjnyttiikaa4|1086||, pR.241|| 3 ito'gre 2.3pratyoH 'ca' iti dRzyate // 4 dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zrI-260, pR.312 // 5 '-diH' iti3.4|| 6 ama.kSIrasvAmikRtaTIkAyAm-"sitaiva saitI (vAhinI), yanmAlA- mantavyA bAhudArjunI / " iti dRzyate, 1933 // , pR.67|| 7 -SThati' iti4|| 8 'su-' iti2.3.4|| 9 'mu-' iti3|| 10. ito'gre rapratau 'tu' iti dRshyte|| 11. "su-' iti1.3|| 12. 'nandinI' iti3|| 13. 'ranta-' iti3|| 14 "murundalA tu muralA suravelA sunandinI / carmaNvatI rantinadI" iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 15. dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zro-239, pR.285 // , rAmAzramI 1 / 10 / 11 // , pR.124|| 16. '-no-' iti3.5|| 17 '-kRtakamityarthaH' iti3|| 18 'za-' iti5 // 19. 'relau' iti3, 'ri-' iti5 // 20. '-nyate'nena' iti3|| 21. '-ghajo' iti3 // 22. dra. mAdhavIyadhAtuvRttiH, bhvAdiH, dhAtusaM-629, pR.234|| 23. '-ti' iti3.5|| 24. 'tI-' iti4.5 // 25. --nena' iti3|| 26. '-ratyanena' iti3|| 27 '-dyaprava-' iti3 // 28. '-rau' iti3, '-5' iti5 // 29. 'ac' iti4.5|| 30. 'saMzreSaM' iti1 / / Jain Education Intemational Page #535 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 494 'pyaN / 2 vaJcanti kuTilaM gacchanti vakrANi / 'vaJju kauTilyai ' (bhvA.pa.se.), 'sphAyitaJci- ' ( uNA - 170 ) iti rak, nyaGkvAditvAt kutvam / " puTabhedo nadIvakre 'nagarAtodyayorapi ''[vizvaprakAzakoza, dAntavarga:, zro- 41] "vakraH [ syAt ] kuTile krUre puTabhede zanaizcare "[vizvaprakAzakozaH, rAntavarga:, zro-52] iti mahezvaraH dvitIyavargaprathamAdiH cakramityapi // "cakraM gaNe cakravAke cakraM sainyarathAGgayoH / abhidhAnacintAmaNinAmamAlA grAmajAle kulAsya bhANDe rASTrAstrayorapi // 1 // ambhasAmapi cA'varte' [ vizvaprakAzakozaH, rAntavarga:, zrI 49-50 ] iti mahezvaraH | nadIvanAmnI dve / 'nadyantaH pAnIyAgamanamArga' iti bhASA // bhramAstu jalanirgamAH / 1 bhrAmyanti jalAnyebhiriti bhramAH 'bhramu anavasthAne' (di.pa.se.), calane' (dhvA.pa.se.) vA karaNe paJ, mAntatvAnna vRddhiH / " bhramo'mbunirgame bhrAntau kundAkhye zilpiyantrake "[vizvaprakAzakozaH, mAntavarga:, zro - 3] iti mahezvaraH / yathA - " bhramAgatairambubhiramburAzi: [zizupAlavadham sarga: 3, zro-38] iti / jalAni 20 nirgacchantyebhiriti jalanirgamAH / grahavR3358 // ityAdinA'p ekaM sAmAnyena jalanirgamanamArgasya // - 17 2 paravAhA jalocchvAsAH 1 jalaM pravRddhaM parivahati yairnirgamamArgeste parivAhAH / upasargasya ghavi- 6 3 122 // iti dIrghatve parIvAhAH / yallakSyam " upArjitAnAmarthAnAM tyAga eva hi rakSaNam / taDAgodarasaMsthAnAM paravAha ivA'mbhasAm // 1 // " [paJcatantram 13 // ] iti / 2 jalaM pravRddhaM ucchusiti yaiste jalocchvAsAH / yena kRtvA pravRddhaM jalaM nissarati, tannAmnI 30 dve / 'ogAna' iti bhASA // [ tiryakkANDa: 4, akAya: kUpakAstu vidArakAH // 1088 // 1 kUpapratikRtayaH kUpakAH / 'ive pratikRtau' 5 / 3 / 96 // iti kan / "kutsitAH kUpA iti kUpakAH ' [["]iti sarvadharaH / kutsite'rthe kaH / yatkAtyaH- "viva 11 rAn kUpakAnAhuH "["] / 2 vidArayanti kSmAM vidArakAH 'dR vidAraNe (kryA.pa.se.), Nvul / zuSkanadyAdau jalArthaM gartAyAH, ''verA' ityAdibhASA // 1088 // praNAlI jalamArge 12. 13 1 nalyate badhyate nAlI / 'nala (jala) bandhane' 17 (bhvA.pa.se.), karmaNi ghaJi prapUrvaH, 'upasargA[ t]- '8 / 4 / - 40 14 // AdinA Natvam, gaurAdiGISi praNAlI, triliGgaH / jalanirgamamArgo makaramukhAdiH tatra / ekaM paranAlAdvasya // atha pAnaM kulyA ca sAraNiH / 20 1 pIyate vRkSAdibhiraneneti paanm| 'pA pAne ' (dhvA.pa.a.) karaNe lyuT / 2 kolati saMstyAyatyambhasA kulyA / 'kula saMstyAne [ bandhuSu ca ] ' (bhvA.pa.se.), 'aghnyAdayazca' (uNA-551 ) iti ya / kule prANigaNe sAdhurvA / tatra sAdhuH 4 14 198 // iti yat / 3 sarati jalamanayA saraNiH / sR gatau ' (bhvA.pa.a.), atisRdhUdhamibhyazca(artisRdhRdhamyamyazyavitRbhyo'niH ) ' (uNA - 259) 50 ityaniH, bAhulakAda dIrghatve sAraNiH, strIliGgaH / trINi 'nIka' ityAhvAyAH / ( "nIkA"[zeSanAmamAlA4 / 169 / / ] iti zaiSikam ) // 1 22 23. sikatA vAlukAH 1 " kena jalena sitA baddhAH pRSodarAditvAd varNaviparyayAdiH tataSyapi sikatA"["]iti dhAtupradIpaH / 24 // 1. 'vaJcati' iti4 // 2 va ca' ityAdidaNDako'yaM dhAturgatyarthakaH 3. 'ityAdinA' iti3 // 4 'patanAdyo-' iti vizvaprakAzakoze, pR. 81 // 5 'jalamArgasya' iti3 // 6 'vahati' iti // 7 'nti' iti // 8. 'u' itira, 'upagIta' iti3 // 9. tulanIyo'marakoSaH 1 / 10 / 10 // 10. dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zro-238, pR. 283 // tatra 'kUpA iti' ityasya sthAne 'vivarA:' iti dRzyate // 11. dra. ama. kSIra. 29 // 10 // pR.62 // svopajJaTIkA 4 / 1088 // pR. 242 // 12. 'vai-' iti 2.5 // 13. iti bhASA' iti4 / 14 prana- ' iti // 150 'pranA-' iti // 16. 'gandhe' iti svAmimaitreyau, 'gandhane' iti sAyaNaH, mA. dhAtuvRttau kAzyapamatamuTTaGkya - " bandhane iti kAzyapaH ityuktam, bhvAdi:, dhAtusaM - 565, pR. 207 // 17 'v' iti4 // 18. di:' iti3 / 19 - te' iti2 // 20. iti // 22. ' - hvayAH' iti // 23. koSThAntargatapAThasthAne 3pratau "nikA tu sAraNAviti zeSaH" iti dRzyate bhA- 1, 11109 // , pR. 181 // , padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zro- 237, pR. 281 // 4 ' -t' iti3 // 21. 'NiH ' // 24 dra TIkAsarvasvam, " Page #536 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1088-1090] vyutpattiratnAkarakalitA 495 yadvA sikyante sikatAH / sikiH sautraH, 'pRSiraJjibhyAM bindau na dvayoH pRSato'pi nA' "[medinIkozaH, tAntavargaH, kit'(uNA-391) ityatac, bAhulakAt strIliGgo bahu- zrI-136] iti medinyAdeH, "pRSantibindupRSatAH''[amara- 30 vacanAntazca / yalliGgAnuzAsanam-"vA tu jalaukA'psa- koss:1|10|6||]iti tribhirdvandvaH''[ ] ityanye, tanmate pRSarasaH sikatAH sumanAH samAH ''[liGgAnuzAsanam, strIliGgAH, ntiritIkArAntaH zabdaH, tathA ca-"payaHpRSantibhiH spaSTA shro-9]| 2 valante vAlukAH / 'vala saMvaraNe '(bhvA. vAnti vAtAH zanaiH zanaiH''["] iti jAmbu (mba)vatIA.se.), 'kaJcakAMzukA-'(haimoNA-57) ityuke nipAtyate / vijayamahAkAvyam''[padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zovAlikA iti tRtIyasvaramadhyo'pi / yanmahezvara:-"vAlikA 234] iti mizrAH / catvAri jalabindoH // 1089 // vAlukAvAlApiMcholAkarNabhUSaNe''[vizvaprakAzakozaH, kAnta- jambAlecakilau paGkaH kardamazca niSadvaraH / vargaH, zUo-166] iti / sikatAnAM pRthivIkAryikatve'pi zAdaH 10 nadyaGgabhUtatvAdapkAyAvasare paatthH| dve 'velU' iti khyAtAyAH / / 1 "jalena valate jmbaalH| 'krmnnynn'3|2| bindau pRSatpRSatavipreSaH // 1089 // 1 // pRSodarAdiH''[]iti svaamii"| jamati grasate dhUlamiti 1 bindati binduH, puNsi| 'bidi avayave'(bhvA. vA / "camu chamu jamu jhamu adane'(bhvA.pa.se.), 'zIGo 40 pa.se.), 'zama(sva)snihitrapyasivasihaniklidibandhimanibhyazca' rukanakavattatravAlan (zIGo dhuklakalavAlanaH)'(uNA(uNA-10) iti cakArAdapratyayaH / "(asmAdeva dhAto- 478)iti bAhulakAdato'pi bAlan"[ ] iti sarvadharaH / bahulakAdupratyayaH / ) atra maitreyaH 'binduricchuH '3 / 2 / 169 // puMklIbaliGgo'yam / 2 aJcatIti iMcakilaH / 'aJca iti sUtraM bazAdi paThan binduzabdaM vyutpAdayan (vyudapAda- gatipUjanayo:'(bhvA.pa.se.), bAhulakAdile nipAtyate / yat), vRttau tu vi(ve)ttereva tatra pAThaH"[mA.dhAtuvRttiH, tRtIyasvarAdiH, cavargAdyaprathamasvaradvitIyavarNaH, / yaduktavAn bhvAdiH, dhAtusaM-54] iti maadhvH| ttr| 2 parSati siJcati kavizikSAbhUSasiddhipratAne tRtIye'dbhutavidhistabake caturthe pRSat kliibe| 'pRSu vRSu mRSu secane'(bhvA.pa.se.), 'varta- 'maracandraH-"prAvRNmAsAviva zobhitAvicakilamAlayA strIti 20 mAne pRSabRhanmahajjagacchatRvacca'(uNA-241) iti sAdhuH / kIdRzau prAvRNmAsau? icakilamAlayA zobhitAviva, pakSe 3 parSati siJcati pRSataH / 'pRSiraJjibhyAM kit'(uNA- strI, kIdRzI? vicalikamAlayA ketakImAlayA zobhitA" 391)ityatac, puMsyayam / 4 viruddhaM plu(pa)Syate'nayA []iti / 3 paJcyate vistAryate jaleneti paGkaH / 'paci 50 vipuTa, strIliGgaH / 'puSa pluSa snehasecanapUraNeSu'(tryA. vistAre '(cu.u.se.), 'paci vyaktIkaraNe'(bhvA.A.se.), pa.se.), sampadAditvAt kvip / vipuSau, vipuSaH ityAdi / karaNe ghaJ , astriyAm / 4 kardati kutsitaM zabdaM "pRSanti bindupRSatAH pumAMso vipuSaH striyaH''[amarakoSaH karoti kardamaH / 'karda kutsite zabde'(bhvA.pa.se.), 'kardi 1 / 10 / 6 // ] ityamaraH / tadvyAkhyAne tu pRSantIti bahutvaM kaDerama:'(dazapAdhaNA-740)ityamaH / 5 niSIdanti tAntatvAbhivyaktaye, tadanurodhAd vipuSa ityuttaratrA'pi"[ ] iti nimajjanti prANino'treti niSadvaraH / 'Sadlu vizaraNAdau' svAmyAdayaH / "nanu bahutvamatantram, 'pRSan mRge pumAn (bhvA.ta.pa.a.), 'nau sadeSTavaraca'(uNA-280) iti STavaraca, 1. svAmimate'yam, 'vala valla saMvaraNe' iti maitreyaH, 'vala valla saMvaraNe saJcaraNe ca' iti sAyaNaH // 2. '-madhyasvaro'pi' iti1|| 3. '-ya-' iti1.4.5 // 4 koSThAntargatapAThaH 3pratau na dRzyate // 5. dra. dhAtupradIpaH, bhvAdiH, dhAtusaM-52, pR.10|| 6. '-mocana-' iti maitreyaH, '-sevana-' iti sAyaNaH // 7 -pUraNagateSu' iti1|| 8 'striyAm' iti3.4.5 // 9 -naM' iti1.2.3|| 10. dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zrI-234, pR.279 // 11. ama.kSIrasvAmikRtaTIkAyAm-"vigataH proSo dAho'syA vipuT" ityeva dRzyate, 196 // , pR.62 // 12. '-dayaH' iti3|| 13. TIkAkRtAm- 'icikilaH' zabdo'bhISTaH, pUjyAcAryazrIvijayakastUrasUrIzvaramahArAjakRtacandrodayAbhidhagUrjarabhASATIkAyAm- "jambAlaH (pu.na.), cikilaH, paGkaH (pu.na.)" iti dRzyate, 4 / 1090 // , pR.248 / / , svopajJaTIkAyAmapi tathaiva dRzyate // 14. ama.kSIra. TIkAyAm - 'jamati grasate jambAlaH' ityeva dRzyate, 199 // , pR.62|| 15. '-ti' iti5 // 16. 'dhUla-' iti1|| 17 -j' iti3|| 18 dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zrI-237, pR.282|| 19. 'puMklIH ' iti3|| 20. 'ici-' iti5 // 21. '-dicavargAdi' iti3|| 22. 'k' iti1.2|| 23. 3pratau naasti|| 24 '-kaDoramaH' iti dazapAdhuNAdigaNe // 25. 'nau sadeH' ityevoNAdigaNe // ation International Page #537 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 30 496 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, apkAyaH 'sdirprte:'8|3|66 // iti Satvam / niSIdantaM vRNo- kUpaH syAdudapAno'ndhuH prahiH tIti aci vA / 6 zIyante chinA bhavanti zAdaH / kauti zabdAyate pratizabdeneti kUpaH, astri'zadlu zAtane '(bhvA.tu.A.a.), 'jvalitikasante yAm / 'ku zabde'(a.pa.se.), 'kusuyubhyazca'(dazapAdhuNAbhyo nnH'3|1|140|| "zyati tanUkaroti pAdau, 'zAzami 75)iti po dIrghatvaM ca / kutsitA Apo'treti pRSo(zapi)bhyAM dadA(da)nau'(uNA-537) iti dapratyaye zAdaH" darAdirvA / 2 udakaM pibantyasmin udapAnam, astri[]iti svaamii| "zAdazAdvalapalAlazAlayaH''[ yAm / adhikaraNe lyuT, 'udakasyodaH sNjnyaayaam'6|3|ssmvivekaat tAlavyAdiH / cikkhallo dezyAma, saMskRte 57 // / 3 amyate gamyate andhuH| 'am( ama) gatyAdau"' 'pi / SaT paGkasya // (bhvA.pa.se.), 'arjizikamyamiyasi(pazi)bAdhAmRjibhyaH hiraNyabAhustu zoNa: ku:(-mRjipazitugdhugdIrghahakArAzca)'(uNA-27) iti kuH, 1 hiraNyaM vahati hiraNyabAhaH / 'vaha prApaNe' nuka, dhugAgamazca / ananti jIvantyaneneti vA / 'ana (bhvA.u.a.), 'vahirahitaliyasibhyazca'( prANane'(a.pa.se.), mitravAditvAt kuH, dhazcAntAdezaH / 4 40 pratyayaH / "hiraNyaM vahatIti, karmaNyaNi hiraNyavAhaH' prahiyate jalamasmAditi prhiH| 'pra(pre) harate: kUpe'(uNAiti mAdhavI / "hiraNyaM vAhAvasya"" iti svAmI / 574) ityanena haja i: Dicca, DittvATTilopaH, puMsyetau / 2 zoNati shonnH| 'zoNa varNagatyo:'(bhvA.pa.se.), ac| "puMsyevAndhuprahI kUpa udapAnaM tu puMsi vA"[amarakoSaH dve drahavizeSasya // 1 / 10 / 26 // ] ityamaraH / catvAri kUpasya // nade punarvahaH // 1090 // nemI tu tatrikA // 1091 // bhidya uddhyaH sarasvAMzca 1 nIyate jalamanayA nemiH / 'NIJ prApaNe' 1 nadati nadaH / 'Nada avyakte zabde'(bhvA.pa.se.), (bhvA.u.a.), 'niyo miH'(uNA-483) iti miH, 'kRdiac, tatra / 2 vahati vahaH / ac // 1090 // 3 bhinatti kAgat '(gaNam / / 1 / 45 ||)iti GISi nemI / 2 tasya 20 kUlAni bhidyaH / 4 ujjhatyukamiti uddhyaH / 'ujjha kUpasyAnte rajjvAdidhAraNArthaM tryasra dAru tatrikA / trisro tyAge '(tu.pa.se), 'bhidyoddhyau nade kartari '3 / 1115 // iti 'Nayo'syA iti trizabdAt, '[saGkhyAyAH] saMjJAsaGgha- 50 nipAtanAt sAdhU / 5 sara: prasaraNamastyasya sarasvAn, suutraadhyynessu'5|158|| iti kan, TAp / "trikA kUpasya tAntaH / paJca sAmAnyena 'vAhalA' ityAkhyasya // nemau syAt''[vizvalocanakozaH, kAntavargaH, tho-14] iti draho'gAdhajalo hRdaH / shriidhrH| "nemistrikAyAM kUpasya''[vizvaprakAzakozaH, mAntavargaH, zrI-27] iti mheshvrH| dve kUpasyA'nte rajvAdi1 hyati drahaH / 'druha drohe '(di.pa.se.), aci, dhAraNArthaM tryasadAruNaH / bhamaNa' iti bhASA // 1091 // pRSodarAdiH / 2 agAdhamatalasparzi jalamatra agAdhajalaH / 3 hrAdantyavyaktaM zabdaM kurvantyatra hradaH / 'hAda avyakte zabde '(bhvA.A.se.), 'hlc'3|3|121|| iti 1 nAndyA iva mukhamasya naandiimukhH| 2 nAndIva ghaJ, pRSodarAditvAd hrasvatvam / trINi drahasya // paTo nAndIpaTaH / 3 vizeSeNa nahyate kUpamukhamaneneti ndhne| 1. '-tiH' iti1.3|| 2. '-nti' iti1.4|| 3. ito'gre 1pratau 'vA' iti dRzyate // 4. '-yate' iti5 // 5. 'zo-' iti1.2.4.5|| 6. dra. padacandrikA, bhA-1, varivargaH, zrI-237, pR.282 // 7 ama.kSIrasvAmikRtaTIkAyAm-"zIyantesmizAdaH" ityeva dRzyate, 19 / 9 // , pR.62 / / 8. 'viskallo ' iti svopajJaTIkAyAm // 9. 'trINi' iti4|| 10. '-nti' iti1 // 11. 'ityaNpra-' iti3, 'ityupra-' iti5|| 12. dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zrI-261, pR.313|| 13. ama.kSIrasvAmikRtaTIkAyAM hiraNyavAhazabdamAzritya "hiraNyaM vahati (hiraNyavAha)" iti vyutpattidRzyate, 1 / 9 / 34 // , pR.67|| 14. 'utsarge' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 15. 'kartari' ityaSTAdhyAyyAM na dRzyate // 16. 'praza-' iti4.5 // 17. 'khyAtasya' iti1.3|| 18. 'jighAMsAyAm' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 19. '-manta-' iti4.5|| 20. 5pratau nAsti // 21. '-batya-' iti5 // 22. '-Ti' iti1.2|| 23. 'gatau' iti3|| 24 '-dhi-' iti3|| 25. '-ndhuH prahiH' ityamarakoSe // 26. '-stra-' iti2.5 // 27 'sarvadharaH' iti3|| 28. ito'gre 3pratau 'ca' iti dRzyate // 29. 'bhra-' iti1.3|| 30, '-nam' iti5|| 31. ito'gre 1pratau 'mukha' iti dRzyate // Jain Education Intemational Page #538 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 30 1090-1094] vyutpattiratnAkarakalitA 497 vInAhaH / 'naha(Naha) bandhane '(di.u.a.), karaNe ghaJ, "adRSTAtizayo niyAnubhUtabahu manyate / 'upasargasya ghji-'6|3|122|| iti dIrghaH / "vInAhama- manyate rohiSastuSyazcaNDhImapi mahodadhim // 1 // "[] iti striyAma" "iti vaijayantI / 4 kUpasya mukhaM badhyate'nenaM prayogaH / 3 zcotati cUtakaH / 'zcatir kSaraNe'(bhvA. mukhabandhanam / 'bandha bandhane'(tryA.pa.a.), karaNe lyuTa, pa.se.), 'kIcaka-'(haimoNA-33) ityAdinA'ke sAdhuH / tatra / kUpasya Urce iSTakAdibhirmukhabandhanasya trINi / yathA-"cUtakAnAM rasaM pItvA pAnthAH pathi sukhaM yayuH"[] 'kUpakaMTha' iti bhASA // ityatra cUtakAnAM kUSAnAmAmrANAM cetyarthaH / mAlAkArastuAhAvastu nipAnaM syAdupaMkUpe "cuNDhIvivarotsAzca"[]iti cuNDhIzabdena verakanAmAnyAha / 1 AhUyate pAnAya pazavo'tra AhAvaH, dvitIya- trINi laghukUpasya // svarAdiH / 'hveJ AhvAne '(bhvA.u.a.), 'nipAnamAhAvaH '3 / 3 / udaghATakaM ghaTIyantrama 10 74 // iti ghaJi saadhuH| 2 niyataM pibantyatra nipaanm| karaNe lyuT, astriyAm / kUpasya samIpe zilAdibaddhaM pazu 1 udghATayati prakAzayayambha udghATakam / pAnArthaM kupoddhatAmbusthAnam upakapam, tatra / "sthiraturaGgama- ghaTerNijantAd Nvul / udghATanamapi / "UrdhvaM hanyate'nena 40 bhUmi nipAnavanmRgavayogavayopacitaM vanam"[raghuvaMzam, sargaH- udghATanam"[ ]iti kauTilyaH / 2 ghaTyo yantryante'treti 9, zro-53]iti raghuH / dve 'avAhaddu' iti khyAtasya // ghaTIyantram / 'yatri bandhane '(cu.u.se.), karaNe ghny| "yena sIrghikA // 1092 // kUpAderjalamUrdhvaM vaahyte"[abhi.svopjnyttiikaa4|1093] iti vApI syAt mUlavRttau / sAmAnyenoktatvAt 'caDasaghaDi mAla' ityAdeDhe / 1 dIrdheva dIrghikA / 'saMjJAyAM kn'5|3 75 // , pAdAvarto'raghaTTakaH // 1093 // 'prtyysthaat-'7|3|44 // itItvam // 1092 // 2 upyate 1 pAdAbhyAmAvartyate bhrAmyate pAdAvartaH / 'vRtu 'syAM padmAdikamiti vApiH / 'Tuvap bIjatantusantAne' vartana (zvA A se) ghana / 2 arAna ghaTayati arA 20 (bhvA.u.a.), 'ghasirapipajivAjivapidhvaji(vasivapiva ghaDyante'tra vA araghaTTaH / 'ghaTTa calane'(bhvA.A.se,cu. dirAjivajidhvaji)-'(dazapAdhuNA-153)ityAdi]neJ, u.se.), ac, ghaJ vA / svArthe kani araghaTTakaH / dve [vRddhiH], 'kRdikaaraat-'(gnnsuu-4|1|45 // ) iti vaapii| vaapirpi| "vApyAM vApirapi smRtA''["]iti dvirUpakoSaH / araghaTTasya // 1093 // dve vApyAH / 'vAvi' iti bhASA // akhAtaM tu devakhAtam kSudrakUpe tu curI cuNDhI ca cUtakaH / 1 khAyata idamiti khAtam / 'khanu avadAraNe' 1 kSadrazcAsau kapazca kSadrakapaH tatra / corati (bhvA.u.se.), karmaNi ktaH, 'jnsnkhnaam-'6|4|42|| curiH / 'cura steye'(cu.u.se.), 'igupadhAta kita'(uNA- ityaatvm| na khAtam akhAtam, kavargadvitIyamadhyam / 2 559)itIn, GISi curI / 2 camantyAcamantyasyAM cuNDhiH / devaiH khAtaM devkhaatm| "apauruSeyaM devakhAtam, atra deva'cameruccAtaH '(haimoNA-632) iti DhiH, GISi cuNDhI / padamakRtrimatvapradarzanArthaM nirnimittaM svataH siddhamiti 1. vaijayantIkoSe- "pInAhastu striyAM" iti dRzyate, 428 // , pR.112|| 2. dra. svopjnyttiikaa4|1092 // , pR.243 // 3 -neti' iti1|| 4 'hveJ svardhAyAM zabde ca' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 5, 'nipAta-' iti1.3|| 6 '-Du' iti1.2|| 7 'Ahvasya' iti4|| 8 --ka' iti // 9 'bIjasantAne' iti1, 'Duvap bIjasantAne' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 10. '-vaji-' iti1, '-vAjivaji-' iti3|| 11. dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zo-256, pR.307||, raamaashrmii1|10|28||, pR.133|| 12. 'vAvaDI' iti4|| 13. '-tyAM' iti1.3|| 14. dra. akArthakaravAkarakaumudITIkA, bhA-2, 3 // 39 // , pR.18|| 15. '-nti' iti1|| 16. '-ntya-' iti1|| 17 dra. am.kssiir.2|10|28|| pR.231 // , svopjnyttiikaa4|1093||, pR.243|| 18 'saGkocane' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 19. '-ghaDa-' iti3|| 20. '-lA' iti1, '-li' iti4|| 21. '-haTTa-' iti1.2.5 // 22. --rthanimi-' iti3|| Jain Education Intemational Page #539 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 498 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, apkAyaH [yA]vat''[]iti paJjikAdayaH / "akhAto devakhAtakaH" pratyayaH / sarati jalamasyAM sarasI / 'sR gatau'(bhvA. [ ]iti puMskANDe'maradattAt puMsyapi, "akhAta:"[]iti tu pa.a.), asuna, gaurAditvAd DISi / "sarasI: pari- 30 svaamii| dve kunnddsy| kuNDamapi / "kuNDaM devajalAdhAre" zIlituM mayA''[naiSadhIyacaritam, sarga:-2, zo-40] iti [vizvalocanakozaH, DAntavargaH, zro-4] iti zrIdharaH / zrIharSaH / 5 saranti jalAnyatreti saraH, klIbe / 'sR "nadISu devakhAteSu prAtaH snAyAd dine dine / gatau'(bhvA.pa.a.), asun / mizrAstu-"kAsArastvalpasarasi tadabhAve taDAge vA vAhye snAnaM samAcaret // 1 // "[] sarasI tu mahAsaraH''[ ]iti vizeSamAha / paJca sarasaH / iti viSNuH / "dve devadvArasthajalAzayasya''[7]iti tu mishraaH|| 'talAva' iti bhASA // 1094 // puSkariNyAM tu khAtakam / vezantaH palvalo'lpaM tat 1 vizantyatra bhekamahiSAdaya iti vezantaH / 1 puSkaraM jalam, tadetasyAmastIti puSkariNI / / 'viza pravezane'(tu.pa.a.), 'javizibhyAM jhac'(uNA-406), 10 'puSkarAdibhyo deshe'5|2|135 // itIniH, 'Rnnebhyo GIp' 'jho'ntH'7|13|| / "varSAsvagAdhajala: grISme'lpajala: 4 / 1 / 5 // / vartulA puSkarAvatI ceyam / "samacaturasrA zuSyati vA vezantaH''[padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zUo- 40 puSkariNI"[padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zro-255] iti 256]iti mizrAH / 2 palati gacchati palvalaH / 'pala mizrAH / 2 khanyate khAtam, hrasvaM khAtaM khAtakam / gatau'(bhvA.pa.se.), 'sAdhasivarNasitandulAGkazavarSeSulapalva'yAvAdibhyaH kn'5|4|29|| / dve puSkariNyAH // ladhiSNyazalyAH (sAnasivarNasiparNasitaNDulAGkazacaSAlepadmAkarastaDAgaH syAt kAsAraH sarasI saraH lvalapalvaladhiSNyazalyAH)'(uNA-547) iti valac / // 1094 // astriyAmayam / tallo dezyAma, saMskRte'pi / tat 1 padmAnAmAkara utpattisthAnaM padmAkaraH / "kva- saro'lpaM laghu / dve laghutaTAkasya // cit padmazUnye'pi, yogyatayA''[ ]iti tu subhUtiH / 2 parikhA kheyakhAtike / taMDyate Ahanyate taDAgaH, puNklii.| 'taDa AghAte '(cu.pa. 1 paritaH khanyate parikhA / 'khanu avadAraNe' 20 se.), 'taDAgAdayazca'( )ityanenA''kapratyaye kasya gatve ca, (bhvA.u.se.), 'anyebhyo'pi- '(vaa-3|2|101||) iti ddH| nipAtanAt 'taDerAga: '(haimoNA-97)ityAgo vA / "pinA 2 khanyate kheyam / 'I ca khnH'3|1|111 // iti yat / 50 kAditvAdAkapratyaye taDAka iti kecit"["] iti sarvA ___3 khAtaivaM khAtikA / svArthe kani, 'pratyayasthAt-' nandaH / etau tRtIyavargatRtIyamadhyau / "taTamakati taTAkaH" 74 / 44 // itItvam / durgaveSTanaheturiyam / trINi 'khAI' ["]Tamadhya ityanye / 3 kAsati(kAsate) vAtAhatataraGgaiH / / iti khyaataayaaH|| zabdAyate kAsAraH / 'kAsa zabde'(bhvA.A.se.), 'tuSArAdayazca'(uNA-419)ityAran / "kaM jalamAsaratyoti : sthAnakaM ca saH [vA], 'sR gatau'(bhvA.pa.a.), bAhulakAdadhikaraNe ghaJ" // 1095 // ["]iti tu bhaTTaH / kAsante bakAdayo'treti vA, Araneva 1 AlUyate tarusekArthaM khanyate AlavAlam, . pAtAla ratpatrAta syAdA 1. dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zrI-255, pR.305 // 2. 'siddhamiti tu paJjikAdayaH' iti1, 'siddhamiti vadanti' ('vadati' iti2) paJjikAdayaH iti2.3 // 3. raamaashrmii1|10|28||, pR.132|| 4 ama.kSIrasvAmikRtaTIkAyAm-"nAgAdikuNDamakRtrimamAkhArtAmatyeke" iti dRzyate, 1 / 9 / 27 // , pR.66 // 5. 'sarvadharaH' iti3|| 6. "nadISu devakhAteSu taDAgeSu sara:su ca / snAnaM samAcarennityaM gartaprasravaNeSu ca // " iti manusmRtyAm , 4 / 203 / / , pR.167|| 7. dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zro-255, pR.305 // , tatrA'gre-"ityanye kokkaTAdayaH" iti dRzyate // 8. 4pratau nAsti // 9. 'GIS' iti2.3|| 10. 've-' iti3|| 11. 'samA-' iti padacandrikAyAm // 12. dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zUo255, pR.306-307|| 13. 'tA-' iti3|| 14 ama.kSIrasvAmikRtaTIkAyAm-"kamAsaratyatra kAsAraH" ityeva dRzyate, 1928 // , pR.66 // 15. dra. svopajJaTIkA 4 / 1094 / / , pR.243|| 16. 'laghuH' iti3.4.5 / / 17. '-DA-' iti5|| 18. '-teva' iti3 // 19. '-la A-' iti3.5 // Page #540 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1094 1096 ] 'ala astriyAm / amarastu syAdAlavAlam [ amarakoSaH 1 / 10 / 29 // ] iti klIvaM prAha / 'lUj chedane ' ( kyA.u.se.), AGpUrvaH 'sthAcatisRjo (mRje) rAlajvAlaJAnIyaraH (-lIyacaH) '(uNA - 113) iti bAhulakAdato'pyAlaJ (c)| "A samantAjjalalavamAlAti iti mUlavibhujAditvAt kaH "[] iti svAmI' / 'AliM setuM valate dhatte, karmaNyaNi pRSo - darAdi: "[] iti paJjikA / dIrghAdirevAyam / "zAkhA dizo jaladhimaNDalamAlakAlam "[] iti prayogaH / vAlagodhiSu ( -rodhipu ?) payaH su bibhrataH sapalAzirAzimiva 10 mUlasantatim "[]iti mAghe hrasvAdizca / apazabda evAyamityeke / 2 Avalate bahiraniyamAdambho'treti AvAlam, klIbe / vyADistu - " AvAlo jalapiNDalaH ''[]iti puMsyapyAha / 'vala valla saMvaraNe' (bhvA.A.se.), AGpUrvaH, 'halazca 3 |3 | 121 // iti ghaJ / 3 A upyate'mbho'treti AvApaH / " AGpUrvI vapirnyAsArtha: "[]iti kaliGgaH, ghaJ / vRkSasekArthaM dravato'mbhaso yat sthAnakaM sthAnaM sa AlavAla ityanvayaH / yaduktam- "AlavAlaM vidurdhIrA dhAraNaM dravato'mbhasaH "[ ] iti / " AvAla AlavAlaH syAdAvApaH sthAnakaM tathA" [ halAyudhakozaH 2 / 185 // ] iti halA20 yudhaH / trINi 'thANuM' iti khyAtasyai // 1095 // vyutpattiratnAkarakalitA AdhArastvambhasAM bandhaH 1 Adhriyate jalAdikamantreti AdhAraH / dhRv dhAraNe' (bhyA. u. a.), adhikaraNe patra 'A (a) dhyAyanyAya- '3 / 3 / 122 // ityAdinA AGpUrvAt 'dhRM anavasthAne ( avasthAne) ityasya gha inipAtanAd vA / "AdhAra " zcAdhikaraNe'A (pyA) lavAle'mbudhAraNe " [vizvaprakAzakozaH, rAntavarga:, - 167 ] iti mahezvaraH / yathA-"samudraH pralayonmudraH kimAdhAreNa dhAryate "["]iti / kSetrAdisekArthaM yatrAmbhaH saJcIyate so'mbhasAM bandhaH / ekaM jalabandhasya // jharaH sariH / 30 nirjharastu utsaH stravaH praNam I - 1 nirjharti jalamaMtra nirjharaH / 'iy vayohAnI' (di.pa.se.), ac / anyopasarganivRttyarthaM "nira upAdAnam / nirjharantyaneneti, 'Rdorap '3 // 3 // 57 // / 2 evaM jharaH "SittvAdaGi jharA, aca i: ' ( uNA 578) jhari:, tato GISi jharI ca[]iti svAmyAdayaH / nirabhAve jharaH / 3 sarati sariH strIliGgaH / sR gatau ' (bhvA.pa.a.), 'aca i: ' ( uNA - 578) iti i: / 4 unatti utsaH puMsi / " utsastvastrI "["] iti vAcaspatiH / undI kledane ' (ru.pa.se.), 'udyami- (undigudhi-) (uNA - 348) ' iti saH / 5 sravati 40 sravaH / 'sru gatau ' (bhvA.pa.a.) ac / 6 prakhavantyanena girayaH prastravaNam / karaNe lyuT / SaT nirjharasya // jaladhArA jalAzayAH // 1096 // 499 1 jalAnyAdhriyante'tra jalAdhArAH / 'adhyaaynyaay-'3|3|122 // ityAdinA ghaJanteH / yadvA jalAnAmAdhArA jalAdhArA: / sAmAnyena vApyAdayaH 1 2 jalamAzayo hRdayameSAM jalAzayAH / jalamAzete eSu vA / 'puMsi saMjJAyAm- '3 / 3 / 118 // iti ghaH / dve sAmAnyena sarvavApyAdijalasthAnasya // 1096 // // samApto'pkAyaH // STNT: 5. 1. dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH zro- 257, pR. 308 // 2. ama. kSIrasvAmikRtaTIkAyAm-" (AdhAraH) kSetrAdisekArthaM yatra saMcIyateumbha vRkSasekArtha tale dravatombhasaH sthAnaM yadAhU AlavAlaM vidudhaurA dhAraNaM dravato'mbhasa, muni apAM dhAraNamAdhArastadalya cAlavAlakam, AlUyate khanyate - AlavAlam / " iti dRzyate, 1929 // pR. 66 // 3 - rAt' iti3 // 4. dra TIkAsarvasvam, bhA-1, 1 / 10 / 28 // pR.197|| tatra- "mUlaM phaNAH phaNipatergahanaM ca madhyaM zAkhA dizo jaladhimaNDalamAlavAlam" iti dRzyate mAyakRtazizupAlavadhakAvye "vipulAlabAlabhRtavAridarpaNapratimAgatairabhivirejurAtmabhiH / yadupAntikeSu dadhato mahIruhaH sapalAzarAzimiva mUlasaMhatim // " iti dRzyate, sargaH 13, zro-57, pR. 328 // 6 dra. svopajJaTIkA4 / 1095 // pR. 243 // tatra - ' - piNDalaH' ityasya sthAne 'piNDilaH' iti dRzyate // 7 '-vanto'-' iti1.5 // 8dra. ama. kSIra. 1 19 // 29 // , pR. 66 // svopajJaTIkA4 / 1095 // pR. 244 // 9. ' - Nu' iti3 // 10. 'bhASA' iti2 // 11. 'dhRJ' iti1.5 // 12. dhRJ dhAraNe anavasthAne vA' iti4 // , ' sthAne' iti kSIrataraGgiNI // 13. 'ghajiti' iti // 14 dra. anekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA-2, 3515 // pR. 221 // 15. ' - te' iti1.4 // 16. 'niru-' iti3 // 17 - ratya-' iti4 // 18dra. padacandrikA, bhA-2, zailavarga:, zro-43, pR. 64 // 19 dra. svopajJaTIkA4 // 1096 // pR. 244 // 'neti' iti // Ti' iti1.2.5 // 22. 'ghapratyaye' iti4 // 20. 21. 11 Page #541 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 500 19 [tiryakkANDaH-4, vanaspatikAyaH // ekendriyeSu tejskaayH|| atha tejaskAyamAha 'ji jaye'(bhvA.pa.a.), 'saMjJAyAM bhRtvRji-'3|2|46 // vahniva'hadbhAnu-hiraNyaretasau ityAdinA khac, 'arurdvisst-'6|3|67|| iti mum // "IzvarAd jJAnamicchecca dhanamicched hutAzanAt / dhanaJja ___ ArogyaM bhAskarAdicchejjayamicchejjanArdanAt // 1 // "[] kRpITayonirdamunA virocanA ityuktezca / "dhanaM jitavAn AyattIkRtavAn tato dhanama bhilaSyate''[]ityAgamo vA / 5-7 havyaM havirtutaM cA___''zuzukSaNI chAgarathastanUnapAt // 1097 // 'znAti havyAzanaH, havirazanaH, hutAzanaH / [yaugika tvAd havyabhuga ityAdayaH] / 8 kRpITaM jalayonirasya kRzAnu-vaizvAnara-vItihotrAH kapITayoniH / "adbhyo'gnibrahmataH kSatramazmano loha- 30 vRSAkapiH pAvaka-citrabhAn / mutthitam''[manusmRtiH, adhyA-9, zrI-321] iti manuH / yathA-"kRpITayonerudiyAya tejaH"[] / "kRpITamudare nIre" appitta-dhUmadhvaja-kRSNavarmA [vizvalocanakozaH, TAntavargaH, tho-41] iti zrIdharaiH / kRpITasyAmbhaso yoniH, meghAnAM dhUmajatvAt, "agnau 'rciSmat-zamIgarbha-tamona-zukrAH // 1098 // prAstAhutiH samyagAdityamupatiSThate''[] ityukteH / 9 dAmyati 10 zociSkezaH zuci-hutavaho-parbudhAH saptamantra- damunAH, sakArAntaH / 'damu upazame'(di.pa.se.), ato 'ntarbhAvitaNyAd 'damerunas(-siH)' (uNA-674)ityujvAlAjihvo jvalana-zikhinau jAgavirjAtavedAH / ns(-siH)| damUnA iti dIrghamadhyo'pi / "damunA damUnA: barhiHzuSmA'nilasakha-vasU rohitAzvA''zrayAzI prAcInavarhi [ :zucibarhi ]Sau''[]iti nAmanidhAnAt / 10 virocate virocanaH / 'ruca dIptau '(bhvA.A.se.), 40 bahirkotirdahana-bahulau havyavAho'nalo'gniH nandyAditvAllyuH / 11 AzoSTumicchati, ApUrvAt // 1099 // zuSyateH sannantAd 'AGi zuSeH san (sanaz)chandasi' vibhAvasuH sapto-darciH (uNA-260)iti aniH, bhASAyAM ca dRzyate, dvipaJcama svaramadhyaH / zucelartikarmaNaH, kvipi, zuk dIptiH, 1 vahati havyamiti, vahati tejo vo vahniH / kSaNihiMsArthaH, 'in sarvadhAtubhyaH '(uNA-557)itIn, 'vaha prApaNe'(bhvA.u.a.), 'vahizribyuzru(zrizruyu)[glA]- sanotervA ina, Azu zucA dIptyA kSaNitA hiM sitA hAtvaribhyo nit'(uNA-491)iti nipratyayaH / 2 bRhanto tamasAM saJcitA saMbhaktA vA pAkadAhaprakAzanAdeH svavyA bhAnavo'sya bRhadbhAnuH / 3 hiraNyaM reto'sya hiraNya- pArasya / yadvA AyUrvAd zuSe(zuce )rantarbhUtaNyarthatvAt 20 retAH, skaaraantH| yatsmRtiH-"agnerapatyaM prathamaM suvarNam" sani AzuzukSa iti sthite 'AGi zuSeH sanaH-'(uNA []iti / 4 dhanaM jayati yatheSTaM dadAti dhanaJjayaH / 260)iti vihito nipratyayo bAhulakAd zucerapi bhavati, 50 . 1. 1.3pratyornAsti // 2. dra. am.kssiir.1|155 // , pR.18 // svopjnyttiikaa4|1097 // , pR.244 // , TIkAsarvasvam, bhA-1, 1155 // , pR.42 // padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zo-50, pR.75 / / 3. '-vra-' iti2.4.5|| 4 dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zo-48, pR.72 // 5. 'vA-' iti5|| 6 'sarvadharaH' iti3|| 7 'dama' iti3|| 8 ito'gre 3pratau 'ca' iti dRzyate // 9. dra. padacandrikA, bhAga-1, svargavargaH, zo-51, pR.75 // , raamaashrmii1156||, pR.29|| 10. 'ruca dIptAvabhiprItau('-protyAM' iti maitreyaH) ca' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 11. 'a-' iti4.5|| 12. "yadyapyayaM chAndasaH zabdastathApi kavayo bhASAyAmapi prayuJjate / yathA- 'mantrapUtAni havIMSi pratigRhNAtyetat prItyAzuzukSaNiH' iti baann:(kaad044)| ata evAha zvetavanavAsI 'bhASAyAmapi kavayaH prayuJjate bAhulakAt'(pR.91)iti / prakriyAkaumudITIkAkRdapi 'bhASAyAmapIti kecit'(bhA-2, pR.604)ityAha / 'bAhulakAlloke'pi'(pR.51)iti naaraaynnH|" iti dazapAdhuNAdivRttisaMgrahe TippaNI, pR.5 tti.3|| 13. -liti' iti1.4|| 14 '-ni' iti3 // 15. '-ptyoH' iti1|| 16. 'yuce-' iti1.2|| Page #542 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyutpattiratnAkarakalitA 1197 1100] AGi zuciH ( uNA - 260 ) ityeva tatra pAThaH, AzuzocayiSA AdIpayitumicchA, tasyAH kartA AzuzukSaNiH AdidIpayiSu rityarthaH " [ ] iti bhASyam / 12 chAgo ratho'sya chAgarathaH / 13 tanna pAtayati dehadhartRtvAt tanUnapAt / 'nabhrANnapAt 6375 // iti sUtre nipAtitaH / ata indhanaM vinA kSaNamapi tanvAH zarIrasya napAt tati rakSaNamasya (na rakSaNamasya ) "[] iti kaliGgaH takArAnto'yam / yanmahezvara:-''tanUnapAt takArAnto'yaM na tavargatRtIyabhAk "[ ] iti / tanUnapAlau, tanUnapAtaH ityAdi / zatranto'yami 10 tyeke / tanUnapAn tanUnapantau ityAdi / nityatvAd mugabhAvaH (numabhAvaH) "[ ] ityeke "tanuM na pAtayati dehavartitvAt "[ ama. kSIra. 1 11 153 // ] iti tu svAmI / "tanvA UnaM pAtIti vA / "tanUM na padyatIti dAntaH ' []iti tu rAmadAsaTIkA // 1097 // 14 kRzyati dAhyAbhAve kRzAnuH / 'kRza tanUkaraNe ' ( di.pa.se.), divAdi:, (RtanyaJjivanyayapimadyatyaGgikuyukRzibhyaH kaligyatu 44 AgamazAsanA 501 jalijiSThujiSThajisansyanithinulyasAsAnukaH) " ( uNA-442) ityAnukU / "kRzo'pyaniti vardhate kRzAnuH "[ ama. kSIra. 1 1 54 // ] iti svAmI "vaizyaH kiMzArUdazvit kuzalaM kRzAnukSa"[ ]iti madhyatAlavyavAn / 15 vizvAnarasyApatyaM vaishvaanrH| vidaaditvaadv| bahutve luki vizvA narAH / 16 vItayo'zvA hotraM havyamasya vItihotraH / 'vI gatyAdI' ( a.pa.a.), karmaNi ktin / "vItayo'zvA hotraM havanamasyetyAgamaH " [ ama. kSIra. 1 / 1 / 53 // ] iti tu svAmI / 17 vRSeNa dharmeNA'kati vRSAkapiH / pRSodarAdiH / vRSeNa tejasA Akampata iti vA / 'in sarvadhAtubhyaH ' (uNA-557) / 18 punAti pAvakaH | 'pUj pavane (kryA.u.se.), 19 citrA nAnArUpA bhAnava Nvul / kAntayo'tra citrabhAnuH / 20 apAM pittaM sAram appi - tam / bAhulakAt SaSThyaluki apAMpittamityapi / "so'- 30 GghripAGgairapAM pittaM meghAtaH sarvarI nayet" []iti / 21 dhUmo dhvajo'sya dhUmadhvajaH / 22 kRSNo dhUmraH vartma 1. zuci - ' iti 1.2 // 2. " niruktakArastu 'A ityAkAra upasargaH purastAt / cikIrSitaja uttaraH, AzuzocayiSuriti ' [ 6 / 1 ] ityAdinA AGpUrvAcchucerniravocat / nArAyaNazvetavanavAsinAvapi paJcapAdyAM 'zuca' dhAtumevAdhIyAte / devarAjastu AzuzukSaNizabdavyAkhyAne 'AGi zuSeH sanaH ' iti vihito'niH pratyayo bAhulakAcchucerapi bhavati / 'ADi zuce" ityeva vA tatra pATha:' ityAha (pR.426) zuceriti pAThe zucadhAtorudAttatvAdid prAptaH sa bAhulakAt pratividhAtavyaH" iti dazAdhuNAdivRttisaMgraha TippaNI pU.5, Ti-3 "AzuzukSaNaH // 1 // " tvamagne bhistvamAzuzukSaNistvamadbhyastvamazmanaspari / tvaM vanebhyastvamoSadhIbhyastvaM nRNAM nRpate jAyase zuci: " / (R02 / 1 / 1 ) / tvamagne dyubhirhobhistvmaashushukssnniH| Azu iti ca zu iti ca kSipranAmanI bhavataH / kSaNiruttaraH kSaNoteH Azu zucA kSaNotIti vA sanotI ti vA / zuk zocate / paJcamyarthe vA prathamA : / tathAhi vAkya - saMyogaH A iti AkAra upasargaH purastAccikIrSitaja uttara: Azu zocayidhuriti zuciH zocateti karmaNaH / ayamapItaraH zuciretasmAdeva niScitamasmAtpApakamiti nairuktAH / AzuzukSaNi:- anavagatametat / Azu zucA sanitA, kSaNitA vA ityavagamaH / tathA ca nigama:- tvamagne ! ..zuciH / gRtsamadasyeyamArSam / jagatI / he bhagavan agne ! tvaM dyubhiH - ahobhi: / AzuzukSaNiH- Azu zucA kSaNiH kSamoteH hiMsArthAt / sanotervA sambhajanArthAt / madhyamaM 'zu' ityetadakSaraM zuceH dIptyarthasya / Azu-kSipraM zucA dIptyA, kSaNoti - hinasti iti AzuzukSaNiH athavA Azu zucA sanoti sambhajatIti vA / zuk kasmAt ? zocateH / ayameko nirvacanavidhiH / athAparaH paJcamyAH arthe prathamA vA / tathA hi paJcamItvena vipariNatasyAsya zabdasya vAkye saMgatirbhavati / tvamadbhyaH tvamazmanaspari tvaM vanebhyaH ityAdIni bahUni padAni paJcamyantAnyeva eva / tasmAnadanenApi paJcamyantena bhavitavyamityabhiprAyaH / purastAt 'A' ityAkAraH eSaH upasargaH / uttara:- anantaraH zuzukSuNiriti caturakSaraH zabdaH, cikIrSitajaH cikIrSitAdarthAjjAtaH sannantAt dhAtorityarthaH / yaH A zuzocayiSuH- AdidIpayiSuH bhavati sa A zuzukSaNiH- yajamAna ityarthaH / tasmAt tvamagne jAyase / adbhyaH vaidyutAtmanA jaayse| azmanaH pari parasparAbhighAtAjjAyase / vanebhyaH - dArubhyaH / oSadhIbhyaHzarAdibhyaH / nRNAM manuSyANAM pate jAyase- abhivyajyase / zuciH dIptaH / zuciH kasmAt ? jvalatyarthAt zocateH / ayamapItaraH zuciH laukikaH zabdaH etasmAdeva zocateH sampadyate iti vaiyAkaraNAH manyante / nairuktAzca niHpUrvAt siJcatermanyante / yasmAt pApamasmAt niSSiktaM bhavati / anyasmin siktamityarthaH / " iti niruktam, 6 // 1 // pR. 253 // 3. 'tanUn' iti3 // 4 dra padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zro- 48, pR. 73 // 5. 'pAtau' iti1.3 // 6 'dhartR ' iti3 // 7 3.4pratyornAsti // 8. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zro-48-49, pR.73-74 // 9 pAtaya-' iti3 // 10. ito'gre 1pratau 'tu' iti dRzyate // 11. hastapratisthasyoNAdigaNamutrasya pATho'tIvAzuddhatvAt koSThAntargatapAThaH zuddhaH sthApitaH // 12. iti nuk' iti4 // 13 ito'gre pratI 'hi' iti dRzyate // 14. ito'gre 3pratau 'adhUH' iti dRzyate // 15. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 1156 // pR. 42 // padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zrI - 51, pR. 76 // tayoH 'meghAtaH' ityasya sthAne kramazaH 'mindhAnaH' iti, 'mindhayan' iti dRzyate // - - Page #543 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 502 2 mArgo'sya kRSNavartmA, nakArAntaH / 23 acaSi vidyantearcISi 'smin arciSmAn / tadasyAsti - 5 / 2 / 94 // iti matup / 24 zamyA garbhaH zamIgarbhaH / yatkAlidAsa:-" zamImivAbhyantaralInapAvakAm "[ raghuvaMzam, sargaH - 3, zro- 9 ] iti / 25 to hanti tamoghnaH / 26 zocayati jaladarzanena zukraH / 'zuca zoke ' ( bhvA.pa.se.), 'Rjrendra- ' ( uNA - 186 ) iti nipAtitaH / " zukraM reto'syA'stItyarzaAdyaci zukra : [ ama. kSIra. 1 / 1 56 // ] iti svAmI | // 1098 // 27 zocIMSi jvalAH kezA asya zociSkezaH / 'nityaM 10 samAse'nuttarapadasthasya 8 3 145 // iti Satvam / 28 zocayati zodhayati zuciH / 'zuci zuddhau ' ( ), antabhAMvitaNyartha', 'in sarvadhAtubhyaH ' ( uNA 557 ) itiin| 29 hutaM vahati hutavahaH / ac / 30 "uSaH prabhAte sandhyAyAm''[ vizvaprakAzakozaH, sAntavarga:, zro- 36 ] iti vizvaH / uSasi sandhyAyAM budhyate uSarbudhaH / 'budha bodhane' ( ), 'igupadha - '3 / 1 / 135 // iti kaH, 'aharAdInA patyAdiSu (cA-8 12 170 // ) ubhayatrA'pyAdizabdaH prakAre vA repho vA iti vyavasthitavibhASayA nityaM raH / 31-33 saptamantrajvAlAzabdebhyo'gre jihnaH tena sapta jilhnA'sya 20 saptajihvaH / yadAhu: "bhavati hiraNyA kanakA raktA kRSNA vasuprabhA cAnyA / atiriktA bahurUpeti sapta saptArciSo jihvAH // 1 // " [] [iti] mArkaNDeyapurANoktAH / mantra eva jilhyA'sya mantrajihvaH / jvAlA jihvA'sya jvAlAjihvaH / 34 jvalatItyevaMzIlo jvalanaH / 'jvala dIptau ' (bhvA.pa.se.), tAcchIlye 'jucaMkramya - '3 / 2 / 150 // ityAdinA kartari yuc / 35 zikhAH santyasya zikhI / 'ata iniThanau '5 / 2 / 115 // itiini| 36 jAgarti vAyunA jAgRviH / 'jAgU nidrAkSaye' ( a.pa.se.), 'kRgRzRjAgRbhyaH kvin (jazasta jAgRbhyaH kvin)' 30 (uNA 492), 'jAgraH 7 / 3 / 85 // iti guNo'vIta : 1 ke abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 12. 15 tiryakkANDa:-4, tejaskAyaH paryudAsAnna bhavati, tRtIyasvarAnto'yam, harivat / 37 vedA asmAd jAtavedAH / pRSodarAdiH "jAtA vedAstvadarthaM cejjAtavedAstato hyasi "[ ] iti bhArate / "jAtaM vettIti 'gatikArakayoH pUrvapadaprakRtisvaratvaM ca ' (uNA - 666) ityasi: ''[ padacandrikA, bhA-1, svargavargaH zro-48 ] iti mizrAH / jAtavedasau ityAdi / 38 barhirdarbhaH zuSma balama - syeti barhiH zuSmA, nakArAntaH, akhaNDazcaturakSaraH / dve nAmnI ityeke, tadyathA, bRMhatIti barhiH, sakArAntaH puMsi / 'bRhi vRddhau ' (bhvA.pa.se.), 'bRhernalopazca ' ( uNA - 266 ) itIs / "barhiruko bRhadbhAnurvItihotro dhanaJjayaH "["] ityamaramAlA 40 puMskANDe pAThAt / barhiSau, barhiSaH ityAdi / nanda (bhaTTa)svAmI tvAha" barhiH zuSmeti vyastaM samastaM nAma, barhate barhiH, yathA - barhirmukhA devAH, barhirdarbhaH zuSma balamasyeti, yathA - zukro vaizvAnaro barhiH vahniH zuSmA tanUnapAt "["]iti zabdArNavAt "["]iti / kaumudIkArastu - " zabdArNavAdeva barhiH sAntaH, vahniridantaH, zuSmeti nAntaH pRthak " [ ] ityAha / 39 anilo vAyuH sakhA'syeti anilasakhaH 'rAjAhaH sakhibhyaSTac 5 4 191 // yasyeti ca 6 24 // 148 // 40 vasanti devA asmin vasuH / 'vasa nivAse' (bhvA. pa.a.), 'mR(zR) svasnihitrapyasi - ' ( uNA - 10 ) ityuH / 4150 lohitavarNaH azvo'sya rohitAzvaH / tathA ca zAlihotra:" varuNastvasitAnazvAn kuberaH kumudopamAn / 15 15 I 18 20 21 22 hutAzana: kiMzukAbhAn vAyurbadhAMstathA'vRNot // 1 // " [ ] iti / [ yadvA ] rohitAkhyo mRgo'zvo vAhanamasya rohitAzvaH / 42 AzrayamAdhAramaznAti AzrayAza: | 'aza bhojane ' (kryA.pa.se.), ac / " Azerate'treti Azaya AdhArastamaznAti AzayAzaH " [ ama. kSIra. 1 / 1 / 54 // ] iti tu svAmI 43 barhiSo darbhAta jyotirasya barhijyoMtiH / 44 dahati dahanaH | nandyAditvAllyu 45 bahate vardhate bahula: / 'bahi vRddhau' (bhvA.A.se.), ['sthAvaGki -' (haimoNA - 60 23 .24 / 1. i. padacandrikA bhA-1, svargavargaH zrI 51 pR.75|| 2. ama. dhIrasvAmikRtaTIkAyAm- "zukraM tejostyasya zukraH, arzaAditvAdac / " 4 iti dRzyate, pR.18 // 3 'Izucir pUtIbhAve' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 4 ' -rthAt' iti3 // 5 ' - tIti' iti1 // 6 'vA-' iti5 // n' iti // 12. dra TIkAsarvasvam, tIti' iti4 / 11. " 13. 'ha' iti // 14 n' iti3 // 15. dra. padacandrikA, 7 ' jvAla' iti3 // 8 'tra' iti4 // 9 'cIti' iti 4.5 // 10. ' bhA-1, 111 153 // , pR.41 // , padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zle - 48, pR.72 // bhA-1, svargavargaH, zrI- 49, pR. 73 // 16.1.2.4.5 pratiSu nAsti // 17. dra rAmAzramI 1 / 1154 ito'gre 1pratau 'rohita' iti dRzyate // 20. ' sanaH' iti5 // 21. dra TIkAsarvasvam bhA-1, svargavargaH, zro- 50, pR. 74 // rAmAzramI 1 // 1 // 55 // pR. 28 // 22. 'saH' iti1.3.5 // 23. 'saH' iti3 // // pR. 28 // 18. 'su' iti4.5 // 19. 111 155 // pR.41 // padacandrikA, bhA-1, 24 'na' iti // Page #544 -------------------------------------------------------------------------- ________________ cAma 1100-1102] vyutpattiratnAkarakalitA 503 486)ityulo naluka c]| 46 havyaM vahati hvyvaahH| 'po('yo)nijaputrArthinA Urumarthitastatra jvAlAmayaH puruSo 'krmnnynn'3|2|1|| / 'havyapuruSapurISeSu nyuTa (havyapurISa- jAtaH, tasya ca samudra AdhAra AsIt"[ ] iti zrutiH / purISyeSu jyutt)'3|2|65 // iti nyuTi (jyuTi) havya- 2 saMvartayati saMvartakaH / Nvul / 3 abdheragniH abdhyavAhano'pi / 47 aniti prANiti jano'neneti anlH| gniH / 4 vaDavAyA apatyaM vADaveyaH (vADavaH) / 'ana prANane '(a.pa.se.), vRSAditvAt kalac / 48 'vADaveyo vRsse'(haimsuu-6|185||)iti niyamAt 'strIbhyo agatyUcaM gacchati agniH / 'agi ragi lagi gatyarthAH ddhk'4|1|120|| iti Dhak na bhavati / vaDavAmukhabhava(bhvA.pa.se.), 'aGgernalopazca'(uNA-490)iti niH // 10 tvAd vA / 'tatra bhv:'4|3|53 // ityaN / 5 vaDavAyA iva mukhamasya vaDavAmukhaH / paJca vaDavAnalasya // 1100 // 99 // 49 vibhaiva vasu dhanamasya vibhAvasuH / 50-51 sapta UrdhvAzca arciSo'sya saptArciH, udarciH, udarciSau davo dAvo vanavahniH 10 ityAdi / puMsyetau / appittaM varjaM sarve'pi puMsi / eka 1 davati davaH / 'du dru gatau'(bhvA.pa.a.), 40 paJcAzad vahne: / zeSazcAtra pacAdyac / "dunyornupsrge'3|1|142 // iti Navidhau "vamirdIpraH samantabhuk / dunotireva vRttau gRhItaH / padamaJjayA~ [ca] nayatinA parparIkaH pavirghAsiH pRthurghasurirAziraH // sAhacaryAt sAnubandhakasya' dunoteriha grahaNamityuktam" juhurANaH pRdAkuzca kuSAkurhavano haviH / [mA.dhAtuvRttiH, bhvAdiH, dhAtusaM-664] iti mAdhavaH / 2 ghRtArciAciketazca pRSTho vaJcatiraJcitiH // 1 // dunoti vanAni dAvaH / 'du- upatApe'(svA.pa.a.), bhujirbharathaH pIthaH [ca] svaniH pavanavAhanaH // " 'dunyornupsrge'3|1142|| iti NaH / 3 vanasya vahniH [zeSanAmamAlA 4169-171 // ] iti // vanavahniH / trINi davAgneH // svAhA'gnAyI priyA'sya ca / / meghavahnirirammadaH / 1 suSTu AhUyante devA anayeti svAhA / pRSo 1 meghasya vahniH meghavahniH / 2 irayA jalena 20 draadiH| suSThu Aha brUte devAn Rtviganayeti vA / svA mAdyati irammadaH, hrasvAdiH / 'ugrampazyerammadapANindhamAzca' 50 hetyavyayamapi / 2 agnerbhAryA agnAyI / 'vRSAkapyagni- 3 / 2 / 37 // iti sAdhuH / ve meghAgneH // kusitkusiidaanaamudaattH'4|1|37 // iti GIS, aikArAntA- chAgaNasta karISAgniH dezazca, prathamasvarAdirayam, nadIvat / asya vaDheH priyA 1 chagaNasyA'yaM chaagnnH| 'tsyedm'4|3|120 // preyasI, tasyA dve // itynn| 2 karISasyA'gniH karISAgniH / dve chAgaNAgneH // aurvaH saMvartako'bdhyagnirvADavo vaDavAmukhaH __ kukUlastu tuSAnalaH // 1101 // // 1100 // 1 kUyate kukUlaH, astriyAm / SaNDhe'ruNaH, 1 urvasya RSerapatyam aurvaH / vidAditvAda, ___ lakSyaM ca-"kailI kukUlaM balAt''[]iti / 2 tuSANAmabahutve luki urvAH / "varuNabhayAnmAtrA uuvorgopittvaaditynye''[am.kssiir.1|156 // ] iti svAmI / didhIci ___ nalaH tuSAnalaH / dve 'tusa' agneH // 1101 // 30 sUnoH pippalAdasya urUdbhavatvAditi vA / "urveNa kilA- santApaH saMjvaraH 1. 'lyuTi' iti3|| 2. atra rAmazramITIkAkAra:- "havyaM vAhayati / NyantAd vhe:(bhvaa.u.a.)lyu:(3|1134)| yattu- svAmI- 'havyaM vAhayati' iti vigRhya 'havyapurISapurISyeSu jyuT'(3265)-ityAha / tanna / udAhRtapAThasyAnupalambhAt / 'kAvyapurISapurISyeSu-' iti pAThasyopalambhAt / 'vhshc'(3|264)itynuvRttey'ntaadsNbhvaacc / mukuTo'pi-'vAhayati' iti vigRhya 'hvye'nntHpaadm'3|2|66 // iti vaheryuTityAha / tadapi na / jyuTazchAndasatvAt / 'vhshc'3|2|64|| ityanuvRtteya'ntAdasaMbhavAcca / " iti // 3 ito'gre 3pratau 'nAmAni' iti dRzyate // 4 '-ro-' iti2.4|| 5, 'u-' iti1.3|| 6 kSIrasvAmI' iti4||, dra. svopjnyttiikaa41100||, pR.245 / / 7 'U-' iti5 // 8 dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, bho-51, pR.76 // 9 'vidhau' iti4|| 10. ito'gre 3.4.5pratiSu 'grahaNaM' iti dRzyate // 11. mA.dhAtuvRttau 'uktam' iti dRzyate // 12. 'Tudu' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 13. '-Ni' iti4|| 14 '-sA' iti3|| Page #545 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 504 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, tejaskAyaH 1 santapanaM sntaapH| ('tapa santApe'(bhvA.pa.a.), prAhu:- "prakramAd vahverlAbhe 'vahna dvayoH '[amrkossH1|1| bhAve ghny| santApayatIti pacAdyac vaa| 2 saMjvarayati sNjvrH| 57 // ] iti vahverniyamArthaM jvAlAdipaJcakamagnervAlAyAm , 'jvara roge'(bhvA.pa.se.), NijantaH, ac / dve agnitApasya // nA'nyasya''[]iti, tadanucitam, "jvAlAbhAso[ra]napuMsya rci: "[amrkossH3|3|230||]iti nAnArthe dyutimAtre pAThAt / bASpa USmA "hetiH syAdAyudhajvAlAsUryatejassu yoSiti''[medinIkozaH, 1 bAdhate netramiti bASpaH, astriyaam| 'khalpa tAntavargaH, zo-76] iti heteH sUryatejasi ca darzanAdayaM tu zilpazaSpabASparUpatalpatA:(-parpatalpAH)'(uNA-308) jvAlAkIlayorniyamArthamityAhuH, tadapyasat, zikhAyA api iti sAdhuH / 2 USati rujati USmA, puMsi / 'USa vahnayarciAtravRtteH, "zikhAjvAlAbarhicUDAlAGgalakyagramAtrake" rujAyAm'(bhvA.pa.se.), '-manin'(uNA-584)iti manin / [ medinIkozaH, khAntavargaH, thro-6] iti koSadarzanAt / anye 40 'uSa dAhe '(bhvA.pa.se.), ato vA manin , bAhulakAd tu paJcaiva vAcakAni, arciSaH, vahne riti tu tejomAtra10 dIrghatvam / USmANau, USmANaH ityAdi / dve baasspsy|| . vAcikA'pyarciH vizeSeNA'gnidyutau vartate, dhAturiti gairika jihvAH syurarciSaH / ityetat sUcanArthamiti / paJca vahnijvAlAyAH // 1 agne: arciSaH jvAlA jihvAH syurityanvayaH / jhalakkA mahatyasau // 1102 // leDhi havyamAbhiriti jihvaaH| 'liha AsvAdane'(a.u.a.), 1 asau jvAlA mahatI vRddhA, jhalakkAyati jhala'liherjiha ca'(haimoNA-513) iti vaH, TAp / saptajihvAH prAguktA:(tho-1099), tAsAmekam // kkA, kavargAdyadvayAntaSTAbantaH / 'niSkaturuSka-'(haimoNA 26) iti te sAdhuH / ekaM mahAjvAlAyAH // 1102 // hetiH kIlA zikhA jvAlA'rciH 1 hinoti itastato gacchati hetiH, striyAma / 'hi sphuliGgo'gnikaNaH gatau '(svA.pa.a.), 'UtiyUtijUtisAtihe ti- '3 / 3 / 97 // 1 sphUtkAreNa "liGgati sphuliGgaH / ligi ityAdinA sAdhuH / 2 kIlati badhnAti gantuM na dadAti gatyartha: '(bhvA.pa.se.), ac , pRSodarAditvAd talopo 50 20 kIlA, puMstrI / "vheyorkhaalkiilau"amrkossH1|| (kArapadatakArayorlopo) hrasvatvaM ca / "sphuliM gacchatIti 57 // ] ityamaraH / 'kIla bandhane '(bhvA.pa.se.), 'igapadha-' khaci, sa ca Dit''[ ] iti tvanye / "sphuzabda eva 3 / 1 / 135 / / iti kaH, ghana vA, TApU / 3 zete zikhA / sphutkAravRttiH''[ ] iti tu kaliGgaH / sphulati saJci'zIG svapne '(a.A.se.), 'zIG kit hrasvazca '(uNA- notIti vA / 'sphula saJcaye '(tu.pa.se.), tudAdiH, bAhu702)iti khaH / 4 jvalati jvAlA / 'jvala dIptau'(bhvA. lakAdiGgac, triliGgaH / sphuliGgajAtAvapi sphuliGgaH, pa.se.), 'jvalitikasantebhyo nnH'3|1|140||, TAp / 5 ajAdipAThAd na GIS / kandarAvat / agneH kaNo'gniaryata arciH, striiklii.| 'arca pUjAyAm'(bhvA.pa.se.), kaNaH / ekaM 'tiNakhA' iti khyAtasya // 'arcirucizucihusRpichAdidi(chardi)bhyaH is (isiH)' alAtajvAlolkA (uNA-265)itIs (itIsiH) / arciSau, arciSaH ityAdi striyAm / arciSI, arcISi ityAdi klIbe / tRtIyasvarA 1 alati dIptyA maNDayati alAtam / alanti 30 nto'pyrciH| "rajanidhamanikAkiNyarcizuNThyaH purandhriH ''[] vArayantyetad vaa| 'ala bhUSaNAdau'(bhvA.pa.se.), bAhula- 60 iti GISviSaye vAcaspatiH / atra kecidamarakoSavyAkhyAtAraH kaadaatc| alAtasya ''UMbADa' iti khyAtasya jvAlA 1. koSThAntargatapAThaH 1.2.3.5pratiSu nAsti // 2. 'u-' iti3|| 3. 'vahni-' iti3|| 4 5pratau nAsti // 5. 'zIGo hrasvazca' ityunnaadignnsuutrm|| 6. '-liti' iti2|| 7. 'arci' iti5 / / 8. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zrI-52, pR.76-77|| 9. 'DISi' iti3|| 10. 'vAci-' iti1.2.5 // 11. 'la-' iti2.3.4.5 // 12. 'la-' iti3.4|| 13. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zrI-52, pR.77 // 14. '-lanti' iti4, 'sphuliGgati' iti5 // 15. 'saJcalaneye' iti1, 'calane' iti svAmI, 'saJcalane' iti maitreyasAyaNau // 16. 'GIp' iti3|| 17. 'maNDati' iti3|| 18. 'A-' iti4|| 19. kSIrataraGgiNyAmasya dhAtoSTippaNI draSTavyA, Ti-7, pR.81|| 20. 'uM-' iti3|| Page #546 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 505 1102-1105] vyutpattiratnAkarakalitA alAtajvAlA, olati ulkaa| 'ula dAhe'( ), sautrH| 2 irAvato meghasyeyam airAvatI / irAvati samudre bhaveti 30 uSyati vA / 'zukavalkolkA: '(uNA-322) iti saadhuH| vA / meghAnAM rAjA airAvataH, tasyeyaM vA / 3 vidyotate paJcamasvarAdiH / vahnarnirgatatruTitajvAlaiyamityarthaH / ekaM vidyut, striyAm / 'dyuta dIptau '(bhvA.A.se.), 'bhrAja'uMbADanI jhAla' iti khyAtasye // bhaas'3|2|177|| iti kvip / 4 calati calA, ac / alAtamulmakam / 5 bhISaNatvAt zaM kalyANaM pibati zampA / 'pA pAne' (bhvA.pa.a.), 'aat:-'3|2|3 // iti kaH / zAmyatIti 1 alati alaatm| 2 jvalati ulmakam / ""uSa dAhe '(bhvA.pa.se.) ityasya muke nipAtanAdulmukam''[] ityu vA / 'za, upazame'(di.pa.se.), bAhulakAt paH / zaM sukhaM jvaladattaH / ardhadagghaM kASThaM / dve' UMbADa' iti khyAtasya // netrayoH pibatIti vA, prAgvat kaH / saM pibati netrayo jalamiti sampA dantyAdirapi / zambeti prAcyAH / 6 na dhUmaH syAd vAyuvAho'gnivAho dhnketnm| ciraM prabhA'syA, aciraprabhA / "kSaNaprabhA''[amarakoSaH // 1103 // 13 // ] ityamaraH // 1104 // 7 AkAlaM yAvad bhavati 40 ambhassUH karamAlazca starIrjImUtavAhyapi / AkAlikI / bAhulakATThaki, 'ttiddddaannny-'4|1|15 / / iti 1 dhunAti dhUmaH / 'dhUJ kampane '(tryA.u.ve.), ngii| 8 zatahrado'bdhirastyasyAH zatadA / vADavAgni'iSiyudhI[]dhi-'(uNA-142) iti mak / 2 vAyunA jyotiSTvAt arzaAditvAdac / zatadhA hAdata iti pRSouhyate vAyuvAhaH / 'vaha prApaNe'(bhvA.u.a.), karmaNi darAdirvA / 9 caJcanaM caJcaH / 'caJcu gatau (bhvA.pa.se.), ghaJ / 3 evam agnivAhaH / 4 dahanasya ketanaM dhvajo ghabarthe kH| caJcaM lAti caJcalA / 10 copati capalA / dahanaketanam // 1103 // 5 ambhaH sUte dhUmajatvAt 'cupa mandAyAM gatau'(bhvA.pa.se.), 'cuperazco(cco)padhAyAH' meghAnAmiti ambhassUH / 'pUG prasave'(a.A.se.), (uNA-108)iti kalac / 11 asthiratvAdaznute tejasA 'stsuudviss-'3|2|61 // iti kvip / 6 kIryate vAyunA kRtveti azaniH, aklIbe / 'azUGa vyAptau'(svA. krmaalH| pRssodraadiH| 7 stRNotyAcchAdayati khaM starIH, A.ve.), '-azava(-azyavi-)tubhyo'niH '(uNA-259) 20 striyAm / 'stRJ AcchAdane '(svA.u.a.), 'avitR- ityaniH / 12 "zvetadvipaH sudaamaa"[trikaannddshess:1|1| 50 stRtantribhya I: '('unnaa-438)| 8 jImUtaM vahati jImUta 61 // ] iti trikANDazeSe airAvataparyAyau, tena ekadika vAhI / grhaaditvaanniniH| aSTau dhUmasya // saudAmi( ma )nii| aNi / " 'an'64|67|| iti prakRtitaDidairAvatI vidyuccalA zampA'ciraprabhA bhAvATTilopAllopau na bhavataH"[kAzikAvRttiH, nyAsaH // 1104 // 4 / 3 / 112 // ] iti nyAsaH / "saudAmanI sudAmnA'driNA AkA capalA'zaniH / ekdik'[am.kssiir.1|2|10||] iti tu svAmI / "sudA mnItvazanirvidhuditi sakoSe (svakoSe) saudAmanItyasaudAmanI kSaNikA ca hrAdinI jalavAlikA A sAdhuH"["]iti haTTacandraH / saudAminIti madhyekAravAnapa misha // 1105 // pAThaH / tathA ca hariprabodhe1 tADayati taDit, striyAm / 'taDa AghAte' "khe'bhrAM jagAma kAJcanasarasamasaudAmanIlAtadhAmadhAmnAm / (cu.pa.se.), 'tADerNiluk ca'(uNA-98)itIt (itiitiH)| kuvalayamiva hi sarajamasaudAminIladhAmAstam // 1 // 1. 'vahni-' iti1.2.4.5 // 2. '-lo-' iti3|| 3 'u-' iti1, 'o-' iti3, 'UM-' iti4|| 4 '-DIjhAla' iti3 // 5. 'ityAkhyasya' iti2.5|| 6. tulnaayo'mrkossH2|9|30|| 7 'iti cojva-' iti4|| 8 -dhe' iti1, '-dha-' iti4.5|| 9. -SThe' iti // 10. 'U-' iti1, 'aM-' iti3|| 11. 'prANigarbhavimocane' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 12. '-n' iti1, '-' iti3.4.5|| 13. 'bhrAsabhrAja-' iti3|| 14 'zama' iti1.2.3 // 15. 'kSaNika-' iti1|| 16. 'GIS' iti1.4.5|| 17 -Adyaci' iti4|| 18. 'gatau mandAyAM' iti3|| 19. kSIrataraGgiNyAdau Ga kArAnubandho na dRzyate // 20. 'ekA' iti3|| 21. 'tenaikadik '4 / 3 / 112 // ityanena // 22. 'TilopAdyabhAvaH' iti nyAse, bhA-3, pR.697 // 23. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zrI-77, pR.102 // 24 ito'gre 1.4.5pratiSu "svAmI susAmnI tvazanirviAditi" iti dRzyate // 10 Page #547 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 506 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDa:-4, vAyukAyaH ("khe'bhraM jagAma kAJcana sarasamasaudAmanIlatAdhAmAstam / 'hrAda avyakte zabde'(bhvA.A.se.), Avazyake NiniH, kuvalayamiva sarajassarasamasau dAma nIlatAdhAmAstam // 1 // ') 'Rnnebhyo ngii'4|15|| / 15 jalena valati prANiti iti yamakitam / 13 kSaNo'styasyAH kSaNikA / ata jalavAlikA / 'vala prANane'(bhvA.pa.se.), NvulaM / paJca- 30 initthnau'5|2|115 // iti tthn| 14 Adate'vazyaM haadinii| daza vidyutaH // 1105 // // samApto'yaM tejaskAyaH // // ekendriyeSu vAyukAyaH // atha vAyukAyamAha vAyurhi nabhaHsvAmI, tathA ca vAyupurANaM- "zabdAkAza balAnAM ca vAyurIzastathAkRtaH''["]iti / 8 anantyanevAyuH samIra-samirau pavanA''zugau nabha: neti anilH| 'ana prANane'(a.pa.se.), 'salikalyani-' zvAso nabhasvadanilazvasanAH sIraNaH / (unnaa-54)itiilc| na nilatIti vA / 9 zvasantyanena zvasanaH, tAlavyadantyoSThyAdiH dantyasamadhyaH / 'zvasa 10 vato'hikAntapavamAnamarutprakampanAH prANane'(a.pa.se.), nandyAditvAllyuH / 10 samyagIrayati kampAGkanityagatigandhavahaprabhaJjanAH // 1106 // samIraNaH / 'Ira gatikampanayoH '(cu.u.se.), 'calanazabdA- 40 rthaat-'3|2|148|| iti yuc / samyagIrte vA / 'Ira mAtarizvA jagatprANaH pRSadazvo mahAbalaH gatau '(a.A.se.), 'anudaattet:-'3|2|149 // iti yuc / "NyantAnandyAditvena lyuH"[] ityAtreyaH / 11 vAti mArutaH sparzano daityadevaH vAtaH / 'vA gatyAdau '(a.pa.a.), 'hasimRgriNvAmidamita1 vAti vaayuH| 'vA gatigandhanayo: '(a.pa.a.), milUpUdhU(dhu) vibhyastan '(uNA-366) / bAhulakAt 'kRvApAjimi-'(uNA-1)ityuN, 'Ato yuk-7|3|33|| 'vasesti: '(uNA-319)iti tipratyaye vAtirapi / vAyatIti vA / 'pai ovai zoSaNe'(bhvA.pa.a.), 'kRvA- "vAyurmarutvAn zvasanaH pavano maruto'nilaH / pA-'(uNA-1)ityuN / 2 samyagIrayati samIraH / 'Ira nabhasvAn kSipaNurvAtiH zuSiro naghaTo vahaH // "[ ]iti gatikampanayo:'( ), pacAdyac / "samyagIrayati prerayati" sAhasAGkaH / 12 ahibhiH saH kAsyate ahikAntaH / [ ] iti kaumudI / 3 ekadezavikRtasyA'nanyatvAt 23 pavate'sau pavamAnaH / 'paGa pavane '(bhvA.A.se.), 50 20 samiraH / sameti vA / 'iN gatau'(a.pa.a.), bAhulakAd 'paGayajoH zAnana '3 / 2 / 128 // 'Ane mk'7|282 // iti rak, kittvAd guNAbhAvaH / 4 punAti pavanaH / 'pUJ muk / 14 mriyate'nena kruddhena marut / 'muG prANatyAge' pavane'(tryA.u.se.), 'bahulamanyatrApi'(uNA-236)iti yuc / 5 Azu zIghraM gacchati AzugaH / 'gamlu gatau'(bhvA. (tu.A.a.), 'mRgrorutiH '(uNA-94) ityuutiH| maruta ityapa.a.), 'anytraapi-'3|2|101 // iti DaH / 6 nabhasaH / danto'pi / "mArutaH sparzanaH prANaH samIro maruto marut" zvAsa iva nabhaHzvAsaH, taalvydntyausstthymdhyH| 7 nabho- [ ] iti vikramAdityaH / "marute'pi halantatA''[ ] 'styasya nabhasvAn / 'tdsyaasti-'5|2|94||iti matupa, iti zabdaprabhedaH / 15 prakampayati prakampanaH / 'kapi 'tasau matvarthe '1 / 4 / 19 // iti bhasaMjJakatvAnna rutvam / calane'(bhvA.A.se.), NijantaH, 'nnyaasshrnth-'3|3|107|| 2. 'DoS' iti moti' iti3|| 8 Ne 1. koSThAntargatapAThaH padacandrikAsammataH, "khe'ntaM jagAma kAJcanasarasamasaudAmanIlatAdhAmAstam / kuvalayamiva srjssrsmsaudaamnoltaadhaamaastm||" iti TIkAsarvasve, bhA-1, 1138 // , pR.56|| 2. 'DIS' iti1|| 3. '-li' iti3.4|| 4 'kampAka-' iti muulm|| 5. '-jimi-' iti 1.2.4.5pratiSu nAsti // 6. 'opai vai' iti1.2.4.5 // 7 '-tIti' iti3|| 8 dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zo-57, pR.82 // 9. ito'gre 3pratau 'tu' iti dRzyate // 10. 'ekA-' iti2|| 11. '-tIti' iti4|| 12. '-Ne' iti2.3|| 13. 'vAyuzarIra-' iti5 // 14. dra. TIkAsarvasvam, bhAga-1, 1162 / / , pR.46 // , padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zrI-58, pR.83 // 15. curAdeH kSepArthakeradhAturyuktaH // 16. dra. mAdhavIyadhAtuvRttiH, adAdiH, dhAtusaM-11, pR.329 // 17. 'vI' iti3.4|| 18. '-tami-' ityuNAdigaNasUtre nAsti // 19. 'napaTaro' iti1 // 20. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zro-58, pR.82 // , rAmAzramI 1 / 1 / 62 // , pR.32|| 21. '-' iti3|| 22. c' iti1|| 23. 'ru-' iti3|| 24 '-taH' iti5 // 25. 'te' iti1.3 // , 'nigrnnclnaarthebhyshc'1387|| iti NyantAt parasmaipadam // ' iti2.3" . kSepArthakaraghAtapaTaro' iti1 // Jain Education Intemational Page #548 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1106-1109] vyutpattiratnAkarakalitA 507 iti yuc / 16 kampo'Gkazcihnamasya kmpaangkH| 17 nityaM aGkatiH kSipaNurmarko dhvajapraharaNazcalaH / gatirasya nityagatiH / sadAgatirapi / 18 gandhasya vaho zItalo jalakAntAro meghAriH sRmaro'pi ca // 2 // " gandhavahaH / 'akArAdanupapadAt sopapado bhavati viprati [shessnaammaalaa4|171-173 / / ] // ssedhen'(vaa-3|2|1||) ityasya prAyikatvAd pacAdyaci 'vaha' jhaJjhA sa vRSTiyuk // 1107 // iti vyutpAdya pazcAd gandhena saha samAsaH / karmaNyaNi 1 jhamati jhaJjhA, strIliGgaH, cavargacaturthadvayaH / 'gndhvaah:"[amrkossH1|1|62||]apiitymrH / 19 prakR- 'jhamu adane'(bhvA.pa.se.), 'jhamejhaH'(hai moNA-137) iti STamucchritaM bhanakti prbhnyjnH| 'bhaJjo Amardane '(ru.pa.a.), jhaH / sa vAyuH vRSTiyug varSeNa shitH| ekaM savRSTinandyAditvAllyuH // 1106 // 20 mAtari antarikSe zvayati vAyoH // 1107 // maatrishvaa| mAtarIti sptmyntprtiruupkmvyym| 'Tuozvi prANo nAsAgrahannAbhipAdAGgaSThAntagocaraH / 10 gativaddhayo: '(bhvA.pa.se.), 'zvannukSanpUSanplIhankle dasnehan- 1 prakarSeNa Anayati prANaH / 'ana prANane'(a. 40 mUrdhanmajjannaryamanvizvapsanparijmanmArarizvanmaghavan '(uNA-157) / pa.se.), 'anyebhyo'pi-'3|2|101|| iti DaH / prasaraNena iti saadhuH| mAtarizvAnau, mAtarizvAnaH ityaadi| 21 jagatAM anityaneneti vA, ghaantaH / nAsAgraM hRd hRdayaM nAbhiH prANo jagatprANaH / "mArutaH zvasanaH prANaH samIro maruto pAdAGgaSThAntazca gocaro yasya sa tathA / ekaM nAsAgrahRdayajagat''[]iti saMsArAvartAd jagaditi prANa iti pRthgrpi| nAbhipAdAGgaSThAntarvartivAyoH // tatra 'dyutigamijuhAtInAM dve c'(vaa-3|2|178 // ) iti kvipi apAnaH pavano mnthaapRsstthpRsstthaantpaannigH|1108| dvitve, 'gamaH kvau'6|4|40 // iti mlope tuki jagat, 1 mUtrapUrISagarbhAdInapAnayati apAnaH / apasaraNena jagatau, jagataH ityAdi, tadA 'vartamAne pRSabRhanmaha] - anityaneneti vaa| 'ana prANane'(a.pa.se.), karaNe ghaJ / jagacchatRvat '( uNA-241) iti nAsti / 22 pRSanmRga manthe grIvApazcAdbhAgau1, pRSThaM grIvAdhobhAga:2, pRSThAntaH vizeSo'zvo'sya pRSadazvaH / "pRSantyambukaNA azvA asya" gudaH3, pASrNI pAdapazcAdbhAgau4, eSu gacchati yaH sa 20 [ ]ityeke / pRSanmRgavizeSaH, sa eva piGgalo'zvo'syeti tathA / IdRzaH pavano vAta apAna ityanvayaH / grIvA- 50 vA, "vAyurbabhraMstathAvRNot"[ ] ityAgamAt / "pRSanmRga pazcAdbhAgapRSTharaguda3pANivartivAyorekam // 1108 // evaa'shvo'sy''[am.kssiir.1|1|62 // ] iti svAmI / 23 samAnaH sandhihannAbhiSa mahad balamasya mahAbalaH / 24 marudeva mArutaH / 1 azitapItAhArapariNatibhedaM rasaM tatra tatra 'prjnyaadibhyshc'5|4|38|| ityaN / 25 spRzati sparzanaH / sthAne samanurUpamAsamantato nayati samAnaH, puMklI. / 'spRza saMsparzane'(tu.pa.a.), nandyAditvAllyuH / " 'bahula 'NIJ prApaNe'(bhvA.u.a.), bAhulakADDaH / samantAdamanyatrApi'(uNA -236) ityauNAdiko yuc''[TIkAsarva nityaneneti vA, ghabantaH / sandhayazca sarvasandhAnAni hRdayaM svam 1 / 1 / 61 // iti sarvAnandaH / 26 daityAnAM devo ca nAbhizceti dvandvaH, teSu avasthAnamasyeti / ekaM ca nAbhizeti hanTa ne daityadevaH / sarve'pi puMsi / SaDviMzatirvAyoH / zeSazcAtra- sarvasandhihRdayaranAbhi3vartivAyoH // "vAyau surAlayaH prANaH sambhRto jalabhUSaNaH / udAno hRcchiro'ntare / zucirvaho lolaghaTaH pazcimottaradikpatiH // 1 // 1 rasAdInUz2a samantato nayati udaanH| Urdhva- 60 1. 'prAdipadika-' iti1 // 2. '-pAdayati ya' iti1|| 3 dra. TIkAsarvasvam , bhA-1, 1162 // , pR.46 // , padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zrI-57, pR.82-83|| 4. '-giti' iti1.3.4.5 // 5 -p' iti1|| 6. 'malo-' iti1.4|| 7 yadA 'vartamAne pRSad-'(uNA-241) ityatiH, tadA 'ugidrcaam-'7|170|| iti num, jagan, jagantau iti // 8 dra. am.kssiir.1|1|62 // , pR.19 // , svopjnyttiikaa41107||, pR.247 // 9 ama.kSIrasvAmikataTokAyAm- "pRSanmRgavizeSozvosya pRSadazvaH" iti dRzyate, pR.19|| 10. '-NandaH' iti3 // , sarvAnandakRtaTIkAyAm'auNAdiko' iti na dRzyate, pR.46 // , dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zrI-56, pR.82|| 11. '-ghaNTaH' iti1, zeSanAmamAlAsvopajJaTokayoza, '-TTaH' iti3.4|| 12. 'antaki: kSipaNo marko' iti2.4.5 // 13 -reNa' iti1|| 14 'asi-' iti1.2.3 / / 15. 'ta-' iti1. // 16. '-jyantaH' iti3 / / Jain Education Intemational Page #549 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 508 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDa:-4, vanaspatikAyaH nA'nena aniti vA, ghAntaH / hRcchiro'ntare iti / hRdaye upasaMhAramAhazirasi anayorantare ca kaNThe tAluni bhrUmadhye sthAnama ityale paJca vAyavaH // 1109 // syeti / ekaM hRcchiro'ntarvartivAyoH // iti samAptau, aGge zarIre prANAdayaH paJca vAyavaH sarvatvagvRttiko vyAnaH syuH / yaduktam1 sarvasyAM tvaci vRttirasyeti sarvatvagvRttikaH / "hRdi prANo gude'pAnaH samAno nAbhisaMsthitaH / vyAnayati vyApnoti vyAnaH / vyAptyA'nityanena vA, udAnaH kaNThadezastho vyAnaH sarvazarIragaH ||1||"[]iti ghajantaH / ekaM sarvatvagvRttivAyoH / // 1109 // // samApto'yaM vAyukAyaH // // ekendriyeSu vanaspatikAyaH // araNyA kAntAraM vipinaM kakSaH syAt SaNDaM kAnanaM knam davo dAvaH atha vanaspatikAyamAha kAntAram , astriyAm / 'kamu kAntau'(bhvA.A.se.), 40 'dvArazRGgAra-'(haimoNA-411)ityAre nipAtyate / 'tuSArAdayazca'(uNA-419)ityArani vA / 8 vepante bhayenA'tra vipinam / 'Tuvepa kampane'(bhvA.pa.se.), 'vepituhyorhasvazca' // 1110 // (uNA-210)itInan / 9 kaSati kakSaH / 'kaSa hiMsA yAm'(bhvA.pa.se.), 'mAvAvadi-'(haimoNA-564)iti saH / 1 aryate gamyate vanatvena zvApadairidamiti ara- 10 sanyate sevyate SaNDam, astriyAm / 'Sana (SaNa) Nyam , astriyAm / 'R gatau'(bhvA.pa.se.), 'arternit' saMbhaktau'(bhvA.pa.se.), 'jamantADDuH (uNA-111), bAhulakAnna (uNA-382) ityanyaH pratyayaH / igrati bhrAmyantyatra mRgA- satvam / sanoti dadAti sukhamiti / 'SaNu dAne '(tryA. dayo vA / prAk sUtreNaivA'nyaH / mahattvavivakSAyAM tu u.se.), 'jamantADDuH '(uNA-111), bAhulakAd 'dhAtvAdeH araNyAnI / 'himAraNyayormahattve '(vaa-4|1|49||) iti SaH sH'6|1|64 // iti satvaM na SaNDaH / "SaNDaH smRtoM 50 20 GISAnukau / 2 aTantyasyAmaTaviH / 'aTa gatau'(bhvA. balIvarde SaNDaM tu kAnane bhavet ''["] iti mUrdhanyAdA pa.se.), 'padyaTavibhyAmaviH' ( )ityaviH, 'kRdikA- vajayaH / 'zaDi rujAyAM sandhAne (saGkAte) ca'(bhvA. raat-'(gnnsuu-4|1|45 // ) iti GISi aTavI / yadvA A.se.)iti, ato ghatri 'zaNDa' iti tAlavyAdirapi / aTantyaTAH, pacAdyac / aTAH vayaH pakSiNo'tretyaTaviH / "tAlavyo mUrdhanyo'bjAdikadambe ca SaNDazabdo'yam / prAgvat GIS / saMjJAzabdatvAd 'anupsrjnaat'4|1|14|| mardhanya eva vRSabhe pUrvAcAryavinirdiSTaH // 1 // "[ ] | iti strIpratyayaniSedhaH / 3 sIdantyatreti sattram / 'SadlU ityaSmavivekaH / 11 kanati dIpyate kAnayati vA kAnavizaraNAdau'(bhvA.tu.pa.a.), 'gudhRvI-'(uNA-606)iti trn| nam / 'kanI dIptikAntigatiSu'(bhvA.pa.se.), nandyAditvA4 vRkSAH santyatra vArtam / jyotsnAditvAdaN / 5 gAhyate mRgayAdibhiriti gahanam / 'gAhU viloDane '(bhvA. llyuH, bAhulyAd dIrghatvam / kena jalena ananaM jIvanamaA.se.), 'bahulamanyatrApi'(uNA-236)iti lyuTi (yuci), syeti vA / 12 vanati saMbhajati janAniti vanam / 'vana 30 pRSodarAditvAda hrasvatvam / 6 jhaSati hinasti jhaSaH / SaNa sambhaktau '(bhvA.pa.se.), 'STana vana zabde '(bhvA.pa.se.) 60 'jhaSa hiMsAyAm '(bhvA.pa.se.), pacAdyaci / 7 kAmyate vA ac / vanyate sevyate vA / ghArthe kaH / gaurAdiGISi 1. '-ntAGaH' iti3, '-ntA' iti4.5|| 2. ito'gre 1pratau 'vA' iti dRzyate // 3. '-'ntava-' iti1.3|| 4. '-neti' iti1.4|| 5. zrIko'yamamarakoSe prakSiptaH, 27-28, pR.32|| 6. '-nyapra-' iti1|| 7. 'bhrAma-' iti5 // 8. 'GIbA-' iti3|| 9. '-Sau' iti4|| 10. '-' iti1, '-pi' iti3|| 11. '-p' iti3 // 12. '-bdakatvAd' iti1|| 13. '-yA-' iti1.2|| 14. '-TiH' iti3 // 15. '-diH' iti // 16. '-stIti' iti4|| 17. ito'gre 4pratau 'jhaSa' iti, 5pratau 'jhiSa' iti dRzyate // , 'kaSa-' ityAdidaNDako'yaM dhAtuH // 18. '-c' iti1.2|| 19. '-tau' iti4.5 // 20. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 11042 // , pR.206|| 21. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zro-270, pR.322 / / , raamaashrmii11042||, pR.138|| 22. '-STatvAt' iti4.5|| 23. '-ti' iti5|| 24. '-dilyuH ' iti1|| 25. '-te' iti1.2|| 26. 'bhaktau' iti3, kSIrataraGgiNI ca // 27. 'ghana' itiz // 28. 'stana dhvana zabde' iti kSIrataraGgiNI // 29. '-jya-' iti5 // 30. '-pi' iti3 // Jain Education Intemational . Page #550 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 40 1109-1114] vyutpattiratnAkarakalitA 509 vanI / "svavanI saMpravadatyikA'pi kA"[naiSadhIyacaritam, tu klIbatvameva, yathA "jJeyamAkrIDamudyAnam"[ ] iti / 2 sarga:-2, bho-45] iti zrIharSaH / amarakSIrasvAminau tu udyAntyatra udyAnam / 'yA prApaNe'(a.pa.a.), lyuTa, astrI- 30 "vRkSabahulaM sthaanm"[am.kssiir.2|4|1||] iti vyAkhyAya liGgaH / puSpAdimavRkSasaGkalamutsavAdau bahujanabhogyaM rAjJA kAnanavanayoraraNyAnyekArthatAmAhatuH // 1110 // 13 dunoti lokaiH saha sAdhAraNaM vanam , tannAmnI dve // janAniti davaH / 'du upatApe'(svA.pa.se.), 'dunyoranupasarge' rAjJAM tvantaHpurocitam // 1112 // 3 / 1 / 142 // ityapaM / 14 jvalAditvANNe dAvaH / caturdaza tadeva pramadavanam vanasya / 'veDi' iti bhASA // 1 tadevodyAnaM rAjJAmantaHpurayuktaM vijJeyaM pramadaprastArastu tRNATavyAM jhaSo'pi ca / vnm| pramadAnAM vanamiti vigrahe 'DyApoH saMjJAchandaso1 prastIryate prastAraH / 'stRJ AcchAdane'(svA. bahulam'6363 // iti hrsvH| [hrasvAbhAvo'pi] / "anta:10 u.a.), 'pre stro'yjnye'3|3|32 // iti ghaJ / 2 tRNa praviSTaH pramadAvanam''[bhaTTikAvyam, sargaH-9, tho-82] iti / bahulA'TavI tRNATavI, tasyAm / 3 jhaSati hinasti bhaTTaH / antaHpureNa saha gRhasamIpavanaM yatra rAjA ramate, jhaSaH / ac / trINi tRNabahulATavyAH // tasyaikaM pramadavanamiti // 1112 // apopAbhyAM vanaM velamArAmaH kRtrime vane amAtyAdestu niSkuTe / vATI puSpAd vRkSAccAsau // 1111 // 1-2 apopAbhyA| vanam , apAvRtaM vanam apa- . 1 amAtyAdeH AdizabdAd gnnikaasaarthvaahaavnm| upa samIpe vanam upavanam / 3 velati velam / derniSkuTe gRhArAme vATI, triliGgaH / "vATastu vartmani 'velu gatau '(bhvA.pa.se.), ac / 4 Aramantyatra ArAmaH / vRttau vATI syAd gRhaniSkuTe''[vizvalocanakozaH, TAnta'ramu krIDAyAm '(bhvA.A.a.), 'hlshc'3|3|121 // iti vargaH, zo-27] iti zrIdharaH / 2-3 puSpAt puSpazabdAt, ghaJ / kRtrime utpAdite vane vRkSasamUhe / catvAri bAga- vRkSAd vRkSazabdAcca punarasau vATIzabdo yojyate, tena 20 vADItyAdikhyAtAyAH // 1111 // puSpavATI, vRkSavATI / "anyeSAM vibhavavatAM ca puSpa vaattii''[hlaayudhkosh:2|213||] iti halAyudhaH / mahatAMniSkuTastu gRhArAmaH vezyAprabhRtivADI nAmAni trINi // 1 kuTAd gRhAnnirgataH niSkuTaH / gRhasyA''rAmo kSudrArAmaH prasIdikA // 1113 // gRhArAmaH / ekaM gRhavATikAyAH // 1 kSudrazcAsAvArAmazca kSudrArAmaH / prasIdati mano'syAM bAhyArAmastu paurakaH / prasIdikA, pRSodarAdiH / ekaM laghuvATikAyAH // 1113 // 1 purasyA'yaM paurH| svArthe kani paurakaH / ekaM / vRkSo'gaH zikharI ca zAkhiphaladAnagarabAhyArAmasya // AkrIDaH purudyAnam ___ vadriha ridrurdU mo 1 AkrIDantyatra AkrIDaH, puMklI. / amaramAlAyAM jarNo drurviTapI kuThaH kSitiruhaH kAraskaro viSTaraH / 1. '-nyai-' iti1.2|| 2. 'Tudu' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 3 "dunotIti dAvaH / nIsAhacaryAt sAnubandhakAd dunotereva NaH / davatestu pacAdyac / davaH / " iti 'dunyornupsrge'3|1|142 / / ityatra siddhAntakaumudI, kRtprakriyA, pR.565 // , atha cedaM vicAraNIyam // 4 '-nte' iti5|| 5. 'agre' iti 1.2.4.5 pratiSu nAsti // 6. sAyaNasammato'yaM dhAtupAThaH // 7 'bAgi-' iti1|| 8 1.3pratyornAsti // 9. dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zrI-49, pR.69 // , raamaashrmii2|4|3 // , pR.163|| 10. '-jJAM' iti3|| 11. -ne' iti1.2|| 12. ito'gre 1pratau 'puSpaM' iti dRzyate // 13. '-haMtA' iti1, 'muhaMtA' iti2|| 14. '-ta-' iti1, '-tInAM' iti3 // 15. '-vADi-' iti2.3 // 16. 'jI-' iti2.3 // , mUla-svopajJaTIkA-candrodayAbhidhagUrjarabhASATIkAsu 'jIrNaH' iti zabdo dRzyate, tattu vicAraNIyaH // Jain Education Intemational Page #551 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sAlA'nokaha-gaccha-pAdapa-nagA 30 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDa:-4, vanaspatikAyaH nandyA vRkSAniyarti kuThAraH / 13 kSitau rohati kSitiruhaH / 'ruha bIjajanmani prAdurbhAve [ca] ' (bhvA.pa.a.), mUlavibhujAdi- 30 tvAt kaH / yaugikatvAt kujamahIruhAdayaH / 14 kAraM karoti rakSA'gamau puSpadaH // 1114 // kAraskaraH / pAraskarAditvAt saadhuH| 15 vizeSeNa stRNAti viSTaraH / 'vRkssaasn-'8|3|93 // iti sAdhuH / vipUrvAt 1 vRzcyate chidyate vRkSaH / [o]vrazcU chedane' 'stuja AcchAdane '(tryA.u.se.), asmAt pacAdyac, 'va[:] (tu.pa.se.), 'vrazceH sak'( )iti sak / yadvA 'dRzi(snu)- straH (haims-23123||) iti patvam / 16 nandI Avartovrazci-'(uNA-346)ityAdinA ksaH, 'skoH saMyogAdyo:-' 'sya nndyaavrtH| 17 karAlamaccaM zikharamastyasya kraa8|2|29 / / iti slopH| vRkSati(vRkSate) AvRNoti sUryA- likaH / 'ata initthnau'5|2|115 // iti Than, 'ThasyekaH' tapamiti vA / 'vRkSa AvaraNe'(bhvA.A.se.), pcaadyc| 2 7350 // / 18 tarantyAtapamanena pathikAH, taranti yAntIma" na gacchatIti agaH / 'anyebhyo(anytraa)'pi-'(vaa-3|2| puSpaphalArthino vA taruH / 'tu plavanataraNayo:'(bhvA.pa.se.), 10 48 / / ) iti ddH| 3 zikharaM ziro'syA'sti zikharI, kavarga- mshii-'(unnaa-7)ityH| 19 vasanti pakSiNo'treti vsH| 40 dvitIyamadhyaH / 'ata anitthnau'5|2|115 // itIniH / 4 'zasvasnihi-'(uNA-10)ityuH / 20 parNAni santyasya zAkhAH santyasya zAkhI / vriihyaaditvaadiniH| 5 phalaM dadAti parNI / 'ata initthnau'5|2|115 // itIniH / palAzI c| phaladaH / 'Ato'nupasarge kH'3|2|3 // , 'Ato lopa iTi 21 polati palo vistArastamakati palAkI / 'aka c'6|4|64|| / 6 adyate adriH / 'ada bhakSaNe'(a. karilAyI govA pa hADivANini / pa.a.), 'adizadi- '(uNA-505)iti krin / 7 harivarNaM aMtibhirmalaiH rasaM pibanti aMhipaH / 'pA pAne'(zvA.pa.a.). dravati haridruH / 'dru gatau'(bhvA.pa.a.), 'mitavAdibhyazca' 'supi-'3|2|4|| iti yogavibhAgAt kaH / yaugikatvAt (vaa-3|2|180||)iti DuH / 8 duriti padamasyA'sti druH caraNapo'pIti kecita / 23 salyate gamyate'sau sAlaH, zAkhA, tadyogAd drumaH / 'dhudrubhyAM m:'5|2|108|| iti mH| dantyAdiH / 'sala(Sala) gatau'(bhvA.pa.se.), 'akartari ca 9 jIryati jarNaH / 'z2a vayohAnau '(vyA.pa.se.), 'kRvRjana:- kArake saMjJAyAm '3 / 3 / 19 // iti ghaJ / salati vAyunA 20 (kRvRja-)' (uNA-290)iti naH / 10 dravanti gacchanti calatIti vA / "jvalitikasantebhyo nnH'3|1|140|| / 50 pathikAH pakSiNazcA'mumiti druH / 'dru gatau'(bhvA.pa.a.), "paMsi bharuhamAtre'pi sAlo varaNasarjayo:""]iti dantyAdau haH / 11 viTapaH zAkhAvistAraH, tadyogAd rbhsaat| 24 anityambhobhiH anokahaH / 'ana prANane'(a. viTapI / 'ata initthnau'5|2|115 / / itIniH / 12 koThati pa.se.), 'anerokhH'(haimonnaa-595)ityokhprtyyH| anasaH kuThaH / 'kuThiH' sautro dhAtuH, 'igupdh-'3|1|135 / / iti zakaTasya akaM gamanaM hantIti vA / 'anyessvpi-'3|2| kaH / kau tiSThatIta kuThaH, pRSodarAdirvA / kauti zabdAyate- 101 // iti DaH / 25 gamyate gacchaH / 26 pAdaimUla: 'tra pakSIti, 'kaNeSThaH '(uNA-103)iti bAhulakAdato'pi pibati rasamiti pAdapaH / 'supi-'3|2|4|| iti kaH / ThaH, kuTAditvAd Gittve guNAbhAvaH, bAhulakAt Thasya na 27 na gacchati nagaH / 'ngo'praannissu-'6377|| iti ikAdeza iti vA / tRtIyavargadvitIyAnto'yam / yathA- kuThAn naakayA / 28 rUkSayati rUkSaH / 29 na gacchati agmH| 1. 'varaNe' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 2. 'hari' iti2.4|| 3 samudAye vRttAH zabdA avayaveSvapi vartante iti nyAyAdatra druH zAkhArthakaH // 4 1.3.4.5pratiSu nAsti // 5, 'te' iti1|| 6 'jI-' iti4|| 7 'tiSThati' iti3.4|| 8 kuTAditvoktiH prAmAdikI, AdAdikasya 'kauti' iti rUpasaMbhavAt, taudAdikasya 'kuvate' iti rUpasya saMbhavAt , atra rAmAzramI anusandheyA 245 // , pR.164|| 9 'bIjaprA-' iti1.2.4.5 // 10. 'ruha bIjajanmani' iti kSIrataraGgiNI, 'ruha janmani prAdurbhAve' iti dhAtupradIpaH // 11. 'in' iti // 12. 'yAtImaM' iti3.4|| 13. '-dR-' ityuNAdigaNasUtre nAsti // 14 '-ni' iti3|| 15. 'jvala-' iti1.3|| 16. 'zA-' iti2|| 17 'varu-' iti // 18. dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zo-51, pR.73 // , raamaashrmii14|5||, pR.164|| 19. 'aGgaM' iti3.4.5 / / 20. 'gahanaM' iti2 // 21. ito'gre 3.4.5pratiSu 'nabhrADiti' iti dRzyate // 22. 'prakRtyA' iti3.4.5 / / Page #552 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1114-1117] pacAdyaciM / 30 puSpANi dadAti puSpadaH / 'Ato'nupasarge kaH '3 / 2 / 3 // / sarve'pi zabdA ime puMsi / triMzad vRkSasya // zeSazcAtra " vRkSe tvArohakaH skandhI sImako haritacchadaH / OMrurjanturvahnibhUzca''[ zeSanAmamAlA4 // 173 - 174 // ] i vyutpattiratnAkarakalitA 20 // 1114 // kuJja - nikuJja-kuDaGgAH sthAne vRkSairvRtAntare / 1 kavante'smin kuJjaH / 'kuG zabde' (bhvA. A.a.), 'kuvaH kuba (kub) kunauM ca' (haimoNA - 129 ) iti 10 ja: / 'kuJjatIti, kujirAvaraNArtho vA ac / "kau jAyata iti, 'saptamyAM janerDa: '3 / 2 / 97 // pRSodarAditvAd makArAgamaH "[]ityanye / 2 nikuJjantyatra nikuJjaH / 'kuji avyakte zabde ' (bhvA.pa.se.), 'halazca '3 | 3 | 121 // iti ghaJ / ( evaM nikuJjaH), puMklIauM / yadamaraH - "kuJjanikuJjau vA klIbe ''[ amarakoSaH 2 / 3 / 8 // ] iti / 3 kuDati kuDaGgaH, puMsi / 'kuDa zabde' ( ), 'patitami- ' ( haimoNA- 98) ityaGgac, kuTAditvAnna guNaH / vRkSairvRtAntare AcchAditamadhye sthAne / trINi kuJjasya // puSpaistu phalavAn vRkSo vAnaspatyaH puSparahitaphalAnvitapanasodumbarAdivRkSasya / "vanaspatirnA drumAtre "[medinIkozaH, tAntavarga:, zro- 218] iti medinidrumAtre'pyAha // 511 phalAva'ndhyaH phalegrahiH / 1 phalairavandhyaH phalAvandhyaH, RtuprAptau phalAni gRhNAti dhArayarti phalegrahiH / 'phalegrahirAtmaMbharizca '3 / 2 / 26 // itIn, ekArazca nipAtanAd grahirdhAraNArthaH, svIkArArthazca tatra dhAraNArthe vRkSa eva rUDhiH, svIkArArthe tu - "phalegrahIn haMsi vanaspatInAm "[ bhaTTikAvyam, sargaH - 2, 40 zrI - 33] iti bhaTTiH / ekaM saphalavRkSasya phalegrahiriti / " dve'pi nAmnI " [ ] iti mizrAH // phalabandhyastvavakezI bandhanaM bandhaH, bandhe phalAvaSTambhe sAdhuriti, digAditvAd yati bandhyaH phalairbandhyaH phalabandhyaH, atyanta - phalahIna ityarthaH / " kezo yoniH "[ ] iti bhArataTIkA / sa ca RtukRto vizeSaH / avadhvastaH kezo yoniH avakezaH / prAdisamAsaH / tadyogAdini: [ avakezI ] / avadhvastaH kezo'vakezaH chinnakezaH, taddharmo nai: phalyaM, dharmadharmiNorabhedopacArAdetadapyavakezaH, tadyogAdini: "[ padacandrikA, bhA-2, 50 vanauSadhivarga:, zro- 53 ] iti tu mizrAH / avazyaM klezayati puSpamityAvazyake NiniH / pRSodarAditvAd varNalope vA avakezI / nAsti bako'pyatreti abakaM zUnyam, tadISTe avakezIti vA, grahAditvANiniH / ekamaphalavRkSasya // phalavAn pharlinaH phailI // 1116 // 1 phalamastyasya phalavAn / 'tadasyAstIti matup ' 5 / 295 / / / 2 phalamastyasya phalinaH, adantaH / 'phalabarhAbhyAminan' (vA - 5 / 2 / 122 / / ) / 3 phalamastyasya phalI / 'ata iniThanau '5 / 2 // 115 // itIni / trINi saphalavRkSasya // 1116 // 1 puSpairhetubhUtaiH phalavAn vRkSaH, vanaspatau bhavo vAnaspatyaH / ' dityadityA- '4 11 / 85 // iti NyaH / vanaspatireva vAnaspatyaH, bheSajAditvAd yaN vA / puSpAjjAtaiH phalairlakSitAmrajambvAdivRkSasya nAmaikaM vAnaspatya iti / puSpaphalayukto'sau / " vAnaspatyAH smRtA vRkSA ye puSpanti phalanti ca " [ halAyudhakoza: 2 / 179 // ] iti halAyudhaH // vinA tu taiH // 1115 // phalavAn vanaspatiH syAt 1 tai: puSpairvinA // 1115 // phalavAn vRkSo vanaspatiH / pAraskarAditvAt suT, tRtIyasvarAnto oSadhiH syAdauSadhizca phalapAkAvasAnikA / 30 harivat / " phalantiM ye vinA puSpaM tAn vadanti vana spatIn "[ halAyudhakoza: 2 / 179 // ] iti halAyudhaH / ekaM 1-2 oSati oSadhiH / 'uSa dAhe ' ( bhvA.pa.se.), 1. ' - c' iti1.2 // 2. ' - ndho' iti4.5 // 3 'sA-' iti2.4 // 4 'u' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 5. ' janu-' iti2.4.5 / / 6 'kRJo' iti3, 'kRnau' iti4 // 7. 'kuja-' iti3 // 8 dra. padacandrikA, bhA-2, zailavargaH, zrI- 46, pR. 67 // 9 koSThAntargatapAThaH 1. 2. 3 pratiSu na dRzyate // 10. 'puMklI. ' iti3 / / 11. 'te' iti // 12. ito'gre 1.2. 3 pratiSu 'vanaspatiH syAt' iti dRzyate // 13. 'phalati' iti // 14 1pratau nAsti // 15. 'haMsI' iti3 // 16. 'bhedaH' iti3 // 17 - se' iti4 // 18. bhedAt tada-' iti1.2 // 19. 'ni' iti3 // 44 60 Page #553 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 512 'uSeradhi: ' (haimoNA- 675 ) ityadhiH / uSa: ploSe parvateSu rAtrau jvalanAd dIptirvA dhIyate'tra, 'karmaNyadhikaraNe ca '3 / 3 / 93 // iti ki / trayodazasvarAdirayam / 'kRdikArAt ' (gaNasU- 4 / 1 / 45 / / ) iti GISi oSadhI / bAhulakAd vRddhau vA auSadhiH, caturdazasvarAdiH / etau mUrdhanyamadhyau, strIliGgau ca / phalasya pAko'vasAnamasyAH phalapAkAvasAnA / svArthe kani, 'pratyayasthAt- '7 / 3 / 44 // itIttve phalapAkAvasAnikA / "phalapAkAvasAnAstu budhairauSadhayaH smRtAH " [halAyudhakozaH 2 / 180 // ] iti halAyudhaH / dve oSadhyAH // 10 kSupo hrasvaziphAzAkhaH 20 1 kSubhyati vicalati kSupaH / ' kSubha saJcalane ' (di.pa.se), 'igupadhajJAprIkiraH kaH '3 / 1 / 135 // pRSodarAditvAd bhasya pakSauti dahyamAna iti vA / 'du zabde ' ( a.pa.se.), 'kSucupipUbhyaH kit' (haimoNA - 301 ) iti paH / hrasvA laghvyaH ziphA jaTAH zAkhAzca yasya sa tathA / " kSupo hrasvazikhaH (ziphA ) zAkhI' [ halAyudhakozaH 2 / 178 // ] iti halAyudhaH / ekaM laghuvRkSasya // pratativratatilatA // 1117 // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA vallI 1-2 prakRSTA tatirasyAH pratatiH / pratanoti vistRtAM syAditi pratatirvA / tanoteruNAdau kRti- '(uNA427 ) iti tane tine japAditvAd vatve vratatiH / " vrajantI tatirasyA vA, vratatyAdisiddhyarthaM vratadhAturunnaye" [ ] iti bhojaH / vRNotIti, pRSodarAdirvA, strIliGgau / 'kRdikArAt' (gaNasU-411045 // iti GISi vratatI ca "vratatItatIriva "[ zizupAlavadham sargaH 1, mAghaH / "vratatIzabdo'vyutpanna eva ktini tu GISM na syAt "[]iti sarvadharo bhrAntaH / " pratativratatistathA" / zro- 5 ] iti [ tiryakkANDa :-4, vanaspatikAyaH -17 [halAyudhakozaH 2 180 // ] iti halAyudhaH / 3 "uNAdI 'dibhidilate: (latibhyaH) ktin ' ( uNA - 427 ) iti 30 sUtrapAThAllatiH sautro dhAturveSTanArthaH / latati veSTayati latA / pacAdyaciM TAp"["]iti subhUtiH / lAtyAdatte zobhAmiti vA / 'lA dAne ' ( a.pa.a.), 'pRSiraJji- ' (haimoNA - 208) iti kidateM // 1197 // 4 vallati (vallate) saMvRNoti vallI / 'valai valla saMvaraNeM ' (bhvA.A.se.), pacAdyaci, gaurAditvAd GISi / " asmAdeva dhAtoH '-in'(uNA-557) itIni, 'kRdikArAt- ' (gnnsuu4| 1 / 45 // ) iti GIrSi vallI "[ ] iti mAdhavaH / valli - hrasvAntA ca / 'valleri: (valle) - ( dazapAdyuNA - 1152 ) iti i: (in) / "hiraNyamayorvIruhavallitantubhiH " [ zizupAla- 40 vadham, sargaH - 1, zro- 7 ] iti mAghaH / velladhAtoriniH vellirityapi / ata eva " vallI tu velliH saraNA" [" ] iti vAcaspati: / catvAri sAmAnyena latAyAH // asyAM tu pratAninyAM gulminyulapavIrudhaH / 1 asyAmiti lattAyAm, zAkhApattrapracayaiH pratAnaH, tadyuktA latA pratAninI, tasyAm / 2 gulmaH pratAno'styasyAM gulminI / 'ata iniThanau '5 / 1 / 115 // itIniH / 3 valate veSTate ulapaH 'vala saMvaraNe (bhvA.A.se.), '-veSTane ' ( ) vA, 'viTapAdaya: ' ( ) iti valerapa:, vasyottvaM ca / yadvA ulyate ulapa: / " ulaH sautro dIptyarthaH, 50 AvaraNArthI vA tato'po baahulkaad| 'viTapAdayazca' 24 4 25 ( ) ityartterapa:, bAhulyAdutvaM raparatvaM [latvaM] ca"["] iti tu subhUtiH / " ulapo nAma tRNabhid gulminyulapau [" ]iti rabhasaH / 4 viruNaddhi vIrut, striyAm / 'rudhir AvaraNe ' ( ru. u. a.), sampadAditvAt kvip, 'nahivRti- '6 / 3 / 116 // iti dIrghaH / virohati viruhaH 1. 'rau' iti1. 2.4 // 2 'calati' iti1.2 // 3dheti kaH' iti4 // 4 vistarA' iti4 // 5 'tanoH' iti, 'tanoteH' iti5 // 6. atre vicAraNIyam 'kRti (uNA - 427 ) ityanena tikanpratyayavidhAnAt // 7 'vrajatI' iti3 // 8 -ddhArtha' iti4 // 9 'GIp ' 11. 'kSa' iti // 12. ' - lAteH' iti5 // pAThaH, 'vala saMvaraNe' iti svAmI, 'vala iti4 // 19. 'GIpi' iti3 // 20. iti1. 2.3 // GISi' iti4 // 10. dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zro- 55, pR.77 // 13. ' - c' iti3 // 14 - ditaH' iti5 // 15 5 pratau nAsti // 16. maitreyasammato'yaM valla saMvaraNe saJcaraNe ca' iti sAyaNaH 17 'GIS' iti1 . 2 // 18. - niH' sAyaNakRtamAdhavIyadhAtuvRttau "valliH, vallI iti kRdikAratvAdvA GIS" iti dRzyate, bhvAdi:, dhAtusaM - 322, pR. 141 // 21. 'ni' iti // 22. ' - yAH' iti3.4.5 // 23. svAmisammatapAThaH // 24 'viTapapiSTapavizipolapAH ' ( uNA - 425 ) ityuNAdigaNasUtram // 25. dra. padacandrikA, bhAga-2, vanauSadhivargaH, zro-55, pR. 78 // 26. 'bhRd-' iti3 // || Page #554 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1117-1120 ] 3. kvauM dho'ntAdezaH, 'anyeSAmapi - '6 | 3 |137 // iti dIrghaH, dharAkAnto'yam / yatkAtya:- "vIrut svaparNajaTilA pratAnazatagAminI " [ ] iti / latA pratAninItyakhaNDamapi / yadamaraH-'latApratAninI vIrudgulminyulapa: "[ amarakoSaH 204 19 // ] iti / halAyudhastu "latA pratAninI vallI pratativratatistathA "[ halAyudhakoza2 // 180 // ] ityabhedenA''ha / " paJca ballyAm"[] ] iti taTTIkA / catvAri vistAravatyA vallyoH // syAt praro'ho'Gkuro'Gkuro roha'zca 1 prarohati prarohaH / ruha bIjajanmani prAdurbhAve [ca]''(bhvA.pa.a.), ac / 2 - 3 aGkyate lakSyate'neneti aGkuraH / 'aki lakSaNe' (dhvA.A.se.), 'mandivAziM- '( uNA - 38 ) ityurac / kharjUrAditvAdUrapratyaye aGkaraH, puMsyetau / klIve'pi / vaijayantI yadAha "syAdaGkaro'Gkuro'striyAm (-yau ) " [ vaijayantIkoSaH 3 / 3 / 10 // ] iti / 4 rohati rohaH / ac / catvAri aGkurasya // sa tu parvaNaH // 1118 / / samutthitaH syAd balizam 1 sa tu aGkuraH parvaNaH granthaH samutthitaH, balati 20 prANiti balizam / 'bala prANane ' (bhvA.pa.se.), 'balerNidvA' (haimoNA - 536 ) itIza: / ekaM granthyutpannAGkurasya // 1118 // zikhAzAMkhAlatAH samAH / 10 vyutpattiratnAkarakalitA 1 zete zikhA / 'zIG svapne' (a.A.se.), 'zIGo nid hasvazdha' (dazapAdyuNA- 355 // paJcapAdyuNA702 ) iti khan / 2 zete'syAM pakSI zAkhA | pakSe 'vRkSAvayave A ca' ( dazApAdyuNA3 / 55 // ) iti khanpratyayaH, aakaarshcaantaadeshH| zAkhati vyApnoti vA 'zAkha vyAptau ' (bhvA.pa.se.), ac / zAkhyate vRkSo'nayeti, 'guruzca' 3 / 3 / 513 103 // ityakAro vA "zpati zikhA zAkhA ca 'zo tanUkaraNe' (di.pa.a.), 'zyatericce vA' (haimojA - 85 ) iti khe sAdhUM" [ abhi-, svopajJaTIkA4 / 1119 // ] ityAcAryAH / 3 latA prAguktA [abhi. zrI. 1917] 'samA:' iti liGgArthAbhyAM tulyA ityarthaH / trINi zAkhAyAH / 'DAla' iti bhASA // sAlA zAlA skandhazAkhA 1 sIyate sAlA / 'So'ntakarmaNi' (di.pa.u.), bAhulakAllaH / 2 zIyate zyantyenAM vA zAlA / 'zIG svapne' (a.A.se.), 'zo tanUkaraNe ' ( di.pa.a.) vA, ['zAmAzyA ' (haimoNA - 462 ) iti laH ] / zalatIti vA / 'zala gatau ' (bhvApa.se.), jvalAditvANNaH / 3 skandhAd niHsRtA zAkhA skandhazAkhA / trINi vRddhazAkhAyAH // skandhaH prakANDamastakam // 1119 // 13 1 skandyate Aruhyate skandhaH / uNAdau skandirdhAtoH 'skanderac svAGge ' ( uNA - 646 ) ityacpratyayo dhazcAntAdezaH / "kaM ziro dadhAtIti vA | 'Ato'nupasarge kaH 3 2 13 // pAraskarAditvAt sud" [ " ] iti 'TIkAsArai: / " skandhAdhirUDhojjvalanIlakaNThAnurvIruhaH viSTatavUnahIndra: "[ zizupAlavadham sargaH 4, zro-7] iti mAghaH / prakANDasya vRkSajaGghAyA mastakaM ziraH [ prakANDamastakam ] / " praghANaH skandha ucyate "[ halAyudhakozaH 2 / 182 // ] iti halAyudhaH / " dvau samau " [ ] iti taTTIkA / 50 ekaM vRkSaskandhasya // 1119 // mUlAcchAkhAvadhirgaNDiH prakANDa: 1 mUlataH skandhazAkhAmavadhIkRtya gaNDi gaNDikA parvetyarthaH, sA prakaNDa ityanvayaH / 'prakANDavaraNDAdayazca' ( ) iti DaH, dIrghatvaM ca / prakAmyata iti vA / 'kamu kAntI' (bhvA. A.se.), 'kvAdibhyaH kit' (uNA 112 ) iti Do 17 1. 'kvo' iti3.4.5 // 2. 'rNi-' iti3.5 // 3dra ama kSIra 24 / 9 // pR. 81 // 4 vista-' iti4 // 5. 'vistAravallyA:' iti1, 'valyA : ' iti4 // 6 'ruha bIjajanmani' iti svAmI, 'ruha janmani prAdurbhAve' iti maitreyaH 7 ' - vazi-' iti3. 4.5 // 8 'nthe' iti1.4, '-nthiH ' iti5 // 9. 'cA' iti1. 2, racco' iti5 // 10. 'kho' iti3.5 // 11. 'dhuH' iti3 // 12. 'skandezca svAGge' (uNA - 646, dazapAdyuNA97) ityugAdigaNasUtram, skanderdhAtoran pratyayo bhavati svAGge'bhidheye bhavAntAdeza iti tadarthaH // 13. dra. padacandrikA bhA-2, vanauSadhivarga:, zlo-56, pR.79 // 14. 'taTTI -' iti // 15. ' -kAra:' iti // 16. prakaraNe varaNDAdayazca' iti1.2 // idaM sUtramuNAdigaNe na dRzyate, 'prakANDaH ' ityatra 'kvAdibhyaH kit' (uNA - 112, (5 / 8 ) ityanena, 'varaNDa: ' ityatra 'aNDan kRsRbhRvRJaH' ityanena ca samAdheyam // 17 1 pratau nAsti // 40 Page #555 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 514 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDa:-4, vanaspatikAyaH dIrghatvaM ca, astriyAmayam / amarastu-"astrI prkaannddH| zironAmAgraM zikharam skandhaH syaat''[amrkossH2|4|10||] iti prakANDaskandhau 1 zete svAGgopari tiSThati ziraH / 'zIG svatulyArthAvAha / "skandhAdardhaH prakANDaH syAt''[halAyudhakozaH (a.A.se.). 'zIGaH kicca'(uNA- )ityasun 30 2 / 182 // ] iti halAyudhaH / "skandhAdadhobhAge jaGghAkhye "[] 4 zirAdezaH / zironAmA'sya vRkSaprAntasya zironAma zira:iti tadrIkA / kANDo'pi / yathA-"Arabhya kANDAt taru- paryAyamityarthaH / 2 aGgati (agati) agram / 'aka mucchinnatti''[] / ekaM vRkssjnggaayaaH| golIti bhASA // . , " - aga kuTilAyAM gatau'(bhvA.pa.se.), 'RjendrAgravajraviprakuatha jaTA ziphA / pra(kubra) cupra(cubra)kSurakhurabhadrograbherabhelazukratIvravaNe(ne)ra 1 jati jttaa| 'jaTa jhaTa saGkAte'(bhvA.pa.se.), (rA)mAlA: '(uNA-186)iti ran / 3 zAkhati zikharama, ac / jaTanaM vA / bhidAditvAdaG / 2 zete ziphA / puMklIbam / "zikharaM vA naa''[amrkossH2|4|12||] 10 zIGa: phak hrasvazca bAhulakAt / zIyate jJAyate vA / itymrH| trINi vRkSazirasaH / 'TecUA' iti bhASA // 'ziJ nizAmane '(svA.u.a.), 'hlshc'3|3|121|| iti mUlaM budhno'hrinAma ca / cakArAt phak / "pAdo mUlaM jaTA shiphaa"[hlaayudhkosh:2|182||] iti halAyudhaH / "catvAraH samAH"[]iti 1 mUlati mUlam, puMklI. / 'mUla rohaNe (cu. u.se.), 'mUla pratiSThAyAm'(bhvA.pa.se.) vA, 'igupadha-' 40 taTTIkA / dve jaTAyAH / 'jaDa' iti bhASA // 3 / 1 / 135 / / iti kaH / 2 badhnAti budhnaH, caturthavargaprakANDarahite stambo viTapo gulma ityapi caturthapaJcamAntaH / 'bandha bandhane'(vyA.pa.a.), 'bandherbadhi-- // 1120 // budhI ca'(uNA-285)iti nak budhAdezaH / budhyate'ne1 prakANDo gaNDikA, parvetyarthaH, tadarahite udbhida- neti vA / 'budha avagamane '(di.A.a.), "uSNavannak" vizeSe, tiSThati stambaH, paMsi / 'sthaH sto'mbaca-'(uNA- []iti tu subhUtiH / tathA ca-"nivezya budhne caraNau tyAsatyayastA viSaya pakSiyo smitAnanAstaraM samAroDhumathopacakramuH''[ ] iti rAjazekharaH / 20 viTapaH / 'viza pravezane'(tu.pa.a.), 'viTapaviSTapavizipo- basamA 2 2 aMhezcaraNasya nAmA'sya aMhrinArma / trINi mUlasya // a lapA: '(uNA-425)iti kaparci (kapani) sAdhuH / 3 guDati sAro majjhi gulmaH / 'guDa veSTane ( ), bAhulakAd dharmavanma- 1 sarati kAlAntaramiti sAraH / 'sR gatau'(bhvA. npratyayaH, DalayorekatvasmaraNAd [latvam] / astriyAmetau / pa.a.), 'sa sthire'3|3|17|| iti ghaJ / 2 majjati 50 "aprakANDe stmbgulmau"[amrkossH2|4|9 // ] ityamaraH / majjA, nakArAntaH, puMsi, / 'Tumasjo zuddhau'(tu.pa.a.), "prakANDo gaNDistadrahita udbhidavizeSastRNasaGghAtastamba:"[] masje: kanin jaztvacutve, [tatra] | "masjeH 'zvanukSaniti taTTIkA / 'dhuMbaDA chUTA' ityAdibhASA / trINi thuDasthUla takSan -'(uNA-157) ityAdinA nipAtitaH"["]ityanye / hui DAlina bhavati, tasya // 1120 // majjAnau, majjAnaH ityAdi / majjA TAbanto'pi / "lajjA 1. '-dayaH' iti5|| 2 'jaTA-' iti3|| 3 '-khyo' iti5|| 4 dra. anekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA-1, 2 / 109 // , pR.69|| 5. 'zIyate' iti 3.4.5 // 6 1pratau nAsti // 7 -ri' iti1|| 8 'udbheda-' iti3|| 9, 'kapica' iti1.5|| 10. 'guDa veSTane' iti maitreyasAyaNau // 11. 'tha-' iti1.2|| 12. 'zIG svapne' iti 1.2.3.5pratiSu nAsti // 13. 'zrayateH svAGge ziraH kicca'(uNA-633) ityuNAdigaNasUtraM zriJdhAtugrAhakam, atra TIkAkRtA zIdhAtuM lakSyIkRtyA'vidyamAnena 'zIGa : kicca' ityanena zira:zabdo vyutpAditaH // 14 zironAmAni zro-566 // 15. '-yA' iti2|| 16 'rohe' iti3|| 17 'bu-' iti4|| 18. '-budhibudhau' iti4|| 19. dra. TIkAsarvasvam, bhA-2, 2 / 4 / 12 / / , pR.63 // , tatra-"nivezya budhne caraNaM smitAnanA bhujena kANDaM kalayAvalambya ca" iti dRzyate, padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zUo-58, pR.81 // , tatra- 'taraM samAroDhumathopacakramuH' iti na dRzyate // 20. aMhinAmAni zro-616 // 21. 'zvannukSan-'(uNA-157)ityanena // 22. 'jaztve' iti4|| 23. tripAdyAmapi pUrvaM prati paraM zAstramasiddhamataH 'cutvajaztve' iti yuktam 24. '--pUSan-' ityuNAdigaNasUtre // 25. dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zro-58, pR.82 // 26. 'ntA'pi' iti1.4|| Page #556 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1120-1123] vyutpattiratnAkarakalitA 515 vat [rAjavad] majjAmAMsasArAsthisArayo: ''[]iti trikANDa- niSkahaH koTara: zeSe bhAguriH / etau madhyachallIparyAyau / dve mIMjIti 1 nizcayena kuhayati (kuhayate) vismayaM janayati khyAtAyAH // niSkahaH / "nirvaH 'kuha vismApane'(ca.A.se.). 'igatvaci challI cocaM valkaM ca valkalam // 1121 // pdh-3|1|135 // iti kaH, 'idupdhsy-'8|341 // ityA 1 tvacayati (tvacati) AvRNoti tarumiti tvaka, dinA sstvm| tRtIyavargAdyAnto'pi niSkuTa iti / striilinggH| 'tvaca saMvaraNe'(ta.pa.se.), kvipa, tasyAM tvci| "niSkuTaH koTaraH smRtH"[hlaayudhkosh:2|182 // ] iti tvaceti TAbanto'pi / "tvaca ityadanto'pIti puMsi"[] halAyudhaH / "niSkuhazca''[ ] iti taTTIkA / 2 kuTati iti halAyudhaTIkA / 2 chAdyate'nayA, cha[da] yatyenAM vA koTaraH, puMklI. / 'kuTa kauTilye'(tu.pa.se.), 'RccheraraH' challI / pRSodarAdiH / 3 camyate cocam / 'came?- (uNA-411)iti bAhulakAdanyato'pyaraH, 'gAGkaTAdibhyocaDaJcau'(haimoNA-122)iti DocaH / 4 valati (valate) 'Ni[n] ngit'1|2|1|| ityasyA'nityatvAdare guNaH / dve valkam / 'vala saMvaraNe '(bhvA.A.se.), 'zukla(zuka)- koTarasya / 'vRkSapolAra' iti bhASA // 40 valkolkA: '(uNA-322) iti ke sAdhuH / 5 asmAdeva maJjA maJjarivallarizca sA // 1122 // dhAtoH 'vale: kalac '(s.k.2|3|115||) iti kalaci valkalam, puMklIbaliGgAvetau / paJca tvacaH // 1121 // 1 maJjati maJjA / maJjiH sautra:, 'gurozca halaH' 3 / 3 / 103 / / ityapratyayaH / 2 maJja rAtIti maJjariH, puSo sthANau tu dhruvakaH zaGkaH draadi| cutAdernavorbhid / 3 vallati (vallate) AvR1 vRkSachede'pi tiSThati sthANuH, puNklii.| 'sthA- Noti tarumiti vallariH / bAhulakAdariH / "vallante sUGa: kit '(uNA- ) iti NuH / "dhenvAditvAnnuH NatvaM vallAH , iyartItyariH / 'aca i: '(uNA-578) iti iH| ca''[ ]iti tu subhUtiH / tatra / 2 dhruvaH prAguktaH (zrI vllaanaamrirvllriH| zakandhvAdiH"["] ityanye / "vala 212), svArthe kani dhruvakaH / 3 zaGkate'smAt zaGkaH,, valla saMvaraNe (bhvA.A.se.), bAhulakAdarapratyaye piSpa20 puMsi / 'zaki zaGkAyAm'(bhvA.A.se.), 'kharuzaGka- '(uNA ___ (pippa-)lyAdidarzanAd GISi (vallarIti turyasvarAnto36)iti kvau sAdhuH / trINi "DhUMThA' iti khyAtasya // 'yam)"[mA.dhAtuvRttiH, bhvAdiH, dhAtusaM-322] iti 50 kASThe dalika-dAruNI / mAdhavaH / "abhinavanirgatA AyatA sukumArA sakusumA ca 1 kAzate'gninA dIpyate kASTham / 'kAsa maJjariH, yathA- cUtamaJjariH kadalImaJjariH, vallariH punara(kAza) dIptau'(bhvA.A.se.), 'hanikuSinIramikAzibhyaH kusumaiva, yathA- tAlavallariH, ato latAmAtre'pi maJjariH kthan '(uNA-159), 'titutr-'7|2|9 / / iti neT, 'vrazca-' 'navavaJjulamaJjarIsanAthakaram"[kAvyaprakAza:123 // ] iti 8 / 2 / 36 // AdinA Satvam, ttr| 2 dalyate dalikam / kAvyaprakAzaH / trINi maJjaryAH // 1122 // 'dala vizaraNe'(bhvA.pa.se.), bAhulakAdilac / 3 dRNAti palAyaM chadanaM barha parNa chadaM dalam / dIryate vA dAru, puMklI. / 'da vidAraNe'(vyA.pa.se.), 'dRsanijani-'(uNA-3)ityAdinA uN / trINi kASThasya // 1 patati pAke pattram, astriyAm / 'patlu 1. dra. raamaashrmii2|4|12||, pR.168 // 2. dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zrI-58, pR.82 // 3. '-valI' iti1|| 4 'mI-' iti1.5 // 5. 1.2.3pratiSu nAsti // 6. '-ntA'pi' iti2.5 // 7. '-yeti' iti 3.5 // 8. svAmisammato'yaM pAThaH // 9. '-chedane' iti3|| 10. 'stho NuH'(uNA-317)ityuMNAdigaNasUtram // 11. dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zo-54, pR.75 // , raamaashrmii2|4|8 // , pR.165 // 12. 4pratau nAsti // 13. 1.3.4.5pratiSu nAsti // 14. 'tuM-' iti3|| 15. 'stha-' iti3.5 // 16. 'iN na' iti4|| 17. '-za-' iti3, '-si-' iti5 // 18. 'nira-' iti3|| 19. pacAdyajeva yuktaH, kuhezzurAdAvadantatvAt // 20. 'igu-' iti1.2.5 // 21. '-ra' iti3 // 22. 'ityakAra-' iti4 // 23. '- ' iti3.4|| 24. 'rAti' iti4|| 25. 'cutAdirnavodbhedaH' iti3.4.5 // 26. dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zo-59, pR.84 // 27. maitreyasammato'yaM pAThaH // 28. koSThAntargatapATho mA.dhAtuvRttau na dRzyate // 29. 'tathA' iti // 30. 'ete' iti3|| 31. 'pAke' iti1|| Jain Education Intemational Jain Education Intermational Page #557 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 516 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA patane (bhvA.pa.se.), 'STran ' ( uNA 598 ) iti STn / prajJAdyaNi pAttramapi / yanmahezvara: pAtraM khuvAda parNe ce nave pravAla: rAjamantriNi ceSyate "[vizvaprakAzakozaH, rAntavarga:, zro [36] yathA-" pAtraireva bhavet tarorapi yatazchAyApi nizchidraka: "[]iti / ayaM dvitakAra ekatakArakSa, dhAtupratyayabhedAt / 2 palati gacchati, palati ( pAlayati) rakSati jalAdervA palAzam / 'pala gatau ' ( bhvA.pa.se.), 'rakSaNe ' (cu.pa.se.) vA, 'palerAza: ' (haimoNA - 533) ityAzaH / palamaznute vyApnoti vA / ''karmaNyaN '3 / 2 / 1 // | "nava10 palAzapalAzavanaM puraH " [ zizupAlavadham, sarga: - 6, zro2] iti mAdhayamakAt tAlavyazam / 3 chadati tarumiti chadanam / 'chada apavAraNe' (cu.u.se.), 'AdhRSAd vA' ( gaNasU- 3 / 1 125 / / ) iti NijabhAvapakSe / 4 barhate barham, puMklI. / 'barha prAdhAnye '(bhvA.A.se.), ac / 5 piparti pUrayati parNam / 'paM palAnapUraNayoH ' (ju.pa.se.), 'kRpavRSidhAbhyo ( ) / 6 chAdyate'neneti chAderNyantAt puMsi saMjJAyAm ' 3 | 3 |119 // iti ghe 'chaaderghe6|4|96|| iti hrasvatve chadam / 7 dalati vikasati dalam / dala vizaraNe (bhvA.pa.se.) ac / puMklI. 20 etau / sapta sAmAnyena pattrasya // 11 nave tasmin "kisalayaM kisalaM pallavaH / 2 1 tasmin pattre nave kiJcit salati kisalayam, pRSodarAdiH / vikasati lIyamAnaM vA, pRSodarAdiH / "kisalayaiH salayai: "[ raghuvaMzam, sarga: 9, zro- 35] iti raghuyamakAd dantyasaH / 2 kiJcit salati kisalam, pRSodarAdiH / 3 patati pat / sampadAditvAt kvip / tasya lavo'lpatvAt pallavaH, puMklIbe / 'palla gatau' (") ityasya vA'vapratyaye / trINi navapattrasya // etadapi vizeSata Aha 1 [ tiryakkANDa-4, vanaspatikAyaH 1 atreti pallave nave, pravalati pravAlaH, puMklI. / 'vala prANane ' (bhvA.pa.se.), jvalAditvANNaH / ekaM nUtanapattrAGkarasya / 'kuMpala' iti bhASA // 1123 // etadapi vizeSata Ahaasya kauzI zuGgA atra tu // 1123 // 30 1 asya pravAlasya kuzpati kozI // kuza zeSe ' ( di.pa.se.), 'igupadha - 3 / 1 / 135 // iti kaH, gaurAdiH / / 2 zAmyati zuGgA zarmA upazame ' ( di.pa.se.), 'kamitami-'(haimoNA-107)iti DiduGgaH, puMstrIliGgo'yam / 40 yadvAgbhaTa:- "vaTapraroha zuGgairveti tathA piSTvA mana:zilAM tadvadAyA zuGgayA " [ ] iti / kandalamapi, triliGga dve pravAlanavAGkarasya // 21 22 mADhidalasnasA / 1 mahyate'nayA mADhiH, strIliGgaH / 'maha pUjAyAm' (bhyA.u.se.), 'striyAM ktin '33 / 94 // bAhulakAt karaNe'pi, 'ho DhaH 8 12 / 31 // , ' jhaSastathoH '8 / 2 140 // dhatvam, STutvam, 'ThUlope pUrvasya dIrgho'Na: '6 // 3 // 111 // / dalasya pattrasya snasA dalasnasA, striyAm / ekaM 'patranI nasa' iti bhASAyAH // 23 2 vistAra - viTapau tulyau 1 vistArayati tarumiti vistAraH / pacAdyac / asaMjJAtvAt 'chandonAmni ca 8 3 94 // iti na Satvam / vistRtirvA stRJ AcchAdane ' ( svA.u. a.), 'prathane vAva zabde '3 3 33 // iti ghny| viTyate veSTyate'nene viTapaH / 'viTa Akroze ' (bhvA.pa.se.), 'viTapaviSTapa' (uNA425 ) iti kape sAdhuH 'vaTa veSTane ' (bhvA.pa.se.) ato 'viTapAdayazca'( ) ityapapratyayaH, upadhAyA ittvaM ca | 1. 'zala hula patlR gatau' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 2. 'suvarNAdau' iti4 // 3. 'parNe'pi' iti vizvaprakAzakoze, pR. 128 // 4 dra. anekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA-1, 2 / 427 // pR. 245 // 5. svAmisammato'yaM dhAtupAThaH // 6. ' - za:' iti3.4.5 // 7 'iti' iti 4.5 pratyornAsti // 8. '-ve' iti1|| 9. maitreyasammato'yaM dhAtupAThaH, 'barha balha prAdhAnye' iti svAmisAyaNau // 10. 'pR' iti 1 . 3.5 // 11. 'dhApUvasyajyatibhyo naH '(uNA-386)ityuNAdigaNasUtram // 12. 'chadate-' iti3 // 13. ' - zati' iti3 // 14 'kiza - ' iti3.4 // 15. 'puMklI. ' iti1.2 // 16. haimasammato'yaM pAThaH, dra. svopajJaTIkA4 / 1123 // , pR. 251 // 17 - patrasya iti3.4 // 18. durgamate'yaM dhAtupAThaH // 19. 'zama' iti // 20. ' - liGga :' iti3, 'puMstrI' iti4 // 21. ' - lAmiti' iti4 // 22. 'vaTa:' iti // 23. 'bhASA' iti // 24. 'va -' iti1.3.4.5 / / 25. 'neti' iti2 // 26. 'ityappra -' iti1.3 // " 50 Page #558 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1123-1126] vyutpattiratnAkarakalitA 517 "marakatamayamedinISu bhAnostaruviTapAntarapAtino mayUkhAH" sumanA iva vrjniiyaa''[mRcch-4|14]iti zUdrakaprayogaH / [zizupAlavadham, sargaH-4, yo-56] iti mAghaH / zAkhA- "apratyAkhyAye dadhisumanasI''[ ]iti manau chAndasapratizAkhAmadhyabhAgo vRkSavistArastasyaikam // tvAt klIbatvam / 7 prasUyate prasavaH / 'SUG prANi prasave'(di.A.se.), 'Rdorapa'33 57 // / 8 maNati prasUnaM kusumaM sumam // 1124 // zabdAyate bhramarairiti maNIvakam / 'maNa zabde'(bhvA.pa.se.), puSpaM sUna sumanasaH prasavazca maNIvakam / pRSodarAdiH / aSTau puSpasya // 1 prasUyate prasUnam / 'ghUG prANiprasave'(di.A. jAlaka-kSArako tulyau se.) prapUrvaH, 'svAdaya oditshc'(gnnsuu-3|3|1||) 1 jalati sasyaM jAlam / 'jala dhAnye '( ), [ityoditvAt 'oditshc'8|2145 // ] iti niSThAnatvam / ' jvalAditvANNaH / tataH svArthe kani jAlakam, klIbe / nyAyAdidarzane vRkSaH prANI prANigrahaNaM prAdhAnyAduktAmAta jAlamapi / 2 kSarati sacinoti puSpAdikaM kSArakaH, puNklii.| 40 10 vA / " 'SUG prANiprasave'(di.A.se.), atra prANigrahaNa- 'kSara saJcalane'(bhvA.pa.se.), Nvula / dve nvklikaavRndsy|| / matantram / (tena prasUnAdayaH zabdAH siddhyanti) / anye tu 'sarve bhAvAH sacetanAH' ityatrA'pi prANitvamAhuH / kalikAyAM tu korakaH // 1125 // tathA ca "prasUnaM kusumm''[amrkossH2|4|17||] ityatra 1 kalayati kaliH / 'kala saGkhyAne '(cu.u.se.), subhUticandraH-'SUG prANiprasave'(di.A.se.) / kSapaNakamate 'aca i:'(uNA-578), tato GISi kalI, svArthe kani vRkSasyA'pi prANitvam''[mA.dhAtuvRttiH, divAdiH, dhAtusaM- 'ke'nnH74|13 // iti hrasvatve kalikA, [tatra] / asmA22]iti mAdhavaH / 2 kusyati kusumam, puMklI. / deva dhAtoH "saMjJayAM kvun''[mA.dhAtuvRttau, bhvAdiH, dhAtusaMyadgauDa:-"astriyAM kusumam"[ ] / 'kusa zrUSe '(di. 325] iti mAdhavaH / 2 korati bhRGgaiH korakaH, puNklii.| pa.se.), dantyasavAn, 'kusavaso:(kuserUlombho-)-'(uNA- 'kara zabde'(ta.pa.se.), 'kAdibhyaH saMjJAyAM vana'(uNA 546)ityumaH / 3 suSThu mAti sumam / 'mA mAne'(a. 713) / "korako'strI kuD malo'rpi"[ medinIkozaH, 20 pa.a.), bAhulakAd DaH / sUte phalamiti vA / bAhula ___kAntavargaH, zo-75] iti mediniH / koro'pi / avi- 50 kAnmaka // 1124 // 4 puSpati vikasati puSpaM, klIbe / kasitapuSpaparyAyau / dve kalyAH // 1125 // vAcaspatistu-"puSpo'strI''[ ] iti puMsyapyAha / 'puSpa vikasane'(di.pa.se.), ac / 5 sUyate sma sanama / kuTmala mukulam niSThA, 'oditshc'8|2 45 // iti natvam / 6 suprItaM mana 1 kuTyate chidyate madhupairiti kuTamalaH, [tatra] / Abhiriti sumanasaH / prAdisamAsaH / nityabahuvacanAnta- 'kuTa kauTilye'(tu.pa.se.), 'kuTazidhibhyAM (kuTikuSibhyAM) tvAd bahuvacananirdezaH / "bhUmni striyAM sumanasaH"[ ]iti kmalana '(dshpaadhunnaa-8|120)iti kmalan / vynyjnrtnkossH| "sumanAH puSpamAlatyoH striyAmAdhAradevayoH tRtIyavargAdyapavargapaJcamamadhyaH / "vyaJjanatRtIyavargatRtIya(striyAM nA dhIradevayoH)''[medinIkozaH, sAntavargaH, zUI- madhyaH"[ ]iti halAyudhaTIkA / " 'kuDat bAlye ca' 67] iti medinyAdidarzanAdekatvamapi / "puSpaM sumanAH ( ), cakArAd ghasane, ghasanaM bhakSaNam, 'ghanatvam' 30 kasamam''[ ] iti nAmamAlAdarzanAcca / "vezyA zmazAna- []ityanye, ghanatvaM sAndratvam"[] iti dhAtupArAyaNamitya 1. 'prasUte' iti2|| 2 gaNasUtre cakAro na dRzyate // 3 1pratau naasti|| 4 koSThAntargatapAThasthAne mA.dhAtuvRttau- "tena prasUnAstarava iti bhavati" iti dRzyate // , pR.409||, dhaatusN-22|| 5 -nte' iti3|| 6 'sarva-' iti3|| 7 ito'gre mA.dhAtuvRttau 'sumam' iti // 8 'prANa-' iti3|| 9. 'zUSaNe' iti4|| 10. dra. svopjnyttiikaa4|1125 // , pR.251|| 11. 'e-' iti3|| 12. dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zrI-63, pR.90 // , raamaashrmii2|4|17||, pR.171 // 13 'zUdrakaH' iti5|| 14 'zUdrakAvyaprayogaH' iti3|| 15 '-no' iti3|| 16. '-sikatvAt' iti3|| 17 kAzakRtsnIyacAndrasammato'yaM dhAtupAThaH // 18. atra 'kalayati' iti vigraheNa curAditvaM jJAyate, agretanena bhvAdigaNasthitena mAdhavoddharaNena bhvAditvamapi jJAyate // 19. 'kutrA-' iti1.2|| 20. medinIkoze '-'pi' ityasya sthAne 'syAt' iti dRzyate, pR.7|| 21. 'kuTasi-' iti1, 'kuTisi-' iti3 // 48 Jain Education Intemational Page #559 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 20 518 syAyamM / 2 muJcati kalikAtvaM mukulam / muJca tyAge' ), 'muJceralac katvamutvaM ca ' ( ) katveM'kArasyotve ca rUpam / astriyAmetau / durgAdayastvavAntarabhedaM na manyante, yadAhu:- "mukulAkhyA tu kalikA kuTmalaM jAlakaM tathA / kSArakaM korakaM ca''["] iti / dve ISadvikasitakalikAyAH // gucche gucchastabakagutsakAH / gurluJchaH 1 1 gUyate guJcha / 'guG zabde' (bhvA.A.a.), ('guluJcha- '(haimoNA-126 ) iti che nipAtyate, tatra ) 10 2 gUyata iti gucchaH / zasyAdibhyazchak' ( ) iti chak / "puSpAdistabake guccho muktAhArakalApayoH "[] itiM cavargAnte rantidevaH / svArthe kani gucchako'pi / 3 stUyate stabakaH, puMklI. / 'STuJ stutau' (a. u. a.), 'kRJAdibhyaH [saMjJAyAM] vun ' ( uNA- 713) / sthAdhAtoH "tastho'mbajabakau caM' (uNA - 536 ) ityabakapratyayaH prakRterAtastAdezaH stabakaH " [ ]iti madhumAdhavI / 4 bahubhiH puSpaiH phalairvA sambAdhaH pallavagranthiH gutsaH / 'gudha pariveSTane ' (di.pa.se.), 'undhigudhikudhi (kuSi) bhya: sak' (uNA-348)iti sak'''[ N] iti pArAyaNagovardhanau / 'stabake hArabhede ca gutsaH stambe'pi kIrtita: ''[ N] itiM dantyAnteSu rudraH / kani gutsakaH / 5 guDyata iti guluJchaH, sAnusvAramadhyaH, ('guluJcha [pili] piJcha-' (haimoNA - 126 ) iti che nipAtyate ), puMsyayam / klIbe'rpi, [yadAha] vAcaspatiH -"guluJcho'strI ''["]iti / luJchu- luJcha api / paJca guccha atha rajaH pauSpaM parAgaH 1 puSpasyedaM pauSpaM rajaH parAgaH ityucyate / parA gacchati patati parAgaH / DapratyayaH / ekaM puSparajasaH // atha raso madhu // 1126 // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA // [ tiryakkANDa :-4, vanaspatikAyaH 1 atheti, puSpANAM rasaH, manyate bahubhRGgai riti madhu, klI" / "puMsyapi "[ ] iti halAyudhaTIkA / 'mana jJAne' (di.A.a.), 'phalipATi - ' ( uNA - 18) ityuH, dho'ntAdezazca // 1126 // 2-3 makaroM" dhvajatvenA'syA'stIti, arza Adyaci makaraH kAmaH, tamandati badhnAti dhArayati kAmajanakatvAd madhunaH makarandaH / 'adi bandhane' (bhvA. pa.se.), 'karmaNyaN '3 / 2 / 1 // , ' gatikArakopapadAnAm-' (vA - 2 / 2 / 19 // ityukteH subutpatteH prAk samAse'dhyayanavat pararUpatvam / maGkyate maNDyate'nena puSpaM makaranda iti pRSodarAdirvA / maranda iti nipAtanAt / makalando - 40 'pi / trINi puSparasasya // vRntaM prasavabandhanaM / 1 puSpaphalapattrANi yena dhAryante (vAryante) tad kRtam / 'vRJ varaNe' (svA.u.se), 'vRNoternuk ca' ( ) iti taH kinnuk ca bAhulyAnna Natvam / prasUyate prasavaH / 'R dorap '3 / 3 / 57 // / prasavau puSpaphalai badhyate'nena, lyuT bandhanam / prasavAnAM bandhanaM prasavabandhanam / ekaM puSpaphalavRntasya // prabuddhojjRmbhaphullAni vyAMkozaM virkacaM smitam // 1127 // 50 vRNoti unmiSitaM vikasitaM dalitaM sphuTitaM sphuTam // praphullotphullasamphullocchrusitAni vijRmbhitam 18 20 smai vinidramunnidravamudrahasitAni ca / // 1128 // 1 prabudhyate prabuddham / 'budha (budhir) bodhane' (bhvA. pa.se.), niSThA, / 2 ujjRmbhate ujjRmbham / 'nRbhi gAtravinAme' (bhvA.A.se.), ghaJi / ugatA jRmbhA'syeti vA / 3 phalati vizIryate phullam / 'triphalA vizaraNe' (bhvA.pa.se.), vizaraNaM vikAzaH, 'jItaH ktaH '3 / 2 / 187 // 30 markarando maraindazca 1. ' - syAm' iti5 // 2. '-laH' iti1.2.3 // 3 'muce-' iti3 // ' -tvam' iti3 // 5 ' - te' iti // 6. dra. ama. kSIra. 204 /16 // pR.83 // , svopajJaTIkA4 / 1126 // pR. 251 // 7 koSThAntargatapAThaH 1.3.4.5 pratiSu na dRzyate // 8dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zro62, pR.89 // 9 rAmAzramI 2 14 // 16 // pR. 170 // 10. 'sthaH sto'mbajabakau ' ( uNA - 536 ) ityuNAdigaNasUtram // 11. 'gucchaH' iti5 // 12. 'pi' iti 3.4.5 pratiSu nAsti // 13. dra. svopajJaTIkA4 / 1126 // pR. 251 // iti4 / / 16. ' ra ' iti4.5 // 17 dhvajenA-' iti3 // 18. 'paratvam' iti2 // 21. NatvaM prati parasavarNasyA'siddhatvAdidaM cintyam // 'laiH' iti5 // 14 'luJchI' iti 3.4.5 pratiSu nAsti // 15. 'bam' 19 tulanIyo'marakoSaH 2 14 115 // 20. 'dhAryate' iti1.3 // 23. '-Ti' iti1.2.3 // 24 'jRmbhe' iti2 // 22. For Private Personal Use Only Page #560 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1126-1130] 519 17 18. ) / catvAri mIlitam / 'mIla nimIlane (dhvA.pa.se.), niSThA / 4 mudrayate sma mudritam / 'mudra saGkoce ' ( saGkucitasya // 1129 / / phalaM tu sasyam 20 8 vyutpattiratnAkarakalitA 'aaditshc'7|2|16 // itIDabhAva:, niSThAtasya 'anupasargAt 'drA kutsAyAM gatau' (a.pa.a.), niSThA / 3 mIlati sma 30 phullakSIbakRzollAghAH 8 2 155 // iti latvam / 4 vyAvRttoM nivRttaH kozAM'smAditi vyAkozam, tAlavyazam / vyAkoSamiti mUrdhanyAntamapi "koSaviSAdau ca" [] ityU viveka / 5 vikacati vikasati vikacam | 'kaca bandhane' (bhvA.pa.se.) ac vizabdo vizeSadyotako 'vyayAnAmanekArthatvAt / 6 smayati smitam / 'smi ISaddhasane ' (bhvA.A.a.), ktaH // 1127 // 7 unmiSati sma unmiSitam / 'miSa spardhAyAm ' ( tu.pa.se.), niSThA / 8 vikasati 10 sma vikasitam / 'kasa gatau ' ( bhvA.pa.se.), niSThA / 9 dalati sma dalitam / 10 sphuTati sma sphuTitam / 'sphuTa vikasane ( tu.pa.se.) niSThA / 11 sphuTati sphuTam / 'igupadha- 3 1 1135 // iti kaH / 12 (praphulla tu phulla ) iti sAdhanAt pazcAtpropasargayogAt / praphullIta vA / 'phulla vikamane (bhvA.pa.se.) prapUrvaH pacAdyac / upasargapratirUpako vA prazabdaH, yathA pradattamityatra / 1314 evam utphulla samphullazabdau dvAvapi / 'utphullasamphullayo:-'(vA- 8 2 155 // ) ityupasaGkhyAnAllatvam / 15 ucchusiti sma ucchasitam / 16 vijRmbhate sma 20 vijRmbhitam // 1928 // 17 smayanazIlaM smeram / 'smi ISaddhasane ' (bhvA.A.a.), namikampismyajas- '3 12 1167 // iti raH / 18 vigatanidraM vinidram / 19 utkrAntanidraM unnindram / 20 vigatA mudrA saGkoco'sya vimudram 21 hasati sma hasitam / 'hasa ( hase) hasane ' (bhvA.pa.se.), niSThA / ekaviMzatiH smerasya // 1 phalati niSpadyate phalam, puMklI. / 'phala niSpattI' (bhvA.pa.se.) ac kecidenaM klIva evaM paThanti / 2 sasati ( sasti ) svapiti sasyam / 'Sasa svapne' ( a.pa.se.), 'mAcchAsasisubhyo yaH ( uNA-549, dazapAdyuNA8 / 12 // ) 'takisasi (zasi) cati- ' ( vA - 3 / 1 / 97 // ) ityAdinopasaGkhyAnAt kyapi vA dvidantyasam / " sraMsanaM 40 sIsakaM srastaM sAdhvase sasyam ["] ityuSmavivekAt / 'zatru hiMsAyAm ' (bhvA.pa.se.) ityasya " tAlavyAdirapi "[ ] iti varNadezanA / "vRkSAdInAM phalaM sasyam [ amarakoSaH 2 / 4 / 15 ||]itymrH / dve sAmAnyena vRkSAdiphalasya // tacchuSkaM vAnam 22 22 12 13. saGkucitaM tu nidrANaM mIlitaM mudritaM ca tat / / 1129 / / / 1 saGko (ku) cati sma saGkucitam / 'kuca saGkocanai (tu.pa.se.), niSThA / 2 niyati sma nidrANam / ' / 4 1 tat phalaM zuSkam, vAyati sma vAnam / 'pai' ovai zoSaNe ' (bhvA.pa.a.), niSThA, 'oditazca' 8 / 2 / 45 // iti natvam / " AvAnamapi "[ ] iti halAyudhaTIkA / ekaM zuSkaphalasya // 1. ' -ntasya' iti3 // 2. niSThAtakArasyetyarthaH // 3 'to' iti3 // 4 dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zro-53, pR.75 // tatra'kozavizadau ca' iti dRzyate // 5 1pratau nAsti // 6 'SmiG' iti maitreyasAyaNau // 7 vihasane' iti3 // 8 'gatyAdAneSu' iti1, 1.2pratyornAsti, 'vikazane' iti3 // 9 sitaM' iti3 // 10. koSThAntargatapAThasthAne 2.3.4.5 pratiSu 'praphullasaMphulla' iti dRzyate // 4 4 11. rgebhyo yogAt' iti3.4.5 // 12. 'ra' iti3.4.5 // 13. dhAtupAThaH 1.2.3.5 pratiSu nAsti // 14 koce' iti3. 4.5 // 15. 'mi-' iti2 // 16. nimeSaNe' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 17 1pratau nAsti // 18 1.2.4.5 pratiSu na dRzyate // 99 - ti' iti5 // 20. ' evaM ' iti3 // 21. paJcapAdyuNAdigaNasUtre 'sU' iti na dRzyate // 22. dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, "sraMsanaM sIsakaM sasyaM srastaM sAsnA ca sAdhvasam" iti dRzyate // 23. 'cca' iti4 / / pR66 // 25. 1.2.4.5 pratiSu na dRzyate // 26. 'vizo' iti1.2.5, 'vize-' iti4 // 29. dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zrI - 61, pR. 87 // 24 dra TIkAsarvasvam 27 - duH' iti4 // 28. AmaM zalATu ca / 50. 27 1 tatphalamAmapakkaM Amayati Amam ac / zalati zalATu, tAlavyAdiH, vAcyaliGga: / 'zala calanasaMvaraNayoH '(bhvA.pa.se.), 'zalerATuH ' (haimoNA- 763) ityATuH / " ArdratvAt za (sa) lilamaTatIti, mRgayvAditvAt ku:, za ( sa ) lilasya zalAdezaH " [] ityanye / "zauTIrazATakazakaTAH zipiviSTazAkhoTAzokazaTIzaTitaM zalATuH "["]ityuSmabhedAt / zalATu vAne triSu / " zalATuH 28 29 29 zro- 61, pR. 87 // , bhA-2, 214 // 15 // 4 lamasya" iti4 // Page #561 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 520 / karkaTI, zalATavo mASAH, zalATUni phalAni vAnA harItakI, bAno mudraH, vAnamAzram "zalATu komalaM proktam" [ halAyudhakozaH 2 / 189 // ] iti halAyudhaH / ekamAmaphalasya // granthiH parva paruH 3 gAd 1 gradhnAti saMgha granthiH puMsi / 'grantha sandarbhe' (kyA.pa.se.), 'in' ( uNA 557 ) itIn / " khanikaSi(uNA 579) iti in" [ ] ityeke / " grantha ityadanto'pi " [] iti halAyudhaTIkA 2 pRNAti parva klIve / 'snAmadi- ' (haimoNA - 904) iti vanip / parvaNI, parvANi ityAdi / 10 3 pRNAti paruH / pR pAlanapUraNayoH ' ( ju.pa.se.), 'dhanartti - cakSi- (artipRvapi ) - ' (uNA - 274 ) ityusiH / paruSI, parUMSi ityAdi klobe / trINi vRkSagranthe / 'parave' iti bhASA // bIjakozI zimbA zamI zimiH // 1130 // zimbizca 1 kuzyantyasyAM kozI, bIjAnAM kozIva pidhAyakatvAt bIjakozI kozyapi / 2 zardhate'nayA zimbA pRSodarAdiH / 'DInIbandhi - ' (haimoNA - 325) iti auNAdiko yA DimbaH / " 'Sama STama vaiklavye' (bhvA.pa.se), 'ulvAdayazca' (uNA-535) iti van, upadhAyA itvaM ca nipA20 tyate, simbA dantyAdiH " [ padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, -596 ] iti mizrAH / 3 zAmyati pAkeneti zamI / pacAdyaciM gaurAdiH / 'zarme upazame'(di.pa.se.), 'in sarvadhAtubhyaH'(uNA-557 ) itIn zamiH, tataH piSpa ( ppa) - lAdidarzanAd GISi zamI "[ ]iti mAdhavaH / 4 zamayati zimiH / 'aca i: ' ( uNA - 578), pRSodarAditvAditvam // 1930 // 5 zinoti zimbiH / striyAmete / paJca phalIti khyAtAyAH // 44 4 12 / 2 pippalo'zvatthaH zrIvRkSaH kuJjarAzanaH / kRSNAvAso bodhitairuH abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ tiryakkANDa-4, vanaspatikAyaH 1 darzanAdeva pAti pippalaH pavargAdyadvayamadhyaH / 30 'pA rakSaNe' (a.pa.a.), 'kaeNmbalAdayazca' ( dazapAdyuNA-8 / 114 / / ) iti kalapratyaye dvitvamabhyAsasyetvaM pugAgamaH mUlamasya pippalena jalena santeH prAyeNa sintIti tadyo I 22 23 vA~ pippalaH / " pippalaM salile vastracchedabhede ca nA tarau" [medinIkozaH, lAntavarga:, zro- 111] iti mediniH / pippalAniM dezyAM pattrANi tAni santyasyai verti, arzaAditvAdaci vA / "hyotIte'nAgate'hni zvaH ' [ amarakoSaH 3 14 122 / / ] iti vakSyate, tatra '' iti padamAgAmicirakAlopalakSakam, kathamanyathA parazvaH' iti prayogaH syAt / zAlmalivRkSAdyapekSayA na dhariM tiSTha 40 tIti 'suSi- 31214 // iti kaH pRSodarAditvAt sasya tatve azvatthaH / yadvA " Apa prajAhitaM zItamazvatthaM pavana viSam "["]iti mAlAdarzanAdazvatthaM jalam etanmUlebhyazchitrebhyo bahujalazruterazvatthayogAdazvatthaH / sadA caladala - tvenA'zva iva tiSThatIti vA / grISme prAyeNA'sya mUlaM dharmArthaM jalairjanena sicyati iti, tajjalayogAd vA azvatthaH / pRSodarAdiH / 3 zriyA yukto vRkSaH zrIvRkSaH 4 kuJjarairhastibhirazyate bhujyate kuJjarAzanaH / 'aza bhojane ' (kryA.pa.se.), karmaNi lyuT, avayavalakSaNayA'vayavyapi kuJjarAzanaH / 5 kRSNasyA''vAsaH kRSNAvAsaH / 50 6 etanmUle buddhena bhagavatA bodhiH sAkSAtkRta iti sAha - caryAd vRkSo'pi bodhiH / budhyate sarvamitInpratyaye bodhiH / sa cA'sau taruzca bodhitaruH / bodhinAmA vA tarurbodhitaruH / bodhirapi / " pippalo bodhirazvattha: "["] iti ratnakoSaH / SaT pippalasya / "hemanighaNTukSAtra 27 24 "pippale" bodhirazvatthaH zrIvRkSakSalapattrakaH / maGgalyaH kezavAvAsa: zyAmalo dviradAzanaH // 1 // " [ nighaNTuzeSaH, prathamo vRkSakANDaH, zro- 1927-28 (3839) ] iti // 4 1. ' - mAtram' iti5 // 2. 1 pratau nAsti // 3 ito'gre 3pratau 'klIbe' iti dRzyate // 4 - si' iti3.4.5 // 5 ' - bata' iti5 // 6. 'kusya-' iti1, 'kuza' iti3 // 7 'kA-' iti5 // 8 'tI' iti3 // 9 'vaiSTa-' iti3, 'avai-' iti svAmI // 10. ciH' iti4 // 11. 'zama' iti3 // 12. sAyaNakRtamA dhAtuvRttau " zamI- zamazabdAt pippalyAditvAnGIS / " iti dRzyate, divAdiH dhAtusaM- 99, pR.434|| 13. '-ditvam' iti3 // 14 'kambA-' iti4 // 15. 'sataH' iti4 // 16. ' - tIti' iti1.2.5 // 17 4.5 pratyornAsti // 18. 'vastre chede bhede' iti4 // 19. 'lyAni' iti3 - lyAdi-' iti5 // 20. ' - syA' iti5 // 21. 3pratau nAsti // 22. 'hyaH syAdatIte'hnI zva eSyati''(abhi-6 / 1541 ) ityabhidhAnacintAmaNinAmamAlAyAm // 23. 'ityanye' iti // 24 dra. padacandrikA, bhAga-2, vanauSadhivargaH, -6667, pR. 95 // rAmAzramI2 / 4 / 20- 21 // pR. 173 // 25. ccA'zvatthaM' iti4 // 26. 1pratau nAsti // 27 - prayogAd' iti // 28. ' -syate' iti3 // 29. 'mu(bhu)Jjyate' iti3 // 30. ' -sya' iti5 // 31. ' hai ' iti1.2 // 32. ' - ghaNTuzcAtra' iti1 // 33. 'lo' iti1 // 46 Page #562 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1130-1133] vyutpattiratnAkarakalitA 521 plakSastu parkeTI jaTI // 1131 // syA''layo vaishrvnnaalyH| yaduktam-"vaTe vaTai vaizravaNaH" 1 plakSati adhogacchatIti plkssH| 'plakSa gatau' [ ]iti / catvAri vaTasya // ( ), ac| ploSatyazivamiti vaa| 'pluSa(pluSu) dAhe' udumbaro jantuphalo mazakI hemadugdhakaH // 1132 // (bhvA.pa.se.), 'pluSaH pluS ca (pluSeH plaS ca) '(haimoNA 1 ullasitamambaramanena kSIramayatvena chinna uccai- 30 566)iti sH| prakSarati niryAsamiti vA / 'kSara saJcalane' ratizayena ambate' sraMsate udumbaraH, dvipnycmsvrH| 'abi (bhvA.pa.se.), 'anyessvpi-'3|2|101 // iti DaH, TilopaH, labi sraMsane"(bhvA.A.se.), udupapade varNavikAreNAkapiri(li)kAditvAllatvam / 2 parkaTAkhyaM phalamastya 'kArasyotvamityanye / 'abi zabde'(bhvA.A.se.), abandhusya parkaTI / 'ata initthnau'5|2|115 / / itIniH / yadvAca tvaM" cetyudumbaraH / medinyAdau tu vRkSabhede'pyuDumbara iti spatiH-"phalaM tvetasya parkaTam''[] iti / pRcchyte| TavargatRtIyamadhya eveti / 10 (pRcyate)'zvatthasAdRzyeneti parkaTIti, akArAntAd DyA mIdantoM vA / papodarAdiH / "parkaTI natanaphale pagATe. " uDumbarastu dehalyAM vRkSabhede ca paNDake / plakSapAdape"[medinIkozaH, TAntavargaH, zrI-47] iti TAnte kuSThabhede'pi ca pumAMstAne'pi syAnapuMsakam // 1 // " mediniH / parkaTIti nAnto'yam / "Idanto'pyasti"[ama. [medinIkozaH, rAntavargaH, dho-249-250] iti mediniikssiir.2|4|32||] iti svAmI / "vijJeyA parkaTI plakSaH plakSaH vizvAdayaH / "vRkSabhede tavargatRtIyamadhya eva''["] iti supippalapAdapaH''[zAzvatakozaH, zUo-526] iti / 3 jaTA bhUtisarvadharau / 2 kSudrajantutvAjjantavaH kRmayo mezakA vA, 40 prAguktA (tho-816, 1120), tadyogAd jaTI, puMsi / tadyuktAni phalAnyasya jantuphalaH / 3 mazakAH santyasya zikhAditvAdin / jaTinau, jaTinaH ityAdi / "jaTa jhaTe mshkii| 'ata initthnau'5|2|115 / / itiiniH| 4 hemavarNasaGghAte'(bhvA.pa.se.), 'in sarvadhAtubhya:'(uNA-557)itInaM. kSIratvAd hemadugdhakaH / catvAri UmbaravRkSasya // 1132 // GISi, jaTI''[ ]iti sarvadharaH / "gardabhANDe jaTIplakSau"[] kAkodumbarikA phalgumalayUrjaghanephalA / 20 iti rudraH / trINi 'pIparaDI'' iti khyAtAyAH // 1131 // 1 kAkapriya udumbaraH kAkodumbaraH, gaurAdiH, nyagrodhastu bAhupAt syAd vaTo vaizravaNAlayaH / tataH 'saMjJAyAM kan 5 / 375 // , 'ke'Na: '7 / 4 / 13 // iti 1 nyag nimnaM ruNaddhIti nyagrodhaH / pacAdyac / hrasvatvaM" kaakodumbrikaa| 2 phalati niSpadyate phalguH / nyag rohatIti, prapodarAdirvA / 2 bahavaH pAdA avarohA 'phalaH niSpattau '(bhvA.pa.se.), 'phalipATi-'(uNA-18) asya bhupaat| 'sngkhyaasupuurvsy'5|4|140||iti pAda- ityAdinA upratyayo guMgAgamazca, strIliGgaH / " phlvsyaa'kaarlopH| 3 vaTati veSTayati mUlairiti vaTaH, trissu| sAre'bhidheyavad nadIbhede malayvAM strI"[ medinIkozaH, 50 'vaTa veSTane'(bhvA.pa.se.), aca / 4 vaizravaNasya yakSa- gAntavargaH, zUo-10-11] iti mediniH / 3 malaM zvitraM 1. '-bhyo'pi' iti // 2. -ni' iti5|| 3 dra. svopjnyttiikaa4|1131||, pR.253|| 4 'parkaTaH' ityatra bAhulakAt kaTapratyayaH, gaurAditvAd GISItIdantatA 5 ' c' iti1, '-j' iti3|| 6 1.2.3pratiSu na dRzyate // 7 '-j' iti3|| 8 dra. TIkAsarvasvam, bhA-2, 2 / 4 / 32 // pR.87 // , padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zUo-78, pR.109||, raamaashrmii2|4|32 // , pR.178 // 9. 'sarvadharaH' iti4|| 10. 'pI-' iti3 // 11. '-riDI' iti1.2|| 12. 5pratau nAsti // 13. '-maNaH' iti3 // 14 dra. svopjnyttiikaa4|1132 // , pR.253|| 15. '-' iti4|| 16. 'ambate' iti1.4.5|| 17 '-ti' iti1.2.4|| 18. 'rabi labi abi zabde' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 19. '-ndhatvaM' iti1.3, '-ndhAtvaM' iti4|| 20, tRtIyaTavarga-' iti4|| 21. medinIkoze tu tavargatRtIyamadhyaH 'udumbara-' iti dRzyate, pR.140|| 22. 'dehi-' iti3|| 23. medinIkoze 'tu' iti dRzyate // 24 "udumbaro jantuphale dehalyAM laghumer3hake / udumbaraM tu kuSThabhede tAme'pi syaadudumbrm||" iti vizvalocanakoza, rAntavargaH, bho-253, pR.318 // 25. dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zo-68, pR.96 // 26. 'masa-' iti5 // 27 -tra' iti4|| 28. 'udumba ' iti3|| 29. tulanIyo'marakoSaH 2461 // 30. 'tat' iti5|| 31. '-ni' iti3|| 32. '-tve' iti3|| 33. 'yu-' iti4, 'pu-' iti5|| 34 'phalAvasare-' iti1, 'phalavavasAre' iti3, 'phalavadasAre' iti4, 'phalavatsAre' iti5 // 35. 'pha-' iti5 / / Jain Education Intemational Page #563 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 522 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDa:-4, vanaspatikAyaH yAvayate malayU: / 'yu jugupsAyAm'(cu.A.se.), bAhula- 'aJju [vyakti] mrakSaNAdau'(ru.pa.se.)ityasya pacAdyaci / kAt 'kvip vci-'(vaa-3|2|178 ||)ityaadinaa kvip- "taruNIjana ivA'dhigatazobhAJjano vasantasamayaH prAdurAsIt" diirghtve| malAt pApAd yunAti vA, kvibntH| "malaM pApe [ ]ityAzcaryamaJjarIti, ato'yaM tAlavyAdiH / "dantyAdi- 30 ca kiTTe ca varcaske kRpaNe male''[]iti dhrnniH| 4 / rapi"["] ityanye / 3 na kSIvante'nena akSIvaH, Adyajaghane jaghanatulye'dhobhAge phalatIti jghnephlaa| pacAdyac , svarAdiH / 'kSIvR made'(bhvA.A.se.), karaNe ghaJ / 'amuurdhstk-'6|3|12 // ityAdinA saptamyaluk, bahu "AparvAt 'kSIvR made'(bhvA.A.se.) ataH karaNe ghani vrIhirvA / sarve striyaam| "phalguH"[maGghakozaH,tho-118] dIrghAdirapi, (gandha-)kAkSIreti rAnto'yam''[] ityanye / dAghAAdarApa, (gandha-kAkSA puMsyapi iti maGkhaH / catvAri 'kAlUMbarI' iti khyAtAyAH // 4 tIkSNastIvro gandho'sya tIkSNagandhakaH / 'ura:prabhRtiAmracUtaH sahakAraH bhyaH kp'5|4|151 // iti kap / 5 muJcati gandhaM mocakaH / 'mucla mokSaNe'(tu.pa.a.), Nvul / mocayati 1 amyate'bhilaSyate AmraH / 'ama gatyAdau' / rogAdi durgandhatvAt pArzva mocayatIti vA pacAdyaci (bhvA.pa.se.), 'amitamyordIrghazca'(uNA-173) iti ragdIrgha mocaH, tataH kani mocakaH / akSIvAdInAM trayANAtve / "prathamasvarAdiramra ityapi"[]iti hlaayudhttiikaa| 2 mitaretaradvandraH / paJca 'siraghUsuhIjaNuM ' iti khyAtasya // 40 zcotati rasaM cUSyate vA cUtaH / 'zcatir kSaraNe'(bhvA.pa.se.), 'cUSa pAne'(bhvA.pa.se.) vA, anayoH pRSodarAditvAt / 3 sahakArayati saGgamayati strIpuMsAviti sahakAraH / ac / 1 atra zigrau zvete zvetAni maricatulyAnyasya trINyAmrasya / amarastu-"AmracUto rasAlo'sau sahakAro- zvetamaricaH / ekaM zvetazigroH // 'tisaurbhH''[amrkossH2|4|33||] iti bhinatti // punnAgaH suraparNikA // 1134 // saptaparNastvayukchadaH // 1133 // 1 pUjitaH pumAn punnAgaH, sa iva prAdhAnyAt / 1 pratiparva sapta parNAnyasya sptprnnH| 2 ayu- 2 surapriyANi parNAni santyasyAM suraparNikA, TAbantaH / 20 Jji viSamANi chadAnyasya ayukchadaH / dve 'sAdaDIyu' dve punnAgavRkSasya // 1134 // iti khyAtasya // 1133 // bakulaH kesaraH gandhaka-mocakAH / 1 kavibhirucyate varNyate bakulaH / 'vaca pari zizirAne vAle jaja / 'tara 1 zinoti taikSNAt zigruH, puNklii.| 'zI bhASaNe'(a.pa.a.), bAhulakAdulac / bakyate puSpairvA / 50 nizAne ( ), 'jambvA(JcA) dayazca'(uNA-542) iti 'vakiG kauTilye'( ) ato vA ulac / 2 kesarAH zInoM ruk gakArAgamo hrasvatvaM ceti / " zvetazauNDa- santyasya kesaraH, dntymdhyH| arzaAditvAdac / "savidazAzUdrazigravaH''["] iti zabhedAta tAlavyAdiH / 2 zobhAM tRkisalayakesarasabhAH''[ ] ityUSmavivekAt / vaulasirIjanayati zobhAJjanaH / pRSodarAdiH / zobhAmanaktIti / nAmnI dve / yad dhanvantariH 5 1. dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zrI-107, pR.148 // , raamaashrmii2|4|61||, pR.190|| 2. '-NeH' iti // 3 -hervA' iti3|| 4 'sarve'pi' iti3|| 5. 'amaraH' iti1||, "kAkodumbarikAyAM nA phalguriGga narIGgite" iti maDa koze, pR.9|| 6 'kAluM-' iti3, 'kAgUM-' iti4|| 7. '-kSate' iti4|| 8. '-tvaM' iti1|| 9. '-kAraH' iti3 // 10. 'patrANyasya' iti1.2|| 11. '-u' iti1.3, '-yu' iti2 / / 12. 'zI-' iti3|| 13. 'nizAmane' iti4|| 14. 'zIGo' iti3.4|| 15. "zu hiMsAyAM 0 / zRNAterakAro'ntyasya nipAtyate takArazcAgamaH / zRNAtIti zatru:-ariH / kartA / asyaiva ikAro gazca nipAtyate / zRNAtIti zigru:-vRkSaH / kartA / " iti mANikyadevaviracitA dazapAdhuNAdigaNavRttiH, 1158 // , pR.64 // 16. dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zrI-77, pR.106-107|| 17. 'kvip' iti3|| 18. '-nti' iti3 // 19. '-derdu-' iti3.4 / / 20. 1.3.4.5pratiSu na dRzyate // 21. 4pratau nAsti // 22. '-dve' iti4|| 23. '-jaNu' itira, '-jaNai' iti3, '-jaNau' iti4, '-jaNau' iti5 // 24. '-zaraH' iti3.4|| 25. '-tra' iti4|| 26. '-zaraH' iti3 // 27. '-zara-' iti4|| 28. dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zrI-110, pR.150|| 29. 'vaulI-' iti1, 'viulasa-' iti4, 'baulazi-' iti5 // Jain Education Intemational Page #564 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1133-1936 ] "bakulaH zIdhugandhazca madyagandho vizAradaH / madhugandha gUDhapuSpa: zimbI kesarakastathA // " [ dhanvantarinighaNTuH, AmrAdiH paJcamo vargaH, zro- 142 ] iti // ashokH kaGkelliH vyutpattiratnAkarakalitA 1 etadvane tapasyantI gaurI manorathaprAptyA naSTazokA babhUvetyAgamaH / nAsti zoko'smAditi azokaH / aznuta iti vA / pRSodarAdiH / 2 kaM jalaM kelati gacchati kaGkelliH / 'kelR gatau ' (bhvA.pa.se), pRSodarAdiH ! "striyAM tvazoke kaGkelli : "[ ]ityamaraH 10 ( amarazeSaH) / dve azokataroH // kakubho'rjunaH / 1 kakata iti kakubhaH / 'kaka laulye' (bhvA. A.se.), bAhulakAdubhaH / kakubho vyApakatvAdasya santIti, arza AditvAdaci vA / kaM pattragataM jalaM kSubhnAti vistArayati, kSubheH sautrAdigupadhaH kaH, pRSodarAditvAt SakAralope kakubha iti vA / 2 a arjunaH / 'arja sarja arjane' (bhvA.pa.se.), unan / zauklyAd vA / dve arjunavRkSasya // mAlUraH zrIphailo bilvaH 1 malate bhakSaNArthaM jano'mumiti mAlUraH / 'mala 20 mallai dhAraNe'(bhvA.A.se.), 'khairjipiJjibhyAmUrolacau' (uNA530) iti bAhulakAdUra:, hrasvasya dIrghatA ceti / mAM lakSmIM lAtIti vA / pUrvavadUrac AkAralopaH / 2 zrIdArni phalAnyasya, zrIyuktAni phalAnyasyeti vA zrIphalaH / 3 kaNTakitatvAd bilati bhinatti bilvaH / 'bila bhedane ' (tu.pa.se.), ulvAditvAd vaH / trINi bilvasya // kiGkirAtaH kuraNTakaH // 1135 // 1 kiM kutsitaM kirati kiGkirAtaH / 'kR 523 17. vikSepe'(tu.pa.se.), 'kRvRkAli - ' (haimoNA - 209) ityAtak / 2 kuryate" chidya kur / 'kura chedane (tu.pa.se.), kvi - bantaH, bAhulakAdaNTa: kuraNTakaH, nirukAramadhyaH "["]iti 30 madhumAdhavI / 'ruTi steye' (bhvA.pa.se.), kupUrva:, kvuni kuruNTakaH, sokAramadhyo'pi / sAmAnya mlAnakamAtre'pi kuraNTakaH / "varNapuSpamalinAntakastathA kiGkirAtamuditaM kuraNTakam [ halAyudhakozaH 2 // 207 // ] iti halAyudhaH / kuraNTakaH pItapuSpaH / yadamaraH - " tatra zoNe kuravakastatra pIte kuraNTakai:''[ amarakoSaH 2 / 4 / 74 // ] iti / 'pItakoMTaselIu' tasya dve // 1135 // tripattrakaH palAzaH syAt kiMzuko brahmapAdapaH / For Private 1 trINi pattrANyasya tripattrakaH / 2 vistRtatvAt pavitratvAcca prazastAni palAzAni parNAnyasya 40 palAza: / arzaAditvAdac / 3 zukatuNDAbhapuSpatvAt kimasya puSpaM zuka iti vitarkAt kiMzukaH / kiJcit zuko nIla iti vA / 4 brahmaNaH pAdapo brahmapAdapaiH / catvAri 'khAkhara' iti khyAtasya || tRNarAjastailastAlaH 1 tRNAnAM rAjA tRNarAjaH / 'rAjAha : skhibhyssttc'5|4|91 // , 'nastiddhite 6 |4 | 144 // / tRNadrumadhye mukhyatvAt tRNarAjatvam / 2 talati pratibimbati pratiSThatai talaH / 'tala pratiSThAyAm ' ( cu.u.se.), ac / 3 prajJAdyaNi tAlaH / trINi tADasya rambhA mocA kadalyapi // 1136 // dRzyate // 12. 1. 'lAH' iti4.5 // 2 ' - gAdhazca' iti4 // 3 'keza-' iti3.4 // 4 'zIrSakezarakastathA' iti dhanvantarinighaNTau, pR. 265 // 5. 'mo'sti' iti4 // 6 'malaM' iti4.5 // 7 kSIrataraGgiNyAdau 'velR celR ' ityAdidaNDako'yaM dhAtuzcalane'rthe dRzyate // 8 svopajJaTIkA, 4 / 1135 // pR. 253 // 9 - dhakaH' iti2.3 // 10. 'Sarja' iti maitreyasAyaNau // 11. 1. 2.3.5 pratiSu na 'kharjipiJcAdibhya- ' ( uNA - 530 ) ityuNAdigaNe // 13. zrIpadAni iti3 // 14 'iti' iti 4pratau nAsti // 15. 'kur' iti1. 3.5 // 17 'zabde' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 18. 120, pR. 164 // 20. pR25 // 23. kuru 'khAkha' iti2 // 29. 'abhi rabhi zabde' 'ku' itira, 'kru' iti4 // 21. 'nyena' iti3.5 // 24 'kam' iti1.3 // 25. 'tRNamadhye dru-' iti4 // 30. 'nti' iti3 // iti durgasammatapAThaH, tasya 'rambhate' iti rUpam ti' iti3 // 16. DaH' iti4 // 19 dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zroiti1. 2.4.5 / / 22. 'varNapuSpamamalAnakaM tathA' iti halAyudhakoze, kaM' iti3.5 // 26. yau' iti3 // 27. 'pAdaH' iti2 // 28. 31. 'te' iti // 32. 1 pratau nAsti // 33 'rambha-' iti3.4.5 // , 11 1 rabhate'nayA rambhA | 'rabha rAbhasye' (bhvA. A.a.), 'ghaJarthe kaH ' (vA - 3 | 3 158 // ), 'rabherazabliTo: ' Personal Use Only 50 Page #565 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 524 7 / 1 / 63 // iti num / ramate'syAM vA / 'ramu krIDAyAm' (a.A.a.) bAhulakAd dRdalibhyAM bha: ( uNA-431) iti bha 1 2 tvacaM muJcati mocA / 'muclu mokSaNe' (tu.u.a.), pacAdyac / 3 kena vAyunA dalyata iti kadalI dala vizaraNe (dhvA.pa.se.), 'paJarthe kaH ' ( vaa3|3|58||), gaurAdiH / kadyate vA / 'kada sthairye' ( ), vRSAditvAt kalac, gaurAdiH / trINi kadalyAH // 1136 // karavIro hayamAraH abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1 kRNoti hinasti karaH / kRJ hiMsAyAm ' 10 (svA. u. a.) ac sa vIra iva mArakatvAt karavIraH / / dve 2 hayAnupabhukto mAravati hayamAraH pacAdyac / 'kaNayara' iti khyAtasya // kuTajo girimallikA / 1 kuTati kuTajaH / 'kuTa kauTilye ' ( tu.pa.se.), 'kuTeraja: '(haimoNA-130), kuTAditvAnna guNaH / kuTato jAyata iti vA / 'paJcamyAmajAtau '3 / 2 / 98 // iti GaH / 2 giriNA mallyate dhAryate vA girimallikA mala malla dhAraNe (dhvA.A.se.), kkhun / girau mallIva vA / ivArthe kan / dve 'kuDaThe' iti khyAtasya // 6 vidulo vetasaH zIto vAnIro vaJjulo rathaH / / 1137 / / 1 vetti svarakSAM jalaplave'pi vidyate vA vidulaH 'vida jJAne' ( a.pa.se.), bAhulakAdulac / 2 yeti jalaplavatAM gacchati vetasaH puMstrI / yat kSIrasvAmI "vetasI tu dvayoH "[ ] iti / 'vI gatyAdI' (a. pa.a.), 'vetasavAhasapanasA' (kAtantroNA-3 142 // ) ityasA[ta] nipAtanAdeva tuk / asmAdeva dhAtoH 'viyastuT caM' [ tiryakkANDa-4, vanaspatikAyaH (dazapAdyuNA- 945 // ) ityasac / 3 zItalatvAt zItaH / vIryeNa lepAda dAhazamanAd vA / "vetase bahuvAre nA guNe zItaM himaM triSu" []iti rabhasaH / zItaM klIbaliGga - 30 mpiN| "zItaM tuSAravAnIrabahuvAradrumeSu ca ' [ ] ityajayaH / 4 vanati bhajate'mbu vAnIra: / 'vana paNa sambhaktoM" (bhvA. pa.se.), bAhulakAdIrandIrghau / AvarakatvAd vikalpitaM nIramasmAd vA vAnIraH 5 vajati baJcalaH / 'vaja gatau' / (bhvA.pa.se.), ulapratyaye sAdhuH / 6 ramante'treti rathaH / 'ramu krIDAyAm'(bhvA.A.a.), 'hanikuSinIremi [ kAzi] bhyasthak (kthan) ' (uNA-159) iti thak (kthan ) " rathe (ratha) syandanavAnIrau "[]ityajayaH / SaT vetasasya // 1137 // karkandhuH kuvalI kolibaMdarI 18 1 karkasya andhuriva karkandhuH, puMstrIliGgaH, 40 hrasvAntaH / [ karkandhUrapi], karka lohitavarNaM dhatte karkan / karkapUrvAd dhAJaH andhUrhanbhUrjamyUH kaphelU: karkandhUdidhipUrnipAtya' (uNA - 93 ) iti sUtreNa kRpratyaye sAdhuH / "karka karkazaM kaThoraM kaNTakaM dhatte "[" ]ityanye / "karka 20 ndhUphalamuccinoti zabarI "[ ]iti bhavabhUtiprayogaH / 2 kuvalI, triSu / 'ko' (haimoNA 469 ) iti kidalaH / kau bhUmau valatIti vA / 3 kulati ( kolati) saMstyA ghanIbhavati koliH / 'kula saMstyAne ' (bhvA.pa.se.), ---in '(uNA-557) itIn / ku ( ko ) lati pakSibhirvA ghanIbhavatIti vyutpattirvA / striyAmayaM GISi kolI / 50 badarINAM phale aluka 'luktaddhitaluki '1 2 249 // iti strIpratyayasya luki kuvalaM kolaM badaramiti / badati sthirIbhavati chinnasyA'pi prarohaNAditi badarI, puMstrI / 'bada sthairye' (bhvA.pa.se.), 'divibhramivAsi ( ) ityAdinA'raH / "bAhulakAdaran'[mA. dhAtuvRttiH, bhvAdi:, dhAtusaM - 43] iti mAdhavaH / gaurAditvAda GIS / catvAri badaryAH // ti' iti // 6. 7 'vA' iti3.4.5 // 1. 'malyate' iti1.3 // 2. 'jau' iti4.5, 'jo' iti3 // 3 'ti' iti5 // 4 'svAmI' iti4 // 5. ama.kSIrasvAmiTIkAyAm- "vetyamyo ( vetyambho ? ) 'nuvartate vitasyate vA vetasaH / " iti dRzyate, 2 / 4 / 29 // pR. 87 // 8 dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zro- 76, pR. 106 // rAmAzramI 2 / 4 // 30 // pR. 176 // 9 bamapi' iti1.4 // 10. dra. TIkAsarvasvam, bhA-2, 2430 // pR. 84 // 11. 'ti' iti5 // 12. 'na' iti4.5 // 13. 'bhaktau' iti svAmI / 14 1. 3pratyornAsti // 15. - NIJ' iti1.2.4.5 // 16. ndhUH' iti4 // 17 'puMstrI' iti4 // 18. ' -ndhuH' iti // 19. ' andUhanbhUjambUka phelUkarkandhUdidhiSUH ' ityuNAdigaNasUtram // 20. dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zrI - 82, pR, 114 // 21. 'te' iti2.3 // 22. 'kula saMstyAne ('santAne' iti maitreyaH) bandhuSu ca' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 23. 'pakSirvA' iti 1 3.4.5 / / 24 'aNuNu-' iti, 'aNa-' iti2.3 // 4 25. 'avayave va prANyoSadhivRkSebhyaH 4 13 | 135 // ityaN, 'phale luk '4 / 3 / 163 // iti luk // 26. ' -tyayalu-' iti3 // 23 Page #566 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1137-1139] vyutpattiratnAkarakalitA 525 atha halipriyaH / nimbo'riSTaH picumandaH nIpaH kadambaH 1 nayati rogAnupazamamiti nimbH| 'NIJ prApaNe' 30 1 etatka(ko)TarodbhUtatvAnmadirAsvAdanena bala- (bhvA.u.a.), 'ulvAdayazca'(uNA-535) iti ban num bhadrapriyatvAd halina: priyo halipriyaH / surAdhivAsita- hrasvatve / 2 sevyamAnAdasmAnAstyariSTamazubhamiti ariSTaH / tvAt / nayati vazyatAM cittaM mudaM sukhaM vA nIyate'sA- ata eva sarvatobhadra iti nAmAntaramasya / picuM kuSThabhedaM viti nIpaH / 'NI prApaNe'(bhvA.u.a.), 'nIpAdayazca' mandayati picumandaH / ac / "picurnA kuSThabhede'pi" (kaanttronnaa-2|116|| iti bAhalakAta paH / 2 kadyate [medinIkozaH, cAntavargaH, bho-7] iti mediniH / picaM kadambaH / 'kada sthairye'( ), 'kaderNidvA'(haimoNA- kuSThabhedaM mardayatIti picumarda ityapi / trINi nimbasya // 322)ityambarc / kadehi~sArthAt kadati hinasti viyo samau picula-jhAbuko / 10 ginamiti vA kadambaH / "kadaM varSAkAlaM vAti bodhayati vA / 'vA gatigandhanayo:'(a.pa.a.), kapratyaye bAhulakAd 1 picuM tUlaM" lAti picula: / "picuH syAt dvitIyAyA aluki kadambaH''[ ] iti TIkAntaram / pakSe tUlakarSayoH''["] iti dharaNiH / 2 'jhA' ityavyaktA nukaraNam, taM vAti gacchati, mitavvAditvAd Dau jhAbuH 40 kAdambaH / trINi kadambavRkSasya // pravahanjalam, tatsa]nidhAnAt tat kAyati / 'AtosAlastu sarjaH 'nupasarge kH'3|2|3 // iti ke jhaabukH| "jhAbuka: 1 sIyate sAlaH / 'SiJ bandhane'(svA.u.a.), piculaH proktH''[hlaayudhkosh:2|195 // ] iti halApRSodarAdiH / atisAratvAdatizAyane, arzaAdyaci ralayo- yudhaH / "jhaabuko'pbhrNshH''[am.kssiir.2|4|40 // ] iti rekatvasmaraNAt sAla iti vA / "salyate gamyate'sau saalH| svAmI / dve anupadezajAtasya 'jhAuM' iti khyAtasya / 'sala(Sala) gatau '( bhvA.pa.se.), karmaNi ghaJ''[] iti sarva- 'jhAba' iti bhASAntaram // dharaH / dantyAdirayam / "puMsi bhUruhamAtre'pi sAlo varaNa- kosastu bAdaraH syAt picavyaH 20 sarjayoH ''[]iti dantyAdau rabhasaH / 2 sRjati sarjati vA srjH| 'sRja visarge'(tu.pa.a.), ac / 'arja sarja arjane' 1 karoti zobhA kasaH, puMklIbaH / 'DukRJ (bhvA.pa.se.)ato vA'c / dve 'sAga' iti khyAtasya / 'saNa' / karaNe'(ta.u.a.), 'kRjeH pAsaNa'(uNA-723) iti iti bhASAntaram / yadamaraH- "sAle tu sarjakAyAzvakarNakAH pAsaNa / 2 badati sthairya bAdaraH / bAhulakAdarandIghau / 50 3 picubhyo hitaH picavyaH / picuzabdAd 'ugvaadissysNvrH"[amrkossH2|4|44 // ] iti // bhyo yt'5|1|2|| iti yatpratyayaH, 'orguNaH '6 / 4 / 146 // , ariSTastu phenilaH // 1138 // 'vAnto yi prtyye'6|179|| ityavAdezaH / trINi 'kapAsa' 1 nAsti riSTamazubhamasmAditi ariSTaH, rakSA - batA iti khyAtasya // hetuH| 2 phenA santyasya' phenilaH / 'phenAdilac-' tUlakaM picuH // 1139 // 5 / 2 / 99 // ityalac / dve ariSTasya // 1138 // 1 tUlyate tUlam / 'tUla niSkarSe '(bhvA.pa.se.), 1. 'bali-' iti1.4.5|| 2 'k' iti3|| 3 dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, bhU-88, pR.123|| 4 'ka-' iti5|| 5. dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zo-90, pR.126 // 6 dra. raamaashrmii2|4|44||, pR.184|| 7 3pratau nAsti // 8 'Sarja' iti maitreyasAyaNau // 9 '-gara' iti3|| 10. 'sAlastu' iti3|| 11. '-tra' iti4|| 12. 'ca' iti medinIkoze, pR.27|| 13. tulanIyo'marakoSaH2 / 440 // 14. 4.5pratyo sti // 15. dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zo-86, pR.120 // , raamaashrmii2|4|40||, pR181|| 16. '-bu' iti5|| 17 '-haNaM' iti3|| 18 3pratau nAsti // 19. am.kssiirsvaamikRtttiikaayaam-"dhyaayteaavuko'pbhrssttH|" iti dRzyate, pR.90|| 20. '-ze' iti1.2|| 21. '-u' iti1.2.3|| 22. 'bhASA' iti3|| 23 '-bA' iti1, '-baka' iti // 24 5pratau nAsti // 25. 'puMklI.' iti1.2|| 26. 'kR' iti3|| 27 'pAsa' iti dazapAdhuNAdigaNasUtre 9 / 102 // , 'pAsaH' iti paJcapAdyAm // 28 '-?' iti5 / / Jain Education Interational Page #567 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 526 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDa:-4, vanaspatikAyaH bhAve ghaJ / svArthe kani tUlakam, puMklI. / 2 pacyate jantavaH, taiH saha rUpati mizrIbhavati ghanatarakANDapatrapicuH, puMsi, nirasthIkRtakAMsaH / 'pacericcAta:'(haimoNA- tvena, tatasteSAM drutamanirgamatvAd ATarUSaH / 'rUSa mizraNe' 30 735)ityuH / picayatIti vA / 'pici gatau'( ), ( ), 'igupdh-'5|3|135 // iti kaH / ATarUSo bAhalakAduH / loDhiyArUnAmnI dve // 1139 // dIrghAkArokAravAn, "vRSo vAsATarUSakaH''[]iti mAdhaAragvadhaH kRtamAle vAt / hrasvAdiH, hrasvokAravAMzca / "vedyamAtATaraSaka:" siMhAsyo vAjidantakaH''[]iti rabhasAt / hrasvamadhya1 A samantAd rujaM vadhati chinatti / 'vadha chedana pakSe tvAdyA vyutpttiH| trINi 'araDUsA' iti khyAtasya / / sevanapUraNeSu'( ), pRSodarAditvAd AragvadhaH, dIrghAdizcatuHsvaraH / trisvaroM hrasvAdirapi / "Aragvadho'tha tamAle karaJjastu naktamAla: (sampAkaH) kRtamAlastathA'parvadhaH"[] iti rtnkossH| 1kaM sakhaM jalaM vA raJjayati karaJjaH / 'raJja AraJjayatyArajo malAH, teSAM vadho'treti vA / 2 kRtamatI- rAge'(bhvA.u.a.), 'krmnnynn'3|2|1|| / sAnusvArasAraM malate dhArayati kRtamAleH / 'mala dhAraNe'(bhvA. madhyaH / '-tyjrj-'3|2|142 // iti nirdezAdakGi - A.se.), 'krmnnynn'3|2|1||, tatra / kiramAlAnAmnI dve|| tyani(-Ni) nalopaH, Nilopasya sthAnivattvAnnopadhA- 40 vRSo vAsA-''TarUSake / vRddhiH / "tato niranusvAramadhyo'pi karajaH ''[ ] iti mizrAH / karoti karaJja iti vA / 'kRjo(kRgo)'JjaH' 1 vRSyate pIyate vRSaH / 'vRSa pAne'( ), (haimonnaa-136)| 2 naktaM rAtrimalati bhUSayati bhUtA'ghaJarthe kaH '(vaa-3|3|58||)| varSati madhupuSpamasyeti zrayatvAdalati vArayati vA nktmaalH| dve karaJjasya // vA / 'vRSu secane'(bhvA.pa.se.), 'igupdh-'5|3|135 // iti // 1140 // kaH / mUrdhanyamadhyaH / "vRSaH syAd vAsake dharme saurabheye ca zukrale''[vizvaprakAzakozaH, SAntavargaH, zo-1] 1 snuhyati udvamati kSIramiti snuhiH / 'snuha iti mUrdhanyAnte vizvAt / 2 vaste AcchAdayati vaasaa| (SNuha) udgiraNe'(di.pa.se.), 'igupadhAt kit'(uNA20 "vAso gRhe'pyavasthAne vAsA syAdATarUSake''["]iti rudrH| 559)itIn / "GISi snuhI''[ ] iti mAdhavI / ata "vAzyate zabdayata iti / 'vAza zabde '(di.A.se.), eva dhAtoH 'vA druhmuhsnuh-'8|2|33 // iti kutve snu'gurAzca hala: '3 / 3 / 103 // ityakAraH, tataSTAp / "uzyate gityApa / striyA bhAgurimata TApi snuhA'Apa / "snuhA 50 kAmyate kAsarogibhiH" iti svAmI / "dazA kazA snuk snuD''[ ] ityamaradattaH / 2 vajra iva vajraH, vAzA pezI''[ ] iti liGgakArikAdarzanAt tAlavyAntaH" bhadakatvAt / vajraH strA snuk stuhA guDA / kSAra[padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zrI-149] iti bRha svaamismmtaamrkossH2|4|106 // ] iti svAmI / "vajraspatiH / 3 A samantAdaTantIti ATAH / ATAn drumaH"[]ityamaraH / 3 mahAMzcAsau taruzca mahAtaruH / gacchato" jantana ruSati (roSati) hinasti daragatakANDa- trINi 'thAhAra' iti khyAtasya // 1140 // tvAt ATarUSakaH, [mUlavibhujAdiH] / yadvA ATAzcalA mahAkAlastu kimpAke 1. 'loDhI-' iti3, 'loTi-' iti5|| 2. '-yA' iti1, '-yAru' iti3|| 3 --raha-' iti1.2|| 4 dra. TIkAsarvasvam, bhA-2, 2 / 4 / 24 // pR.77||, padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zrI-69, pR.98 / , raamaashrmii2|4|23 // , pR.174|| 5'-malaH' iti3|| 6 'vRSate' iti1|| 7. '-ve' iti3|| 8 padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, bho-149, pR.194 // , raamaashrmii2|4|103|| 9 'kAzyate' iti1, 'kAzyati' iti5 / / 10. 'kAza-' iti5|| 11. dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zo-149, pR.194|| 12. ama.kSIra.TIkAyAM na dRzyate // 13. 'vazAkazA' iti4.5|| 14. '-TatIti' iti2|| 15. '-nto' iti4.5|| 16. '-ti-' iti3|| 17 '-di' iti1.2 // 18. '-rU-'' iti1.3.5|| 19. 'mukhaM' iti1|| 20. '-tyajiraji-' iti3|| 21. Nilopasya sthAnivattvAd NinimittavRddhirapi durvAgat saMjJApUrvakatvAna vRddhiriti samAdheyam // 22. '-layati' iti3 // 23. dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zo-151, pR.197 // 24 4.5pratyo sti // 25. '-maraH' iti1 // , dra. raamaashrmii2|4|105||, pR.210|| 26. 'ra' iti3|| 27. '-tAyAH' iti4|| . t1|| 20. '-tyajirajitA iti4.5|| 16.. vRddhiriti samAdheya Page #568 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1140-1142] vyutpattiratnAkarakalitA 527 1 mahAn kAlo mRtyurasmAd mahAkAlaH / 2 pAyasaguggulairapi"[]iti maudglyaaynaaderdnto'pi| "guggulau kutsitaH prANahara: pAko'sya viSavRkSatvAt kimpAkaH, guggulo'pi syAt"[ ]iti mheshvrH| 2 palaM mAMsaM tatra / dve kimpAkasya / 'kayaMjarNa' iti bhASarSA // kaSati palaGkaSaH / pRSodarAdiH / dve gugguloH // mandAra: pAribhadrake / rAjAdanaH piyAlaH syAt 1 mandAraH prAguktaH (abhi.tho-179)| 2 pAri 1 rAjabhiradyate mAdhuryAditi rAjAdanaH, puMklI. / prAptaM pAraM bhadramasya pAribhadraH / yadvA parito bhadramasya pari karmaNi lyuTa / rAjAtanamityapi / 5 pIyate raso'sya bhadraH / prajJAdyaNi paribhadraH / pAraM niSThAM prApta bhadramasya piyAlaH / 'pIG pAne '(di.A.a.), bAhulakAt kAlan / vA / svArthe kani pAribhadrakaH, tatra / dve mandArasya / / priyAla iti pavargAdyare phatRtIyasvarAdirapi / yaccampUgamadhUkastu madhuSThIlo guDapuSpo madhudrumaH // 1141 // // 1141 // dyam-"priyAlapanasArANi yauvanAnIva vanAni"[ ]iti 1 madayati madhUkaH / pRSodarAdiH / mahya te yadamara:-"rAjAdanaM' 'priyAla: syAt sannakadrdhanaSpaTaH" 40 janairvA / 'maha rakSaNe'( ), ulUkAditvAdUko dhakAra [amrkossH2|4|35 // ] iti / "rAjAdanaH 'priyAladrau kSIrizcAntAdezaH / madhuzabdAd yAvAditvAt kani madhuko hrasva kAyAM triptrke''[anekaarthsnggrh:4|189||] ityanekArthaH / madhyo'pi / 2 madhu SThIvatI madhuSThIlaH / 'SThivu nira ""priyAladruzcAravRkSaH, kSIrikA madhurAlaphalaH ''[anekArthasane'(bhvA.pa.se.), 'igupdh-'3|1|135 / / iti kaH, pRSo- kairvaakrkaumudiittiikaa4|189 // ] iti taTTIkA / evamatra rAjAdarAditvAllatvam', 'rvorupadhAyA diirgh:-'8|276 // iti danaH piyAlazca dvau zabdau cArolInAmnI / cAro dezyAm / dIrghaH / 3 guDa iva svAdu puSpamasya guDapuSpaH / 4 yaddezI- "cAro piyAla guttIcchAsuM"[desIsaddasaMgahe taio madhuvat puSpaM mAdhuryAnmadhunAmA drumo madhudrumaH / catvAri vaggo, zro-307] | "cAro piyAlavRkSaH, bandhanasthAm , icchA madhUkasya // 1141 // ceti tryarthaH"[svopajJadezIzabdasaMgrahavRttiH, tRtIyo vargaH, zopIluH sino guDaphalaH 307] iti taTTIkA / dve 'cArolI' iti khyAtAyAH / ihA1 pIyate mAdhuryAditi pIluH, puMsi / 'pIG 'nuktAnyapi prastAvAd rAiNinAmAni zrIhemacandrasUrikRta- 50 pAne'(di.A.a.), 'pIGa : kit'(haimoNA-821)iti luH|| nighaNTuzeSoktAni jJeyAni / tadyathApIlati pratiSTabhnAti vaa| 'pIla pratiSTambhe'(bhvA.pa.se.), "rAjAdane1 tu rAjanyA2 kSIrikA3 priyadarzana:4 / mRgayvAditvAt kuH| pIDyata iti vaa| mRgyvaadiH| 2 kapipriyo5 dRDhaskandho6 madhurAlaphalo7 nRpH8||1||"[] iti / / kA sinoti sinaH / 'SiJ bandhane'(svA.u.a.), 'iNnasi tinizastu rathadrumaH // 1142 // (iNsi-)' (uNA--282)iti nak / 3 guDavanmadhuraM phalama 1 "atikrAnto nizAzcirakAlasthAyitvAt tispa guDaphala: / trINi pIloH / 'jAli' iti bhASA // niza: / pRssodraadiH''[am.kssiir.2|4|26 // ] iti svAmI / guggulustu palaGkaSaH / tejanaM tik, kvibantaH / "lizyati (lizyate) alpI1 gojati sukham , 'guja steye'(bhvA.pa.se.), bhavati lizaH / 'liza alpIbhAve' (di.A.a.), igupakvip / gug vyAdhistasmAd guDati rakSati, bAhulakAt dhAt kaH / tijA lizastiliza(-stiniza:) iti vA / 30 'bhRmR-'(uNA-7)ityuH, gugguluH, puMsi, bhAnuvat / "ghRta- pRSodarAditvAjjalopaH / "AzAdazorvazIkAzItinizeza- 60 1. '-j' iti1, 'Nu' iti2 // 2. 'khyAtasya' iti3 / / 3. '-ra' iti1, '-raM' iti // 4. '-bhAdraH' iti5 // 5. '-pta-' iti3, 'prAntaM' iti5 / / 6. -rakasya' iti3 // 7. '-tve' iti3|| 8. '-mR-' iti2.4.5 // 9. dra. TIkAsarvasvam, bhA-2, 2 / 4 / 34 // , pR.89 // , padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zo-80, pR.112||, tayoH-"tasmAt pUjyAzca mAnyAzca ghRtapAyasaguggulaiH'' iti dRzyate // 10. 2pratau nAsti // 11. '-naH' iti3.4.5 // 12. "pi-' iti2.5 // 13. 'priyAlaH' iti svAmisammatapAThaH // 14. 'pi-' ityanekArthasaGgrahe, bhA-2, pR.369 // 15. 'pi-' iti1.2.5, anekArthakaravAkarakaumudITIkAyAM ca, bhA-2, pR.369|| 16. '-mna dve' iti5 // , ito'gre 3pratau 'cAraulIkasyAH ' iti // 17. 'rAI-' iti3|| 18. ama.kSIrasvAmiTIkAyAm-"atikrAnto nizAstinizaH, cirakAlitvAt / " iti dRzyate // 19. dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, bho-72, pR.101|| 20. 'le-' iti2, 'liza-' iti3 // 21. ayaM dhAtupAThaH 1.2.4.5pratiSu na dRzyate // 22. '-dhatvAt' iti2 / / Jain Education Intemational Page #569 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 528 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDa:-4, vanaspatikAyaH pratiSkaza: ''[ ] ityUSmabhedAt tAlavyAntaH / 2 rathahetumau cAmlikA ciJcA tintiDIkA ca tintilA"[ ]iti candraH / rathamaH / dve tinizasya // 1142 // abliketyapi bakAralakArasaMyogamadhyaH / 2 timyati ti ntiddii| 'tima ArdIbhAve'(di.pa.se.), 'vihaDa-'(haimoNAnAgaraGgastu nAraGgaH 172) itI. nipAtyate / timyatyArdIbhavati mukhamaneneti, 30 1 nAgA rajyante'treti, 'hlshc'3|3.121 // iti 'alIkAdayazca'(uNA-465) ityatra timeSTimervA 'Ikan ghaji nAgaraGgaH / "nAgaH sIsakam , tajjatvAnnAgaH sindUram, titvaM matvaM (dvitvaM natvaM) DatvaM ca nipAtanAta tintitasyeva rnggo'sy''[am.kssiir.2|4|38||] iti svAmI / 2 DIko vRkssH| "tintiDA''[]iti zabdArNavaH / "tintiDI nRNAti nAraGgaH / bAhulakAdaGgaH, sa ca Nit / nAryaGgo- tva[m] likA ciJcA tintiDIkA kapipriyA''["] iti 'pi / dve nAraGgasya // vAcaspati: / dve 'AmbilI' iti khyAtAyAH // 1143 // iGgadI tApasadrumaH / golA zreSmAtakaH 1 iGganamiGgo gatiH / 'igi gatau'(bhvA.pa.se.), 1 zilati rogAniti zeluH / 'zila uJche' ghny| taM dayata iti, AllakSaNaH kaH, akArasya nairukta (tu.pa.se.), bAhulakAduH / 'zela gatau'(bhvA.pa.se.), 'kRukAraH, gaurAditvAd GIS [ iGgadI], triliGgo'yam / / vApA-'(uNA-1)iti bAhulakAduN vA / tAlavyAdiamarastu-"iGgadI dvyoH''[amrkossH2|4|45-46 // ] rayam, puMsi / 'sela (Selu) gatau'(bhvA.pa.se.)ityasya 40 ityaah| 2 tapasvijanopabhogyaphalavalkalopayuktatvAt tApa selurdantyAdirapi / 2 zrUSmANaM lAti zreSmAtakaH (sheluH)| sAnAM drumaH tApasadrumaH / "tApasA hi vane'sya tailamupa mRgayvAditvAt kuH, lakArasyukArayo(lakAraSmakArayorlopazca bhuJjante''["] iti prsiddhiH| dve hIMgorI' iti khyAtasya // nipaatyte| zreSmANamatatIti zItavIryatvAditi [ zreSmAtakaH ] / kAzmarI bhadraparNI zrIparNI karmaNyaNi vI / dve 'gaMdI' iti khyAtAyAH 1 kAzate dIpyate kAzmarI / 'kAsR(kAza) pItasAlastu priyako'sanaH / dIptau '(bhvA.A.se.), pRSodarAdiH / kRzati tanUkaro20 tIti, pRSodarAdirvA / kAzmIrItyapi / 2-3 bhadrANi 1 pItavarNaH sAlaH pItasAlaH / pItaH sArozrIyuktAni ca parNAnyasyAH bhadraparNI, zrIparNI / 'pAka 'syeti, ralayorekatve vA / 2 prINAti priyakaH / 'prIj krnnprnnpusspphlvaalottrpdaacc'4|1|64|| iti GIS / trINi tarpaNe '(tryA.u.a.), 'igupdh-'3|1|135 // iti kaH, tataH 'sivini' iti khyAtAyAH // svArthe kan / 3 asyati kSipati rujamiti asnH| 'asu kSepaNe '(di.pa.se.), nandyAditvAllyuH , hrasvAdirayam / 50 2 // "priyako jIvako'sanaH''["] iti ratnakoSaH / prajJAdyaNi 1 amlarasayogAd amlikA / 'anyeSAmapi-' Asano'pIti / "pIThebhaskandhayoH klIbamAsanaM nA ta 6 / 3 / 137 // iti dIrghatve amlIketyapi / "amlIkA jIvake"" iti rudrarabhasAdayaH / azanastAlavyamadhyo'pi, 1. dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, tho-72, pR.101 // 2. '-Smavivekabhe-' iti1 // 3. '-tudrumo' iti4|| 4. 'trINi' iti1.2.3 // 5. 'tiNi-' iti1.2.4.5 // 6. '-j' iti3|| 7 ama.kSIrasvAmiTIkAyAm- "nAgasya sindUrasyeva raGgo'sya nAgaraGgaH, nAgacchati sahasA raGgo'sya vA / " iti dRzyate, pR.90 // , dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zrI-84, pR.117|| 8. '-migo' iti1.2 // 9. '-' iti3|| 10. 'dvayoH, iGgadI' ityamarakoSe // 11. dra. ama.kSIra.21446 // , pR.92 // , svopajJaTIkA 41143 // , pR.256 // 12. 'hiM-' iti1, 'hI-' iti5 // 13. '-roti' iti4.5 // 14. 'phalA-' iti3.4.5|| 15. 'seva-' iti1, "visi-' iti4, 'zi-' iti3|| 16. 'amli-' iti3|| 17. dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, tho-89, pR.125 // 18. raamaashrmii2|4|43 // , pR.183|| 19. 'A-' iti4.5|| 20. 'iti' iti1||, 'vihaDa-' ityAdinA aDapratyayAntA nipAtyante, 'ityaDe' iti pAThyaM vA / 21. 'i-' iti3|| 22. ito'gre 1pratau 'tikan' iti dRzyate // 23. '-mba-' iti5 // 24. ito'gre 1pratau 'vA' iti dRzyate // 25. anupayuktaH // 26. 'guM-' iti1, 'gu-' iti3|| 27. '-tasA-' iti1.3|| 28. maitreyasammato'yaM pAThaH, 'prIJ tarpaNe kAntau ca' iti svAmisAyaNau // 29. 'kSepe' iti3 // 30. dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, tho-90, pR.126 // 31. dra.. raamaashrmii2|4|44 // , pR.183 // 32. 'nu' iti3.4.5 // 33. '-kaH' iti5 / / 34. dra. TIkAsarvasvam, bhA-2, 2 / 4 / 44 // , pR.100| Page #570 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1143-1146] vyutpattiratnAkarakalitA 529 "vikasitakandaladazanaiyoM vamati darImukhaizca kandaladazanaiH" , 1 dhIyate dhAryate zirasi dhAtrI / 'DudhAJ dhAra[ ]iti vRndaavnymkaat| trINi "bIyA' iti khyAtasya // NAdau'(ju.u.a.), 'dhaH karmaNi ssttrn'3|2|181 // iti 30 STran, SittvAt GIS / 2 zivaM kalyANaM karoti zivA / pATaliH pATalA zerate guNA asyAM vaa| 'zIG svapne'(a.A.se.), 'sarva1 pATayati daurgandhyaM pATaliH, puMstrI. / 'R nighRSva-'(uNA-151)iti sAdhuH / 3 Amalyate "bhaiSatani-'(uNA-442)ityAdinA bahulavacanAdaliJ / 2 pArTa jyAya dhriyte| 'mala malla dhAraNe'(bhvA.A.se.), 'kRJAvizaraNaM lAti pATalA / 'Ato'nupasarge kH'3|2|3|| dibhyaH [saMjJAyAM] vun'(uNA-713), gaurAditvAd GISi TAp / dve pATaleH // AmalakI, triliGgI / ata eva dhAto: "kvun zilpibhU| bahutvako mRducchadaH // 1144 // saMjJayo-'(uNA-190)ityApUrvasyA'pi kvuni gaurAdi tvAd GIS '[mA.dhAtuvRttiH, bhvAdiH, dhAtusaM-323] iti 1 UrjanamUrjaH, bhUrU namasya (bhUrU|'sya) bhuurjH| mAdhavaH / trINi 'AmalI'' iti khyAtAyAH // 10 2 bahavaH tvaco'sya bahutvakkaH / 'ura:prabhRtibhyaH kap' kalirakSo bibhItakaH // 1145 // 40 5 / 4 / 151 // / 3 mRdUni chadAnyasya mRducchadaH / trINi bhojapattrasya // 1144 // 1 kalyate kaliH, puMsi / 'kala saGkhyAne' ( ), '-in'(uNA-557) itIn / kalihetutvAd vA drumotpalaH karNikAre kaliH / 2 akSNoti vyApnoti akSaH, puMsi / 'akSa 1 drume utpalAkAraM puSpamasya drumotpalaH / (akSa) vyAptau [saGghAte ca] '(bhvA.pa.ve.), ac / aznute 'saptamI-' iti yogavibhAgAt samAsaH / 2 karNima- vA / 'azerdevane'(uNA-345)iti saH, katvaM SatvaM ca / dholambinIM zAkhAM karoti, 'krmnnynn'3|2|1||, karNi- 3 bhItaM bhayam, vigatarogabhayaM karotIti, bibhIternAmakAraH, tatra / kaNiyAra' nAmnI dve // dhAtorNyantAt 'kRJAdibhyaH [saMjJAyAM] vun '(uNA-713) [bibhItakaH] / bhItaM bhayam, vigataM rogabhItamasmAdveti kapi vA / bhUtAzrayatvAd vizeSeNa bhItamasmAditi kapi 1 nicolyate samucchrIyate niculaH / 'cula samu- vA / "bibhetyasmAditi pRSodarAdirvA, triliGgo'yam / "tri- 50 20 cchrAye'(cu.pa.se.), 'ghabarthe k:'(vaa-3|3|58||)| nicinoti liGgastu bibhiitkH"[amrkossH2|4|58||] ityamaraH / trINi pattrazAkhAdisaJcayaM karoti / 'kRSe(hRSe)rulac'(uNA-96) "bibhItakasya // 1145 // iti bAhulakAdato'pyulaci, pRSodarAdirvA niculaH, tatra / 2 harItakyabhayA pathyA hinoti hijjalaH / pRSodarAdiH / 3 jalameti ijjalaH / / 1 hariNA varNena ito militaH harItaH, tataH saMjJAyAM 'iN gatau'(a.pa.a.), 'anyebhyo'pi dRshyte'3|2|178 // / kani, gaurAditvAd DIe harItakI, triliGgaH / harati rogAiti kvip, tuk / id gacchat jalamasya, rAjadantAditvAd niti vA / 'haruhi- '(haimoNA-79) itItakaH / 2 nAsti jalazabdasya paranipAtaH / "niculejalahijjalA:''["] iti rogabhayamasyA abhayA / 3 pathi sAdhu pathyA / 'tatra rabhasaH / trINi jalavetasavizeSasya / 'netra' iti bhASA // sAdhu[:] '4 / 4 / 98 / / iti yat / patho vaidyavyavahArAdanapetA dhAtrI zivA cA''malakI vA / 'dhrmpthy-'4|4|92 // iti yat / trINi harItakyAH / / 1. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zUo-90, pR.126 // 2. dra. TIkAsarvasvam, bhA-2, 2444 // , pR.100 // 3. 'vI-' iti3|| 4 'bA-' iti3|| 5. 'visa-' iti1|| 6. 'bhuvaH' iti3.4.5|| 7 ito'gre 3pratau 'bhUrUjanamasya' iti dRzyate // 8 'karNamadhye' iti3|| 9. 'kaNa-' iti4|| 10. 'sugaMdhakaNiyAra' iti 1prateSTippaNI // 11. '-dirvA' iti1 // 12. ito'gre 1.3.4.5pratiSu 'iti' iti dRzyate // 13. dra. TIkAsarvasvam, bhA-2, 2461 // , pR.116 // , padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, tho-107, pR.147||, raamaashrmii2|4|61 // , pR.190 // 14. 'bhe-' iti1.3|| 15. '-)' iti1 // 16. 'kvin' iti4|| 17. '-p' iti3 // , mA.dhAtuvRttau "kvun zilpisaMjJayorapUrvasyApi' iti kvuni gaurAditvAnDoS // " iti dRzyate, pR.141, dhaatusN-323|| 18. ito'gre 4.5pratyoH 'Ne' iti dRzyate // 19. '-lakI' iti3 // 20. 'bibhye-' iti3 // 21. 'ba-' iti5 // 22. 'gaurAdiGI-' iti1.2|| 23. '-Si' iti1.2.3 / / 24. 1pratau nAsti // 25. '-k' iti1.2.4.5 // Jain Education Intemational Page #571 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 530 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDa:-4, vanaspatikAyaH triphalA tatphalatrayam / atimuktake mAdhavI latA / 1 teSAmAmalakIbibhItakaharItakInAM phalatrayaM tat- vAsantI ca phalatrayam, trINi phalAni samAhRtAni triphalA / ajAdi 1 atikrAnto muktAM mauktikaM zaubhyAditi tvATTAp / phalatrayamityapi / atimuktaH, tataH svArthe kani atimuktakaH / atikrAnto "phalottamA1 phalazreSThAra triphalA ca3 phltrym|| muktAn viraktAniti vA, tatra / 2 madhau caitre mAdhave vA phalatrikaM5 varA jJeyA pathyA dhAtrI bIbhItakaiH3 // 1 // " puSyati (puSpyati) mAdhavI / 'kAlAt sAdhupuSpAt[ ]iti pathyApathyakAraH / varetyAbanto'pi / "triphalAyAM varA (puSpyat)pacyamAne[Su] '4 / 3 / 43 // iti zaiSiko'N / 3 proktA''[vizvaprakAzakozaH, rAntavargaH, yo-8]iti mahezvaraH // latA prAgvat, (thro-1117, 1119) / "vaizAkhe mAdhavaH tApiJchastu tamAla: syAt kRSNe mAdhavI cAtimuktake"[ ]iti rantidevaH / "ati1 tApinaH chAdayati tApiJchaH, sAnusvAramadhyaH / muktakacchannamaNDapa eva latAmaNDapa ucyate''["]iti subhUtiH / 40 'chada apavAraNe'(cu.u.se.), 'anyessvpi-'3|2|101|| iti 'mAdhavIlatA' ityakhaNDaM paJcAkSarAtmakamapi / ythaa-"smRddH| zItacchAyakatvAt tApaM chyati vA / 'cho chedane'(di. taye na ca mAdhavIlatAyai na hi kRSyantyapi saMsthitiH pa.a.), 'Ato'nupasarge kH'3|2|3|| 'tatpuruSe kRti- kRtasya''[ ]iti vyoSaH / 4 vasante puSpati (puSpyati) 6 / 3 / 14 // ityamo'luki pRSodarAdirvA / ayaM niranusvAra- vAsantI / 'sandhivelAtunakSatrebhyo'N '4 / 3 / 16 // iti mdhyo'pi| tathA ca kavikalpalatAyAm- "ravimiva tApi- saptamyantAcchaiSiko'N / amItAnAmAni catvAri // cchavirAjitaM vanam''[]iti / 2 tAmyati tamAlaH, astri auDrapu yAm / 'tamu glAnau '(di.pa.se), 'tamivizi-'(uNA-115) 1 [A] ISadunatti ArdIbhavati uDram / AGiti kAlan / dve tamAlasya // pUrvaH 'undI kledane '(ru.pa.se.), ataH 'sphAyitaJci-' campa // 1146 // uNA-170)ityAdinA rak, nairuktaM dasya 'Datvam / uNDradeze 1 camyate'dyate'libhiriti cmpkH| 'camu adana~' bhavatvAd vA / uNDraM puSpamasya auDrapuSpam / 2 japati 50 (bhvA.pa.se.), 'kRjAdibhyaH [saMjJAyAM] vana'(uNA-713), japA / 'japa vyaktAyAM vAci'(bhvA.pa.se.), ac / bAhulakAt pugaagmH| campAko dIrghamadhyo'pi / 2 hema- japAditvAd vatve javA'pi / yadvA 'ju gatau' [sautraH], varNaM puSpamasya hemapuSpakaH / dve campakasya // 1146 // javati zIghraM mlAyati, pacAdyaci / "javAyAM tu japA nirguNDI sinduvAre striyAm''["] iti dharmadAsaH / japAyogAt tarurapi japA, ata eva vRkSaprastAve "puSpamapi japA"[] ityuktam / 1 niHzeSeNa varNyate guNDyate (guNDyate varNyate) "auDapuSpe'pi vakSe'pi japAzabdaH prakIrtitaH" iti nirguNDI / guDiraparipaThito'pi bhvAderAkRtigaNatvAd draSTa- trikANDazeSaH / 'jAsUnAmnI' dve / vyaH, tataH 'krmnnynn'3|2|1|| / ni:krAntA guNDA dveSTAditi vA / nirguNTI TAntA'pi, ThAntA'pi ca / 2 jAtistu mAlatI // 1147 // syandaM vRNoti 'sinduvAraH / pRSodarAdiH, tatra / dve saMbhA 1 jAyate prItiranayeti jAtiH / 'janI prAdu30 lUtivanItyAdi bhASAyAH // rbhAve'(di.A.se.), bAhulyAt kartaryapi tic, 'janasana-' 60 japA 1. '-trikam' iti1.3|| 2. '-trayaM' iti3 // 3 'k' iti3|| 4. dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zrI-114, pR.155 // 5 'tamu kAGkSAyAm' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 6 'camu chamu jamu jhamu adane' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 7 '-' iti3|| 8 '-nto'pi' iti1, 3pratau nAsti // 9. 'vRNAti' iti4||, '-tIti' iti1|| 10. 'syandu-' iti1.2|| 11. '-ntaM' iti3 // 12. 3pratau nAsti // 13. 'zaubhrA-' iti3|| 14 dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zrI-118, pR.161 // , raamaashrmii2|4 72 // , pR.195 // 15. dra. padacandrikA, bhA2, vanauSadhivargaH, zro-118, pR.161 // 16. '-tA' iti4.5|| 17 'ha-' itira // 18 'amInA-' iti4.5|| 19. 'au-' iti4.5|| 20. dra. TIkAsarvasvam, bhA-2, 2476 // , pR.130||, padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zrI-122, pR.166 // , raamaashrmii2|4|06||, pR.197|| 21. trikANDazeSe na dRzyate // 22. apinA karaNe'pi ktic, atra 'anayA' iti karaNArthakatvAt karaNe ktic bodhyam // Page #572 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1146 - 1149 ] 6 / 4 / 42 // ityAtvam / 'kRdikArAt- '( gaNasU - 4 11 145 II) iti GISi jAtI ca / 2 malate saurabhyaM mAlatI / "mala dhAraNe' (bhvA.A.se.), bAhulakAdataci, gaurAdiH, nipAtanAdupadhAdIrghatve mAlatI "[ ] iti pArAyaNam / "mAM lakSmIM lAti mAlo viSNustameti (stamatati) karmaNyaNi, vRddhau, 'yApo:- '6 |3 | 63 // iti hasvatve mAlatI "[] ityanye / dve jAivRkSasya // 1147 // mallikA syAd vicarkilaH 1 mallyate dhriyate zirasi malliH / 'mala malle 10 dhAraNe' (bhvA.A.se.), 'in sarvadhAtubhyaH ' ( uNA - 557 ) itIn / tataH svArthe kan mallikA / asmAdeva dhAtoH -' 'saMjJAyAm- '( ) iti striyAM Nvul ' [ mA. dhAtuvRttiH, bhvAdi:, dhAtusaM - 323 ] iti mAdhavaH / 2 vicyate vicakilaH / 'sthaNDilekapila- ' ( hai moNA - 484 ) itIle nipAtyate / cavargAdyaprathamasvaramadhyo'yam / yatkavizikSA-" prAvRNmAsAviva zobhitA vicakilamAlayA strI " [ ] iti / yadamara:" tRNazUnyaM tu mallikA bhUpadI zItabhIruzca'[ amarakoSaH 2 / 4 / 69-70 // ] iti / anye vicakilazabdaM vanakevaDInAma prAhuH / yadamara:- "dvipuTA'sau vicakilaM saivAsphoTA 20 vnodbhvaa''[]iti| mahezvaro'pi - " smRto vicakilo mallI - prabhede madane'pi ca " [vizvaprakAzakozaH, lAntavarga:, zro138] iti / kevaDInAmnI dve // saptalA navamAlikA vyutpattiratnAkarakalitA 1 2 1 sapta manobuddhIndriyANi ca lAti saptalA I 'lA dAne ' ( a.pa.a.), 'Ato'nupasarge kaH '3 / 2 // 3 // navIM stutyA mAlA asyA navamAlikA / 'ata iniThanau '5 / 2 / 115 // iti Than / nemAlInAmnI dve // mAgadhI yU 531 1 magadhadeze bhavA mAgadhI / 2 yUthaM puSpavRndamastyasyAH yUthikA / 'ata aniThanau 5 / 2 / 115 // iti 30 Than, 'Thasyeka: '7 / 3 // 50 // | ""yUMthAdayazca' ( cAndroNA2 / 59) iti yaute thakan, dIrghatve, GISAdau vA yautIti yUthikA" []ityanyai / jUhInAmnI dve // sA tu pItA syAt hemapuSpikA // 1148 // 1 sA yUthikA pItA pItapuSpA hemavarNaM puSpamasyA hemapuSpikA / hemapuSpapratikRtitvAd vI / ekaM pItayUthi - kAyAH // 1148 // priyaGguH pharlinI zyAmA 1 priyaM gacchati priyaGgaH, striilinggH| mitrayvAdau nipAtitaH / prINAtIti bAhulakAdaGguci vA / 2 phalamastyasyAH phalinI / 'ata iniThanau '5 / 2 / 115 // itIniH / 3 zyAmo varNo'styasyAH zyAmA / arzaAditvAdac / trINi priyaGgoH // bandhu bandhujIvakaH / 1 badhnAti cittaM bandhUkaH / 'bandha bandhane ' (kryA.pa.a.), ulUkAditvAdUkaH, tatra / 2 bandhutulyapuSpatvAd bandhubhirjIvati vartate bandhujIvakaH / ['bandha bandhane' (kryA.pa.a.)], Nvul / jIvayati jIvaM jalam, tadbadhnAtIti / kecittu " tadAzrayatvAd (baindhuriva jIvamasyeti) bandhujIvakaH "["] / bipoharIyAnAmnI dve // karuNe mallikApuSpaH 1 kIryate karuNaH / 'kR vikSepe ' (tu.pa.se.), 'kRvRtRdAribhyaH unan'(uNA-333), tatra / 2 mallikAyA iva puSpamasya mallikApuSpaH / karuNAnAmnI dve // jambIre jambha - jambhalau // 1149 // 1. dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zro- 118, pR. 161 // 2. 'miti' iti1.3, 'mapi' iti2 // 3. 'mali malli' iti3 // 4. 'ni' iti3 // 5 ' le-' iti4.5 // 6 'vici-' iti, vizvaprakAzakoze ca pR.160 // 7 'kevaDA-' iti3 // 8 tulanIyo'marakoSaH 24 / 72 / 9 lA dAne' iti1. 2.4.5 pratiSu na dRzyate // 10. 'navA:' iti2.4.5 // 11. 'mAlA' iti3, 'pAlA-' iti4 // 12. ' -kA:' iti4 // 13. 'vRSA-' iti // 14 dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zro- 117, pR. 160 // tatra "yautIti 'yUthAdayazca' (cAndra u. 259 ) iti yaute thakan dIrghatve GISAdau ca (pA. 4 11 141, 5375, 7 / 4 / 13) yUthikA ityanye" iti dRzyate // 15 ' -kA:' iti5 // 16. ito'gre 3pratau 'hemapuSpikA' iti dRzyate // 17 'ko' iti2.5 // 18. - puSpAd' iti // 19. 'jIvati' iti3, 20. ' - dhnAti' iti3 // 21. koSThAntargatapAThaH 4pratau nAsti // 22. dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zro- 119, 'vipahuri-' iti1.2 // 24 'uNan' iti4.5, 'kRvRdAribhya unan' ityuNAdigaNe // tIti' iti4 // pR. 162 // 23. For Private Personal Use Only 40 50 Page #573 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 532 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDa:-4, vanaspatikAyaH 1 jamyate adyate jambIraH / 'jamu adane'(bhvA. dhAtakyAM dhAtupuSpikA // 1150 // pa.se.), 'gmbhiiraadyshc'(caandronnaa-3|29||) iti Iran, bugAgamazca, tatra / 2 jambhayatyatyamlatvAnmukhavyAdAnaM kAra 1 dadhAti dhaatkii| bAhulakAt takana, gauraadiH| yati jambhaH, puMklI. / 'jabha bhI(bhi) gAtravinAme' "dhAturaktA dhaatukii''[am.kssiir.2|4|125 // ] iti kSIra- 30 / (bhvA.A.se.), pacAdyac , 'rdhijbhorci'7|1|61 / / iti svAmI / 2 dhAtuvad raktAni puSpANyasyA dhAtupuSpI / num / jamyate jambhIraH, jambIravat / "jambhermohanArthasyai- svAtha kAna, 'ka'NaH 7 / 4 / 13 // , dhAtupuSpikA / dhAhaDAtAni ruupaanni''[am.kssiir.2|4|24 / / ] iti kSIrasvAmI / 3 nAmnI dve // 1150 // jambhereva vRSAditvAt kalaci jambhala: / jambhAn dantAn kapikacchrarAtmaguptA lAtyamlatvAd vA / jambIrInAmAni trINi // 1149 // 1 kapIn kaSati kapikacchUH, strIliGgaH / 10 mAtuliGgo bIjapUraH 'kaSa hiMsAyAm'(bhvA.pa.se.), 'kaSezcha ca(-chazca)'(uNA1 mAM zriyA kRtvA tolyate mAtuliGgaH, pRSo- 84) ityUH / 2 AtmanI guptA AtmaguptAM / 'kartRkaraNe darAdiH, ekapaJcamasvaramadhyaH / 'mAtuluGgaH' iti dvipaJcama- kRtaa-'2|1|32 / / iti samAsaH / sparzAviSayatvAt / svaramadhyo'pi / 2 bIjaiH pUryate bIjapUraH / 'pUrI ApyAyane' keUchinAmnI dve // (di.A.se.), karmaNi ghaJ / dve bIjapUrasya // nakAhvayaH / 40 karIrakrakarau samau / 1 dhayati dhAtUn dhattUraH / 'dheTa pAne '(bhvA. kariNa Irayati kaNTakairiti kI TI sI pa.a.), sindUravadUre nipAtyate / dhAttUro dIrghAdirapi / kSepaNe ce'(cu.u.se.), 'igupdhH-'3|1|135 / / iti kaH / 19 1920 // iti k.| "dhayati, dhAtUn dheTo bAhulakAdurac, tuTa ca, pRSokirati zreSmANaM vA / 'ka vikSepe'(ta.pa.se.), 'kazapa darAditvAdAkArasya hasvatvam, bAhulakAd dhAtra Ura (1)kaTipaTizauTibhya Iran'(uNA-470), astriyAm / 2 juracau antyasyAkArasya ustaUstAvAdazI 20 'kra' iti karoti tIkSNakaNTakatvAditi krakaraH / pacA- dhUstUrazca"[]iti madhumAdhavI / dhUsarti kAntiM karota dyac / kairanAmnI dve // dhuuH| 'dhUsa kAntikaraNe'(cu.u.se.), vip / 'tUrati (tUryate) tUra: hiMsakaH / 'igupdh-'3|1|135 / / iti kaH, paJcAGgulaH syAderaNDe dvayoH karmadhAraye vA / "avyutpannAveto''["] ityanye / 1 patrAtmake haste paJca aGgalayo'sya paJcA- "dhastarasta puNDarIzo 'sturaH kanakAhvayaH"[ ] iti zabdA- 50 ilaH / 'angglerdaarunni'5|4|114 / / iti Sac / aGguli- vaH / 2 kanakAhvayaH, suvarNaparyAyanAmaka ityarthaH, sadRzapaJcapatrAvayavatvAt / 2 Irayati vAtam eraNDaH / bhukte hyasmin "hemavarNapRthvIdarzanAt / dve dhattUrasya // '-kRsRbhR-'(uNA-126)ityAdinA bAhulakAdaNDan, tatra / eraNDanAmnI dve // kapitthastu dadhiphalaH 1. '-khyAnaM' iti4|| 2. 'mAyA' iti3.4|| 3 -liGgaH' iti3|| 4 '-NyaNi' iti4|| 5. 'kariNi' iti1 // 6 'Ira gatau' 'Ira gatau kampane ca' ityadAdau, 'Ira kSepe' iti curAdau kSIrataraGgiNyAdayaH // 7. 'kera-' iti3|| 8 'khac' iti3|| 9 -zaM' iti5|| 10. '-ca' iti3|| 11. 'dhAtukI-' iti5|| 12. '-no' iti3|| 13. 2.4.5pratiSu nAsti // 14 'sparza-' iti 4.5 // 15. 'koTha' iti3|| 16. 'dhatU-' iti3.4|| 17 1pratau nAsti // 18. 'UrajA-' iti3, 'UrajU-' iti5|| 19. '-tAdezau' iti3|| 20. '-ro'pi' iti3|| 21. 'dhu-' iti3 // 22. dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zrI-123, pR.167-168||, tatra "dhayati dhAtUn / dheTo bAhulakAd Uraca tuT ca / pRSodarAditvAd (paa.6|3|109||) AkArasya hrasvatvam / 'dhattUraH' / bAhulakAd dhAJaH Uraj-uracau, antyasyAkArasya ustostaavaadeshau| dhustUraH dhusturazca- iti madhumAdhavI / " iti dRzyate // 23. anityaNyantatvAdatra NijabhAvaH // 24 'karoti kAntiM' iti1|| 25. 'tUrayati' iti3.5|| 26. '-yo' iti3.5 // 27. 'dhu-' iti4|| 28. 'dha-' iti5|| 29. dra. TIkAsarvasm, bhA-2, 2478 // , pR.132 // , tatra "dhUsturastu purIsohA (?) dhUstUraH kanakAhvayaH / dhUstUro mAtulazcAsya phale maatulputrkH|" iti dRzyate // , rAmAzramI 11477 // , pR.198 // 30. 'hai-' iti5|| 31. 'dhatU-' iti1.3.5 // Jain Education Intemational Page #574 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1150-1153] vyutpattiratnAkarakalitA 533 1 prAyeNa kapayastiSThantyatra, kapiriva tiSThatIti "ko'pyayaM dArurityAharajAnanto yato janAH / yatra pRSodarAditvAt / amaramAlAyAM kovidAra iti khyAtastataH sa tarupaGgavaH // 1 // ""1 pavargatRtIyamadhyo'pi -'kabitthaH' iti / 2 dadhivadamlaM iti / pRSodarAditvAt sAdhuH / 2 yugaM yamalaM pattramasya yugapatraH / madhuraM phalamasya dadhiphalaH / dve kapitthasya // dve kovidArasya / 'koilAra kacanAra' iti bhASA // 30 nAlikerastu lAGgalI // 1151 // sallakIva tu gajapriyA // 1152 // 1 nAlikAn nAliyuktAn puSpAdInIra yati 1salati sallakI, strI / 'sala gatau'(bhvA. nAlikeraH / 'Ira gatyAdau '(cu.u.se.), 'igupdh-'3|1| pa.se.), dantyAdiH, 'kRJAdibhyaH [saMjJAyAM] vun'(uNA135 / / iti kH| tRtIyasvarAnto'pi 'nAlikeriH' iti| 713), gaurAditvAt DIrSi, nipAtanAllakArasya dvitvam / . "nAlikeriridanto'pi tathA dIrghadvitIyakaH"[] iti zabda- satkRtya lakyate AsvAdyate gajairiti vA / "zvAvidru10 prbhedH| 2 halAkArapattrazAkhatvAt lAgalI, innantaH / bhedau zallakyau zIkAnnAzavitarkayoH''[ ]iti tAlavyAdau dve nAliyarataroH // 1151 // rabhasAt tAlavyAdirapyayam / "sillakI tRtIyasvarAdiAmrAtako varSapAkI rapi''[] ityeke / ('dezI prayogo'yam), ""sallakI 1 Amramatati AmrAtakaH / 'ata sAtatyagamane' / sillakI hlAdA'["] iti rudraH''["] iti svAmI / 2 (bhvA.pa.se.), Nvun / AmramAmraphalaM phalairatati gacchatya gajAnAM priyA gajapriyA / sAlarinAmnI dve // 1152 // 40 nukaroti / kRJAdibhyaH [saMjJAyAM] vuni vA / husvA- vaMzo veNuryavaphalastvacisArastRNadhvajaH / dirapi, "kapicUto'mrAtako'sya phale pshhriitkii''[trikaannddshess:2|4|9 // ] iti trikANDazeSAt / 2 varSeNa maskaraH zataparvA ca pAko'sya varSapAkI, innantaH / dve ambADavRkSasya // 1 vamati udgirati' karIramiti vaMzaH / Tuvam ketakaH kakacaMda / (Tuvama) uddiraNe'(bhvA.pa.se.), 'vRbhRvamikubhyaH zaka' (cAndroNA-3 55 // , sarasva.kaNThA.2 ||3|140||)iti shk| 1 ketati vane ketakaH, puNstrii| 'kita nivAse 2 vaNati zabdAyate veNuH, puMsi / 'vaNa zabde'(bhvA. ( bhvA.pa.se.), Nvul / 2 krakacAkArANi cchadAnyasya / pa.se.), mRgayvAditvAt kuH, etvaM copadhAyAH / veNati krakacacchadaH / kevaDAnAmnI dve // gRhNAti kAmaM janayati vA / 'veNa gatijJAna[cintAkovidAro yugapatraH nizAmanavAditra] grahaNeSu'(bhvA.u.se.), baahulkaaduH| "vayati 1 "ko meravadAraNAt kovidAraH"[ama.kSIra. (veti) zobhate svaneneti / 'vI gatyAdau'(a.pa.a.), 50 (vAta) zAbha 2 / 4 / 22 // ] iti svAmI / kuM bhUmiM vidArayati, karmaNi, / bhani viTAti kati dhenvaadyshc'(caandronnaa-1|31)iti nuH, NatvaM ca"["]iti pRSodarAditvAdautvaM ca / harivaMze proktam subhuutiH| 3 yavAkAraM phalamasya yvphlH| 4 tvaci sAra 1. tulanIyo'marakoSaH 24168 // 2. curAdau 'Ira kSepe' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 3. --ra:' iti5 // 4. 'yathA' iti4|| 5. zabdabhedaprakAze tu na dRzyate // 6. '-keratarAH' iti3 // 7. 'AmramAmraphalairatati' iti.3|| 8. 'vuji' iti3 // 9. 'vun iti vA' iti1 // 10. '-syAH' iti3, '-syA' iti5|| 11. 'kiti' iti1.3.5 // 12. 'nivAsagatyoH' iti3, 'kita nivAse rogApanayane ca' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 13. '-patraH' iti1.5 // 14. '-huH' iti4.5 // 15. 'hIti' iti4||16. dra. TIkAsarvasvam, bhA-2, 2 / 4 / 22 // , pR.76 // , tatra 'kovidArastviti' iti dRzyate // , padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zrI-68, pR.97|| 17. '-patraH' iti4.5 // 18. 'kovi-' iti4|| 19. 'kAM-' iti1, 'kA-' itira, 'kaM-' iti3 // 20. '-nAra' iti3.5 // 21. 'sallati' iti1.2 / / 22. 'vuJ' iti3.5 // 23. 'GIS' iti1.2|| 24. '-lasya' iti4 // 25. 'zA-' iti3 // 26. dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, yo-270, pR.120 // 27. koSThAntargatapAThaH 1pratau nAsti // 28. ' -'yam' iti 3pratau nAsti // 29. dra. raamaashrmii2|4|124||pR.219 // 30. 'rudrasvAmI' iti padacandrikAyAm // 31. 'va-' iti4.5 // 32. 1pratau na dRzyate // 33. 'te' iti4 // 34. 'ti' iti5 // 35. da. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zrI-207, pR.264 / / , tatra "viyanti zobhante svanena / vIdhATo'rdhenvAdayazca"(cAndra u.131)iti nuH, NatvaM ca / veNuH" iti subhUtiH / " iti dRzyate // , raamaashrmii2|4|161||, pR.234||, tatra-"vayanti bhante svanena / 'vI' dhAtoH 'dhenvAdayazca' iti nuH, NatvaM ca-iti subhUtiH tanna / uktasUtrAbhAvAt / vodhAtorAdAdikatvena 'vayati' iti rUpAbhAvAcca // " iti dRzyate // Jain Education Intemational Page #575 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 534 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDa:-4, vanaspatikAyaH utkRSTo dRDhatvAt tvcisaarH| 'sR sthire'3|3|17|| iti gUvAkaH / 'gu purISotsarge'(tu.pa.a.), 'pinAkAdayazca'(uNA- 30 ghaJ, 'haladantAt-'6 // 39 // ityaluk / saptamIluki 455) ityAke sAdhuH / 'guvateruvaGi'( )ityuvaGi / guvAko tvaksAro'pi / 5 tRNAnAM dhvajo mukhyaH tRNadhvajaH / hrasvAdirapi / 'guG avyakte zabde'(bhvA.A.a.), pinAkA6 mA kriyate vAryate'neneti maskaraH / 'puMsi saMjJA- ditvAdAkapratyaye gavAkaH, AdyasvarAdirapi / trINi puugsy|| yaam-'3|3|118 // iti ghaH, 'mskrmskrinnau-'6|1| ___tasyodvegaM punaH phalam // 1154 // 154 // ityAdinA sAdhutvam / 7 zataM bahUni parvANyasyeti zataparvA, nakArAntaH / sapta vaMzasya // 1 tasya pUgasya phalaM udgato vego'smAditi udve gam, sraMsakatvAt / ekaM pUgaphalasya // 1154 // svanan vAtAt sa kIcakaH // 1153 // tAmbUlavallI tAmbUlI nAgaparyAyavallyapi / 1 sa vaMzaH vAtAddhetoH svanan zabdAyamAnaH 10 cIkyate samIraNena spRzyate kIcakaH / 'zIkR cIkR 1 tAmyati caNDAyate / tameH 'piJjAditvAdUlac Amarzane '(cu.u.se.), 'kRJAdibhyaH [saMjJAyAM] vun'(uNA (uNA-530)ityUlac, buk, vRddhizca / tAmbUlAkhyA vallI 713), AdyantaviparyayaH pRSodarAditvAt / asvananto'pi tAmbUlavallI / tAmbUlaM pUgaparNacUrNasaMyogAstaddheturvallI 40 yogyatayA kIcakAH procyante, yathA 'apaThanto'pi pAThakAH' tAmbUlavallIti vA / 2 GISi tAmbUlI / 3 nAgaiti / ekaM kITakAdikRtarandhropayuktavaMzasya // 1153 // paryAyebhyaH sarpAdibhyo vallI, nAgasya vallI pAtAlA nItatvAd nAgavallI, sarpavallI, phaNilatetyAdi / nAgaratukAkSIrI vaMzakSIrI tvakkSIrI vaMzarocanA / / velinAmAni trINi // 1 kSIrasya tvagiva tukAkSIrI, pRSodarAdiH / 2 vaMzasya kSIramasyAM vaMzakSIrI / 3 tvaci kSIramasyAM tvaka- tumbyalAbU tumbyalAbU: kSIrI, strIklI. / 4 vaMzotthA rocanA vaMzarocanA / tava 1 tumbati tumbI / 'labi (lubi) tubi ardane / SIranAmAni vaMzarocanAnAmAni cA'bhedena catvAri / anye taM- (cu.u.se.), pacAdyac, gaurAdiH / / 20 "tukAkSIrI vaMzakSIrI tvakkSIrI kSIrikA zubhA / "alAbUstu piNDaphalA tumbistumbI mahAphalA / tukAkSIryaparA vAMzI vaMzajA vaMzarocanA // " tumbA tu vartulAlA'bUrnimbacUrNA tu lAbukA // 1 // " vaMzakSIrI tukA zubhrI vaMzyA vNshvivrdhnii| []iti ["]iti vAcaspatiH / "alAbUstumbakaH proktaH"[ ]iti 50 bhindanti / tatastena tavakSIranAmAni vaMzarocanAnAmAni ca candraH / "zivAdhibANAstumbaistu'[ ]iti suzrutokteH pRthgaahuH|| tumbo'pi / 2 jale'pi na lambate nimajjati alAbUH / 'labi avalaMsane'(bhvA.A.se.), 'naji lambernalopazca'(uNA 87)ityUpratyayo Ninnalopazca, NittvAd vRddhiH / strIklIba1 pavate pUgaH / 'pU pavane'(bhvA.A.se.), 'cho yoretau / amarastu-"tumbyalAbUrubhe sme''[amrkossH2|4| (chA) pUkhaDI-'(uNA-121) iti gaH (gan), tatra / 2 krAmati kramukaH / kramerbAhulakAdukaH, 'kvun zilpisaMjJayoH' 156 // ] iti striyAmAha / tumbAvelinAmnI dve // (uNA-190)iti kvun vaa| 3 guvantyanena sraMsakatvAt kRSNalA tu guJjA 1. '-tyAdi-' iti1|| 2. '-tvAt' iti4.5|| 3 'nAntaH' iti4|| 4 'zIka AmarSaNe' ityeva kSIrataraGgiNI, 'zIka marSaNe' 'cIka ca' iti dhAtupradIpa-mA.dhAtuvRttI // 5 'vuj' iti3|| 6 3pratau nAsti // 7 -klIbaM' iti3|| 8 1.4pratyo sti 9 tvakkSIrIkA' iti3|| 10. 'zubhA' iti3|| 11. 'vaMzya-' iti5 // 12. 'pUJ' iti4|| 13. '-te' iti3|| 14. 'kharjipiJjAdibhya Urolacau'(uNA-530) ityuNAdigaNasUtram // 15. 'trINi nAgaravelinAmAni' iti // 16. svAmisammato'yaM dhAtupAThaH, 'lubi tubi tupi ardane' iti maitreyaH, 'lubi tubi adarzane' iti sAyaNaH // 17 'varta-' iti3.4.5 // 18. '-cUrNe' iti4.5 // 19. dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zo-202, pR.258 // , raamaashrmii2|4|156 // , pR.232 // , tatra 'alAbustu' iti padacandrikA, 'alAmbustu' iti rAmAzramI // 20. 'haTTacandraH' iti4 / / 21. '-Nastu-' iti2|| 22. 'atraM-' iti1, 'avilaM-' iti4|| pUge kramukagUvAko Jain Education Intemational Jain Education Intermational Page #576 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1953 - 1158 ] 1 kRSNaM prAntaM lAti kRSNalA / 2 guJjati zibyAM guJjA / 'guji [ avyakte] zabda ' (bhvA.pa.se.), pacAdyaci TAp / ciNoThIlinAmnI dve // drAkSA gotanI tu vyutpattiratnAkarakalitA // 1155 // mRdvIkA hArahUrAca 1 drAkSyate kAGkSyate drAkSA | 'drAkSa prAkSi dhvAkSiM ghoravAsite ca' (bhvA.pa.se.), cAt kAGkSAyAm, karmaNi ghaJ, drAkSAzabdasyA'nunAsikalopo yavAdipAThAt / rasyate drAkSA, pRSodarAdirvA / drAk kSararti kSIyate kSati 10 kSiNoti vA, "Dapratyaye sAdhuH / 2 gosta nAkAratvAt gostanI // 1155 // 2 mRdyate mRdvIkA / mRda kSode ' (kryA.pa.se.), 'mRdervo'ntazca' (haimoNA - 49 ) iti kidIkaH / 3 harati pittaM hArahUrA, pRSodarAdiH / catvAri drAkSAyAH // gokSurastu trikaNTakaH 1 zvadaMSTrA sthalazRGgATaH 1 gAH kSu vyatha" gokSuraH / 'kSuraM chedaneM' (tu. pa.se.), 'karmaNyaN '3 / 2 / 1 // / 2 trayaH kaNTakA asya trikaNTakaH / 'uraHprabhRtibhyaH kap '5 / 4 / 151 / / 3 zuno daMSTre zvadaMSTrA saMjJAzabdatvAt / 'zuno dantadaMSTrA-' ( vA20 ityAdinA dIrghaH / 4 sthasya zRGgATa iva sthalazRGgATaH / gokharUnAmAni catvAri // > girikarNyaparAjitA // 1156 // 1 girirazmeva karNo'sya girikarNI / girivaramUSikA, tatkarNatulyapattrAtmakaH parNo'syA vA | 'pAka karNa - 4 / 1 / 64 // ityAdinA GIS / 2 na parAjitA aparAjitA / giriNaInAmnI dve // 1156 // vyAghrI nidigdhika kaNTakArikA syAt 535 1 vyAjighrati upasargabalAd hinasti kaNTakitatvAt vyAghrI / 'ghrA gandhopAdAne ' (bhvA.pa.a.), 'Ato'nupasarge kaH 3 / 2 / 3 // , gaurAdiH / 2 guNaiH kaNTakairvA 30 nidihyate sma upacitA nidigdhA / 'diha upacaye' (a. u. a.), niSThA, svArthe kani, 'pratyayasthAt- '7 / 3 / 44 // itItve "nidigdhikA / 3 kaNTakAniyartti kaNTakArI / karmaNyaNi, 'TiDDhANaJ- '4 / 1 / 15 // iti GIS ( GIp ), tataH kani, 'ke'NaH '7 / 4 / 13 // iti hrasvatve kaNTakArikA / rIMgaNInAmAni trINi // amRta / vatsAdanI guDUcI ca 3 40 1 nAsti mRtaM maraNamasyA amRtA, chinnaprarohitvAt / 2 vatsairadyate vatsAdanI / karmaNi lyuT / guDati rakSati rogAdirti guDUcI / 'guDa rakSaNe (tu.pa.se.), 'guDerU[Ta]c (guDeruTac) ' (haimoNA - 120 ) ityUc / "gilonAmAni trINi // vizAlA tcindravAriNIM // 1157 // 1 vizAlA mahAphalatvAt / 2 indravadakSibhivRNoti indravAriNI, tRtIyasvaramadhyaH / 'vRJ varaNe'(svA. u.se.), grahAditvANiniH, 'Rnnebhyo GIp ' 4 / 1 15 / / / dve indravAriNyAH // 1157 // uzIraM vIraNImUle 1 uzyate uzIram, puMklI. / 'vaza kAntau' 50 ( a.pa.se.), 'vazeH kit ' ( uNA - 471 ) itIran auNAdikaH, kittvAt samprasAraNam / 2 vIraNI tRNavizeSaH, tasyA mUlaM vIraNImUlam, tatra / uzIranAmnI dve / vIraNajaTetyarthaH / yadamaraH- "mUle'syozIramastriyAm "[ amara koSaH 2 / 4 / 164 // ] | abhayamapi yaddhanvantari: 5 1. 'kRSNa' iti3 // 2. 'avyaktazabde' iti maitreyaH // 3 'drAkSyante kAkSyate' iti // 4 3pratau nAsti // ca / dhvAkSi ceti durga:' iti kSIrataraGgiNI, pR. 98 // , ' drAkSi zrAkSi dhvAkSi ghoravAsite ca' iti maitreyasAyaNau // 'Ga-' iti4 // 8 'goH sta-' iti1.2.4 // 9 'mRdeviti - ' iti3 // 10. ' kSarati' iti3. 4.5 // 11. 1 pratau 13. 'chura kSura chedane' iti3.5 // 'kSura khura vilekhane' iti svAmI, 'kSura vilekhane' iti maitreyasAyaNau // ' -rNesyA' iti4.5 // 16. 'nirdi-' iti3, mudritamUle svopajJaTIkAyAM ca 'nirdigdhikA' iti dRzyate // nAsti // 19. 'rakSAyAm' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 20. 'giloi -' iti3, 'giloya -' iti4 // 21. iti3, ' - ruNyaH' iti4 // 23. 'vAru-' iti5 / / 24 ' klIbaM' iti4 // 25. 'vIraNI-' iti5 // 17 drAkSi prAkSi ghoranivAzite 6. kSArati' iti3.4 // 7. nAsti // 12. 'hura' iti4 // 14 'gokharu-' iti // 15. ' nirdi-' iti3 // 18 4pratau ' -ruNI' itira. 4 // 26. 'ubha-' iti3.5 // 22. ' - ruNyAH ' For Private Personal Use Only Page #577 -------------------------------------------------------------------------- ________________ [ tiryakkANDa:-4 vanaspatikAyaH * 2 eDavad meSavat phaladvAreNa gajati zabdAyate eDagajaH / 'gaja zabde (bhvA.pa.se) ac / meSAkRtitvAdeDavad gajyate 30 zabdayata iti vA / 3 dadru hantIti amanuSyake Taki dadrughnaH, kSubhnAditvAnna Natvam / 4 cakrAkAratvAccakraM dadru mardayati cakramardakaH / mRda kSode ( kyA.pa.se.), Nvul / pamADanAmAni catvAri // 1158 // laTvAyAM mahArajanaM kusumbhaM kamalottaram / 1 hIyuktaM beraM mUlarUpaM zarIramasya saGkocAt hrIveram hIyuktaM gheraM kuGkumamasmAditi vA tatra / "beraM kalevare klIvaM vArtAyAM kuGkume'pi ca medinI kozaH, rAntavarga:, zro- 85] iti mediniH I 2 valyate saMkriyate gandhAntaramaneneti vAlakam / 'vala saMvaraNe'' (bhvA. 'azupruSilaTikaTikaNikhaTivizibhyaH chan' (uNA-149), 1 layati laTvA 'laTa bAlye' (bhvA.pa.se.), 10 A.se.), karaNeM ghaJ tataH kan / vADate vAlam 'vAr3a AplAvye ' (bhvA.A.se.), ac, tataH kan vA / 3 jati jalam / ac / yadvA asya kezasadRzatvAt taDghnatvAcca vAlajalaparyAyavAcyatvaM ca / yadamaraH "vAlaM hIbera barhiSTau (STho)dIcyaM kezAmbunAma ca ' [ amarakoSaH 2 / 4 / 122 / ] iti / dhanvantarizca ajAditvATTApu tatra / 2 rajyate'nena rajanam / karaNe lyuT / mahacca tad rajanaM ca mahArajanam / 3 kusyati kusumbham astriyAm / 'kusa bhUSa" (di.pa.se.), kuse- 40 rumbhoma- '(uNA- 546 ) ityumbha vA / surbhiH sautraH ghaJ / varNAdhikyAt kamalottaram / catvAri kusumbhasya // "vAlakaM vAri toyaM ca hIberaM jalamambu ca / lodhe 536 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA "uzIramamRNAlaM syAdabhayaM samagandhikam ! raNapriyaM vIrataraM (taru) vIraM vIraNamUliko // " [ dhanvantarinighaNTuH, candanAdistRtIyavargaH zro- 13 ] iti // hrIbere bAlakaM jalam / kezyaM vajramudIcyaM ca piGgamAvapanaM (camanaM kacam // 1 // " [ dhanvantarinighaNTuH, guDUcyAdiH prathamo varga:, zro- 47 ] iti trINi vAlakasya // / prapunnAstveDagaMjI daduScakramardakaH // 1158 // 1 prapuNati prapunAti vA prapunATa, pRSodarAdiH, caturthavargapaJcamadvitIyasvaramadhyaH / prapunaTastvAdyasvaramadhyo'pi / yadAha" prapunnATa prapunarakSakrI tvAvartakaH sa ca " [ ]iti / prakarSeNa pumAMsaM nAlayati surabhayati / Nala gandhe' (bhvA.pa.se.), NyantAt karmaNyaN '3 12 12 // saMyogAntalopa:, makArasya parasavarNatvena nakAra, Dalayorekatvena 'prapunnADa : ' iti dvinakAramadhyaH, tRtIyavargatRtIyAntazca / 'prapunAti prapunADa: ekanakAra: "[ ] ityanye" iti mizrAH / " + / ko sumbhyate nikucyate 4 kamalebhya uttaraM zreSThaM 5 tu gAlavo rodha - tilva - zAbara - mArjanA: // 1159 // 1 ruNaddhi vraNamiti lodhraH / rudhir AvaraNe' ( ru. u. a.), 'zUdrAdayaH (kAtantroNA 277 // ) iti rudhe ranpratyayaH, guNaH, kapirikAditvAllatvam, tatra / 3 gAlavAhaSeH prabhavati zeSe'Ni gAlavaH / galaterghaJi gAlaM galanam, "netrasrAvaM" vAti / 'uvai zopaNe' (a.pa.a.), 50 'Ato'nupasarge kaH '312 13 // iti kaH / "gAlavaH "[ ] iti mAdhavaH / 3 ruNaddhi vraNaM rodhaH / prAgvat, latvAbhAvo vizeSaH / bhiruko bhiilukvditi[vt| lodhI rodhakSa / 4 tilati snihyati aGgamaneneti tilaH / 'tila snehane' ( tu.pa.se.), tata ulvAditvAd va: [ tilvaH ] / 5 zabarANAmayaM 19 vRkSa: zAbara, tAlavyAdiH dantyAdica "sAvarAkhyAparAdhe ca 1. mUlakam' iti mudritadhanvantarinighaNTau, pR. 140, zrI - 13 // 2. 'be' iti3 // 3. 'vala valla saMvaraNe saJcaraNe ca' iti sAyaNaH // 4. 4pratau nAsti // 5 'plave' iti3 // 6. 'kai-' iti1.2.3 // 7 tulanIyo'marakoSaH 2 / 4 / 147 // 8 'ntasya lopaH iti3 // 9 ito'gre 1.2.4.5 pratiSu prajAti vA iti dRzyate // 10. gaja gaji guja guji muja ('mana' iti svAmI) 'muvi' zabdArthAH' iti 'gaja madane ca iti ca svAmyAdayaH // 11. 4pratau nAsti // 12. 'kuza saMzeSaNe' iti, 'kuse saMSe' iti 5 // 13. 'kuserU-' iti 1 2.4.5 // 14. 'subhiH ' itira / 15. 'netraM' iti4.5 // 16. zrAvaM' iti3 // 17 'pai auvai zoSaNe' iti kSIrataraGgiNyAdayaH / , "kAzakRtsnadhAtupAThe tu pai u vai zoSaNe' ityevaM trayo dhAtavaH paThyante 'u' ityayam 'avati zuSyati' ityevaM vyAkhyAyate / dra. kA. dhAtuvyAkhyAnam 1 |336, pRSTha. 52 / tadanusAra mihApi 'o' pRthagdhAtuH sambhavati // " iti kSIrataraGgiNITippaNI, pR. 141 // 18. sargeti' iti 4.5 // 19. dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivarga:. 44 Ata" zrI - 79, pR. 110 // tatra - "galaterghaJi (pA. 3 | 3 |18) gAla: | gAlaM galanaM netrasrAvaM vAyati zoSayati / pai o vai zoSaNe / (pA. 3 / 2 / 3) ityanena kapratyayaH / 'gAlavaH' iti tu madhumAdhavI // " iti dRzyate // 20. 'te' iti3 // 21. 'tilvaH' iti3 // 4 Page #578 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 537 1158-1162] vyutpattiratnAkarakalitA lobhre pApe ca paThyate"[]iti dantyAdAvajayaH / 6 mArTi 1 kaM jalamalati bhUSayati / 'alI bhUSaNAdauM' udvarttayatyaGgamanena mArjanaH / karaNe lyuTa, nandyAdilyurvA, (bhvA.pa.se.), mUlavibhUjAditvAt kaH kamalam / kAmyata 'mRjervRddhiH '7 / 2 / 114 // / SaT lodhrasya' // 1159 // iti vA / kamervRSAdibhyaH kalac / "kena malyata iti 30 atha padminyadhikAra: kamalam / 'mala malla dhAraNe'(bhvA.A.se.), 'ghaJarthe kavidhAnam'(vA- )iti kaH, 'kartRkaraNe kRtA bahulam' mRNAlinI puTakinI nalinI paGkajinyapi / 2 / 1 / 32 // iti samAsaH"[mA.dhAtuvRttiH, bhvAdiH, dhAtusaM1-2 mRNAlamastyasyAM mRNAlinI / puTakama- 323] iti mAdhavaH / kamalA lakSmIstadAzrayatvAd vA styasyAM puTakinI / ubhayatra puSkarAditvAdiniH / samUhArthe kamalam / 2 nalati badhnAti saurabhamiti nalinam / 'Nala tu 'khalAdibhyaH ini:'(vaa-4|251||)itiiniH, 'Rnno gandhe'(bhvA.pa.se.), 'drudakSibhyAminan '(uNA-208)iti bAhubhyo GIS (GIpa) '4 / 15 // iti GIS (GIp) / 3 lakAdasmAdapInan / nalaM nAlamatrAstIti, 'phalabarhAbhyA10 "nalinamatrAstIti, arzaAdyaci, gaurAdiGISi nalinI" minan(ca) '(vaa-5|2|122|| kAzikA)iti cakArAdato'pi [ ] iti kaliGgaH / "puSkarAdiSu naDazabdasya pAThAd inaci nalinam"[]iti tu paJjikA / 3 padyate lakSmIDalayorekatvasmaraNAd latve nalinI''[ ]iti somanandI / ratreti padmam / 'pada gatau'(di.A.a.), 'artistu- 40 vayaM tu "nalI manaHzilAyAM tu naline (maline) tu nalaM suha(hu)"(sR) dhRkSi-'(uNA-137)ityAdinA man / ete matam"[vizvaprakAzakozaH, lAntavargaH, zUo-6] iti vizva puNkliiblinggaaH| 4 araM zIghraM vindati arvindH(-ndm)| prakAzAt padmavacanAt nalazabdAt puSkarAditvAdinau, [samU vidadhAtoH 'gavAdiSu vide:(vindeH)sNjnyaayaam'(vaa-3|1| hArthe ] 'khlaadibhyH'(vaa-4|2|51||)inau vA nalinI" 38||iti zapratyayaH, 'ze mucaadiinaam'7|159|| iti num, [ ] ityAcakSmahe ''[ ] iti mizrAH / 4 evaM paGkajinI / aravindam / "araM vAtaM vindati "[ ] ityanye / 5 kuze yaugikatvAt kamalinIpadminIvisinItyAdayaH / kumudinI jale zeta iti ksheshym| 'adhikaraNe shete'3|2|15 // padminItyAdayaH kumudasamUhe padmasamUhe ca vartante / tathA 20 ca-"suragaja iva bibhrat padminI dantalagnAm''[kumAra ityac , 'shyvaasvaasissvkaalaat'6|3|18|| iti saptasaMbhavam 376 // ] ityAdayazca prayogAH / "padminI padma myaluk / "zetiratra sthitivacanaH, tathA (yathA) jalAzayaH" saMhatiH strIvizaSe saro'mbaje ''[medinIkozaH, nAntavargaH, iti savadharaH // 1160 // 6-7 zatasahasrazabdAbhyAmagre . zro-86] iti medini: / poiNinAmAni catvAri // pattraM yojyate, zatasahasre bahUpalakSaNam, tena zataM bahUni 50 pattrANyasya zatapatram, sahasrapattram / "zatapattrasahasrakamalaM nalinaM padmamaravindaM kuzezayam // 1160 // pattrayobhinnatve'pi padmatvena rUpeNaikatvam''["] iti mizrAH / paraM zata-sahasrAbhyAM patraM rAjIva-puSkare / 8 kesarai rAjate'sya rAjIvam / 'anyebhyo'pyupasaGkhyA'visaprasUtaM nAlIkaM tAmarasaM mahotpalam / 1161 / nm'(vaa-5|2|109||)iti vaH / 9 puSkaraM jalamAzraya tvenA'syA'stIti puSkaram / arzaAdibhyo'c / puSyati tajjalAt sagsa: paGkAt parai ruT-ruha-janma-jaiH / jale puSkaraM vA / 'puSe:(puSaH) kit'(uNA-444)iti 1. dra. TIkAsarvasvam, bhA-2, 2 / 4 / 33 // , pR.88||, padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zro-79, pR.110||, raamaashrmii24|33 // , pR.178 // 2. '-diyurvA' iti1, '-ditvAllyurvA' iti // 3. ito'gre 3pratau 'nAmAni' iti dRzyate // 4. 'padma-' iti3.4|| 5. dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, yo-266, pR.318 319 // 6. 1pratau nAsti // 7. 'vartate' iti3.4|| 8. '-nI' iti3|| 9. 'ityAdiprayogAH' iti4|| 10. '-saMtatiH' iti1, '-saGghAte' iti medinokoze, pR.89 // 11. 'saroruhe' iti medinIkoze, pR.89 // 12. '-nI' iti3|| 13. 'poiNa-' iti3|| 14. 'viza-' iti3.5 // 15. '-naM' iti1.5 // 16. kSIrataraGgiNyAmasya dhAtoSTippaNI draSTavyA, pR.81, dhaatusN-346|| 17. 'vRSAdibhyazcit'(uNA-106)ityuNAdigaNasUtram // 18. "kena malyate iti kamalam-'ghabarthe kavidhAnam' iti kaH, 'kartRkaraNe kRtA' iti samAsaH" iti mA.dhAtuvRttau, bhvAdiH, dhAtusaM-323, pR.141 / / 19. 'nala' iti1|| 20. 'zatpra--' iti3 / / 21. ito'gre 1.2.4.5pratiSu 'tudAdibhyaH zaH' iti dRzyate // 22. 'vAntaM' iti1.2.3 / / 23. ito'gre 3pratau 'aravindaM' iti dRzyate // 24. dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zrI-267, pR.320|| 25. '-tve' iti1.4|| 26. 'keza-' iti5 / / 27. 'kesararAjya: santyamya' iti1.2|| 28. '-nA'sti' iti1, -nA'stIti' iti4|| 29. 'Adyac' iti4|| Jain Education Interational Page #579 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 538 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDa:-4, vanaspatikAya: karan / 10 visAt prasUtaM visaprasUtam, cturthvrgaadyaantH| 1 athetyanantaram / raktaM ca tat saroruhaM ca rakta- 30 "sa snuH payaH papuranenijurambarANi jakSurvizaM dhRtavikA- saroruham, tatra // 1162 // 2 raktaM zoNamutpalaM raktotsivisaprasUtAH''[zizupAlavadham, sargaH-5, zrI-28] iti palam / 3 kokAMzcakravAkAn nAdayati kokanadam / maaghH| turyavargapaJcamAnto'pyayam, visaprasUnamiti / visaM naderantarbhAvitaNyarthAt pacAdyac, pRSodarAditvAd hrasvatvam / mRNAlam, tasya prasUna puSpaM visaprasUnamiti / 11 nalati trINi raktakamalasya // nAlIkam , astriyAm / gauDastu "zarAbjayoH''[] iti etAni mRNAlinItyAdIni kokanadAntAni suurypuNsyaah| 12 "tAmaraM ghRtamambu ca"[]iti rudrH| tatra vikAsIni, atha candravikAsina Ahasasti tiSThatIti taamrsm| 'Sasa svapne'(a.pa.se.), kairaviNyAM kumudvatI / 'anyebhyo'pi (anyessvpi)-'3|2|101||iti ddH| "durjana 1 kairavANi santyasyAM kairvinnii| 'ata ini10 iva tAmarasaH''[] iti vAsavadattAyAM vasantavarNanAyAm / tAmaH saprakarSoM raso'syeti vA / tAmaH prakarSArthastAra tthnau'5|2|152 // itIniH, 'Rnnobhyo ngiip'4|15 // , 40 tamyavaditi, tAmyadbhirbhRGgai rasyate iti pRSodarAdirvA / 13 tsyaam| 2 kumudAni santyasyAM kumuvatI / 'kumuda ndd-"4|287|| iti Dinmatup, 'ugitshc'4|1|6 / / iti mahacca tadutpalaM ca mahotpalam // 1161 // 14-25 tat GISa (ngiip)| kumuditi vyaJjanAntAd vA / 'tadasyA-' kamalaM jalazabdAt sara:zabdAt paGkazabdAcca paraiH ruT1ruharajanma3jai:4 ucyate, jalaruTa, jalaruhI. jalarUMhItyAdi. 5 / 2 / 94 // iti matup / dve candravikAsikamalasya // jalaruham, jalajanma, nakArAntaH, jalajam / evaM saro- utpalaM syAt kuvalayaM kuvelaM kuvalaM kuvam ruTa, saroruham , sarojanma, sarojam, paGkaTa, paGka // 1163 // ruham, paGkajanma, paGkajam / evametAni dvAdazapUrvaistrayo 1 utpalati udgacchati utpalam, puMklI. / 'pala dazabhirmIlitAni paJcaviMzatinAmAni // gatau'(bhvA.pa.se.), ac / 2 ko pRthivyAM valate kuvaatha padmavizeSAnAha layam / 'vala valla saMvaraNe (bhvA.A.se.), 'valipuNDarIkaM sitAmbhojameM mali-'(uNA-539)iti kayan / "korvalayamiva zobhA- 50 karatvAt''["]iti svAmI / kau valati prANitIti vA / 1 puNDayati bhUSayati jalamiti puNDarIkam / 'vale: kayan'( )iti bAhulakAdato'pi kyn| "kutsito 'puDi bhUSAyAm' 'puMDi ca'('maDi bhUSAyAm' 'puDi ca') (bhvA.pa.se.), 'pharpharIkAdayazca'(uNA-460) ityarIka: bahirvalayaH patraveSTanamasya''[] iti shriibhojH| 3 ko velati ( kan) / puNati maGgalyatvAd vA / 'puNa karmaNi zubhe kuvelm| 'vetR gatau (bhvA.pa.se.), ac| 4 kavate bhRGgAca'(tu.pa.se.), 'puNe?rak mugAgamazca'( )itIkan / 2 rArAvairiti vA [kuvalam] / 'kuG zabde (bhvA.A.a.), sitaM zuklamambhoja sitAmbhojam / dve dhavalakamalasya // 'korvA'(haimoNA-469)iti kidalaH, punapuMsako'yam / gauDa stu "kuvalo badarotpale"[ ] iti puMsyAha / 5 ko pRthivyAM atha raktasaroruhe // 1162 // vAti. katsitaM vAtIti vA kuvam / 'vA gatigandhanayoH' raktotpalaM kokanadam (a.pa.a.), 'anyebhyo'pi-'(vaa-3|2|101||) iti DaH / 1. '-sUnAH' iti mudritazizupAlavadhe, pR.125 / / 2. dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zrI-268, pR.320 // , raamaashrmii1|1050 // , pR.137||, tayo: "tAmaraM ghRNamarNazca" iti dRzyate // 3 '-nam' iti1.2|| 4 '-styasyeti' iti4|| 5. tulniiyo'mrkossH1|10|41-42|| 6. 'parpha-' iti1, 'parpa-' iti3.5|| 7 'puNe' iti1 // 8 'puNa karmaNi zubhe' iti maitreyasAyaNau // 9 '-tyAnantarye' iti4|| 10. '-nandanam' iti4|| 11. 'GIS' iti4.5|| 12. 1.2pratyornAsti // 13. 'GISi' iti3 // 14 -ntatvAd' iti3|| 15. 'vala valla saMvaraNe saJcaraNe ca' iti sAyaNaH // 16. svAmikRtA'marakozaTIkAyAM na dRzyate // 17 dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zo-264, pR.316 // , 1pratau 'svAmI' ityasya sthAne 'vA' iti dRzyate // 18. dra. ama.kSIra.1937 // , pR.68|| 19. veluityAdidaNDako'yaM dhAtumaitreyasAyaNasammatazcalanArthakaH // 20. adhiko'yaM pratibhAti // 21. 'ku' iti1 // , 'ghuGa kuG uG zabde' iti svAmI, 'ghuGa kuG uG DuG zabde' iti maitreyaH, 'kuG ghuG uDuG zabde' iti sAyaNaH // 22. 'vAnti' iti1|| satyAdidaNDako'yaM dhAta , 'ghuGa kuG uGza iti saaynnH|| Jain Education Intemational Jain Education Intemational Page #580 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 539 15 1162-1165] vyutpattiratnAkarakalitA atrotpalazabdasya sAmAnyena padmakumudAdiSu vRttiH, ata eva hallakaM raktasandhyake // 1164 // mahotpalamiti padmasya saMjJA / ata eva sAmAnyavRttitvAnnIlAbje'pyetayovRttidRzyate / tathA ca "indIvare mAMsazUnya 1 hallati ghUrNate hallakam / 'halla bhramaNe' utpalaM kuSTabhUruhe ''[ ]iti rabhasaH / zyAma (zyAma) ziti- ( ), kvun / "hlAdayatIti, pRSodarAditvAdItve hallI- 30 kaNThanIlaM kuvalayamindIvaraM ca nIlAbjam''[ ]iti nAmamAlA sakamapi"[]iti mizrAH / 2 sandhyeva raktaM raktasandhya[ca / nanu yadyevaM kathamutkalamityukte nIlotpadAdiSveva baddhi- kam / ivArthe kan, 'ke'NaH '7 / 4 / 13 // iti hrasvatvam, rjAyate na padmAdau ? iti cet, ucyate / yathA sAmAnye'pi ___ 'vaahitaagnyaadissu'2|2|37 // iti "raktAna sandhInakati dhAnyArthe dhAnyamityukte kamalAdiSu] evaM baddhirbhavati. na gacchati vyApnotIti raktasandhyakam / 'aka aga kaTi kumudAdAvevamihApi ityadoSaH''[]iti svAmisarvadharAdayaH / lAyAM gatau'(bhvA.pa.se.), mUlavibhUjAditvAt kaH"["] 10 paJca candravikAsikamalasya // 1163 // iti paJjikA / tatra / dve raktotpalasya // 1164 // etadvizeSAnAha saugandhikaM tu kahAram zvete tu tatra kumudaM kairavaM gardabhAhvayam / 1 sugandhyeva saugandhikam / svArthe 'vinayA1 tatra zvetotpale, kau modata iti kumudam, astri dibhysstthk'5|4|34|| iti Thak / "zobhano gandhaH sugandhaH, yAm / mUlavibhujAditvAt kaH / kAmyata iti vA / 'kamu se zIlamasyeti, 'zIlam' iti Thak"["] iti tu sarvA- 40 kAntau'(bhvA.pa.se.), baahulkaadudH| kumud dakArAnto'pi / nandaH / "zobhano gandhaH prayojanamasyeti, 'pryojnm'5|1| 2 ke jale rautIti / 'ru zabde'(a.pa.se.), ac, 'tatpuruSe 109 // iti Thak''["] itynye| yathA "sarassu raajhNsaabhkRti-'6|3|14 // iti saptamyalaka, keravo haMsaH, tasyedaM saugandhikasugandhiSu''[ ] iti| "sasaugandhikaprasArA virApriyamiti kairavam / karoti sukhaM vA, pRSodarAdiH / 3 garda- jante'ntarvipaNayo bahizca salilAzrayAH "[ ] iti campUgadyam / bhasyA''hvayo'sya gardabhAhvayam / "kairavaM gatakAntaM ca gardabhaM 2 "kasya jalasya hAra iva zobhAkaratvAt , pRSodarAdi20 kumudaM kumut''[ ] iti mAdhavaH / trINi zvetotpalasya // cAt kalhAra: ''[ ] iti svAmI / "ke jale hlAdate nIle tu syAdindIvaram sukhaM tiSThatIti nairukte dakArasya rephe kalAram''[ ] iti tu paJjikAdayaH / zAradaM zuklaM" caitat / utpalavizeSo1 nIle utpale, indati paramaizvaryeNa yojayati / 'yam / kairaviNyAdIni kalArAntAni candravikAsIni // indirlakSmIH / 'idi paramaizvarye'(bhvA.pa.se.), 'aca i:' (uNA-578), 'kRdikaaraat-'(gnnsuu-411|45 // ) iti bIjakozo varATakaH / 50 GISi indI, tasyA varamiSTam indIvaram / "indriyamA- karNikA vRNoti saurabhyAtizayAditi, pRSodarAdirvA''[ ]iti svAmI / 1 bIjasya koza AdhAraH biijkoshH| "bIjaekaM nIlotpalasya // sya koSaH pAtramAdhAro bIjakoSaH''[] iti mizrAH / 1. ito'gre 3pratau 'tu' iti dRzyate // 2. dra. TokAsarvasvam, bhA-1, 1 / 10 // 36 // , pR.202||, padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zUo-264, pR.316 // , rAmAzramI 1 / 10 / 37 // , pR.136 // 3. ito'gre 3pratau 'vA' iti dRzyate // 4 dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zro-264, pR.316 // 5. 'kai-' iti4|| 6, ito'gre 1pratau 'kairavam' iti dRzyate // 7 'gardhabhAntaM' iti3|| 8 dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zrI-265, pR.317 // , tatra 'gatakAntaM' ityasya sthAne 'gandhakAntaM' iti dRzyate // , raamaashrmii1|10|37 // , pR.136 // , tatra 'gatakAntaM' 'kumut' ityasya sthAne krameNa 'candrakAntaM' 'kumude' iti dRzyate // 9. svAmikRtAmarakozaTIkAyAM na dRzyate // 10. dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zo-265, pR.317 // , tatra-'"indriyamAvRNotIti pRSodarAditvAd (paa.6|3|109||)indiivrm" iti svAmI" iti dRzyate // 11. '-te' iti3.4.5|| 12. kSIrataraGgiNyAdAvayaM dhAturna dRzyate // 13. ito'gre 3pratau 'vA' iti dRzyate // 14 dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zo-264, pR.315316|| 15. tulanIyo'marakoSaH2510 // 36 // 16. 'su-' iti3 / / 17 dra. anekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA-2, 4 / 42 // , pR.328|| 18. svAmikRtAmarakozaTIkAyAm-"ke hlAdate kalAraM, zAradaM zuklaM caitat / " ityeva dRzyate, 1937 / / , pR.67 / / 19. dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, dho-264, pR.315|| 20. 'zulkye' iti5 // 21. ito'gre 5pratau "bIjakoSaH'' iti dRzyate // 22. '-Sam' iti3 // Jain Education Intemational Page #581 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 540 - abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDa:-4, vanaspatikAyaH "koSo'strI kuDmale pAtre''[ medinIkozaH, SAntavargaH, zro- kusumakezarasarojamukhI''[ ] iti iti vAsavadattAyAM tAla10] iti mediniH| 2 viyate dalairiti virATaH / 'vRJ varaNe' vyamadhyo'pi dRzyate / tatra ke jale zIryata iti vyutpAdyam / (svA.u.se.), bAhulakAdATac , tata: svArthe kani vraattkH| dve kamalakesarasya // varamaTatIti, Nvuli vA / varaM dalAnAM vRttimaTati vyApnotIti, . saMvartikA tu syAnnavaM dalam / saMjJAyAM kvun vA / 3 asatyapi karNabhavatve rUDhazabdatvAt 1 samyag varttate vardhata iti saMvarttikA / 'vRtu karNe bhavA karNikA / 'krnnllaattaat-'4|3|65 // itIkan varttane'(bhvA.A.se.), Nvul / "saMvarttayati veSTayati" (iti khH)| trINi kamalakarNikAyAH // [am.kssiir.1|10|44 // ] iti bhaTTaH / saMvartirapi, "saMvartti navapatrikA"["] iti vopAlitAt / "padmAdInAM navodbhinnaM padmanAlaM tu mRNAlaM tantulaM visam // 1165 // dalaM sryntrikaakhym''[abhi.svopjnyttiikaa4|1163 // , (ama. 1 padmasya nAlaM padmanAlam / 2 mRNyate hiMsyate kssiir.1|10|43||)] iti mUlaTIkA / yadAha-"navyadale 40 10 bhakSaNAdyarthaM mRNAlam, trilinggH| 'mRNa hiMsAyAm'(tu... saMvarttikA bhavet''[ ] iti / "saMvarttikA zaivalapallicitrA" pa.se.), 'timi(tami)viziviDimaNi-'(uNA-115)ityA [naiSadhIyacaritam, sargaH-8, zo-76] iti zrIharSaH / ekaM dinA kAlan / "mRNAlIti svalpA mRNAlajAtiH, gaurAdiH" kamalanavapatrasya // []iti srvdhrH| "mRnnaalmstriyaam''[amrkossH1|10|| 42 // ] iti tvmrH| "sAndraM candanamaGgako valayitA pANau karahATaH ziphA ca syAt kande salilajanmanAm mRNAlItatA''[ ]iti raajshekhrH| 3 tantUn lAtIti tantu // 1166 // lm| 4 visyate preryate visam / "visa preraNe'(di.pa.se.), 1 karAn hastAn hATayati dIpayarti karahATaH / ghabarthe kH| visati (visyati) utkaNThayati grahaNArtha- 'haTa dIptau'(bhvA.pa.se.), NijantaH, 'krmnnynn'3|2|1|| / miti| 'igupdh-"3|1|135 / / iti ko vaa| vetIti vaa| kaM jalaM rahayati tyajati karahaM padmama, tatoTati bahirgacchati 'vI gatyAdau '(a.pa.a.), 'paTivIbhyAm-'(haimoNA-579)iti karahATa iti vA / kena jalena rahyate, 'raha tyAge'(bhvA.pa.se.), 20 sk| dntyaanto'ym| tathA ca "haMsapaGkiriva visaMvAdinI" ghabarthe kaH, karaho marustamaTati, 'krmnnynn'3|2|1||, svArthe 50 []iti vaasvdttaashruussH| "visinIkandAbhidhAyi visam" kani karahATaka iti vA / 2 zete ziphA, zIGaH phak ["] ityuussmvivekH| "mRNAle tu visaM vizam"["]iti hrasvazca bAhulakAt / zIyate jJAyate vA / 'zi nizAne' dvirUpakoSAt tAlavyAntamapi / catvAri pdmnaalsy||1165|| (svA.u.a.), 'halazca'( )iti cAt phk| ziphA tAlakiJjalkaM kesaram vyAdiH / 3 kanati kandaH, puMklI. | "payodhare sasyamUle 1 kiJcijalatyapavArayati kiJjalkama / 'jala sUraNe kandamastriyAm''[]iti gauDaH / "kando'strI"[ama. apavAraNe'(cu.pa.se.), puMklIbaliGgo'yam / 2 ke jale kssiir.1|10|43 // ] iti kSIrasvAmI ca / 'kan dIptau (bhvA. sarati kesaram, puMklI. / "kesaro'striyAm''[amarakoSaH pa.se.), 'zAzapibhyAM dan-'(uNA-537)iti bAhulakAdato'pi 1 / 10 / 43 // ] ityamaraH / 'sR gatau'(bhvA.pa.a.), ac, dan / salilajanmanAM padmAdInAM kande muule| kandazabda: "hldntaat-'6|3|9|| ityaluk / dantyamadhyo'yam , "savi- sAmAnyena sarveSAM mUlaparyAyaH / tathA ca haimAnekArthaH "kando30 tRkisalayakesarasabhAH ''[ ] iti sabhedAt / "Andola- 'bde sUraNe sasyamUle ''[anekArthasaGgrahaH 2 / 221 // ] iti / 60 1. 'vRta-' iti1, 'vrAta-' iti4.5 // 2. 'prApno-' iti5 // 3. 'karNe-' iti3.4|| 4. dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zrI-270, pR.321 // 5. "athAstriyAm / mRNAlaM visam" ityamarakoSe // 6. 'viza' iti1.3.5 // 7 'viza' iti1.3|| 8. 'visayati' iti1 // 9. 'veti eti' iti4|| 10. dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, tho-270, pR.322 // 11. 'vizaM' iti1.2.3|| 12. 'visam' iti1 // 13. 'mRNAlasya' iti3 // 14. '-ntya-' iti4|| 15. '-raH' iti4|| 16. dra. raamaashrmii1|10|43 // , pR.139 // 17 'Ado-' iti1.4, 'aMko-' iti3|| 18. dra. padacandrikA, bhA 1. vArivargaH, zrI-270, pR.323 // , tatra-'AndolakusumakezarareNumuSI" iti dRzyate // 19. '-te' iti1|| 20. dra. TIkAsarvasvam , bhA-1, 1 / 10 / 42 // , pR.206|| 21. '-jale' iti1|| 22. 1pratau nAsti // 23. 'tyajayati' iti1|| 24. 'nizAmane' iti2.3.4.5 // 25. 'kvip' iti // 26. 'pAyo-' iti4, 'pAtho-' iti5 // 27 'kanI dIptikAntigatiSu' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // Jain Education Intemational Page #582 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1965-1968 ] tata ete kamalamulanAmnI eveti kandAdbhedaH / yanmahezvaraH"karahATo'bjakandaM syAt puSpavRkSaprabhedayoH "[ vizvaprakAzakoza:, TAntavarga:, zro- 61] iti dve kamalakandasya / / 1166 / / utpalAnAM tu zAlUkam vyutpattiratnAkarakalitA 1 utpalAnAM candravikAsikamalAnAM kande zalati (zalate) calati svasthAnAt saMviyate vA zAlUkam klIye 'zala calaM saMvaraNe (bhvA.A.se.), 'zali maNDibhyAmUkaN' (uNA 482), NitvAd vRddhiH dhanvantaristu"padmamUlaM tu zAlUkaM zakalaM karahATakam / zAlInAM (zAlInaM) padmakandaM jalAlUkaM nigadyate // 1 // " [ dhanvantarinighaNTuH karavIrAdicaturthI vargaH zro- 144 ] ityabhedenAha / [ ekaM candravikAsakandasya ] // 10 nIlyAM zaivAla - zevale / zaivAlaM zaivalaM zepAlaM jalAcchUka - -nIlike / / 1167 / / 1 1 nIlAMta nIlI 'NIlaM varNe (dhvA.pa.se.), ac gaurAdiH / nIlI varNena vA tasyAm 2-4 zete tiSThatyambhasi zaivAlam, zevalam, zevAlam / 'zIGo vAlaJ (valaJ) 'valan vAlanaM ' (mara. kaNThA. 2 / 3 / 131 // ) iti vAla (vala - ) 20 AdipratyayAH / 5 zevalameva zaivalam / svArthe'Na zaivAlaM zaivalamiti dvayaM drAviDApekSayA / 6 japAditvAd vasya patve zepAlaM ca / " zepAlo jalanIlikA [] iti vAcaspatiH / 7-8 jalazabdAdagre zUkanIlike yojyete, jalasya zUkamiva jalazUkam / nIlatvAt jalaM nIlayati jlniiliiN| 'karma '3 2 11 // tato GIS (GIp ), tata: kan [ jalanIlikA ] / zaivalAdyAH SaDapi puMnapuMsakAH / aSTau zaivAlasya // 1167 / / dhAnyaM tu saMsyaM satyaM ca vrIhiH stambakarizca tat / 4 541 / 17 .18 1 dhanyate dhAnyam dhana dhAnye ' ( ju.pa.se.), 'RhalorNyat '3 / 1 / 124 // dadhAti sattvAniti vA / dadhAteryat tuT ca klIbe'yam / " dhAnyaH puMsi [ ] iti buddhi - 30 sAgarAcAryAH / 2 sasyante sukhamaneneti sasyam / pasa svapne' (a.pa.se.), 'mAcchAsasisUbhyo yaH ( uNA - 549 ) iti yaH / takisasi ( zasi ) cati- ' ( vA 311 197 / / ) ityAdinopasaGkhyAnAt kaSi ( kyapi) vA / sasyaM dvidantyam, "traMsanaM sIsakaM [ sasyaM] srastaM sAdhvasAdhvasam "[ ] ityUSmavivekAt / " zasu hiMsAyAm ' (bhvA.pa.se.) ityasya tAla - vyAdirapi "[ ] iti vrnndeshnoN| 3 sItayA saGgataM sItyam / 'nauvayodharma-4 14 191 // iti yat / 4 vairhatyupacayaM gacchati vrIhiH / vRhi vRddhI' (bhvA.pa.se.), 'igupadhAt kit' (uNA559) itIn, nairukto vrIbhAvazca / vrINAti vrIyate vA / 40 'vrI' varaNe' (kryA.pa.a.), 'triyo (vrIyo) hik' (haimoNA710 ) iti hi 5 stambaM karoti stambakari: / 'stambazakRtorin '3 / 2 // 24 // itIn / puMsyetau / paJca sAmAnyena dhAnyasya / tAni ca saptadaza / yadAhuH"vrIhiyavora masUro3 godhUmo4 24 25 mudga5 mASa6 tilacaNakAH 8 / 26 aNavaH 9 priyaGgu10 krodrava11 - makuSTakA : 12 zAli13 rADhakyaH 14 // 1 // kiJca ku (ka) lAya 15 kulatthau 16 zaNa17 saptadazAni dhAnyAni / " [ ] iti // atha dhAnyavizeSAnAha 4 9. ito'gre 2.4pratyo: 'dve' iti dRzyate // 2. 'vala' iti3.4 // 3 'zala calanasaMvaraNayo:' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 4 maDi iti3.4 // 5 ' zIlAnaM' iti1, 'zAlAdInAM' iti // 6 'ca' iti dhanvantarinighaNTau pR. 220 // 7 'nIla' iti3. 4.5 // 8 5 pratau nAsti // 9 - valajvAlaJ' iti3.4 // 10. ' zIGo dhuklakvalajvAlana: ' (uNA - 478 ) ityuNAdigaNasUtram // 11. 'zaivA -' iti5 // 12. 'zaivalo jalanIlikA' iti vAcampatiH " iti padacandrikArAmAzramyoH krameNa bhA-1, vArivargaH, zro- 266, pR. 318 // 1 / 10 138 // , pR. 137 // 13. 'yojyau' iti3, 'yojyate' iti5 / / 14. nIlikA' iti // 15. 'GISi' iti5 // 16. 'zai-' iti5, 'se' iti1.4 // 17 nye' iti3 // 18. 'buddhisAgaraH' iti4 // 19. 'Sasa svapne' iti 1 pratau nAsti // , 'Sasa svane' iti svAmI, 'Sasa Sasti Svapne' iti maitreyaH, 'svapne' iti sAyaNaH // 20. sasibhyo' ityuNAdigaNe // 21. dra TIkAsarvasvam bhA- 2 24 115 // pR.66 // tatra - ' - dirapi' ityasya sthAne ' dyapi ' iti dRzyate // , padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zro- 61, pR. 87 // 22. 'vRM-' iti3.4.5 // 23. ' - tvAt' iti1.2.5 // 24 'vrIJ' iti5 // 25. 'bha-' iti1.2 // 26. vA:' iti2 // 27. ama. kSIra. 2 / 9 // 15 // pR. 209 // svopajJaTIkA 4 / 1168 // pR. 262 // 28. 'azU vyAptau' iti svAmI, 'azU vyAptau saGghAte ca' iti maitreyasAyaNau // 29. ' - vrIhau' iti3|| AzuH syAt pATalo vrIhi: " 1 aznute vyApnotIti AzuH puMliGgaH / 'azUG vyAptau ' (svA.A.se.), 'kRvApAjimisvadisAdhyazu (-zU - ) bhya uN' (uNA - 1 ) ityuN / "AzuvrIhauM' pATalo 'nyaH zvetarakto 50 Page #583 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 542 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 'nyaliGgavAn''[]iti rudraH " tRNabIje tu zyAmAko vrIhirAzu caM pATala: "[ ]iti paryAye klIbaliGgamAzu / tathAnekArtheSu "Azu syAd brIhizIghrayo: "[]iti ratnamAlAmAdha vena klIbaM paThitam / "pATalo vrIhirAzu ca " [] iti tantrA - ntaraM ca / 2 pATalavarNayogAt pATalaH / 3 barhati upacayaM gacchati vrIhiH / 'vRhi vRddhau ' (bhvA.pa.se.), 'igupadhAt kit' (uNA - 559) itIn nirukto vrIbhAvazca sAmAnyato grIhinAmAni AzurityAdIni trINi / 'cokhA' iti bhASA // SaSTikAdidhAnyavizeSanAmAnyamUni tAnyeva spaSTayatigarbhapAkI tu SaSTika: / / 1168 / / 9 garbhe pacyate svayamevetyevaMzIlo garbhapAkI / NiniM nyakvAditvAt kutvam / garbhapAkiNI, garbhapAkiNaH ityAdi / 2 SaSTirAtreNa pacyata iti SaSTikaH, AdyasvarAdiH / `yavayavakaSaSTikAd yat '5 // 2 // 3 // iti nirdezAt sAdhuH / sthalajo'yam / sAThIcokhAnAmnI haiM // 1168 // zAlayaH kalamAdyAH syuH " 1 zanti zAlayaH puMliGgaH 'zala gata" (bhvA. pa.se.), 'kamivami- ' (haimoNA - 618 ) iti NidiH / kalama Adyo yeSAM te kalamAdyAH zAlaya ucyante / " zAlistu 20 gandhamArjAre kamalamAdiSu ca smRtaH " [vizvaprakAzakozaH, lAntavargaH zro 49 ] iti mahezvaraH // tAn spaSTayannAha kalamastu kalAmakaH / 1 kati mAdyatyaneneti kalamaH 'kaDa made' (bhvA. [ tiryakkANDa 4, vanaspatikAya: pa.se.), 'kardikaDoramaH ' ( ) ityamaH / 2 kalAM kalA(la)nAmamarta kalAmakaH / Nvul / kalamazAlinAmnI dve // lohito raktazAliH syAt 1 lohitaH varNena [ raktazAlinAmaikam ] // mahAzAliH sugandhikaH ||1169 // 1 mahAzcAsau zAlizca mahAzAliH / 2 zobhano 30 ganadho'sya sugandhiH / 'gandhasyedutpUtisusurabhibhya: '5 / 4 / 135 // itIn ke sugandhikaH / svArthikakAbhAve sugandhiH, tRtIyasvarAnto'pi girizabdavad rUpaiH [jJeyaH ] / rAjazAlirapi 'raoNyabhoga' athavA 'devajIra' ityAdibhASA / ete kalamAdyA jalajA: 'cAvala' iti prasiddhasya jAtayaH / yadamara:"zAlayaH kalamAdyAzca SaSTikAdyAzca puMsyamI "[ amarakoSaH 2 / 9 / 24 // ] iti / tathA ca kSIrasvAmI "kalamAdyAH, ihAdizabdAd rAjazAlyAdyA: jalajAH, SaSTikAdyAH, ihAdizabdAt kaTphalAdyai (kakkolAdyAH) sthalarjI: "[ ama. kSIra 2 / 9 / 24 // ] iti / mahAzAlinAmnI dve // 19169 // 2 vo haryapriyastIkSNazukaH 22 1 yautIti yavaH / 'yu mizraNe ' ( a.pa.se.), pacAditvAdac / 2 hayAnAM priyaH hayapriyaH / 3 tIkSNaH zUkaH 23 "kiMzArurasya tIkSNazUkaH / yavanAmAni trINi // - tokmastvasau harit / 24 1 asau yavaH harinIlaH, tujyata iti tokmaH, kavargAdyapaJcamavargapaJcamAntaH / tuji hiMsArtha: (bhvA.pa.se.), bAhulakAnman, guNe kutve ca / " tujyate' tokama:' [ama.kSIra. 2 / 9 | 16 // ] iti svAmI / nIlAyavanAmaikam // 26 4 1. dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zro-588, pR.668 // tatra- " pATalo nA" iti dRzyate // 2. ' jaM' itira, 'jeSu zyA-' iti3 // 3. ito'gre 3.5 pratyoH " iti tantrAntaraM ca pATalavarNayogAt pATalA, barhati upacayaM gacchati, 'vRhi vRddhau " iti pATho dRzyate // 4 dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavarga:, zro- 588, pR. 669 // , rAmAzramI 2 / 9 / 15 // pR. 404 // 5 ' -lAM' iti, 'lAyAM' iti2 // 6 2.3. 4pratiSu nAsti // 7 'dhatvAt' iti1.2.4.5 // 8. kAH' iti5 / / 9. 'NiniH' iti3 // 10 1.2.4.5 pratiSu nAsti // 11. ti' iti4 // 12. 'zala gatau' iti 1.2.5 pratiSu nAsti, 'zala hula patlR gatau' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 13. ra:' iti5 / / 14. 'kalati' iti3, 'kacchati' iti5, atra DalayoraikyaM bodhyam // 15. 'kalAmakati' iti3 // 16. sarvAdarzeSvito'gre zrokasyA'rdhacaraNaM dRzyate, tasya vibhAgaM kRtvA svopajJaTIkAsamma tapAThAnurodhena sthApito'trA'smAbhiH // 17. 'ca' iti 4pratau na dRzyate // 18. 'rAja-' iti3 // 19. 'kalamAdyAH' iti1 // 20. svAmikRtAmarakoSaTIkAyAm- "zAlyate zAliH / kalyate kalamaH / AdyazabdAd rAjazAlyAdyA jalajAH / SaSTikAH SaSTirAtreNa pacyante / AdyazabdAt kakkolAdyAH sthalajAH / amI iti puMliGganirdezAnmASAdyAH zAlyantAH puMsi" iti dRzyate, 2 / 9 / 24 // pR. 205 // tathA trivendrasaMskaraNe 'Adya-' ityasya, 'kakkolAdyAH' ityasya ca sthAne krameNa 'Adi-' iti, 'kajaTAdyA:' iti ca dRzyate, bhA-3, 219 124 // pR.170 // 21. pacAdyac' iti3.4 // 22. 'kiMsA-' iti3 // 23. 'yavA-' iti1 / / 24. 'tukya-' iti4 // 25. ito'gre 5 pratau 'iti' iti dRzyate // 26. 'naH' iti 1 2 // , " tujyate tokmaH, tujihiMsArtha: " iti ama.kSIrasvAmiTIkAyAm 2 / 9 / 16 // pR. 203 // " 40 Page #584 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1168-1172 ] maGgalyako masUraH syAt 1 maGgale sAdhuH / tatra sAdhuH 42498 // iti yat tataH svArthe kan maGgalyakaH / ahaviSyatvAdamaGgalyatve'pi maGgalavat maGgalyakaH / 2 masyati pariNamate masUraH puMklIvaliGgaH masI pariNAme (di.pa.se.), 'kharjipiJjAdibhya kairolacI ' ( uNA 530 ) ityUra : masUro dIrghamadhyaH / hrasvamadhyazca / 'maseruran ' ( uNA - 681 ) ityuraM / "vezyAyAM vrIhibhede ca masUrA masurA striyAm / mesUramasurA puMsi dvAvetAvapi caitayoH // 1 // " 10] [] iti rabhasaH / masUranAmnI dve // / / kalAyastu satInakaH // 1170 // hareNuH khaNDikazca 4 1 kaM vAtaM lAti / 'Ata:- '3 / 2 / 3 // iti kaH, 'AtaH - '7 / 3 / 33 // iti yuk kalAyaH / kalAmatIsAramayate vA / 2 sIdantyanena satInakaH / pRSodarAdiH / "sAtInakakSa" iti mAdhavI "san jIvI, vAtaprakopakatvAt sati inaH satIno vAyuH / saMjJAyAM samAsaH, 'haladantAt 6 3 19 // iti sptmyluk| satIno vAyustaM kAyati bodhayati satInaka: "[]iti vyAkhyAmRtam // 1120 70 // 3 harati ceto hareNuH 'hRJ haraNe ' ( bhvA. u. a.), 'kRhabhyAmeNuH '(uNA-158) iti eNuH puli 4 khaNDanaM khaNDo vidAraNam / 'khaDi vidAraNe' (dhvA.A.se.), 'khAMDa bhede ' ( cu.u.se.) vA, ghaJ, tadyogAt uni khaNDikaiH / "kalAyastrikaTaH proktaH satIno vartulo mataH / hareNuraGkaTo jJeya "[]irti vyADi: / "hareNuH strI reNukAyAM sa tu puMsi satInakaH "[ ]iti rabhasAd hareNuH puMsi " ["] iti mizrAH / trINi kalAyasya / 'tiuDA' ityAdibhASA // atha carNako harimanthakaH / 16 vyutpattiratnAkarakalitA 543 1 caNyate azvAdibhyo dIyate caNakaH | 'caNa dAne ' (bhvA.pa.se.), ' -zilpisaMjJayo: - ' ( uNA - 190 ) iti 30 kvun| 2 haribhirazvairmadhyate harimandhaH / 'mantha viloDane ' ( kyA.pa.se.), karmaNi ghaJ, svArthe kani harimanthakaH / "harayo'zvAsteSAM manyo viloDanaM janayatIti / anyeSvapi '3 / 2 / 101 // iti ipratyayai harimanthana iti cavargatRtIyopadho'yam "[ ] iti mizrAH / caiNAnAmnI dve // moSastu madano nandI vRSyo bIjavaro balI / // 1171 // 1 mIyate mASaH, puMklIbaliGgaH / mA mAne' (a.pa.a.), sapratyayaH, suSAmAditvAt Satvam / 2 madayati madanaH / madI harSe (di.pa.se.), NijantaH, nandyA- 40 divAllyuH / 3 nandayatyavazyaM nandI 'Tunardi samRddhI' (bhvA.pa.se.), Avazyake NiniH / naindinAvityAdi / 4 vRSAya maithunAya hito vRSyaH khalayavamASatilavRSa- ' 5 / 1 7 // iti yat / vRSyate tailAdineti vA / 'vRSu secane ' (dhvA.pa.se.), 'vibhASA kRvRSoH '31 // 120 // iti kyap / 5 bIjeSu varo bIjavara: / bIjaM zukraM vRNotIti vA / 'vR varaNe' (svA.u.se.), pacAdyac / 6 baraM reto'styatreti barI / 'ata iniThanau 5 / 2 / 115 // itIni:, ralayoraikye balI / SaD mASasya, 'uDadai' iti bhASA // 1171 // mudrastu prathano lobhyo balATo harito hariH / 25 9 modate'neneti mudraH / 'muda harSe' (dhvA.A.se.), 'gan gamyAdeH (gamyadyoH) (uNA 120 ) iti gan / 2 pratha prathanaH / 'pratha vistAreM' (bhvA.A.se.), nandyAditvAllyuH / 3 lubhyati lobhyaH / 'lubha lorbhe (di.pa.se.), 'RhalorNyat ' 3 / 1 / 124 // / 4 balamaTati balATaH / 'aTa gatau' 1. 'puMklI. ' iti3.4 // 2. svAmisammato'yaM dhAtvartha:, 'masI pramANe' iti maitreyaH, 'masI parimANe' iti sAyaNaH // 3. ' Uru-' iti3 // 4 vastutastvatra pramAdo dRzyate, uNAdigaNe 'maserUran' (uNA 681 ) ityanena dIrghAderUranpratyayasya vidhAnatvAt // 5 'mA-' iti4.5 // 6. dra. padacandrikA, bhA 2, vaizyavargaH, zro- 590, pR.670 // , rAmAzramI 2 / 9 17 // pR. 404 // 7 JittvaNittvAbhAvAd yugAgamo vicAraNIyaH // 8 'sa' iti3 // 9 dra. padacandrikA, bhAM-2, vaizyavargaH, zro-589, pR. 679 // 10. 1 pratau nAsti // 11. 'khaDi manthe' iti bhvAdau kSIrataraGgiNyAdayaH // 12. 'khaDa khaDi bhede' iti svAmI, 'khaDa khaDi kaDi bhedane' iti maitreyasAyaNau // 13. NDakaH' iti3.5 // 14. 'jJeyA' iti5 // 15. dra TIkAsarvasvam, bhA-3, 29 / 16 // pR. 163 // tatra - " hareNuraGkaTA jJeyA' iti dRzyate, padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zrI- 589, pR. 670 // rAmAzramI 2 / 9 / 16 // pR. 404 / / pR404 / / 17. 'iti bhASA' iti3 // 18. ' - yaH' 'TuNadi' iti2.3.4.5 // 23. 'nanda-' iti5 // 24 'vRJ' iti // 25. 'uTuda' iti2 // 26. 'pratha prakhyAne' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 27. ' - te' iti1.2 // 28. 'lubha gAyeM' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // // 16. dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zro-589, pR. 670 iti4 // 19. 'ci-' iti3.4 // 20. 'puMklI. ' iti3.4 // 21. rAmAzramI 2 / 9 // 16 // 'ye' iti1 // 22. " 50 Page #585 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 544 (bhvA.pa.se.), karmaNyaN3 / 2 / 1 / 5 haritaH nIlaH / 6 harati rogaM hariH puMsi / SaT sAmAnyena mudrasya // 1 atha mudravizeSAnAhapIte'smin vasu-khaNDIra-pravela- jaya zAradAH // 1172 // 1 asmin mudre pIte pItavarNe, vasati citte vasu, puMsi vasa nivAse' (bhvA.pa.se.), 'mRsyR (zasyR ) - snihitrapyasivasihaniklidibandhimanibhyazca' (uNA - 10 ) [iti] uH / 2 khaNDa khaNDIraH khaDi bhedane' (cu 10. u.se.), bAhulakAt 'kRzRpakaTi- ' ( uNA - 470 ) iti Iran / / 3 pravelati pravelaH / velRdhAtoH pacAdyac / 4 jIyate'nena jayaH / 'ji abhibhave' (bhvA.pa.a.), 'erac '3 3 / 56 // ityac / 5 zaradi bhavaH zAradaH | 'tatra bhavaH' 4 / 3153 // ityaN / paJca pItamudrasya' // 1172 // kRSNe pravara- vAsanta- harimanthaja-zimbikAH / abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1 kRSNe zyAme mudre, pravriyate pravaraH / vRJ varaNe' (svA.u.se.), 'grahavRha- '3 / 3 / 58 // ityap / 2 vasante bhavo vAsantaH / tatra bhavaH 43 153 // ityaN / 3 harimanthAjjAyate harimanthajaH / 'janI prAdurbhAve' (di. A.se.), 'paJcamyAmajAtau ' 20 3 / 2 198 // iti DaH 4 zimbA'styasya zimbikaH / vrIhyA dibhyazca 5 11 116 // iti un / catvAri kRSNamudrasya // vanamudre tuvaraMka- nigUDhaka - kulInakAH // 1173 / / khaNDI ca 1 vanasya mudro vanamuddraH, tatra / tuvaraH kaSAyaH, sa eva tuvarakaH / 2 [nigRhati sma ] nigUDhakaH / 2 ko loyate kulInakaH // 1173 | 4 khaNDo'styasya khaNDI / 'ata iniThanau 5 / 2 / 115 // itIniH / catvAri vanamudrasya // rAjamudre tu makuSTaka - mayuSTako / [ tiryakkANDa 4, vanaspatikAyaH 1 mudrAnAM rAjo pradhAnatvAd rAjamudraH / 'rAjadantAdiSu param 2 / 2 / 31 // tatra / 23 maGkyate'nena 30 makuSTaH / mIyate'sau mayuSTaH / ubhAvapi pRSodarAdI, svArthe kani makuSTaka-mayuSTakI "modanaM mRt / 'murda haveM' (bhvA.A.se.), sampadAditvAt kvip / sA bhraSTA bahirgatAusmAditi kathA (kap) / nairukto varNavikAraH, mudraSTakaH / mayati (mayate) mayaH | 'maya gatau ' (bhvA.A.se.), 'puMsi saMjJAyAm 3 13 1118 // iti SaH / yo gataM (gantA ), tasya staka: pratibandhakaH mayastakaH "[ ]iti mizrIH / trINi rAjamudrasya 'mauThe' iti bhASA // godhUme" sumanaH 1 gudhyati pariveSTayati godhUmaH / 'gudha pariveSTane (di.pa.se.), 'gudherUma: ' ( uNA 680), [ tatra]] 2 suSThu manyate sumanaH / mana jJAne' (di.A.a.), pacAdyac / "godhUmasumanau samI" [] iti rabhasaH / ata eva rUpakRtaM sAmyaM darzayituM 'samI' ityuktam / gonAmnI dve // 14 valle niSpAvaH sitazimbikaH // 1174 // 1 vallate vallaH / 'valla saMvaraNe ' (bhvA.A.se.), ac tatra / 2 niHpUyate niSpAvaH / puI pabane 'bhvA. A.se.), 'nirabheH pUlbo (haimasU- 5 13:21 / / ) iti ghaJ / 3 sitA zimbirasya sitazimbikaH, dantyAdiH / vAlanAmAni trINi // 1174 // kulatthastu kAlavRntaH 1 kule tiSThati kulatthaH / DitthakapitthAdivat, pRSodarAdiH / 2 kAlaM vRntamasya kAlavRntaH / kulatthasya dve // tAmravRntA kulatthikA / .18 6 1 vRntamasyA tAmravRntA / 2 hasvA kulatthA kulatthakA / ' pratyayasthAt- '7 13 144 // itIttvam / dve laghukulatthikAyAH // 1. 5 pratau nAsti // 2. 'khaDya- ' iti4.5 // 3. 'jA-' iti3.4 // 4 pItamuddrasya paJca' iti4 // 5. 'rAja-' iti // 6. ' ditvAditi' iti4|| 7. 'mau-' iti3.5 // 8. 'mada' iti4 // 9 dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavarga:, zro- 590, pR.67 // 10. "mukuTastu mayati / maya gatau ' (bhvA.pa.se.) / ' puMsi - ( 3 / 3 / 118 // ) iti ghaH / mayo gantA / tasya stakaH pratibandhakaH / STaka pratighAte ' (bhvA.pa.se.) / pacAdyac ( 3 / 1 / 134 // ), mayasya stako mayaSThakaH / nairukto varNavikAra:- ityAha / tantra, mayate ityuditatvAt / ghaH ( 3 / 3 / 118 // apyayuktaH / tasya kartaryavidhAnAt // " iti rAmAzramIkAraH 2 19 1197 // pR.405 // 11. 'puna' iti, 'muTha' itira, 'mUTha' iti5 / 12. 'maH' iti1.4.5 // 13. ayaM dhAtupAThaH 4pratau na dRzyate // 14. dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, -591, pR.627 // rAmAzramI 2 / 9 / 18 // pR. 405 // 15. maitreyasammato'yaM dhAtupAThaH, 'vala valla saMvaraNe saJcaraNe ca' iti sAyaNaH // 16. 'pUJ' iti3 / / 17. ' -la-' iti1.3 // 18. mra-' iti // 40 50 Page #586 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1172-1177] vyutpattiratnAkarakalitA 545 ADhakI tuvarI varNA syAt sya ghmnussye-'6|3|22 // iti nityaM dIrghaH / adhAnye nivaraH / 'gRhvRdRnishci-'3|358|| ityAdinA'p / "stri1 ADhaukyate ADhakI / pRSodarAdiH / 2 tUyate yAmapi ktinaM bAdhitvA'yameva bhavati''[ ]iti hara- 30 tuvrii| pRssodraadiH| 3 varNyate vrnnaa| 'varNa varNakriyAdau' dattastena 'nivarA kanyA' iti bhavati / vanasya vrIhirvana(cu.u.se.), karmaNi ghaJ / tUarinAmAni trINi // vrIhiH / ekaM sAmAnyena tRnndhaanysy| "tRNadhAnyAni kulmAsastu yAvakaH // 1175 // niivaaraaH"[amrkossH2|9|25 // ] ityamaraH // 1 kulaM sajAtIyagaNamasyati kulmAsaH, dantya atha vizeSata AhasAntaH / 'masI pariNAme'(di.pa.se.), 'krmnnynn'3|2|1||, zyAmAka-zyAmakau samau / nairuktaH kulazabdA'kAralopaH / mUrdhanyAnto'pi 'kulmASaH' iti| "kutsito mASaH kulmaassH''[ttiikaasrvsvm|9| 1 zyAyate shyaamaakH| 'zyaiG gatau'(bhvA.A.a.), 10 18||]iti sarvasvAdiH / "kulamASo yAvakaH puMsi"[] 'makA(vA)kazyAmAka-'(haimoNA-37)ityAke nipAtyate / 2 iti mUrdhanyAnteSu rbhsH| 2 yauti mizrIbhavati janeneti 'kIcaka-'(haimoNA-33)ityake nipAtanAt zyAmakaH, hrasvAyAvakaH / 'yu mizraNe'(a.pa.se.), 'nnvultRcau'3|1|133|| kAramadhyaH / sAmAnAmnI dve|| iti Nvul / sAmAnyena ardhasvinnamASAdinAmnI dve / "syAd yAvakasta kulmaassH''[amrkossH2|9|18||] // 1176 // ityamaraH / "ardhasvinno yavAdiH, dhAnyavizeSa ityeke" 1 kAyati kaGgaH / 'kai zabde'(bhvA.pa.a.), [am.kssiir.2|9|18 // ] iti kSIrasvAmI / tena mASamugA - pRSodarAdiH / 2 kaGgati kaGganI / 'dinanagna-'(haimoNAdyAstuvarIparyantAH sarve kulmAsazabdenocyante, yavAdaya 268)iti une (ne) nipAtyate / 3 kutsitamagati kvazcaNakaparyantA api, tato mASamugAdInAmarddhasvinnAnAM 'bAkulA' Ga / 'agi gatau'(bhvA.pa.se.), baahulkaaduH| 4 prINAti ityAdibhASA / yavAdInAmarddhasvinnAnAM ghUgharItyAdibhASA / priynggH| 'prIJ tarpaNe kAntau c'(svaa.u.a.)| 5 pItA20 yathA-"bhramannAsAdayamAsa kulmASAn kutracidgRhe ''[] staNDulA asyAH pItataNDulA / arzaAditvAdac / ete "kulmASo'rddhasvinno yavAdiH''[ ] iti svAmyAdiH / strIliGgAH / paJca kaGgoH // 1176 // "coradhAnye rUDhaH"[ ] iti yavakAdisUtre rakSitaH, subhUtisarvasvAdayazca // 1175 // atha tadvizeSAnAhaatha tRNadhAnyAnyAha sA kRSNA madhukA nIvArastu vanavrIhiH GgaH kRSNA kRSNavarNA madyate(macyate) ___ kalkyate madhukA / ekaM kRSNakaGgoH / 1 niviyate nIvAraH / 'vRJ varaNe'(svA.u.se.), svAdiH, 'nau vR dhaanye'3|3|48 // iti ghani, 'upasarga- . raktA zodhikA lA 40 1. 'tUara-' iti3.5|| 2. '-syeti' iti4.5 // 3. 'ni-' iti3|| 4. dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, thro-591, pR.673 // , rAmAzramI 29 / 18 // , pR.405 // 5. 'janoneneti' iti3|| 6. ito'gre 5pratau 'iti svAmyAdiH' iti dRzyate // 7 '-ntaM' iti5 // 8 dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, yo 591, pR.673 / / , "-kulmASo'rdhasvino yavAdi:- iti svAmI / -zUkazUnyo yavAdiH iti rakSitAdayaH" iti rAmAzramIkAraH, 2 / 9 / 18 // , pR.405|| 9. 'svAmI' iti3 / / 10. '-tiH' iti // 11. '-nAha' iti1.3 // 12. '-j' iti1|| 13. 1pratau nAsti // 14. haradattakRtapadamaJjaryAm- "nivarA kanyeti / 'grahavRdRnizcigamazca' ityap karmaNyeva / nanu ca striyAM bhavitavyam 'ajabbhyAM strIkhalanAH striyAH khalanau vipratiSedhena' iti vacanAt ? satyam 'kRtyalyuTo bahulam' iti bahulavacanAt kvacit ktinAdiviSaye'pyac bhavati, pravarA senA, pravarA gauritivat / evaM ca 'ghajabantAH puMsi' iti prAyikaM draSTavyam // " iti dRzyate, bhA-3, 3 / 348 // , pR.46 // 15. dra. mA.dhAtuvRttiH, svAdiH, dhAtusaM-8, pR.449|| 16. '-taMdulA' iti1.3|| 17 'prIJ tarpaNe' ityeva maitreyaH // 18. 'Adibhyo'c' iti1.2|| 19. 'athai-' iti1.2 // 20. 'kvaGgaH' iti4|| 21. 'kalkate' iti5 // Jain Education Interational Page #587 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 546 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDa:-4, vanaspatikAyaH 1 raktavarNA kaGgaH, zodhayati zodhikA / 'zudhaM jUrNa ityAhvayo'sya jUrNAhvayaH / 3 devapriyaM dhAnyaM devazuddhauM'(di.pa.a.), Nvula / ekaM raktakaGgoH // dhAnyam / 4 junad nAlamasyA jonnAlA / pRSodarAdi madI sitA / tvAt sAdhuH / 5 bIjAkAraM puSpamasyA bIjapuSpA, svArthe 30 1 sitA zvetavarNA kaGgaH, musyate khaNDyate musaTI, ra kani bIjapuSpikA / jvArinAmAni SaT // 1178 // dantyamadhyA / 'musa khaNDane'(di.pa.se.), 'zakAdibhyo'Tan' zaNaM bhaGgA mAtulAnI syAt (unnaa-521)| ekaM sitakoH // 1 zaNati zaNam / 'zaNa bhane '(bhvA.pa.se.), pItA mAdhavI pacAdyac / 2 bhajyate bhaGgA / 'bhaJjo Amardane'(ru.pa.a.), 1 pItavarNA kaGgaH, madhuna iyam, tadvarNatvAt karmaNi ghaJ, 'ajaadytssttaap'4|1|4|| / "taraGgabhedayorbhaGgA maadhviiN| 'tsyedm'4|3|120 // ityaNa, 'orguNaH '6 / 4 / (bhaGgo) bhaGgo zasyaM zaNAhvaye''[ ]iti rudraH / 3 mAyAH 10 146 // , 'ttiddddaannny-'4|1|15 // iti ddiip| ekaM pItakaGgoH // zriyastulayA aniti mAtulAnI / 'ana prANane'(a.pa.se.), athoddAlaH kodravaH koradUSakaH // 1177 // pacAdyaci, gaurAdiH / saNanAmAni trINi // 1 uddalyate uddAlaH / 'dala vizaraNe'(bhvA.pa.se.), ___ umA tu kSumA'tasI / ghaJ / 2 kena ambhasA unatti klidyate kodravaH / 'bhairava 1 'uG zabde (bhvA.A.a.), dhUmavat makpratyayaH, 40 kairava-'(haimoNA-519)ityave sAdhuH / 2 koraM bhaktaM dUSayati umA / 'vibhASA tilmaassomaa-'5214|| iti nirdezAkoradUSakaH / 'duSa vaikRtye'(di.pa.a.), Nvul / trINi deva vA sAdhuH / avyate vA umA / 'ava rakSaNAdau' kodravasya // 1177 // (a.pa.se.), 'avatermaka'( )iti maka, jvaratvara-' cInakastu kAkakaH 6 / 4 / 20 // ityUTa (ityuutth)| udunnatA mA zobhA'syA iti 1cIyate cInaH / 'dinanagna-(haimoNA-268)iti vaa| nairuktatvA[d] dantyalopaH / 2 kSautyanayA bhuktayeti ne nipAtyate / svArthe kani cInakaH / 2 kAkapriyA kaGgaH kSumA / 'TukSu zabde '(a.pa.a.), 'zuhibhyAM ca(vA)' 20 kAkakaH, strIliGgaH / cINAnamnI dve / zyAmAkAdayo'STau / (haimoNA-341)iti mak / "'artistu-'( uNA-137) ityAkaGgubhedAH // dinA man, bAhulakAdaguNatvam"[mA.dhAtuvRttiH, adAdiH, yavanAlastu yonalaH / dhAtusaM-31] iti mAdhavaH / 3 atatyanayA atasI / 'ata sAtatyagamane '(bhvA.pa.se.), panasavadasac, gaurAditvAd 50 jUrNAhvayo devadhAnyaM jonnAlA bIjapuSpikA GIS / na tasyatIti vA / alasInAmAni trINi // // 1178 // ' gavedhukA gavedhuH syAt 1 yavasyeva nAlamasya yavanAlaH / 2 yUyate / yonalaH / 'murula-'(haimoNA-474)ityule nipAtyate / 1 gUyate gavedhukA, gavedhuH / 'guG zabda '(bhvA. 'jUraic jarAyAm (di.A.se.), niSThA, natvaM ca jaNaH / A.a.), 'guG idhudhuk-edhukau'(haimonnaa-74)| gavIdhu 1. 'zuMdha-' iti4|| 2. 'zudha zauce' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 3. --rNAH' iti4|| 4. 1pratau nAsti // 5, 'GIS' iti2.3.4.5|| 6. 'kairavabhairava-' iti mudritahaimoNAdigaNe // 7 'ityeva' iti1|| 8 1pratau nAsti // 9 'bhedAH' iti1|| 10. 'dhuraiG jUraici jarAyAm' iti haimadhAtupAThaH, 'ghUrI jUrI hiMsAvayohAnyoH' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 11. 'zvIdito nisstthaayaam'7|2|14 // iti niSThAnatvam // 12. 'juvan' iti3 // 13. 'jA-' iti // 14 'jvAra-' iti3|| 15, 'caNa zraNa dAne' ityatra svAminoktam- "zaNa ityapi durgaH" iti, kSIra, pR.115 / / , 'caNa zaNa zraNa dAne' iti maitreyaH, 'caNa zaNa zraNa dAne ca' iti sAyaNaH // 16. bhaMbhA' iti4|| 17 dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zo-593, pR.675 // , raamaashrmii2|9|20 // , pR.406 / / , tayoH 'zasyaM' ityasya sthAne 'zasya-' iti dRzyate // 18 'mAyA' iti1.4|| 19. '-c' iti3|| 20. 'saNA-' iti5|| 21. 1.3pratyonAsti // 22. 'artijva-' iti3 / / 23. "bAhulakAnna guNaH" iti mA.dhAtuvRttau, pR.344|| 24. 'guG avyakte zabde' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // Jain Education Intemational Page #588 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1177-1181] vyutpattiratnAkarakalitA 547 kA'pi / 2 gavA ambhasA edhate gavedhuH, strIliGgaH / 1 siddho'rtho rakSohananAdiprayojanamasmAditi 30 'edha vRddhau'(bhvA.A.se.), 'bhRsRn-(bhRmRta-)'(haimoNA- siddhArthaH / "sariSapaH site tasmin rakSoghno bhUtanA76)iti bahulavacanAduH / barbaTItyapi / "barbaTI gaNi- zana"["] iti rabhasAt / ekaM zvetasarSapasya / iha prastAkAyAM syAt vrIhibhede'pi barbaTI"[vizvalocanakozaH, TAnta- vAdanuktAnyayamUni trINi tilanAmAni, yathA-"tilaH pUtavargaH, zrI-51] iti zrIdharaH / yathA- "marau carvanti (tilapuSpa)stailaphalaH''[madanapAlanighaNTuH, dhAnyaguNavarNanaM barbaTIm''[ ] iti| baraTInAmnI dve // nAma dazamo vargaH, zo-47] iti madanapAlaH // 1180 // jatilo'NyajastilaH // 1179 // mASAdayaH zamIdhAnyam 1 jAyate jartilaH / pRSodarAdiH / ekam aDa 1 mASa AdiryeSAM mudgAdInAM te mASAdayaH, zamI... katilasya // 1179 // zimbA, tatpradhAnaM dhAnyaM zamIdhAnyam / phelIthIniSpanna10 SaNDhatile tilapiJjastilapejaH dhAnyasyaikam // zUkadhAnyaM yavAdayaH / 40 1 SaNDho niSphalastilaH SaNDhatilaH, tatra / niSphalastilaH tilapiJjaH, tilapejaH / 'niHphale (niSphale) tile 1 zUkapradhAnaM" dhAnyaM shukdhaanym| yI yava piJjapejau vktvyauN'(vaa-4|2||36||)iti piJjapejo pratyayau / AdiryeSAM godhUmAdInAM te yavAdayaH / ekam umbItrINi niSphalatilasya // niSpannadhAnyasya / / atha sarSapaH / syAta sasyazUkaM kiMzAruH kadambakastantubhaH 1 sarati sneho'smAditi sarSapaH / sa gatau 1 'zo tanUkaraNe'(di.pa.a.), 'ulkAdayazca' (bhvA.pa.a.), 'sarterapaH Suk ca'(uNA-421) ityapaH, (uNA-481) iti nipAtanAdUkaH, AllopaH zUkaH / SugAgamazca / sariSapo'pi / "sarSapaH syAt sariSapaH kaTu "zUko'nugraha( )zuGgayoH (zuko'nukrozazRGgayoH)"[vizva20 snehazca tntubhH''[trikaannddshess:2|9|3 // ] iti trikANDa prakAzakozaH, kAntavargaH, zro-36] iti vizvaH / sasyaM zeSaH / 2 kadati (kandati) hinasti kaNDUrogAdika dhAnyam, tasya zUkaM sasyazUkam / 2 kutsitaM zRNAti miti kadambaH / 'kadi hiMsAyAm'( ), ambacpratyayaH, kiMzAruH, tAlavyamadhyaH, puMklIbaliGgaH / 'zR hiMsA- 50 tataH svArthe kan [kdmbkH]| kandayati rodayatyazru yAm '(tryA.pa.se.), 'kiJjarayoH zriNaH '(uNA-4)iti janakasnehatvAditi vA / 'kadi krardi rodane' AhvAne ukpratyayaH (junnprtyyH)| "kiMzAruH sasyazUke'pi vica'(bhvA.pa.se.), tataH ambac, tataH kan / kutsitamambata zikhe kaGkapakSiNi"[vizvaprakAzakozaH, rAntavargaH, zoiti vA / 3 totubhyate tantabhaH / 'Nabhi tabhi hiMsA- 197] iti mahezvaraH / yathA- "cakAze zAlikiMzArukapiyAm'(bhvA.A.se.,di.pa.se.), bhvAdau yatAdiH, divAdiH zAzAmukhAzarad"[ ] iti mahezvaraH / dhAnyaUmbInAmnI dve // kryAdirvA, pRSodarAditvAt siddhiH| trINi srsspsy|| kaNizaM sasyazIrSakam // 1181 // artha siddhArthaH zvetasarSapaH // 1180 // 1 kaNati vAteneti kaNizam, puMklI. / 'kaNa 1. 'gavoMbhasA' iti1|| 2 'bA-' iti4.5|| 3. 'carvati' iti3|| 4 "tilAnniSphalAt piJjapejau" iti vArtikasvarUpaM dRzyate // 5. 'niSpa' iti4.5|| 6 '-p' iti3|| 7 'dahati' iti3|| 8 '-mbakaH' iti1|| 9. hiMsArthako'yaM dhAtuH kSIrataraGgiNyAdau na dRzyate // 10. 3pratau nAsti // 11. 'rodhane' iti2|| 12. 'kadi Rdi kladi, AhvAne rodane ca' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 13 'tobhyate' iti2.3.4.5|| 14 'tuntubhaH' iti1|| 15. 'siddhA-' iti1.3|| 16. '-nA' iti1|| 17 dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zo591, pR.672|| 18 -ktAdapya-' iti1 // 19. 1pratau nAsti // 20. '-pUlaH' iti4.5|| 21. 'phalAdyA-' iti4|| 22. 'zUkaM' iti5 // 23. 'ja-' iti5|| 24 '-na-' iti1, '-nyaM-' iti3.5|| 25, ito'gre 3.4.5pratiSu 'yathA' iti dRzyate // 26. 'U-' iti1.2|| 27 3pratau nAsti // 28 'puMklIH ' iti3|| 29. '-ko'pi' itti5|| 30. dra. anekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA-2, zrI531, pR.227|| 31. 'dhAnA-' iti5, 'dhAnyaU-' iti // 32. 'u-' iti3|| Page #589 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 40 548 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, vanaspatikAyaH zabde'(bhvA.pa.se.), 'kulikali(kani)-' (haimoNA-525) nAlaM kANDaH iti kiza: / kaNiH paya:kaNa: santyasyeti (kaNaya: kaNAH 1 nalati nAlam, triliGgaH, arthAd gutssy| 'Nala santyasyeti), lomAditvAccho vA / kaM ziro nizyati bandhe (bhvA.pa.se.), jvalAditvANNaH / 2 kaNati zabdAyate (nezati) samAdhatta iti kanizam, turyavargapaJcamamadhyo'pi / bhajyamAnaH kANDaH, puMklI. / 'kaNa zabde'(bhvA.pa.se.), 30 'niz(Niza) samAdhau '(bhvA.pa.se.)ityato mUlavibhujAditvAt 'mantADDuH '(unnaa-111)| dve gutsakAyasya(-kANDasya), kaH / narukto nasya No vA / "kaNizo dhAnyazIrSake"[]iti 'DokA' iti bhASA // tAlavyAnte ratnakoSaH / sasyamayaM zIrSamiva sasyazIrSakam, aphalastu saH / sasyamaJjarItyarthaH / "kaNizaM sasyamaJjarI''[amarakoSaH 2 / 9 / 21 // ] ityamaraH / dhAnyazirAnAmaikam // 1181 // 1 sa eva tRNAdikANDa: gRhItaphalatvAnniSphalaH san 10 stambastu gutso dhAnyAdeH palati palaH / 'pala gatau'(bhvA.pa.se.), ac / 2 palyate rakSyate plaalH| 'pala gatau'(bhvA.pa.se.), curAdiH, 'kani1-2 dhAnyAderya: stambaH, sa nAlaM gusaH / yaM (kuNi)pIbhyAM kAlan'(cAndroNA-350)bAhulakAt palerapi prati stambo'prasiddhastaM pratyanyathA vidhyanuvAdau kAryo, evaM kAlan / dve palAlasya // sarvatronneyam / "stambo gutsstRnnaadinH"[amrkossH2|9| 21 // ] ityamaraH / "stamba AlAnagulmayoH vrIhyAdInAM dhAnyatvak tuSaH prakANDe c''[anekaarthsnggrh:2|301||] iti hai mAne 1 dhAnyasya tvak, tuSyati darzanenA'sya tuSaH / kArthaH / "amI pRthustambabhRtaH pisaM gatAM gatA vipAkena 'tuSa tuSTau'(di.pa.a.), ghaJarthe kaH, 'igupadha-'(uNAphalasya zAlayaH''[kirAtArjunIyam, sargaH-4, zUo-26] iti 559) iti ko vA / tusanAma ekam // bhAraviH / gutsaH gudhyati pariveSTayatIti / 'gudha pari DaGgaraH // 1182 // veSTane '(di.pa.se.), 'vadi-'( )iti tsaH / "gutsaH 1 busyate kSipyate busam, puMklI. / 'busa utsarge' 20 stambe hArabhede stabake granthiparNake ''[vizvaprakAzakozaH, (di.pa.se.), ghaJarthe kaH / "dantyasakAravAnayam''[] iti sAntavargaH, zrI-6]iti mahezvaraH / yathA "vatso jighatsati dhAtupradIpaH / "buSaveSatuSAratoSA:"[ ] iti mUrdhanyAnte balAdapi zAliguccham(-gutsam)"[] | guccha iti dvi sa(Sa) bhedA, mUrdhanyAntamapi buSamiti, tatra / 2 kaDanti tIyavargaprathamadvitIyAnto'pi / "syAd guccha: stabake sta mAdyantyanena pezava iti kaDaGgaraH / 'kaDa made'(bhvA. mbe hArabhedakalApayoH''[vizvaprakAzakozaH, chAntavargaH, zo- pa.se.), bhadrAditvA raka, aGgajAgamazca / mAdhavastu ka- 50 3]iti mahezvaraH / dve dhAnyAdInAM mUlavistArasya / 'thuDa- dhAtoH 'kaDaGkaraH '[mA. dhAtuvRttiH, tanAdiH, dhAtusaM-12, gUDha' iti bhASA // (pR.515)] ityAha / 'kara (kaDa)[Ggara] dakSiNAccha ca' 1. 'nazyati' iti1, 'nizyate' iti5 // 2. dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zro-594, pR.676 // , raamaashrmii2|9|21||, pR.406 // 3. 'guccho' iti1.2.3.5|| 4 'gucchaH' iti1|| 5. 'pizagataM' iti5 // 6. '-tiH' iti3 // 7 -te' iti3 / / 8. 'gutsaH' iti1.2|| 9. 'gulmaH' iti3 // 10. 'bandhane' iti1, 'gandhe' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 11. '-ti' iti1 // 12. 'gutsasya' iti3.4.5 // 13. kSIrataraGgiNIdhAtupradIpayozcurAdigaNe 'pala rakSaNe' iti dRzyate, atra 'palyate rakSyate' iti vigRhItatvAt sa eva yuktaH // 14. 'tamiviziviDimRNikulikapipalipaJcibhya: kAlan'(uNA115)iti pANinIyasammatoNAdigaNe // 15. '-nti' iti1.2.3|| 16. '-ti' iti1|| 17. dra. TIkAsarvasvam, bhA-2, 2 / 9 / 22 // , pR.168 // padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, tho-595, pR.678 // , raamaashrmii2|9|22 // , pR.407|| 18. 1.3pratyo sti // 19. 'kaDati' iti4.5, 'kaDyante' iti3|| 20. 'mAdyante' iti3 // 21. 'tripa-' iti3 // 22. 'bhadrAd' iti3|| 23. 'kaDaGgara-' iti kAzikAsammatapAThaH // , "kaDaGgaradakSiNAzabdAbhyAM cha: pratyayo bhavati, cakArAdyacca 'tadarhati' ityetasmin viSaye / Thako'pavAdaH / kaDaGgaramarhati kaDaGgarIyo gauH / kaDaGgaryaH / " iti kAzikAvRttiH, bhA-4, 5169 // , pR.71 // , "kaDaGkarakSiNAccha c'5|1|69 // cAdyat / kaDaM karotIti vigrahe ata eva nipAnAt khac / kaDaGkaraM mASamudgAdikASThamarhatIti kaDaGkarIyo gauH / kaDaGkaryaH / " iti siddhAntakaumudI, taddhiteSvA yAH, pR.340 / / , atratyA tattvabodhinI-"kaDaGgara-' iti pAThastUpekSya iti dhvanayati-kaDaM karotIti / 'kaDa made' kaDatIti kaDaH / mASamudrAdikASThamiti / amarazcAha-'kaDaMkaro busaM klIbe' iti / / gauriti / 'nIvArapAkAdikaDaMkarIyaiH' iti raghuH" iti, pR.340 / / Jain Education Intemational Page #590 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1982 - 1185 ] 5 / 1 / 69 // iti sUtre vara (hara) datto'pyevam / bhusanAmnI dve / ' DhUMDhA' iti bhASAntaram // 1182 // dhAnyamAvasitaM rirddham 1 dhAnyaM vrIhyAdi, A avasitaM niSpannam / "rakSArthamAcchAditamAvasitam "[ ] ityanye / A samantAdavasitamavasAnaM prAptam / syateravapUrvAt ktaH / rAdhyati sma riddham / 'rAdha saMsiddhau' (svA.pa.a.), pRSodarAditvAditvam / 'Rdhu vRddhau ' (di.pa.se.), ke, saptamasvarAdirapi / ekaM niSpannadhAnyasya / athavA DhAMkiyAnAma ekam // tatpUtaM nirbusIkRtam / 1 tad dhAnyaM nirbusIkRtaM sat pUtam ityucyate / pUyate smeti pUtam / 'pUJ pavane' (kryA.u.se.), ktaH / ekaM tRNarahitadhAnyasya / "UpaNiudhAnya' ityAdibhASA // // pUrNo dhAnyAdhikAraH // atha zAkAdhikAra :mUlapattrakarIrAgraphalakANDAvirUDhakAH // 1183 // tvak puSpaM kavakaM zAkaM dazadhA zigrukaM ca tat / 1 tat zAkaM dazadhA dazavidhaM mUlaM mUlakaM bizAde: 1, pattraM nimbAdeH 2, karIraM vaMzAderaGkura, agra karIra - 20 vRkSAde: 4, phalaM vArtAkyAde: 5, kANDam eraNDavaMzAde: 6, virUDhAH "viruhA' iti prasiddhAH, kSetroddhRtasya phalamUlAdeH svaidAnnavodbhinnA aGkurAH / ''aMkAraprazeSAdavirUDhakaM tAlAsthimajjA" [ ] iti gauDA // 1183 // tvak kadalyAdeH 8, puSpaM karIravRkSAdeH 9, kavakaM chatrakAkhyabhUkandavizeSa: 10, evametad dazadhA zAkam / zakyate'nena bhoktumiti zAkam / zaklR zaktau ' ( svA.pa.a.), karaNe 4 10 vyutpattiratnAkarakalitA 549 ghaJ / zyati tanUkaroti sauhityaM vA / 'zo tanUkaraNe' (di.pa.a.), bAhulakAdauNAdikaH kan, ' AdecaH - '6 |1| 45 // ityAtvam / mahacchAkaM zAkasamAhAro vA zAkI, gaurAditvAd GIS / 2 zinoti zigrukam, puMklIbali- 30 GgAvetau / mUlapattrAdInAM dazAnAM sAmAnyena nAmnI dve / zAkaM caturdhA'pItyanye / yanmadanapAlaH " zAkaM caturdhA tatpuSpaM 1 chada2kanda3phalaiH smRtam "[ madanapAlanighaNTuH, zAkavarga:, zro- 2] iti / Atreyo'pi - " zAkaM caturvidhaM proktaM pattraM puSpaM phalaM tathA / kandA anye samuddiSTA vakSyAmyetAn pRthak pRthak // 1 // " [ ] iti // atha zAkabhedAnAha taNDulIyastaNDulero meghanAdo'lpamAriSaH // 1184 // 1 taNDulAkRtibIjastaNDulaH, tajjanakatvena tasmai 40 hitamityarthe 'prAk krItAccha: '5 / 1 / 1 // , ' AyaneyI- '7 / 1 / 2 // iti chasya IyAdezaH [ taNDulIyaH ] / 2 taNDulAnIrayati drAvakatvAditi taNDuleraH / 'Ira gatikampanayo:'(cu.u.se.), NijantaH, 'karmaNyaN '3 / 2 / 1 // / dvAvapi paJcamAjmadhyau / 3 meghasyeva nAdo'smAd meghanAdaH / 4 mAriSaH zAkabhedaH, kSudrakANDapattratvAd alpazcAsau mAriSazca alpamAriSaH / alpaM mRNAti hinastIti / 'N hiMsAyAm'(kryA.pa.se.), 'amimRzibhyAM Nit' (haimoNA549 ) itISaH / taindalejAnAmAni catvAri // 1184 // bimba raktaphailA pIluparNI syAt tuNDikerikA / 50 1 bimbaM "bimbikAphalam, tadAcaSTe prakAzayati NyantAdaci GISi bimbI / 2 raktaM phalamasyA raktaphalA / ajAdipAThAt 'pAkakarNa- 4 11 / 64 // ityAdinA ne GIS / 3 pIloriva parNamasyAH pIluparNI / 'pAkakarNa - 4 11 64 // 1. " kaDaGkaradakSiNAccha ca // 'kaDa made' kaDatIti kaDaH, kaDaM karotItyata eva nipAtanAt khac, kaDaGkaraM mASamudrAdikASThamucyate / " iti padamaJjarI, kAzikAvRttiH, bhA-4, 5 1 69 // pR. 71 // 2. 'DhaM-' iti3 // 3. dra. svopajJaTIkA4 / 1183 // pR. 265 // 4 - rAditvam' iti3 // 8 // 11. 5. 'DhA-' iti1, 'Dhau ' iti3 // 6 'UphaNiuM' itira, 'upaNIyo' iti3 // 7 'UM' iti4 // TIkAsarvasvam, bhA-2, 24 // 136 // pR. 181 // padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivarga:, - 182, pR. 235 'bisA - ' iti 1.2 // 10. ' vRkSAdeH' iti3 // 'virU - ' iti1.3 // 12. 'svedo-' iti4.5 // 13. 15. dra. svopajJaTIkA 4 / 1183 // pR. 265 // 16. 'taNDulI-' iti4.5 // 17 'lA' iti4 // haimamate kryAdeH zAnubandhaH // 20. ' - mRGbhyAM' iti2.3, 'mRbhyAM' ityuNAdigaNe // 21. 'caM ' - le' iti3.4.5 // 24 1.2.4.5 pratiSu nAsti // athavA 'dinA'GIS' iti bodhyam // 18. ' For Private Personal Use Only ama. kSIra. 2 / 4 / 136 // , pR. 115 // , rAmAzramI 2 14 1136 // pR.224 // 9. 'A-' iti // 14 'kAM' iti5 // ' - syaiva' iti5 // 19. 'mRN' iti3, iti4.5 // 22. 'bimba-' iti3.5 // 23. Page #591 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 550 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDa:-4, vanaspatikAyaH iti GIS / 4 tuNDikAn caJcamata Irayati prerayati bhakSaNArtha 1 pAlake sAdhuH pAlakyA / 'tatra saadhuH4|4| miti, karmaNyaNi GISi tuNDikerI, tataH kan, 'ke'NaH' 98 // iti yat / pAlyata iti vA / 'zikyAsyADhya-' 30 7 / 4 / 13 // iti hrasvatve tuNDikerikA / "tuNDaM mukham, (haimoNA-364)iti ye nipAtyate / 2 madhu mAdhuryaM sUdate tadekadezatvAdoSTho'pi tuNDam, tataH prazaMsAyAM kani tuNDa- madhusUdanI / nandyAditvAllyuH / dve pAlaGkasya // kam, aupamyAt tadIrte gacchati, karmaNyaNi tuNDakerIti / pAThaH"[] ityanye / catvAri bimbyAH / 'tIMDrarI' iti bhaassaa|| // 1186 // jIvantI jIvanI jIvA jIvanIyA madhusrA mahAkandaH // 1185 // 1 amlena rasena UnaH rasonaH / yad vyADiH 1 jIvantyanayA, jIvyAjjano'nayeti vA jIva- "Uno'mlena rasena rasonastena kIrtitaH"["] iti / 2 10 ntI / 'jIva prANadhAraNe'(bhvA.pa.se.), 'ruhinandijIvi- aznAti rogamiti lazunaH / 'aza bhojane'(vyA.pa.se.) prANibhyaH kidA-(SidA-)ziSi'(uNA-407) iti jhan, 'azerlaca'(uNA-337) ityunan, AdelAdezazca / laSyate'jho'ntaH '7 / 1 / 3 / / 2 karaNe lyuTi jIvanI / 3 'bhilaSyata iti vA / 'laSa kAntau'(bhvA.u.se.), 'laSeH 40 jIvyate'nayA jiivaa| karaNe 'hlshc'3|3|121|| iti ghny| za c'(haimonnaa-289)ityunn| puNkliiblinggaavetau| "krozaNyantAdaci vA / 4 jIvanAya hitA jIvanIyA / 'prAk klezavinAzalezalazunapraznAMzuzItAMzavaH''["] ityuussmvivekriitaacch:'5|11|| / 5 manyante sAdhutvena imAM janA kAt tAlavyamadhyaH / 3 na riSyata iti ariSTaH / 'riSa iti madhu / 'mana jJAne'(di.A.a.), 'phalipATi'(uNA- hiMsAyAm'(bhvA.pa.se.,di.pa.se.), ktapratyayaH / 4 mle19)ityAdinA uH, dhazcAntAdezaH / (sravatIti sravA / cchAnAM priya: kando mlecchakandaH / 5 mahauSadham rogaetannAmadvayamiti kecit)| madhu sravati madhuravA, dantya- jittvAt // 1186 // 6 mahAMzcAsau kandazca mahAkandaH / rephAdyamadhyA / 'sru gatau'(bhvA.pa.se.), ac / DoDI- lhasaNanAmAni SaT // 20 nAmAni paJca // 1185 // rasono'nyo gRJjano dIrghapatrakaH / vAstukaM tu kSArapatram 1 anyo dvitIyo rasonaH, gRJjati kutsitaM zabdA yate, gRJjayati kutsitaM zabdaM janayati, gRJjyate kutsitaM 50 1 vAsayatIti vaastukm| 'vasa nivAse'(bhvA. zabdAyate vA gRJjanaH / 'gaji gRji zabdArthAH'(bhvA. pa.a.), NijantaH, 'ulUkAdayazca'(uNA-481)iti vaseru pa.se.), nandyAditvAllyuH, puMklI. / 2 dIrgha pattramasya kan(-kaJ), tuT ca / vAstubhavatvAd vA vAstukam / dIrghapatrakaH / pyAjanAmnI dve // hrasvamadhyaM dIrghamadhyaM ca / "ramyA vAstavavAstukastavakitA''["]iti prayogAt / 2 kSAraM pattramasya kSArapatram / bhRGgarAjo bhRGgarajo mArkavaH kezaraJjanaH // 1187 // vathUAnAmnI dve // 1 dravadvAreNa bhRGgavat kezakRNIkaraNAd bhRGgapAlava / vad rAjate bhRGgarAjaH, adantaH / "syAnmArkavo bhRGgarAja: 1. 'GIp' iti3|| 2. -Na' iti4.5|| 3. 'DIpi' iti3|| 4 'tuNDa-' iti4.5|| 5 'tuNDa-' iti4|| 6 '-kaH' iti3|| 7 dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zrI-185, pR.238|| 8 'tIDU-' iti3.5|| 9 -zravA-' iti1.3.5 // , tulniiyo'mrkossH1|4|142 / / 10. 'ruha-' iti1 // 11. '-yeti' iti4|| 12. 'manyate' iti1.3|| 13. ito'gre 4pratau "strIliGgaH, syAjjIvantyA tu yoSitIti vacanAt" iti dRzyate // 14 'manu' iti2.3.4.5 // 15. koSThAntargatapAThaH 4pratAveva dRzyate // 16. dra. TIkAsarvasvam, bhA-2, 24158 // , pR.201||, tatra-'ramyA vAstukavAstavavastavakikA' iti dRzyate // , padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, bho-204, pR.261 // 17. 'vathUyA-' iti2, 'bathUA-' iti3|| 18. 'A-' iti3|| 19. '-neti' iti3|| 20, dra. svopjnyttiikaa4|1186 / / , pR.266|| 21. 'azerlazazca'( ) ityuNAdigaNe, 'aza bhojane' asmAdunan, dhAtolazAdezazcetyarthaH // 22. dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zrI-194, pR.249 // 23. 'kta: pra-' iti2|| 24. '-yaka-' iti1|| 25. '-taza-' iti4.5 // 26. 'gaja gaji gRja gRji muja ('maja' iti kSIratara.) muji zabdArthAH' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 27 5pratau nAsti // Page #592 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1185-1189] vyutpattiratnAkarakalitA 551 bhRGgarAjaH sujAgara: ''[]iti rabhasAt / 2 ghabarthe ke bhRGga- pa.a.), bAhulakAt 'kRvApAjimi-'(uNA-1)ityuNi / yadvA rajaH, adantaH / "ye mAsamekaM tu pibanti cUrNaM dine karoti tRptiM karkaH, iyarti aru: bastizodhanaH rasatvAt, dine bhRGgarajaH samuttham''[]iti vaidyakAt santo'pi / 3 karkazcAsAvaruzceti karkAruH / dve kohalAkhyasya // 30 makyate maNDyate kezAdiraneneti mArkavaH / 'maki kozAtakI paTolikA // 1188 // maNDane '(bhvA.A.saM.), pRSodarAdiH / 4 kezAn raJjayati kezaraJjanaH / raJjerNijantAnandyAditvAllyuH / catvAri . 1 kuzyati koshaatkii| 'kuza zrUSaNe'(di.pa.se.), bhRGgarAjasya // 1187 // ['zreSmAtaka-'(haimoNA-83) iti nipAtyate] / kozAkArANi phalAnyatati vA / 2 paTati paTolI / 'paTa gatau (bhvA. kAkamAcI vAyasI syAt pa.se.), 'paTe vistArai'( )vA 'kaTipaTi - '(haimoNA-493) 1 kAkaM mAcati (maJcate) phalAzanena kAka- ityolaH paTolaH, puMstrIliGgaH / 10 dhAraNAt kAkamAcI / 'maci dhAraNocchrAyapUjaneSu'(bhvA. "paTole tu pANDuphala: kulakaH karkazacchadaH / A.se.), 'krmnnynn'3|2|1||, 'ttiddddaannny-'4|1|15|| iti rAjIphalaH kaphaharo rAjamAnyo'mRtAphaleMH // 1 // " GIS / kAkavanmacati(maJcate) varNena sampRcyata iti vA / [nighaNTuzeSaH, caturthaH zAkakANDaH, yo-2245(25)]iti 2 ata eva vAyasasaMyogAdaNi vaaysii| kamAinAmnI dve|| haimanighaNTuzeSaH / svArthe kani paTolikA / kozAtakI- 40 zabda:"toraInAmApi / yanmadanapAla:kATallaka "kozAtakI kRtachidrA (zatacchidrA) jAlinI kRtavedhanA / 1 kAreNa nizcayena vellati vAlayati kAra- mRdaGgaphalikA kSveDA (jverA) ghaNTAlI vellH| kasya sukhasya Aro gamanam, taM vellayati / (ghoTAkI) karkazacchadA // 2 // " 'vella valane(calane) (bhvA.pa.se.), 'krmnnynn'3|2|1|| / [madanapAlanighaNTuH, zAkavargaH, zro-18] iti / dve paTolasa hi tiktatvAd mukhagandhaM nirasyati / 2 kaTiM lAti sya / ' ta bhASAntaram // 1188 // kaTillaH / kaTatyAvRNoti vA / "pRSodarAd dvilatvam" ciTiI karkaTI vAlukyervArustrapusI ca sA / 20 []iti svAmI / kani kttillkH| "bAhulakAt kaTerillaH''["] ityanye / kArelAnAmnI dve // . 1 [ciriH svAdau ciraNoti cirbhiTI] / 'cire riTo bh ca'(haimoNA-149)iti saadhuH| 2 karka varNamakUSmANDakastu karkAsa: Tati prApnoti, zakandhvAdiH, karkaTaH, gaurAdiGISi krkttii| 50 1 kutsita USmA aNDeSu bIjeSvasya pitta- 3 valati (valate) vAluGgI / 'vala valla saMvaraNe' kAritvAt kUSmANDaH, kani kUSmANDakaH, dIrghAdiH / (bhvA.A.se.), 'kaJcaka-'(haimoNA-57)ityAdinA ukapratyaye "korUSmaNA aniti prANitIti / jamantADDe (uNA-111), nipAtyate / 4 Urvati hinasti artim ervAruH, puNstrii.| nairukte hrasvatve kuSmANDo hrasvAdiH''[] iti mizrAH / 'urva(urvI) hiMsAyAm'(bhvA.pa.se.), 'urverAderUdetau ca' 2 karka varNamiyartti karkAraH, puMsi / 'R gatau'(bhvA. (haimoNA-814) ityAruH / "arteruNa AruH, ralayorekatra 1. dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zrI-197, pR.252 // , raamaashrmii2|4|151 // , pR.230|| 2. 'prapi-' iti1.2|| 3. '-rAjaH' iti // 4 dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, bho-197, pR.252 // 5. 'sA-' iti3|| 6, 1pratau nAsti // 7 'raJjati' iti5 // 8 'rajerNijantaH' iti3|| 9. 'mAcayati' iti5 // 10. tulniiyo'mrkossH1|4|154|| 11. 'ka-' iti3.4.5 // 12. 1pratau nAsti // 13. '-te' iti3|| 14. '-ditvAd' iti2 // 15. dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zro-200, pR.255 // 16. 'ka-' iti3, 'kArelI-' iti1.2|| 17. tulniiyo'mrkossH1|4|155 // 18. '-DaH' iti3|| 19. 'ni-' iti // 20. '-N' iti3|| 21. 'rasaka-' iti4.5 // 22. durgasammato'yaM dhAtuH / / 23. '-ni patati' iti2.3|| 24. 'aTa paTa gatau' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 25. 'paTi' iti1|| 26. vistArArthakapaTadhAtuH kSIrataraGgiNyAdau na dRzyate // 27. 'kapigaDigaNDikaTipaTibhyaH kolac' iti pANinIyasammatoNAdigaNasUtram // 28. 'rAjimAnamRtAphalaH' iti nighaNTuzeSe, tho-2245, pR.282 / / 29. 'torI-' iti // 30. '-mAni' iti1.3|| 31. '-tAlA' iti5 // 32. '-diH' iti3.5|| 33. 'vala saMvaraNe' iti svAmI, 'vala valla saMvaraNe' iti maitreyaH, 'vala valla saMvaraNe saJcaraNe ca' iti sAyaNaH // 34 'u-' iti1.3.4|| 35. 'A-' iti1.2|| 36. 'U ' iti2.4.5|| 37. 'urvI turvI durvI dhurvI hiMsAH ' iti svAmI, "urvI turvI thurvI durvI dhurvI hiMsAyAm('hiMsAH ' iti sAyaNaH)' iti maitreyasAyaNau // Jain Education Intemational Page #593 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 552 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDa:-4, vanaspatikAyaH smRterAluzca / iruM bIjaM pracakSate / iro: bIjasyArurvyApaka kilAsaghnaH / 'amanuSyakartRke c'3|2|53 // iti ttk| 30 ityarthaH"[] iti zabarasvAmI tRtIyasvarAdimAha / "turya- 3 tiktaM pattramasya tiktptrH| 4 suSTu gandhayate sugasvarAdirIrvAruH karkaTyA paThyate budhaiH ''[ ] iti zAbdikAH / ndhakaH / 'gandha hiMsAyAm (cu.A.se.), NijantaH, Nvul / "urvAru: karkaTiH syAt''[]iti puMskANDe ratnakoSaH / catvAri kaMkoDAkhyasya // nairukte ikArasyotve urvAruriti vA / "UrvAru:(haimoNAdi __mUlakaM tu hariparNaM sekimaM hastidantakam // 1190 // svopajJagaNasUtravivaraNam-814)iti SaTsvarAdirapIti haimo 1 mUlati prakarSeNa tiSThati mUlakam / 'mUla pratiNAdiH / 5 trapata iti trapusI / 'trapUS lajjAyAm'(bhvA. SThAyAm'(bhvA.pa.se.), 'kRjAdibhyaH [saMjJAyAM] vun'(uNAA.ve.), 'traperusaH'(haimoNA-578)ityusaH, gaurAdiH / paJca 713) / "mUla rohaNe'(cu.u.se.), curAdiH, pacAdyac, tataH 'cirbhiTyAH / kAkaDIti bhASA // 'sthUlAdibhyaH prakAravacane kn'5|4|3||''[ ]iti sarva10 arzonaH sUraNaH (zUraNaH) kandaH dhrH| 2 hari nIlaM parNamasya hriprnnm| 3 sekena nirvRttaM 1 arzAsi hanti arzonaH / 'han(hana) hiMsA sekimam / 'bhAvaprayayAntAnnivRtte'rthe imanvAcyaH '(vaa-4|4| 40 20 // ) / 4 hastidantapratikRti hstidntkm| 'ive pratigatyoH '(a.pa.a.), 'amanuSyakartake c'3|2|53 // iti kRtau'5|3|96 ||iti kan / catvAri mUlAhvasya // 1190 // Tak, kittvAd 'gmhn-'6|4|98 // ityupadhAlopaH, 'ho hnte:-'7|354|| iti kutvam / 2 zUrati(zUryate) hina ||smaaptH zAkAdhikAraH // . styAMsi zUraNaH, tAlavyAdiH / 'zUrI hiMsAyAm'(di. taNaM naDAdi nIvArAdi ca A.se.), 'bahulamanyatrApi'(uNA-207) iti yuc / "zyo 1 tRNyate adyate pazubhiriti tRNam / 'tRNu nAkaH zUraNaH zroNiH zikSA zyAmA ca zevadhi:"[] iti adane'(ta.u.se.), ghabarthe kaH / tRNaM tRNajAtIyamityarthaH / zabhedAt / "sUyate preryate suurnnH''[am.kssiir.2|4|157||] naDAdi naDaprakAraM nIvArAdi nIvAraprakAramityarthaH / sAmAnyena dantyAdirapIti svAmI / 'SU preraNe'(tu.pa.se.), bAhulakAt naDaprakArasya nIvAraprakArasya ca nAma ekam // 20 kyun, ruk cAgamazca / 3 kandyate'nviSyate, kandayati zaSpaM tu tannavam / rodayati vA / ghaji aci vA kandaH / trINi zUraNasya / / 1 tat tRNaM navaM navodbhinnam, bAlamiti yAvat, 50 __zRGgaberakamArdrakam // 1189 // zuSyatyAtapeneti zaSpam / "zuSa zoSaNe'(di.pa.a.), 1 (zRNoti karpha zaGaberakama, pRSodarAdiH / bASpAditvAt paH, ukArasyAtvaM ca"[ ]iti subhUtiH / zRGgopalakSitaM beraM deho'sya vA / 2 Ardrameva aardrkm)| zasyate, 'zasu hiMsAyAm '(bhvA.pa.se.), 'nIpAdayaH '(kAtadve zRGgaberasya / ('Ado' iti bhASA) // 1189 // . ntronnaa-2|116)iti pa: / "zasyam"[ ]iti TippanI / ekaM navatRNasya // karkoTakaH kilAsaghnastitapatraH sugandhakaH / _ - saugandhikaM devajagdhaM pauraM kartRNarauhiSe // 1191 // 1 karoti kilAsahiMsAM karkoTaH / 'karkoTa- . (kapoTa)bakoTa-'(haimoNA-161) ityAdinA [o]Te nipA 1 zobhano gandhaH prayojanamasya saugandhikam / tyate, svArthe kani karkoTakaH / 2 kilAsaM hanti 'tadasya pryojnm'5|1|109|| iti Dhak, 'kiti c'7|2| ikArasyotve itaH // 6 'sUryate' paThitaH 5.2.4.5 pratiSu nAtidhavargaH, zo-203, 1.26 // 19. 1. dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zrI-201, pR.257||, tatra- "irveti / pUrvavadarteH uNa (u.11)| AruH / ralayorekatra smRte Aluzca / iruM bIjaM pracakSate / iro/jasya ArurvyApaka ityarthaH / iti zavarasvAmI / hasvAdirayam / turyasvarAdirIAru karkaTyAM paThyate budhai''riti zAbdikAH / 'irbAru' hrasvAdiH striyAM puMsi ca / "unmatto dhustara irvAru: karkaTiH syA''diti puMskANDe ralakoSAt / nairukte ikArasyotve 'urvAruH' iti ca / " iti dRshyte|| 2. 'cirbha-' iti4.5|| 3 tulniiyo'mrkossH2|4|157|| 4 'zA-' iti3|| 5 'sa-' iti1, 'se-' iti3|| 6 'sUryate' iti1, tathA ama.kSIra.TIkAyAm // 7 'sU-' iti2.4.5 // 8 koSThAntargatapAThaH 3pratau na dRzyate // 9. '-NAti' iti1|| 10. koSThAntargatapAThaH 1.2.4.5 pratiSu nAsti // 11. '-syeti' iti1|| 12. '-trakaH' iti1|| 13. 'basta gandha ardane' iti kSIrataraGgiNyAdayaH 14 dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zro-203, pR.260|| 15. 'nivR-' iti3|| 16. bhAvapratyayAntAdimap vaktavyaH' iti vArtikasvarUpaM dRzyate // 17 'kaH' iti1.2|| 18. 'tRNa' iti3.4.5 // 19. '-prA-' iti4.5 // 20. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zo-213, pR.271 // 21. 'zA-' iti3|| 22. 'prayojanam' ityevASTAdhyAyyAm // Jain Education Interational Jain Education Interational Page #594 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1189-1193] vyutpattiratnAkarakalitA 553 118 // iti vRddhiH / 2 devairjagdhamiva jarjaratvAt deva- dantyAdirapi, 'sR gtau'(bhvaa.p.se.)itysy| "sarastu muJjo 30 jagdham / devena rAmeNa jagdhaM vA / 3 pure bhavaM pauram / bANAkhyo gundrastejanaka: zaraH"[ ]iti vAcaspatiH / 'tatra bhvH'4|3|53 // ityaN / 4 kutsitaM tRNaM kattu- catvAri muJjasya // Nam / 'tRNe ca jaatau'6|3|103 // iti koH kadA- darvA tvanantA zataparvikA // 1192 // dezaH / 5 rohati yatra tatreti rauhiSam / 'ruha bIjajanmani prAdurbhAve'( bhvA.pa.a.), 'ruhervRddhizca'(uNA-47)iti ha TiSac, puMklIbaliGgo'yam / "kattRNe rauhiSaM klIbaM 1 dUrvyate hiMsyate pazubhiH, dUrvati hinasti durnimittaM puMlliGgo hariNAntare"[]iti murdhanyAnte rabhasa: / rohIM vA dUrvA / 'dUrvI hiMsAyAm'(bhvA.pa.se.), karmaNi ghaJi, sanAmAni paJca // 1191 // pacAdyaci vA, 'upadhAyAM c'8|278 // iti dIrghatvam , 10 darbhaH kuza kutho barhiH pavitram TAp / dUre vAtIti, pRSodarAditvAd vA / 2 anantA, 1 dRNAti pAruSyAd, dRbhyate vA darbhaH / 'ha dUraprasaraNAt / 3 zataM bahUni parvANyasyAH zataparvikA / hiMsAyAm'(svA.pa.a.), bAhulakAd bhaiH / 'dRbhi (bhI) Rnnebhyo GISi(GIpi), svArthe kan, 'ke'Na: '7 / 4 / 13 // 40 granthe'(tu.pa.se.), bhAve ghaJ / 2 kau zeta iti kuzaH, iti hRsvatvam // 1192 // 4 haritAM nIlatvamalati hripuNklii.| 'zIG svapne'(a.A.se.), 'anyebhyo'pi-'(vA- tAlI / 'alaJ bhUSaNAdau (bhvA.pa.se.), aci, gauraadiH| 3 / 2 / 101 // ) iti ddH| 3 kuthnAti kuthaH / 'kutha pUtI- 5 pAdAghAtAdinA kSode'pi punA rohati ruhA / 'ruha bIjabhAve'(bhvA.pa.se.) 'igupdh-'3|1|135 / / iti kaH / 4 janmani'(bhvA.pa.a.), 'igupdh-'3|1|135 // iti kaH, TAp / bUMhate barhiH, puNklii.| 'bRhi vRddhau '(bhvA.pa.se.), bRhe- paJca dUrvAyAH // naluk ca'(uNA-266)itIs / 5 pUyate'nena, punAtyanena poTagalastu dhamano naDaH / vA pavitram / 'pUJ pavane'(tryA.u.se.), 'puvaH saMjJAyAm' 1 poTena vAyusaMzreSeNa galati poTagalaH / 'gala 20 3 / 2 / 185 // iti karaNe itraH / paJca darbhasya // galane (bhvA.pa.se.), pacAdyac / 2 dhamatyanenA'ntaHatha tejanaH / / zuSiraM dhamanaH / dhameH sautrdhaatornndyaaditvaallyuH| dhamagundro muJjaH zaraH tyanenA'gnibandho vaa| 'dhmA dhamane '(bhvA.pa.a.), '-dhamazca' 50 1 [tejayati zinoti vA tejanaH / 'tija (uNA-193)ityanapratyayo dhamAdezazca / 3 naDati gahanaM nizAne '(cu.u.se.), Nvula, kvun vA] / 2 guNaiH kRtvA karoti naDaH / 'naDa gahane'( ), pacAdyac / 'Nala doSA drAntyasmin gundraH / pRSodarAdiH, 'guda krIDA gandhe'(bhvA.pa.se.), pacAdyac, naDaH / "DalayorekatvayAm'(bhvA.A.se.), bAhulakAt 'sphAyitaJci-'(uNA smaraNAd naDo'vyutpanna prAtipadikam'[ ]iti haradattaH / 170)iti rak, nuDAgamazceti vA / 3 muJjati vAyunA trINi naDasya // muJjaH / 'muji gatau '(bhvA.pa.se.), ac / 4 zRNAti hinasti zaraH / 'zU hiMsAyAm'(vyA.pa.se.), ac / saro 1. 'pra' iti4|| 2. -ze' iti // 3 dra. TIkAsarvasvam, bhA-2, 2 / 4 / 166 // , pR.209||, padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zrI-212, pR.270 // 4 'rohI ' iti3.5, 'rohI-' iti4|| 5, 'saH' iti4.5 // 6 'bRhi-' iti2.5|| 7 'bRhernalopazca' ityuNAdigaNe // 8. '-tra' iti1, '-tran' iti3, '-traM' iti4.5|| 9, 'gaja gaji gRja gRji muja ('maja' iti svAmimate adhika:) muji zabdArthAH' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 10. 'muau' iti3|| 11. '-khyau' iti3 // 12. dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zUo-208, pR.265 // , raamaashrmii2|4|162 / / , pR.235|| 13. urvI ityAdidaNDako'yaM dhAtuH // 14 5pratau nAsti // 15. '-yAzca' iti4.5|| 16. 'kani' iti1.3|| 17 -taM' iti2.3.4.5|| 18. 'arlA bhUSaNaparyAptinivAraNeSu' iti svAmI, 'arlaM vAraNaparyAptibhUSaNeSu' iti maitreyaH, 'ala bhUSaNaparyAptivAraNeSu' iti sAyaNaH // 19. 'kSau-' iti3 // 20. 'tiro-' iti1|| 21. 'bIja-' iti 1pratau nAsti // , svAmisammato'yaM dhAtupAThaH, 'ruha janmani prAdurbhAve' iti maitreyaH, 'ruha bIjajanmani prAdurbhAve ca' iti saaynnH|| 22. 'vAyunA-' iti3|| 23. 'bhakSaNe' iti2, 1.3pratyornAsti // 24 'sautro dhAtuH' iti1|| 25. 'dhyA zabdAgnisaMyogayoH' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 26. 'dhmo dhma ca' ityuNAdigaNasUtram, kvun syAt dhAtordhamAdezazcetyarthaH // 27 dra. mA.dhAtuvRttiH, bhvAdiH, dhAtusaM-565, pR.207|| Jain Education Intemational Jain Education Intermational Page #595 -------------------------------------------------------------------------- ________________ abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDa:-4, vanaspatikAyaH 1 kurudezaM vindati prAyeNa labhate kuruvindaH, bhUSaNAdau '(bhvA.pa.se.), ac / rasaM lAti dadAtIti vA / tatra prAyobhavatvAt / 'vidlu lAbhe'(tu.u.a.), 'anu- 'lA dAne'(a.pa.a.), 'aat:-'3|23 // iti kaH, 'anyeSA- 30 psrgaallimpvind-'3|1|138 // iti zaH / 2 meghanAmA mpi-'6|3|137|| iti dIrghatvam / 3 asyAkArANi meghaparyAyanAmaka ityarthaH / 3 musyati khaNDayati rogam, pattrANyasya asipatrakaH / trINi IkSoH // musyate khaNDyate vA mustA / 'musa khaNDane'(di.pa.se.), tadbhedAnAhaAgamAnityatvAdiDabhAve bAhulakAt tapratyayaH, triliGgo'yam / saMjJAyAM kani, 'ke'nnH'7|4|13|| iti hasvatve bhedAH kAntAra-puNDAdyAstasya mustaka: mustakaM ca / sAmAnyena trINi mustAyAH // 1 tasya IkSoH bhedA jAtaya ekAdaza, kAmyate atha tadvizeSAnAha kaantaarH| pRSodarAdiH / kAntamUSamiyartIti vaa| 'R gatau' gundrA tu sottamA // 1193 // (bhvA.pa.a.), 'krmnnynn'3|2|1|| / kAntA arA bhAgA asyeti vA, kAntaM rasamiyartIti vA, 'krmnnynn'3|2|1|| 1 sA mustA uttamA, godante'nayA gundrA / 'gud| 2 puNDyate khaNDyate punnddrH| 'puDi khaNDane'(bhvA.pa.se.), krIDAyAm '(bhvA.A.se.), bAhulakAt 'sphAyitaJci-'(uNA 'sphATitaJci-'(uNA-170) / prajJAdyaNi pauNDro'pi / 40 170) iti rak, nuT ca / guNairdoSA drAntyasyAmiti vA, kAntArazca puNDrazca tau Adyau yeSAM te tathA / AdyazabdAt pRSodarAditvAt / ekaM sugandhamustAyAH // 1193 // koSakArAdyAH / yad vAcaspati:valvajA ulapaH "puNDrekSauM puNDraka: sevyaH pauNDrako'tiraso madhuH / 1 valate zucaM (bhuvaM) veSTayati valvaH / 'vala zvetakANDo1 bhIrukastu harito madhuro mahAn2 // 1 // saMvaraNe '(bhvA.A.se.), ulvAditvAd vapratyaye valvaH parvata:, zUnyezvarastu kAntAra:3 koSakArastu vaMzaka:4 / tatra jAtA vlvjaaH| 'saptamyAM janerDa: '3 / 2 / 97 / / / valata zatagho rastvISatkSAra:5 pItacchAyo'tha tApasa:6 // 2 // iti vA val, kvip, vajati vajaH, tataH karmadhArayaH, "sitanIlo'tha nepAlo vaMzaprAyo mahAbalaH7 / 20 svabhAvAd valvajAH, bahutve puMsi / "eko valvajaH" __ anvarthastu dIrghapatro dIrghaparvA kaSAyavAn8 // 3 // [1 / 2 / 45 // ] iti bhASyakAravacanAdekatvamapi / 2 valate kASThekSustu svalpakANDo ghanagranthirvanodbhava:9 / ulapaH / 'viSTapolapa-'(haimoNA-307)iti sAdhuH / dve nIlaghorastu suraso nIlapItalarAjivAn // 4 // 50 valvajasya / tRNavizeSo'yam // anUpasambhavaH prAya:10 khaTinI tvikSuvAlikA / karaGkazAliH zAke kSuH sUcipatto guDekSukaH11 // 5 // " [] ityevamete nAmasahitA ikSubhedAH // . 1 iSyate abhilaSyate ikSuH, puNsi| 'iSu icchAyAm'(tu.pa.se.), 'iSeH ksuH'(uNA-437)iti ksuH / IkSyate mUlaM tu moraTam // 1194 // vaa| 'IkSa darzanAGkanayo:'(bhavA.A.se.), bAhulakAduH, pRSo 1 ikSormUlam, murati saMveSTayati morttm| 'mura darAditvAd hrasvatvam / 2 rasamalati rasAlaH / 'alaJ saMveSTane '(tu.pa.se.), 'zakAdibhyo'Tan'( uNA-527) / iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 6 tatra' iti1|| 9. dra. padacandrikA // 23. 'IkSa darzane' iti kSarita 1. '-nti' iti4|| 2. ito'gre 3pratau 'vA' iti dRzyate // 3 -ye' iti4.5|| 4 'govindate-' iti1|| 5. 'kurda khurda guda krIDAyAmeva' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 6 -nti' iti3|| 7 'vala saMvaraNe' iti svAmI, 'vala valla saMvaraNe' iti maitreyaH, 'vala valla saMvaraNe saJcaraNe ca' iti sAyaNaH // 8 'tatra' iti1|| 9. dra. padacandrikA, bhA-2, vanauSadhivargaH, zrI-209, pR.266|| 10. 'valajasya' iti2.5, 'jalasya' iti3|| 11. 'iSa' iti sAyaNamate // 12. 1pratau nAsti // 13. 'IkSa darzane' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 14 -dihra-' iti4|| 15. 'alA bhUSaNaparyAptinivAraNeSu' iti svAmI, 'ala vAraNaparyAptibhUSaNeSu' ici maitreyaH, 'ala bhUSaNaparyAptivAraNeSu' iti sAyaNaH // 16. '- taJci-' iti 1.2pratyo sti // 17 'po-' iti1|| 18 '-ndro'pi' iti2.3|| 19. '-kSo' iti5, 'puNDre' iti mudritasvopajJaTIkAyAm, 4 / 1194 // , pR.268|| 20. '-ndrakaH' iti3|| 21. '-ghoSa-' iti3|| 22. 'zi-' iti3|| 23-1. 'hrasvakA-' iti, 23-2. kharnaTI ('khanaTI' iti2.4 'khaTa-' iti5)iti, 23-3. '-kezuH' iti, 23-4 -kSavaH' iti ca svopajJaTIkAyAm4 1194 // , pR.268|| 24 'nIra' iti3|| 25. dra. svopjnyttiikaa4|1194 // , pR.268|| 26. svAmimaitreyasammato'yaM dhAtvarthaH, 'pariveSTane' iti sAyaNaH / / 11. 'iSa' iti sAyatira // 1dra. padacandrikA, bhAra svAmI, 'vala valla saMvaraNe' iti karda khudaM guda krIDAyAmeva 00 Page #596 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kAzastviSIkA 10 tvam rasa 1193-1198] vyutpattiratnAkarakalitA 555 yadAha zrIdhara: "moraTaM tvikSumUle syAdakoTha(Ta)kusume- 'igupdh-'3|1|135 // iti kaH, viSam, mUrdhanyAntam / 'pi ca''[vizvalocanakozaH, TAntavargaH, zro-56] iti / "garale viSamambhasi ca"[ ] ityUSmavivekAt / veveSTi 30 ekamikSumUlasya // 1194 // vyApnotyaGga vA / 'viSla vyAptau'(ju.u.a.), 'igupadha-' 3 / 1 / 135 // iti kaH / puMklIbaliGgo'yam / sa ca dvedhA sthAvarajaGgamabhedAt, [yadAha-] 1 kAzate kAzaH, puMklI. / 'kAzaM dIptau'(bhvA. "kandajaM" kAlakUTAdi puSpajaM dAlavAdikam / A.se.), ac| 2 iSyate iSIkA / 'irSa icchAyAm '(tu. phAlamaGkellasArAdi daMSTrAdijaM tu jaGgamam // 1 // " pa.se.), 'iSe:(Ipe:) kiddhasvazca'(uNA-467)itIkan / 17 kAsanAmnI dve // ["]iti / 2 kSveDate mohayati kssveddH| sviDa: sautro mohe, ghAsastu yavasam pacAdyac / 'vela kela khela zvela vella calane '(bhvA. pa.se.), / "saMjJAyAM ghaJi zvelam''[] iti mAdhavaH / 1 ghasyate adyate pazubhiriti ghAsaH / 'ghaslU "zvidyanti prANAn muJcantyaneneti / 'jizvidA snehanaadane'(bhvA.pa.a.), 'janighasibhyAm-'(uNA-569)ityaN / mohanayoH (di.pa.se.), 'puNsi-'3|3|118 // iti ghaH, pRSo- 40 adyata iti vA / 'ada bhakSaNe'(a.pa.a.), 'akartari ca darAditvADDatvam"[]iti mizrAH / 3 rasayati rasaH, puMklI. / kaarke-'3|3|19|| iti ghaJ, 'ghnyposhc'2|4|38 // iti ghaslu AdezaH / 2 yauti mizrIbhavati dantairiti yava 'rasa svAdai '(cu.u.se.), NijantaH, ac / 4 tejayati tIkSNam / 'tija nizAne'(cu.u.se.), 'tijerdIrghazca'(uNAsam / 'yu mizraNAmizraNayoH '(a.pa.se.), 'RtanyaJji-' 298)iti snaH / 5 gIryate rogibhiH garalaH, puMklI. / (uNA-442)ityAdinA'sapratyayaH / dve ghAsasya // 'ga nigaraNe'(ta.pa.se.), vRSAditvAt kalaci, bAhulakAd tRNamarjunam / guNaH / garaM lAtIti vA / sAmAnyataH paJca viSasya // 1 tRNyate'dyate pazubhiriti tRNam / 'tRNu adane' atha halAhalaH // 1195 // (ta.u.se.), ghArthe kaH / tRhyate gavAdibhirvA / 'taha 20 hiMsAyAm'(ru.pa.se.), 'tuhernaka nalopazca(tRhe: kno halo- vatsanAbhaH kAlakUTo brahmaputraH pradIpanaH / pazca)' (uNA-686) iti nak (kna)hakAralopau / 2 rado'pi ca arjayati arjunam / 'arja sarja arjane'(bhvA.pa.se.), NijantaH, "arjerNiluk ca'(uNA-338), ['tRNAkhyAyAM 12 // 1196 // 50 ahicchatro meSazRGgaH kuSTa-vAlUka-nandanAH / ca'(uNA-339)] ityunn| "sarvaM ca tRNamarjunam''[] iti bhAguriH / khaTo'pi / dve tRNasya // kairATako haimavato markaTa: karavIrakaH // 1197 // // samAptastRNAdhikAraH // saSa po mUlako gaurAdrakaH saktuka-kardamau / viSaH kSveDo rasastIkSNaM garala: aGkollasAraH kAliGgaH zRGgiko madhusikthakaH 1 'viSa [vi]prayoge '(tryA.u.se.), viSNArti, // 1198 // yava- 14 1. 'kAsR-' iti2.3.5 // 2. 'iSu' iti3|| 3. 'ISa uJche'(bhvA.pa.se.), 'ISa gatihiMsAdAneSu'(bhvA.A.se.)iti vA pAThyam // 4 'kaMza-' iti1, 'kAMsa-' iti2 // 5. sAyaNasammato'yaM dhAtupAThaH, 'yu mizraNe' iti svAmimaitreyau // 6. vastuta:-'RtanyaJji-'(442) ityAdinA yauterAsaH pratyayo bhavati, na tvasaH, tenA'tra 'vahiyubhyAM Nit '(uNA-399)ityasac, bodhyaH, saMjJApUrvakatvAnna vRddhiH // 7 'tRNa' iti3|| 8 'tRhi' iti3|| 1. ito'gre 5pratau 'tRheH' iti dRzyate // 10. 'Sarja' iti maitreyasAyaNau // 11. dra. am.kssiir.2|4|168||, pR.123 // 12. 'khe-' iti1|| 13. 4.5pratiSu nAsti . // 14 dra. padacandrikA, bhA-1, pAtAlabhogivargaH, zro-223, pR.264 // , raamaashrmii189||, pR.116 // 15. ito'gre 3pratau 'viSaH' iti dRzyate // 16. '-laM' iti3|| 17. dra. svopjnyttiikaa4|1195 // , pR.268|| 18. '-Dayati' iti // 19. '-Di' iti3|| 20. 'vellu' iti2.4.5 // 21. 'vella cela kela khela zvela calane' iti svAmI, 'vela cela kela khela zvela vella cella calane' iti maitreyaH, 'vela cela kela khela zvela vella calane' iti sAyaNaH // 22. 'kSela-' iti3, "zvi-' iti4|| 23. 'muJcatya-' iti4.5 // 24. '-mocanayoH' iti1.3, maitreyasAyaNau ca // 25. 'AsvAdasnehanayoH' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 26. 'tiji-' iti3|| Jain Education Intemational Page #597 -------------------------------------------------------------------------- ________________ abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 556 halAhalaH I indro lAGgaliko visphuliGga-piGgala-gautamAH / mustako dAlavazceti sthAvarA viSajAtayaH // 1199 // 1 halamiva A samantAd halati AGpUrvI 'hala vilekhane' (bhvA.pa.se.), ac / hAlahalamapi, hAlAhalamarpi 1 " gonAsagonasau hAlAhalaM hAlahalaM viSam "[ trikANDazeSaH 1 19 15 // ] iti trikANDazeSaH / yathA - " snigdhaM bhavatyamRtakalpamaho hAlAhalaM viSamiva (-vA-) praguNaM tadevaM "[ kAvyAlaGkArasU. vR. / V.27] / yathA ca "kAmamapAyi mayendriyakuNDairyadyapi duSkRtahAla 10 halaughaH"[ ] / ete puMklIbaliGgAH // 1195 // 2 vatsasyeva nAbhirasya vatsanAbhaH | 'nAbheH saMjJAyAm ' (vA- ) ityac / prAyeNa vatsAn nabhnAti hinastIti / 'Nabha tubhe hiMsAyAm ' (kryA.u.se.), 'karmaNyaN '3 // 2 // 1 // vA / 3 kAlasya varNasya kuTo'tra kAlakUTaH, puMklI. / kAlasambandhI kAlakUTo vyAjo vA / kAlaM yamamapi kUTayati / 'kUTa paridAheM' (cu.u.se.), curAdiH, 'karmaNyaN '3 / 2 / 1 // iti vA / " kAlasya mRtyoH kUTaM zikharaM kAlakUTam''[ ~]iti tuM paJja / 4 brahmaNaH putro brahmaputraH / yad yAjJavalkyaH - " tvaM viSaM ! brahmaNaH putraH 20 satye dharme vyavasthitaH '[ yAjJavalkyasmRtiH, vyavahArAdhyAyaH, zro- 110] / 5 pradIpayati pradIpanaH / pI dIptau'(di.A.se.), nandyAditvAllyuH / taduktam"brahmaputrastu kapiloM" malayAdribhavaH kharaH 1 pradIpanastu dahano raktavarNo ' ( -Jja - ) nAdrijaH // 1 // " ["] iti 6 surASTradeze bhavaH saurASTrikaH / adhyAtmAditvAd Thak / 7 zulkikAdeze bhavaH zaulkikeyaH / 'strIbhyo Dhak 4 / 1 / 120 // iti Dhak / " bhRti (hati) kukSi- ' 4 | 3 |53 // iti yogavibhAgAd DhaJ "[ ] iti mizrAH / 8 ISat kolati saMstyAyarti kAkola, puMklI. / 'ISadarthe 30 6 | 3 |105 // iti koH kAdezaH / kAkolo droNa [ tiryakkANDaH - 4, vanaspatikAyaH kAkastadvangecako vA / 9 darade sindhudeze bhavo dAradaH / 'tatra bhavaH '4 / 3 / 53 // ityaN // 1196 // 10 ahicchatradeze bhavatvAd ahicchatraH / 11 meSazRGgAkAratvAt meSazRGgaH / yad vAcaspatiH- '"meSazRGgaM tvavizRGgAkRtiH" [] / 12 kuSNAti, kuSTasadRktvAd vo kuSTam / yadAha"kuSTaM tu kuSTasadRzamugragandhaM bhramipradam ["] / 13 kAbho vAlUkaH / 14 nandayati nandanaH / 15 kirATake mlecchadeze bhavaH kairATakaH / 16 himavati kaH bhavo haimavataH / 17 markaTAbho markaTaH / 18 karavIramUlajatvAt karavIra:, (kaini karavIrakaH) / yadAha - 40 "karavIraM tvazva-mAramUlajaM sarvato bhavam [2] // 1197 // 19 sarSapavat pItavarNaH sarSapaH / 20 mUlakAbho mUlakaH / 21 gaurazcArdrakAbhazca gaurArdrakaH / 22 saktupratikRtiH saktu| 'ive pratikRtau '5 / 3 / 96 // iti kaH / saktavaccUrNIbhavanatvAt / 23 kardamasambhavAt kardamaH / 24 aGkola (aGkolla) phalAbhaH aGkollasAraH / pRSodarAdiH / 25 kaliGgadeze bhavaH kAliGgaH / 26 ajastanAkRtitvAt zRGkikaH / yadAha -" zRGgikaM tu kRSNavarNamajastanasamAkRtiH "["] / 27 madhusikthaM madhUcchiSTam, tatsadRzatvAt madhusikthakaH // 1198 // 28 indati indraH / indrazaila - 50 bhavatvAd vA / 29 lAGgalIprayojanamasya lAGgalikaH / yadAha - "lAGgalikaM tUpaviSaM lAGgalImUlameva tat"[ ] / 30 viruddhAH sphuliGgA asya visphuliGgaH / 31 bahirantazca piGgalatvAt piGgalaH / 32 gotamasyAyaM gautamaH / 33 mustakAbho mustakaH / musyati khaNDayati prANAniti vA / 'musa khaNDane' (di.pa.se.), auNAdikastanpratyayaH, tataH saMjJAyAM kan / 34 dalati dAlavaH / 'kairava bhairava - ' ( uNA - 519) ityave nipAtyate / ete sarve'pi sthAvaravanaspatibhavatvAt sthAvarAH, viSasya jAtayo bhedA iti / " ete sarve'pi puMklIbaliGgAH "[" ]iti mizrAH | amarazca - 60 27 1. 3 pratau nAsti // gonAsagonasazabdau sarpArthavAcakatayA na prakRtopayoginau pratIyete // 3. dra. ama. kSIra. 1 7 // 10 // pR. 59 // svopjnyttiikaa4||1195||, pR. 268 // 4 - p' iti3 // 5 'tubhi' iti // 6. maitreyasammato'yaM dhAtvartha:, 'dAhe' iti1, svAmI ca, 'paritApe' iti sAyaNaH // 7 dra. padacandrikA, bhA-1, bhogivargaH, zro- 224, pR. 264 // tatra 'zikharaM' ityasya sthAne 'rAziriva' iti dRzyate // 8. 3 pratau nAsti // 9. 'viSaH' iti3 // 10. 'ya-' iti // 11. lau' iti // 12 dra TIkAsarvasvam, bhA-1, 18 11 // pR. 172 // 13. 'STre de-' iti1 2 // 14. ' - te' iti3 // 15. 'tu' iti5 // , 'ca' ityaSTAdhyAyyAM na dRzyate // 16. zabha-' iti1, 'deza' iti 3pratau nAsti // 17. ' - taM' iti3 // 18. 'kuSTaM' iti3 // 19. 3pratau nAsti // 20. -graM gandha-' iti // 21. dra. svopajJaTIkA4 / 1197 - 1198 // , pR. 269 // 22. 'vAlu-' iti2.4 // 23. koSThAntargatapAThaH 1. 3. 4pratiSu na dRzyate // 24. ' bhavaH' iti // 25. 'kan' iti3 // 26. zRGga' iti4 // 27 dra. svopajJaTIkA4 / 1199 // , pR. 269 // Page #598 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 1199-1203 ] // 1 // "puMsi klItre ca kAkolakAlakUTahalAhala': / saurASTrakaH zaulkikeyaH brahmaputraH pradIpanaH dArado vatsanAbhazca viSabhedA amI nava / " [amarakoSaH 1 / 8 / 10-11] ityAha / catustriMzat sthAvaraviSabhedasya // 1199 // kuraNTAdyA agrabIjA: 1 agrabhAgo bIjamutpattikAraNameSAmagrabIjAH, AdyazabdAt pAribhadrAdayaH // vyutpattiratnAkaraka litA pRthivyAdIne kendriyAnabhidhAyA'rtha dvIndriyAnAhanIlaGguH kRmirantarjaH 1 zarIrasyA'ntarbhavaH kRmi:, krimirityapi, ka20 vargAdyarephatRtIyasvarAdiH / yathA~ - ' kramu pAdavikSepe ' (bhvA. pa.se.), 'kramigaminamistambhAma ca icca (kramitamizatistambhAmata icca' ( uNA-561 ) itInpratyayo'kArasya cekAraH / 2 nIlati nIlaGguH, puMsi / 'NIla (nIla) varNe' (bhvA. pa.se.), 'prIkaipai-'(haimoNA- 761 ) ityaGguk / dve sAmAnyena zarIrasyA'ntarjAtajIvasya / 'suramiyo' iti bhASA kSudraH kITo bahirbhavaH / || yonireSAM parvayonayaH, AdizabdAt tRNavaMzAdyAH // 1 kSudro hrasvaH kRmi:, kITayati kITaH, puMstrI" / striyAM gaurIvat / sAmAnyena 'laTakIDA' ityAdInAM nAmaikam // purlakAstUbhayo'pi syuH 1 ubhaye'ntarbhavA bahirbhavAzca kRmayaH, polanti pulakaH / 'pula mahattva' (bhvA.pa.se.), [saMjJAyAM kvun ] / mUlajAstUtpalAdayaH / 1 mUlataH kandAjjAyanta iti mUlajAH, AdizabdAt sUraNAdayaH // parvayonaya ikSvAdyAH 1 parvati pUrayati, 'parva pUraNe' (bhvA.pa.se.), bAhulakAt ' - vRSitakSi- ' ( uNA - 154 ) iti kanin parva riti // 1201 // // samApto vanaspatikAyaH // vAdyAH // 1200 // zAlyAdayo bIharuhAH skandhajAH sallakImukhAH // 1200 // 1 skandhAjjAyanta iti skandhajAH, mukhagrahaNAd // dvIndriyAH // 1 bIjAt sasyAd rohanti bIjaruhAH, AdigrahaNAt SaSTikamudgAdyAH // 557 sammUrcchajAstRNAdayaH / 1 sammUrcchanAjjAyanta iti sammUrcchajAH, AdigrahaNAd bhUcchatrAdyAH // saGgrahamAha ' syurvanaspatikAyasya SaDetA mUlajAtayaH // 1201 // 40 vanaspatikAyasya etAH SaD mUlajAtayaH syurbhaveyu "1 "pulakaH kRmibhede syAt "[vizvalocanakozaH, kAntavarga:, lo- 116 ] iti zrIdharaH / "vartmanAM pulakavRzcikaspRzAm ' [ anekArthakairavAkarakaumudITIkA 3 | 61 // ] ityanekArthaTIkA / 'saramiyAM kIrDI' ityAdayaH pulakazabdenocyanta ityarthaH // bhUlatA kIkasAH kRmayo'NavaH // 1202 // 1 aNavaH sUkSmAH kRmayaH, kutsitaM kasanti kIkasAH / pRSodarAditvAt / ekaM laghukRmeH // 1202 // 50 kASThakITo ghuNaH 1 kASThodbhavaH kITaH kASThakITaH / 2 ghuNanti kASThAntarbhramati ghuNaH / 'ghuNa bhramaNe ' ( ta.pa.se.), 'igupdh-'3|1|135 // iti kaH / dve ghuNasya // gaNDUpadaH kiJjulakaH kusUH / 1 gaNDvo granthayaH padAnyasya gaNDUpadaH | 2 1. ' - kUTahalA H ' iti3.4 // 2. vRkSi- ' iti3 // 3. ' - nIn' iti3 // 4 'ru-' iti3.4 // 5. 'atha' iti 3pratau nAsti // 6. 'kra-' iti2.3 // 7. adhiko'yaM pratibhAti // 8. atra - 'kharuzaGkupAyunIlaGguligu ' (uNA - 36 ) iti sUtrasattvAdidaM vicAraNIyam // 9. ' - mIyA' iti3 // 10. 'puMsi' iti4 // 11. 'krIDA' iti // 12. 'pulakai-' iti1, 'pulakA -' iti3 // 13. 'kasati' iti // 14. 'gha' iti3 // 30 For Private Personal Use Only Page #599 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sphoTo 558 abhiyAnacintAmaNinAmAlA [tiryakkANDaH-4, dvIndriyAH kiJcit culupanti kiJcalakaH / 'kIcaka-'(haimoNA-33) ityake nipAtyate / kiJculuka ukAradvayavAnapi / 3 korbhUmeH 1 muktAH sphuTantyatra muktAsphoTaH / 1'sphuTa sUte kusaH / kuM mRdaM sUte vA, mRdutsargAt / 4 bhuvo lateva vikasane '(ta.pa.se.), 'hlc'3|3|121|| iti ghny)| 2 30 bhUlatA / "mahAlatA kiJcalako bhUstho gaNDUpado mataH''[] abdhermaNDUkIva abdhimaNDUkI / 3 zocati zuktiH, strIiti pathyApathyaH / alasiyAnAmAni catvAri // liGgaH / 'zuca zoke'(bhvA.pa.se.), 'dRmuSi-'(haimoNA-651) gaNDUpadI tu zilI iti kit tiH| yadvA zucyati muktAM prsuute| 'zucyI abhi Save'(bhvA.pa.se.), 'striyAM ktin'3|3|94||, 'lopo vyorvali' 1 gaNDU: padAnyasyAH gaNDUpadI / 2 zilati 6 / 166 // , 'titutr-7|2|9|| itIniSedhaH / yadvA zucyate zilI / zilyAkRtirvA / "zilI gaNDUpadI ca"[]iti zuktiH / '[I]zucir pUtibhAve'(di.u.se.), 'striyAM ktin' pathyApathyaH / yathA-"zilIkalakalaiH kalAM kalayate balAt 3 / 3 / 94 // , 'titutr-'7|2|9|| itIniSedhaH / trINi zukteH / / 10 palvalam''[ ] iti / laghupAtalAalasiyA nAmaikam // astrapA jalaukasaH // 1203 // kambustu vArijaH // 1204 // jalAlokA jalUkA ca jalaukA jalasarpiNI / trirekhaH SoDazAvarta zaGkhaH 1 kAmyate kambuH, puNklii.| 'kamu kAntau'(bhvA. 40 - 1 asaM pibati asrpaa| 'pA pAne'(bhvA.pa.a.), A.se.), 'kamyamibhyAma-'(uNA-799) iti buH / 2 'Ato mninkvnissvnipshc'3|274 // iti cakArAd vic, vAriNo jAto vArijaH // 1204 // 3 tisro rekhA somapAvat strIliGge rUpANi / " 'Ato'nupasarge kaH'. asya trirekhaH / 4 SoDaza AvartA asya ssoddshaa3|2|3 // iti kapratyayAnto'yam''[] ityanye / tadA gaGgA vartaH / 5 zAmyatyazubhamaneneti zaGka, puMklI. / 'zamu vat / (2 jalamoka AsAM jalaukasaH / striyAM vA upazame (di.pa.se.). "zameH khaH '(uNA-105) iti] bahuvacanAnto'yam ) // 1203 // 3 jalo (jale) Alo- khapratyayaH / zaM sukhaM zreyo vA khanati janayatIti vA / kyate jalAlokA / 'loka darzane'(bhvA.A.se.), ghny| 'khana khanane (bhvA.u.se.), 'anyebhyo(ssv)pi-'3|2|101|| 20 (jale Aloko'syA iti vA / 4 jalati jalUkA / iti DaH / paJca zaGkasya // 'jala dhAnye '(bhvA.pa.se.), 'mRmanyaJji-'(haimoNA-58) atha kSudrakambavaH / ityUkaH / 5 jale oka: sthAnamasyAH, jalamoko'syA vA .. zaGkhanakAH kSullakAzca 50 jalaukA / 'oka ucaH ke'7|3|64 // iti nipAtanAdo 1 kSudrAH kambavaH kSudrakambavaH, sUkSmA nadyAdijAH ko'dantastataH TAp ) / 6 jale sarpati jalasarpiNI / kRmyH| 2 zaM khanati zaGkanakAH / saMjJAyAM kvun / 3 'sRplR gatau'(bhvA.pa.a.), nandyAditvAllyuH ('supyajAtau ". kSudyante kSullakAH / akapratyaye sAdhuH / trINi laghuzaGkhasya // nninistaacchiilye'3|278 // iti NiniH, 'TiDDANaJ-' 4 / 1 / 15 // iti ngiip)| jailonAmAni SaT / zambUkAstvambumAtrajAH // 1205 // kArthakairavAka gRhamasyA jalaukA 1. 'mahI-' iti1.2|| 2. '-luko' iti1|| 3 '-lau' iti5, ito'gre 3pratau 'kalAM kalaiH' iti dRzyate // 4 'bA' iti3|| 5, dra. anekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA-1, 2501 // , pR.285|| 6 '-nti' iti // 7 'gaGgAvat tadA' iti1|| 8 koSThAntargatapAThasthAne 2pratau- "jalamoko gRhamasyA iti jalaukasaH / zabdazaktisvAbhAvyAdekatve'pi bahutvam / ekavacanAnto'pi adanta evetyanye (itaH pratAveva bahirbhAge) 'jalauragI jalaukA tu jalaukA tu jalaukasi''[] iti saMsArAvarte / 'jalaukaseneva raktAkRSTinipuNeti vAsavadattAyAm / jalaM ca tadaukazceti jalokastato'rzaAdyaci, ekavacanamadantattaM copapAdyam // " iti dRzyate / atra padacandrikA tulanIyA, bhA-1, bArivargaH, zo-250, pR.299 // 9. 'jalaukA' iti1|| 10. koSThAntargatapAThaH 2pratAveva bahirbhAge dRzyate // 11. maitreyasammato'yaM dhAtupAThaH, 'jala ghAtye' iti svAmI, 'jala ghAtane' iti sAyaNaH // 12. 'jaloka-' iti3|| 13. koSThAntargatapAThaH 1.3.4.5pratiSu nAsti // 14 'zocayati' iti5 // 15. 'muktAM prasUte' iti 1.3.4.5pratiSu nAsti // 16. '-ti' iti1.5|| 17 '-to' iti3|| 18. 1pratau nAsti // 19. 'khanu avadAraNe' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 20. '-nati' iti1|| copapAdhava bahibhAMga kara sanava raktAkRSTinipa ntargatapATha: pratA" iti dRzyate / te sAyaNaH // Jain Education Interational Page #600 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 20 atha trIndriyAnAha vyutpattiratnAkarakalitA 1203 - 1208 ] 1 zAmyanti zambUkAH / 'zambUka - '(haimoNA69) ityuke nipAtyate / zambuko hrasvamadhyo'pi / 2 ambumAtre jale eva jAyante ambumAtrajAH / " mAtraM tvadhRtau svArthe kAtsrtsnye''[ anekArthasaGgrahaH 2 / 436 // ] iti / ekaM jalazaGkhasya // 1205 // kapardastu hiraNyaH syAt paNAsthika-varATau / 1 kapa mahAdevajaTAbandhanAmani (abhidhAna- zro2 |200 // vyutpAditaH / 2 hiraNyaH suvarNanAmasu (abhidhAna - zrI - 4 / 1044 // ), puMklIbaliGgo'yam / 3 paNAya vyava 559 hArAyA'sthyasya paNAsthikaH / 4 varaM prazasyamaTati varATaH / 30 ac, svArthe kan [ varATakaH ] / " zvetaH " [ zeSanAmamAlA 4 / 174 // ] iti zaiSikam / trINi 'koDa' iti khyAtasya // durnAmA tu dIrghakazA 1 durduSTo nAmo namanamasyA durnAmA, TAbanto gaGgAvat / vyaJjanAnto'pyam / "durnAmA paGkazuktau strI durnAma klIbamarzasi ''[vizvalocanakozaH, nAntavarga:, zro182 ] iti zrIdharaH / 2 [ dIrghaH kozo'syA jalUkAkAratvAd dIrghakozA / dIrghA kuzyatIti vA ] / jalaukAkAro jalajanturayam, tasya dve / 'ghirolI' iti bhASA // // uktA dvIndriyAH // // trIndriyAH // pipIlakastu pIlakaH // 1206 // 1 pIlati pipIlakaH / 'pIla pratiSTambhe' (bhvA. pa.se.), pRSodarAdiH / 2 pIlati pIlakaH / Nvul / maNDokAnAmnI dve // 1206 // pipIlikA tu hInAGgI 1 pIlati pipIlikA / pRSodarAdiH 2 hInamaGgamasyA hInAGgI / kIDInAmnI dve // brAhmaNI sthUlazIrSikA / 1 bRMhati brAhmaNI / aNapratyaye sAdhuH / 2 sthUlaM zIrSamasyAH sthUlazIrSI / gaurAdiH, tataH kani 'ke'NaH ' 7 / 4 / 13 // iti hrasvatvam [ sthUlazIrSikA ] / moTAmAthAnIkIDInAmnI dve // ghRtailI piGgakapizA 1 ghRtena Iryate preryate ghRtelI / 'Ira gatikampanayoH ' (a.a.se.), '- preraNe'( ) vA, ghaJantaH, gaurAdiH / 2 piGgaM hrIberam, tadvat kapizA piGgakapizA / ghIvelenAmnI dve // athoparjihvopaderhikA // 1207 // 1. 'zAmyati' iti // 2. 'kAsne' iti1.3 // 3. 1.3. 4pratiSu nAsti // 4 'kuDA' itira 'kavaDA' iti2 // 5. sarvAdarzeSu dIrghakozAzabdasya vyutpatterabhAvAdatra catuSkoNe svopajJaTIkAyAH pAThaH sthApitaH // 6 'kA' iti3.4 // 7 ' tve' iti4.5 // 8 'NayoH' iti3 // 9. ' -li-' iti // 10. 'upadehA' iti5 // 11. 'upadehe' iti3, 'diha upacaye' iti svAmisAyaNau, 'diha upatApe' iti maitreyaH // 12. 'lyuT ' iti // 13. 'U' iti2 / / 14. 'reSati rikSA' iti 1.3.4.5 pratiSu nAsti // 15. kSIrataraGgiNyAdau 'kaSa' ityAdidaNDako'yaM riSadhAturhiMsAyAmarthe dRzyate // 16. 'yu mizraNe' iti svAmimaitreyau // 17 'asya' iti1.2.4.5 // 18. 'jUM' iti bhASA' iti 1.2.4.5 pratiSu nAsti // vA 11 1 upaleDhi upajihvA / 'liha AsvAdane ' (a. u. a.), 'liherjiha ca' ( ) iti vaH / 2 upadihyate mRdanayA upadehikAM / 'diha upalepe ( a. u. a.), bAhulakAt karaNe Nvul, 'pratyayasthAt- '7 / 3 / 44 // itItvam // 1207 // 3 vamati mRdaM vamrI / 'Tuvama udriraNe' (a. pa.se.), bAhulakAdraH, gaurAdiH / 4 upa samIpe dadAti upadIkA / pRSodarAdiH / udehInAmAni catvAri // rikSA lakSA tu 15, 1 reSati rikSA / 'riSa gatau ' (bhvA.pa.se.), 'RSiriSi- ' (haimoNA - 567 ) iti kit saH / 2 latve likSA / leDhi rasamiti vA / 'liha AsvAdane ' (a.u. a.), bAhulakAt ksaH / lizyate'lpIbhavati vA / 'liza alpIbhAve' (di.A.a.), bAhulakAt ksa: / lIkhanAmnI dve // tu / 1 yauti mizrIbhavati kAyena yUkA / 'yu mizra - NAmizraNayo:' ( a.pa.se.), 'ajiyudhinIG bhyo (.-nIbhyo) dIrghazca' (uNA-327) iti kan, dIrghatvaM ca / 2 SaT pAdA asyAH SaTpadI / dve SaTpadyAH / 'jUM' iti bhASA // 60 40 For Private Personal Use Only 50 Page #601 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 560 abhidhAnacintAmaNinAmAlA [tiryakkANDa:-4, trIndriyAH, caturindriyAH gopAlikA mahAbhIruH - kola iva kuNati vidArayati kolkunnH| 'kuNa vidA1gAM palati gacchati gopAlI / 'pala gatau' raNe'(tu.pa.se.), 'igupdh-'3|1|135 / / iti kH| 3 uddazati (bhvA.pa.se.), 'krmnnynn'3|2|1||, 'TiDDANaJ- "4 / 1 / 15 // uddezaH / 'daMza dazane'(bhvA.pa.a.), ac / 4 keTati iti GIpa, kani, 'ke 'NaH '7 / 4 / 13 // iti hrasvatvam, uttrAsayati kittibhH| 'kiTa uttrAse'(bhvA.pa.se.), bAhula[gopAlikA] / 2 atizayena bhIruH mahAbhIruH / kAdibhac / kiTiM trAsaM bibhartIti vA / 'anyebhyocIMcaDInAmnI dve // (ssv)pi-'3|2|101|| iti ddH| 5 utkuNati utkuNaH / gomayotthA tu gardabhI // 1208 // kuNadhAtoH 'igupdh-"3|1|135 // iti kaH / 'utkaNa' 1 gomayAduttiSThati gomayotthA / 'SThA gati- ityakAramadhyo'pi / mAMkaNanAmAni paJca // nivRttau'(a.pa.a.), 'udaH sthAstambhoH puurvsy'8|4|61||, indragopastvagnirajo vairaattstitibho'gnikH|1209| 10 ['jharo jhari svrnne'8|4|65 // , 'khari c'8|4|55 // ] / 1 indreNa gupyate indragopaH / 'gupU rakSaNe'(bhvA. 40 2 gardabhavarNatvAt grdbhii| "gardabhI kSudrarogajantuvizeSayoH" pa.se.), karmaNi ghaJ / 2 agnivad rajyati agnirajaH / [vizvaprakAzakozaH, bhAntavargaH, zro-35] iti mahezvaraH / dve pRSodarAditvAt / 3 vaireNA'Tati vairATaH / pacAdyac / 4 gomayotpannakoTasya // 1208 // titIvad bhAti titibhH| 'bhA dIptau'(a.pa.a.), 'AtomatkuNastu kolakuNa uddazaH kiMTibhotkuNau / 'nupasarge kH'3|2|3 // , 'DyApoH sNjnyaachndso:-'6|3|63 // 1 mAdyati zoNitena matkuNaH / 'madI harSe'(di. iti hrsvH| 5 agnipratikRtiH agnikH| 'ive pratikRtau' pa.se.), 'bhrUNatRNa- '(haimoNA-186)ityAdinA sAdhuH / 2 5 / 3 / 96 // iti kaH / paJca indragopasya // 1209 // // uktAstrIndriyAH // // caturindriyAH // atha caturindriyAnAha ivA''rohAvarohAd markaTakaH / 7 lUyate lUtA / 'lUmro vA'(haimoNA-202) iti kit taH / 8 lAlAM sravati 50 20 UrNanAbhastantuvAyo jAliko jAlakArakaH / laalaasvH| 'sra prasravaNe'(bhvA.pa.a.), 'karmaNyaNa' kRmirmarkaTako lUtA lAlAstrAvo'STapAcca saH 3 / 2 / 1 // / 9 aSTau pAdA asya aSTapAd / 'saG khyaasupuurvsy'5|4|140 ||iti pAdAntalopaH / nava uurnn||1210|| nAbhasya / 'koliyAvaDA' iti bhASA // 1210 // 1 UrNA nAbhAvasya uurnnnaabhH| 'ac'5 / 4 / 75 / / iti yogavibhAgAdacsamAsAntaH, 'yApoH saMjJAchandasoH- karNajalaukA( -jalUkA) tu 6 / 3 / 63 // iti hrasvaH / 2 tantUn vayati tantuvAyaH / karNakITI zatapadI ca saa| 'veJ tantusantAne'(bhvA.u.a.), 'hvaavaamshc'3|2|3 // ityaNa, 1 karNasya jalUkeva karNajalUkA, TAbantaH / 2 'Ato yuk-7333|| / 3 jAlamastyasya jAlikaH / karNa kITayati krnnkiittii| 'kITa varNane '(cu.u.se.), 'ata initthnau'5|2|115 // iti Than / 4 jAlaM karoti bandha ityanye, curAdiyam, 'krmnnynn'3|2|1||, 'TiDDA jaalkaarkH| nnvul| 5 karoti jAlaM kRmiH| 'kRbhUbhyAM nnny-'4|1|15 // iti GIpa / 3 zataM bahavaH pAdA asya 60 30 kit'(haimoNA-690)iti miH| krimirapi / 6 markaTa shtpdii| 'kumbhapadyAdiSu (kumbhapadISu) c'5|4|139|| 1. 'GIS' iti1.2.4.5 // 2. 'cI-' iti1.4, 'cIva-' iti2 / / 3 3.4pratyornAsti // 4 '-dRsya' iti1|| 5, kSIrataraGgiNyAdau vidAraNe'rthe kuNadhAturna dRzyate // 6 'mA-' iti4|| 7 'te' iti3|| 8 'tantravAyaH' iti mudritAbhidhAnacintAmaNau, svopajJaTIkA'pi tamAzrityaiva // 9. '-TA' iti1|| 10. 'hasimRgni-'(uNA-366)ityAdinA tani, saMjJApUrvakatvAd guNAbhAve 'lUtA' iti siddhe'syollekhaH pramAdamUlaka: pratibhAti // 11. - zravaNe' iti2.3.4, kSIrataraGgiNyAdau sudhAturgatAvarthe dRzyate // 12. 'kolI-' iti3|| 13-1. 'karNajalaukA' iti, 13-2. 'karNakoTA' iti ca mudritAbhidhAnacintAmaNau, svopajJaTIkA'pi tamAzrityaiva // 14 'karNaja-' iti1|| 15. '-kaiva' iti4|| 16. 'kITa varaNe' iti svAmI, 'kITa bandhane' iti maitreyaH, 'kITa varNe' iti sAyaNaH // 17 'DI' iti1.2.4.5 // Jain Education Intemational Page #602 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1208-1212] 44 iti pAdasyA'ntalopo GIS ca / trINi kArnasIyAlIti khyAtAyAH / atra hi sUtre mUlaTIkAyAM ca pAThaviparyAso lekhakadoSAt sambhAvyate, sa ca pATho na ziSTasammataH, yataH karNajalaukAyAstrIndriyatvasadbhAvAt prajJApanAdibhiH saha virodhAt, tathA ca prajJApanAsUtraprathamapadaMtrIndriyAdhikAraH 'gomI (gomhI ) hatthisoMDA "[ zrIprajJApanopAGgam, trIndriyaprajJApanA, sU- 28 ] ityAdi, "gomI (gomhI ) karNazRGgAlikA, je yAvaNe tahappagArA, ye cA'pi cAnye tathA prakArAste sarve trIndriyA jJAtavyA iti zeSa: "[ zrImalaya10 giryAcAryaviracitavavaraNam, pR. 42 ] iti tadvRtiH // vRzciko druNa AlyAli: vyutpattiratnAkarakalitA 1 vRzcatIti vRzcikaH / [o]vrazzrUM chedane' (tu. pa.se.), 'pApuli ' (haimoNA - 41 ) iti kidikaH, puMstrIliGgo'yam / 2 druNati druNaH / 'druNa hiMsAyAm ' (tu.pa.se.), 'igupadha- '3 / 1 / 135 // iti kaH / druto'pi / 3 AlamanArtho''trA'sti aalii| 'ata iniThanau 15 / 2 / 115 // itIniH / " AlaM syAdarthaharitAlayoH "[ anekArthasaGgrahaH, 2 / 463 // ] ityanekArthaH / 4 alati AliH / 'alaJ bhUSaNAdau ' (bhvA. pa.se.), 'kRzRkuTiM-'(haimoNA - 619) iti NidiH / AlI, 20 AlayaH ityAdi harivat / trINi vRzcikasya // alaM tatpucchakaNTakaH // 1211 // 1 alati alam / pacAdyac / tasya vRzcikasya pucchakaNTakastatpucchakaNTakaH / ekaM vRzcikakaNTakasyai // 1211 // bhramaro madhukRd bhRGgazcaJcarIkaH zilImukhaH indindiro'lI rolambo dvirephaH 1 pratipuSpaM bhramatIti bhramaraH / ' bhramu calane ' (bhvA. pa.se.), vAsaravadaranpratyayaH / bhraman rautIti pRSodarAdirvA / 2 madhukaro madhukRt / kvipi, 'hasvasya - '6 / 1171 // 30 iti tuk / atra madhuzabdo bhramaraiH kRtasya madhunaH paryAyaH / yadvAcaspati: 561 " pauttikaM bhrAmaraM2 kSaudraM3 dAlau 4ddAlaka5 mAkSikam6 / arghyaM7 chAtraka8mityaSTau jAtayo'sya pRthagguNaH // 1 // tatra pauttimuttaptaghRtAbhaM viSakITajaM1 / bhrAmaraM tu bhramarajaM pANDuraM guruzItalam 2 // 2 // [ kSaudraM tu kapilaM dAhi kSudrAnItaM malAvaham / lAlaM tu dalajaM sevyaM durlabhaM rUkSavAlakam // 3 // uddAlakaM tu zAlAkaM viSajid madhurAmlakam / mAkSikaM tu madhu jyeSThaM virUkSaM tailavarNakam // 4 // arghyaM tu pUjyamApANDu manAk tiktaM savAlakam / chAtraM tvekAntamadhuraM sarvArghyaM rAjasevitam // 5 // ]" ["] iti / madhukaro'pi nAmni / 3 dvau rephau bibhartti bhRGgaH / [ yadvA ] bhRJaH (bibhartti ) madhu / 'zRGgAGgabhRGgAH ' ( cAndroNA - 2 / 20 // ) iti bhRJo gan nuT ca / 4 caJcati, caJcaryate vA caJcarIkaH / zR (sR) NIka- ' (haimoNA-50) itIke nipAtyate / 5 zilI zalyaM mukhe'sya zilImukhaH / zilIva mukhamasyeti vA / 6 indati kusumaiH indindiraH / idi paramaizvarye' (bhvA.pa.se.), 'sthavira' (haimoNA417 ) itIre nipAtyate / 7 alati aliH / 'alaM bhUSaNAdau ' (bhvA.pa.se.), 'in sarvadhAtubhyaH ' ( uNA-557) 50 itIn, harizabdavat / " maruti vAti vilAsibhirunmadabhramadalau madamalaulyamupAdade "[ zizupAlavadham, sargaH - 6, lo - 23] iti mAghaH / vyaJjanAnto'yam, tatra alati bhUSayati puSpamiti alI / 'alaM bhUSaNAdau ' (bhvA. pa.se.), bAhulakAt 'pathimathibhyAmin (-miniH) '(cAndroNA3 184) itIn ( itIniH) / alinau alinaH ityAdi / " malinimAlini mAdhavayoSitAm''[ zizupAlavadham, sargaH -6, zrI - 4] iti mAghaH / 8 ruvan lambate rolambaH / 'labi avisraMsane [ca]'(bhvA.A.se.), pRSodarAdiH / 9 dvau rephau 'bhramara' iti nAmni asya dvirephaH / ete puMstrIliGgAH / 60 bhasalo dezyAm, saMskRte'pi / nava dvirephasya // asya SaDaMhrayaH // 1212 // 1 asya bhramarasya SaD aMhrayazcaraNAH, tataH SaDaMhiH, SaT padaH, SaTcaraNa ityAdi siddham // 1212 // 3. ito'gre 1pratau 'ca' iti dRzyate // 4 1. GISa' iti1. 3.5 // 2. -silAyA iti3, silAyIti' iti5 // prathamapada' iti1.2 vinA // 5. ' tRtIyA ' iti3 // 6. 'gA-' iti4.5 // 7 - zRgA-' iti4 // 8. 'vanne' iti4 // 9. 'vRttiH' iti3 // , "gomhI karmasiyAliyA, 'ye yAvatre tahappagArA' ye'pi cAnye tathAprakArAste te sarve trIndriyA jJAtavyA iti zeSaH" iti vivaraNe dRzyate, pR. 42 // 10. ' - zrUJ' iti1 // 11. 'hiMsAgatikauTilyeSu' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 12. -hara-' iti5 // 13. 'sarvadhAtubhya in' (uNA- 557 ) ityanenA'pi siddhirbhavatyeva // 14. kaNTasya' iti // 15. 'tIti' iti1 // 16. dra. svopajJaTIkA 4 / 1214 // pR. 272 // 17. 'bhRJaH kinnuT ca ' ( uNA - 122 ) iti pANinIyasammatoNAdigaNaM // 18. 'ala' iti svAmI, 'alaM' iti maitreyaH, 'ala' iti sAyaNaH // 19. 'rudan' iti3 // 20. 'bhasadalo' iti2 // For Private Personal Use Only 40 Page #603 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 562 abhidhAnacintAmaNinAmAlA [tiryakkANDaH-4, caturindriyAH bhojyaM tu puSpa-madhunI pa.se.), 'kvun zilpisaMjJayoH '(uNA-190)iti kvuni, 30 1 asyetyatrA'pi sambandhanIyam, asya bhramarasya TApi, 'pratyayasthAt- '7 / 3 / 44 // itItve makSikA, madhubhojyaM puSpam, madhu ca, tena puSpaliT, puSpandhayaH, madhu kAriNI, madhuvarNA vA makSikA madhumakSikA / madhupUDAliT, madhupaH, madhuvrata ityAdi siddham // mAkhInAmAni trINi // 1213 // khadyoto jyotiriGgaNaH / mAkSikAdi tu madhu syAt 1khe dyotata iti khdyotH| 'dyuta dIptau'(bhvA. 1 makSikAbhiH kRtaM mAkSikam / 'nAmni makSiA.se.), ac / khaM dyotayatIti / 'krmnnynn'3|2|1|| kAdibhyaH '(hai msuu-6|3|193||)itynn / AdigrahaNAt vaa| 2 jyotistArakA, tadvadiGgati calati, jyotiryukta- pauttikAdi / 2 manyate'bhilaSyate madhu, klIbe / puMsyapi miGgatIti vA jyotiriGgaNaH / 'igi gatau'(bhvA.pa.se.), vaijayantI, yadAha-"madhUlaM tu madhurna strI madhukaM tatpurAtanam" 10 'clnshbdaarthaat-'3|2|148 ||iti yuc / khajUAnAmnI dve|| [vaijntiikoss:38|134||] iti / ekaM mAkSikAdimadhunaH // "khadyote tu kITamaNirkotirmAlI tamomaNiH / parArbudo nimeSadyut dhvAnabhit // " [zeSanAmamAlA madhUcchiSTaM tu sikthakam / 40 4 / 175 // ] iti zeSaH // 1 madhunaH ucchiSTaM kalke: madhUcchiSTam / 2 pataGgaH zalabhaH sicyate siktham / 'picir kSaraNe'(tu.u.a.), 'nIbhU1 patati vahrAviti pataGgaH / 'pattR patane '(bhvA. (na) rami'(haimoNA-227) iti kit thaH, kani sikthapa.se.), 'pternggc-'(unnaa-116)| 2 zalate zalabhaH / kam / kannabhAve siktham / madano'pi / "madanaH smara'zala calanasaMvaraNayoH '(bhvA.A.se.), bhI AtmanepadI, 'kR- dhattaravasantadramasikthake"[vizvalocanakozaH, nAntavargaH, shloshshlikligrdibhyo'bhc'(unnaa-402)| dve pataGgasya / 104] iti zrIdharaH / mINanAmnI dve // zalabhazabda: tiDDaparyAyo'pi / yaddezIsUtram-'tiDDau salahapi20 sallA'( )iti, 'zalabhaH pizAcazca'[ ]iti taTTIkA / varvaNA makSikA nIlA zalabhacchAyamityatra tiDDAnAM chAyetyarthaH / punaryathA 1 vaNati zabdAyate vaNA / 'vaNa aNa raNa vaNa "ativRSTiranAvRSTirmUSakAH zalabhAH zukAH / bhaNa zabdArthAH '(bhvA.pa.se.), aci, TApa / vRNIte pUtiatyAsannAzca rAjAnaH SaDetA ItayaH smRtAH // 1 // " dravyaM bhajata iti var / 'vRJ varaNe'(svA.u.se.), vicpratyayaH, 50 [mA.bhA. 5 / 20] iti // tataH karmadhAraye varvaNA / varvatIti vA varvaNA / nandyAditvAllyuH / 2 makSati makSikA / 'mrakSa saGghAte' 1 kSuNatyaGga kSadrA / 'kSudira saMpeSaNe'(ru.u.a.), (bhvA.pa.a.)ityatra makSamapi kecit paThanti, tataH kRJAdibhyo 'sphAyi-'(uNA-170)iti rak, TAp / 2 sarantI, vA vRni, TAp / "nIlA kAcavarNA / nIleti makSikAvazeSaNam , ghAtayati saraghA / NyantAd hanterDaH, 'sup supaa'2|14|| ata eva 'nIlAt prANyau(Nyo)SadhyoH' (cAndra-sUiti samAse, pRSodarAditvAt sAdhutA / 'makSa saGghAte'(bhvA. 23 // 39 // ) iti nityaM GISprApteH nIleti TAbantapATho 1. '-yA-' iti2|| 2. 'dhvAntacitraH' iti1.2, zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH 3 'iti zeSaH' iti 1.3.4.5 pratiSu nAsti // 4 'zala hula patlu gatau' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 5, 'patate-' iti1.2.4.5|| 6 '-ti' iti3|| 7 'bhvAdI' iti 2, 'bhauvAdikaH' iti4|| 8 dra. am.kssiir.3|3|68 // , pR.286 // 9. 'saMpre-' iti3|| 10. '-pu-' iti3|| 11. pANinIye 'sNjnyaayaam'4|3|117|| ityanenA'N bodhyaH // 12. ito'gre sarvAdazeSu 'madhu iti' iti dRzyate, tattvadhikaH pratibhAti // 13. tulniiyo'mrkossH2|9|107|| 14. 'Sica' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 15. 'smaradhattUraH' iti1.3|| 16. 'maiNa-' iti3, 'maNI-' iti5|| 17. 'aNa raNa vaNa bhaNa maNa kaNa kvaNa vraNa bhaNa dhvaNa zabdArthAH' iti sAyaNaH, tatra 'bhaNa' iti svAminA, 'dhvaNa' iti maitreyeNa ca noktaH // 18. 'mA-' iti3 // 19. 'TApi' iti4.5|| 20. 1pratau nAsti // Jain Education Intemational Page #604 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1213-1216 ] lekhakapramAdaja:''[' ]iti subhUtyAdayaH / "nIlyA rakteva nIlA / ' -an' (vA-4 / 2 / 2 / / ) ityan / ata eva "kuvalayadalanIlA kokilA''[]iti prayogaH, ato na GISiti samAdheyam / yadA tu nAmatrayaM tadA 'vA saMjJAyAm ' ( vA - 41 42 // iti GISantAcca pakSe yukta eva TAp "[ ] iti mizrAH / nIlImAkhInAma ekam // vyutpattiratnAkarakalitA puttikA tu pataGgikA // 1214 // 1 puditi zabdaM tanoti puttA / 'anyebhyo (Sva)pa - 3 | 2 | 101 // iti Da:, TAp, kani, 'pratyayasthAt10 7 / 3 / 44 // itiitvm| pUtA (pUnA ?) yavA itivat pUjo vinAzArthe, punAti vedhanena vinAzayati, 'anyebhyo'pi - ' 3 / 2 / 178 // iti kvip, dRzigrahaNAd hrasvatve tuk [put] / pUtamatItaM tokate yAti / kakivakimakItyAdinA daNDakapaThitAd gatyarthAd 'igupadha- '3 / 1 / 15 // iti kaH, 'supsupA' ( ) iti karmadhAraye vA puttikA / 2 pateti, [ptti| 'pateraGgac '(uNA - 116 ) ityaGgac ] / ivArthe'lpArthe kutsiArthe vA kani ke vA pataGgikA / pUtinAmnI dve / "madhumakSikAbhedo'yam " [ ama. kSIra. 2 / 5 128 // ] iti kSIrasvAmI / yattimiH 30 20 " mAkSikaM tailavarNaM syAt ghRtavarNaM tu pauttikam / bhrAmaraM tu bhavecchuklaM kSaudraM ca kapilaM bhavet // 1 // " [] iti / iha prastAvAdanukte'pi makSikAnAmnI ime "makSikA 1 bhambharAlI2 syAt ''[ hArAvalI, pAdAvadhiH, zro-24 (124)] iti hArAvalI // 1214 // vanamakSikA tu daMzaH 1 vanasya makSikA vanamakSikA / dazati daMza: / ac| "daMzavaMzamazakezapAzakA: "["] iti zabhedAt taal| ekaM daMzasya // vyAntaH daMzI tajjAtiralpikA / 1 dazati daMzI / apacayavivakSAyAM 'jAte:- ' 4 / 1 / 63 // iti GIp / tajjAtirdaMzajAtIyA, alpikA laghuH / kuntInAma ekam // 563 tailATI varaMTA gandholI st 1 tailamaTati tailATI / 'karmaNyaN '3 / 2 / 1 // , 'TiDDANaJ- '4 / 1 / 15 // iti GIp (DIp) / 2 vRNIte varaTA, puMstrI / 'vRG saMbhaktau ' (kryA.u.se.), 'zakAdibhyo'Tan' (uNA521 ) / GISi varaTyapi / 3 gandhayatyardayati gandholI / 'gandha ardane' (cu.A.se.), bAhulakAt paTolavadolac, gaurAditvAd GIS / gandhamAlAti, 'Ata: -- 3 / 2 / 3 // iti yogavibhAgAt kaH, GISi / "gandhAlItyeke " [ ama. kSIra. 40 2 / 5 / 28 || ] iti svAmI / pIlIbhamarInAmAni trINi / caurI tu cIrukA // 1215 // jhillIkA jhillikA varSakarI bhRGgArikA ca sA / 1 cinoti kaTuzabdaM cIrI / 'ciJ cayane' (svA. u.A.), zuSiciJbhyAM rak(kran) dIrghatve, gaurAditvAd GIS / 'cI' iti "riNAtIrti vo, ridhAtoH 'kvaciDDuH '(haimasU5 / 1 / 171 // ) iti GaH / 2 cIti rauti cIruH / 'ru zabde' ( a.pa.a.), mitrayvAditvAt kuH, kani cIrukA / "jhIti rautIti jhIrukA " [ padacandrikA, bhA-2, siMhAdivarga:, zlo243] iti mizrAH / / 1215 / / 3 jhillI vAdyabheda- 50 tadvat kArti zabdAta irti jhillIkA / 'kai zabde' (bhvA.pa.a.), bAhulakADuH / 4 bAhulakAd hasvatve jhillikA / "jhillI vAdyabhedaH, tattulyazabdAd jhillIva / kani, 'ke'NaH '7 / 4 / 13 // iti hrasvatve [ TAp] jhillikA" [ padacandrikA, bhA-2, siMhAdivarga:, lo - 243 ] iti mizrAH / jhillItyapi / 44 'dUtI vidyudupAsitA sahacarI rAtriH sahasthAyinI / daivajJo dizati svanena jaladaH prasthAnavelAM zubhAm / vAcaM mAGgalikIM tanoti timirastomo'pi jhillIravaijato'yaM dayitAbhisArasamayo mugdhe ! vimuJca trapAm // 1 // 60 [] iti bhAnudattaH / 5 varSaM vRSTiM karoti varSakarI / 'kRJo hetu - '3 / 2 / 20 // iti TaH / 6 AkRtyA bhRGgamiyarti bhRGgArikA / timirInAmAni SaT // // uktAzcaturindriyAH // 1. dra. padacandrikA, bhA 2, siMhAdivarga:, zro- 241, pR.311- 312 // 2. 'GIti' itira, 'GIbiti' iti3 // 3. 'GIba -' iti3 // 4 ito'gre 5 pratau 'Da' iti dRzyate // 5 1 pratau nAsti // 6. yannimiH' iti kSIrasvAmiTIkAyAm // 7 'rau-' iti // 8dra. ama. kSIra. 2 15 // 28 // pR.130|| 9 '-lIkAra:' iti3 // 10. dra. padacandrikA, bhA-2, siMhAdivargaH, zro- 242, pR. 313 // 11. zI-' iti5, 'zusicimInAM dIrghazca' (uNA - 182 ) ityuNAdigaNasUtram // 13. 'rI-' iti // 14. 'riNAti' iti 4.5 / / 15. 1. 2pratyornAsti // 17. ' bhAguriH dattaH' iti5 // iti4.5 // 12. '-tvaM' ' - te' iti // 16. Page #605 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 564 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, sthalacarapaJcendriyAH // paJcendriyAH, tatra sthalacarapaJcendriyAH // atha paJcendriyAn sthalacara-khacara-jalacarabhedabhinnAn 1 hastakAryakaraNAt zuNDo'pi hastaH karaH, krameNAha tadyogAd hastI / 'hstaajjaatau'5|2|133 / / itIniH / 2 pazustiryaG cariH mataGgAdRSerjAto mataGgajaH / 'janI prAdurbhAve'(di.A.se.), 30 'pnycmyaamjaatau'3|2|98|| iti DaH / 3 gajati mAdyati 1 pazyati pAzadaNDAbhyAM hitAhitamiti pshuH| gajaH / 'gaja made'(bhvA.pa.se.), ac| gajati garjatIti 'dRzir prekSaNe'(bhvA.pa.a.), 'arjizi-'(uNA-27) ityuH pratyayaH, pazAdezazca (pshiraadeshshc)| "pazeH sautra vA / 'gaja garjane"'(bhvA.pa.se.), ac / 4 dvAbhyAM pibati dvipH| 'pA pAne'(bhvA.pa.a.), 'supi-'3|2|4|| dhAtoH 'apssttvaady:'(kaatntronnaa-1|16)iti ku:"[] iti yogavibhAgAt kaH / 5 karo'syA'sti krii| 'ata iti subhUtiH / 2 tiro'Jcati tiryaG / 'Rtvik-' initthnau'5|2|115 // itIniH / 6 kareNa mukhena ca pAnAnna 3 / 2 / 59 // AdinA kvin, 'tirsstirylope'6394|| 10 iti tiriAdezaH / tiryaJcau, tiryaJcaH ityAdi / 3 carati ekena pibati anekapaH / 'supi-'3|2|4|| iti kH| 7 manyate'sau mAtaGgaH / 'manu (mana) jJAne'(di.A.a.), criH| 'cara gatau'(bhvA.pa.se.), 'in sarvadhAtubhya: '(uNA 'manermat-mAtau ca'(haimoNA-100)ityaGgaH / mataGga eva 557), harivat / sAmAnyena trINi pazoH // vA, svArthe'N / 8 vArayati parabalaM vAraNaH / 'vara 40 hiMstre'smin vyAlaH zvApado'pi ca // 1216 // nivAraNe'( ), NijantaH, nandyAditvAllyuH / 9 mahAM 1 asmin pazau vyAghrAdike hiMsra hiMsanazIle. zcAsau mRgazca mahAmRgaH / 10 sAma vedo yoniH kAraNavizeSeNa A samantAdaDati udyamaM karoti vyADaH / masya sAmayoniH, harivat / 11 stambe tRNAdigucche ramate viAipUrvaH 'aDa udyame'(bhvA.pa.se.), aca, Dalayoreka- stamberamaH / 'ramu krIDAyAm'(bhvA.A.a.), 'stambakarNayo tvasmaraNAd vyAlaH / vividhamAlamanartho'smAdvo / vize- rmijpoH'3|2|13 // ityac, 'hala[ da]ntAt '6 / 3 / 9 // SeNa AlAtIti vA / 'dA dAne'(a.pa.a.), 'Atazco- ityaluk / 12 dvau radau dRzyamAnAvasya dviradaH / 13 pasarge kH'3|1|136 // iti kH| 2 zunaH padamiva padama syandate madena sindhuraH / 'syandU prazravaNe '(bhvA.A.ve.), 20 sya zvApadaH / 'zuno dntdNssttraa-'(vaa-6|3|130|| iti zvazura- '(haimoNA-426) ityure sAdhuH / sindhurmado'syAdIrghatvam / dve sAmAnyena hiMsrapazoH // 1216 // stIti vA sindhuraiH| madhvAditvAd 'USazuSi-'( )iti / 14 nago vRkSaH, sa iva dRzyata iti zaiSike'Ni 50 // hastivargaH // nAgaH / nage parvate bhavo vA / 'tatra bhvH'4|353 // hastI mataGgaja-gaja-dvipa-karya-'nekapA ityaN / 15 prazastadantayogAd dantI / 'ata iniThanau' 5 / 2 / 115 // itIniH / 16 prazastau dantAvasya sta iti mAtaGga-vAraNa-mahAmRga-sAmayonayaH / dantAvalaH / 'dantazikhAt saMjJAyAm '5 / 2 / 113 // iti stamberama-dvirada-sindhura-nAga-dantino valac, 'vale '6 / 3 / 118 // iti dIrgha valacyarpi / 17 dantAbalaH kauTi-kuJjara-kumbhi-pIlavaH // 1217 // karaTaH kapolo'styasya karaTI / 'ata initthnau'5|2| 115 // / 18 kuJjo danto hastihanuzce, tadyogAt , '-khanaibhaH kareNurga : khmukhkunyjebhyshc-'(vaa-5|2|107||)iti raH, [kuJjaraH], 1.'-tyupra-' iti2 // 2. 'iti kuH' iti 1pratau nAsti // , dra, padacandrikA, bhA-2, siMhAdivargaH, zro-226, pR.290 // , tatra ito'gre "zakandhvAditvAt (vaa-6|1|94||)kuH" ityadhikaM dRzyate // 3. '-p' iti3.5 // 4. 'sarvadhAtubhya in'(uNA-557) ityuNAdigaNasUtram // 5.'-d vyAlaH' iti1.3 / / 6. 'kaH' ityaSTAdhyAyyAM na dRzyate // 7. 1pratau nAsti // 8. '-staka-' iti1.3 / / 9. 'madane ca' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 10. '-yatIti' iti2|| 11. 'gaja garjane' iti 1pratau nAsti // 12. '-sravaNe' iti svamAmimaitreyau, 'prasravaNe' iti sAyaNaH // 13. 1.2pratyoAsti // 14. vlcypitraadeH'3|282 ||iti dIrghatve haimasammatasUtram ||15.'-nkhshc' iti1||16. 'raprakaraNe khamukhakuJjabhya upasaMkhyAnam' iti vArtikasvarUpam / / Jain Education Interational Page #606 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1216-1220] puMklIbaliGgaH / kau jIryatIti pRSodarAditvAd vA / 19 kumbhAvasya staH kumbhI / 'ata iniThanau 5 // 2 // 115 // itIni: / 20 pIyate dRzA pIluH / 'pIG pAne' (di. A.a.), 'pIGa : kit ' ( hai moNA - 821 ) iti luH // 1217 // 21 eti parabalAbhimukhamiti ibhaH / 'iN gatau ' ( a.pa.a.), 'iNaH kit' (uNA-433 ) iti bhaH 1 22 karoti pramodaM kareNuH puMstrI / 'kRhRbhU: '(haimoNA772 ) ityeNuH / ke mastake reNuH sindUrarajo'syeti vA / 23 garjati garjaH / 'garja garjane ' ( bhvA.pa.se.), ac / 10 sAmAnyena trayoviMzatirhastinaH // zeSazcAtra vyutpattiratnAkarakalitA "atha kuJjare / "pecakI puSkarI padmI picila: sUcikAdharaH / vilomajihvo'ntaH svedo mahAkAyo mahAmadaH // 1 // sUrpakarNo jalAkAGkSo jaTI ca SaSTihAyanaH / asuro dIrghapavanaH zuNDAlaH kapirityapi // 2 // " [ zeSanAmamAlA4 / 175-177 // ] // asya strI dhenukA 'vaMzA'pi ca / 1 asya hastinaH strI, hastinItyarthaH, dhenuriva 20 sukhasAdhanAd dhenukA / 'ive pratikRtau 15 / 3 / 96 // iti kaH (kan) / 2 uzyate kAmyate vazA / 'vaza kAntau ' (A.pa.se.), 'vazikaraNyozca (vaziraNyozca)' (vA 3 / 3 / 58 // ) ityap / vaSTi kAmayate, pacAdyaci vA / 'vazA vandhyAsutA jyotsnA strI gavI kariNI dhuvA "[vizvaprakAzakozaH, zAntavargaH, zle-1] iti tAlavyAnteSu vizvAt / dve hastinyAH / zepazcAtra- " vazAyAM vAsitA karNadhAriNI gaNikA'pi ca " [zeSanAmamAlA4 / 177] iti // bhedro mando mRgo mizrazcatastro gajajAtayaH 30 // 1218 // 1 bhadraH sarvalakSaNakalyANatvAt / 2 mandaH mandattvAt / 3 mRgaH mRga iva hInasattvAt / 4 mizraH saGkIrNajAtiH / catasRNAM gajajAtInAM pratyekaM nAma // 1218 // 565 kAle'pyajAtadantazca svalpAGgazcApi matkuNau / 1 kAle'pi prabhUtavayasyapi yo'nutpannadantaH, kharvAGgazcA'pi yaH, tau matkuNau / mAdyan kuNati matkuNaH / pRSodarAdiH / dvayorekazeSe matkuNau // paJcavarSo gajo bola: 1 balati duHsAdhyekAryAccalati bAlaH / balU khalU kAmadhenU~ / ac / ekaM paJcavarSahastinaH / 'chA 11 syAt poto dazavarSakaH // 1219 // 1 pUyate punAti vA potaH / 'pUJ pavane ' (kryA. u.se.), 'hasimRgriN-'(uNA - 366 ) iti bAhulakAt tan / ekaM dazavarSahastinaH // 1219 // vikko viMzativarSaH syAt 1 viGge'vayavAn vikkaH / 'vicir pRthagbhAve' (ru.u.a.), 'vicipuSi-'(haimoNA - 22) iti kit kaH / pikko'pi / ekaM viMzativarSahastinaH // karlabhastriMzadabdakaH / 1 kIryate kSipyate kulabhaH / kR vikSepe ' ( tu. 50 pa.se.), 'kRgRzazaliMgardibhyo'bhac' (uNA-402 ) / 'kala zabdasaGkhyAnayo:'(bhvA.A.se.) ato vA'bhac / ekaM triMzadvarSebhasya // yUthanAtho yUthapatiH 1 vanakariNAM yUthasya vRndasya yo nAtha IzvaraH [ yUthanAthaH ] / 2 mahAbalavattvAt sa yUthapatiH / dve yUthapatihastinaH // 1. 'peci - ' iti3 // 2 ' dyA' iti5 // 3. 'pica' iti3, 'pecila:' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 4 'DI' iti // 5. 'vasA-' iti1.3 // 6. Mka-' iti4.5|| 7, 'to' iti4 // 8. 'vA' iti4.5 // 9. 'dhruvA' iti 1.3 // " vazA vandhyAsutAyoSAstrIgavIkariNISu ca " iti vizvaprakAzakoze dRzyate, pR. 167 // 10. 'vAzi-' iti 2.5 // 11. ' katvAt' iti3 // 12. dhyaM' itira / / 13. dhAtupATho'yaM pratibhAti // 14. 'Dau' iti3, 'DuM' iti4, uM' iti5 // 15. ' ityAdi' iti // 16. ' -J' iti4.5 // 17. 'vivikte' iti1.2, 'vevekti' iti4.5 // 18. ---yuSi' iti1.2.4.5|| 19. ' - zAli--' iti3 // 20. 'kRzRzalikaligardibhyo'bhac'(402 ) ityuNAdigaNasUtram // 21. 3.4.5pratiSu nAsti // For Private Personal Use Only 40 prabhinna- garjitau // 1220 // 1 mAdyati sma mattaH | 'madI harSe' (di.pa.se.), ktaH, tatra / 2 prakarSeNa bhinno madena saGgataH prabhinnaH / 60 prabhidyate sma gaNDapAlyAmiti vA / 3 garjA saJjAtA'sya Page #607 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vAhyaH 30 40 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, sthalacarapaJcendriyAH garjitaH / 'tadasya saJjAtam- '5 / 2 / 36 // itItac / garjati ["]iti / 2 avamatamavargaNitamaGkazamanena avamatAGkazaH / smeti vA / 'garja zabde'(bhvA.pa.se.), ktaH / lagno'pi / dve madabhiMjhalAhastinaH // "lagnaH prabhinno mattaH syAt''[halAyudhakoza:21220 // ] iti rAjavA halAyudhaH / trINi mattebhasya // 1220 // 1 rAjJA vAhyate ArohaNayogyatvAd rAjavAhyaH / madotkaTo madakalaH 2 upa samIpe vAhyate upavAhyaH / vaherNijantAd 'Rha1 madena dAnAmbunotkaTaH madotkarTa / 2 madena lornnyt'3|1|124|| / 'aupavAhya' ityanye / "aupavAhyo kalo manojJaH madakalaH / madavahatA hastino dve // rAjavAhyaH ''[hlaayudhkosh:2|224 // ] iti halAyudhaH / "dvau samAvadvAntanirmadauM / samau, vAhyAnAM samIpe bhava aupavAhyaH ''[]iti taTTIkA / dve rAjayogyahastinaH // 1 udvamati sma madam udvAntaH / 2 nirgato madAda 10 nirmdH| upAtta ityapi / "upAtto madavarjitaH''[halAyudha sannAhyaH samarocitaH // 1222 // koshH2|220] iti halAyudhaH / dve madarahitebhasya // 1 sannahyate sannAhyaH / 'Rhloryt'3|1|124||| sajjita: kalpita sannAhe sAdhurvA / samare saGgrAme ucitaH samarocitaH / dve raNAhahastinaH // 1222 // 1 yuddhAya sajjyate praguNIkriyate sma sajjitaH / udagradannISAdantaH 'Sasja gatau '(bhvA.u.se.), 'nisstthaa'3|2|102|| iti ktaH / 2 kalpyate sma kalpitaH / 'kRpU sAmarthya '(bhvaa.aa.ve.)| 1 udagrau dIrdhI dantAvasya udagradan / 'agrAdve ArohaNAya sajjitebhasya // ntshuddhshubhr-5|4|145 // iti dantasya datrAdezaH / 2 ISA kArau dantAvasya iissaadntH| "ISAdantaH kuJjaraM zAtravIyam" tiryagghAtI pariNato gajaH // 1221 // [zizupAlavadham, sargaH-18, zUo-38] iti mAghaH / dve 1 tiryagghAtIti tiryagdattaprahAraH, pariNamati sma lambadantebhasya // pariNataH / ekaM tiryagdattaprahArebhasya // 1221 // bahUnAM ghaTanA ghaTA / 20 vyAlo duSTagaMjaH 1 bahUnAM hastinAM ghaTanA racanA, 'ghaTa ceSTAyAm' 1 vividhamAlamanartho'smAditi vyAlaH / 2 daSTa- (bhvA.A.se.), 'ghaTivandi-'( )iti yuc / ghaTyate zcAsau gajazca duSTagajaH / dve duSTagajahastinaH // ghaTA / ghabarthe kaH / ekaM gajaghaTAyAH // gambhIravedyavamatAGkazaH / mado dAnaM pravRttizca 1 gAmbhIryeNa vedayati gambhIravedI / viderNijantAd 1 mAdyatyanena madaH / 'madI harSe '(di.pa.se.), grahAditvANiniH / yaduktam 'mdo'nupsrge'3|3|67 // ityap / madayatIti pacAdyaci "tvagbhedAcchoNitasrAvAdAmAMsavyathanAdapi / vaa| "vydhi(vydh)jpornupsrge'3|3|61 // ityatraiva madisaMjJAM na labhate yastu gajo gambhIravedyasau // 1 // " grahaNe kartavye pRthaksUtrakaraNAnmAda iApa ghaJi"[] iti / 50 1. '-tA-' iti5|| 2. 1pratau nAsti // 3 tulanIyo'marakoSaH 2435-36 // 4 '-na' iti3 / / 5 '-do' iti5|| 6 'sarjitaH' iti1 // 7 'sarjitaH' iti3|| 8 1.5pratyo sti, 'sarpaNe' itira, 'saGge' iti3, 'guzu Sasja gatau' iti kssiirtrngginnyaadyH|| 9 'kalpate' iti1.3 // 10. 'sarji-' iti1|| 11. dra. svopjnyttiikaa4|1222 // , pR.274 // 12. 1.3.4.5 pratiSu naasti|| 13. '-gu-' iti1.2.4.5 // 14. '-la-' iti1.2|| 15. 'u-' iti4.5|| 16. 'rAjya-' iti5 // 17 'saMvA-' iti1|| 18 'raNAhe-' iti1|| 19. 4pratau nAsti // 20. '-te'-' iti1.4.5 // 21. '-bi vA' iti3|| 22. " 'vyadhajaporanupasarge' ityatraiva madigrahaNe'pi kartavye pRthaksUbArambhAd unmAdaH iti ghaJapi" iti nyAsaH" iti mA.dhAtuvRttiH, divAdiH, dhAtusaM-106, pR.436 // Page #608 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1221-1225] vyutpattiratnAkarakalitA 567 2 dyati khaNDayatyanena dAnam / 'do'vakhaNDane'(di.pa.a.), linggH| 'viSla vyAptau'(ju.u.a.), 'kRpivirSi-'(haimoNAkaraNe lyutt| 3 pravartate'nayA prvRttiH| 'vRtu vartane'(bhvA. 191)ityANak / dve (ekaM) hastidantasya // A.se.), 'striyAM ktin'3|3|94||, trINi hastimadasya // skandha Asanam // 1224 // 30 vamathuH karazIkaraH // 1223 // 1 hastinaH skandhaH, Asyate'sminniti Asa1 vamyate udgIryate vamathuH / / udi- nam / 'krnnaadhikrnnyoH-'3|3|117|| ityadhikaraNe lyuT / raNe'(bhvA.pa.se.), 'ttivto'thuc'3389|| / 2 karasya dve (eka) hastiskandhasya // 1224 // zIkaro'mbukaNaH karazIkaraH / ekaM zuNDAphUtkArajala- karNamUlaM cUlikA syAt kaNasya // 1223 // 1 gajasya karNamUlam, cUlyate cUlikA / 'cUla hastinAsA karaH zuNDA hastaH samucchrAye'(cu.u.se.), 'sNjnyaayaam'3|3|109|| iti Nvul / 10 1 hastino nAsA hstinaasaa| 2 kiratyanena krH| codyate pArzvagamanenA'zenA'syAmiti vA / bhidAditvA 'ka vikSepe'(tu.pa.me.), 'Rdorp'3357|| / 3 zunatyanayA daGi pRSodarAditvAitvamiti vA / ekaM hastikarNamUlasya / zuNDA / 'zuna gatyAm'(tu.pa.se.), 'kuguhu-'(haimoNA-170) 'kanavAlI' iti bhASA // iti kiddddH| 4 hastaH hastakriyAkAritvAt / catvAri ISikA tvakSikUTakam / 40 hastizuNDAyAH // agraM tvasya puSkaram / 1 "ISA lAGgalakIlikA, sA iveti, ivArthe kan, iissikaa"[am.kssiir.2|8|39 ||]iti svAmI / "ISa 1 asya karasyA'gramagrabhAgaH, puSyatyanena puSkaram, vyomanAmasa (abhi.shro-163)| "anyonyeSAM puSkarai gatau'(bhvA.A.se.), ato dhAtoNvul"["]iti zAbdikAH / rAmRzantaH ''[zizupAlavadham, sargaH-18, zUo-32] iti maaghH| dIrghAdirhasvamadhyeyam / "iSIkA, hrasvAdirdIrghamadhyA''[] iti sarvasvam / "tasminnasyadiSIkAstraM vAmo vAmAviroekaM zuNDAgrabhAgasya / 'pogara' iti bhASA // dhataH (rAmo rAmAvabodhita:)"[raghuvaMzam, sargaH-12, zo20 aGguliH karNikA 23] iti raghurapi / "ISyate mahati dehe nimagnatvAt 1 gaja-yA''Ggali:, kiratyanayA karNikA / 'kR prayatnena labhyate / 'ISa uJche '(bhvA.pa.se.), 'ISa gativikSepe'(tu.pa.se.), 'kuzika-'(haimoNA-45)itIke nipA- hiMsAdAneSu'(bhvA.A.se.), bAhulakAdikanniti prakRte 'ISe: tyate / asatyapi karNabhavatve rUDhizabdatvAt karNe bhavA kiddhasvazca'(uNA-461)itIkanpratyayo dhAtorhasvatvaM ca, 50 karNikA / 'karNalalATAt- '4 / 3 / 65 // itIkan (iti iSIkA, hrasvAdirdIrghamadhyA"[padacandrikA, bhA-2, ksstrkn)| dve (eka) zuNDAGgalyAH // vargaH, zrI-492] iti mizrAH / akSNaH kUTamakSikUTam / ekaM gajanetroparibhAgasya / 'palaka' iti bhASA // dantau viSANau 1 hastidantau veveSTi AbhyAM viSANau, tri- apAGgadezo niryANam 1 24 1. '-sI' iti1|| 2. tulniiyo'mrkossH2|8|37|| 3 '-mudni-' iti3.5, 'Tuvama' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 4. 'zU-' iti3 / / 5. '-thU' iti4|| 6. 'zunaya-' iti1.2.3|| 7 1.3.4.5pratiSu nAsti // 8 'hastino' iti3|| 9. 'kuzI-' iti1, 'kusi-' iti3|| 10. 'kRSi-' iti3 // 11. 'kRSivRSi-' iti4|| 12. '-li-' iti5 // 13. ama.kSIrasvAmikRtaTIkAyAm-"ISA lAGgalakIlaiva ISikA" iti dRzyate, pR.183|| 14. dra. padacandrikA, bhA-2, kSAtravargaH, zrI-492, pR.577|| 15. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, bho-492, pR.577 // , tatra"ISa gatItyAdidhAtoH (gatAvityAdidhAtoH) Nvul (paa.3|1|133 // iti zAbdikAH" iti dRzyate // 16. '-didI-' iti3.5 // 17. TIkAsarvasve-"uNAdI tu 'ISeH kiddhasvazca'(u.4.21)itIkani dhAtorhasvatve hrasvAdi dIrghamadhyaM ca" iti dRzyate, bhA-3, 2838 // , pR.83 // 18. '-vAme vAmAdhirodhitaH' iti3|| 19. '-ha' iti1, -hi' iti4.5|| 20. '-darzaneSu' iti svAmisAyaNI // 21. '-SaH' iti4, '-SiH' iti5 // 22. 'iSi-' iti1|| 23. 'peca-' iti3 // 24 tulniiyo'mrkossH28||38|| Jain Education Interational Page #609 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 568 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, sthalacarapaJcendriyA: 1 apAGgasya dezo'pAGgadezaH, niryAtyanenA'zru, 1 vettyaGkazAghAtamatra, vidyate'GkazAghAtena bhidyate madajalaM vA niryANam / 'yA prApaNe'(a.pa.a.), karaNe vA viduH, puMsi / 'vida sattAyAm'(di.A.a.), 'vida 30 lyuTa 'kRtycH'8|4|28 // iti Natvam / "pratyanyadanti vibhedane '(a.pa.se.) vA, AbhyAmauNAdikaH kuH / vetti nizitAGkazadUrabhinnaniryANaniryadasRjaM calitaM niSAdI"[zizu- saMjJAsthAnamasmAdazasthAnAd viduH / yatpAlakApya:pAlavadham , sarga:-5, tho-41] iti mAghaH / ekaM "tatrArakSavitAne dve vidU dvau zravaNe gatau / gajanetrayorapAGgadezasya / / prAk ca pazcAcca tiryak ca SaDbhedAGkazavAraNAH // 1 // '[] | ekaM kumbhamadhyabhAgasya / 'mAlI' iti bhASA // 1226 // gaNDastu karaTa: kaTaH // 1225 // 1 gaNDaH prAgvat, (abhi-, tho-466, 582) / vAtakumbhastu tasyA'dhaH 2 karoti madaM karaTaH / 'shkaadibhyo'ttn'(unnaa-521)| 1 tasya vidoradhobhAgaH vAtapUrNakumbha iva vAta10 3 kaTati varSati madajalamiti kttH| 'kaTe varSAvaraNayoH kumbhH| ekaM vidoradhobhAgasya / 'TIka' iti bhASA // (bhvA.pa.se.), ac / trINi gajagallasya // 1225 // vAhitthaM tu tato'pyadhaH / avagraho lalATaM syAt 1 tato'pi vAtakumbhAdapyadhobhAgastannAmaikaM vAhi- 40 ttham iti / 'hittha bhAvakaraNe'( ), bhAve ghaJ / 1 avagRhyate aGkazena avagrahaH / 'graha upAdAne' hittho vilAsaH, pRSodarAdiH, madaM cA'vazyaM vahati, (tryA.u.se.), 'grhvRdR-'3|3 58 // ityap / "gajAlike Avazyake Ninau vAhI, tatra tiSThatIti, nairuktaH sasyaH dRSTibandhe pratibandhe'pyavagrahaH"[] iti rudraH / "avagRhyate ta: vAhitthamiti vA / ' pItavA' iti bhASA // 'ngkshaadinaa'svtntro'pytreti| 'hlshc'3|3|121 ||iti ghaji, avagrAho vRddhimAn''[]iti vyaakhyaamRtm| ekmibhllaattsy|| vAhitthAdhaH pratimAnam 1 vAhitthasyA'dhobhAgo dantamadhyam , tannAmaikaM ArakSaH kumbharidhaH / pratimAnam iti / pratimIyate'nena pratimAnam / 'DumiJ 1 ArakSyata ArakSaH / 'rakSa pAlane'(bhvA.pa.se.), prakSepaNe'(svA.u.a.), karaNe lyuT 'minaatimiinoti-'6|1| 20 ghaJ / ekamibhakumbhAdhobhAgasya // 50 // ityAtvam / dezaniyamAt mAnaM pratigataM pratimAna miti vA / "pratimAnaM praticchAyA gajadantAntarAlayoH"[ ] 50 kumbhau tu zirasa: piNDau iti rudraH / "dantayorubhayormadhyaM pratimAnaM pracakSate"[halA1 kariziraso'vamatau(-'vayavau) piNDAvivonnata yudhkoshH2|218||] iti halAyudhaH / 'bhasuMDa' iti bhaassaa| bhAgau kumbhshbdvaacyau| kena madajalena umbhyate (ubhyate) pUryate kumbhaH / 'umbha pUraNe'(tu.pa.se.), karmaNi ghaJ , pucchamUlaM tu pecakaH // 1227 // zakandhvAditvAt pararUpam / kumbhazca kumbhazca kumbhau eka 1pacyate ghAteneti pecakaH, pRpodarAdiH / ekazeSe / piNDate saMhito bhavati piNDaH / 'piDi saGkAte' mibhapucchamUlasya // 1227 // (bhvA.A.se.), ac / ekaM kumbhasthasya // dantabhAgaH purobhAgaH __ kumbhayorantaraM viduH // 1226 // 1 dantayorbhAgo dantabhAgaH / yadvA'grato yo 1. '-ma-' iti1, '-sa-' iti5 // 2. tulniiyo'mrkossH25838|| 3 '-nte' iti4.5|| 4 'jAMga-' iti1, 'gaM- ' iti2.4.5 // 5. dra. TIkAsarvasvam, bhA-3, 28 // 38 // , pR.83||, padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, tho-492, pR.577||, raamaashrmii2|8|38||, pR.362 // tAsu 'dRSTibandhe' ityasya sthAne 'vRSTirodhe' iti dRshyte|| 6 '-graho' iti1|| 7 dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, zo-492, pR.577|| 8 '-kSate' iti5|| 9 'ubha unbha pUraNe' iti kssiirtrngginnyaadyH|| 10. 'bhedane' iti3, vibhedanArthakavidadhAturmagyaH // 11. dra. am.kssiir.2|8|38||, pR.183 / / , tatra 'tatrA-' ityasya sthAne 'tatra' iti dRzyate // , svopjnyttiikaa4|1226 // , pR.275 // 12. '-kA' iti3|| 13. 1pratau nAsti // 14 '-ditvAt siddhiH' iti2|| 15. 'pIti-' iti3, 'pA-' iti4|| 16. '-Ti' iti1.2|| 17 dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, zUo-493, pR.578 // , raamaashrmii2|8|39 // , pR.363 // Jain Education Interational Page #610 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 . 1225-1230] vyutpattiratnAkarakalitA 569 bhAgaH, sa dantasahito mukhasya bhAgo dantabhAgaH, zAkapArthivAdiH / mukhataH skandhaparyanto yo'grabhAgaH, sa danta- 1 zijAnA : skhalantyanena, siJjAnaH skhalati 30 sannihitatvAd dantasya bhAgo dantabhArga iti vigrahaH / vA zRGkhalaH, triliGgaH, pRSodarAdiH / "zRGkhalA puMskaTIpurobhAgo'grimo bhAga ityarthaH / ekamibhAgrapradezasya // strIvastrabandhe ca nigaDe triSu"[medinIkozaH, lAntavargaH, zro-141] iti mediniH / tAlavyAdiH / 2 nigaDati badhnAti nigaDaH / 'gaDa secane'(bhvA.pa.se.), pacAdyac / 1 pakSayorbhAgaH pakSabhAgaH, gajapArzvapradezaH / ekaM / 3 andyate badhyate'nena andukaH / 'adi bandhane '(bhvA. 'hastipasavADA' ityAkhyasya // A.se.), 'andUhambhU[jambUkaphelU] karkandhUdidhiSUH"(uNApUrvastu jaGghAdidezo gAtraM syAt 93)iti kupratyayaH, svArthe kani, 'ke'nn:7|4|13|| iti 1 hastinaH pUrvaH pAdajaGghAdibhAgaH, gacchatyanena hrasvatvam / 4 hinasti hiJjIraH / 'jambIra-'(haimoNAgAtram, strIklI. / striyAM TAbantaH, yathA-"gAtrAvare- 422) ityAdinA sAdhuH / nigaDAdayaH punpuNsklinggaaH| 5 pUrvapazcAtpAdayoH paribhASite''[ ] iti bhAguriH / "Apa- pAdasya pAzo bandhanaM paadpaashH| paJca zRGkhalasya // 40 skArAlgunagAtrasya bhUmim''[zizupAlavadham, sargaH-18, vAristu gajabandhabhUH // 1229 // bho-46] iti mAghaH / "lUnagAtrasya chinnapUrvakAyasya, ApaskArAdAjaGghAmUlApaskAraM yAvacchinnAsyetyarthaH"[] iti 1 vArayati gajAn, vAryante gajA anayeti vA vAriH / taTTIkA / ekamibhapUrvakAyabhAgasya // 'vara nivAraNe'( ), NijantaH, 'vasivadivajidhvaji sahi tanivAsivArdivAribhya iJ'(uNA-534) iti iny| pazcimo'parA // 1228 // 'kRdikaaraat-'(gnnsuu-4|1|45 // ) iti GISi vArItyapi / 1 gajanya pazcAdbhAgaH, aparabhAgatvAd aparA, "vArI syAd gajabandhanyAM kalabhyAmapi(kalasyAmapi) yossiti| strIklIbaliGgaH / japAditvAd vatve avarA'pi / "aparaM vArirvAggajabandhinyo: strI klIbe'mbuni bAlake // 1 // " tUttarArthe syAt pazcAdgAtre ca dantinAm''[vizvaprakAzakozaH, [medinIkozaH, rAntavargaH, tho-66-67] iti mediniH / 20 rAntavargaH, zUo-95] iti vizvaH / "baddhAparANi parito gajAnAM bandhArya grahaNAya bhUrgartA gajabandhabhUH / ekaM gajanigaDAnyalAvIt''[zizupAlavadham, sargaH-5, tho-48]iti grahaNabhUmeH // 1229 // mAghaH / ekaM gajapazcAdbhAgasya / kecitu-"aSThIvadbhAgAdUrdhvamavaramadhastu gAtram''[ ]ityAhuH // 1228 // tripadI gAtrayorbandha ekasminnapare'pi ca / bindujAlaM punaH padmam / 1 trayaH pAdA asyAM tripadI, gAtrayoriti dvayoH pUrvajaGghayoH, ekasmin apare iti ekasyAM pazcimajavAyAM 1 bindUnAM jAlaM bindujAlam , tAruNye hi / ca, gajasya bandho bandhanam, tasyaikaM tripadIti / "nAgajadehe raktabindavaH syuriti, padmamiva padmam, raktatvAt / sraMsata kariNAM graivaM tripadIcchedinAmapi" raghavaMzama, sargaHeka bindujAlasya // 4, zUo-48] iti raghuH / aparazabdasya klIbatvAdapara zaGkalo nigaDo'ndukaH / ityatra saptamyekavacanam // 1. 'dantasahi-' iti1, 'dantanihi-' iti3|| 2. 4pratau nAsti // 3 '-taH' iti3.4.5|| 4. '-DAM' iti1.2|| 5 dra. padacandrikA, bhA2, kSatravargaH, zo-494, pR.579 // , raamaashrmii2|8|40 // , pR.363|| 6 '-klIbaH' iti3|| 7 'tvadhunArthe' iti vizvaprakAzakoze, pR.133 // 8 dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, zro-494, pR.579 // 9. -nA' iti3|| 10. 'gaje' iti1|| 11. '-ze' iti3|| 12. '-na:' iti3|| 13. 'strI' iti medinIkoze na dRzyate, pR.155 // sa yukta eva, anyathA chandobhaGgApatteH // 14. 'kuH' iti1|| 15. 1pratau nAsti // 16. 'te' iti1|| 17. -vAdivAsi-' iti4.5|| 18. 'vasivapiyajirAjivajisadihanivAzivAdivAribhya iJ '(uNA564)ityuNAdigaNasUtram // 19. -bandhanyoH ' iti3, medinIkoze ca, pR.127|| 20. 'co-' iti3.5|| 21. '-ndhanAya' iti3 // 22. 'bhUgartA' iti3.5|| 23. '-ndha: bhUH' iti3|| 24 '-jhAyA' iti3|| Page #611 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 570 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, sthalacarapaJcendriyAH totraM veNukam yAtamaGkazavAraNam / 30 1 tudyate'nena totram / 2 'tuda vyathane '(tu. 1 yatate'nena gantumiti yAtam / 'yatI prayatne' u.a.), 'dAmnIzasu(zasa)- '3 / 2 / 182 // iti STran / 2 (bhvA.A.se.), karaNe ghaJ / yAtyanena vA / 'yA prApaNe' veNunA nirvRttaM veNukam / '-akSadhutAdibhyaH- '4 / 4 / 19 // (a.pa.a.), 'hasi-'(uNA-366) iti bAhulakAt taH / iti Thak (SThan), 'isusuktAntAt kH'7|3 51 // , saMjJA- ekamaGkazavAraNasya / 'Teka' iti bhASA // pUrvakatvAd vRddhyabhAvaH / "vRddhipakSe vaiNukamapi''[ ] niSAdinAM pAdakarma yatam iti mizrAH / gaNDAnAmnI dve / "gajavazIkaraNAya yad 1 pAdayoH karma pAdakarma pAdasaMjJA, yamanaM yatam / vizUlAkAravaMzadaNDahastyArikA''[ ]iti paryAyaH // 'yamu niyamane '(bhvA.pa.a.), ktaH, 'anudaattopdesh-'6|4| AlAnaM bandhastambhaH 37 // iti mlopaH / 'saiNa' iti bhASA // 1 AlAti badhnAtyanena, atra vA aalaanm| tadvayam // 1231 // karaNe, adhikaraNe vA lyuT / gajasya bandhanAya stambho 1 tadvayaM yAtaM yataM ca, etadubhayaM vItam ucyata 40 bandhastambhaH / "AlAnaM stambha ucyate''[halAyudhakozaH ityarthaH / ajanti prerayantyatra vItam / 'aja gatau kSepaNe 2 / 221 // ] iti halAyudhaH / "dvau samau''[]iti taTTIkA / ca'(bhvA.pa.se.), ktapratyayaH, 'ajey'ghjpoH'2|4|56 // iti dve gajabandhanastambhasya // vIbhAvaH / viziSTamitaM gamanamatreti vItaM vA // 1231 // aGkazaH sRNiH // 1230 // kakSyA dUSyA varatrA syAt 1 aG kyate gamyate'nena aGkazaH, puMklI. / 'aki lakSaNe'(bhvA.A.se.), 'vAnasiparNasi (sAnasi 1 kakSAyAM madhyapradeze bhavA kakSyA / 'zarIrAvarNasi-)'(uNA-547)ityAdinA uzaH / "kAzAkAza vyvaacc'4|3|55 ||iti yat / yakaropadho'yam / yanmahe zvara:-"kakSyA bRhatikAyAM syAt vAJcyAM madhyebhabandhane' kuzAGkazAH''[ ] iti zabhedAt tAlavyAntaH / 2 sarati [vizvaprakAzakozaH, yAntavargaH, tho-56 ] iti / yakAra20 marmasthAnaM gacchati sRNiH / 'sR gatau'(bhvA.pa.a.), 'sRSi rahito'pi / yathA-"kakSodgrAhaNikAkAJcIprakoSThagaja(vRSi) bhyAM kit'(uNA-489)iti niH / dantyAdirayam / rajjuSu''[vizvaprakAzakozaH, kSAntavargaH, zo-10] iti / 2 50 'zU hiMsAyAm'(vyA.pa.se.), 'zRNiveNivRSNipArNicUrNaya:' dUSyate dUyate'nayA dUSyA / 'duSa vaikRtye '(di.pa.a.), (uNA-492) iti [sAdhu:], aguNatvaM ca (iti zRNi bAhulakAt karaNe'pi ghyaN / 3 viyate'nayA varatrA / staalvyaadishc)| puMstrIliGgaH / dve aGkuzasya // 1230 // 'vRJ varaNe'(svA.u.se.), 'vRJazcit'(uNA 387)ityatran / apaSThaM tvaGkuzasyA'gram trINi nADIti khyAtAyAH // 1 apakRSTaM tiSThati apaSTham / 'ambAmbago kaNThabandha: kalApakaH / bhuumi-'8|3|93 // ityAdinA Satvam / aGkazasyA'gramagrabhAgo 1 kaNTho badhyate'nena kaNThabandhaH / 'bandha bandhane' vakrAkRtistIkSNastasya nAmaikam / 'vAgha' iti bhASA // (vyA.pa.a.), karaNe ghaJ / 2 kalpate kalApaH, kani 1. tulniiyo'mrkossH2|841|| 2. 'vRddha-' iti1|| 3 'gaMDa-' iti1|| 4 '-raM' iti4.5|| 5, 'vipa-' iti1|| 6 'bandhana-' iti1|| 7 'AlAnti badhnatyanena' iti1.2|| 8 -NA-' iti3.4.5|| 9 'akyate' iti2.3|| 10. dra. padacandrikA, bhA 2, kSatravargaH, zrI495, pR.580|| 11. 'bhedAt' iti4.5|| 12. 'ghRNipRznipANicUrNibhUrNi'(uNA-492)ityuNAdigaNasUtram // 13. koSTAntargatapAThaH 2pratAveva dRzyate // 14 'apatiSThatyanenetyapaSTam' iti1|| 15. 'vakSA-' iti1|| 16. '-syaikam' iti1.2|| 17 'yama uparame' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 18 ito'gre 3pratau 'yAtaM' iti dRzyate // 19 'ajati' iti4, 'aJjati' iti5|| 20. 'gatikSepaNayoH' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 21. '-yA' iti1.2|| 22. 'bUM-' iti2|| 23. 'kakSyA bRhantikAyAM syAt kakSyA madhyebhabandhane' iti vizvaprakAzakoze, pR.119 // 24 3pratau nAsti // 25. 'kakSA-' iti5 / / Jain Education Intemational Jain Education Intermational Page #612 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 571 gandharvo'rvA maptivItI vAho vAjI hayo hariH / 1230-1233] vyutpattiratnAkarakalitA kalApakaH / kalAmApnotIti vA / 'Aplu vyAptau'(a. vanip, 'rAllopaH '64 / 21 // , arvA"[ ] iti tu subhUtiH / 30 pa.a.), aci. svArthe kan / dve hastikaNThabandhasya / arvantau, arvantaH ityAdi / pakSe arvANau, arvANaH ityAdi / 'kalAu iti bhASA // 9 sapati saGgrAmeSu sahasA samavaiti saptiH / 'Sapa sm|| iti hastivargaH // vAye'(bhvA.pa.se.), 'vinasivasirapipadibhyastip'( )iti zrIbhojadevaH / 'sRplu gatau '(bhvA.pa.a.), asmAd vA // azvavargaH // tipratyaye guNe, rephalopoM bAhulakAt, sarpatIti saptiH, 1232 // harivat / 10 veti gacchati vItiH / 'vI gatyAdau '(a. pa.a.), 'dRmuSi-'(haimoNA-651) iti bAhulakAt kit tin / viziSTA Itirasyeti vA / vItiH harivat / saptizca 1 ghoTate parivRtya luThati ghoTaH / 'ghuTa parivartane' vItizcetItaretarayoge saptivItI / mizrAsta "pibate: (bhvA.A.se.), pacAdyac, svArthe kani ghoTakaH / Nvuli 'ktickRtau (ktictau) c'3|3|174 // iti ktici pItiH / 40 10 vA / ghuTatIti vA / 'ghuTa pratIghAte '(tu.pa.se.), tudAdiH, "pIti zve striyAM yAne(pAne)" [medinIkozaH, tAntavargaH, Nvul / ghoTa ityapi / "ghoTasaindhavagandharvA hayavAjitura- zro-33] iti mediniH / pItiH (pItaM) pAnaM ghRtAdiGgamAH''[ ]iti rabhasaH / 2-4-6 turati turaH / 'tura tva- dravadravyAbhyavahAraH, tadyogAdinau pItIti nAnto'pi"[padaraNe'(ju.pa.se.), 'igupdh-'3|1|135 // iti kaH, turaH candrikA, bhA-2, kSatravargaH, tho-498 // ] ityAkhyan / 11 tvarAvAn gacchati turagaH, bhujaGgavat turaGgaH, turaGgamaH / 3 vAhyate vAha: / vaherNyantAderac / 'vAhU(vAha) prayatne'(bhvA. tUrNamaznute gantavyaMstIrNe vistIrNe'ntarikSe kSayatIti taarthyH| A.se.), 'vAhU (vAha) viloDane'( ) vA, AbhyAmaci tUrNazabdAd vA pUrvapadam, aznoteH kSIyatervottarapadam, pRSo- karmaNi ghaJ vA / 12 vajatyavazyaM vAjI / 'vaja gatau' draadiH| yadvA vegena tA_sAdRzyAt tArkSya ityucyate / (bhvA.pa.se.), Avazyake NiniH / vAjaH pakSaH, tadyogAd "turaGga garuDau tAkSyau~ ''[amrkossH3|3|145 // ] ityatra 'ata initthnau'5|2|115 // itInau vA vAjI / "pUrvamazvA: "tRkSasyA'patyaM tAyaH, gargAditvAd yaJ ''[ama.kSIra. sapakSAH Asana, tato devAbhyarthitena zAlihotreNa muninA 50 20 3 / 3 / 145 // iti kSIrasvAmI / 5 vegavattvAdaznute bahubhU- preritenendreNa vajreNa kRtvA pakSAzchinnAH''[ ] ityAgamaH / bhAgaM vyApnoti azvaH / 'azUG(azU) vyAptau '(svA. 13 'haya gativikrAntyo: '(bhvA.pa.se.), pacAdyac [hayaH ]| A.se.), 'azupaSilaTikaTikaNikhaTivizibhyaH kvan'(uNA- hayati gacchatyadhvAnaM vikramate vA / "azvAdInAM gti149)| "aznAti ghAsAdikam''[ ]ityanye // 1232 // vizeSo vikramaNam''[]iti vRttiH / striyAM 'gavayahaya7 gandhanaM gandho hiMsA / 'gandha gandhane '(cu.A.se.), (hygvy)-'(vaa-4|1|63 // ) ityAdinA GISi hayIti / ac / gandhAya, gandhaM vA arvati gacchati gandharvaH / 'arva 14 harati dezAntaraM prApayati hariH / 'hRJ haraNe'(bhvA. gatau'(zvA.pa.se.), pacAdyac, karmaNyaN vA / zakandhvAdiH / u.a.), 'aca i:'(unnaa-578)| ete sarve'pi puMsi / 8 RcchatIti arvA / 'R gatau'(bhvA.pa.se.), '-pacya- caturdazA'zvasya / zeSazcAtratizazakibhyo(- padyarti prazakibhyo) vnip'(unnaa-552)| "azve tu kramaNaH kuNDI prothI heSI prakIrNakaH / "arvati gacchati vA / 'arva gatau'(bhvA.pa.se.), bAhulakAd pAlaka: parulaH kiNvI kuTara: siMhavikramaH // 1 // 60 1. '-ni' iti4.5 // 2. '-o' iti1.4|| 3. 'prati-' iti5 // 4 maitreyasAyaNasammato'yam, 'guDa pratighAte' iti kSIrataraGgiNI // 5. dra. padacandrikA, bhA-2, zro-497, pR.583 // , raamaashrmii2|8|43 // , pR.365 // 6. '-tau' iti3|| 7. ama.kSIrasvAmikRtaTIkAyAM na dRzyate, pR.305|| 8. 'azU vyAptau saGghAte ca' iti maitreyasAyaNau // 9. -kaTi-' ityuNAdigaNasUtre nAsti // 10. dra. padacandrikA, bhA-2, zUo-497-498, pR.583-584 / 11. 'basta gandha ardane' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 12. ito'gre 4.5pratyoH 'vA' iti dRzyate // 13. '-zU-' iti5 // 14. 'gamla sRplu gatau' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 15. '-pau vA' iti3 // 16. '-ti:' iti1.3|| 17. 'dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, zo497, pR.583|| 18. 'haya gatikAntyoH ' iti svAmI, 'haya gatau' iti maitreyasAyaNau // 19. 'kuraTaH' iti3|| 20. '-vIkramaH' iti5 // Page #613 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 572 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, sthalacarapaJcendriyAH mASAzI kesarI haMso muharbhuga grahabhojanaH / tItyevaMzIlo javanaH / 'ja' iti sautro dhAtagArtho vAsudevaH zAlihotro lakSmIputro marudrathaH // 2 // gatyarthazca, "juckrmy-'3|2|150 // iti yuc / "tamacAmaryekazipho'pi syaat"[shessnaammaalaa4|178-180||iti|| zvavArA javanAzvayAyinam"[naiSadhIyacaritam, sarga:-1, zo- 30 vaDavA'zvA prasUrvAmI 65] iti zrIharSaH / ekaM vegavadghoTakasya // rathyo voDhA rathasya yH| 1 vaDati garbha vaDavA / 'vaDa AgrahaNe'( ), sautraH, 'vaDivaTi-'(haimoNA-515) ityavaH / strItve'pi 1 rathaM vahati rathyaH / 'tadvahati rathayugaprAsaGgam' balaM sAmarthyamatizayitamatrAstIti / 'vaprakaraNe anyebhyo'pi 4476 // iti yat / vahiliyA ghoDA nAma ekam // dRzyate '(vaa-5|2|109||)iti vaH, Dalayore katvasmRteH __ AjAneyaH kulInaH syAt baDavA / balaM sainyaM vAti gacchatIti vA / 'vA gati10 gandhanayoH '(a.pa.a.), 'aat:-'3|2|3 // iti kH| balena 1 kulIno guruzastraprahArakSato'pi saGgrAme sAmarthyena arvatIti, pRSodarAdirvA / 2 aznute'dhvAnam sAdinaM yo na jahAti, so'tisukhavAhyatvAdajAvanneyaazvA / ajAditvATTAp / 3 prasUte prasUH, strIliGgaH / tvAd AjAneyaH / "pRSodarAdiH''[ ] iti mAdhavI / 'SUG prANigarbhavimocane'(a.A.se.), 'stsuudviss-'3|261|| ajanamAjo gatiH (kssepH)| 'aja gatikSepaNayoH '(bhvA. iti kvip| 4 vamati garbha vaamii| 'Tuva, udgiraNe'(bhvA. pa.se.), ghaJ / Ajena kSepeNa AneyaH prApaNIyaH AjA- 40 pa.se.), jvalAditvANNaH / vAmyateM garbhamiti NyantAd neyaH / "Ajena kSepeNa neyaH AjAneyaH / 'anyeSAgharji, gaurAdi / catvAri azvAyAH / "arvatI''[zeSa- mpi-'6|3|137|| iti dIrghatvam''["] iti sarvasvAdayaH / naammaalaa4|180 // ] iti zaiSikam // A abhivyAptyA javena voDhAraM panthAnaM nayati prApakizoro'lpavayA hayaH // 1233 // yati / pRSodarAdirvA / "azvaM kulInamAjAneyaM zAraM(zAvaM) kizorakaM bruvate"["]iti nAmamAlAyAmAryApAThAcca dIrghAdiH / 1 kizyata iti kizoraH / kiMpUrvAdaznAte: "zaktibhirbhinnahRdayAH skhalantazca pade pade / 20 [vA], 'kaMThicakibhyAmora: '(d.paa.8|29)ityorH, nairu AjAnanti yataH saMjJAmAjAneyAstataH smRtAH // 1 // " kto'mlopH| "kAzate zobhate vA / 'kAza dIptau' / ["]ityazvazAstram / ekaM jAtyazvasya // (bhvA.A.se.), 'kizorAdayaH'(uNA-65)iti sUtreNa sAdhuH" [ ] ityanye" / kRzyati vayasA, kazati heSate vA, tattaddezAstu saindhavAH // 1234 // prAksUtreNaivaM sAdhuH / alpaM vayo yasyA'sauM alpavayAH / vAnAyujAH pArasIkA: kAmbojA: vAlhikAdayaH / 50 vacherAnAma ekam // 1233 // 1 sa sa dezo janmabhUmireSAmiti tattaddezAH / javAdhikastu javanaH "sindhoradUrabhavatvAd deze'Ni sindhuH / 'aduurbhvshc'4|2| 1 javena vegenAdhikaH zreSThaH javAdhikaH, java- 40 // ityaNa, 'vrnnaadibhyshc'4|2|82 / / iti luk(lup) / 1. 'keza-' iti3.4.5|| 2-1. 'mRgabhug gUDha('gUha' svopajJaTIkAyAm) bhojanaH' iti 2-2. '-zapho-' iti ca zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 3. 1.2.3.4pratiSu nAsti // 4. 'gRhNAti' iti 1prateSTippaNI // 5. '-pIti' iti1|| 6. '-mugi-' iti2.3.4.5 // 7. 'Tuvama udgiraNe' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 8. '-mate' iti3 / / 9. '-j' itish|| 10. 'vA' iti 3pratau nAsti / 11. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, zUI-500, pR.587 / / , tatra-"kizyate kiMpUrvAdaznotervA "ktthickibhyaamorH"(d.p.8|29)ityorH / nairuktavarNalope kizoraH / kAzate zobhate / 'kizorAdaya:'(u.166)ityoranpratyaye upadhAyA itve ca nipAtyate"-ityanye" iti dRzyate // 12. 'prAkpratyayeNaiva' iti3 / / 13. 'yasya sa' iti3|| 14. tulanIyo'marakoSaH2846 // 15. 'vaha-' iti1, 'vahilI-' iti3 / / 16. '-nAmaghoDA-' iti // 17. '-kR-' iti4|| 18. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, zo-498, pR.584-585 // 19. '-vaH' iti4.5|| 20. 'kSepaNena' iti3|| 21. sarvAnandakRtaTIkAsarvasve tu-"ajAkneyA ajAneyAH / pRSodarAditvAdAdidIrghatvamiti haDDucandraH" iti dRzyate, bhA-3, 2845 // , pR.88 // 22. dra. TIkAsarvasvam, bhA-3, 21845 // pR.88 // tatra-"zAvakaM kizorakaM brUte" iti dRzyate // , raamaashrmii2|8|44||, pR.366 // 23. '-nte' iti3|| 24. '-taH' iti3|| Jain Education Intemational Jain Education Intemational Page #614 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1233-1237] vyutpattiratnAkarakalitA 573 tataH 'tatra bhvH'4|3 53 // ityaN saindhavAH / "sindhU durvinItastu zUkalaH // 1235 // nAmadUrabhavo janapada: sindhuH, tato bhavArthe 'kacchAdibhyazca' 1 durvinIto'nAttazikSaH, zaknoti sveccha yA 4 / 2 / 133 // ityaNi saindhavAH "[ ] iti pUrvaTIkAkArrAH ''[] zUkalaH / 'zakla zaktau '(svA.pa.a.), pRSodarAdiH / ekaM iti mishraaH| 1 vanAyuvAnAyusaMjJau dezabhedau, tatra jAtA durvinItAzvasya // 1235 // iti, 'saptamyAM jnerdd:'3|2|97.||, vanAyujAH, prajJAdyaNi kazyaH kazArha: vAnAyujAH / "nidrAM vihAya vanamAkSe vanAyujAste " [raghuvaMzam , sarga:-5, zo-73] iti raghuH / "AjAneyaH 1 kazAmarhati kshyH| daNDAditvAd yaH / ekaM kulajo vAyujaH pArasIka uktaH''[ ] iti ratnakoSe'pi kazatADanAzvisya // hrasvAdiH / 1 parasIMkadeze bhavAH pArIkAH / 'kopa hadvaktrAvartI zrIvatsakI hayaH / 10 dhaacc'4|3|137 // ityaN / "pArasIkadeze bhavAH''[] itya 1 hRdi vaktre ca AvartA romAvartA, bhramarA iti 40 pare / 1 kambojeSu janapadeSu bhavAH, 'kcchaadhnn'4|3| prasiddhAH santyasya hRdaktrAvartI / 'ata initthnau'5|2| 137 // , 'kambojATThak (-jaalluk)'4|1|175 // iti 115 // itIniH / zrIvatsako romAvarto'styasya shriivtskii| cAnantaryAd 'janapadazabdAt ksstriyaadny'4|1|168|| ityaJ, 'ata initthnau'5|2|115|| / "zrIvatsakI sa vijJeyaH evaM lagiti kAmbojAH dIrghAdireva / 1 evaM valhikeSu zrIvatso yasya lAJchanama" ]iti / janapadeSu bhavAH, 'kopdhaacc'4|3|137|| ityaNi vAlhi- "nigAlastho ya AvartaH sa hi devamaNirmataH / kAH / "vAlhIkaM vAlhikaM dhIrahiGgano zvadezayoH ''[tri- tathA vakSasi vAhasya zrIvatsaka udAhRtaH // 1 // " kaannddshess:3|343 // ] iti trikANDazeSAd dIrghamadhyazca / dvArAvalI ardhokAvadhiH zro-14/11/]iti dvArA aadestssaaraadyH| yathAkramaM sindhujavanAyujapArasIkakAmboja- valI / "zrIvatsakI paruSakotramitAyakAyaH" zizapAla vAlhikadezodbhavAzvAnAM pratyekaM nAma / "vanAyujAH pAra- vadhama, sargaH-5, zro-56] iti mAghaH / 20 sIkAH kAmbojA vAlhikA hyaaH''[amrkossH2|8|45||] "ura:sthA yasya catvAra AvartAstu pradakSiNAH / ityamaraH / "vanAyvAdi(yujAdi)dezeSvete jAtA haya etaiH zrIvatsakI nAmA hayaH sarvArthasAdhakaH // 2 // " vizeSAH ''[am.kssiir.2|8|46] iti kSIrasvAmI / halA []iti shaalihotrH| ekaM hRdaye mukhe ca romaavrtyutaashvsy|| yudhastu-"pArasIkA vnaayujaaH''[hlaayudhkosh:21439||] / "dvau samau''[] iti taTTIkA / "kambojA vAlhikAH paJcabhadrastu hRtpRSThamukhapArzveSu pusspitH||1236 // proktaaH''[hlaayudhkosh:2|439||]| "dvau samau''[] iti 1 hRtpRSThamukhapArtheSu puSpito dhavalo yo'zvastataTTIketi dvau dvAvekArthAvAha // 1234 // syaikam , paJca hRdayAdIni zvetAni bhadrANi kalyANahetavo 'sya paJcabhadraH // 1236 // vinItastu sAdhuvAhI 1 vinIyate sma vinItaH / NIjaH ktaH / 2 pucchoraHkhurakezAsyaiH sitaiH syAdaSTamaGgalaH / sAdhu sukhaM" vA vahati sAdhuvAhI / 'vaha prApaNe '(bhvA. 1 atra dvandvagarbhe dvandve prANyaGgasamudAyasyA'prANya30 u.a.), 'sAdhukAriNi c'(vaa-3|278 ||)iti NiniH / GgatvAditaretarayogaH, pucchAdyairaSTabhiH sitaiH maGgalaH kalyANaH ekaM vinItAzvasya / bhailuMsIkhaviuM' iti bhASA // aSTamaGgalaH // 1. '-vo'rthe' iti2|| 2. '-raH' iti1|| 3. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, zrI-498, pR.584-585|| 4 '-viti' iti4 // 5. 'vanAkSaH' iti2.5 // 6. 'vanAyudezyAste' iti1, 'vanAyudezyAH' iti raghuvaMze, pR.133 // , tatra-'vanAyujAste' iti pAThAntareNa dRzyate // 7. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, zrI-499, pR.585||, raamaashrmii2|8|45 // , pR.366 // 8. '-zI-' 4.5 // 9. '-zI-' iti4|| 10. 'vanAyujAdiSu' iti ama. kSIrasvAmiTIkAyAm , pR.185|| 11. ito'gre 2pratau 'zobhanaM' iti dRzyate // 12. 'bhalu-' iti2 // 13. '-u' iti2, 'bhalau sIkhavIyo' iti3, 'bhalau sIkhAyau' iti4|| 14. 'kaza-' iti3|| 15. 'bhrA-' iti1.4|| 16. '-ddhaH' iti3|| 17 'zrIvRkSakaH' iti hArAvalyAm, pR.402 // 18. 'zrIvRkSakI' iti zizupAlavadhe, pR.136 // 19. 1.2.3pratiSu nAsti // Page #615 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 40 574 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, sthalacarapaJcendriyAH site tu karka-kokAhau 1 trIn yUSati triyUhaH / pRSodarAdiH / kapilaH 30 pItaraktavarNo'zvastasyaikam // 1 site zvetavarNe'zve, karoti zobhAM pramodaM vA / karkaH / kRrjaH 'kRdAdhArttikanibhyaH (-ciMkalibhyaH) kaH' vollAhastvayameva syAt pANDukezaravAladhiH (uNA-320)iti kaH / 2 kokavadAhanti bhuvamiti // 1239 // kokAhaH / 'anyebhyo(ssv)pi-'3|2|101|| iti DaH / 1 ayameva triyUha eva vyoma ullaGghate vollaahH| haMsalAghoDAnAmnI dve // pRSodarAdiH / pItaraktavarNo dhavalaskandhakezapucchazca yo'zvastakhoGgAhaH zvetapiGgale // 1237 // syaikam // 1239 // 1 khamAkAzamugAhate khoGgAhaH / pRSodarAdiH / urAhastu manAk pANDukRSNajaGgho bhaved yadi / zvetazcAsau piGgalazca zvetapiGgalaH, tatra / trivarNo'yam, 1 manAk pANDurISaddhavalo yadi kRSNajaGghazca bhavet, 10 pItaraktastu piJjaraH kapilaH piGgala iti / ekaM zveta- sa urAhaH procyata ityanvayaH / urasA''hanti urAhaH / potaraktAzvasya // 1237 // pRSodarAdiH / ekamISaddhavalakRSNajaGghAzvasya // pIyUSavaNe serAhaH surUhako gardabhAbha: 1 pIyUSamamRtaM dugdhaM vA, tadvarNo'sya pIyUSavarNaH, 1 sukhena rohati suruuhkH| pRSodarAdiH / gardabhasyeva tatra / sIravadAhanti bhuvaM serAhaH / pRSodarAdiH / ekaM AbhA varNo yasya sa gardabhAbhaH / ekaM gardabhavarNAzvasya // dugdhavarNAzvasya // vorukhAnastu pATalaH // 1240 // pIte tu hariyo haye / 1 vairiNaH khanati vorukhAnaH / pRSodarAdiH / 1 pIte pItavarNe haye'zve, harivarNaM yAti hriyH| ekaM zvetaraktavarNAzvasya // 1240 // 'supi-'3|2|4|| iti kaH / ekaM pItavarNAzvasya // kulAhastu manAk pItaH kRSNaH syAd yadi jaanuni| kRSNavarNe tu khuGgAhaH 1 kulamAjihIte kulAhaH / manAgISat pIta:, 1 khurairgAhate bhuvaM khunggaahH| pRssodraadiH| hemo- zarIre yadi jAnuni kRSNaH, sa kulAha ityarthaH / ek'pi| "hemazca kRssnnvrnno'shvH''[hlaayudhkosh:2|437||] mISatpItavarNakRSNajAnvazvasya // iti halAyudhaH / ekaM kRSNavarNAzvasya // ukanAhaH pItaraktacchAyaH kriyAho lohito hayaH // 1238 // 1 utkarnehyata ukanAhaH, hrasvAdiH / pRSodarAdiH / 1 kriyAM na jahAti kriyAhaH / pRSodarAdiH / ekaM pItaraktacchAyAzvasya // ekaM raktAzvasya // 1238 // sa eva tu kvacit // 1241 // AnIlastu nIlakaH kRSNaraktacchaviH proktaH 1 AnIlaH sAmastyena nIlaH, nIla eva niilkH| 1 sa eva ukanAhanAmA // 1241 // kRSNaraktasvArthe kan / ekaM nIlAzvasya // cchAyaH san kvacicchAlihotrAdau zAstre, sa eva ukanAha kapilo hayaH / evocyata ityarthaH // 20 1. 'kRJ-' iti3|| 2. 'hAM-' iti1.2 // 3. '-raktapItA-' iti1|| 4. '-syA' iti5 // 5. '-'zve' iti 3pratau nAsti // 6. 'kha-' iti4|| 7. '-ktaH' iti2 / / 8. '-sa-' iti1.2.5 // 9. '-SNA-' iti5 // 10. 'zvetava-' iti3.4|| 11. 2pratau nAsti // 12. '-cchavyazvasya' iti1.2|| Jain Education Interational Page #616 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 40 1237-1274] vyutpattiralAkarakalitA 575 zoNa: kokanadacchaviH / A.a.), 'vRSi( uSi) kRSi- '(uNA-161)iti bAhula kAt than / prothata iti vA / 'protha paryAptau'( ), 1 kokanadacchavi: raktotpalakamalakAntiretAhaga ac / 'protha: (protha) paryAptau'(bhvA.u.se.), 'halazca' yo'zvaH, sa zoNaH zoNavarNaH / "raktaH zoNaH ''[halA 3 / 3 / 121 // iti karaNe ghaJi vA / "protho vRtto 30 yadhakoza:2437 // iti halAyudhaH / ekaM raktavarNAzvasya // naasaamuulprdeshH''[am.kssiir.2850||] iti svAmI / nAsAmalapadeza harikaH pItaharitacchAyaH sa eva haalkH||1242|| "prothaiH sphuradbhiH sphuTazabdamunmukhaiH''[ zizupAlavadham , sargaH-12, tho-73] iti mAghaH / ekamazvanAsAyAH / 1 harireva (haririva) harikaH / 'ive pratikRtau' 'phoraNA' iti bhASA // 1243 // 5396 // kn| 2 halati mAM hAlakaH / 'hala vilekhane' (bhvA.pa.se.), Nvul / dve pItanIlAzvasya // 1242 // madhyaM kazyam 1 'niigvnycusrNsudhvNsu-'7|4|84 // ityatra kazi: paGgalaH sitakAcAbhaH sautro dhAtuH, yadvA 'kaza gatizAsanayo:'( ), adAdiH / 1 paGgan lAti paGgalaH / sitaH zvetaH kAcasta- kazati gamayatyazvaM kazA / pacAdyac, TAp / kazAyai arha dvadAbhA zarIrakAntiryasya sa, tthaa| ekaM shvetkaacvrnnaashvsy|| kazyam / daNDAditvAd yaH / tatra kazAghAtAdhikAraH / ekamazvamadhyapradezasya // halAhazcitrito hayaH / nigAlastu galoddezaH 1 halavadAhanti halAhaH / 'anyebhyo(Sva)pi-' 1 nigiratyanena nigAlaH / 'gu nigaraNe'(tu. 3 / 2 / 101 // iti ddH| citritaH karbuvarNaH / ekaM karbura pa.se.), 'unyo :'3 / 3 / 29 // iti ghaJ / [ni] galatyanevarNAzvasya / khoGgAhAdayaH zabdA dezIprAyAH / vyutpatti neti vA / 'gala adane '(bhvA.pa.se.), 'hlshc'3|3|121 // stveSAM varNAnupUrvInizcayArtham / zeSazcAtra iti ghny| "ghaNTAbandhasamIpastho nigAlaH kIrtito budhaiH" "mallikAkhyaH(-kAkSaH)sitainaitraiH syAd vaajiindraayudho'sitaiH| iti / galasya uddezaH pradezo devamaNerAvartasthAnaM galo kakudI kakudAvarto nirmukta(nirmuSka)stvindravRddhikaH // 1 // " ddezaH / ekamazvagalahRdayaskandhasya sandheH // . [zeSanAmAmAlA 4 / 180-181 // ] // khurA: zaphAH / 20 yayurazvo'zvamedhIyaH 1 khuranti chindanti bhuvamiti khurAH / 'khura 1 yAti svecchayA yayuH, puNsi.| 'yA prApaNe' chedane '(tu.pa.se.), 'igupdh-'3|1|135 ||iti kaH, ka- 50 (a.pa.a.), 'yo dve ca'(uNA-21) iti kupratyayo dvitvaM vargadvitIyAdiH / "bhajethAH pazcAnmAM varatana purastAna ca / 2 azvamedhAya hitaH azvamedhIyaH / 'azvamedhAccha:' / mRgakhurakSurapratyAlekhasthapuTitavibhAgA vana bhuvaH''[ ]iti ( )iti chaH / dve azvamedhayAgArhasya // prayogaH / 2 zamayanti pAdAghAtavyathAm, pacAdyaci, nairukto prothamazvasya nAsikA // 1243 // makArasya phakAraH / 'sphura sphuraNe'(tu.pa.se.), / phara ityeke| zaM sukhaM yathA syAt tathA pharantyanena / ghaJarthe ke 1 pravate prothaH, puMklI. / 'puG gatau'(bhvA. shphaaH| pRSodarAditvAd vaa| puMklIbaliGgaH / dve khursy|| 1. 2.3pratyorna dRzyate // 2. 'zoNo raktaH' iti halAyukoze, pR.50|| 3 '-stadAbhA' iti3.4.5|| 4 '-ra:' iti1|| 5 1.3.4.5pratiSu nAsti // 6. tulniiyo'mrkossH2|4|85 // 7 'plu' iti4|| 8 '-ttau' iti3|| 9. 'nAzAntaHpra-' iti ama.kSIrasvAmikRtaTIkAyAm , pR.186|| 10. -zAyAH' iti1|| 11. 'phu-' iti4.5 // 12. kSIrataraGgiNyAdau matAntareNA'yaM dhAtupAThaH // 13. 'kasanti' iti3|| 14. 'niga-' iti3|| 15. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, zro-502, pR.590 // , raamaashrmii2|8|48 // , pR.368 // 16. '-romAvarta-' iti3.4.5 // 17 --hRdayaskandheH' iti3|| 18. sAyaNasammato'yaM pAThaH, 'kSura khura vilekhane' iti svAmI, 'khura cchedane khaNDane ca' iti maitreyaH // 19. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, zrI-503, pR.592|| 20. -baH' iti3, '-GgAH' iti4|| Jain Education Intemational ucation Interational Page #617 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, sthalacarapaJcendriyAH ladhiH 1 tatreti gatipaJcakamadhye, 'dhora(dhotra) gati // 1244 // cAturye '(bhvA.pa.se.), bhvAdiH, parasmaipadI, ktaH, svArthe 1 pavate daMzAdInutsArayati puccham, puNklii.| 'pU kani, dhoritkm| svArthe'Ni vRddhau ca dhauritakam / 2 pavane '(bhvA.A.se.), 'pUDo hrasvazca'(haimoNA-125) iti dhauryam, 'Rhloryt'3|1|124|| / 3 nandyAditvAllyau chak / putau chAdayatIti, pRSodarAdirvA / 'puccha pramAdeM' dhoraNam / 4 bhAve niSThAyAM dhoritam // 1246 // tacca ( ), 'igupdh-'3|1|135 // iti ko vA / 2 prazastA nakulakaGkamayUrazUkaragatisadRzamityarthaH / "vardhAbaddhA dhorivAlA asya vAlahastaH / vAlAnAM hasta iva daMzAdivAra tena prayAtA''[zizupAlavadham, sargaH-18, tho-5] iti NAd vAlahasta iti vA / "hastaH pAza: pakSazca kalA mAghaH / prathamato lakSaNopetadhoritagatinAmAni ctvaaryupaarthaaH"[amrkossH2|6|98||] ityuktam / tena vAlahasto tAni / ityazvagateH prathamo bhedaH // vAlasamUho vA / 3 laGgati calati lAGgalam, puMklI. / valgitaM punaH / 'lagi gatau'(bhvA.pa.se.), 'kharjipiJjAdibhya Urolacau' agrakAyasamullAsAt kuJcitAsyaM natatrikam (uNA-530) ityUlac, 'anyessaampi-'6|3|137|| iti // 1247 // dIrghaH / 4 lUyata iti lUma, puMklI . / '-man '(uNA 1 valganaM valgitam / 'valga valgane (bhvA. 584)iti man, bAhulakAd guNAbhAvaH / lumanI, lUmAni pa.se.), bhAve ktaH / agrakAyasamullAsAt kuJcitAsyaM ityAdi / "dhUmavat, maki lUmamadantam''[padacandrikA, vakramukhaM natatrikaM natapazcAdbhAgam / "drutavalgitapAdastu bhA-2, kSatravargaH, tho-504] iti mizrAH / 5 vAlA takSyamANo dhurAGkharaiH"[] iti harivaMzaH / ekaM lakSaNopetadhIyante'tra vAladhiH, puMsi / 'karmaNyadhikaraNe c'3|3| valgitagateH / ityazvagaterdvitIyo bhedaH // 1247 // 93 // iti kiH / paJca pucchasya // 1244 // plutaM tu laGghanaM pakSimRgagatyanuhArakam / . apAvRttaparAvRttaluThitAni tu vellite / 1 'pluG gatau'(bhvA.A.a.), bhAve ktaH [plutam / 50 1 apAvartanam apAvRttam / 2 parAvartanaM parA 2 lakSyate laGghanam / 'laghi gatau'(vA..se.), bhAve vRttam / 3 luThyate sma luThitam / 4 vellyate sma lyuTa / pakSiNAM mRgANAM ca gatyanuyAyi / "heSitaiH vellitam / sarvatra niSThA, ttr| azvaloTananAmAni catvAri / / spardhate vAyuM plutairlaGghayate nabhaH''[] iti harivaMzaH / dve dhotiM valgitaM platottejitotteritAni c|1245| lakSaNopetaplutagateH / azvagatestRtIyo bhedaH // gatayaH paJca dhArAkhyAstarANAM kramAdimAH / uttejitaM recitaM syAnmadhyavegena yA gtiH||1248|| 1 dhoritAdyAH kramAdanukrameNa imA vakSyamANA 1 uttejanam uttejitam / 'tija nizAne '(bhvA. sturaGgANAmazvAnAM" paJca gatayaH dhArAkhyA dhArAnAmnyaH, pa.se.), bhAve ktH| 2 recanaM recitam / 'ricir virecane' ucyanta iti zeSaH / dhAryante gatau sthApyante'zvA atreti (svA.u.a.), ktaH / madhyavegena yA gatiH gamanam / dve dhArAH / dhRjo NyantAd bhidAdyaGi TAp // 1245 // lakSaNopetottejitagateH / azvagatezcaturtho bhedaH // 1248 // tatra dhauritakaM dhauryaM dhoraNaM dhoritaM ca tata utteritamupakaNThamAskanditakamityapi // 1246 // utplutyotplutya gamanaM kopAdivAkhilaiH padaiH babhrukaGkazikhikroDagativat // 1249 // 30 1. '-j' iti5|| 2. 'pAne' iti3|| 3 kSIrataraGgiNyAdAvayaM dhAturna dRzyate // 4 antaraGgatvAt tuki satIgupadhatvAbhAvAdayaM cintyaH // 5. 'pAza: pakSazca hastazca kalApArthAH' ityamarakoSe // 6 amarakoSe // 7 'api' iti3|| 8 'gu-' iti3|| 9.TA-' iti1|| 10. 1.2.4.5pratiSu nAsti // 11. '-mnA' iti4|| 12. 'dhau-' iti zizupAlavadhe, pR.446|| 13. '-ma-' iti4.5|| 14 kSIrataraGgiNyAdau valgadhAturgatAvarthe dRzyate // 15. '-syAt' iti3.5 // 16. 'lagi' iti1|| 17 '-yuH' iti3 // Jain Education Intemational Page #618 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1244 - 1252] 1 utteraNam utteritam / 2 upanataH kaNTho'smin upakaNTham / 3 Askandanam Askanditam / svArthe kani Askanditakam / kIdRzam ? kopAdivA'khilaiH padairityakhilaizcaturbhiH padaizcaraNaiH utplutya utplutya gamanam / lakSaNopetotteritagateH / azvagateH paJcamo bhedaH // 1249 // AzvIno'dhvA sa yo'zvena dinenaikena gamyate / 577 vyutpattiratnAkarakalitA lyuT / 2 pAdayoH pAzaH pAdapAzaH / dve pAdapAzasya / 30 'pachADI' iti bhASA // prakSaraM prakharaH samau // 1251 // 1 pracchAditaH kSarati calatyanena prakSaram / 'kSara calane'(bhvA.pa.se.), 'puMsi saMjJAyAm - '3 / 3 / 118 // iti bAhulakAd ghaH / 2 prakharo'tikaThoraH, AyudhairabhedyatvAt / puMsyayam, klIbe'pi vaijayantI, yadAha - " prakSaraM prakharo'striyAm ''[ vaijayantIkoSaH 3 // 7 // 115 // ] iti / dve azvasannAhasya / 'pAkhara' iti bhASA // 1251 // carmadaNDe kazA 1 azvAnAM tADanAya carmaNo daNDaH carmadaNDaH, tatra / 40 2 kazati kazA, tAlavyAntA / "carmadaNDaH kazA proktA" [ halAyudhaH 2 / 442 // ] iti halAyudhaH / dvau samau" [ ]iti "carmapadAbhAve'pi daNDa ityapi "[ ] iti halAyudhaTIkA | dve carmadaNDasya / 'AgavIseDa' iti bhASA // 4 razmI valgA'vakSepaNI 1 ekena dinena yo'dhvA mArgo'zvena gamyate, so'dhvA AzvInaH ucyata ityanvayaH / 'azvasyaikAhagamane (-gamaH ) ' 5 / 2 / 19 // iti khaJ / triliGgaH / AzvIno'dhvA, AzvInaM 10 vartma, AzvInA padavIM / ekamekadinAzvagamyamArgasya // kavI khalInaM kavikA kaviyaM mukhayantraNam // 1250 // paJcAGgI 1 kavate dantacarvaNAt kaviH / 'kuG zabde' (bhvA. A.a.), 'aca i: ' ( uNA-578), 'kRdikArAt- '4 / 1 145 // iti GISi kavI, nadIvat / 2 khe mukhe lInaH khalInaH / pRSodarAditvAd hasvekAre khalina ityapi / 3 svArthe kani, --ke'NaH '7 / 4 / 13 // iti hasvatve kavikA / 4 kauti kaviyam, puMklI. / 'ku zabde ' ( bhvA.pa.a.), 'kauteriyaH ' 20 (haimoNA - 375) / 5 mukhaM yantryate'nena mukhayantraNam / 'yatri bandhane' (cu.u.se.) karaNe lyuT // 1250 // 6 paJca aGgAnyayavA asyAH paJcAGgI / caukaDAnAmAni SaT // vaktrapaTTe tu tarlikA talasArakam / 1 vaktrasya carmamaye paTTe, talamastyasyAH talikA / 'ata iniThanau '5 / 2 / 115 // iti Than / 2 tale sarati talasArakam / 'sR gatau'(bhvA.pa.a.), Nvul / dve azvasya carmamayamukhapaTTasya / 'muhaMDa' iti bhASA // dAmAJcanaM pAdapAzaH 1 dAmneva baddho'Jcatyanena dAmAJcanam / karaNe 1 aznute'nayA razmiH, strIliGgaH / 'azUG (azU) vyAptau ' (svA. A. ve.), 'aze razcAdeH (azorazcAdi: ) ' (haimoNA- 688 ) iti miH, tatra / 2 valgatyanayA valgA / 3 avakSipyate'nayA avakSepaNI / 'kSipa preraNe' (di.pa.a., tu.u. a.) karaNe lyuT / 4 kuzyati 50 kuzA / 'kuza zeSe ' ( di.pa.se.), 'igupadha- '3 / 1 / 135 // iti kaH / catvAri kuzAyA: / 'vAga' iti bhASA // paryANaM tu paryayanam 1 parito'zvapRSThamerti paryANam / 'iN gatau ' ( a.pa.a.), 'kalyANaparyANAdayaH ' ( hai moNA - 193) iti sAdhuH / 2 parito'yate'nena paryayanam (palyayanam) iti / 'aya gatau ' (bhvA.A.se.), karaNe lyuT, 'upasargasyAyatau' 8 / 2 / 19 // iti latvam / palANanAmnI dve // 9. ito'gre 5 pratau 'evaM' iti dRzyate // 2. 'candradantakarvaNAt' iti1, 'carcaNAt' iti4 // 31pratau nAsti // 4 'yatri saGkocane' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 5 'cauka-' iti3 // 6 'in' iti4.5 // 7 'azvaca-' iti // 8 'pracalane' iti1, 'saJca' iti3, kSIrataraGgiNyAdayazca // 9 ''pi' iti 5 pratau nAsti // 10. ' - daNDA-' iti // 11. 'vyAptau saGghAte ca' iti maitreyasAyaNau // 12. 'aze raza ca' ( 1 | 15 || ) iti dazapAdyuNAdigaNasUtram // 13. 'te' iti3 / 14 'zeSaNe' iti3, durgasammato'yaM dhAtupAThaH // 15. 'miti' iti // 16. 2 pratau nAsti // 17 'palhA-' iti1.2 // Page #619 -------------------------------------------------------------------------- ________________ abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, sthalacarapaJcendriyAH hayadvipam // 1252 // bhUruhAn leDhi bholiH, pRssodraadiH| 6 marurdhanvA priyo1 vIyate'sAratayA kSipyate viitm| 'vI gatyAdau' 'sya marupriyaH // 1253 // 7 mayate gacchatIti mayaH (a.pa.se.), bAhulakAd 'hasimRgriNa- '(uNA-366)ityAdinA 'maya gatau'(bhvA.A.se.), ac / 8 mahadaGgamasya mhaanggH| tn| phalgu asAram, hayAzca dvipAzca hayadvipam / senAGga- 9 vasante bhavo vAsantaH / 'tatra bhavaH '4 / 3 / 53 / / ityaN / tvaadekvdbhaavH| asArAzca / asArahastinAma ekm| 'TAra' 10 dve kakudI asya dvikakuda, dakArAntaH / 11 durga iti bhASA hayAnAm, 'khoraTau~' iti bhASA gajAnAm // mArga laGghayatyanena durglngghnH| karaNe lyuT / 12 bhUtAni hanti bhuutnH| 'amanuSyakartRke c'3|253|| iti Tak / // ityazvavargaH // 1252 // 13 uSyate dahyate marAviti uSTraH / 'uSa dAhe '(bhvA. vesaro'zvataro vegasarazca pa.se.), '-STran'(uNA-598)iti STrana, bAhulakAdaguNa1 ajantyanena vesaraH / 2 azvena azvAyAM jAto tvam / 14 dazereSu maruSu bhavo dAzeraH / 'tatra bhavaH' 40 10 'zvaH, sa gardabhapitR[ka]tayA saJjAtahAsaH azvataraH / 'vat 4 / 3 / 53 ||itynn / 15 rautItyevaMzIlo ravaNaH / 'clnsokssaashvrssbhebhyshc-'5|3|91|| iti STarac / azvazabdArthasya shbdaarthaa]t-'3|2|148 // iti yuc / 16 kaNTakA vyaktestanutvaM pravRttinimittajAtidvArakam, pravRttinimittaM cehA azanamasya kaNTakAzanaH // 1254 // 17 dIrghA grIvA'sya zvAdanyasmin sadRzajAtyantarayogini Aropyata iti gauNatve doghagrAvaH / 18 kelyA koyate sma kolaka dIrghagrIvaH / 18 kelyA kIryate sma kelikIrNaH / 'ka tanutvam / STaracaH SittvAt striyAmazvatarI / 3 vegena sarati vikSepe'(tu.pa.se.), niSThA, 'Rta iddhAto: '7 / 1 / 100 // / gacchati vegasaraH / 'sa gatau'(bhvA.pa.a.). aca / trINi sAmAnyenA'STAdaza uSTrasya // 'khacara' iti khyAtasya // karabhastu trihAyaNaH / atha kramelakaH / 1 'ka vikSepe'(tu.pa.se.), kIryate karabhaH, 'ka gRshRshlikli-'(dshpaadhunnaa-7|18||) ityabhac / trINi kulanAzaH zizunAmA zalo bholimarupriyaH / hAyanAnyasya trihAyaNaH / 'tricatuhAyanasya'(vA- )iti 50 // 1253 // Natvam / ekaM trivarSoSTrasya / 'karaha' iti bhASA // 20 mayo mahAGgo vAsanto dvikakud durgalaGghanaH / sa tu zRGkhalakaH kASThamayaiH syAt pAdabandhanaiH bhUtaghna uSTro dAsero (dAzero) ravaNa: // 1255 // kaNTakAzanaH // 1254 // 1 sa karabhaH kASThamayairdArunirmitaiH pAdabandhanai yuktaH zRGkhalakaH ucyate ityanvayaH / zaGkalamasya bandhanaM dIrghagrIvaH kelikIrNaH zRGkhalakaH / 'zRGkhalamasya bandhanaM kara bhe'5|279 / / iti 1 krAmanti dezAntaramanena krmelkH| 'kramu pAda- satreNa zaGkalazabdAt kanpratyayaH / karabhANAM kASThamayapAdavikSepe'(bhvA.pa.se.) 'kramerelakaH '(haimoNA-66) ityelakaH / bandhanaM zaGalaM (vayaH zabdazcAyaM bandhanaM tu bhavat mA vAkramAn pAdAnelayati kramelaH / 'ala preraNe'(cu.u.se.), bhUta ) / "karabhAH syuH zaGkalakA dAravaiH pAdabandhanaiH" 'igupdh-'3|1|135|| iti kaH, svArthe kani kramelakaH / [amrkossH2|975 // ] ityamaraH // 1255 // 60 2 kulaM nAzayati kulanAzaH / NazerNijantAt 'karmaNyaNa' / gardabhastu ciramehI vAleyo rAsabhaH kharaH / 321 // / 3 zizo mA'sya zizunAmA, nakArAntaH / 0 4 zalati zalaH / 'zala gatau '(bhvA.pa.se.), ac / 5 1. '-vam' iti1|| 2. '-To' iti3|| 3 'tya-' iti1 // 4 ito'gre 3pratau 'vA' iti dRzyate // 5. ito'gre pratau 'pravRttinimittajAtidvArakaM' iti dRzyate // 6. da. mA.dhAtuvRttiH, svAdiH, dhAtusaM-19, pR.456|| 7 -hyan' iti4.5 // 8 1pratau naasti|| 9. '-sana-' iti1 // 10. '-o' iti1, -ho' iti3, '-hau' iti4|| 11. 'bandhanamasya' iti3|| 12. koSThAntargatapATho'spaSTaH pratibhAti // Jain Education Intermational Page #620 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1152-1159] 1 gardati zabdAyate gardabhaH / 'garda zabda ' (bhvA. pa.se.), 'kRgRzRrzAlagardibhyo'bhac' (dshpaadyunnaa-7|18 // ) / 2 ciraM mehati ciramehI / 'miha secane ' (bhvA.pa.a.), grahAditvANiniH / 3 vADate Aplavate vAleyaH / 'vAr3a AplAvyeM' (bhvA.A.se.), bAhulakAdeyaH / bAlebhyo hita iti vA / tasmai hitam 2 / 1 / 5 // iti chaH / 4 rAsate rAsabhaH, dantyamadhyaH / 'rAsR zabde ' ( bhvA.A.se.), 'rAsivallibhyAM ca ' ( uNA - 405 ) ityabhac / 5 khaM kaNThabilaM mahadasyAssti kharaH / 'khanakhamukhaM- ' (vA - 5 / 2 / 107 // ) 10 iti raH / 6 cakraM maNDalaM mehanAnte'sya cakrIvAn / 'carmaN(AsandI) vadaSThIvaccakrIvat- '8 2 112 // iti matupi sAdhuH / cakrIvantau ityAdi / 7 zaGkvAkRtI karNAvasya zaGkukarNaH / sapta rAsabhasya // gavAdhikAraH // vyutpattiratnAkarakalitA // atha RSabho vRSabho vRSaH // 1256 // / vADaveyaH saurabheyo bhadraH zakara - zA ukSA'naDvAn kakudmAn gaurbalIvardazca zAGkaraH 14 // 1257 // 1 RSati gacchati RSabhaH / 'RSI gatau' 20 (tu.pa.se.), saptamasvarAdiH / 'RSivRSibhyAM kit' (uNA403) ityabhac / 2 varSati vRSabhaH / 'vRSi (vRSu) secane ' (bhvA.pa.se.), 'RSivRSibhyAM kit' (uNA - 403) ityabhac, ubhayatra bAhulakAd guNAbhAvaH / 3 varSati vRSaH / 'igupadha- '3 / 1 / 135 // iti kaH // 1256 // 4 vaDavAyA vRSo vADaveyaH / 'vADaveyo vRSe' (haimasU- 6 / 1 / 85 // iti Dhak / 5 surabherdhenorapatyaM saurabheyaH / itazcAniJaH '4 / 1 / 122 // iti Dhak / 6 bhandati ( bhandate) kalyANaM karoti bhadraH / 'bhadi kalyANe [sukhe ca] ' (bhvA.A.se.), 'sphAyi-' ( uNA- 170 ) iti rak / 7 zaknoti voDhuM 30 zakvaraH / ' tIvara dhIvara - ' ( hai moNA- 444) iti varapratyaye sAdhuH / 8 prajJAditvAdaNi zAkvaraH / 9 ukSati siJcati mUtreNa bhuvam ukSA / 'ukSa secane ' ( bhvA.pa.se.), 'zvatrukSan - ' ( uNA - 157) iti sAdhuH / ukSANau, ukSANaH 579 ityAdi / 10 anaH zakaTaM vahati anaDvAn / 'anasi vaheH kvibanaso Dazca' ( dazapAdyuNA-9 / 107 // ) iti, vaheH samprasAraNaM ca 'caturanaDuhorAmudAttaH 7 / 1 / 98 // , 'sAvanaDuhaH 7 / 2 / 82 // iti num / 11 kakudasyA'sti kakudmAn / 'tadasyA'sti - 5 / 2 / 94 // iti matup / 12 gacchati gauH / 'gamerDI : ' (uNA - 225) iti Do:, puMstrIliGgaH / 13 balaM vardhayati balIvarda: / vRdhu vRddhau' (bhvA. A. 40 se.), pRSodarAdiH / 14 zaGkarasyA'yaM zAGkaraH / sAmAnyena caturdaza vRSabhasya // 1257 // atha tadvizeSAnAha ukSA tu jAto jAtokSaH 1 jAto vahanayogya utpanna ukSA balIvardaH, utpanno bhraSTadamyabhAvaH spRSTabalIvardabhAvo jAtokSaH / 'acaturavicatura - '5 / 4 / 77 // iti sAdhuH, rAmazabdavad rUpANi / ekaM vahanArhavRSabhasya // skandhikaH skandhaMvAhakaH / 1 prazasyaH skandho'sya skandhikaH / 'ata ini- 50 nau 5 2 115 // iti Than / 2 skandhena vahati skandhavAhakaH / Nvul / yasya thaMbhI syAdathavA skandhena vahati, tasya dve / 'khAMdhiyuM" iti bhASA // mahokSaH syAdukSataraH 1 mahAMzcAsAvukSA ca mahokSaH / 'acaturavicatura -' 54 177 // iti sAdhuH / 2 hasva ukSA ukSataraH / 'vatsokSAzvarSabhebhyazca tnutve'5|3|9 // iti STarac / dve mahAvRSabhasya // // 1258 / / vRddhaukSastu jaradgavaiH 1 vRddhazcAsAvukSA ca vRddhokSaH / 'acatura- '5 14 / 77 // iti sUtreNa sAdhuH / 2 jaran vRddhazcA'sau gauzca jarad - 60 gavaH | dve jaradvRSabhasya // 1258 // SaNDhatocita ArSabhyaH 1 SaNDhatAyAmaNDAkarSaNe yogyo vatso, RSabhaspa pratikRtiH ArSabhyaH / 'RSabhopAnaho : '5 / 1 / 14 // iti vikRti [ vAci]na RSabhazabdAd vikRtyarthAyAM prakRtau 1. 'narda garda zabde' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 2. 'te' iti // 3. 'Aplave' iti3 // 4 'raprakaraNe khamukhakuJjebhya upasaMkhyAnam' iti vArtikam // 5. 1.2.3.5 pratiSu nAsti // 6. 'pI-' iti3. 4.5 // 7 te' iti3 // 8. 'utpala' iti4. 5 // 9. sR' iti1, 'spa-' iti3 // 10. 'sya- ' iti3 // 11. ' - uM' iti1, 'yuM' iti2 // 12. tulanIyo'marakoSaH 2 / 9 / 61 / / 13. 'vR-' iti3 // 14. 'prakR-' iti1 // For Private Personal Use Only Page #621 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 580 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, sthalacarapaJcendriyAH jyaH, atra RSabhAvasthA vikRtiH, vatsAvasthA prakRti- vatsaH zakRtkaristarNaH riti / RSabhAyA (RSabhAya) ayamArSabhya iti vA / 1 vadati mAtaraM dRSTvA vatsaH / 'vada vyaktAyAM "ArSabhyaH sa tu vijJeyaH SaNDhatve yasya yogyatA" vAci'(bhvA.pa.se.), 'vR(va) tavadihanika mikaSiyumucibhyaH [halAyudhakoza: 2 // 264 // ] iti halAyudhaH / ekaM khasI- sH'(dshpaadhunnaadi-9|21||)iti saH / 2 zakRt karoti karaNArhavRSabhasya // zakRtkariH / 'stmbshkRtorin'3|2|24 // , harizabdavat / kUTo bhgnvissaannkH| 3 tarati trnnH| 'tR plavanataraNayoH (bhvA.pa.se.), bAhula1 kUTyate'sau kUTaH / 'kaTa dAhe"(ca.u.se.) kAd nH| tRNoti(tRNute) tRNAtIti vA / 'taNa adane' 40 karmaNi ghaJ / 2 bhagnaM viSANamasya bhagnaviSANaH, svArthe (vyA.u.se.), pacAdyac / trINi laghuvatsasya // kani bhagnaviSANakaH / "bhagnazRGgastu kUTa: syAt''[halA damya-vatsatarau samau / 10 yudhkosh:2|267||] iti halAyudhaH / "dvau samau"[]iti 1 damanArho damyaH / 'damu upazame '(di.pa.se.), taTTIkA / dve bhagnazRGgavRSabhasya // 'pordupdhaat'3|1|98|| iti yat / damamarhatIti, daNDAdiiTcaro gopatiH SaNDo govRSo madakohalaH tvAd yo vA / 2 hasito vatso vatsataraH / 'vatsokSA-' // 1259 // 5 / 3 / 91 ||iti STarac / "mahokSatAM vatsataraH spRzanniva" 1 eSaNamiT , 'iSu icchAyAm'(tu.pa.se.), sampa- [raghuvaMzam, sargaH-3, zro-32] iti raghuH / "uttIryamANazaizave dAditvAd bhAve kvip / iSA icchayA carati iTcaraH / vatse dvau samau"[] iti halAyudhaTIkA / kilhoDAnAmnI dve|| pacAdyac / "iDvara (itvara) ityeke"[am.kssiir.2|9| nasyoto nastitaH - 62 // ] iti svAmI / 2 gavAM patiH gopatiH / 3 sanoti dadAti, garbha sanati vA SaNDaH / 'SaNu dAne' 1 nAsikAyAM bhavA vidyamAnA nasyA / 'zarIrA- 50 (tu.u.se.), 'jamantADuH '(uNA-111) / SaNDo mUrdhanyAdiH / / vayavAd- '4 / 3 55 // yt| 'nas nAsikAyA yattaskSudreSu' 20 "SaNDaH padmAdisaGkAte na strI syAd gopatau pumaan"| (vaa-6|1|63 ||)iti nasAdezaH / nasyA vRSAdinAsArajjuH, [medinIkozaH, DAntavargaH, zo-26] iti mUrdhanyAdau DAnte ' tayA uto nasyotaH / "nastAyAmUtaH syUto nastotaH" mediniH / zaNDa (zaNDha?)stAlavyAdirapi / "SaNDo [ ]iti tu zAbdikAH / 2 nastaH kRto'sya / 'prAti(zaNDo? zaNDho) varSavare klIbe gopatau vandhyaparuSe" padikAd dhAtvarthe-'(gaNasU-, curAdiH, saM 296)iti Nic, [vizvaprakAzakozaH, DhAntavargaH, zro-3] iti DhAntavarge mahe tataH karmaNi ktaH, nastitaH / yadvA 'Nas(Nasa) kauTizvaraH / 4 vRSo'nAkRSTANDaH, gauzcAsau vRSazca govaSaH / lya (bhvA.A.sa.), bAhulakAd hAsamAgraN- ( uNA-366) gavAM vRSo bIjaniphaikteti vA / gavendro'pi / yadavyA iti tan, nastA, nAsA kRtA'sya, pUrvavaNNijantAt zrayaH-"gavoSTribhirgavendrAMsairgavuSTrapriyavIrudhaH''[vyAzrayamahA ktaH / "vANe nalinanAleso'higauriva nastitaH"[] iti kAvyam, sargaH-1, tho-26] iti / "gavAmindro gavendraH nemicaritram / dve nastitavRSabhasya // 50 zaNDastadaMzavadaMsau skandhau yeSAM te tathA tai:"[zrI paSThavATa tu syAd yugapArzvagaH // 1260 // 30 abhayayatilakagaNikRtaTIkA, 1 / 26] iti taTTIkA / "gavendro yajJacaru:"[] iti kRSNamizrAH / 5 madena 1 paSThaM vahati paSThavAT / 'vaha prApaNe'(bhvA. kohalo naTa iva madakohalaH / paJca zaNDasya / 'sAMDa' u.a.), 'vahe shc'3|2|64 // iti NviH / paSThavAhau / iti bhASA // 1259 // zasAdAvaci 'vAha uu'6|4|132||, 'prtyedhtyuutthsu'6|1| 1. dra. mAdhavIyadhAtuvRttiH, tudAdiH, dhAtusaM-8, pR.463 // 2. 'ca' iti halAyudhakoze, pR.32 // 3. svAmisammato'yaM dhAtupAThaH // 4. 'iSa' iti sAyaNaH // 5. '-tIti' iti3 // 6. ito'gre 1pratau 'garbha' iti dRzyate // 7. '-DhaH' iti4|| 8. '-nyaDA-' iti1, '-nyA-tau' itira, 'nyAnte' iti3|| 9. 'Dante' iti3 / / 10. '-dhare' iti vizvaprakAzakoze, pR.46|| 11. '-Si-' iti3 // 12. '-vIndraH' iti3|| 13. '-Dha' iti2 // 14. 'tRNAnIti' iti1.2|| 15. tulniiyo'mrkossH2162|| 16. '-same' iti2.3.5 // 17. 'vo-' iti3|| 18. 'mada-' iti3|| 19. '-tsau' iti3 / / 20. dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zo-635, pR.726 // 21. '-No' iti3|| Page #622 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1259-1263 / 89 / / iti vRddhiH paSThauha:, paSThauhA ityAdi / " praSThamagragAminaM vahati praSThavAT " [ ]iti sarephaM pakAraM subhUtyAdayaH peThuH / paraM nIrephapATha eva sarvasammataH / 2 yugasya skandhakASThasya pArzvaM gacchati yugapArzvagaH / 'anyeSvapi dRzyate ' 3 / 2 / 101 // iti gamerDa: / halavoDhA'yamityarthaH / "damanAya yojito'yam" [ ] ityeke / dve halavAhakavRSabhasya // 1260 // vyutpattiratnAkarakalitA 1 yugAdInAM tu voDhAro yugya-prAsaGgya- zArkaTAH I 1 yugaM vahati yugyaH / tadvahati rathayugaprAsaGgam ' 10 4 / 4 / 76 // iti yat / ekaM dhUrvAhakavRSabhasya / 'jhaMsaravahaI' iti bhASA / 1 yatkASThaM vRSabhAnAM damanakAle skandhe Aropyate tatprAsaGgastaM vahatIti prAsaGgyaH / tadvahati - 4 4 76 // iti yat / paMjAlI vahaI je vRSabha, tasyaikam / 1 zakaTaM vahati zAkaTaH / 'zakaTAdaN' 4 4 80 // ityaNa / ekaM zakaTavAhakavRSabhasya // sa tu sarvadhurINaH syAt sarvAM vahati yo dhuram // 1261 // 1 yo vRSabhaH sarvAM rathAdisambandhinIM halAdisambandhinIM ca dhuraM vahati sa sarvadhurINaH / 'khaH sarva20 dhurAt 4 / 4 / 78 // iti khaH // 1261 // ekadhurINaikadhurAvubhAvekadhurA / 1 ekA cAsau dhUzca ekadhurA / 'RkpUrabdhU:-' 5 / 4 / 74 // ityaH samAsAntaH / tAM vahatIti, 'ekadhurAlluk ca 4 / 4 / 72 // iti khaH, khasyenAdeza ekadhurINaH / 2 lukpakSe 'luk taddhitaluki ' 1 / 2 / 49 // iti TApo nivRttau ekadhuraH / 3 ekA ekasya vA dhUrekadhurA / 'Rkpuu:5|4|74|| ityaH samAsAntaH / tAM vahatIti ekadhurAvahaH / 'karmaNyaN '3 / 2 / 1 // tatra / ubhAvityukteH trayANAmekArthadADha jJeyam / evamatra vAmadhurINaH, 'DAvi Ala' iti 30 bhASA, dakSiNadhurINaH, 'jImaNI ola' iti bhASA, uttara " 581 dhurINaH, 'ANi Ala' iti bhASA / " " khaH - 4 4 78 // iti yogavibhAgAd dakSiNadhurINaH, uttaradhurINa: "[ ] iti vRrttiH / ekadhuraM vahati ekasya dhuraM vA vahati, tasya trINi // dhurINa-dhurya-dhaureya - dhaureyaka- dhurandharAH // 1262 // For Private dhUrva 1dhuraM vahati dhurINaH / 'khaH sarvadhurAt '4 / 4 / 78 // iti yogavibhAgAt khaH / 2-3 dhuraM vahati dhuryaH, dhaureyaH / ubhayatra 'dhuro yaDDhakau 4 4 77 // iti yaDDukau / 4 svArthe kani dhaureyakaH / 5 dhuraM dharati dhurandharaH / 'dhRJ dhAraNe'(bhvA.u.a.), 'saMjJAyAM bhRtRvRji - '3 / 2 / 46 // ityAdinA khac, 'vAcaMyamapurandarau ca 6 3 69 // iti cakArasyA'nuktasamuccayArthatvAnnum // 1262 // 6 dhuraM vahati dhUrvahaH / pacAdyac / SaT sAmAnyena dhaurIti khyAtasya // 40 atha galirduSTavRSaH zakto'pyadhUrvahaH / 1 zakto'pi kSamo'pi san na dhUrvaho'dhUrvahaH duSTavRSa:, sa galiH ucyate / galati bhakSayatyeva na tu dhuraM vahati galiH / 'gala adane'(bhvA.pa.se.), 'in sarvadhAtubhyai: '(uNA557) itIn, harizabdavad rUpANi / ekaM galivRSasya // sthaurI pRSThyaH pRSThavAhyaH 1. dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zro- 635, pR. 726 // 2. dra. ama. kSIra. 2 9 63 // tayoH ' - 'yam' iti na dRzyate // 3' vRSasya' iti2 // 4 tulanIyo'marakoSaH 2 / 9 164 // pR. 214 // svopajJaTIkA 4 / 1260 // pR. 28.2 // 5 ' Ggyam' iti1.2.4.5 // 6 ' hai ' iti3 // 7 'zA-' iti // 8. 'zA-' iti4.5 // 9 ' yA ' iti // 10. 3 pratau nAsti // 11. " 'khaH' iti yogavibhAgaH kartavya iSTasaMgrahArthaH / uttaradhurINaH / dakSiNadhurINaH / " iti kAzikAvRttiH, bhA-3, 4 14 178 // pR. 776 // 12. 'ekaM' iti1.3 // 13. 'tIti' iti3 // 14. 'kaH ' iti // 15. 'dha- iti7 // 16. 'sAmAnyena SaT' iti3 // 17. 'dhau -' iti2.5 // 18. tIti' iti4.5 // 19. 'sarvadhAtubhya in' ityuNAdigaNe // 20. 'bhasya' iti3 // 21. 'api' iti 4.5 pratyornAsti // 22. 'poThI-' iti3 // 1 sthUrANAM pazcAjjaGghAnAmidaM sthauraM balam, tada- 50 syAsti sthaurI / 'ata iniThanau '5 / 2 / 115 // itIniH / sthUrI SaSThasvarAdirapi / 2 pRSThe sAdhuH pRSThyaH / 'tatra sAdhuH 4 14 98 // iti yat / pRSTena vAhyaH pRSThavAhyaH / poThiyAnAmAni trINi // dvidan SoDen dvi-SaD-radau // 1263 // 1 dvau dantAvasya dvidan / 'vayasi dantasya datR ' 5 / 4 / 141 // iti dantasya datrAdezaH, 'ugidacAm- '7 / 1 / 70 // iti num / dvidantau dvidantaH ityAdi / prajJAditvAdaNi Personal Use Only Page #623 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 582 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, sthalacarapaJcendriyAH dvaidanto'pi / 2 dvizabdAt SaSzabdAcca radazabdo yojyaH, 1 veveSTi viSANam, triliGgaH / 'viplu vyAptau' 30 tena dviradaH / bidantAvRSabhasya dve / 'dugau' iti bhASA / (ju.u.a.), 'kRpiviSi-'(haimoNA-191) ityANak / 2 1 'Saha marSaNe'(bhvA.A.se.), 'sahe: SaS luk ca'( ) kUNayati kUNiH / 'in sarvadhAtubhya: '(uNA-557)itIn, iti sahe: SaSAdezaH, kvinazca luk / SaT dantA yasyeti gaurAdiH, svArthe kani, 'ke'nnH'7|4|13 // iti hrasvatve SoDan / 'vayasi dantasya- '5 / 4 / 141 // iti datrAdezaH, kUNikA / 3 zRNAti hinastyanena zRGgam / 'za hiMsA'SaSa utvaM datRdaza-'(vA- )ityutvaSTutve / SoDantau, yAm'(tryA.pa.se.), 'zRNAtehrasvazca'(uNA--123) iti gan , SoDantaH ityAdi / striyAM SoDatI / "anye tu-"dantasya kittvam , nuTa copasaGkhyAnAt / puMklIbaliGgo'yam / datrAdeze kRte SoDanniti zabdAntaraM nakArAntam, rAjanzabda- trINi zRGgasya // vat"[tattvaprakAzikATIkA (bRhadvRttiH) 3 / 2 / 91 // ] iti sAsnA tu galakambalaH // 1264 // 10 tattvaprakAzikA / tathA SoDA, SoDAnau, SoDAnaH iti / prajJAdyaNi SauDataH, rAmazabdavat / 1 sasti svapiti sadA lambamAnatvAt sAsnA / "iSTaSauDatamedhAvisAdhusAdhAraNadvaye / 'Sasa svapne '(a.pa.se.), 'rAsnAsAsnA- '(uNA-295) 40 laGkezayaudhAyai vA smai hitA caikIrSatI kriyA // 1 // " ityAdinA sAdhuH / 2 galasya kambalo galakambalaH / [ ]iti gnnrtnmhoddhittiikaa| 2 ssddrdH| dve SaDdanta 'kambale nAgarAje syAt sAsnAprAvArayoH krimau (kRmau)" vRSabhasya / 'chagau' iti bhASA // 1263 // [vizvaprakAzakozaH, lAntavargaH, tho-75] iti vizvaH / dve vahaH skandhaH galakambalasya // 1264 // 1 vRSasya skandhaH / 2 vahatyanena vhH| 'gocara gauH saurabheyI mAheyI mAhA surabhirarjunI / snycr-'3|3|119 // iti sAdhuH / dve vRSabhaskandhasya // aMsakUTaM tu kakudam // 1265 // 1 aMsayoruparibhAgaH kUTaM zikharam aMsakUTam / / 20 tampA nilimpikA taMvA 2 kakate kakudam, puMklI. / 'kaka laulye'(bhvA.A.se.), 1 gacchati gauH, puNstriilinggH| 'gamlu gatau'(bhvA. 'kakerNidvA'(haimoNA-243) ityudaH / kakurapi kakudapi pa.a.), 'game?: '(uNA-225) iti DoH / 2 surabhyA 50 (kakutkukudAvapi / "aMsakUTastu kakudam''[halAyudhakozaH apatyaM saurbheyii| 'strIbhyo ddhk'4|1|120|| 3 "gauru2266 // ] iti halAyudhaH / vRSabhakhUbhInAmnI dve // srA priyA ilA mahI''[ ]iti niruktam / mahyA naicikaM ziraH / gorapatyaM mAheyI / 'strIbhyo ddhk'4|1|120 / / iti Dhak / "mahyate pUjyate mahA / 'maha pUjAyAm'(bhvA.u.se.), ghabarthe 1 nIcaizcarati naicikam, pRSodarAdiH / naicikItyanye / "naicikI ca shirodeshH''[hlaayudhkosh:2|267||] ke: / mahAyA apatyaM maaheyii''[am.kssiir.2|9|66||] iti tu svAmI / mahyAM bhavA vo mAheyI / 'nadyAdibhyo iti halAyudhaH / ekaM vRSabharzirasaH // ddhk'4|2|97|| / 4 'mAhRG mAne'(bhvA.u.se.), bhvAdiviSANaM kUNikA zRGgam rubhayapadI / "mAnaM vartanam"[hemacandrAcAryakRtadhAtupArAyaNam , ustA'ghnyA rohiNI zRGgiNyanadvAhyanaMduhyaSA 3 1. 'de.' iti3||o' itira, '-go iti3|| iti3|| 12. 'nIcakI' iti halapuklAbaH' iti3|| 18. tulanIyaha 1. 'dve-' iti3|| 2. ito'gre 1.2pratyoH 'SaT' iti dRzyate // 3 1.3.4.5pratiSu nAsti // 4 -ntaH' iti3|| 5, 'iSTaH' iti3 / / 6.'-Ne' iti1 // 7 --o' iti1, '-go 'iti3|| 8 -bhasya' iti3|| 9 'aMza-' iti mudritAbhidhAnacintAmaNinAmamAlAyAm, svopajJaTIkA'pi tamAzrityaiva // 10. 'kaM-' iti3|| 11. '-ro'pi' iti3|| 12. 'nIcakI' iti halAyudhakoze, pR.32 / / 13. '-si ' iti3.5|| 14. '-NikA' iti3|| 15. 'sarvadhAtubhya in' ityuNAdigaNe // 16. 'zR' iti3|| 17 'puMklIbaH' iti3|| 18. tulniiyo'mrkossH2|9|63 // 19. '-nA-' iti3|| 20. "ghaarthe kaH' iti 1pratau nAsti // 21. ama.kSIrasvAmikRtaTIkAyAm-"mahyate pUjyate mahA / tasyA apatyaM mAheyI / " ityeva dRzyate, pR.214 // 22. 1.3pratyornAsti // 23. pANinIyamate Ga kArAnubandho'nAvazyakaH // tasyA apatyaM Jain Education Intemational Jain Education Intermational Page #624 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1264-1266] vyutpattiratnAkarakalitA bhvAdiH, dhAtusaM-9:4] iti dhAtupArAyaNam / aci maahaa| saMjJAnAmAni syuH / zabalItyatra 'anyato GIS '4 / 140 // , 5 suSThu rabhate surabhiH / 'rabha rAbhasye '(bhvA.A.a.), arzaAdyaci / "zabalA''[] iti tu subhUtiH / [zabalIti 'in sarvadhAtubhyaH ( uNA-557), AgamasyA'nityatvAd tu mukhyaH pAThaH / dhavalI ca zabalIvat] tathA pramANa'rabherazabliTo: '7163 // iti numabhAvaH / "imAmanUnAM bhedAt dIrghA vAmanI ityAdiprayogaH / avayavabhedAd lambasurabheravehi''[ raghuvaMzam , sargaH-2, zrI-54] iti raghuH / karNI, vakrazRGgItyAdayaH / vAmanena-"suSThusthitagovargaH, GISi surabhI nadIvat / [6 arjunavarNayogAd arjunI / zabaleti TAbantaprayogo'pizabda:"[ ] ityuktam / " [pada'anyato GIS '4 / 1 / 140 // iti GIS / ] 7 vasati candrikA, bhA-2, kANDa:-2, vaizyavargaH, zrI-639] // kSIramasyAm usrA, paJcamasvarAdi: / 'vasa nivAse'(bhvA. paSThauhI garbhiNI pa.a.), 'sphAyiJci-'(uNA-170)iti rak, samprasAraNam, 1 paSThaM vahati paSThauhI / 'vaha prApaNe'(bhvA. 40 10 TAp / 8 na hanyata iti aghyA / hanteH 'aghnyAdayazca' u.a.), 'vhshc'3|2|64 // iti NviH, 'vAha: '4 / 161 / / (uNA-551)iti yaki rUpam / 10 zRGga mastyasyAH iti GIS (GIp), 'vAha UTh '6 / 4 / 132 // ityUTha , zRGgiNI / 'ata initthnau'5|2|115 // itIniH, 'Robhyo 'etyedhtyuutthsu'6|189|| iti vRddhi: / "paSThauhI bAlaGIS (GIp) '4 / 1 / 5 // / zRGgiNyAdayaH sAmAnyA api grbhinnii''[amrkossH2|9|70 // ] itymrH| ekaM sagarbhAyA vizeSe vartante / 9 rohati jAyate prAdurbhavatyavazyaM gauH / amarasta paSThIhI bAlagarbhiNI prathamaga mAha // rohiNI / 'ruha vIjajanmani, prAdurbhAve ce'(bhvA.pa.a.), vandhyA vazA Avazyake NiniH, 'RnnebhyaH- '4 / 15 // iti GIp / 11 1 badhnAti prasUtaM vandhyA / adhyAditvAd yak, 12 anaDvAn vRSabhastato gaurAdiGISi, '-striyAM ca(vA)' upadhAlopAbhAvazca / uzyate kAmyate vRSaiH, vaSTi vRSabhaM (vaa-7|1|98||) ityAmi anaDvAhI, anaDuhI ca / 13 vA vazA / 'vaza kAntau'(a.pa.se.), 'vaziva(ra)Nyozca' oSatyazivam uSA / 'uSa dAhe '(bhvA.pa.se.), hrasvAdiH, (vaa-3|3|58||)ityp / ekaM vandhyagoH // 20 'igupdh-'3|1|13 // iti kaH // 1265 // 14 tAmyati tampA / 'tamu glAnau'(di.pa.se.), 'pampAzilpAdayaH' vehad vRSopagA // 1266 // (haimoNA-300) iti nipAtanAt paH / 15 nilimpati 1 vehate gacchati vRSa vehat, strIliGgaH / nilimpA / 'lipa upadehe '(tu.u.a.), 'nau limpervAcyam' 'veha jeha bAha prayatne'(bhvA.A.se.), "shshvtvRht(vaa-3|1|138 // ) iti khac, svArthe kani, 'pratyaya- vehat (saMzcattRpadvehat)'(uNA-242) iti kvipi nipAsthAt- '7 / 3 / 44 // itIttve nilimpikA / 16 japAdi- titaH"[]iti mAdhavI / vehatau, vehataH ityAdi / vRSa tvAd vatve taMvA / SoDaza sAmAnyena dhenoH // balIva rantumupagacchati vRSopagA / 'anyebhyo'pi(-Svapi)' 3 / 2 / 101 // iti DaH / "vehad vRSabhopagatA''[halAyudhasA tu varNairanekadhA / kosh:2|2|69 // ] iti halAyudhaH / "rantuM vRSabhamAgatA veha1 sA gauH varNai: zabalAdibhiranekadhA'nekabhedA ducyate"[] iti taTTIkA / "vehad garbhopaghAtinI''[amarabhavanti, yathA zabalIdhavaletyAdi / yadamaraH-"varNAdibhedAt koss:2|9|69 // ] ityamaraH / "anRtau vRSopagamAd yasyA 60 30 saMjJAH syuH'' amrkossH2|9|67 // ], tadvyAkhyAnamidam- garbhapAta: syAt sA vehaditi, vihanti garbhamiti vyutpattiH" "varNAdItyAdinA pramANAvayavabhedagrahaH / zabalIdhavalAdayaH []iti taTTIkA / caharalagAinAma ekam // 1266 // 1. 'sarvadhAtubhya in' ityuNAdigaNe // 2. '-vaihi' iti // 3. ito'gre 3pratau 'tat' iti dRzyate // 4. 'janmani' iti2.3.5. // 5. sAyaNamate'yam, 'ruha bIjajanmani' iti svAmI, 'ruha janmani prAdurbhAve' iti maitreyaH // 6. '-S' iti1.2.4.5|| 7. 'anaDuha: striyAM veti vaktavyam' iti kAzikAsthavArtikapAThaH // 8. '-miH' iti4|| 9. 'anu-' iti2.5 // 10. 'kAGkSAyAm' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 11. '-cyamAnam' iti4.5 // 12. 'praSThauhI' mudritAbhidhAnacintAmaNinAmamAlAyAm // 13. 'NiniH' iti3|| 14. TI.gaNapatizAstrisaMzodhitakSIrasvAmikRtaTIkAsammato'yaM pAThaH // , bhA3, pR.210-211|| 15. 'gauH' iti1.4.5 // 16. 'vRSabhaiH' iti3|| 17. '-ti' iti1.3.4.5 // 18. 'vRSopa- ' iti1.4|| 19. '-gonAma' iti2 / / Jain Education Intemational Jain Education Intermational Page #625 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 584 avatokA stravadgarbhA 1 avagalitaM tokamapatyaM yasyAH sA avatokA / "apatoketyapi " [ ] iti halAyudhaTIkA / sravan srutiM prApto garbho yasyAH sA stravadgarbhA / 'vartamAnasAmIpye vartamAnavadvA '3 |3 |131 // iti laT / mAlAkArastu- "mRtavatsA stravadgarbhA''[] ityAha / traiIgAI nAma ekam // vRSAkrantA tu sandhinI / abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ tiryakkANDaH - 4, sthalacarapaJcendriyAH pare'STurbahusUtiH syAt 1 paramicchati pareSTuH, pRSodarAdiH / bahvI sUti: prasUtirasyAH bahusUtiH / " pareSTukA ca pracuraprasUtiH "[hlaayudhkoshH2|272 ||]iti halAyudhaH / ekaM bahuzaH prasUtago: // sRSTiH sakRtprasUtikA / 1 girati gRSTiH / 'graiM nigaraNe' (tu.pa.se.), 'gro gRS ca'(haimoNA-649) iti tiH / ekamekavAraprasUtagoH // prajane kAlyopasaryA 1 aucityAdRtumatI vRSeNA''krAntA niSpAditamaithunA vRSAkrAntA / sandhAnaM sandhA garbhagrahaNamastyasyAH sandhinIM / 10 zikhAditvAdiniH / lagnagarbheyam / " [a]dugdhA dohakAle tu sandhinI''[ ~]iti kAtyaH / " sandhinyakAladugdhA gauvRSAkrAntA ca sandhinI " [ zAzvatakozaH, zro- 528 ] iti zAzvataH / yathA-" AvikaM sandhinI" kSIraM na bhoktavyaM dvijanmabhiH "[]iti / ekaM vRSabhArUDhAyA goH // prauDhavatsA vaSkayiNI 1 prauDho vatso'syAH prauDhavatsA, ciraprasUtetyarthaH / vaSkati parikrAmati vaSkayaH / vaSkadhAtorauNAdiko'yapratyayaH / tadyogAcchikhAditvAdirniH, Rnebhyo GIpiM vaSkayiNI / 'pUrvapadAt saMjJAyAm ' 8 // 4 // 3 // iti 20 Natvam / 'vaSkayastvekahAyano vatsaH ' ( 2) iti zAkaTA yanaH / "vaSkayena (Na) nIyate / sampadAditvAt kvipi, tata: 'sarvato'ktinnarthAt ' ( gaNasU - 4 / 1 / 45 // ) iti GISi vaSkayaNI " [ ] iti tRtIyasvaramadhyAbhAvaM kecit peThuH / ekaM bAkhaDIti khyAtAyAH 11 dhenustu navasUtikA // 1267 // 1 dhayantyenAmiti dhenuH / ' dheT pAne' (bhvA. pa.se.), 'dhenvAdayazca' ( cAndroNA - 1 / 31 // ) iti nipAtitaH / navA pratyagrA sUti: prasUtirasyA navasUtikA / 'ura:prabhRtibhyaH kap '5 / 4 / 154 // / navamaciraM sUtA prasUtA nava30 sUtI, svArthe kani, 'pratyayasthAt- '7 / 3 / 44 // itItve navasUtikA / ekaM sUAvaDIti khyAtAyAH goH // 1267 // 1 prajane garbhagrahaNe, aucitayahatuyogAnantaraM prAptaH 40 kAlo'syAH kAlyA / 'kAlAd yat '5 / 1 / 107 // iti yat / RtumatI yA vRSabheNopasaraNIyA, sA upasaryA / 'sR gatau'(bhvA.pa.a.), 'upasaryA kAlyA prajanane (prajane) '3 / 1 / 104 // iti yadanto nipAtitaH / "kAlyopasaryA prajane " [halAyudhakozaH 2 / 272 // ] iti halAyudhaH / "prajane garbhagrahaNe prasiddhAyAM dvau " [] iti taTTIkA / prajane garbhagrahaNe yA prasiddhA, tasyA dve / 'sUbhari' iti bhASA // sukhadohyA tu suvratA // 1268 // 1 sukhena duhyate sukhadohyA / zaMsiguhiduhi ( duhi guhi ) bhyo vA ' ( vA - 3 / 1 / 109 // ) iti pakSe 50 Nyat / zobhanaM vratamasyAH suvratA, suzIletyarthaH / ekaM sukhadohyAyA gauH // 1268 // For Private duHkhadohyA tu 1 karoti khedaM karaTA / kRJaH 'zakAdibhyo'Tan'(uNA-521), TAp / duHzIletyarthaH / ekaM duHkhadohyaMgoH / 'khAMTa' iti bhASA // 1. 'zra-' iti3 // 2. 'luT' iti3 // 3 'zra-' iti1.3 // 4dra. ama. kSIra. 2 9 69 // , pR. 215 // svopajJaTIkA 4 / 1269 // pR.283 // 5 'tU -' iti3.4 // 6 'ya-' iti // 7 'Na' iti // 8. ' - taH' iti3 // 9 'sambandhinI' iti // 10. 'dohada-' iti 1.3 // 11. 'nIM' iti3 // 12 dra. anekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA-2, 3 424 // pR. 187 // 13. 'ni' iti2.3.5 // 14 - Si' iti1. 2.4.5 // 15. ' - prasUtA' iti1.3 // 16. prasUtikA' iti1.3 // 17 'gau:' iti1.3 // 18. ' - gauH' iti3 // 19. 'gR' iti // 20. ' - ptakA- ' iti // 21. 'do-' iti3 // 22. hyAgo:' iti3 // 'hyA' iti3.4 // 24 'khA-' iti4 // 23. bahudugdhA tu vaJjulA / 1 bahu pracuraM dugdhamasyAH bahudugdhA / vaJjati vaJjulA / 'mukula (kumula) - ' ( hai moNA - 487 ) ityule nipAtyate / dve (eka) bahudugdhAyA goH || Personal Use Only 60 Page #626 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1267-1272] vyutpattiratnAkarakalitA 585 droNadugdhA droNadughA "uttamA tu nicikI"[ ] iti nAmamAloktau saMjJApUrvaka tvAd vRddhyabhAvo vA'[] iti mizrAH / ekamuttamagoH // 1 droNo mAnabhedastatparimitaM dugdhamasyAH droNadugdhA / 2 droNaparimitaM dugdhaM dogdhi kSarati / 'duhe: paliknI bAlagarbhiNI // 1270 // (duhaH) kap ghshc'3|270 // iti kap, ghazcAntAdezaH, 1 palati garbha gacchati palitA, saiva paliknI / droNaghA / "droNadughoM pracuradugdhA ca''[halAyudhakozaH -knmityeke"(vaa-4|1|39||) / "paliknI bAla- 30 21271 // iti hlaayudhH| droNazabdena 'seI' iti jJeyA / garbhiNI"["]iti mAlA / "asiknI bAlagarbhiNI"[ ]iti dve seIpramANadAyA goH // bhAguriH / amarastu-"paSTauhI bAlagarbhiNI"[amarakoSaH ___ pInodhnI pIvarastanI // 1269 // 2 / 9 / 70 / / ] ityAha / ekaM bAlagarbhiNyA goH // 1270 // 1 pInaM sthUlamUdho'syA pInodhnI / 'Udhaso- samAMsamInA tu sA yA prativarSaM vijAyate / 10 'nng'5|4|131 // , 'bahuvrIherUdhaso GIS '4 / 1 / 25 // / 1 samAM samAM vijAyate samAMsamInA / samAyAM pIvarAH puSTAH stanA asyAH pIvarastanI / 'svAGgAcco samAyAM varSeSu varSeSu (varSe varSe) vijAyata ityarthe 'samAM psrjnaadsNyogopdhaat'4154|| iti GIS / moTA UhA samAM vijaayte'5|2|12|| iti khaH / "pUrvapade supo'luga DAnAmanI gAi nAma ekam // 1269 // vAya: ''[bhaassaavRttiH5|2|12 // ] iti bhASAvRttiH / varSapItadugdhA tu dhenuSyA saMsthitA dugdhabandhake / viyAiNIgorekaM // 1 pItaM dugdhamasyAH pItadugdhA / 2 dhenureva syAdacaNDI tu sukarA dhenuSyA / atra yatpratyayaH SugAgamazca nipAtyate / dugdha 1 na caNDI acaNDI, akopanetyarthaH, sukhena kriyate sya bandhakaH 'gAhANauM athavA aDANau' iti bhASA sukarA / 'iissduHsussu-'3|3|126 // iti khal / ekaM prasiddhastatra saMsthitA / RNazuddhiM yAvadadhamaNena uttamarNasya / suzIlAyA goH // bandhe sthApitetyarthaH / aDANIdIdhIgonAmnI dve // vatsakAmA tu vatsalA // 1271 // 20 naicikI tUttamA goSu 1 vatsaM snehAt kAmayate vatsakAmA / 2 vatsaM 1 gopUttamA zubhalakSaNatvAdutkRSTA, nIcaizcarati lAti vatsalA / vatso'syA astIta sidhmaaditvaalljvaa| naicikI / "nIcaiH 'carati 4 / 4 / 8 // iti Thak, 'avyayAnAM ve vatsasnehaparAyA goH // 1271 // bhamAtre ttilop:'(vaa-64|144||) / "nicikarNazaraudirza: - catustreyaNI vyekAd hAyanyekAdivarSikA / (nicikaM tu zirodeze)"[ ]iti rabhasaH / tatprazastamasyA astIti, 'jyotsnaa-'(vaa-5|2|103 / / ) ityAdinA'Ni vA / 1-2 catuHzabdAt trizabdAcca hAyanIzabdo yojyate, 1 22 40 1. 'kSu-' iti // 2. '-gdhA' iti1.3.5, 4pratau nAsti // 3 'sai iti vijJeyA' iti3|| 4 'sai-' iti3|| 5, tulniiyo'mrkossH2| 971 // 6 'uhADAnI gAi' iti3|| 7 '-zceti' iti1|| 8 'saMjJAyAM dhenussyaa'4|4|89|| ityanena nipAtanam // 9 -Nau' iti3.4 // 10. '-Nau' iti4|| 11. '-rodezaH' iti3|| 12. dra. TIkAsarvasvam, bhA-3, 21967 // , pR.208 // , padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zro-639, pR.729 // , raamaashrmii2|9|67||, pR.430 // , tAsu 'karNazirodeze' iti dRzyate // 13. dra. TIkAsarvasvam, bhA-3, 2 / 9 / 67 // , pR.208 // , padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zo-639, pR.729 // , tayoH-"gauruttamA tu nicikI" iti dRzyate // , raamaashrmii2|9|67||, pR.431 // , tasyAm-"naicikI gauruttamA nIcikI sA prakIrtitA" iti dRzyate // 14 'krameke' iti2.3.4.5 // 15. dr.am.kssiir.2|9|70 // , pR.215 // , svopjnyttiikaa4|1270 // , pR.284 // , TI.gaNapatizAstrisaMzodhitakSIrasvAmITIkA-svopajJaTIkAyo:-'paliknI' ityasya sthAne 'malinI' iti dRzyate // 16. 'A-' iti2|| 17 ama.kSIra.2170 // , pR.215 // 18 'Sa-' iti4.5|| 19. '-NyAM' iti3.5|| 20. 'vaktavyaH ' iti bhASAvRttau, 5 / 2 / 12 // , pR.220 / / 21. '-yANi-' iti1, '-yANI-' iti3, '-vaNI-' iti4|| 22. tulniiyo'mrkossH2|9|70 // 23. 'vatsaM astI ' iti3, 'vatso'stI-' iti5 // 24 'gauH' iti3|| Jain Education Intemational Page #627 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 586 catvAraH trayazca hAyanA vayaH pramANamasyAH caturhAyaNI catuvarSA gauH, trihAyanI trivarSA gauH / ubhayatra ' - hAyanAntAd (hAyanAd) vayasiM' (haimasU - 2 / 4 / 9 / / ) iti GIS NatvaM ca 'tricaturbhyAM hAyanasya' (vA- ) ityanena / 1-2 dvizabdAdekazabdAcca hAyanIti yojyate, tena dve hAyane vayaH pramANamasyAH ityAha yasya ThaJaH 'adhyardhaparvAd dvigoH - '5 / 1 / 28 // iti luk, 'dAmahAyanAntAcca '4 / 1 / 27 // iti GIp dvihAyanI dvivarSA, evaM ekahAyanI ekavarSA gauH / ekAdIni varSANyasyA ekAdivarSikA / atraikavarSAdayazcaturhAya10 NyAdInAM prAtilomyena yathAsaGkhyaM paryAyA labhyante // ApInamUdhaH 20 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ tiryakkANDaH - 4, sthalacarapaJcendriyAH chAdyate vahniraneneti chagaNam, pRSodarAdiH / trINi 'chANA' 30 iti khyAtasya // 1 ApyAyate sma ApIna: puMklIbaliGgeH / 'opyAyI vRddhau' (bhvA.A.se.), niSThA, 'pyAyaH pI '6 / 1 / 28 // , niSThAyAM 'AGpUrvasyAndhUdhasoH syAdeva ' (vA - 6 |1 | 28 // ) iti [ pIbhAvaH ], 'oditazca 8 / 2 / 45 // iti nisstthaantvm| 2 uhyate gavA, vahati kSIraM vA UdhaH, klI / 'zvaH (zveH) samprasAraNaM ca ' ( uNA - 632 ) ityanuvRttau 'vaherdho dIrghazca' ( ) ityasun, dIrghatvaM ca / UdhasI, UdhAMsi ityAdi / dve UdhasaH // goviMd gomayaM bhUmilepanam // 1272 // 1 gavAM viT viSTA govid, mUrdhanyAntastAlavyAntazca / 2 goH purISaM gomayam / 'gormayaT purISai' 4 / 3 / 145 // iti mayaT / 3 bhUmilipyate'nena bhUmilepanam / 'lipa upadehe ' ( tu. u. a.) karaNe lyuT / gobaranAmAni trINi // 1272 // zuSke tu tatra gogranthiH karISa - chagaNe api / 1 tatra gomaye zuSke goH purISasya granthiH gogranthiH / 2 kIryate vikSipyate'gnau kriissm| 'kR vikSepe' (tu.pa.se.), 'kRRgRR(tR)bhyAmISan ' ( uNA - 466 ) itISan / 3 gavAM sarvaM gavyam 1 sarvaM kSIrAdi, goridam, gavi bhavaM vA gavyam, 'gopayasoryat '4 | 3 |160 // iti yat / " gavyaM gosambhavaM sarvam"[ halAyudhakoza: 2 / 273 // ] iti halAyudhaH / sAmAnyena ekaM gosambhavavastunaH // vraje gokulaM godhanaM dhanam // 1273 // 1 vrajantyasminniti vrajaH, puMklI / 'gocarasaJcaravaha - '3 | 3 |119 // iti sAdhuH, tatra / 2 gavAM kulaM samUhaH gokulam / 3 gavAM dhana ( dhanaM) samUha:, go - 40 zabdAt paro dhanazabdaH samUhavAcI, godhanam / "gokule dhanagodhane "["] iti vyADi: / 4 dhanati dhanam / 'dhana zabde ), pacAdyac / catvAri godhanasya // 1273 // prarjane syAdupasaraH 1 prAyate'smin prajanaH pazUnAM garbhagrahaNakAlaH / 'janI prAdurbhAve' (di. A.se.), adhikaraNe [ghaJ ], 'na jana- ' (haimsuu--4|3|54 // ) iti vRddhyabhAvaH tatra / 2 strISu puMsAM prathamamupasaraNam upasaraH / 'sR gatau ' (bhvA.pa.a.), 'prajane sarteH 3 / 3 / 71 // ityap / dve pazUnAM garbhagrahaNakAlasya // 15 kolaH puSpalekaH ( puSkalakaH ) zivaH / 50 1 kIlyate rajvA badhyate'smin kIlaH, puMstrIliGgaiH / 'kIla bandhane ' (bhvA.pa.se.), adhikaraNe ghaJ / 2 puSpati puSpalaH (puSkalaH ) mUrdhanyAntasthAdyamadhyaiH, pRSodarAdiH, svArthe kani puSpalakaH ( puSkalakaiH) / 'puSpalako (puSkalako) gandhamRge kIlake kRpaNe'pi ca " [vizvalocanakoza:, kAntavarga:, zro- 203 ] iti zrIdharaH / tathA ca-'"sImni puSpalakoM (puSkalako) hataH "["] iti / 3 zete bhuvi zivaH, haranAmasu ( zro- 197 ) / khUMTAnAmAni trINi // 1. 'dAmahAyanAntAcca '4 / 1 / 27 // iti pANInIyasUtram // 2. 'GIS' iti1. 2.4.5 // 3. 'ekaM' iti5 // 4. nam' iti // 5. 'klIH' iti3 // 6. 'gozca purISe ' 4 | 3 | 145 // iti sUtram // 7 'nena' iti 1 pratau nAsti // 8 'chANA' iti3, 'chAMNA' iti5 // 9 1 pratau nAsti // 10. dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zro- 631, pR. 722 // rAmAzramI 2 / 9 58 // pR. 427 // 11. kSIrataraGgiNyAdau zabdArthakadhanadhAturna dRzyate // 12. ' - ci' iti3.5 // 13. 'te' iti3 // 14. 'janivadhyozca 7 | 3 | 35 // iti pANinIyasUtram // 15. ' - sA' iti // 16. koSThAntargatapAThaH 3 pratisthaH // 17. 'puMstrI' iti3 // 18. 'bandhe' iti svAmimaitreyau // 19. asyA'trA'saGgatiH pratibhAti // 20 vizvalocanakoze'pyevameva dRzyate // 21. ito'gre 1 pratau 'gandhamRga-' iti dRzyate // 22. dra. anekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA-2, 4 / 21 // , pR.322 / / 4 For Private Personal Use Only Page #628 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1272-1277 ] bandhanaM dAma sandAnam 3 1 badhyate'nena bandhanam / 'bandha bandhane' (kryA. pa.a.) karaNe lyuT / 2 dIyate rakSyate'nena, dyati vA dAma, strIklI / ' - manU (-manin) (uNA - 584) iti man ajA tu chArgikA majA sarvabhakSA galastanI ' (manin) / striyAM dArmA, dAmAnau ityAdi / klIbe dAma, dAmanI ityAdi / 3 sandIyate rakSyate'nena sandAnam / 'de pAlaneM ' (bhvA.A.a.) karaNe lyuT trINi bandhanarajjoH // pazurajjustu dAmanI // 1274 // 1 pazUnAM bandhanAya rajjuH pazurajju, yati 10 dAmanI, pRSodarAdiH / GIbanto nadIvat / "" nityaM saMjJA - cchandaso: '4 / 1 / 29 // [ iti ] GIS " [ ama. kSIra. 2 / 9 / 73 // ] iti kSIrasvAmI / " sandAnaM dAmanI dAma pazUnAM bandhanam "[ halAyudhakozaH 2 // 277 // ] iti halAyudhaH / " pazubandhanaraja trayaH "[ ] iti vaTTIkA cA'bhedenA''ha / eka pazubandhanarajjo / / 1274 // // iti gavAdhikAraH // vyutpattiratnAkarakalitA 587 gandha) ardane' (bhvA.A.se.), curAdiNijantaH 'erac ' 3 / 3 56 // vastaH / 7 spRzatIti pazuH, prAguktaH (zle1216 ) / sapta ajasya || / / 1275 / / 1 ajati gaccha prAyeNonnatapradezamiti ajA / 'ajAdyatAm 4 1 14 // 2 chyati patrAdikamiti chAgI / 'jaaterstrii-'4|1|63 // iti GIS svArthe kani, 'ke'NaH ' 7 14 // 13 // iti hasvatve chAgikA 3 majhati maJjA maJjiH 40 sautraH, ac / 4 sarva kaTutiktaprAyamarkapatrAdi bhakSayati sarvabhakSA | 'bhakSa adane ' ( cu.u.se.), NijantaH, ac / 5 gale stanAvasyAH galastanI, gaurAdiH / paJca ajAyAH // 1275 // yuvA'jo varkaraH 19 1 taruNaH pazuH, vriyate'sau varkaraH / vRJ varaNe' (svA.u.se.), 'kR (ki) zRvRbhyaH karaH ' (haimoNA - 435) / yadvA 'kuka vRka AdAne ' (bhvA.A.se.), bAhulakAdarac / "varkaraH kathyate sadbhiH sarvo'pi taruNaH pazuH "[ halAyudhakoza: 2 / 278 // ] iti halAyudhaH / " sarvasmin taruNe pazau varkara "[ ] iti taTTIkA ca bAkaranAma ekam // avau tu meSa-yu-huDo-raNA: uraMbhI meMDhako vRSNireDako romazo huDuH / / 1276 / / | 10 11 aMjaH syAcchagalaH chAMgazchaMgo vastaH staMbhaH pazuH / 1 ajati gacchati prAyeNonnatapradezamiti ajaH 'aja gatau kSepaNe ca' (bhvA.pa.se.), pacAdyac, 'ajA20 dyataH 4 // 14 // iti nirdezAnna vIbhAvaH / 2 chayateM (chAyate) chidyate'mau chAlaH 'cho chedane (di.pa.se.), 'cho gugbhrasvazca' (uNA- 110) iti guru galac (kalac dhAtorhasvatvaM ca 3 chyati patrAdikamiti khagaH / 'cho 10. 12 13 14 saMphAlaH zRGgiNo bheDa: ' 13 chedane '(di.pa.a.), 'chApUrkhADibhyo gak ( kit) (uNA 121 ) iti gak (gan), 'gan gamyAdeH (gamyadyoH ) ' (uNA120 ) anena gan vA / [4 'zRGgazArGga - ' (haimoNA96) iti ge nipAtanAt chagaH ] 6 stabhnoti stabhaH I 'stambhu rodhane' (sItraH 3 // 182 // ac / "Nabha tubha hiMsAyAm ' (bhvA.A.se.), igupadhatvAt ke tubhaH "[ TIkAsarva30 svam 2 19 106 // ] iti srvsvm| "zubhaH "[ amarakoSaH 2 / 9 / 76 // ] ityamarastAlavyAdimAha / 5 ' gandha vasta (basta 1. 5 pratau nAsti // 2. 'rakSa-' iti3 // 3 'sampradAnam' iti1 // 2 1973 // 6 1 pratau nAsti // 7 'jo' iti3.5 // 8 'aja gatikSepaNayo:' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 9. ti' iti // 10. 1. 2.4.5 pratiSu nAsti // 11. 'cho-' iti / 12. TIkAsarvasve- " Nabha tubha hiMsAyAm / igupadhalakSaNaH kaH / tubhaH / " iti dRzyate, bhA-3, pR.216||, dra. padacandrikA, bhA-2, vaizyavargaH, zro- 648, pR. 737 // 13. ama. kSIrasvAmikRtaTIkAsammataH pAThaH // / 14 ntAd' iti // 15. ajasya sapta' iti3 // 16. 1.2.4pratiSu nAsti // 17 'ajAditvATTAp' iti3 // 18. n' iti3 // 19. 'tu-' iti2 // 'pe' iti // 21. sarvadhAtubhya in' ityuNAdigaNe // 22 'mitra' iti, 'mI' iti sAyaNaH 4 'de rakSaNe' iti zrIrataraGgiNyAdayaH // 5 tulanIyo'marakoSaH 4 // 23. ' -yati' iti 4.5 // 1 avyata iti aviH | 'aba rakSaNAdI (dhvA.pa.se.), 'in sarvadhAtubhyai: ( uNA - 557) itIn, tatra / 2 mInAti hinasti meSaH, puMklI. / 'mI hiMsAyAm ' (kryA.u.a.), 'vRkRR[tR] mI-' (haimoNA - 540 ) iti Sa: miSati spardhati (spardhate ) iti, 'miSa spardhAyAm ' (tu.pa.se.), pacAdyaci vA | 3 karNA'stvasya UrNAyuH / UrNAyA 1 50 Page #629 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 588 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, sthalacarapaJcendriyAH yus'5|2|123 // , bhAnuvat / 4 hUyate huddH| 'hu dAnA- (tu.pa.se.), tudAdiH / yadvA 'miSu secane '(bhvA.pa.se.), 30 danayo: '(ju.pa.a.), auNAdiko Dak / hoDati gacchatIti bhauvAdikaH, meSati siJcati / ubhayatra maMSaDiti pacAdiSu vA / 'huDa(huDa) gatau'(bhvA.pa.se.), 'igupdh-'3|1135|| darzanAdaci TittvAt striyAM GIp / 2 kurati zabdAiti kaH / 5 Rcchati uraNaH, paJcamasvarAdiH / 'R yate kurarI / 'kurat [zabde] '(tu.pa.se.), bAhulakAdagatau '(bhvA.pa.a.), 'arteryujucca'( )iti yuca, uccA- ran, gaurAdiH / kavati kauti vA / 'kuG zabde' 'syAdezaH / yadvA uraNa: kaNDvAdau, uraNyati prINAti devatA (tu.A.se.) vA, 'kuvaH kraran '(uNA-813) iti kraran , ityuraNaH / uccaiH raNo'syeti vA / u: svarapratirUpakama- kittvAd guNAbhAvaH, gaurAdiH / 3 rujati rujA / 'rujo vyayam / 6 uru bhrAmyati urabhraH, paJcamasvarAdiH / 'bhram bhaGge'(tu.pa.a.), 'igupdh-'3|1|135 // iti ke TAp / anavasthAne '(di.pa.se.), 'anyebhyo'pi(-ssvpi)-'3|2| 4 jAlakaM romaguccho'styasyA jAlakinI / 5 na viDati 10 101 // iti DaH, nairukta ukAralopaH / ucca rambhata iti, bhinatti aviDA / 'viDa bhedane '( ). 'igupdh-'3|1| pRSodarAdiH / 7 mehati meMDhaH, sAnusvArAdiH, [svArthe kani 135 // iti kaH / avIn lAta avilA, Dalayorai- 40 meMDhakaH] / 'miha secane '(bhvA.pa.a.), pRssodraadiH| 8 varSati kyAt / 6 veNati veNI / 'veNa gatI '(bhvA.u.se.), siJcati vRSNiH / 'praSu vaSa [maSa] secane '(bhvA.pa.se.). aci, gaurAdiH / SaD 'gADara' ityAkhyasya // 'sRNiveNivRSNipRSNipAwicUrNaya:'( )iti niH pratyayo atheDikaH zizuvAhakaH // 1277 // guNAbhAvazca nipAtyate, harivat / 9 IDyate devatA aneneti eddkH| 'IDa stutau'(a.A.se.), 'kIcaka- '(haimoNA pRSThazRGgo vanAjaH syAt 33) ityake nipAtyate / ilati utkSipati elaH / 'ila 1 IDyate kautukAd IDikkaH, taryasvarAdiH / 'IDa svapnotkSepaNayo: '(tu.pa.se.), pacAdyac, DalayorekatvasmaraNAd stutau'(a.A.se.), 'niSkaturuSka-'(haimANA-26) iti ke nipAtyate / 2 zizuM vahati zizuvAhakaH / 'vaha prApaNe' eDaH, tataH svArthe kan eDakaH / 10 romANi santyasya (bhvA.u.a.), Nvul // 1277 // 3 pRSThe zRGgo'sya pRSTha20 romshH| lomAditvAt zaH / 11 hoDati huDuH / huDadhAtoH zRGgaH / 4 vanasyA'jo vanAjaH / catvAri vanAjasya // 'kAhaSi-'(haimoNA-729)iti kiduH, bhAnuvat // 1276 // 12 saMphalati saMphAlaH / jvalAditvANNaH / 13 avidugdhe tvaveH param / 50 zaGgamastyasya shngginnH| 'phalabahabhyiAminan '(vA- soDhaM dasaM marIsaM ca 5 / 2 / 122 // ) bAhulakAt / zRGgiNau, zRGgiNaH ityAdi 1 avizabdAt pare soDhAdayAH prayuktA avidugdhraamvt| 14 bhile: sautrAt pacAdyaci, DalayoraikyAda bhe vAcakAH syuH| yathA averdugdhaM [avidugdham ], avisoDham , caturdaza mIMDhAkhyasya // avidUsam , avimriism| catvAri gaDDarikAdugdhasya // meSI tu kurarI rujA / kukkuro vakravAladhiH // 1278 // jAlakinyavilA veNI asthibhuga bhaSaNa: sArameyaH kauleyakaH zunaH / 1 miSati spardhate meSI / 'miSa spardhAyAma' zuniH zvAno gRhamRgaH kurkuro rAtrijAgara: 1279 1. 'gatiprApaNayoH' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 2. 'arteH kyurucca'(uNA-695) ityuNAdigaNe, 'R gatau' asmAt kyupratyayaH, dhAtorukArAdezathetyarthaH // , 'arte kyun ucca '(563)iti dazapAdyAm // 3. 'te' iti5|| 4 'ghRNipRznipAwicUrNibhUrNi'(uNA-492) ityaNAdigaNasUtram, tatra vRSNizabdo na dRzyate, atha ca 'suvRSibhyAM kit'(uNA-489)ityanena nipratyayo bodhyaH // 5. 'nipra-' iti1.4|| 6. 'Date' iti4.5 // 7. '-payoH' iti1.2.3, 'svapnakSepaNayoH' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 8 -ni' iti1.2|| 9. 'ghR' iti1.4.5 // 10. ' hi-' iti5 // 11. 1pratau nAsti // 12. '-kyavat' iti3|| 13. 'bhau' iti1.4.5, 3pratau nAsti // 14. '-SIriti' iti3.4.5 // 15. 'DI' iti1.2.4.5 // 16. haimamate tudAdestakArAnubandhaH // 17. '-ti' iti1|| 18. '-tso' iti3|| 19. kSIrataraGgiNyAdau bhedanArthakaviDadhArna dRzyate // 20. '-tIti' iti1|| 21. 'veNa gatijJAnacintAnizAmanavAditragrahaNeSu' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 22. 'khyAtasya' iti1.5 / / "SaD jAlikinyA, 'gADara' iti bhASA" iti3 // 23. AcAryazrIhemacandrAcAryamate tRtIyasvarAdiH // Jain Education Intemational Page #630 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 150 pa-va 1277-1283] vyutpattiratnAkarakalitA 589 rasanA "zuniH krodhI rasApAyI zivAriH sUcako ruruH / vanantapaH svajAtidviT kRtajJo bhallahazca saH // 1 // zAlAko mRgadaMzaH zvA dIrghanAdaH purogAmI syAdindramahakAmukaH / / 1 kokate'sthyAdikamAdatte kukkuraH / 'kuka maNDalaH kapilo grAmamRgazcandramaho'pi ca // 2 // " di. / yadvA kugiti kurati [zeSanAmamAlA 181zabdAyate kukkuraH / 'kurat zabde '(tu.pa.se.), 'igupadha-' alarkastu sa rogitaH // 1280 // 3 / 1 / 135 / / iti kaH / 2 vakro vAladhirasya vakravAladhiH // 1278 // 3 asthIni bhunakti asthibhuk / 'bhuja 1 alyate vAryate dazanabhayAda alrkH| 'alaba pAlanAbhyavahArayoH'(ru.pa.a.), sampadAditvAt kvip / 4 bhUSaNAdau'(bhvA.pa.se.), 'niSkaturuSka-'(haimoNA-26)iti bhaSati kutsitaM vAzate (vAzyate) bhaSaNaH / 'bhaSa bhartsane' sAdhuH / saJjAtagarAdiprayogatvAd yakSmAdirogaH saJjAto'sya 40 10 (bhvA.pa.se.), nandyAditvAllyuH / kvuni bhaSako'pi / 5 rogitaH / tArakAditvAditac / ekaM haDakiyAzvAnasya // 1280 // saramAyA apatyaM saarmeyH| 'strIbhyo ddhk'4|1|120|| / viznakadadrasta kazalo mRgavye 6 kule gRhe bhavaH kauleykH| 'kulkukssi-'4|2|96|| iti ddhkny| 7 zunati gacchati zunaH / 'zuna gatau'(tu.pa.se.), 1 vizvaM kat kutsitaM dravati vizvakaTThaH / 'dru gatau' 'igupdh-'3|1|135 // iti kaH / 8 zuniH, 'igupadhAt (bhvA.pa.a.), 'mitvvaadibhyshc'(vaa-3|2|180||) iti DuH / kita '(uNA-559) itIna, harivat / 9 zobhana AnaH mRgavye AkheTake kuzalo nipunnH| sikaariishvaansyaikm|| prANo'sya zvAnaH, tAlavyAdirakArAntaH / 10 gRhasya mRgo - saramA zunI / gRhamRgaH / 11 kiratyasthIni kurkuraH, paJcamasvaradvayaH, 1 'pratheramac'(uNA-746) iti bAhulakAt sartepRSodarAdiH, vynyjnrephkvrgaadydvymdhyH| 12 rAtri jAgarti ti rapi, tataSTAp [saramA] / 2 devazunI iti vizeSavRtti ti rAtrijAgaraH / 'krmnnynn'3|2|1||, 'jAgro viciN-' rapyasau sAmAnyeSvabhidhAnAt / dve zunyAH // mAno 20 7 / 3 / 85 // iti guNaH // 1279 // 13 rasanayA~ leDhi rasanAliT / sampadAditvAt kvip| 14-17 ratazabdAta viTcaraH zUkare grAmye parAH kIlAdayaH, yathA ratena kIlyate badhyate ratakIlaH / 1 vizaM caratyatti viTcaraH / 'cressttH'3|2| 'kIla bandhane '(bhvA.pa.se.), karmaNi ghaJ / rate kIlo- 16 // / zakare grAmye, grAmINe zUkara ityarthaH / ekam // 'syeti vA! rate zete ratazAyI / grahAditvANiniH / ratena mahiSo yamavAhanaH // 1281 // vraNamasya rtvrnnH| ratamevA'nduko bandhanamasya ratAndukaH / 18 zAlAyAM gRhe vRka: zAlAvRkaH / 19 mRgAn dazati rajasvalo vAharipurlulAyaH sairiMbho mahaH / mRgadaMzaH / ac / 20 zvayati vartmani zvA / 'Tuozvi bhIrukaH gativRddhyo: '(bhvA.pa.se.), 'zvannukSanpUSanplIhankledasnehanmUrdhanmajannaryamavizvapsanparijmanmAtarizvanmaghavanniti'(uNA-157) ... // 1282 // 30 kani sAdhavaH / zvAnau, zvAna ityaadi| viMzatiH zvAnasya / raktAkSaH kAsaro haMsakAlItanayalAliko / zeSazcAtra 1 mahanti pUjayantyanena, (mahyate vA) mahiSaH / 1. 'kuka vRka AdAne' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 2 takArAnubandho haimamate // 3 1pratau nAsti // 4 ito'gre 3pratau 'vA' iti dRshyte|| 5 'bhAsate' iti1, 'vAzete' iti3|| 6. '-yaH' iti3|| 7'-n' iti3|| 8 '-nAyA' iti3|| 9 'zvanukSaniti' iti3.4.5 // 10. 'sAdhuH' iti3|| 11. 'zuni' iti3|| 12. 'rudraH' iti1|| 13. 'kRtabhagno' iti1|| 14 'syAdiNDa-' iti1.4.5 // 15. '-n' iti3 // , atra yudhiSThiramImAMsakamahodayakRtaTippaNI draSTavyA, bhvAdiH, dhAtusaM-346, pR.81|| 16 '-kI-' iti3|| 17 'sU-' iti3 // 18 koSThAntargatapAThaH 4.5pratyornAsti / kanyA Page #631 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 590 'maha pUjAyAm ' (bhvA.pa.se.), 'avimahyoSTiSac' (uNA - 45 ) iti TiSac striyAM TittvAd GISi ( GIpi ) mahiSI / mahyAM zeta iti vA pRSodarAditvAt / 2 yamena vAhyate yamavAhanaH / vaherNijantAnnandyAditvAd lyuH / yamaratho'pi // 1281 // 3 rajo'styasya rajasvala: / 'rajaH kRSyAsutipariSado valac 621127 / 4 vAhAnAM ripuH vAharipuH / "vAheSu ripuriti / 'saptamI 2 / 1 40 // iti yogavibhAgAt samAsaH "[]ityanye / 5 apsu lulati lulAyeH / 'lula vilolane ' ( tu.pa.se.), luliH sautro vA / lolati paGke 10 vA lulAyaH, antasthAdyAntaH / ' [ kuli ] kulikalikaSibhya Aya: '(haimoNA- 372 ) ityAya: / 'lula vilolane ' ( ). 'igupadha- '3 / 1 / 135 // iti kaH / / " 'RkpUrabdhU:- '5 / 4 / 74 // ityAdinA a, rAjadantAditvAdaprAbdasya paranipAtaH, pRSodarAditvAd vA lulApa: "[] iti paJcamavargAdyopadho mizrAH / 6 sIro lAGgalam, tadyogAt sIrI gRhasthaH, taM bahUpakArakaraNAd bhajati sevate sIribhaH / bhaje 'anyebhyo'pi (anyeSvapi ) - '3 / 2 / 101 // iti DaH, Diti, 'Te: ' / / 6 24 // 143 // , prajJAdyaNi sairibhaH sIriNo bhA zobhA sIribhA, sA atrA'stIti / jyotsnAdyaNi vA / sIyate 20 badhyate vA / 'SiJ bandhane' (svA.u.a.), 'siTikibhyAmibhaH sairiTiTTau ca' (haimoNA - 332 ) iti sAdhuH / sIribhidantirbhAti sIribhaH kuTumbI, tasyA'yamiti vA / 7 mahati pUjayatIrti mahaH / 'maha pUjAyAm ' (bhvA.u.se.), pacAdyac / 8 dhIraH sthiraH skandho'sya dhIraskandhaH / 9 kRSNaM zRGgamasya kRSNazRGgaH / 10 jIryati jarantaH (Sa) vayohAnI" (di.pa.se.), 'jUvizibhyAM jhac' (uNA- 406 ), 'jho'ntaH 7 1113 // / 11 daMzebhyo bhIrudezabhIraiH tataH svArthe kani daMzabhIrukaH // 1282 // 92 rakte akSiNI asya raktAkSaH 'bahuvrIhau sakthyakSNoH 54 113 // iti / abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDa: 4, sthalacarapaJcendriyAH 4 pac / 13 ghamartiH san kaM jalamAsarati kArsa / 30 gatau ' (bhvA.pa.a.), AG pUrvaH, ac / ke jale saratIti, pacAdyaci, anyeSAmapi 6 3 1137 // iti dIrghatve vA / kAsata iti vA / 'kAsa zabdakutsAyAm (bhvA.A.se.), bAhulakAdaranniti vA / kaM jalam A ISat sarati [ mahA] - kAyatvAditi vA / 14 haMsakAlyAstanayo haMsakAlItanayaH, saptAkSaro'khaNDaH / 15 lAlAH santyasya lAlikaH vrIhyAditvATThak / paJcadaza mahiSasya / zeSazcAtra- "mahiSe kaluSaH piGgaH kaTAho gaddasvaraH / herambaH skandhaH zRGgI ''[zeSanAmamAlA4 / 183 - 184 // ] iti // 1 araNyaje'smin gavalaH 1 asmin mahiSe'raNyasambhave gavate zabdAyate gavalaH / 'guG zabde' (bhvA.A.a.), 'kambalAdayazca' (dazapANA - 8 1114 / / ) iti sAdhuH / ekamaraNyotpannamahiSasya siMhaH kaNThIravo hariH // 1283 // 4 J 7 haryakSaH "kesarI bhAriH paJcAsyo nakharAyudhaH / mahAnAdaH paJcazikhaH pArindraH patyarI mRgAt 13 // 1284 // 1. dra. padacandrikA, bhA-2, siMhAdivarga:, zro- 219, pR. 281 // tatra " vAhe azve vA dviSan zatruH / 'vAhadvipana' / "saptamI ti (pA. 2 / 1 / 40 // ) yogavibhAgAt samAsaH - ityanye " iti dRzyate // 21.2.4.5 pratiSu nAsti // 3 'Dane' iti vigrahe lulatIti tudAdergrahaNAdatra saMzeSaNArthakaluDadhAturyuktaH, tathA ca DalayoraikyaM bodhyam // 4 dra. padacandrikA, bhA-2, siMhAdivarga:, zro- 219, pR. 281 // tatra"luleti / apsu lulati / lula viloThane " igupadhatvAt " (pA. 3 / 1 / 135 // kaH / lulazcAsAvApazca / "Rkpur" (pA. 5 14 74 // ) ityAdinA ac (a ) / "rAjadantAditvAt " ( pA. 2 12 131 // ) paranipAtaH pRSodarAditvAd vA (pA.6 / 3 / 109 // ) / 'lulApa:' / " iti dRzyate // 5. 'dhAt' iti // 6 'sA-' iti4.5 // 7 'te' iti1.3 // 8 'da-' iti // 9. 'kuTa ' iti1.5 // 10. yati' iti1.2.3 // 11. 'te' iti3 // 12. hInau' iti // 13. rukaH' iti1.4.5 / / 14 'sAraH' iti3. 4.5 // 15. 'daH' iti3 // 16. 1-mbaska- ' iti1. 2.4.5 / / 17 'skandhazRGgazca' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 18. 'zabdate' iti1 // 19. 'keza-' iti3.5 // 20. 'pArIiti1.3.4.5 / / 29. zarAH' iti4.5 // zveta'SiGgo'pi 1 hinasti gajAn mRgAMzceti siMhaH / 'hisi hiMsAyAm ' (ru.pa.se.), pacAdyac pRSodarAditvAd varNa - 50 viparyayaH / 2 kaNThe rakho dhvanirasya kaNThIravaH / pRSodarAdiH / 3 harati mRgAn hariH / aca i ( uNA 578) iti iH / / 1283 / / 4 hariNI vimale piGgale vA'kSiNI yasya haryakSaH bahuvrIhau sayakSaNo: 504 1113 // iti path / 5 ke zirasi saranti kesarI: skandhadezasthasaTAH " 40 Page #632 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1283-1287] vyutpattiratnAkarakalitA 591 santyasya kesarI / 'ata initthnau'5|2|115 / / itIniH / varNatvAt / 5 citraH kAyo'sya citrakAyaH / 5 puNDa"savitRkisalayakesarasabhA'[ ] iti sabhedAd dantyamadhyaH / rIkaH padmanAmasu (abhi. shro-4|1162)| kecittu citrA"kezaM lAtIti glayorekatvasmRtestAlavyamadhyazcA'yama"[] lpAnalpatvakRtaM dvIpivyAghrayorbhedamAhuH, tatrA'lpacitrako ityanye / 6 ibhAnAmariH ibhAriH / 7 paJcyate vistAryata vyAghrabhedo dvIpI syAt, tathA ca mahAbhAratam- "dvIpI idaM paJcam / 'paci vistAre'(bhvA.A.se.), karmaNi ghArthe vyAghratvamAgataH''[ ]iti / SaT vyAghrasya // kaH, bhAve ghaJi arzaAdyaci, paJcaM vistArayuktamAsyamasya tarakSustu mRgAdanaH // 1285 // paJcAsyaH / mukham, tatpAdAzcatvAraH, ete paJca karikumbhadAraNakSamatvAt paJca AsyAnIvaM yasyeti vA / 8 nakharA 1 taraM mArga kSuNoti(kSiNoti) ruNaddhi, tareNotnakhamAyudhamasya nkhraayudhH| 9 mahAn nAdo'sya mahA phAlena kSuNatti vA tarakSuH / 'kSudira saMpeSaNe '(ru.u.a.), 10 nAdaH / 10 paJca zikhA asya pnycshikhH| 11 pAriSu mitavAditvAt / taran plavamAnaH kSiNoti kSauti vA zakteSvindraH pArindraH, tRtIyasvaramadhyaH / pRSodarAditvAt vyutpattiH, bhAnuvat / 2 mRgamattIti mRgAdanaH / nandyAdi- 40 pArIndra iti turyasvaramadhyo'pi / 12-13 mRgazabdAt puraH tvAd lyuH| dve 'jarakha' iti khyAtasyaM // 1285 // patirarizca yojyate, tena vanyAH pazavo mRgAsteSAM patiH zarabhaH kuJjarArAtirutpAdako'STapAdapi / mRgapatiH / mRgANAmari: mRgAriH // 1284 // 14 zveta 1 zRNAti hinasti hastinaM zarabhaH / 'zR hiMsAzcAsau piGgazca zvetapiGgaH / caturdaza siMhasya / zeSazcAtra yAm'(tryA.u.se.) 'kRgRzazalikaligardibhyo'bhac'(uNA-402, "siMhe tu syAt palaGkaSaH / dshpaadhunnaa-7|18||)| 2 kuJjarANAmarAtiH kuJjarArAtiH / zailATo vanarAjazca nabha:krAnto gaNezvaraH / 3 udUrdhvAH pAdA asya utpAdaH, svArthe kani utpAdakaH / zRGgoSNISo raktajihvo vyAdIrNAsyaH sugandhikaH // 1 // " 4 aSTau pAdA asya aSTapAd / 'saGkhyAsupUrvasya' [shessnaammaalaa4|184-185||] // 5 / 4 / 140 // iti padbhAvaH / aSTApado'piatha vyAghro dvIpI zArdUlacitrako / "aSTApado mahAzRGgI zarabhazcaturUrdhvapAt / uSTrapramANo dviradArAtizcaiva mahAmRgaH // 1 // "[] iti citrakAyaH puNDarIkaH pathyApathyakAraH / sa kAzmIre prasiddhaH // 1 vyAjighrati vyAghraH / vyApUrvo 'ghrA gandho gavayaH syAd vanagavo gosadRkSo'zvavAraNa: pAdAne '(bhvA.pa.a.), 'na saMjJAyAm (vaa-3|1|137||) // 1286 // iti niSedhAt 'paaghraadhmaa-'3|1|137|| iti zapratyayAbhAve, 'aatshcopsrge'3|1136|| kaH / 2 dvIpaM carma, tadyogAd 1 gavate gavayaH / 'guG zabde (bhvA.A.a.), dviipii| dvIpaM jalamadhyasthalamAzrayatvenA'styasyeti vA / [bAhulakAdayaH] / 2 vanasya gau: vanagavaH / 3 goH sadRzo gosadRkSaH / dRzeH 'ksshc'(vaa-3|2|60||) iti saH / 4 'ata initthnau'5|2|115|| itInau dvIpI / 3 zRNAti hinasti prANinaH zArdUlaH / 'za hiMsAyAm'(tryA.pa.se.), azvAn vArayati azvavAraNa: / nandyAditvAda lyaH / rojha'kharjipiJjAdibhya Urolacau'(uNA-530)ityUlapratyayo nAmAni catvAri // 1286 // 30 bAhulakAd dugAgamo NittvaM ca vRddhiH| 4 citrakaH citra- khaDgI vAdhINasaH khaDgo gaNDakaH 1. dra. padacandrikA, bhA-2, siMhAdivargaH, zrI-216, pR.276 // 2. '-vyarthe' iti3|| 3 'AsyA vA' iti4.5 // 4 'za-' iti4.5 // 5. 'paaghraadhyaa-'3|1137 // ityatra bhaTTojidIkSitena-"ghraH saMjJAyAM na, vyAghrAdibhiriti nirdezAt" ityuktam, siddhAntakaumudI, kRdantaprakaraNam, kRtyaprakriyA, pR.564|| 6 'zRNAterdugvRddhizca' iti gaNasUtreNa vRddhirdugAgamo bodhyaH // 7 dra. padacandrikA, bhA-2, siMhAdivargaH, zUo-216, pR.277|| 8 '-preSaNe' iti4|| 9 '-t' iti1.2.3|| 10. 'AkhyA-' iti1|| 11. 4.5pratyornAsti // 12. 'pa-' iti3|| 13. '-daH' iti2|| 14 'zakte' iti1, 'avyakte zabde' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 15. 'ksAH' iti4.5 // , 'dRkSe ceti vaktavyam' ityanena samAnasya sabhAvaH // 16. 'roja-' iti4.2|| Jain Education Intemational Page #633 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 592 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, sthalacarapaJcendriyAH 1 khaDgaH zRGgo'sya khaDgI / 'ata iniThanau' mAhantIti, 'anyebhyo'pi(anyessvpi)-'3|2|101 // iti 5 / 2 / 115 // itIniH / 2 vAdhrIva nAsikA'sya vAdhI- Do vA / vara AhAro'syeti, pRSodarAditvAd vA / 7 NasaH / 'aJ nAsikAyAH saMjJAyAM nasaM cA'sthUlAt' kroDati kroddH| 'kruDa ghanatve '(tu.pa.se.), pacAdyac / 30 5 / 4 / 118 // iti nAsikAntabahuvrIhe: saMjJAyAmacsamAsAntaH, kena jalena roDatyunmAdayatIti, 'ror3a unmAde'(bhvA.pa.se.), nAsikAyAzca nasAdezaH / 3 khaDati bhinatti khaDgaH / aci, pRSodarAdi / 8 mukhAgramasya potram, tadyogA'khaDa khaDi bhedane '(cu.pa.se.), 'chApU[J] khaDibhyo gak' dinau potrI, potriNAvityAdi // 1287 // 9 ghoNA'stya sya ghonnii| vahyAditvAdiniH / 10 ghapaMti ghoNAM daMSTrAM (uNA-121, dshpaadhunnaa-3|69 ||)iti gak / 4 gaccha vA ghRSTiH / 'ghRSa (ghRSu) saGgharSe '(bhvA pa.se.), kartari tIti gnnddH| gameH 'jamantADDaH '(uNA-111), svArthe kani 'kticktau c-'3|3|174|| iti ktic / "bAhulakAt gaNDakaH / gaDidhAtoH kRJAdibhyo vuni vA / gaNDA ktinpratyaye ghRSTi:''["]ityanye / ghRSyAditi ghRSTiriti, 10 sAvajanAmAni catvAri // 'kticktau ca sNjnyaayaam'3|3|174 // iti AziSi ktijvA __atha kira: kiriH / puNsi| 11 stabdhaM romA'sya stabdharomA, nakArAntaH / 12 daMSTrA'syA'sti daMSTrI, innantaH / 13 keTati kiTiH / 40 bhUdAraH sUkara: kolo varAhaH kroDapotriNau // 1287 // 'kiTa khiTa uttrAse' (bhvA.pa.se.), 'igupadhAt- '(uNAghoNI ghuSTiH stabdharomA daMSTrI kittyaasylaangglau| 559)iti ki:(in), harivat / 14 AsyaM dAraka tvAllAGgalamivA'syeti AsyalAGgalaH / 15 Akhanati AkhanikaH ziromarmA sthUlanAso bhuprjH||1288|| AkhanikaH / 'khanu avadAraNe'(zvA. u.se.), 'AGi paNipanikhanibhya ikan'(uNA203) itIkan / AkhanaH 1 kirati bhuvaM kiraH / 'vikSepe'(tu.pa.se.), khAtakavizeSaH, so'syAstItInau AkhanI, tataH svArthe kani 'igupdh-'3|1|135 // iti kH| 2 kiriH ityatra bAhula . vA / 16 zirasi marmA'sya ziromarmA, nakArAntaH / kAd 'aca i:'(uNA-578) / kire: strI kiryANI / / 17 sthUlA nAsA'sya sthuulnaasH| 18 baDhyaH prajA 3 bhuvaM dArayati bhUdAraH / 'dra vidAraNe'(tryA.pa.se.), 'krmnnynn3|2|1|| 4 sUditi zabdaM karoti sUkaraH / __ asya bahuprajaH / aSTAdaza zUkarasya / zeSazcAtra20 pRSodarAdiH / sUyate preryate vA / ' preraNe'(tu.pa.se.), "sUkare kumukhaH kAmarUpI ca salilapriyaH / 50 'sUpuSibhyAM kit'(haimoNA-436)iti krH| zucaM karoti / talekSaNo vakradaMSTraH paGkakrIDanako'pi ca // 1 // " ac, pRSodarAditvAd varNalope 'anyessaampi-'(vaa-6|3| [zeSanAmamAlA 4 / 185-186 // ] // 1288 // 137||)iti dIrghatve zUkarastAlavyAdirapi / "tAlavyA bhAlake bhAlaka-A-'cchabhallaapi dantyAzca zambazUkarapAMzavaH"[ ]iti zabhedAt / 5 kolati saMstyAyati pInatvAditi kolaH / 'kula saMstyAne' bhallUka-bhallukAH / (bhvA.pa.se.), pacAdyac / 6 vRNoti vraahH| 'vRJ varaNe' 1 bhallati (bhallate) hinasti bhAllUkaH / (svA.u.se.), 'vRkaTi-'(hai moNA-591) ityaah| vara- 'bhalla paribhASaNahiMsAdAneSu'(bhvA.A.se.), 'ulUkAdayazca' 1. 'va-' iti4.5|| 2. '-yAH' iti3|| 3 '-hiH' iti3|| 4 -bhede' iti svAmI, 'khaDa khaDi kaDi bhedane' iti matreyasAyaNau // 5. 'kit' iti paJcapAdyAm // 6 'gA-' iti1.2.3|| 7 'trINi' iti1.3.4.5 // 8 'kI-' iti1.2.5 // 9. '-pU-' iti1|| 10. dra. TIkAsarvasvam, bhA-2, 2 // 2 // , pR.215 // , padacandrikA, bhA-2, siMhAdivargaH, zro-217, pR.277 // , raamaashrmii25|2|| 11. 4pratau nAsti / 12. 'kruDa nimajjane' iti maitreyaH // , svAmisAyaNAbhyAM sAkSAd na svIkRto'yaM dhAtupAThaH // 13. '-Da' iti3|| 14 ni' iti1|| 15. '-rSaNe' iti1.2.3 / / 16. dra. padacandrikA, bhA-2, siMhAdivargaH, zro-217, pR.278 // 17 -stIti' iti3|| 18. 'kiTi khiTi-' iti1, 'khiTa trAse' ityeva svAmI, '-trAse' iti maitreyasAyaNau // 19. ito'gre 3pratau 'kit' iti dRzyate // 20. 2prato, uNAdigaNe ca na dRzyate // 21. 'khAtavi-' iti1.2|| 22. '-la-' iti1|| 23. 'nAzA-' iti3|| 24 '-zaH' iti3.4|| 25. 'paGkaH' iti3.4.5 // 26. ito'gre 4pratau 'bhallUkaH' iti dRzyate // 27 'bhala bhalla' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // Jain Education Intemational Jain Education Intemational Page #634 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1287-1290 ] ( uNA - 481 ) ityukapratyayAnto nipAtitaH, tataH 'prajJAdibhyazca 5 |4 | 38 // ityaNi, 'taddhiteSvacAmAdeH '7 / 2 / 117 // iti vRddhiH / 2 bhAlayati ( bhAlayate) tiryak prekSate bhAlUkaH / bhaladhAtoH 'ulUkAdayazca' (cAndroNA - 2 / 2) ityUkan, antasthAtRtIyaikaSaSThasvaramadhyo'yam / 3 RkSNoti hinasti RkSaH / RkSa hiMsAyAm ' ( svA.pa.se.), pacAdyac / RSati gacchatIti vA / 'RSI gatau ' ( tu.pa.se.), bAhulakAt 'sak' ( ) iti vA / 4 acchetyAbhimukhye'vyayam, accha Abhimukhyena bhallati ( bhallate) hinasti 10 acchabhallaH / pacAdyac, saGghAtavigRhItazcAyam / accha iti, bhalla iti vA / 20 'acchaH sphaTikabhallUkanirmaleSvacchamavyayam / Abhimukhye'the kacchaH syAt "[medinIkozaH, chAntavarga:, zro- 1 - 2] iti mediniH / " acchabhallapariSadviharati " [ ]ityabhinandaH / 5 bhallati (bhallate) hinasti bhallUkaH, dIrghamadhyaH / ulUkAdayazca' (uNA - 481 ) ityUkan / 6 bhallati (bhallate) bhallukaH, hrasvamadhyaH / 'mU(yU)kAdayazca'(cAndroNA-2 / 2 ) iti kanpratyayo dhAtorbhallurityAdezazca / rIMchanAmAni SaT // vyutpattiratnAkarakalitA sRgAlo jambukaH pheru: pheraNDaH pheravaH zivA // 1289 // ghoravAsI bhUrimAyo gomAyurmRgadhUMrtakaH 12 13 hUvo bharujaH kroSTA 1 1 sRjati mAyAM sRgAlaH / 'sRja visarge ' ( tu. pa.a.), 'taimi [vizi] viDi- ' ( uNA - 115 ) iti bAhulakAt kAlan, nyaGkvAditvAt kutvam / asRgAlIyate, asRg gilatIti, pRSodarAditvAd va, dantyAdirayam / zRGgaM na lAtIti zRgAlaH, tAlavyAdirapi / " zRgAlo vaJcake daitye" 1. ' - khe'tha' itira, khyo'tha' iti5 // 2. rI-' iti3 // 3. dra. padacandrikA, bhA-2, siMhAdivargaH, -219, pR. 280 // tatra- " ntIti abhinandaH" iti dRzyate // 4 ' bhallU -' iti3.5 // 5. 'ti - ' ita4 // 5 'dirvA' iti // 7 'zRGga-' iti4.5 // 8 'jambuke' iti vizvaprakAzakoze, pR.157|| 9 'rAsa - iti1, 'rasa-' iti2 // 10. ' - no'pi' iti5 // 11. 'zRGga-' iti5 // 12 dra. padacandrikA, bhA2, siMhAdivargaH, zro- 220, pR. 282 // rAmAzramI 2 / 515 // pR. 241 // tatra - 'zambala -' ityasya sthAne ' - zambara-' iti dRzyate // 13. DittvATTilopapraGgAd buko'prasaGgAccedaM vicAraNIyam // 14 'jambu- ' 1.2.4 // 15. 1.3.4.5 pratiSu nAsti // 16. ' - dirvA' iti // 17. 'aNa raNa-' ityAdidaNDako'yaM dhAtuH // 18. 3.4.5 pratiSu nAsti // 19 4pratau nAsti // 20. 'zR-' iti3 // 21. ' - ntaH' iti2 // 22. '-sR' iti3 // 23. 'urvI-' ityAdidaNDako'yaM dhAtuH // 24 ' AhvAne rodane ca' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 593 [vizvaprakAzakozaH, lAntavarga:, zro- 107] iti vizvaH / " tAlavyA api dantyAzca zambazambalazUkarAH / rezanA'pi ca jihvAyAM zRgAlaH kalazo'pi ca // 1 // " ["] iti zabhedAt / 2 jamatyatti mAMsAdikamiti jambukaH / 'jamu adane ' (bhvA.pa.se.), mitradyAditvAduH (mitadrvAditvAd DuH), buk ca, tataH kan / ulUkAditvAdUkani 'jambUka' iti dIrghamadhyo'pi / " kharoSTrapikajambukavAyasA jambUko yamaH "["] iti vAcaspatiH / 3 'phe' ityavyaktaM rauti, mitradravAditvAd DuH pheruH / 'phe' iti raurti' pheruH, pRSodarAditvAt / 4 'phe' iti raNati pheraNDaH / 'raNaM zabde'(bhvA.pa.se.), 'JamantADuH ' (uNA-111) / 5 'phe' iti ravo'sya pheravaH / 'guhArUpaM vRSabheruH pheravastAravaH zivA / zUkaro'tirujaH pheraH(pheruH ) zvabhIrurmaNDalAhita: // 2 // " ["]iti sAhasAGkaH / 6 zete divA ziva, rudranAmasu (lo- 197) / zivA durgA tatpriyatvAd vA ziva / sRgAle'pyayaM nityastrIliGgaH / yacchAzvataH "zivaH kIlaH zivA kroSTA bhavedAmalakI zivA " [ zAzvatakozaH, zro1 (8)] iti // 1289 // 7 ghoraM vAzyate ghoravAzI, tAlavyAntamayaiH / 'vAzR zabde'(di.A.se.), divAdirAtmanepadI, grahAditvANiniH, ghoravAzinAvityAdi / 8 bhUrayo mAyA asya bhUrimAyaH / 9 gAM vikRtAM vAcaM minoti 50 prakSipati gomAyuH / 'DumiJ prakSepaNe ' (svA.u.se.), 'kRvApAjimisvadi- ' ( uNA - 1 ) ityuN, 'mInAtiminoti- ' 6 / 1 / 50 // ityAtvam, 'Ato yuk ciNkRto: '7 / 3 / 33 // iti yuk, bhAnuzabdavat / 10 mRgeSu vanyapazuSu dhUrtoH mRgadhUrta:, tataH kani mRgadhUrtakaH / mRgAn dhUrvatIti vA / 'dhUrvI hiMsAyAm ' (bhvA.pa.se.), 'hasimRgR- ' ( uNA - 366 ) iti bAhulakAt tan, tataH svArthe kan / 11 'hU' iti ravo'sya hUravaH / 12 bibharti bharujaH / 'uTajAdaya: ' (haimoNA134) iti sAdhuH / 13 kruzati kroSTA / 'kruza AhvAneM " For Private Personal Use Only 30 40 Page #635 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 594 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, sthalacarapaJcendriyAH (bhvA.pa.se.) 'sitanigami-'(uNA-67)iti tun, [STu- vanaukA vAnaraH 30 tvam], 'tRjvat krossttuH7|1|95 // iti tRjantavad rUpAti 1 markati markaH / markeH sautrAd gtyrthaaccuraadideshH| striyAM kroSTrIti / sAmAnyena trayodaza zRgAlasya // tvAdara vikalpitaNicaH, 'zakAdibhyo'Tan'(uNA-521) zivA bhede'lpake kikhiH // 1290 // ityaTana[ mrkttH]| "mriyata iti, 'mRG prANatyAge' 1 alpake zivAbhede, laghIyasyAM saMgAlajAtA- (tu.A.a.), 'jttmrkttau'(kaatntronnaa-3|190||) ityaTan, . vityarthaH, kauti kikhiH / 'ku zabde '(a.pa.a.), adAdiH, kaMkArazcAntAdezaH, guNaH, mrktt:''["]itynye| 2 kampate 'korDikhi: '(haimoNA-626), strIliGgo'yam / ekaM laghu- vRkSAd vRkSAntaraM calati kapiH / 'kapi calane' zRgAlasya // 1290 // (bhvA.A.se.), 'ahi kampyonalopazca' (cAndroNA 155)itIn / 2 keti jAnAti, bAhulyAt kIdhAto: pRthau guNDivalopAko (kidhAtoH) zaH kIzaH / "ko vAtastasyA'patyaM 101 mahati zivAbhede, gRNAti guNDivaH / 'gR(ga) hanumAn, sa evezo'sya"["] iti tu subhuutiH| 4 40 zabde '(tryA.pa.se.), 'prahvAhvA-'(hai moNA-514) iti ve plavena gacchati plvnggmH| 'gamazca' 3 / 2 / 47 // iti khac, nipAtyate / 2 lumpati lopAkaH / 'lumpa lopai'( ), khittvAd mum // 1291 // 5 plavena gacchati plavaGgaH / nipAtanAt sAdhuH / lUMkaDInAmnI dve // gamaH khac, 'game khac Dicca' (vA-- 238||)iti khaca, DittvATTi lopaH / 6 'anyeSvapi-'(vAaraNyazvA 3 / 2 / 48 // ) iti De plavagaH / 7 zAkhAsaJcArI mRgaH 1 kokate meSAdInA''datte kokaH / 'kuka vRka pazuH shaakhaamRgH| vRttau gatArthatvAt saJcArizabdasyA'prayogaH AdAne'(bhvA.A.se.), pacAdyac / 2 IhAM ceSTAM mRgayate / 8 harati pattrAdikamiti hriH| 'aca i:'(unnaaiihaamRgH| 'mRga anveSaNe'(cu.A.se.), curAdiH, 'karmaNyaNa' 578) / 9 valI zUthaM carma, tadyogAd mukhamapi valI / 3 / 2 / 1 // , yadvA mRgAnIhate / 'krmnnynn'3|2|1|| rAja- valaM (valI) mukhamasya valImukhaH / 10 vanamoko 20 dantAditvAt paranipAtaH, 'anyeSAmapi- '6|3|137||iti gRhamasya vanaukAH, sakArAntaH / vane oko'syeti vA / 50 diirghtvm| "mRgasyevehA'syeti, pRSodarAditvAdIhAmRgaH" 11 vane ramate vanaraH, tasyA'yaM vAnaraH / vA ivA'rthe, [am.kssiir.2157||] iti tu svAmI / 3 varkate gRhNAti nara iva vAnara iti vA / "vAnaM vanabhavaM phalaM lAti, vRkaH / 'vRka AdAne '(bhvA.A.se.), 'igupdh-'3|1| ralayorekatvasmRtervAnaraH''["] ityanye / ekAdaza sAmanyato 135 // iti kaH / vRNAti gRhNAtIti vA / 'sudRbhUSi- vAnarasya // suSibhyaH kani (sRvRbhUzuSimuSibhyaH kak)'(uNA-321) atha tadvizeSAnAhavRkaH ityuNAdau / 4 araNyasya zvA arnnyshvaa| araNyazvAnAvityAdi / catvAri vRkasya / athA'sau golAGgalo'sitAnanaH // 1292 // markaTastu kapiH kIza: plavaGgamaH // 1291 // 1 asau vAnaraH, asitAnanaH kRSNAsyaH, goriva 11 // lambaM lAlamasya golAGgalaH / gAM laGghata ullaGghate plavaGgaH plavaMgaH zAkhAmRgo harirbalImukhaH / vA, pRSodarAdiH / ekaM kRSNamukhavAnarasya // 1292 // 1. 'vun' iti4, 'vuJ' iti5|| 2. 'zR-' iti1.3|| 3 '-sa-' itira // 4 'he' iti2.4.5|| 5 'lupa lopane' iti1|| 6 'lU-' iti1, 'lu-' ti2.3|| 7 '-ti' iti1.2.4|| 8 ama.kSIrasvAmiTIkAyAm-"IhA mRgasyevAsya IhAmRgaH, IhAM mRgayate vA / " iti dRzyate, pR.126 // , dra. padacandrikA, bhA-2, siMhAdivargaH, zro-222, pR.285|| 9 'vRkate' iti3|| 10. 'kuka vRka AdAne' iti kssiirtrngginnyaadyH|| 11. "nAhara iti bhASA" iti 2prateSTippaNI // 12. kSIrataraGgiNyAdau markadhAtozcarAditvaM na dRzyate // 13. 'kA-' iti5|| 14 dra. padacandrikA, bhA-2, siMhAdivargaH, zro-218, pR.279 / / 15. 'kuDikampyornalopazca'(uNA-583)ityuNAdigaNasUtram // 16. '-nU-' iti1.2.3 // 17 '-vane' iti5 / / 18. 'khacca DidvA vAcyaH' iti vArtikasvarUpam // 19. 4.5pratyornAsti / / 20. 'iti' iti 1.2.3pratiSu nAsti // 21. '-pIti' iti4.5|| 22. '-bhava-' iti4|| 23. '-bhavaphalaH' iti5|| 24 -ti' itiH // Jain Education Intemational Page #636 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1290-1294] vyutpattiratnAkarakalitA 595 mRgaH kuraGgaH sAraGgo vAtAyuhariNAvapi / raGkati gacchati [vA] / 'raki gatau'( ), 'kRvApA1 mRgyate'nviSyate mRgaH / 'mRga anveSaNe'(cu.. jimi-'(uNA-1)ityuNa 3 / 4 goriva karNo'sya gokarNaH A.se.), ghabarthe kaH / 2 kuM bhuvaM raJjayati kuraGgaH / 4 / 5 zaM vRNoti zambaraH / pacAdyac, alpo hariNaH 5 / raJjerNijantAt 'krmnnynn'3|2|1||, nyaGkvAditvAt kutvm| // 1293 // 6 camati khAdati tRNAdikamiti camUraH / kau pRthivyAM raGgatIti vA / 'agi ragi lagi gatyarthAH' / 'camu adane '(bhvA.pa.se.), khajUrAditvAdUraca, mahAgrIvo 30 (bhvA.pa.se.), pacAdyan / kau bhuvi raGgo viziSTA gatira dhavalakesaravAladhirayam / "citralamRgaH"[ ] itypre| yadAhasyeti vA / kurati mAryamANa iti vA / 'kura zabde '(tu. "camUruzcitrale mRge"[] ityapare / "cakAsitaM(-sataM) cArupa.se.), 'viDivili (haimoNA-101)iti kidaGgaH / 3 camUrucarmaNA''[zizupAlavadham , sargaH-1, zrI-8]iti mAghaH / sAraM gacchatIti sAraGgaH / 'anyebhyo'pi(anyeSvapi)-' "camUravazcitralamRgAsteSAM carmaNA"[ ]iti / taTTIko 10 3 / 2 / 101 // iti DaH / sAramaGgamasyeti vAM, shkndhvaadiH| 6 / 7 cinoti saundaryaM cInaH / 'ciJ cayane '(svA. sarati gacchati vA / 'sR gatau'(bhvA.pa.a.), 'sRvRGo u.a.), citro bAhulakAnagdIdhauM / zyAmavakSA ayam 7 / 8 camati camaraH govizeSaH 8 / 9 samIhate samyaka vRddhizca(sRvRjorvRddhizca ) (uNA-101)ityaGgaH / 4 vAtamayateM vaataayuH| 'aya gau'(bhvA.A.se.), bAhulakAt 'kR zobhanAvUrU asyeti samUraH / pRSodarAdiH 9 / 10 eti vApA-'(uNA-1)ityuNa / 5 harati mano hrinnH| 'zyA enn:| 'iNurviza-'(haimoNA-182)iti Nak, 10 / 11 styAhRJvibhya inan (inc)'(unnaa-204)| gItena hara Rzyate RzyaH / 'Rzijani-'(haimoNA-361) iti kid 40 tyamumiti vaa| paJca sAmAnyena hariNasya / zeSazcAtra-"mRge yaH, saptamasvarAdiH hariNaprAyo mRduzaGgaH, striyAM gaurAditvAd tvajinayoniH syAt''[ zeSanAmamAlA 4 / 186 // ] iti // RzyI 11 / 12 rauhiSaM tRNabhedamattIti rauhiSaH / zaiSiko 'N / 'ruha bIjajanmani prAdurbhAve ca(bhvA.pa.a.), 'ruhemRgabhedA ruru-nyaGka-raGka-gokarNa-zambarAH / 1293 / vRddhizca'(uNA-47) iti TiSac, rauhiSIti striyAm , rauhiTa camUru-cIna-carmarAH samUrai-Na zya'-rauhiSAH / / hlnto'pi| "sa eva rauhiSAM madhye carati ''[uttararAmacaritam, ]iti bhvbhuutiH| "ruNaddhi kazcit klamasupta rauhiSi"[ ]ityabhinandaH / rauhiSaH rohitazvetarAjIyuktaH 1 mRgANAM bhedAH, saptadaza jAtaya iti yAvat, 12 / 13 kaM jalaM dalati kadalI / gaurAdiH / " 'kanderauti ruruH| 'jatrvAdayazca'(uNA-542) iti ruH / ruru nalopazca' ( )ityarapratyayaH, gaurAditvAd GIS ralayoraikyAt mahAkRSNasAra: 1 / 2 niyatamaJcati nyngkH| 'nAvaJce:'(uNA- kadalI''[ ] ityuNAdau / striilinggo'ym| yadAha17) iti kuH, nyaG kvAditvAt kutvam, trikeNa vipulo- "kadalI tu bile zete mRdubhakSyA / kaburaiH / trataH, zambarAkRtizcA'yam 2 / 3 ramaterbAhulakAt ku: rngkH| nIlAyai romabhiryuktA sA viMzatyaGgalAyatA // 1 // "[ ]iti| 4 / 1. 'bha-' iti // 2. 'ukha ukhi vakha vakhi makha makhi nakha Nakha Nakhi rakha rakhi lakha lakhi ikha Ikhi valga ragi lagi agi vagi magi tagi tvagi zragi bhUgi igi rigi ligi gatyarthAH' iti svAmI, 'ukha nakha vakha makha rakha lakha vakhi lakhi ikhi Ikhi valga ragi vagi lagi agi magi tagi tvagi tragi zvagi zragi zUgi igi rigi ligi gatyarthAH' iti maitreyaH, 'ukha ukhi vakha vakhi makha makhi Nakha Nakhi rakha rakhi lakha lakhi ikha ikhi Ikhi valgi ragi lagi agi vagi maga tagi tvagi agi zUgi igi rigi ligi gatyarthAH' iti saaynnH|| 3. 3pratau nAsti // 4 '-ti' iti1|| 5, '-zAraH' iti1.2.3 // 6 3pratau nAsti // 7 ito'gre 3pratau 'raGkaH' iti dRzyate // 8. kSIrataraGgiNyAdAvayaM pAtupATho na dRzyate // 9. 'gau-' iti4.5|| 10. '-rNAvasya' iti3 // 11. 'saM' iti1.3|| 12. 'sa-' iti1 // 13. '-yati' iti3|| 14. 'camUruzci-' iti3 // 15. mallinAthasUrikRtasarvaMkaSAkhyATIkAyAm-"cAruNA manohareNa camUracarmaNA mRgatvacA' iti dRzyate, pR5|| 16. '-ti' iti 5 // 17 1.2pratyorna dRshyte||, sAyaNamate'yaM dhAtupAThaH, '-bIjajanmani' iti svAmI, -janmani prAdurbhAve' iti maitreyaH / / 18. dra. padacandrikA, siMhAdivargaH, zrI-225, pR.289|| 19. 'rauhitaH' iti4, 'rau-' iti5|| 20. '-p' iti3 // 21. dra. padacandrikA, bhA-2, siMhAdivargaH, zrI 224, pR.287|| 22. '-'yam' 3pratau nAsti // 23. '-kSArtha' iti3|| 24. dra. svopjnyttiikaa4|1294 // , pR.289 // , tatra-'-kSyAtha' ityasya sthAne '-kSaiva' iti dRzyate // Jain Education Intemational cation International Page #637 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 596 niranusvArA'pi kadalI 13 / 14 kande sasyamUle lIyate kandalI, sAnusvArAdiH, triliGgo'yam / " zyAmavarNA hastAyAmA mahodarI''['] iti tallakSaNam / svAmI tvetAvinnantAvAha / kadeH sautrAt, 'kadi kladi AhvAna' (bhvA. pa.se.) ityato vA, 'kadi krardi kladi vaiklavye' (bhvA. A.se.) ato vA, vRSAditvAt kalac, gaurAditvAd GIS / "kadalIkandalI striyAmeva, innantAviti tu na yuktam " [ padacandrikA, bhA-2, siMhAdivarga:, zro- 224] iti tu mizrAH 14 / 15 kRSNena varNena sAraH zreSThaH kRSNasAraH, 10 dantyamadhyaH / kRSNena varNena zAra: zabala: kRSNazAraH / "zAraH zabalavAtayoH "[] iti tAlavyAdau rabhasaH / kRSNaH zAro varNo'syeti vA kRSNazAraH, tAlavyamadhyaH / zRNAte: ' - vAyuvarNanivRteSu' (vA - 3 / 3 / 21 // ) iti ghaJi zAraH 15 / 16 pRSatA bindavaH santyasya pRSataH / arzaAditvAdac / 'pRSu secane' (bhvA.pa.se.), 'pRSiraJjibhyAM kit '(uNA391 ) ityacikittve ca pRSata iti vA / pRSat halanto'pi / " pRSo (mRgo) binduH pRSaMzcaiva pRSatazca prakIrtitaH"["]iti vyADi : 16 / 17 rohita: rohitavarNa : 17 / ete saptadaza mRgabhedAH // 1294 // 20 dakSiNermA tu sa mRgo yo vyAdhairdakSiNe kSataH / abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ tiryakkANDaH - 4, sthalacarapaJcendriyAH ratnamAloktezca vAtapramIH puMliGgaH / vAtapramyau, vAtapramyaH, vAtapramIm, vAtapramyau, vAtapramIn, Gau tu savarNe dIrghe 30 vAtapramI, zeSaM grAmaNIvad rUpam / " yoSiti vAtapramI samIramRga: "["] irti vopAlitAt strItvamapyasya, ata eva yantatvAt "supo luk, 'kRdikArAt- '(gaNasU4 / 1145 / / iti GISi tu vAtapramIyamiti bhavati "["] iti maitreyaH / tadA zasi vAtapramIriti Gau tu nadItvAdAmi vAtapramyAmiti / " striyAM tu lakSmIzabdavat "[ ] iti puruSottamadevenoNAdivRttAvudAhRtam / vAtavad vegI mRgo vAtamRga iti madhyapadalopI samAsaH / " vAtapramI strIpuMsayo: "[] iti subhUtiH / ekaM vAtAbhimukhagAmimRgasya // zezastu mRdulomakaH // 1295 // 40 18 1 dakSiNamaGgamIrmaM kRtavraNamasya dakSiNermA / dakSiNe'Gge Irmamasyeti vA / 'dakSiNermA" lubdhayoge' 5 / 4 / 126 // iti sAdhuH / dakSiNermANAvityAdi / vAta'pramIrvAtamRgaH 1 vAtazabde upapade 'mAG mAne' (ju.A.a.) ityato vAtaM pramimIte, vAtAbhimukhaM dhAvati, vAtavat prayAti prakSipati, vAtena pramIyate prakSipyate vA / nipAtanAdIkAraH / vAtamRgasAhacaryAd '"vAtapramIrvAtamRga: "["]irti puMskANDai zUliko lomakarNaH 1 zazarti plavate zaza: / zaza plutagatI' (bhvA.pa.se.), ac / 2 mRdUni lomAnyasya mRdulomA, svArthe kani mRdulomakaH // 1295 // 3 zUlamastyasya zUlikaH / 'ata iniThanau 5 / 2 / 115 // iti Than / 4 lomakarNo'sya lomakarNaH / catvAri zazakasya // atha zalye zarlalazalyakau / zvAvicca 1 zalatyAzu calatIti zalyaH, antasthAdyopadha: / 'zala zalla Azugatau (bhvA.pa.se.), vRSAditvAd 50 yapratyayaH, tAlavyAdiH / zraddhAzIlitazArdUlazyenazakrazalyAni'["]ityUSmabhedAt tatra / 2 vRSAditvAt kalaci zalalaH / 'zala calanasaMvaraNayo: ' (bhvA. A.se.), tR' (stR) pazca' (uNA - 104 ) ityatra pratyayasya pUrvanirdezasya dhAtvantarAdapyayaM bhavatIti sUcanArthatvAt kuNDalAdivat kalapratyayaH''[mA.dhAtuvRttiH, bhvAdi:, dhAtusaM - 321] kala 1. dra. svopajJaTIkA4 / 1294 // pR. 289 // 2. 2pratau nAsti // 3. 'kadi kradi kladi AhvAne rodane ca' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 4 4pratau nAsti // 5. svAmisAyaNasammato'yaM pAThaH, 'kadi kradi krada klada vaiklavye' iti maitreyaH // 6. sAraH' iti1.5 // 7 dra. padacandrikA, bhA2, siMhAdivargaH, zlo-225, pR. 288 // rAmAzramI 25 / 10 // pR. 243 // 8. 'sA-' iti3.5 // 9. ' - sAraH' iti1.2.3.5 // 10. 'sA-' iti1.3 // 11. '-ci' iti3|| 12. 'pRSu vRSu mRSu secane' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 13. dra. padacandrikA, bhA-2, siMhAdivarga:, zro-225, pR. 289 // , rAmAzramI 25 // 10 // pR. 244 // / 14 ' - NAGge' iti3 / / 15. 'rma' iti1. 3.4.5 // 16. ' - taH' iti 4.5 // 17 dra TIkAsarvasvam, bhA-2, 2157 // , pR.221 // 18. dra. padacandrikA, bhA-2, siMhAdivarga:, zro- 222, pR. 284 - 285 // 19. rAmAzramI 25/7 // pR. 243 // 20. '-puMso: ' iti3 // 21. ' - te' iti // 22. 'plava - ' iti 1 // 23. zvalla Azugamane' iti svAmI, 'zvala zvalla Azugamane' iti maitreyasAyaNau // 24 - saraNayoH' iti // 25 tra-' iti1.3.4.5 / / Page #638 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1295-1298] vyutpattiratnAkarakalitA 597 iti mAdhavaH / 3 zalyAni kirati vikSipati zalyakaH, gaudheyo'nyatra puMstrIliGgaH, antasthAdyamadhyaH / 'kR vikSepe'(tu.pa.se.), 1 duSTAdanyatra godhAyA apatyaM gaudheyaH / zubhrAdi- 30 'anyebhyo'pi(anyeSvapi) dRshyte'3|2|101|| iti DaH / tvAd Dhaka, 'aayneyii-7|1|2|| iti Dhasya eyAdezaH / 4 zvAnaM vidhyati zvAvit / 'vyadha tADane '(bhvA.pa.a.), TAdanyasmin godhAsute zobhane 'gaudheyaH' iti naamaikm)| sampAditvAt kvip , 'nahivRti[vRSi] vydhiruci-'6|3| musalI godhikAgolike gRhAt // 1297 // 116 // iti dIrghaH / zvAvidhau, zvAvidha ityAdi / sehalAnAmAni catvAri // mANikyA bhittikA pallI kuDyamatsyo gRholikaa| tacchalAkAyAM zalalaM zalamityapi // 1296 // 1 musyati saMzayaM khaNDayati zubhAzubhasUcakatvAd 1 tasya zvAvidho lomazalAkAyAm , zalati zala- musalA / musalI / 'musa khaNDane'(di.pa.se.), vRSAditvAt kalac, 10 lam , triliGgaH / 'zala gatau'(bhvA.pa.se.), vRSAditvAt 'jAtera[strIviSayAda]yopadhAt '4 / 1 / 63 // iti GIS / "muSalI mUrdhanyamadhyA'rpi"[] iti varNadezanA / 2-3 gRhAd kalac , striyAM gaurAditvAd GISi zalalI / mizrAstu gRhazabdAd godhikAgolike yojyate, tena gRhasya godheva "zalalastu nRzaNDhayo:"[ ] ityamaramAlokterubhayaliGgatA gRhagodhikA / ivArthe kan, 'prtyysthaat-7|2|44 ||itii- 40 mAhuH / (2 zalati zalam / 'zala gatau'(bhvA.pa.se.), tvam / gRhaM guDati gRhagolikA / guDadhAtoH 'NvulpacAdyaca / ) sIMsolIyatAmnI dve // 1296 // tRcau'3|1|133|| iti Nvul // 1297 // 4 mANikyamagodhA nihAkA styasyA mANikyA / arzaAditvAdac / ziromaNiyukta1 gudhyati pariveSTayati godhA / 'gudha pariveSTane' tvAt / 5 bhitto kAyati zabdAyate bhittikA / 'kai (di.pa.se.), pacAdyaca, TAp / "bhidAditvAdaGi gaNe godhI' zabda '(bhvA.pa.a.), 'anyebhyo'pi(anyessvpi)-'3|2| [mA.dhAtuvRttiH, divAdiH, dhAtusaM-13] iti mAdhavaH / 2 101 // iti DaH / 6 pallati gacchati pallI / 'palla nitarAM jahAti nihAkA / 'ohAk tyAge'(ju.pa.a.), gatau'( ), ac, gaurAdiH / 7 kuDye matsya iva kuDya20 'iNbhIkApA-'(uNA-323)ityAdinA bAhulakAt kaH / etau / matsyaH / 8 gRhNAti kSudrajantUn gRholI / 'gRhyAdibhyaH (grahyAdbhyaH) kit '(haimoNA-494) ityolaH, svArthe kani puMdhvaje'pi / strIliGgAveva / gohanAmnI dve // graholikA / ghirolInAmAnyaSTau // gaudheragaudhArau duSTatatsute / syAdaJjanAdhikA hAlinyaJjanikA halAhalaH 1 godhAyA duSTamapatyaM gaudheraH / 'godhAyA k' // 1298 // 4 / 1 / 129 / / , 'kiti c'7|2|118 // iti vRddhiH / 2 1 aJjanenA'dhikA aJjanAdhikA / 2 halatyavazyaM godhAyA duSTamapatyaM gaudhaarH| 'aargudiicaam'4|1|130|| hAlinI / 'hala vilekhane'(bhvA.pa.se.), Avazyake NiniH / ityArak , 'kiti c'7|2|118 // iti vRddhiH / tasyA 3 aJjayatyaJjanI / 'aJjU vyaktyAdau '(ru.pa.ve.), nandyAdigodhAyAH sutastatsutaH, duSTazcAsau tatsutazca duSTatatsutaH, ttr| tvAllyuH, svArthe kani aJjanikA / 4 halati na halati dve godhAyA duSTApatyasya // ca halAhalaH / AMjaNInAmAni catvAri // 1298 // 1. '-pyati' iti3|| 2 ito'gre 1.2.4pratiSu 'kR vikSepe' iti dRzyate // 3 5pratau nAsti // 4 '-te' iti3|| 5 'sAThanA-' iti2|| 6 -S' iti3|| 7 dra.padacandrikA, bhA-2, siMhAdivargaH, zUo-222, pR.284|| 8 dra. raamaashrmii257||, pR.242|| 9 koSThAntargatapATha: 1.3.4.5 pratiSu nAsti // 10. 'si-' iti4|| 11. '-lIyA-' iti1.3|| 12. "godhA-bhidAdipAThAd aGi guNaH' iti mA.dhAtuvRttau, pR.405|| 13. '-ya' iti1|| 14. 'Ayi-' iti2.4.5 // 15. koSThAntargatapAThaH 1.2.4.5pratiSu nAsti // 16. '-dhyo'pi' iti3|| 17 dra. TIkAsarvasvam, bhA-2, 25 // 12 // , pR.226 // , tatra-"varNadezanAyAM 'mUrdhanyamadhyo'pi muSalo dRzyata' ityuktam" iti dRshyte|| padacandrikA, bhA-2, siMhAdivargaH, zrI-227, pR.292 // , tatra-"mUSalI mUrdhanyamadhyA ca iti varNadezanA" iti dRzyate // 18 '-jyate' iti1|| 19. '-te' iti // 20. 'palati' iti3|| 21. ito'gre 4pratau, 5prateSTippaNyAM ca 'giloI' iti dRzyate // 22. 4.5pratyo sti / / Page #639 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 598 20 sthUlAJjanAdhikAyAM tu brAhmaNI raktapucchikA / 1 sthUlA yA aJjanAdhikA sthUlAJjanAdhika, tatra / bRMhati brAhmaNI, vipranAmasu (zro - 811) / 2 raktaM pucchamasyA raktapucchI / 'pucchAcca ' ( vA - 4 / 1 / 55 // ) iti GIS svArthe kani raktapucchikA / dve brAhmaNyAH / ( 'bAMbhaNI giloI' iti bhASA ) kRrkalAsastu sareTaH pratisUryaH zayAnakaH // 1299 // 1 kRkaM zirogrIvAM kaNThaM vA lAsayati kampayati kRkalAsaH / laserdhAtoH 'karmaNyaN '3 / 2 // 1 // prathama10 dvitIyasvaramadhyaH / "paJcamasvaramadhyo'yam "[ ] iti bhaTTaH / 2 saratyUrdhva saraTaH / 'sR gatau ' (bhvA.pa.a.), 'zakAdibhyo'Tan' (uNA-521), dantyAdirayam, "savitAsarpasaNasikthakasenAsaraTAzca sairibhaH saritam "[ ] iti sabhedAt / 3 sUryasya pratIpaH pratisUryaH / 4 zeta AdityAbhimukhaM zayAnakaH / ' AnakaH zIGbhiyaH ( zIbhiyoH ) ' ( uNA362 ) ityAnakaH / svamate nAmadvayam / pratisUryaM zete 'pratisUryazayAnakaH' ityakhaNDamaSTAkSarAtmakamityanye / yadupadezamAlAkarNikA-'taM pratyathopadudrAva pratisUryazayAnaka: '[] iti / catvAri kRkalAsasya // 1299 // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ tiryakkANDaH 4, sthalacarapaJcendriyAH 'bhadramUSikaimAsandI kundurundururundaraH / 15 16 18 19 mUSako vajradazanaH kramaH kANDo vizeSa: (bilezayaH) // 1 // " [] iti vAcaspatiH / mUSIti ca 7 " hanti kITaviSaM sarvaM tathA mUSIviSaM ca yat" [ ]iti zAlihotre / 3 30 vajravad dazanA asya vajradazanaH / 4 khanati khanakaH / 'kramAdibhyo vun '4 / 2 / 61 // , 'yuvoranAkau 7 // 17 // // 5 unatti unduraH, paJcamasvaramadhyaH / 'undI kledane' (ru.pa.se.), bAhulakAduraH / 6 ata eva dhAtorbAhulakAduru: unduruH, paJcamasvaratrikavAn / 'undara' iti prathamasvaradvayo'pi / 7 varSati vRSaH / 'vRSu secane ' (bhvA.pa.se.), 'igupadha - 13 / 1 / 135 // iti kaH / 8 Akhanati bhUmim AkhuH puMstrIliGgaH / 'AGi khanizRbhyAM Dit- ' ( uNA - 33 ) iti upratyaye (kupratyaye) DittvATTilopaH / 9 zUcyAkAramukhamasya zUcyAsyaH / 10 vRSasyeva locana'sya vRSalocanaH 40 tatra / daza mUSakasya // 1300 // 22 chuchundarI gandhamUMSyAm mUSiko mUSako vajradezanaH khanakondurau / undururvRSa Akhuzca sUcyAsyo vRSalo // 1300 // 10 1 muSNAti gRhaM mUSikaH, puMklI / 'muSa steye ' (kryA.pa.se.), 'vrazcikRSoH (vRzcikRSyoH) kikan '(uNA198)ityadhikAre 'muSNAterdIrghazca' (uNA - 200 ) iti kikan, dIrghazca / 2 'mUSa steye'(bhvA.pa.se.), dIrghopadhaH, bhUSati mUSakaH / Nvul / 1 'chuchu' iti zabdenopalakSitA undarI chuchundarI, dvipaJcamasvaraiH / pRSodarAditvAt / 2 gandhapradhAnA mUSI gandhamUSI, tasyAm / dve nAmnI // girikA bAlamUSikA / 1 girati tandulAdikaM girikA | 'gR nigaraNe (tu.pa.se.), 'kRgRpRbhya I: ' ( ) iti iH, sa ca kit, 'Rta iddhAto: '7 / 1 / 100 // tataH kani TAp / 2 mUSati mUSikA, tRtIyasvaramadhyaH / 'mUSa steye' bhvA.pa.se.), saMjJAyAM 50 kvun, ajAdipAThAd jAtilakSaNaM GIpaM bAdhitvA TAp / kSudratvAd bAleva bAlA / tataH karmadhAraye bAlamUSikA / "kheTAkhurbAlamUSikA''[ ] iti hugnaH / laghUndarInAmnI dve // viDAla oturmArjAro hrIkuzca vRSadaMzakaH // 1301 // 1. 3 pratau nAsti // 2. koSThAntargatapAThaH 1. 2.4.5 pratiSu nAsti // 3 ' - vaM' iti3 // 4 'lasa-' iti1.2 // 5 3. padacandrikA, bhA-2, siMhAdivarga:, zro- 227, pR. 292 // tatra - " 'kRkilAsa' ikAramadhya iti bhaTTaH" iti dRzyate // 6. 'sau' iti4 // 7 dra. padacandrikA, bhA2, siMhAdivarga:, zro- 227, pR. 292 // tatra - savitAsarpasaNa-' ityasya sthAne 'saci samIraNa' iti dRzyate // 8. yadyu- iti3 // 9. 'kAkiDA' iti4, 'kAkiMDA' iti5 ca TippaNI // 10. ' naH' iti1.4.5 // 11. 'muSerdIrghazca' ityuNAdigaNasUtram // 12. mu-' iti1.2 // 13. ' -kA-' iti5 / / 14. ' -ndura: ' iti // 15. dra. padacandrikA, bhA-2, siMhAdivarga:, zro-227, pR. 291 // , rAmAzramI25 // 2 // pR. 245 // tayoH - " bhadramUSikamAsandI" ityasya sthAne " bhadramUSika AsandI " iti dRzyate // 16. dra. padacandrikA, bhA-2, siMhAdivarga zro- 227, pR.299 // 17. '-J' iti3 // 18. ' - ndaraH' iti1 // 19. ' -ra:' iti3 // 20. ' AGparayoH khanizRbhyAM Gicca ' ( uNA - 33 ) ityAdigaNasUtram // 21. ' - raM' iti3 // 22. 1. 2. 4.5 pratiSu nAsti // 23. 'ramadhyaH' iti4 // 24. - syAH' iti4.5 // 25. 'kR nikSepe' iti 2, 'vikSepe' iti3 // 26. 'kRgRzRpRkuTibhidichidibhyazca' (uNA - 582) ityuNAdigaNasUtram // 27 'Dit' iti3 // 28. 'kan' iti3 // For Private Personal Use Only Page #640 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tU kAkodaro viSadharaH phaNabhRt pRrdAku darvAkaraH kaJcaki-cakri-gUDha 1299-1304 vyutpattiratnAkarakalitA 1 viGAta Akruzyate viDAlaH / 'viDa bhedane' 8 ( ), 'viDa zabda (bhvA.pa.se.) vA, 'timiviDibhyAM kit' ( )ityAlaH / cilaM dArayati vA / vizannAlAti AkhUniti vA, pRssodraaditvaat| vilAni alati paryApnoti vaa| ndazUkAH // 1303 // viruddhaM lAlyate vA / viD Alamasyeti vA'zucitvAt / 2 avati tRpyatyAkhubhiriti otuH, puMstrIliGgaH / 'ava rakSaNAdau '(bhvA.pa.se.), 'sitanigamimasi-'(uNA-69)iti tun, 'jvaratvara- '6 / 4 / 20 // ityUTh, 'adeG guNaH '1 / 1 / 2 / / 3 bhuktvA mArTi mukhamiti mArjAraH / 'mRjUSa zuddhau'(a. kumAra 10 pa.ve.), 'kaJjimRjibhyAM cit'(uNA-417)ityAran, 'mRje 1 sarpati sarpaH / 'sRptR gatau'(bhvA.pa.se.), vRddhiH '7 / 2 / 114 / / 4 jihvetIva AkhuvadhasaGkoceneti pacAdyac / "bhUmispRzA dehena gamanaM sarpaNaM sarpaH, tadyogA- 40 hrIkuH / 'hrI lajjAyAm'(ju.pa.a.), 'hriyaH kit'(haimoNA darzaAdyapi sarpaH''["]iti tu kaliGgaH / 2 Ahanti 750) iti kuH / hrIkU, hrIkava ityAdi bhAnuvat / 5 prANina iti ahiH / 'han(hana) hiMsAgatyoH '(a.pa.a.), vRSAnAkhUn dazati vRssdNshkH| 'daMza dazane'(bhvA.pa.a.), 'AGi zrihanibhyAM hrasvazca'(uNA-577)itIn, AGo nnvul| pacAdyaci daMzaH, tataH kan vA / paJca viDAlasya hasvatvaM ca / ahI, ahaya ityAdi puMstrIliGgo'yam / 3 ('vilAva' iti bhASA) // 1301 // pavanamaznAti pavanAzanaH / nandyAditvAllyuH // 1302 // 4 bhogaH sarpadehaH phaNaH kuTilA gatirvA'styasya bhogI / jAhako gAtrasaGkocI maNDalI 'ata initthnau'5|2|115 / / itIniH / 5 bhujati bhujaH / 1 jahAti sAdibhayaM jAhakaH / 'ohAk 'bhujo kauTilye '(tu.pa.a.), 'igupdh-'3|1|135 // iti tyAge'(ju.pa.a.), 'kIcaka-'(haimoNA-33) ityAdinA'ke kaH / bhujaH kuTilaH san gacchati, bhujan kuTilIbhavan 20 sAdhuH / 2 gAvaM saGkocayati gAtrasaGkocI / grahA- vA gacchatIti pRSodarAditvAt talope bhujaGgaH / 'gameH 50 ditvANiniH / 3 maNDalAkRtirastyasya maNDalI / 'ata khac Did vaktavyaMH '(vaa-3|2|38||) iti khaci ddittvaainitthnau'5|2|115 / / itIniH / sehalAnAmAni trINi // TTilopazca / 6 evaM bhujagaH / Da prakaraNe 'anyatrA'pi nakulaH punaH / dRshyte'(vaa-3248||iti DaH / 10 gmeshc'3|247|| piGgalaH sarpahI babhruH iti khaci bhujnggmH| 7 urasA gacchati uragaH / 'urasaH 1 nA'sya kulamasti nakulaH / 'nabhrANnapAt-' salopazca(uraso lopshc)'(vaa-31248||iti DaH / ur6|375 // ityAdinA naakRtyA / 2 (piGgalavarNatvAt / Ggamo'pIti kecit / 8 dve jihve'sya dvijihvaH / 9 piGgalaH) / 3 sarpAn hantIti sarpahA / 'inhanpaSArya- vividhamAlamanartho'smAditi vyAlaH / vyaDanaM hntumudymomnnaam-'6|4|12|| iti sau dIrghaH / sarpahaNau, sarpahaNa 'syA'stIti vA / vizeSeNa AlAtIti vA / 'Atazca-' ityaadi| 4 bibharti bharati tejo bbhruH| 'kubhrazca(kurdhazca)' 3 / 1 / 136 // iti kaH / (11 kuTilaM sarpatIti sRpe30 iti bhRjaH kuH, dvitvaM ca / catvAri nakulasya // ryaGantAdaci yaGo luki sarIsRpaH, dvidantyaH / "saMsAra- 60 / sArasasarIsRpasasyasAsnA"[] iti dvidantye USmavivekAt / sarpo'hi: pavanAzanaH // 1302 // 12 dIrghA jihvA'sya diirghjihvH)| 13 kAkasyevodaramasya bhogI bhujaGga-bhujaMgAvurago dvijihva kAkodaraH / kAkolaM viSamudare'syeti, pRSodarAditvAd 1. 'biTa biDa Akroze' iti dhAtupradIpaH // 2. '-te' iti3|| 3 '-tvarajvara-' iti4|| 4 SakArAnubandhaH svAmimate // 5. 'AkhuH' iti1.3|| 6. koSTAntargatapAThaH 1.2.4.5pratiSu nAsti // 7 -'ke' iti 3pratau nAsti // 8 'nAsti nakulamasya' iti3|| 9. koSThAntargatapAThaH 1.3.4.5pratiSu nAsti // 10. dra. padacandrikA, bhA-2, bhogivargaH, zUo-220, pR.260|| 11. khacca DidvA vAcyaH' iti vArtikam // 12. 'game-' iti1.2.4 // 13. koSThAntargatapAThaH 1.3.4.5pratiSu nAsti // 14 'kAko' iti4.5 // Jain Education Intemational Page #641 -------------------------------------------------------------------------- ________________ abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, sthalacarapaJcendriyAH vaa| 14 viSaM dharati vissdhrH| pacAdyac / 15 [pharNa 101||)iti DaH / 27 bhRzaM leDhItyevaMzIlo lelihAnaH / bibharti phaNabhRt] / 16 pardati (pardate) kutsitaM zabdaM 28 kumbhIva nAsikA'sya kumbhInasaH / 'asthUlAcca-' karoti pRdAkuH / " 'parda kutsite zabde'(bhvA.A.se.), (haimsuu-7|3|161||)iti nasAdezaH / 29 AzIstAlu'pardernityaM (pardernit) samprasAraNamalopazca'(uNA-360)iti gatA daMSTrA, tasyAM viSamasyA'sti AzIviSaH / pRSokAkupratyaye pRdaakuH"[ttiikaasrvsvm1|8|6||]iti sarvA- darAditvAt salopaH / "IkArAntena AzIzabdena vA nandaH / "piparti svaM pavanena 'piparterdAkurhasvazca'( )iti samAsaH / "AzImiva kalAmindo:"[ ] iti rAjazekharaH / dAkuhrasvayoH pRdAku:"[]iti paJjikA / 17 dRzAveva "AzI tAlugatA daMSTrA, tayA viddho na jIvati"[]iti karNAvasya hkkrnnH| 18 kuNDalamiva vapurasya kuNDalI, ca / 30 ApucchAyatatvAd dIrgha pRSThamasya dIrghapRSThaH / 40 innantaH / "kuNDalamanukarotIti kuNDalazabdAt prAtipadi- triMzat sAmAnyena sarpasya // 10 kAda dhAtvarthaNijantAd ghaJarthe ke kuNDalaM kuNDalAnu- syAda rAjasapI sarparAja )stu bhujnggbhojii||1304|| karaNam, tadyogAdini kuNDalI"[padacandrikA, bhA-1, 1 sarpANAM rAjA sarparAjaH / 'rAjAhaHsakhibhyaSTac' bhogivargaH,tho-220] iti mishraaH| 19 bile zete bile 5491 // iti Tac, 'nstddhite'6|4|144 // iti TilopaH / zayaH / 'adhikaraNe shete:'3|2|15 // , "zayavAsavAsi 2 bhujaGgAn bhuta iti bhujaGgabhojI / 'bhuja paalnaabhyssvkaalaat'6|3|18|| iti saptamyaluk / 20 garhitaM daza vahArayoH '(ru.pa.a.), tAcchIlye NiniH / dve rAjasarpasya / tItyevaMzIlo dandazUkaH / daMzeH 'lupsd-'3|1|24|| 'voghI' iti bhASA / "ahIraNI dvimukhazca''[zeSanAmamAlA ityAdinA yantAd 'yjjp-'3|2|166|| ityAdinokaH, 41187 // ] iti zaiSike // 1304 // 'yasya halaH '6 / 4 / 49 // iti yalopaH // 1303 // 21 cakramaNDalyajagaraH pArIndro vAhasaH shyuH| darvI phaNa eva karo hasto'sya prahAradAne darvIkaraH / ca 22 kaJcuko'styasya kaJcakI, innantaH / 23 zirasi 1 cakrAkAramaNDalamasya cakramaNDalI, innntH| 2 50 20 cakrayogAt cakrI, innntH| 24 gUDhA alakSyAH pAdA arja chAgamapi gilati ajagaraH / 'ga nigaraNe'(tu.pa.se.) asya gUDhapAt / pRSodarAditvAdakAralopaH / 'pAdasya ac, vRttau gatArthatvAdapizabdasyA'prayogaH / ajo nityo lopH-5|4|138 // itIha nAsti, tatra 'upamAnAt-' garo'syeti vaa| ajati kSipatIti vA / 'aja gatau kSepaNe ityunuvRtteH / zasAdAvajAdau(-cAdau) gUDhapada ityAdi / ce'(bhvA.pa.se.), bAhulakAdaran guk ca / 3 pAriNi prathamaikavacane'pi 'gUDhapadaH' iti kaumudI / sarpaviSaye indraH pArIndraH / 4 vahati viSadharAniti vAhasaH, dantyasa"pAdAnAmapi vijJeyA dve zate dve ca viMzatI"[] ityA vAn / 'vahisahi(yu)bhyAM Nit'(uNA-399) ityasac / gamAt [sapAdatvam] / "pAdasamAnArthaH pAcchabdo'pyasti" "vAhaM gatiM" syti"[am.kssiir.17|5||] iti svAmI / 5 zete'tyarthaM shyuH| 'bhRmRzItRcaritsari[tanidha]nimimasjibhya [svopjnyttiikaa4|1304 // ] ityAcAryAH / 25 padbhyAM na gacchatIti pannagaH / 'nbhraannnpaat-'6|375 / / ityAdinA u: '(uNA-7) ityuH / paJca ajagarasya // naJaH prakRtibhAvaH / pathaH patito na gacchati pannam, tathA alagardo jalavyAlaH 30 yathA syAt tathA gacchatIti pannagaH / sarvatra pannayo 1 na lagannardayati alagardaH, nirviSatvAt / arderupasaGkhyAnAd gamerDaH / 26 jihyaM kuTilaM gacchati hi~sArthANNijantAt pacAdyac / "alIva gardatyaligardaH"[] jihmagaH / 'anyatrA'pi(anyeSvapi) dRzyate '(vaa-3|2| ityanye / tRtIyavargatRtIyAnto'yam / mizrAstu-"na bhUmau 1. sarvAnandakRtaTIkAsarvasve-"parda kutsite zabde / 'pardernit samprasAraNamallopazca'(u.380)iti kAkupratyayaH rephasya samprasAraNamakArasya lopazca" iti dRzyate, bhA-1, 186 // , pR.170 // 2. dra. padacandrikA, bhA-1, bhogivargaH, zrI-220, pR.260|| 3 -nena' iti3|| 4 dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 147 // , pR.170|| 5 dra. padacandrikA, bhA-1, bhogivargaH, zrI-221, pR.261-262||, rAmAzramI287, pR.115 // 6 'pA-' iti3|| 7 'aJ naasikaayaaH-'5|4|118|| iti pANinIyasUtram // 8 4.5pratyornAsti // 9. '-No' iti3|| 10. '-ri-' iti3|| 11. karmaNyaNaH prasaGgAdidaM vicAraNIyam // 12. 'gatikSepaNayoH' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 13. 'guk ca ' iti 5pratau nAsti / 14 '-tau' iti3|| 15. tulniiyo'mrkossH185|| 16. dra. am.kssiir.175||, pR.58 // , svopjnyttiikaa4|1305 // , pR. 292 // 60 Jain Education Intemational Page #642 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 601 1304-1307] vyutpattiratnAkarakalitA lagate, naji kvipa alak ardhamasya phaNadhAraNe, pUrvArdhasya 2 gorikha nAsA'sya gonAsaH / 3 goriva nAsikA'sya bhUmerucchritatvAdalagardhaH, alaM gRdhyatIti [vA] pacAdyaci gonasaH / 'anAsikAyAH saMjJAyAM nasaM caa'sthuulaat'54| pRSodarAditvAd malopaH, gardhati gRddhaH (gardhaH), 'gRdhu abhikA- 118 // ityacsamAsAntaH, nasAdezaH / "gonAsagonasau"[tri GkSAyAm'(di.pa.se.), pacAdyac, araH zIghrazcAsau gardhazceti kaannddshess:185||] iti trikANDazeSaH / "gonAsAya niyoralayorekatvasmaraNAdalagardhaH''[]iti turyavargaturyopadhamAkhyan / jitAGgadarajA: ''[]iti rAjazekharaH / 4 goriva nAsikA2 jalasya vyAlo jalavyAlaH / dve jalasarpasya // 'sya ghoNasaH / 'anAsikAyAH sNjnyaayaam-5|4|118 / / samau rAjiladundubhau // 1305 // ity| ityac, nasAdezaH, pRSodarAditvAd ghatvaNatve / ghoNate'nena daSTo vaa| 'ghuNa bhramaNe'(bhvA.A.se.), bAhulakAdasac / 1 rAjilekhA pRSThe'syA'stIti raajilH| sidhmA- catvAri goNasarpasya / niSphaNo'yam // ' ditvAllac / "rAjati sanikalpanIti bAhulakAdato'pI10 laci rAjilaH ''[ ]itynye| 2 dAmyati dandabhaH, dvipaJcama- kukkuTAhiH kukkuTAbho varNena ca raveNa ca 40 svaraH / 'bhA dIptau'(a.pa.a.), 'damerduND ca (damo duND // 1306 // ca)'(haimoNA-335)ityubhaH / turyavargadvayo'yam / 'DuDi 1 kukkuTAvayavayogAt kukkuTaH, avayavayogAtuDi nimajjane '( ), DuNDanaM DuNDA, bhAve ghaJ, DuNDA dahiH, kukkuTazcAsau ahizca kukkuTAhiH / 2 kukkuTasyevA''bhA nimajjanam, tena bhAti DuNDurbhaH / 'bhA dIptau'(a.pa.a.), yasya sa kukkuTAbhaH / dve kUkaDasarpasya // 1306 // 'Ato'nupasarge kH'3|2|3||, 'kartRkaraNe kRtaa-'2|1| nAgA. panaH kArDaveyA. 32 // iti samAsaH, pRSodarAditvAd DuNDazabdAkArasyokAre 1 nage girau candanatarau vA bhavA vidyamAnA vA, DuNDubha iti tRtIyavargatRtIyadvayo'pi, ata eva 'do Do do zeSe'Ni nAgAH / na gacchantItyagAH, na agAH nAgAH / lazca'( iti zAbdikAH / tathA niSedhavAcinA nazabdena(nazabdena) 'supsupaa2|1|4|| iti "ahIraNI tu dvimukho rAjilo DuNDubhastathA / 20 duNDubho nirviSo jJeyo rAjaso bhujaGgabhuk // 1 // " samAsaH / anaJtvAnna 'nalopaH- '6 / 3 73 / / iti vA / 2 []iti pthyaapthykaarH| atra hi 'duNDubho nirviSo jJeyaH' / kavvA apatyAni kAveyAH / UGantAt kaI(kardU)zabdAt 50 kazyapastrIvacanAdapatye'rthe zubhrAdiDhaki Dhe lope kardravA iti ityanena rAjilasya lakSaNamuktam, 'rAjaso bhujaGgabhuk' TilopAbhAve orguNe krAIveyAH / sarpebhyo'nye devayonayoityanena 'ahIraNI tu dvimukhaH' ityasya lakSaNamuktam / dve rAjilasarpasya // 1305 // ___'mI / dve sAmAnyena nAgasya // bhavet tilitso gonAso gonaso ghoNaso'pi / teSAM bhogAvatI purI / 1 teSAM nAgAnAM purI, bhogAH santyasyAM bhogaavtii| 1 tilanaM tiliH / 'ikkRSyAdibhyaH '(vaa-3|3|| 'tdsyaasti-'5|2|94 ||iti matupa, 'matau bhvco'njiraadii108||)itiik, gatiM syati sthAdrAti ('supi-'3|24||) naam'6|3|119||iti dIrghatvam / ekaM nAgapuryAH // iti) kaH, pRSodarAdiH / tilati snigdho bhavati snigdhabhUyiSThatvAt / 'tila snehane'(tu.pa.se.), 'tila iT ca' se.), 'tila iT ca' zeSo nAgAdhipo'nanto dvisahasrAkSa AlukaH 30 ( )iti sapratyayaH, idugAgamazca, tilitso dantyasavAn / // 1307 // 1. '-raikya-' iti3|| 2. -t' iti1|| 3 '-duNDubhau' iti mudritAbhidhAnacintAmaNinAmamAlAyAm, svopajJaTIkA'pi tamAzrityaiva // 4 dra. padacandrikA, bhA-1, bhogivargaH, zrI-219, pR.259|| 5 '-TuMD' iti1.4.5|| 6 '-DabhaH' iti2.4.5 // 7 -DabhaH' iti2.3.4|| 8. '-riNI' iti5|| 9. '-Dabho' iti1.3|| 10. 'Du-' iti4.5, 'duMdu-' iti1|| 11. 'nAzA-' iti1|| 12. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 185 // , 169 // , padacandrikA, bhA-1, bhogivargaH, zo-218, pR.258 // , tayoH '-tAgadarajAH' iti dRzyate // 13. 'Natvadhatve' iti1|| 14. '-zceti' iti3|| 15. 'kAdra-' iti2.3.4|| 16. 'saha supaa'2|14 // iti yuktam // 17 'kAdra-' iti3|| 18 --ditvAd' iti3|| 19. ito'gre 3pratau 'nAmnI' iti dRzyate // 20. '-tve' iti3|| Page #643 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 20 30 602 1 niSyatyasmin dhAtrIti zeSaH / 'viSa AliGgane' (di.pa.a.), 'viSeH ze ca' (haimoNA - 543 ) iti SaH / ziSyata iti vA / 'ziSlR vizeSaNe' (ru.pa.a.), bhAve ghaJ / " zete'smin hariH " [ ] ityanye / 2 nAgAnAmadhipo nAgAdhipaH / 3 nAstyanto'syeti anantaH | 4 dve sahasre'kSNAmasya dvisahasrAkSaH | 'bahuvrIhau sakthyakSNoH [svAGgAt ] Sac '5 / 4 / 113 // / 5 alati pAtAlam AlukaH / 'alaJ bhUSaNAdau' (bhvA.pa.se.), bAhulakAdukaM / paJca zeSasya // 1307 // atha tadvarNavizeSamAha abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ tiryakkANDaH-4, sthalacarapaJcendriyAH atha kambalAzvataradhRtarASTrabalAhakAH I 1 kAmyate kambalaH / 2 azvavata tarati azvataraH / 3 dhRtaM rASTramanena dhRtarASTraH / 4 balate balAhakaH / evaM nAmAnazcatvAro nAgAH 11 ityAdayo'pare nAgAstattatkulasamudbhavAH // 1311 // sa ca zyAmo'thavA zuklaH sitapaGkajalAJchanaH / spaSTam // vAsukistu sarparAjaH zveto nIlasarojavAn // 1308 // 1 vasu ratnaM ke mastake'sya vasukaH, tasyA'patyaM vAsukiH / ata iJ '4 / 1 / 95 / / / 2 sarpANAM rAjA sarparAja: / 'rAjAhaH sakhibhyaSTac 5 14 / 91 // , 'rAjadantAdiSu param 2 / 2 / 31 // / zveta varNena, nIlotpalalAJchanazcA'yam / dve vAsuki sarpasya // 1308 // takSakastu lohitAGgaH svastikAGkitamastakaH / 1 takSNoti ripUn takSakaH / 'takSa tvakSa (takSU tvakSU) tanUkaraNe' (bhvA.pa.ve.), 'NvultRcau '3 // 1 // 133 // iti Nvul / svastikalAJchano'yam / ekaM takSakanAgasya // mahApadmastvatizuklo dazabindukamastakaH // 1309 // 1 mahAnti padmAnyasya mahApadmaH / arzaAditvAdac / ekaM mahApadmanAgasya // 1309 // zaGkhastu pIto bibhrANo rekhAmindusitAM gale / 1 pIto varNena, gale kaNThe indusitAM candrojjvalAM rekhAM bibhrANo dadhAnaH / ekaM zaGkhanAgasya // kuliko'rdhacandramaulirvvAlAdhUmasamaprabhaH // 1310 // nAgasya 1 prazasya kulamasya kulikaH / ekaM kulika // 1310 // 1. dra. svopajJaTIkA4 / 1307 // pR. 292 / 2. n' iti3 // 3. 'takSanA-' iti // 7 staku' iti, 'staM' iti3 // 8 'kuhA-' svopajJaTIkA 4 / 1311 // pR. 292 // 12. 'tad' iti3 // 1 // 1 // // 2 // AdigrahaNAd mahAnIlAdayaH / / yadAha ]" mahAnIlaH kuharazca puSpadantazca durmukhaH kapilo vAmanaH zaGkuromAMca karavIrakaH elApattraH zuktikarNI hastibhadro dhanaJjayaH / dadhimukhaH samAnAsattaMsakau dadhipUraNaH hAridrako dadhikarNo maNiH zRGgArapiNDakaH / kAliya: zaGkhakUTazca citrakaH zaGkhacUDakaH // 3 // ityAdayo'pare nAgAstattatkulaprasUtayaH // "[ ] iti // 1311 // nirmukto muktanirmoktaH 1 nirmucyate sma nirmuktaH / muceH karmakartRviSayatvAt kartari ktaH / mukto nirmAko dehatvaganena muktanirmokaH / nirmucyata iti nirmokaH 'muclR mokSaNe' (tu.u.a.), karmaNi ghaJ, 'cujo: ku ghiNNyatoH '7 / 3 / 52 // iti kutvam / ekaM kaJcukarahitasapasya // upasaMhAramAha saviSA nirviSAzca te / te sarpAH saviSA nAgAdayaH, nirviSA ajagarAdayaH // nAgAH syurhagviSAH dRzi viSameSAM dRgviSAH // prasaGgAdanyeSAmapi saviSatvaM jJApayannAha lUmaviSAstu vRzcikAdayaH // 1312 // lUmaM pucchakaNTakam, taMtre viSameSAM lUma viSAH // 1312 // vyAghrAdayo lomaviSAH nakhaviSA narAdayaH / lAlAviSAstu lUtAdyAH kAlAntaraviSAH punaH // 1313 // nAgasya' iti3 // 4 - jaH' iti4.5 // 9 'soM-' iti4.5 // iti3 // 10. 5 ta-' iti3 // 6. Taka' iti // 11. dra. 40 50 60 Page #644 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1308-1317 | mUSikAdyA: vyutpattiratnAkarakalitA spaSTam // 1313 // dUSaviSaM tvavIryamauSadhAdibhiH / 1 dUSyate dUSI, dUSIlakSaNaM viSaM dUSIviSam, auSadhAdibhirauSadhamantraprayogairavIryaM vIryarahitIkRtam / ekamauSadhAdinA vIryarahitaviSasya // kutrimaM tu viSaM cAra gairazcopaviSaM ca tat // 1314 // 1 kRtrimamauSadhAdiyogajanitaM viSam, cAryate cAram / 10 2 girati garaH / gR nigaraNe' (tu.pa.se.), ac / 3 upagataM vizeSeNa upaviSam / trINi kRtrimaviSasya // 1314 // bhogo'hikAyaH 1 bhujati kuTilIbhavatyanenA'smin vA bhogaH / adhikaraNe ghaJ / ekaM sarpazarIrasya // daMSTrA''zI 1 ahe rdaMSTrA, AzAsyate hiMsyate'nayA AzIH / AGpUrvaH 'zAs icchAyAm ' (a.A.se.), kvipi, 'zAsa AzAsazca kvAyupadhAyA ittvaM vAcyam' (vA - 6 / 4 / 34 / / ) / AziSau, AzipaH ityAdi / striyAM "Gayanto'yam''[] 20 ityanye / AzI. Azyau, AzyaH ityAdi nadIvat / ekaM sarpadaMSTrAyAH // atha khacarAnAha 10 11 vihaMgo vihaGgama-khagau pataMgo vihaGgaH zakuniH zakunti-zakuMnau vi-vayaH - zakuntAH nabhaGgamo vikira- pattrarathau vihAyodvija-pakSi-viSkira-patatri-patat-pataGgAH / 1316 / pitsan nIDA- 'NDajo'gaukAH phaNa: 1 dRNAtyanayA darviH / 'dR vidAraNe' (kryA.pa.se.), 'vRdRbhyAM vin'(uNA-493), 'kRdikArAt- ' (gnnsuu4| 1 / 45 / / iti GISa darvI / 2 bhunakti bhuGge vA'neneti bhogaH / 'bhuja pAlanAbhyavahArayo: ' (ru.pa.a.), 'halazca' 3 | 3 | 121 // iti saMjJAyAM ghaJ, 'cajoH ku ghiNNyato: ' 7 / 3 / 52 // iti kutvam / 3 sphAyate phaTa: / pRSodarAdiH / 4 sphaTati vizIryate sphaTa: / mizrAstu- " 'sphuTa [sphaTa] vikasane ' ( cu.pa.se.), curAdiH, pacAdyaci sphuTA (sphaTA ) " [ padacandrikA, bhA-1, bhogivargaH, zro- 222] 40 ityAcakhyuH 1 "pRSodarAditvAt sakAralope phuTA' "[] phakArAdirapIti svAmI / 5 phaNati vistAraM gacchati phaNa: / 'phaNa gatau ' (bhvA.pa.se.), "phaTAdayastrayaH puMstrIliGgoH, phaNaM napuMsakam"[] iti cAndrAH / puMsi rAmavat, striyAM ramAvat / paJca sarpaphaNasya // ahikoze tu nirvvayanInirmokakaJcakAH // 1315 // // uktAH sthalacarapaJcendriyAH // 1 ahe : koza iva ahikozo'hitvak, tatra / nitarAM lUyate nirvvayanIM / pRSodarAdiH / " nitarAM lIyate nirlayanI" [] ityanye / 2 nizcayena mucyate / karmaNi gharji nirmokaH / 3 kaJcate kaJcakaH, puMklI. / 'kaci 50 dIptibandhanayo:' (bhvA.A.se.), 'zamikami- ' (uNA- ) ityAdinA bAhulakAdukan / kaJcuka iva kaJcuka iti vA / catvAri sarpakaJcukasya / (kauMcalIti bhASA) // 1315 // // khacarapaJcendriyAH // 603 darvI bhoga : phaiTaH sphaTa: / 30 1 vihAyasA gacchati vihagaH / 'gamezca (gamazca) ' 3 / 2 / 47 // iti DaH (khac) / 2 5 vihAyasA gacchati [vihaGgaH ], vihaGgamaH / 'vihAyaso viha ca' (vA - 3 / 2 / 38 // ), 'Dazca ( De ca) ' (vA 3 / 2 / 38 // ), 'khacca Dicca (Did vA)' (vA - 3 / 2 / 38 // ) iti vArtikAt [DittvA 60 bhAvapakSe TilopAbhAvaH ] / 3 khe gacchati khagaH | 'anyebhyo'pi (anyatrA'pi ) - ' (vA - 3 2 148 // ) iti DaH / 4 patatyanena pataH pakSaH / 'patlR patane" (bhvA.pa.se.), 'puMsi- ' 3 / 3 / 118 // iti ghaH / tena gacchati patagaH | 'anye 1. 'gIryate' iti3 // 2. vArtike na dRzyate // 3. 'sphu' iti // 4 'adhobhAge' iti 3prateSTippaNI // 5 'Ggau' iti3, 'GgaH ' iti4 // 6 dra. svopajJaTIkA4 / 1315 // pR. 293 // 7 nIti' iti3 // 8 jiti' iti1 // 9 svAmimaitrayasammato'yaM dhAtupAThaH, 'kaci kAci' iti sAyaNaH // 10. ' - devanayo:' iti1 // 11. koSThAntargatapAThaH 1.2.4.5 pratiSu na dRzyate // 12. nti' iti // 13. 'zala hula patlR gatau' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // Page #645 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 604 " / " bhyo'pi (anyatrA'pi ) - ' (vA - 3 / 2 / 48 // ) iti Da: / 6 zaknotyUrdhvaM gantumanena zakuniH / 'zakerunyuntontiH (zakerunontontyunayaH)' (uNA - 329 ) ityunipratyace zakuniH / 7 unti pratyaye zakuntiH / untapratyaye zakuntaH 8 unapratyaye zakunaH / 10 vayati pakSau vistArayati viH / 'veJ tantusantAne' (bhvA.u. a.), 'vejo Dit ' (uNA512) itIn DittvATTilopaH / "striyAM 'vI' [ ] iti subhUtiH / 9 vayate gacchati vayaH 'vaya gatau ' (bhvA. A.se.), '-asun'(uNA - 628 ) ityasun / vayasI, vayAMsi 10 ityAdi klIbe / yadAha - "klIbaM pakSiNi bAlyAdau vayo yauvanamAtrake ''[vizvaprakAzakozaH, sAntavargaH zro-32] iti / 11 zaknotyUrdhvaM gantuM zakuntaH / 12 "nabhasaM kha(khaM) meghavartma vihAyasam "[ ]iti nigamAd nabhasamadantaM c| atyavicamitaminamirabhilabhinabhitapipatipanipaNimahibhyo'sacM' (uNA-397 ) ityuNAdisUtre 'nabhasaM kham [] iti puruSottamaH / nabhasena gacchati nabhasaGgamaH / 'gamacaM' 3 / 2 147 // iti khac / " nabhaH paryAyo'kArAnto nabhasa [zabda: ] ''[ svopajJaTIkI4 / 1316 // ] ityAcAryAH / 13 vikirati vikSipati pakSAn bhakSyaM vA vikiraH / kITAdi - 20 bhakSaNArthaM bhuvaM vikirati vA / 'kR vikSepe ' (tu.pa.se.), 'igupadha- '3 / 1 / 135 // iti ko vikiraH "[]iti subhUtiH / 14 pattrANi pakSA ratho'sya pattrarathaH / 15 vijihote vihAyAH puMsi vihAyassumanas- '(haimoNA- 976) ityasi nipAtyate / vihAyasI, vihAyasaH ityAdi / 16 dvAbhyAM mAtRgarbhANDAbhyAM jAto dvijaH / 'janI prAdurbhAve' (di.A.se.), 'anyeSvapi dRzyate 1 3 / 2 / 101 // iti DaH I 17 pakSAH santyasya pakSI, innantaH / 18 vikirati viSkiraH / vipUrvaH 'kR vikSepe ' (tu.pa.se.), 'igupadha- ' 3 / 1 1135 // iti kaH, 'Rta iddhAtoH 7 1 1100 // 30 'zakunirvikiro vA (viSkiraH zakunau vA ) 6 // 1 // 150 // / iti suT, 'parinivibhyaH '8 / 3 170 // iti patvam / tRtIya 4 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ tiryakkANDaH-4, khacarapaJcendriyAH svaramadhyo'yam / 19 patati patatrI / 'pateratrin' (haimoNA930 ) / patatriNAvityAdi / patatrANi santyasyeti vA / 'ata iniThanau '5 / 2 / 115 // itIniH / patatririti ikArAnto'pyayam tatra 'pateratriH (trin) (uNA - 509 ) ityaniH / 20 patati patan zatRpratyayaH patantau patantaH ityAdi / 21 patati pataGgaH | 'pateraGgac pakSiNi' (uNA - 116) ityaGgac / saptabhirdvandraH // 1316 / 22 patitumicchati pitsan / '-rabhalabhazakapatapadAm - 7 / 4 / 54 // itIs, tataH zatRpratyayaH / pitsantau pitsantaH ityAdi / 23-2440 nIDAjjAto nIDajaH / aNDAjjAtaH aNDajaH / ubhayatra 'paJcamyAmajAtau '3 / 2 / 98 // iti DaH / 25 ago vRkSa oko'styasya agaukAH, sakArAntaH paJcatriMzat (paJcaviMzatiH) pakSiNAm / zeSazcAtra / " bhavet pakSiNi caJcamAn / 11 kaNThAgni: kIkasamukho lomakI rasanAradaH // 12 "vAraGginADIcaraNau "[zeSanAmamAlA 4 / 187 - 188] // 2 caJcazcaJcaH zucaH spArTikA / troTizca 14 1 caJcati bhakSyadravyaM yAti prApnoti caJcaH / caJcu 50 gatau' (bhvA.pa.se.), mitrayvAdau nipAtitaH / " apaSTvAditvAt " [ ] ityanye / 2 evaM kRSicamitanidhanisarjikharjibhya UH '(uNA-81) ityUH bAhulakAt caJcaH / 3 sarpati cali sRpATI / 'sRplR gatau ' (bhvA.pa.a.), ' [ sR] sRpe: kit' (haimoNA - 146) ityATaH, gaurAditvAd GIp, tataH kani, 'ke'NaH 7 / 4 / 13 // iti hrasvatve sRpATikA / 4 troTatyanayA (troTayatyanayA) troTiH / truTerNijantAd bAhulakAd 'hRpiziruhibhya in' ( uNA - 558 ) itIn / striyAM GISi troTI ca / ete strIliGgAH / cAMcanAmAni catvAri // pattraM patraM picchaM vAjastanUruham // 1317 // 60 pakSo garucchedazcA'pi 16 1. ' -ntiH' iti1.3.4 // 2. IcipratyayaprakaraNe'sya sUtrasya pAThAdasyollekho vicAraNIyaH atha ca 'vAterDicca' (uNA - 573 ) ityanena samAdheyam // 3. dra. padacandrikA, bhA-2, siMhAdivarga:, zro- 248, pR. 319 // 4 vizvaprakAzakoze 'klIbaM' ityasya sthAne 'vayaH' iti dRzyate, pR. 176 // 5 dra. padacandrikA, bhA-2, siMhAdivargaH, zrI- 249, pR. 320 // rAmAzramI 2 / 5 / 34 // pR. 255 // 6 tasac' iti1.4.5 // 7 mezca' iti // 8 kSaM' iti3 // 9 'ke' iti1.3 // 10. 4.5 pratyornAsti // 11. 'radaH' iti1.4.5 / / 12. 'vAraGga- iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH // 13. 'bhakSa-' iti3 / 14 dra. padacandrikA, bhA-2, siMhAdivargaH, zro- 251, pR. 324 // rAmAzramI 2 / 5 // 36 // pR. 257 // 15. 'sRpati' iti3 // 16. 'hapiSiruhivRtividichidikIrtibhyazca' (uNA-558) ityuNAdigaNasUtram // 17 ' S' iti3 // 4 Page #646 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1317-1319 ] 1 patatyanena pattram / patlR patane' (bhvA.pa.se.), 'dAmnIzasu (zasa) yuyuja- '3 / 2 / 82 // ityAdinA STran / 2 patantaM trAyate tattram, turyavargAdyadvayarephasaMyogavAn / bAhulakAt [ pateH ] 'aminakSikalibhyo'tran' (cAndroNA - 3 138 // ) ityatran patatramiti ekatakArarephasaMyogavAnapi / 3 pIyate piccham / 'pI pAne' (di.A.a.), 'pIpUGoH hrasvazca' (haimoNA - 125) iti chaM / piJchamapi / 4 vajatyanena vAjaH / 'vaja gatau'(bhvA.pa.se.), karaNe ghaJ / 5 tanvAM rohati tanUruham, puMklI. / 'ruha bIjajanmani prAdurbhAve 10 (bhvA.pa.a.), 'igupadha- '3 / 1 / 135 // iti kaH vyutpattiratnAkarakalitA // 1317 // 6 pacyate kAlena pakSaH, puMsi / 'DupacaS pAke' (bhvA.u. a.), 'vRtRvadihani- ' ( uNA - 342 ) ityAdinA bAhulakAt saH 1 pakSyate parigRhyate vA | 'pakSa parigrahe ' ( cu.pa.se.), karmaNi ghaJ / asuni pratyaye pakSaH, sakArAntamapi / " pakSasA (pakSasI) ca smRtau pakSau "[ ]iti zubhAGkaH / 7 girati khamanena, gRNAti zabdAyate vA garut, puMklI. / 'gu nigaraNe' (tu.pa.se.), 'gR zabde' (kryA.pa.se.) vA, 'mRgroruti:' ( uNA - 94 ) ityutiH / garutau, garutaH ityAdi puMsi / garutI, garunti ityAdi klIbe / 8 chAdyate'nena chadaH | 'chada 20 apavAraNe' (cu.u.se.), NijantaH, tato ghaJarthe kaH / puMklIbaliGgAvetau / aSTau pakSasya // pakSamUlaM tu pakSatiH / 1 pakSasya mUlaM pakSamUlam, 'pakSAt tiH '5 / 2 / 25 // iti tiH pakSatiH, strIliGgaH // praDInoDDInasaNDInaDayaMnAni nabhogatau // 1318 // 1 praDyanaM praDInam / 'DIIMM vihAyasA " gatau' (bhvA.A.se., di.A.se.), bhAve napuMsake ktaH / 2-3 evam uDDInam, saNDInam / svAdiSu pAThasAmarthyAdaniTtvam, niSThAyAH 'oditazca 8 12 / 45 // iti sarvatra 30 niSThAnatvam / [4 DIyate Dayanam / 'DIG vihAyasAM 605 gatau' (bhvA.di.A.se.), lyuT ] 5 " nabhasiM gamanaM nabhogatistasyAm ''[ svopajJaTIkA 4 / 1318] ityAcAryAH / " prathamaM DInaM praDInam, bhAve ktaH, uDDayanAya kramabandhaH, UrdhvaM DInamuDDInaM viyadgamanam saGgataM DInaM saNDInaM vRkSAdau patanam'[ M]iti subhUtyAdayaH / " praDInaM tiryaggamanam, uDDInamUrdhvagamanam, saNDInaM saGgatagamanam ["] iti tvanye / paJca AkAzagatinAmAni // pezIkozo'NDe 1 'piza avayave ' ( tu. pase.), pacAdyajantAd gaurAditvAd GIS pezI, pezInAM mAMsakhaNDAnAM kozaH saGghAtaH pezIkozaH / amati nissaratyasmAcchAvaka iti aNDam, puMklIbaliGga: / 'am (ama) gatau ' (bhvA.pa.se.), 'jamantADDuH ' ( uNA - 111 ) iti DaH / 'aNa zabde' (bhvA.pa.se.) ato vA 'amantADDu : ' ( uNA - 111 ) iti DaH, bAhulakAd dirapi / "tistra: saMjJA etAH "[]iti gauDaH / DakArasya nettvam, tatra / ' ANDa' iti dvitIyasvarA" aNDe pezI ca kozazca "[ ] iti, tadA 'piza avayave ' (tu.pa. se.), tAlavyAntaH, 'hRpiziruhi - ' ( uNA - 558 ) itIn, 'kRdikArAt- ' (gaNasU - 4 / 1 / 45 // ) iti GISi pezI / " pezI supakvaikaNike~ mAsyAM khaDgapidhAnake, mAMsa - 50 piNDyAmaNDabhede "[medinIkozaH, zAntavarga:, zro- 12] iti mediniH / peziriti tRtIyasvarAnto'pi / kuzyati zriSyati zAvako'treti koza: / 'kuza zeSe '(di.pa.se.), bAhulakAdadhikaraNe'c / koSo mUrdhanyAnto'pi / niHkrAmati zAvako'smAditi koSaH / 'kuSa niSkoSaNe' (kryA.pa.se.), 'akartari ca kArake - '3 / 3 / 19 // iti ghaJ / 'koSo'strI kuDmale pAtre [ divye khaDgapidhAnake / jAtikoSe'rthasaGghAte] pezyAM zabdAdisaGgrahe // 1 // " [medinIkozaH, SAntavarga:, zro- 10 ] iti mediniH / IMDAnAmnI dve // 44 iti maitreyaH // 7 ito'gre 1. 'zala hula patlR gatau' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 2. tataM' iti5 // 3. 'bha' iti4, 'ta-' iti5 // 4 'tuk' iti1 // 5. 'janmani ' iti // 6. ito'gre 1 pratau, mA. dhAtuvRttau ca 'ca' iti dRzyate, 'ruha bIjajanmani' iti svAmI, 'ruha janmani prAdurbhAve' 3pratau 'pakSaH' iti dRzyate // 8. dra. padacandrikA, bhA-2, siMhAdivargaH, zro- 251, pR. 323 // , rAmAzramI 25 // 36 // pR. 256 // 9. ' -vimau ' iti3 // 10. ' - J' iti3 // 11. sAM' iti1. 2.3, svAmI ca // 12. 'sI' iti5 // 13. 'santa-' iti3.4 // 14 dra. padacandrikA, bhA2, siMhAdivarga:, - 252, pR. 325 // 15. - minam' iti5 // 16. 'gatyAdiSu' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 17 dra. ama. kSIra. 25 // 38 // pR. 132 // svopajJaTIkA 4 1319 // , pR. 294 // tayoH 'etA' iti na dRzyate // 18. 'Da' iti3 // 19. ' kva:' iti3 // 20. ' -like' iti medinIkoze, pR.163 // 21. ' - dA' iti3.5 // 22. 'te' iti3 // 23. durgasammato'yaM dhAtupAThaH, dra. kSIrataraGgiNI, divAdiH, dhAtusaM- 112, pR.229 // 24. 'niSkarSe' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 25. 'pa' iti // 26. 'i' itira, 'I-' iti3 // 40 60 Page #647 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lA. yA palA 10 // 1212 // ..." 89 TA . 606 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, khacarapaJcendriyAH kulAyo nIDe (kulAye nIDaH) 1 asya mayUrasya vAg vANI, 'ke' iti zabdaM kAyati 30 1 kolantyatra kulAyaH / 'kula saMstyAne '(bhvA.. vyanakti kekaa| 'kai zabde '(bhvA.pa.a.), mUlavibhujAditvAt kaH / ke mUrdhni kAyatIti vA / ekaM mayUravANyAH // pa.se.), 'kuliluli-'(haimoNA-372) ityAyaH / kulameti vA / 'iNa gatau'(a.pa.a.), 'krmnnynn'3|2|1|| tatra / picchaM baha zikhaNDakaH / 2 nIyanta enama, padArthAnayati sukhaM vA nIDaH / 'NI pa kaH kalApazca prApaNe'(bhvA.u.a.), 'yADanIDakroDakuhoDodana-'(uNA- ) 1 mayUrasya piccham , api chyati chinatti viSaM ityuDacpratyayaH, pratyayAderlopo guNAbhAvazca nipAtyate / nIDa: picchm| 'cho chedane '(di.pa.a.), kapratyayaH / 'vaSTi pusi, nIDI striyAm, nIDaM klIbe / mAlAnAmnI dve // bhAgari:-' [bhAgurikRtakArikA] ityaperakAralopaH / 2 barhate kekI tu sarpabhuk / nRtyeno/bhavati, vardhate vA baham, puMklI. : 'vRhU udyame' (tu.pa.ve.), 'bRha vRddhau'(bhvA.pa.se.) vA, pacAdyac / "'barha balha prAdhAnye '(bhvA.A.se.), bahate sarveSvavayaveSu pradhAnaM 40 zuklApAGgaH bhavati barham / pacAdyac / varhate AcchAdayatyaneneti vA / 1 kekA mayUravAk , sA'syA'stIti kekI / 'vaha valha paribhASaNahiMsAcchAdaneSa'(bhvA.A.se.), ghaJ" vriihyaaditvaadiniH| 2 sarpa bhute srpbhuk| 'bhuja pAlanA- iti mAdhavaH / 3 zikhaNDinama(zikhinama) mayUramamati bhyavahArayoH '(ru.pa.a.), kvip / 3 mInAti hinasti, zikhaNDaH / 'am(ama) gatyAdiSu'(bhvA.pa.se.), 'jamantADDaH' mayate'hIniti vA myuurH| 'mI hiMsAyAm'(tryA.u.a.), (uNA-111), zakandhvAditvAt pararUpatvam , tataH svArthe 'maya gatau'(bhvA.A.se.) vA, 'kharjipiJjAdibhya Urolacau' kani zikhaNDakaH, tAlavyAdiH / "zaGkazikhaNDau zamyA(uNA-530)ityUraH / mahyAM rautIti pRSodarAdirvA / 4 / / zramaNaH ''["] ityUSmabhedAt / 4 pracalati prclaakH| bAhulabarha puccham , tadyogAt 'phlbrhaabhyaaminn'(vaa-5|2|122) / kAdAkaH / pracalamakatyaneneti vaa| 5 kalAM gati kalApaH / barhiNaH, akArAntaH / 5 nIlaH kaNTho'sya niilknntthH| ___ 'pA rakSaNe'(a.pa.a.), 'Ato'nupasarge kH'3|2|3|| 20 6 meghasya suhat, meghaH suhRdasyeti vA meghasuhRt , dakA catvAri myuurpksssy| 'kalAiA' iti bhASA / / rAntaH / 7 zikhA'styasya zikhI / vrIhyAditvAdiniH / yaugikatvAt zikhAbalaH // 1319 // 7 zuklAvapAGgAvasya mecakazcandrakaH samau // 1320 // zuklApAGgaH / aSTau mayUrasya / zeSazcAtra 1 mecakaH kRSNavarNAdhikyAd mizravarNatvAd vA / "mayUre citrapiGgalaH / yatkAtyaH-"barhikaNThasamaM varNa mecakaM bruvata budhAH"["] nRtyapriyaH sthiramadaH khilakhillo garavrataH / iti / 2 candrapratikRtiH candrakaH / 'ive pratikRtau' mArjArakaNTho maruko (marUko) meghanAdAnulAsakaH // 1 // 5 / 6 / 96 // iti kaH / cAMdalAnAmnI dve // 1320 // mayUko bahulagrIvo nagAvAsazca candrakI / " [shessnaammaalaa4|188-189] || vanapriyaH parabhRtastAmrAkSaH kokila: pikaH / asya vAk kekA kalakaNThaH kAkapuSTaH 50 1. koSThAntargatapAThaH TIkAkRtsammataH, kulAyazabdavyuttpattyante saptamyarthasya 'tatra' ityanena vyAkhyAnAt // 2. 'kula saMstyAne' ('santAne' iti maitreyaH) bandhuSu ca' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 3. 3pratau nAsti // 4 '-Dam' iti1.2.4.5 / / 5. 'mInAterUran'(uNA-67)ityanenA'pi mayUrazabdasiddhiH / / 6. ito'gre 3pratau 'bIM' iti dRzyate // 7 -ni' iti2|| 8 'mayuko' iti zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayoH 9. 3.4.5pratiSu nAsti // 10. '-bhavati' iti 4.5pratyornAsti // 11. 'paribhASaNahiMsAdAneSu' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 12. mAdhavIyadhAtuvRttau- 'barha balha prAdhAnye' ityatra"barhate sarveSvavayaveSu pradhAnaM bhavatIti barham" iti, 'vaha valha paribhASaNahiMsAdAneSu' ityatra-" 'chAdayatyaneneti varhaH ghaJ' iti vadan zAkaTAyano'pyatraivAnukUlaH" iti ca dRzyate, bhvAdiH, dhAtusaM-413-415, pR.166 // 13. '-Nam' iti4.5 // 14. dra. padacandrikA, bhA 2, siMhAdivargaH, zo-245, pR.317|| 15. '-ha-' iti2.5, '-ha:' iti4, '-hiNaM' iti3|| 16. '-rNa-' iti2.4|| 17. dr.am.kssiir.2.132||, pR.130|| Jain Education Intemational Page #648 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1319-1323] 1 vanaM priyamasya vanapriyaH / 2 pareNa kAkena bhRtaH pRSTaH parabhRtaH / anyabhRtaparapuSTAvapi / 3 tAmre'kSiNI asya tAmrAkSaH bahuvrIhau sadhyakSNoH 54 / 113 // iti paca 4 kokate citaM gRhNAti kokilaH / 'kuka vRka Sac / AdAne' (bhvA. A. se. ajirAdayazca' (kAtantroNA - 1 / 26) iti kiraH, bAhulakAd guNaH, kapiri (kapila) kAditvAllatvam zali (sAla) kali- (uNA 54 ) ityAdinA ilaci vA jAtilakSaNaM hA bAdhitvA striyAmajAditvAdvA / 5 apirantarthI, apihitaH kAyati pikaH / 'kai zabde (bhvA. 10 pa.a.), 'Atazcopasarge kaH 3 / 1 / 136 // , 'vaSTi bhAgurirallopam [ bhAgarika takArikA ] ityakAralopaH pibati cUtarasaM vA / 'pA pAne (bhvA.pa.a.), 'pApuli- ' (haimoNA41) iti kidikaH 6 kalo manojJaH kaNTho'sya kalakaNThaH / 7 kAkena puSyate kAkapuSTaH / 'puSa puSTI' (di.A.a.) ktaH sapta kokilasya / zeSazcAtra"kokile tu mado lApI kAkajAto ratodvahaH / madhughoSoM madhukaNThaH sudhAkaNThaH kutumukhaH // 1 // ghoSayituH poSayitnuH kAmatAlaH kunAlikaH // " [ zeSanAmamAlA - 4 / 190-191] // / 20 vyutpattiratnAkarakalitA 3 koko'riSTaH sakRtprajaH // 1321 // AtmaghoSazciraMjIvI ghUkAri: karaTo dvikaH / ekahaMg balibhUka dhvAkSo maukuli( mokuli) 10 11 vaya'so'nyabhRt // 1322 // 1 'kA' iti zabda kAyati kAkaH / 'kai zabde' (bhkhA.pa.se.), Ano'nupasarge kaH 3 2 // 3 // / kAkayati laulyaM janayati vA / 'kaka laulye' (bhvA.A.se.), NijantaH, ac / 2 nAsti riSTaM maraNamasya ariSTa, amRtabhuktAditi / 3 sakRdekavAraM prajAyate sakRtprajaH / sakRt prajA'patyamasya vA / / 1321 // 4 'kAkA' iti zabdenA' 607 'tmAnaM ghoSayati AtmaghoSaH / 'ghuSa stutau ( NijantAt karmaNyaNa '3 12 11 // 5 ciraM jIvati cirajIvI / grahAditvANiniH / 6 ghUkAnAmariH ghUkAriH / 7 karoti balidAturhitaM karaTaH | 'zakAdibhyo'Tan ' (uNA - 521 ) / kamAtmAnaM raTati vA / 8 dvau kakArau nAmnyasya dvikaH / 9 ekA hagasya ekadRk / rAmeNa kANIkRtatvAt / baliM bhuGge balibhuk, vaidevabhAgA tvAt / 'bhuja pAlanAdI' (ru.pa.a.), sampadAditvAt kvip / balipuSTo'pi / 11 dhvAGkSati ghoraM zabdAyate kAra kSati vA dhvAGkSaH | 'dhvAGkSa ghoravAsite" (bhvA.pa.se.), cakArAt kAGkSAyAm, pacAdyac / 12 mAti maukuliH / 'mA mAne ' ( a. pa.a.), 'mAzAlibhyAmokulimalI' (moNA- 703 ) ityokuliH | 13 vayati (vayate) pratigRha vAyasaH / | 'vaya gatau ' (bhvA. A.se.), 'vaya:' ( uNA 400 ) ityasac sa ca Nit / vayA eva vAyasaH, prajJAdyaN vA / 14 anyAn pikAn bibharti anyabhRt / anyabhRtau anyabhRtaH ityAdi / cartudaza kAkasya // 1322 // 4 3 'llIpi' iti5 / / 4 poSo' iti4.5 / 5 'kuhu-' iti // 6 'makhaH' iti4 // 7. 1. 'na' iti // 2. 'mahe-' iti4 // -raM-' iti3.5 / / 8 pacAdyac' iti // 12. 'devatA' iti3 // 13. ' - zite' iti3 // 10. 9 ' - tatvA-' kSIrataraGgiNyAdau stutyarthakaghuSadhAturna dRzyate // 11. 'ni' iti1 // iti2.5 // 14 drAkSi dhrAkSi ghoranivAzite ca' iti svAmI, 'drAkSi prAkSi dhvAkSi ghoravAzite (' vAsite' iti sAyaNaH) ca' iti maitreyasAyaNau // eka 'mau-' iti2.3 // 16. gatihiMsAkauTilyepu' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 15. ), 30 vRddha-droNa- dagdha-kRSNa parvatebhyastvasau paraH / varnAzrayazca kAkola 6 1 vRddhAdibhyaH paro'sau kAkazabdo yojyate, tena 50 vRddhakAkaH / 2 druNati vizeSeNa hinasti droNaH / 'druNa hiMsAyAm (tu.pa.se.) ac / droNanAmA kAko droNakAkaH / droNo'pi / " droNo nA dagdhakAke syAdazvatthAmno gurAvapi " [" ] iti rudraH / 3 [ dagdhakAkaH ], 4 kRSNakAkaH, 5 parvatakAkaH / 6 vanamAzrayo'sya vanAzrayaH / 7 kAyati kAkolaH / 'kai zabde' (bhvA.pa.a.), 'kapipiDibhyAmolan' ( ) iti bAhulakAdato'pi / ISat kolatIti vA / 'kula saMstyAne ' (bhvA.pa.se.), ac / sapta parvatIyakAkasya // 17. 'vRddha-' iti3 // 18. -tthAmA' iti3 // 19. dra. padacandrikA, bhA-2, siMhAdivargaH, zro- 236, pR. 303 // rAmAzramI 2 / 5 / 21 // pR. 249 / / 20. ' -gaH' iti3 // 21. '-laH' iti3 // 22. kaidhAtunA kAkolazabdasiddhirvicAraNIyA / na ca 'kapigaNDi - ' ( uNA - 66 ) ityAdinA kolacpratyaye siddhiriti vAcyam pratyayAdeH kakArasyettvAt tasya lopAt / atha ca kAkayati kAkolaH / svArthaNyantAt 'kapigaNDi ' (uNA-66 ) ityAdinA bAhulakAdato'pi kolaciti samAdheyam // 23. 'saMstyAne ('santAne' iti maitreyaH) bandhuSu ca' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 40 Page #649 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 608 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, khacarapaJcendriyAH madstu jalavAyasaH // 1323 // dirvA / 3 caraNAvevA''yudhamasya caraNAyudhaH, pAdayodhi1 majjati jale madduH / 'Tumasjo zuddhau '(tu. tvAt // 1324 // 4 kRkeNa zirogrIveNa kRkamavyaktaM vA pa.a.), bAhulakAduH, nyaGkvAditvAt kutvam / jalacArI vakti kRkavAkuH / 'kRke vacaH kazca'( uNA-6)ityuN / vAyaso jalavAyasaH / ekaM jalavAyasasya // 1323 // 5 tAmrA cUDA'sya tAmracUDaH / 6 vivRtte'kSiNI asya vivRttAkSaH / 'bahuvrIhau skthykssnno:-'5|4|113 / / iti Saca / ghUke nizATaH kAkAriH kauziko-lUka-pecakAH / 7 zikhaNDo'styasya zikhaNDikaH / 'ata initthnau'5|2| divAndhaH 115 // / sapta kukkuTasya / zeSazcAtra1 ghavate zabdAyate ghUkaH / 'ghuG zabde'(bhvA. "kukkuTe tu dIrghanAdazcarmacUDo nakhAyudhaH / A.a.), 'ghuyuhi-'(haimoNA-24)iti ko dIrghatvaM ca / 'ghU' mayUracaTakaH zauNDo raNecchuzca kalAdhikaH // 1 // iti zabdena kAyati vA / 'kai zabde'(bhvA.pa.a.), 'Ato AraNI viSkirI bodhirnandIka: puSTivardhanaH / 10 'nupasarge kH'3|2|3 // , tatra / 2 nizAyAmaTati nishaattH| citravAjo mahAyogI svastiko maNikaNThakaH // 2 // 'aTa gatau'(bhvA.pa.se.), pacAdyac / 3 kAkAnAmariH uSAkIlo vizokazca vAjastu grAmakukkuTaH // " kAkAriH / 4 kozaH prayojanamasya kauzikaH / 'tadasya [zeSanAmamAlA 4 / 191-193 / / ] // prayojanam '5 / 1 / 109 // iti Thak / kuzikasyA'patyamiti haMsAzcakrAGga-vakrAGga-mAnasaukaH-sitacchadAH vA / kau zeta iti vA / pRSodarAdirvA / 5 "ullamapya // 1325 // cakSuSA (Urdhvamapyasya cakSuSI) lokata ulUkaH / pRSo 1 ghnanti varSAsu mAnasaM gacchanti haMsAH / 'han darAdiH"["] iti svAmI / "UvauM karNAvasya ulUkaH / pRSodarAdiH''[ ] iti subhUtiH / ucati samavaiti koTare vaa| (hana) hiMsAgatyoH '(a.pa.a.), 'vR(va)tavadihanikami'ulUkAdayazca'(uNA-481) iti nipAtitaH / 6 pacati (uNA-342)ityAdinA saH / 2 cakrAkAramaGgameSAM vRttasantapati duHkheneti peckH| paceH 'kRjAdibhyaH [saMjJAyAM] tvAt cakrAGgaH / "cakrasyevA'GgAni vRttatvAdinA'sya 20 vun'(uNA-713), pRSodarAditvAdata etvam / 7 divA ahni cakrAGgaH''[ ] iti svIkArAt / 3 vakramagameSAM vakrAGgaH andho divaandhH| sapta ghUkasya // 4 mAnasAkhyaM devasara oko gRhameSAM mAnasaukasaH / 5 sitAH zvetAzchadA eSAM sitacchadAH / caturbhirdvandvaH / atha nizAvedI kukkuTazcaraNAyudhaH // 1324 // paJca sAmAnyena haMsasya / 'marAlA: '[shessnaammaalaa4| kRkavAkustAmracUDo vivRttAkSaH zikhaNDikaH / 193||]iti zaiSikam // 1325 // 1 nizAM vedayati jJApayati nizAvedI / 'vida rAjahaMsAstvamI caJcacaraNairatilohitaiH / jJAne'(a.pa.se.), NijantaH, grahAditvANiniH / 2 kokAnAM 1 amI haMsA atilohitairatyantaraktaizcaJcucaraNaikSudrajantUnAM kuk / 'kuka vRka AdAne '(bhvA.A.se.), mukhapAdaiH 'rAjahaMsAH' ucyante / jAti zreSThatvAd haMsAnAM sampadAditvAt kvip / kuTatIti kuTaH / 'igupdh-'3|1|| rAjAno rAjahaMsAH / rAjadantAditvAt paranipAtaH / caJcu135 ||iti kaH / kukA kuTaH kukkuTaH, dvikakArasaMyoga sahitaizcaraNairiti samAsaH // madhyaH / 'kartRkaraNe kRtA bhulm'2|1|32 ||iti samAsaH / 30 pAdaiH kuM pRthivIM kuTatIti / igupadhatvAt ke pRSodarA- mallikAkSAstu malinaiH 1. 'bhRmRzItRcaritsaritanidhanimimasjibhya u:'(uNA-7) ityuH, nyakvAditvAt kutvam, jaztvena sakArasya datvamityapi bodhyam // 2. 'ghuG kuG uG zabde' iti svAmI, 'ghuGa kuG uG kuG zabde' iti maitreyasAyaNau // 3 'prayojanam' ityevA'STAdhyAyyAm // 4 ama.kSIrasvAmiTIkAyAm-"ulati netrAbhyAM vahatyulUkaH / UollokanAditi niruktam" iti dRzyate, 2 / 5 / 15 // , pR.127 // , dra. padacandrikA, bhA2, siMhAdivargaH, tho-230, pR.296 // 5. dra. padacandrikA, bhA-2, siMhAdivargaH, zro-230, pR.296|| 6 '-kanaM' iti1.2|| 7 '--' iti4.5|| 8 '-cchazca' iti4|| 9 '-karo' iti3|| 10. 'pR-' iti3|| 11. '-jI' iti3, '-je' iti5|| 12. '-kkaTaH' iti5 // 13. 'vRta-' iti3|| 14. '-GgIH' iti3|| 15. '-sokhyaM' iti3|| 16. '-khyA-' iti3 // Jain Education Intemational Page #650 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1323-1329] 1 canucaraNairityadhikAraH, mallikAkAre'kSiNI eSAM mallikAkSAH / zuklApAGgatvAt / 'bahuvrIhau - '5 / 4 / 113 // iti Sac // dhArtarASTrAH sitetaraiH // 1326 // vyutpattiratnAkarakalitA dIrghacaJcazirAH kASThakuTTakaH zatapatrakaH // 1 // " [] "khoTAkAThakUTa" iti pathyApathye bhASAntaram / 1 1 kRSNaizcaJcacaraNaiH, dhRtarASTre'mAtye bhavA dhArtarASTrAH dhRtarASTrA eva vA / prajJAditvAdan / rAjahaMsebhyo / prajJAditvAdaN / rAjahaMsebhyo sUtAriyAnAmnI dve nyUnatvAt // 1326 // / kAdambAstu kalahaMsAH pakSaiH syuratidhUsaraiH / 609 AghaTate vA / 'ghaTa ceSTAyAm ' (bhvA.A.se.), 'karmaNyaN ' 3 / 2 / 1 // / 2 zataM bahUni patrANi pakSA asya zatapatraH / "dAvaghATa puSkarArddha: kurkaracitrakandharaH / I 1 dAru Ahanti dAvaghATa 'hana hiMsAgatyoH ' ( a.pa.a.), 'karmaNyaN '3 / 2 / 1 // pRSodarAditvAdRtvam / "dArvAhano'Nnasya (dArAvAhano'Nantasya) ca TaH saMjJAyAm' (vaa-3|2 / 49 ||)ityaangpuurvaaddhnteH kartaryaN, nasya ca Te: " 30 [mA. dhAtuvRttiH adAdiH, dhAtusaM 2] iti mAdhavaH / dAru 1 kandante prAvRSi viklavante kAdambAH 44 10 kadi vaiklavye (bhvA. A.se.), sautraH, 'kadehi / kadambasya meghasyeme vA megha sArasastu lakSmaNaH syAt puSkarAkhyaH (haimoNA- 322 ) ityambaH / kadambasya meghasyeme vA meghasaJcAritvAt / 2 kaladhvanayorhasAH kalahaMsA: / dhUsarazabdeneSatpANDuvarNaH / 'pakSairAdhUsarairhaMsAH kalahaMsA iti smRtA: "[ halAyudhakoza: 2 / 253 // ] iti halAyudhaH // vArelA varelA haMsI vAraMTA varaMTA ca sA // 1327 // 1 vriyate vAralA 'vRJ varaNe ' ( svA.u.se.), / 'murala- ' (haimoNA - 074) ityule ( ityale) nipAtyate / vAH pAnIyamalatIti yA / 'alabM bhUSaNAdau ' (bhvA.pa.se.), ac / 2 varaM lAti varalA / 3 haMsasya strI haMsI / 204 vAri salile'Tati vAraTA / 'aTa gatau ' (bhvA.pa.se.), pacAdyac / 5 vRNIte saraH sevate varaTA / 'vRG sambha' (kryA.A.se.), 'zakAdibhyo 'Tan ' (uNA-521) "gaurAdau jayAdityena varaTAzabdaH paThitaH tato GISi varaTI ca" [] iti mAdhavaH / paMca haMsastriyAH // 1327 // 4 dAvaghATa : zatapatra: 1 khaJjannaTati khaJjarITa: / 'khaDi gativaikalye ' (bhvA.pa.se.), pRSodarAdiH / 2 nandyAditvAllyau khaJjanaH / gaMgeTIyAnAmnI dve // 2 15 khaJjarITastu khakhanaH / // 1328 // 1 sarati sArasaH / 'sR gatau ' ( bhvA.pa.a.), 'sarterNit' (uNA- ) ityasac / sarasi bhavo vA / 'tatra bhavaH 4 / 2 / 53 // ityaN / 2 lakSmIrasyA'sti lakSmaNaH / dhaninAmasu (abhizro-357) / 3 puSkarasya padmasyA - 'khyA'sya puSkarAkhyaH / 4 kuramiti zabdaM karoti kuraGkaraH / catvAri sArasasya / zeSazcAtra"sArase dIrghajAnukaH / gonardo maithunI kAmI zyenAkSoM raktamastakaH // " [zeSanAmamAlA4 / 194 // ] sArasI lakSmaNA // 1328 // kuraGkaraH 44 18 1 sArasasya strI sArasI / 2 lakSmIstrA'sti lakSmaNA / 'lakSma muT ca ( lakSmyA acca)' (gaNasU52 // 10 // iti napratyayo'kAra thA'ntAdezo NatvaM ca 1 lakSmaNA makAramadhyA / [[sArasyAM] lakSmaNA nA tu saumitrau zrImati triSu" [ ] iti raudraH (rudra: ) / nirmakAro'pyayam, "lakSaNazcaiva sArase "[ ] ityamaramAlokteH / "mahApuruSamiva prakaTamInazaGkhalakSaNam"[ " ] iti kAdambarI - Sazca / "puMyogalakSaNe GISi lakSmaNI "["] iti svAmyAdayaH / dve sArasyAH #1 18 18 18 1. 'kada-' iti1.4.5 // 2. 'kla' iti4.5 // 3. kadi kradi kladi vaiklavye' iti svAmisAyaNau, 'kadi kradi krada klada vaiklavye' iti maitreyaH // 4 'kaderNat pakSiNi' (uNA - 523 ) iti pANinIyasammatoNAdigaNasUtram // 5. ' va ' iti 4.5 // 6. JakArAnubandho vicAraNIyaH // 7. 'te' iti4.5 // 8 dra. padacandrikA, bhA-2, siMhAdivargaH, zro- 240, pR. 310 // tatra 'mAdhavaH' ityasya sthAne 'madhumAdhavI' iti dRzyate // 9. mA. dhAtuvRttau - 'nasya ca Ta:' ityasya sthAne 'nakArasya ca TakAra:' iti dRzyate, pR. 315 // 10. ' - rohvaH' itira // 11. 'kurku-' iti1.3 // 12. 'sU' iti3 // 13. 'bhASA' iti3 // 14 -rI-' iti5 // 15. tulanIyo'marakoSaH 2 / 5 / 15 // 16. ' - khyo' iti 1.2.4.5 // 17 syA-' iti 4.5 // 98 dra. padacandrikA, bhA-2, siMhAdivarga:, zro- 240, pR. 310 // 19. rAmAzramI 25/25 // pR. 252 // 40 50 60 Page #651 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ tiryakkANDaH - 4, khacarapaJcendriyAH , 15 pa.a.), 'Ato'nupasarge kaH 3 23 // / 3 nabho'mbupAnAda vAH pAnIyamIhate vappIhaH / pRSodarAditvAt / 4 ra UrdhvaM gacchati sAraGgaH / sarteraGgac sa ca Nit / saha AraGgati vA, yUthacAritvAt / " dantyAdirayam "[ "]iti svAmI / "cAtake haraNe puMsi sAraGgaH zabale triSu"["] iti dantyAdI rabhasAt / artha zArayati hiMsayatyAtapAdinA AtmAnamiti zAraGgaH zR hiMsAyAm (yA.pa.se.), | ' NijantAdasmAt 'zAreraGgac' ( ) ityaGgac, tAlavyAdirapi / "zAraGgazcAtake khyAtaH zabale hariNe'pi ca "[ ] iti tAlavyAdAvajayAt / 5 nabhasyambu pibati nabhombupaH / 1 caSyate bhakSyate zyeneneti cASaH / caSa bhakSaNe (bhvA.u.se.), karmaNi ghaJ / cASayatIti, caSerNyantAt paJca bappIhasya // 1329 // pacAdyaci vA taddarzanena bahuprazastalakSaNalAbhAt / 19. cAMSe kikIdiviH / 40 cakravAko rathAGgAH koko dvandvaMcaro'pi ca / uktaM ca 21 1 cakati cakraH / caka tRptI' (bhvA.A.se.), 'sphAyitaJci- ' (uNA 170 ) ityAdinA raka kriyate nizayoM viyogI iti / ghaJarthe kaH, 'ke kRJAdInAM dve ca ' ( vA6 11 112 // ) iti dvitve cakra iti vA / cakreNa cakrazabdenocyate, karmaNi ghaJ cakravAkaH / 2 rathAGgaM cakram, tasyA''hvA nAmA'sya rathAGgAhvaH / tena rathAGgaH, cakra ityAdi / 3 kavate vAzate kokaH / kucha zabde (bhvA.A.a.), bAhulakAt kaH / kokate vicchedamAdatta iti vA 'kuka 50 vRka AdAne ' (bhvA.A.se.) ac 4 dvandvena mithunena carati dvandvacaraH / catvAri cakravAkasya // TiTTibhastu kaTukANa utpAdazayanazca saH // 1330 // 610 atha kuMDa krauMce 1 kruJcati kruG / 'kruJca gatau ' (bhvA.pa.se.), kauTilyAlpIbhAvayo: ' (bhvA.pa.se.) ityapare 'Rtvik-' 3 / 2 / 59 // AdinA kevalAt chin, 'kuche nlopAbhAvazca nipAtyate ' ( ) ityukteH 'aniditAm- '6 |4 |24 // iti nalopo na bhavati, kvinantatvAt kutvam / 2 prajJAdyaNi krozaH tatra vyaJjanAntAt striyAmajAditvAdvApi kukhA / dve krauJcasya // " yatra yatra kuruzreSThe ! cApaM dRSTvA namaskuru / na hi vaiDUryavarNasya darzanaM niSphalaM bhavet // 1 ||''[]iti / 'cAsa:' iti dantyAnto'pi / "ikSupakSibhido khAsa: "[]iti dantyAnteSu rabhasaH / 2 kikIti zabdena dIvyati krIDati kikIdivi / 'kRvipRvi (pRthvi) chavisthavikikIdiviH ' ( uNA - 496 ) iti nipAtitaH / kikIdiviriti madhyaka20 vargAdyasya caturthasvaraH, zeSAstRtIyasvaropetAH / vopAlitastu "kikidivisaMjJakSASa: "[]iti sarve tRtIyasvarA ityAha / rakSitastu " kikipUrvasya diverikArasya dIrghaM kRtvA kikidIvi:''[ ]ityAha / '"cASo diviH kikiH smRtaH: "[]iti vyArDiH / "dve nAmnI''[']iti svAmI' nIlacIsanAmnI // cAtakaH stokako vappIhaH sAraGgo nabhombupaH 1 / / 1329 / / 1 catate yAcate meghAn jalArthamiti cAtakaH / 'cate" yAcane' (bhvA.pa.se.), Nvul / 2 stokamalpaM kaM jalamapekSatvena yasyA'sti sa stokakaH / arzaAditvA30 dac / stokaM kAyati vAzyate vA / 'kai zabde' (bhyA. 2. maitreyasAyaNasammato'yaM pAThaH, 'gatikauTi-' iti svAmI // 7 dra rAmAzramI 25 // 16 // 3 'kru' iti3 // NyaNi' iti3 // pR. 247 // 8 dra. pR. 230 // 9 ama kSIrasvAmiTIkAyAm ' dve nAmanI 4 ityeke' iti dRzyate, 2 / 5 / 16 // pR.127||, dra. 10. cAM-' iti3.5 // 11. ' ta' iti1.3 // 12. 1 pratau nAsti // 13 n' iti3 // 14. 15. ama. kSIra. na dRzyate // 16. dra. padacandrikA, bhA-2, siMhAdivarga:, zro- 232, pR. 299 // 17. dra rAmAzramI 2 / 5 / 17 // pR. 248 // 18. 'athavA iti3 // 19. dra. padacandrikA, bhA-2, siMhAdivarga:, zro 232, pR. 299 // , rAmAzramI 2 / 5 / 17 // pR. 248 // 20. zAyA' iti // 29. 3pratau nAsti // 22. ' ka' iti3 // 23. kakItyAdidaNDAtmako'yaM dhAtuH // 24 'siTiTiki-' iti1. 2.3.5 // 25. 'Ti:' iti1.2.4.5 / / 1 Tekate TiTTibhaH / 'Tirki (Tika) gartI' (dhvA. A.se.), "siTikibhyAm (uNA-332 ) itIbhaH, "Tika: TiTTAdezazca TiTTIti bhASate vA bhASeH anyebhyo'pi 3 // 2 // 101 // iti GaH / 2 kaTuH kANo'sya kaTukkANaH, kakAravakArasaMyogamadhyaH 3 utpAdaM zete utpAdazayanaH / nandyAditvAllyuH / TIToDInAmAni trINi // 1330 // Da: 1. svAmisammato'yaM dhAtupAThaH // 5 ' kSetraM' iti3 // 6 dra. padacandrikA, bhA-2, siMhAdivarga:, zro- 231, pR. 298 // TIkAsarvasvam, bhA-2, 25/16 // svopajJaTIkA4 / 1319 // , pR.297 // ito'gre 1pratau 'vA' iti dRzyate // 4 4 Page #652 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1329-1332] vyutpattiratnAkarakalitA 611 kaH / vantarAntarAvicchedarUpakhaNDanAt / 'dA' iti zabdamatyUhate- 30 'tyabhyasyatIti dAtyUho vA / SaSThasvaramadhyo'yam / 1 caTati bhinatti dhAnyAdikaM caTakaH / 'caTa "dAtyUhaH kaNati kvaNatyavirataM zvetacchadAnAM gaNaH''[] iti bhedane'(bhvA.pa.se.). 'kvun zilpisaMjJayo: '(uNA-190)iti halAyudhakAvyam / "dAtyUho jalaraGka:, 'dAuDe' iti gauDakvun / 2 gRhabali bhuGkte gRhabalibhuk / 'bhuja pAlanAdau' deze prasiddhaH'[] iti taTTIkA / "dityavAho'patyamityaNi, (ru.pa.a.), sampadAditvAt kvip / 3 invati prINayati / 'devikaa-'7|3|1|| AdinA''tve vAha UThi 'etyedha'ivi prINane '(bhvA.pa.se.), 'kRdAdhArArcikalibhyaH kaH' (uNA-320)iti bAhulaMkAdato'pi ke, pRSodarAditvA tyuu[su'6|189|| iti vRddhau dAtyauhaH''["] iti svAmI, tatra / 2 kAlAH kaNTakA romodbhedA asya kAlakaNadAdyantavarNaviparyaye iditvAnnumi viGkaH / kalenA'vyakta TakaH / kAle varSAkAle kaNTho dhvanirasya kAlakaNThaH" madhuradhvanenaM viGka: kalaviGkaH / 4 kolati kuliGkaH / ["]ityanye / "kaNThaH svare'ntike gale"[ ]iti rudraH / 10 'kula saMstyAne '(bhvA.pa.se.), 'kulacari(ciri)bhyAmiGkak' kala eva kAlaH / svArthe'N / kAlo'vyaktamadhuradhvaniH 40 (haimoNA-64), svArthe kani kuliGkakaH / kuliGgo'pi / kaNThe'syeti vA / catvAri caTakasya // "nIla(kAla)kaNThastu dAtyUhe kalavite ca khaJjane / yoSittu tasya caTakA sitApAGge hare pIta(pIte) sArake nIlakaNThavat // 1 // " 1 tasya caTakasya yoSit caTakA / ajAditvA [vizvaprakAzakozaH, ThAntavargaH, zrI-19] iti mahezvaraH / 2 TTApa, kSipakAditvAditvAbhAvaH / ciDInAma ekam // jale ramate jalaraGkaH / 'ramu krIDAyAm'(bhvA.A.a.), kupratyayaH / "yadupanagarasrotasvinyAM rate madakAminI maNistryapatye caTakA tayoH // 1331 // tamadhuraM knUyante ca kvacijjalaraGkavaH ''[]iti halAyudha1 tayodvayoH strIlakSaNe'patye vAcye, strI ca kAvyam / "'knUyI zabde'(bhvA.A.se.), bhvAdau, jalatadapatyaM ceti stryapatyam, tatra / caTakAyAzcaTakasya vA kAkA madhuraM dhvananti"[ ]iti taTTIkA / "jalaraGka: stryapatyaM caTakA / [airakpratyayaH], 'striyAmapatye luga skandhakAko dAtyUhaH kAlakaNThakaH ''[] iti uDAuvA" 50 20 vAcyaH '(vaa-4|1|28||)ityairko luk, 'luk taddhitaluki' []iti pathyApathye bhASA / 2 jalena rajyate' jala 1 / 249 ||iti TApo nivRttau strItvAt punaSTAp // 1331 // raJjaH / ac / catvAri kAlakaNThasya // pumapatye cATakairaH ke kahvo vakoTavat // 1332 // 1 caTakAyAzcaTakasya vA pulakSaNe'patye'bhidheye 1 vaktIti vakaH / 'vaca paribhASaNe'(a.pa.a.), cATakaraH / 'caTakAyA airk'4|1|128|| / pacAdyac , nyaGkvAditvAt kutvam / kakatIti vA / 'kaka laulye'(svA.A.se.), pacAdyac , pRSodarAditvAt dAtyUhe kAlakaNTakaH / kasya vaH, tatra / 2 'ke' iti zabdam, ke jale vA hvayate zabdAyate kahaH / 'hRJ spardhAyAM zabde ca'(bhvA. 1 'dAp lavane '(a.pa.a.), ktic, dAtiH / u.a.)iti dhAto: 'Ato'nupasarge k:'3|2|3 // iti ke, [dAtiM] chedamUhate'tyabhyasyati dAtyUhaH / 'Uha vitarke' aalopH| 3 vaktIti vkottH| 'kapoTavakoTa-'(haimoNA- 60 (bhvA.A.se.), 'krmnnynn'3|2|1|| / asya hi dhvanA- 161)iti nipAtyate / vakoTa iveti vakoTavat / asya jalaraGkarjalaraJjaH 1. '-va' iti3|| 2. ivijIvIti daNDAtmako'yaM dhAtupAThaH svAmisammataH // 3 'dhvAnena' iti1, 'dhvAtena' iti2|| 4 'kulaviGkaH' iti1 // 5, 'kula saMstyAne ('santAne' iti maitreyaH) bandhuSu ca' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 6 -Dao' iti1|| 7 ama.kSIrasvAmikRtaTIkAyAm"dvitIyaM tRtIyaM vA rUpaM vahati dityavAT , tasyApatyaM dAtyUhaH, devikaashiNshpetyaatvm(7|3|1||) / " iti dRzyate, 2522 // , pR.128 // 8. dra. padacandrikA, bhA-2, siMhAdivargaH, zro-236, pR.304|| 9 dra. raamaashrmii2521||, pR.250|| 10. '-hAH' iti5|| 11. 'rajyati' iti1, 'rajyati' iti2 // 12. 'kauTilye' iti1.2.3 // Jain Education Intemational Page #653 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 612 prasiddhiM vivakSityopamAnamuktam / yathA vakoTazabdo vaka vAcaka:, tathA yakakahrAvapItyarthaH / trINi vakasya // " dIrghajaGgho'tizauNDaH syAd vakoTaH zuklavAyasaH / kaGkerurdArubalibhuk zikhI candravihaGgamaH // 1 // " [[trikANDazeSaH 2 15 123 // ] ityAdayo granthAntarokA ihaiva jJeyAH // 1332 / / balAhakaH abhidhAnacintAmaNinAmamAlA kaH syAd balAMka: 1 valati balAhakaH / 'vala saMvaraNeM ' (bhvA. A.se.), 'balibili - ' (haimoNA - 81 ) ityAhakaH / 2 valati 10 balAkaH / vala balla saMvaraNeM' (dhvA.A.se.), 'balAkAdayazca' (uNA-454 ) ityAkannanto nipAtitaH / puMsyayam, yadvAcaspati:- " balAkastu balAhakaH " [ ] / "puMdhvaje'pi strIliGga evA'yam" []iti liGgAnuzAsanakRtaH / dve balAhakapakSiNaH, bakavizeSo'yam // balAkA visakaNThiko / 1 balena zaktyA dUramUrdhvamakati blaakaa| 'aka aga kuTilAyAM gatau (dhvA.pa.se.), ac| 'vala balla saMvaraNa' (bhvA.A.se.), 'balAkAdayazca' (uNA - 454) ityAkani vA AviSTaliGgatvAt puMsi striyAM ca balAkA / 20 2 visaM mRNAlamitra kaNTho'syAM visakaNThikA / jAtilakSaNaM hI bAdhitvA TApU, ajAditvAd vA tataH svArthe kani 'pratyayasthAt 7 13 144 // itItvam / 'visakaNTikA "[] ityanye / bakerukA'pi / dve bakapatnyAH 11 44 1 3 bhRGgaH kaliGgo dhUmyATa 1 bibharti kalAM bhRGgaH / 'bhRJo gan nuk 'ca' ( uNA - 122 ) iti gannukau / 2 ke mUrdhni liGgaM cUDArUpaM cihnamasya kaliGgaH / kalilaM gahanaM gacchatIti pRSodarAdirvA / kaliM kalahaM gacchatIti vA / sa hi gacchatAM kezAn luJcati / 3 dhUmyA dhUmasamUhaH / 'pAzAdibhyo yaH ' 30 4 / 2 / 49 // / tAmaTati dhUmyATaH / 'karmaNyaN '3 / 2 / 1 // / [ tiryakkANDa:-4, khacarapaJcendriyAH " dhUmyA syAd dhUmasaMhatiH "[ halAyudhakoza: 1 // 66 // ] iti halAyudhaH / trINi dhUmyATasya // kastu kamanacchadaH // 1333 / / lohapRSTho dIrghapAdaH karkaTaH skandhamallakaH / 1 kaGkate gacchati kaGkaH | kavikItyAdinA gatyarthaH, 'kaki laulye ' (bhvA.A.se.) vA, pacAdyac / 2 kamanaH kAntazchado'sya kamanacchadaH // 1333 // 3 dRDhatvAd lohavarNatvAd vA lohapRSThamiva pRSThamasya lohapRSThaH / 4 dIrghau pAdAvasya dIrghapAdaH / 5 karkati karkaTaH / karki" sautre, 'zakAdibhyo 'Tan' (uNA-521) / 40 6 skandhena mallaH samarthaH skandhamallaH / svArthe kani skandhamallakaH / SaT kaGkapakSiNaH // 11 cillaH zakunirAtApI 14 15 17 1 cillati vAtena zithilIbhavati cillaH / 'cilla zaithilye hAvakaraNe ca' (bhvA.pa.se.), 'igupadha- ' 3 / 1 / 135 // iti kaiH / 2 zaknoti zakuniH / pakSinAmasu (abhi. zrI- 1316) / 3 Atapati AtApI / grahAditvANiniH / mizrAstu " AtAyate saMtanoti pAlayati vA pakSaprasAraNenA''tmAnamiti / tAyU santApanapAlanayo: '(bhvA.A.se.) Avazyake NinirAtAyI [ pada 50 candrikA, bhA-2, siMhAdivarga:, zro-236 ] iti paThanti svamate / " trayaH puMsi [] iti halAyudhaTIkA tu cillaH, strIbhro: (1) cillA, AtApiridanto'pi striyAM auSi AtApI, zakunikA ca cillI ca sarve'pi strIliGgAH " [] ityanye / cIlhanAmAni trINi // zyenaH pattrI zazAdanaH // 1334 / / 19 1 zyAyate pakSighAtAyA'tyarthaM gacchati zyenaH / 'zyaiD gatau ' (bhvA.A.a.), 'zyAstyAta (ha) vibhya inac' 1. svAmimate'yaM pAThaH, 'vala valla saMvaraNe' iti maitreyaH, 'vala valla saJcaraNe ca' iti sAyaNaH // 2. ' hakaH' iti 1.4.5 // 3 maitreyasammato'yaM dhAtupAThaH 4. dra. svopajJaTIkA4 / 1333 // pR. 298 // 5 'viza-' iti1.3 // 6. tulanIyo'marakoSaH 2 15 125 // 7 'sya' iti3.4.5 // 8 ' - kaNThA' iti1. 2.3 // 9 'viza-' iti3 // 10. 'bhRJaH kinnuT ca' ityuNAdigaNasUtram // 11. - iti1.3 / / 12. 'kiM-' iti1, 'rka:' iti3 // 13. ito'gre 3pratau 'dhAtuH' iti dRzyate // 14. 'cilla zaithilye' iti svAmI, 'cilla zaithilye bhAvakaraNe ca' maitreyasAyaNau // 15. igupadhatvAbhAvAdidaM vicAraNIyam atha ca pacAdyac // 16. ito'gre 1pratau 'vA' iti dRzyate // 17. 'ni' iti // 18. yAM' iti // 19. 'zA-' iti3 // Page #654 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1333-1336 ] vyutpattiratnAkarakalitA ( uNA - 204 ) 1 2 pattraM pakSastadyogAt patnI / prazaMsA - kIrastu zuko raktatuNDaH phalAdanaH // 1335 // yAminiH / patnI sAmAnyo'pi vizeSe vartate / yacchAzvataH - " zyenAkhyo vihagaH pattrI pattriNau zarapakSiNau "[ zAzvatakozaH, zro- 223 | iti / 3 zazamatti zazAdanaH / 'ada bhakSaNe ' ( a.pa.a.), nandyAditvAllyuH / kartari lyuT ( kRtyalyuTa ) - '3 / 3 / 113 // iti kartari lyuD vA / sIMcANAnAmAni trINi // 1334 // dAkSAyyo dUraheg gRdhraH 1 dakSataM vizeSeNa vardhate, zIghro bhavati dAkSA10 yyaH / 'dakSa [vRddhau] zIghrArthe ca ' (bhvA.A.se.), 'zrudakSispRhigRhi - '(uNA - 376 ) ityAyyaH, 'prajJAdibhyazca 5 14 / 38 // ityaN / 2 dUrAt pazyati dUradRk / dRzeH kvip / 3 gardhate (gRdhyati) abhikAGkSati mAMsAdikamiti gRdhraH / 'gRdhu abhikAGkSAyAm' (di.pa.se.), 'susUdhAJ (dhA) gRdhibhyaH kran ' ( uNA - 182 ) / 'sphAyitaJci- ' (uNA - 170 ) ityAdinA rak''[ ]ityanye / " gRdhraH sudRSTiH zakunI vakracaJcazca dUradRk"[ ] iti madanapAlaH / trINi gRdhrasya / zeSazcAtra 44 " gRdhre tu puruSavyAghraH kAmAyuH kUNitekSaNaH / 20 sudarzanaH zakunyAjau " [zeSanAmamAlA4 / 195 // ] // athotkrozo matsyanAzanaH / kuraira: 1 utkrozati uccamuccairvA krozati utkrozaH / 'kruza AhvAne' (bhvA.pa.se.), pacAdyac / 2 matsyAn nAzayati matsyanAzana: / NazerNijantAnnandyAditvAllyuH / 3 'kura' iti zabdaM rAti kurara: / 'rA dAne ' ( a.pa.a.), 'Ato'nupasarge kaH '3 / 2 / 3 / / yadvA kurati karuNadhvaninA dhairyaM chinatti kurara: / 'kura chedane ' ( tu.pa.se.), bAhulakAdarak / striyAM kurarI / "utkrozaH kuraro mataH "[halA30 yudhakozaH 2 / 249 // ] iti halAyudhaH / trINi utkrozasya // 613 1 kIti zabdamIrayati kIraH / 'Ira preraNe' ( cu. u.se.), 'igupadha- '3 / 1 / 135 // iti kaH / yadvo kIti zabda rAyati kIraH / rai zabde ' ( bhvA. pa. a.), 'supi sthaH ' 3 / 214 // ityatra supIti yogavibhAgAt kaH / 2 zokati gacchati zukaH / zuka gatau ' ( bhvA.pa.se.), 'igupdh3|1|135 // iti kaH / zobhata iti zuko vA / 'zubha dIpta' (bhvA.A.se.), 'zukavalkolkA: ' (uNA - 322) iti kakpratye'ntyalope coNAdau zuka iti nipAtanAt / mAdhavastu zukazabdaM 'zubha dIptau ' (bhvA.A.se.) ityasyaiva nipAtaM 40 manyate, tathAhi - " yadi 'zuka gatau ' ( bhvA.pa.se.) ityayaM dhAturArSastadA zuke ragvidhAnenA'pi zukazabdasiddhe' 'RjrendrA - ' ( uNA - 186) AdisUtre zucernipAtamanamarthakaM syAdityasya dhAtoH pATho'nArSa itIva pratIyate "["] ityAha / 3 raktaM tuNDaM caJcarasya raktatuNDaH / 4 phalAnyatti phalAdanaH / nandyAditvAllyuH / medhAvyapi / catvAri zukasya / zeSazcAtra-"zuke tu priyadarzanaH, zrImAn medhAtithirvAgmI" [zeSanAmamAlA4 / 195-196 // ] // 1335 // 10 zArikA tu pItapAdA gorATI gokirATikA / 1 zRNAti phalaM zArikA / ' hiMsAyAm ' (kryA. 50 pa.se.), Nvul, TAp, 'pratyayasthAt- '7 / 3 / 44 // itItvam / pItau pAdAvasyAH pItapAdA / 3 gAM raTati gorATI / 'raTa zabde' (bhvA.pa.se.), 'karmaNyaN '3 / 2 / 1 // , gaurAditvAd GIS / 4 gAM kirati gokirATI / pRSodarAdiH, tataH svArthe kani, 'ke'NaH 7 / 4 / 13 // iti hrasvatvam, [gokirATikA ] / catvAri zArikAyAH / 'sAroM "' iti bhASA // syAccarmacaTakAyAM tu jartukA'jinapatrikA , // 1336 // 1 carmamayI caTakA carmacaTakA, nirlomatvAt, tatra / 2 Azraye dRDhaISAt kRSNapiGgalatvAcca jatviveti 60 1. 'te' iti // 2. dra. padacandrikA, bhA-2, siMhAdivarga:, zro- 236, 'kuru-' iti4.5 // 5. ito'gre 1.3.4.5 pratiSu 'rai zabde' iti dRzyate // '-vaM' iti1 // 9 ' -prasiddhe' iti3 / / 10. 'taki kRcchrajIvane' (bhvAdi:, dhAtusaM - 86 ) ityatra sAyaNena - " asyAnantaraM maitreyaH zuka gatAviti paThitvA 'zokati zukaH zukra' ityudAjahAra, asmin hi sati zukavalkolkA:' iti zubheH kani bhalope zukazabdanipAtanamanarthakaM syAt, igupadhalakSaNena kapratyayenaiva siddhatvAt / tathA zuke ragvidhAnenA'pi zukrazabdasiddhe 'Rjendra' ityAdau zucernipAtanamanarthakaM syAdityasya pATho'nArSa iva pratIyate" ityukam pR81 // 11. medhAvirvA-' iti4.5 // 12. ' sya' iti1.4.5 // 13. 'TI' iti4 // 14 ' - rau' iti4 // pR.305 // 3 ' AhvAne rodane ca' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 4. 6 ito'gre 3pratau 'vA' iti dRzyate // 7 'nta-' iti3 // 8. For Private Personal Use Only Page #655 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 614 jatukA / 'ive pratikRtau 5 / 3 / 96 // iti kaH / " rAmavai (rAmaThe) jatukaM carmapattrAjatukRto: striyAm "[]iti cavargatRtIyAdau rabhasAccavargatRtIyAdiH / jatUkA dIrghamadhyA'pi / "nizAzazvadvyApisthitaghanajatUkApaTalakam" [] iti pUrvakaviprayogAt / 3 ajinaM pattraM pakSo'syA'sti ajinapatrikA / trINi camaceDati khyAtAyAH // 1336 // valgulikA mukheviSTA paroSNI tailapAyikA 1 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1 valgu lAti valgulI ke valgulikA / 2 mukhena viSTA asya mukhaviSTA / 3 paraH zatruruSNaH 10 sparzo'syAstato vidravAt paroSNI / 'jAte:- '4 / 1 / 63 // iti GIS / 4 tailaM pibati tailapAyikA / 'pA pAne' (bhvA.pa.a.), Nvul / 'Ato yuk- '7 / 3 / 23 // | saMjJAzabdAnAM yathAkathaJcid vyutpattiH kAryA // "tanukramistvindragopaH paroSNI tailapAyikA / tailAbhyakta (-ktA) khalAdhArA hIrA pippalikA striyAm // 1 // " ['] iti rabhasaH / [ nizATanyapi ] / vAgurliMnAmAni catvAri / karkareTuH kareTuH syAt karaiTuH karkaTukaH / 1337 / 1 karkazaM reTati, mRgayvAditvAt kuH, nipAtanAcchalopaH karkareTuH / 'karka' iti zabdaM reTatIti vA 1 'reTe 20 ( reTTa) paribhASaNe' (bhvA.u.se.), ac, 'apaSTvAdayazca' (kAtantroNA - 1 | 16 // ) iti nipAtanAt karkareTuH / 2 ke vAyau jale vA reTati vA / kutsitaM reTatIti vA / nipAtanAt koH kAdezaH [ kareTuH ] / 3 pUrvavat kuH kareTuH, karaduH / 4 karkati karkarAH / 'kevayubhuraNu-' (haimoNA - 746 ) iti nipAtyate, [svArthe kani karkarATukaH ] / "kareTuH karkareTuH syAt karaTuH karkarATukaH" [" ]iti rabhasAt dvayaM catuSkam (ruupctusskm)| "dvicatuH SaTpadoragAH " [ liGgAdi 470 ] iti dvipadatvAdeSAM strIpuMstvam / karevAnAmAni catvAri // 1337 // ATirAtiH zarAriH syAt [ tiryakkANDaH -4, khacarapaJcendriyAH 1 A samantAdaTati ATiH / aTa gatau ' (bhvA. 30 pa.se.), 'in' (uNA - 557 ) itIn / TavargatRtIyAntazcAyamADiriti, jalAdaDarti ucchavyutpattiH / aDa udyame' (bhvA.pa.se.), 'akSyaDibhyAmiN' ( ) itIN / 2 atatIti AtiH / 'ata sAtatyagamane ' (bhvA.pa.se.), 'pAdAccAtyajibhyAm'(haimoNA - 620 ) iti NidiH / 3 zaraM nArAcamiyarti zarAriH / 'R gatau' (bhvA.pa.a.), 'aca i: ' (uNA-578) / zRNAterbAhulakAdArirvA zarAriH / zarAtirapi / zaramatati / 'ata sAtatyagamane ' (bhvA.pa.se.), 'iJajAdibhyaH (iNajAdibhyaH ) ' (vA - 3 | 3 | 108 // ) itIrje (itIN) / pakSe kapiri (kapili) kAditvAllatve zarAli - 40 rapi / ete zabdAH strIliGgAH / " ADi: zarAlirvarATI(varaTI) gandholI vAnariH kapI "[" ]iti strIliGgakANDe ratnakoSAt / " trayaH zabdA AviSTaliGgAH "["] iti madhumAdhavI / " GISi ATI AtI zarArI "[ ] iti halAyudhaTIkA / ADinAmAni trINi // - sama / 9 kRkeNa kaNThenA'ti zabdAyate kRkaNaH / 'aNa zabda ' (bhvA.pa.se.), ac zakandhvAditvAt pararUpatvam / 'kR' iti kaNati vA / 'kaNa zabde ' (bhvA.pa.se.), ac / kRkaM nayatIti vA / 2 'kra' irti zabdaM karoti krakaraH / 50 pacAdyac / dve krakarasya // bhAse zakuntaH 1 bhAsate bhAsaH 1 ' bhAsR dIptau ' (bhvA.A.se.), ac, tatra / 2 zakuntaH sAmAnyo'pi vizeSe vartate / yadAha pathyApathyakAra: "bhAsaH zakunto bhAsantaH zikhAvAn goSTakurkuTeH / gRdhrAkAro bhasmavarNo vijJeyo goSTagocaraH // 1 // " [ ] iti / " zakunto bhAsa ucyate "[ halAyudhakozaH 1. dra TIkAsarvasvam, bhA-2, 25 26 // pR. 241 // 2. dra padacandrikA, bhA-2, siMhAdivarga:, zro- 241, pR.310 // rAmAzramI 25 // 26 // pR.252 // 3 'ajja-' iti4 // 4 'sti' iti 1.2.3 pratiSu nAsti // 5 'camA-' iti1.2 // 6 'Da' iti3 // 7 - linikA' iti5 // 'likA-' iti3 // 9 'raTa reTa' iti // 10. dra. padacandrikA bhA-2, siMhAdivargaH, zro- 234, pR. 301 // rAmAzramI2 / 5 / 19 // pR.248 // 11. ' - Tati' iti // 12. ' - cchati' iti4.5 // 13. 'ajyatibhyAM ca ' ( uNA - 570 ) iti pANinIyasammatoNAdigaNasUtram // 14. ' - n' iti3 // 15 dra. padacadrikA, bhA-2, siMhAdivargaH, zrI - 240, pR. 309 // 16. rAmAzramI 25/25 // pR. 252 // 17 'zarArAtiH ' iti3 // 18. 'catvAri' iti3 // 19 tulanIyo'marakoSaH 2 / 5 / 19 // 20. aNetyAdidaNDAtmako'yaM dhAtuH // 29. ito'gre 4.5 pratyoH 'vA' iti dRzyate // 22. ' - So' iti3 // 23. 'kukkuTa : ' iti1.2 // Page #656 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1337-1340 ] 2 / 247 // ] iti halAyudhaH / " dvau samau " [ ] iti taTTIkA / bhASo mUrdhanyAnto'pi tatraiva / dve bhAsasya // koyaSToM zikharI jalakukkubhaH // 1338 // vyutpattiratnAkarakalitA 1 kavate zabdAyate koyaSTi: / 'kuG zabde' (bhvA.A.a.), 'koryaSAdiH ' (haimoNA- 648 ) iti tiH, taM jalamAlambanatvAda yaSTirivA'syeti vA / pUrvapadAkArasya nairukta okAraH, tatra / harizabdavad rUpANi / " karNATIsuratasvarAnukaraNaiH koyaSTikaH kUjati "[ ] iti halAyudhakAvyam / "koyaSTikaH zikharI, 'meNTa' iti gauDadeze 10 prasiddhaH " [ ] iti taTTIkA ca / 2 zikharaM cUDA'styasya zikharI / ata iniThanau 5 2 1115 // itIni / 3 kokate kuk / 'kuka AdAne ' (bhvA.A.se.), kvibantaH / kuk kubhnAti ( skubhnAti) kukkubhaH / skubhiH sautraH, 'igupdh-'3|1|135|| iti kaH / kugityavyaktAnukaraNam, tat kauti / 'iNaH kit' (uNA - 433) iti bAhulakAt kauterapi, bhani kutve ca kukkubhaH / jalacArI kukubho jalakukkubhaH / " kukkubho vanakukkuTa: "[ ] iti mizrAH / " atra kukkubhazabdaH kumbhakArakukkuTaparyAya: "[ ] ityanye / kosITA - nAmAni trINi // 1338 // 20 pAropataH kalaravaH kapoto raktalocanaH / 1 pAryate karma kartumaneneti / ghaJi pAro balam / pAreNa balenA''patati pArApataH / 'patlR patane'(bhvA. pa.se.), pacAdyac / japAditvAd vatve pArAvato'pi / 2 kalo madhuro ravo dhvanirasya kalaravaH / 3 kasya mayUrasya citravarNatvAt pota iva kapotaH / "kasya vAyo: pota ityAgamaH ' [ ama kSIra. 2 / 5 // 15 // ] iti tu svAmI / 'pArApataH kapotaH syAt kapoto vihagAntare "[ ] iti vizvaH / 4 rakte locane'sya raktalocanaH / " pArApato 44 615 ] iti kSIra gRhakapotaH kapota AraNyaH ''[ama.kSIra. svAmI iti satyapi bhede'marAnugatamabhedaM manyanta AcAryAH / 30 catvAri pArApatasya // jyotsnApriye calecaJca-cakora - viSasUcakAH For Private // 1339 // 1 jyotsnA priyA asya jyotsnApriyaH, tatra / 2 calA caJcarasya calacaJcaH | 3 cakati (cakate ) candrAmRtapatvAd viSaM pratihanti cakora: / 'caka tRptau pratIghAte ca ' (bhvA.A.se.), 'cakikaThibhyAmorac' (uNA-64) / cakate jyotsnayA 'tRpyati vA / atra jyotsnAzabdazcandrAtapaparyAyaH / 4 viSaM sUcayati viSasUcakaH / 'sUca paizunye' (cu.u.se.), Nvul / "cakorasya virajyete nayane viSadarzanAt "["] ityukteH / catvAri cakorasya // 1339 // jIvaMjIvastu gundrolo viSadarzanamRtyukaH / 1 jIvena sahacareNa saha jIvati jIvaMjIvaH / 'jIva prANadhAraNe' (bhvA.pa.se.), bAhulakAt khac khittvAd mum / taddarzanena vighnanAzAd (viSanAzAd) jIvaM prANinaM jIvayata iti karmaNyaNi vA, 'tatpuruSe kRti - '6 // 3 // 14 // iti dvitIyAyA aluk / "jIvaMjIvo jIvajIvaH "["]iti niranusvAramadhyo'pi zubhAGke / 2 gundrAmalati gundrAlaH / 'alaJ bhUSaNAdau~'(bhvA.pa.se.), ac / 3 viSadarzanena mRtyurasya N viSadarzanamRtyukaH, aSTAkSaram / "viSasandarzana- 50 glAnirjIvaJjIvakaH " [ ] ityapIti pathyApathyakAraH / " sa ca 24 mayUrapramANacitrapakSo dvandvacaraH svanAmnA khyAto dakSiNApathAdau jAyate "[ ] iti mizrAH / jIvakunAmAni trINi // 20 vyAghraTastu bharadvAjaH 1. 'meTA' iti1.3 // 2. jArI' iti5 // 3. 'taH' iti3, 'DaH' iti4 // 4 ito'gre 4.5 pratyoH 'tu' iti dRzyate // 5 ' - Jiti' iti // 6 'pa' iti2 // 7 'iva' iti TIkAyAM nAsti // 8 vizvalocanavizvaprakAzakozayostu "pArAvataH kalarave zaile markaTatinduke" iti dRzyate krameNa tAntavarga:, zro- 223, zro- 217, pR. 156, pR. 74 // 9. ama. kSIrasvAmikRtaTIkAyAm- "kena pavate / kasya vAyoH potaH ityAgamaH / AraNDo'yam / Adyastu gRhakapotaH / ayaM tvabhedaM manyate / " ' candrAta - ' iti4.5 // 13. 15 4pratau nAsti // 18. iti dRzyate, 25115 // pR. 127 // 10. 'tRpa-' iti3 / 14 cI ' iti1. 2 / - N' iti4 // 19. dra TIkAsarvasvam, bhA-2, 25135 // pR. 248 // atra mImAMsakamahodayakRtaTIppaNI draSTavyA, kSIrataraGgiNI, pR.81 // 22. 11. 'prati-' iti4 // 12. 'kaThicakibhyAmoran' ityuNAdigaNasUtram // 16.dra. svopajJaTIkAH / 1339 // pR. 299 // 17 - n' iti4 // 20. dra. padacandrikA, bhA-2, siMhAdivarga:, zro- 250, pR. 322 // 'viSamRtyudarza' iti // 23. 'ne' iti // 24 'dvandve' iti4.5 // ' 21. 17 1 vyAjighrannaTati vyAghrATaH / aci, pRSodarAdiH / Personal Use Only 40 Page #657 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 616 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, khacarapaJcendriyA: vyAghramaTati karmaNyaNi vA / vyAghra ivA'TatIti, pacAdyaci (bhvA.u.a.), baahulkaadiitnn| 2 mRdamaGkasyati mRdaGkuraH / vA / 2 bharantaH pUrayanto vAjAH pakSA asya bharadvAjaH / pacAdyac / dve hArItasya // "bhAradvAja iti dIrghAdirapi''[] iti halAyudhaTIkA / kAraNDavasta marulaH "bhAradvAjaH krakarATo vyAghrATo hikkaTaH paraH paraTuvA''[] 1 karaNDe bhavaM kAraNDaM jalam, tatra vAti gacchati iti madanapAlaH / "caattukairaakhyH''[am.kssiir.2|5|16||] kaarnnddvH| 'vA gatigandhanayoH '(a.pa.a.), 'Ato'nupaiti kSIrasvAmI / paraTuvAnAmnI dve // sarge kH'3|2|3 / / AramaNamAraNDaH, AramateH 'amantAH ' plavastu gAtrasaMplavaH // 1340 // (unnaa-111)| ke jale AraNDa: kAraNTa iti, 'kartRkaraNe kRtA bhulm'2|1||32|| iti samAsaH / so'syA'stIti, plavate plavaH / 'pluG gatau'(bhvA.A.a.), 'anyebhyo'pi dRshyte'(vaa-5|2|109||)iti vapratyaye vA / ac / 2 gAtreNa saMplavate gAtrasaMplavaH / ac / dve / 2 marUM lAta marulaH / 'lA dAne'(a.pa.a.), 'Ato- 40 10 plavasya / plavazabdo hyanekArtheSu kAraNDajalakAkayoH 'nupasarge kH'3|2|3|| / dve kAraNDavasya / paryAya uktaH, iha tu "madgustu jalavAyasaH ''[abhi-, zUo-1323]iti prAguktaH, "kAraNDavastu marulaH''[abhi-, sugRhazcaJcusUcikaH // 1341 // yo-1341] iti kAraNDavaM tvagre granthakRdeva vyAkhyAsya 1 zobhanaM gRhamasya sugRhH| 2 caJcureva sUcirasya tIti, tAbhyAmanyaH kazcit pakSivizeSo'sau / yadamaraH- noDavAne caJcusUcikaH / "sugRhaH pItamastakaH"[] iti "teSAM vizeSA hArIto madguH kAraNDavaH plavaH / pathyApathyakAraH / sugharInAmnI dve // 1341 // tittiriH kukkuTo lAvo jIvaMjIvazcakorakaH // 1 // kumbhakArakukkuTastu kukkubhaH kuhakasvanaH / (koyaSTiSTiTTibhaH koka: krakaro vrtikaadyH|)" [amrkossH2|5|34-35||] iti // 1340 // 1 'kumbha' iti zabdaM karoti kumbhakAraH, sa kukkuTa iva kumbhakArakukkuTaH, saptAkSaram / 2 kugityavyaktAnutittiristu kharakoNaH karaNam , tat kauti kukkubhaH / 'iNa: kit'(uNA-433)iti 1 taratyambhasi tittiriH, tRtiiysvrtryH| 'uNA-' bAhulakAt kauterapi bhaki kutvam / kakuzabdena bhAtIti 50 dayo bahulam '3|3|1||iti 'tarate: sanvat tuk cA'bhyA- vA / 3 'kuhaka' iti svano'sya kuhakasvanaH / ssy'(s.k.2|1|158||)itiin, dvirvacanamabhyAsasya ca "nIlacchavi: kRSNagallaH syAd grAmacaTakAkRtiH / tuk , 'Rta iddhato: '7 / 1 / 100 // itIttvam, raparatvaM ca / kukkubhaH kukkuTArava: sthalajo raktacarmakaH ||1||"[]iti tittiro'danto'pi / "kapoto(kapota)lAvatittirAH"["] kukkubhalakSaNAni pathyApathye / kUkaDakuMbhAranAmAni trINi // iti vAcaspatiH / 2 kharaM koNati zabdAyate kharakoNaH / pakSiNA yena gadyante pakSiNo'nye sa dIpakaH 'kuNa zabda '(tu.pa.se.), ac / tItaranAmnI dve // // 1342 // hArItastu mRdaGkaraH / 1 dIpyate kopAgninA dIpakaH / 'dIpI dIptau' 1 hAri manoharamitaM gamanamasya hArItaH / hari- (di.A.se.), Nvul / ekaM zyenasIJcAnakAdeH // 1342 // dvarNayogAd jyotsnAdyaNi, 'anyessaampi-'6|3|137 // iti chekA gRhyAzca te gehAsaktA ye mRgapakSiNaH / 30 dIrghatve hArIta iti vA / harati jIvAniti / 'haJ haraNe' 1 chyanti vaimanasyaM chekAH / 'cho chedane'(di. 60 1. '-roTo' iti1|| 2. 'hika-' iti1, 'ka-' iti3 // 3. 'cATa-' iti1.2|| 4. ama.kSIrasvAmikRtaTIkAyAm-"cATakerAkhyaH" iti dRzyate, pR.127 // 5. '-j' iti3 // 6. '-gra-' iti2|| 7. koSThAntargatapAThaH kSIrasvAmisammataH // padacandrikA-rAmAzramIkAramate-"koryASTakaSTiTTibhako vartako vartikAdayaH" iti / / 8. 'bAhulakam' iti4.5|| 9. 'kA-' iti3|| 10. dra. padacandrikA, bhA-2, siMhAdivargaH, zo-250, pR.321 // , rAmAzramI 25 // 35 // , pR.256 // 11. 'zabdopakaraNayoH' iti kssiirtrngginnyaadyH|| 12. '-harati' iti1|| 13. '-tIti' iti1|| 14. 'nIDA-' iti3.4.5 // 15. 'sU-' iti1.2|| 16. '-kiH' iti4|| 17. 'svaro-' iti5 // 18. '-rAvaH' iti1.4.5 // 19. '-kU-' iti2.5 // Jain Education Intemational Page #658 -------------------------------------------------------------------------- ________________ matta 1340-1345] vyutpattiratnAkarakalitA 617 pa.a.), 'alIkAlayazca'(uNA-465)iti Ikannanto nipAta- 'padAsvairibAhyApakSeSu(-pakSyeSu) c'3|1119|| iti kyap / nAt / "chekastrim vidagdheSu gRhAsaktamRgANDaje"[ ] iti krIDArthaM poSaNAdinA ye mRgapakSiNo gRhAsaktA gRhamAzritAste 30 cavargAdau rabhasaH / 2 gRhyante'svatantrIkriyanta iti gRhyaaH| chekA gRhyAzca procyanta ityarthaH // // uktAH khacarapaJcendriyAH // // jalacarapaJcendriyAH // atha jalacarAnAha 'visAriNaH' iti nirdezAdaNa, tatsanniyogena NiniH / "grahA'NDajaH ditvANiniH"["] ityAtreyaH / rAmazabdavad rUpANi / 6 aNDAjjAtaH annddjH| ("janI prAdurbhAve') (di.A.se.), // 1343 // saGghacArI sthirajihva AtmAzI svakulakSayaH / / 'pnycmyaamjaatau'3|2|98 // iti DaH / // 1343 // 7 saGghana carati sacArI / grahAditvANiniH / 8 sthirA jihvA visAraH zakalI zalkI zaMvaro'nimiSastimiH asya sthirajihvaH, kaNTakajihvatvAt / 9 AtmA iva // 1344 // AtmA matsyajAtistAmaznAti AtmAzI / 'aza bhojane' 40 1 mAdyati jalena matsyaH / 'madI harSe (di. (tryA.pa.se.), NinnantaH / 10 svakulasya kSayo'smAt pa.se.), 'Rtanyalli -'(uNA-442) iti syan / mtso'pi| svakulakSayaH / 11 vizeSeNa sarati visaarH| 'sR gatau' striyAM 'gavayahayamakayaM- '(vaa-4|1|63||)ityaadinaa GISi, (bhvA.pa.a.), sarteH 'vyaadhimtsyblessu-'(vaa-3|3|17|) 'sUryatiSya- '6 / 4 / 149 // ityAdau 'matsyasya DyAmeva' iti ghaJ / 12 zakalaM valkalam , tadyogAt zakalI / (vaa-6|4|149 / / iti yalope matsI / 2 mIyate hiMsyate 'ata initthnau'5|2|115 // itIniH / mtsytvaavishessaadshmiinH| 'mIG hiMsAyAm'(di.A.a.), napratyayaH / 3 pRthu kalinyapi matsye / "zakalaM valkale'rdhe ca"[ ] iti roma asya pRthuromA, nakArAntaH / romazabdenA'tra pakSaH, tAlavyAdAvajayakoSAt tAlavyAdirayam / 13 zalkamamukhapradeze pRthUni mahAnti romANyasyeti [vA] pRthuromA / syA'sti zalkI / 'ata initthnau'5|2|115 // itIniH / "matsyatvAvizeSAdalomake'pi vRttirasya''[] iti kaliGgaH / 14 zaM vRNoti zaMvaraH / 'vRJ varaNe'(svA.u.se.), "pRthu roma valkalamasya"[]iti sarvadharaH / 4 jhaSyate ac / 15 na nimiSato locane'sya animiSaH / 16 50 jhssH| 'jhaSa zapa sirSa jiSa saSa ruSa hiMsArthA: '(bhvA. timyati sthale timiH / "tima STima STIma ArdIbhAve (di. pa.se.)iti jhaSerhimArthAd gatyarthAd vA, 'puMsi saMjJAyAm-' pa.se.), 'igupadhAcca'(uNA-559)itInpratyayaH / sAmAnyena 3 / 3 / 118 // iti ghH| "pANinipratyAhAra iva mahAprANa- SoDaza matsyasya / zeSazcAtra-"matsye tu jalapippikaH, mUko samAzrRiSTo jhaSAliGgitazca samudraH''[ ] ityAzcaryamaJjarI, ato jalAzaya: shevH''[shessnaammaalaa4|196||] // 1344 // mUrdhanyAntaH / 5 vividhaM sarati visArI / 'sa gatau'(bhvA. atha matsyavizeSAnAhapa.a.), grahAditvANiniH / visAryeva vaisaarinnH| 'visA sahasradaMSTre vAdAlaH riNo mtsye'(5|4|16||, haimsuu-7|359||)iti svArthe'N , 'inaNyanapatye '6 / 4 / 164 // iti prakRtibhAvaH, asmAdeva 1 sahasraM baDhyo daMSTraya asya sahasradaMSTraH, tatra / 20 1. dra. padacandrikA, bhA-2, siMhAdivargaH, zrI-258, pR.331 // , raamaashrmii2|5|43 // , pR.260|| 2. 'te' iti3 // 3 'yopadhapratiSedhe hayagavayamukayamanuSyamatsyAnAmapratiSedhaH' iti vArtikam // 4. 'ityAdinA' iti1 // 5. 'phenamInau'(uNA-283)ityuNAdigaNasUtreNa // 6. dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zUI 244, pR.291-292|| 7. 'jhaSate' iti 5 // 8. 1.2.3.5pratiSu nAsti // 9. 'kaSa ziSa jaSa jhaSa zaSa vaSa maSa ('muSaH' ityadhika: svAmimate) ruSa riSa hiMsAH ' iti svAmimaitreyo, 'kaSa khaSa ziSa jaSa jhaSa zaSa vaSa maSa ruSa riSa hiMsAH ' iti sAyaNaH // 10. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 110 / 16 // , pR.186-187|| 11. ---ge' iti 1 // 12. dra. mA.dhAtuvRttiH, bhvAdiH, dhAtusaM-656, pR.256257|| 13. koSThAnnagatapAThaH 1.2.3pratiSu nAsti // 14. dra. raamaashrmii1|10|17||, pR.127|| 15. '-te' iti4|| 16. '-SalocanaH' iti1.4.5 // 17 maitreyasammato'yaM pAThaH // 18. 'igupadhAt kit' ityuNAdigaNasUtram // 19. '-ppakaH' iti3, zeSanAmamAlAsvopajJaTIkayozca // Jain Education Intemational Page #659 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 20 618 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [ tiryakkANDaH 4, jalacarapaJcendriyAH 2 vadati vAdAlaH / 'vada vyaktAyAM vAci' (bhvA.pa.se.), secane ' (bhvA.pa.se.), 'kne zilpisaMjJayo: ' (uNA - 190 ) iti 30 kAlanpratyayaH / " sahadaMSTrastu mahApInazca mahAzirA: pAThIna- kvun / 2 zakulasyA'rbhakaH zakulArbhakaH / " zakulo'tra bhedaH ''[ ] iti pathyApathye lakSaNam / "sahasradaMSTraH pAThInaH matsyamAtre [ ama. kSIra. 1 19 117 // ] iti kSIrasvAmI / tato [ amarakoSaH 1 | 10 | 18 || ] ityamaraH / " sahasradaMSTro vAdAlo matsyabAlakastannAmaikam // 1345 / / nAma matsyaH, pAThInazcitravalliMH, bahucA pAThayatIti ulUpI zizuke bhaikSyatvena paThyate vA etau sAdRzyAt paryAyI [ ama. zIra. 1 29 / 18 / / ] iti kSIrasvAmI he sahasradaMSTramInasya / zeSacAtra- " sahakhadaMSTrastvetana: jalavAlo badAla: "[zeSanAmamAlA4 / 196-197 // ] // 11 pAThIne citravallikaH / I 1 pATha pRSThi namayatIti pAThInaH nameH anyebhyo'pi dRzyate '3 12 101 // iti DaH, 'anyeSAmapi-' 6 // 3 // 137 // iti dIrghaH, tatra / 2 citrA vallayo'sya citravalliH, tataH svArthe ke citravallikaH / "rUpyavaNa daro dIrghaH kRSNavarNo mahAzirAH / pAThIno matsyabhedaH syAdekakaNTakamaJjariH // 1 // [ ] iti pathyApathye lakSaNam / dve pAThInasya / "mRdupAThakaH " [zeSanAmamAlA4 1197 / ] iti zaiSikam // zakule syAt kalaMka: 1 zaknoti vegena gantuM zakulaH / zaklR zaktau' (svA.pa.a.), dveSerulac' ( uNA - 96 ) iti bAhulakAdulac, tatra / 2 kalayati kalaka: | 'kala saG - khyAne '(cu.u.se.), 'kRJAdibhyaH [saMjJAyAM] vun ' ( uNA713) / kalaM kAyati vA / 'kRSNamatsyastu zakulo bahukaNTakasaMyutaH / kaSAyavarNo raktAkSaH kathito matsyavaidibhiH // 1 // '[] iti 'kAsamatsyaH' iti pathyApathye / dve zakulamatsyasya // 14 1 atha gaDakaH, zakulArbhakaH // 1345 // 15 1 gaDati pucchAcchoTAt siJcati gaDakaH gaDakaH / 'gaDa 44 1 UrdhvaM lumpati Amyati ulUpI / 'luplu chedane'(tu.u.a.), utpUrvAdAvazyake NiniH, pRSodarAditvAd dalopadIrghau / 2 cAJcalyAt zizuriva zizukaH, tatra / "dve DuDu Alasya "[ ] iti somanandI paJjikA ca 1 kaliGgajAtarUpau tu -" "zizumArAkRtirmatsyabheda ulUpI" [] trikANDe'pi "ulUpI zizukaH smRtaH "[ ]iti pATha: sa ca zizumAra evocyate / ratnakopAdau "zizumAre ulUpI syAt "[ ] [ ityuktam ] [] ityAhatuH / 'zizu' iti khyAtasya matsyavizeSasya " [ ] iti kokkaTAdayaH / dve zizumAramatsyasahammatsyasya // 21 I 44 4 23 proSThIsaphara zvetakolake / 25 1 prakRSTa oSTho'syAH proSThI / 'oSThotvorvA' (vA - 6 / 2 / 94 / / ) iti pararUpatvam, 'nAsikAro (rau)STha 411 155 // ityAdinA GIp / prakarSeNoSati dahati vikAritvAt / uSikuSi- ' ( uNA 161 ) ityAdinA dhan guNaH, 'eDi pararUpam 6 11 194 // jAte:- 411 063 // 50 iti GIS proSThI 2 zayAnA sphurati pArzvena gacchati zapharI / pRSodarAdiH / " zoNitazapharIzayyAzakaTazilA " ["] ityUSmabhedAt tAlavyAdiH / [ saphara: ca] / puMstrIliGgAvetau / proSThIzapharAvatretaradvandvaH 1 3 zvetaH kola utsaGgo'sya cetakolaH / tataH svArthe ke zvetakolakaH, tatra / trINi matsyAH / 23. 27 nalamInazciliMcirma : 1 prAyeNa nalavane tiSThati nalamInaH / nalacArI mIna iti vA, zuSiratRNAntazcAritvAt naDAbho mona iti 1. 'tazca' iti4 // 2 ' lhiH' iti3 // 3. 'STrA-' iti5 // 4 'pATa-' iti ama. kSIra. TIkAyAm, pR64 // 5 ' bhakSa -' iti3.4 // 6. 'ThIM' iti4.5 // 7 'tatra' iti3 // 8 'kani' iti1 // 9 - dAH' iti3 // 10. 'zake-' iti3.5 // 11. 'saMstyAne' iti3.4.5, 'kala gatau saGkhyAne ca' iti svAmisAyaNau, 'kala saGkhyAne gatau ca' iti maitreyaH // 12. 'bA-' iti4.5 // 13. -vA-' iti // 14. 'gaNDa-' iti1, 'gaDu-' iti4 // 15. 'gaDDu-' iti4 // 16. 'Nvul' iti1 // 17 'bAla-' iti1.3 // 18. 'ullU-' iti3 // 19. 'ni' iti // 20. 'DaM-' iti3 // 21. trikANDazeSe na dRzyate // 22. 'ullU-' iti3 // 23. dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zro- 245 - 246, pR.293-249 // 24 ' ra ' iti mudritAbhidhAnacintAmaNinAmamAlAyAm 25. 'zayo-' iti2.3 // 26. 'kani' iti // 27 matsyA vizeSA ityarthaH // 28. tulanIyo'marakoSaH 1 / 10 118 // 11 40 Page #660 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 1345- 1348 ] (uNA 3 vA / 2 'cila 'vilasane'' (tu.pa.se.), 'cile ciduk' ) iti ima:, kit, idugAgamazca cilicimaH / 'ikAratrayavAnadantaH "[ ] iti paJjikAdayaH / tathA ca ratnamAlAyAm-"nalamInazcilicimo bRhanmIno'bdhijastimiH "[] ityadanto [ dRzyate "[ ] ityAhuH ] / sarvadharastu "lakSmaNA sArasI krauJcI nalamInazcilIcimi: "["] iti vopAlitadarzanAccaturikAravAn madhyadIrgha idanta iti manyate / "ubhayamapi bhavati "[]iti kaumudI / cilicImastridoSakRt "[ ] iti vaidyAH / dve nalamInasya // matsyarAjastu rohitaH // 1346 // vyutpattiratnAkarakalitA 'rAjAhaH sakhi - iti TilopaH / 1 matsyAnAM rAjA matsyarAjaH / bhyaSTac 5 14 191 // nastaddhite '6 14 1144 // 2 rohatIti rohita raktavarNatvAd vA rohiditi vyaanAnto'pi / kR (i) suruhiyuSibhya it (iti)' (uNA97) itIt / " raktodaro raktamukho rohito raktapuGgava " ] iti madanapAlaH / [ " raktodaro raktamukho raktAkSo raktapakSmabhaH / kRSNapakSaH sarvamatsya zreSTho rohitasaMjJakaH // 1 // " " rohI "[ ] iti pathyApathyakAraH / dve rohImatsyasya // 1346 // madgurastu rAjazRGgaH 2 1 majjati madguraH / Tumasjo zuddhI' (tu.pa.a.), 'madgurAdayazca' (uNA 41 ) iti kuracpratyaye nipAtyate / madgUn rAtIti vA / adanto rAmavat / 2 zRGgeNa rAjate rAjazRGgaH / rAjadantAditvAt paranipAtaH / ekaM madgurasya // zRGgI tu madgurapriyA / 13 1 madguramya priyA zRGgI ucyate / zRNAti zRGgI / 'zRNAterhasvazca'(uNA- 123) iti gan, hasvatvaM " kittvaM kuMDAgamaceti zRGgam / gaurAditvAd GIS madgurIparyAyo'yam / 619 14 " zRGgIti pradarzanArthaM 'madgurasya priyA [ amarakoSaH 1 / 10 / 25 / / ] ityuktam"["]iti kaliGgaH " yogyatayA madgura 30 [s] priyA' [ amarakoSaH 1 | 10 | 25 || ] ityuktam"[ ]iti paJjikA anye tvAhu:-" nanu madguro bhinnajAti, rAtrI bhinnajAtiH, tat kathaM priyAtvamasyAH ? sAdRzyAditi, tatra (tanna), anyatrA'pyevaM kalpAnapatteH / ucyate- 'madgurasI apriyA zRGgI' iti nAmatrayameva zRGgyA' iti etaccA'samyak, IdRk prayogAdarzanAt sAdRzyAcca, 'gaDukai: ( gaDakaH) zakulAbhaMka: "[ amarakoSaH 1 110 117 // ] iti prayogadarzanAnAda, 'bhAryA bhekasya bahvI (varSAbhvI) zRGgI syAt madurasya tu / zilI gAdu (gaNDu) padasyA'pi DuliH syAt kamaThasya tu // 1 // " ["] itthamamaramAlAdarzanAcca "[] // 44 kSudrANDamatsyajAtaM tu potAdhAnaM jalANukam / / 1347 / / 1 kSudrAzca aNDAnniHsRtAzca matsyAH kSudrANDamatsyAsteSAM jAtaH saGghAtaH kSudrANDamatsyajAtam / " kSudra matsyasaGghAtaH "["] ityeke potA AdhIyante'tra potAdhAnam / dhAjo'dhikaraNe lyuT / 2 jale'pati jalANukam / 'aNa gatau ' ( bhvA.pa.se.), 'kaNyaNe : ' (haimoNA-56 ) [iti] ridurka: ( NidukaH) / dve laghumatsyasamUhasya // 1347 // mahAmatsyAstu cIrilli - timiGgilagilAdayaH / 22 1. 'vilA-' iti3 // 2. 'vasane' iti svAmimaitreyau, 'nivasane' iti sAyaNaH // 3dra. padacandrikA, bhA-1, vArivarga, zrI- 245 - 246, pR. 293 - 249 / / 4 la-' iti3.4.5 // 5. dra TIkAsarvasvam, bhA-1, 110 17 // pR. 188 // , rAmAzramI 1 // 10 // 18 // pR. 127 // 6. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zro 246, pR. 294 // 7 'cilI-' iti // 8dra. ama. kSIra. 1 19 18 // pR. 64 // svopajaTIkA4 / 1346 // pR. 301 // 9. 'nugA-' iti // // 13. ' - dmabhaH' iti2.3 // 10. 'kuranpratyayo' iti3 // 11. prayogaH' iti1. 2 / 12. ito'gre 4.5 pratyoH 'ca' iti dRzyate 14. dra. padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zro-252, pR. 302 // 15. - kA:' iti1.2.3 // syAt' iti // 18. dra raamaashrmii1|10|25 // pR. 131 // 19. ' iti tva -' iti1, svopajJaTIkA4 / 1347 // pR.301 // 22. aNaraNetyAdidaNDAtmako'yaM dhAtuH zabdArthakaH // 23. 'mahAMzca' iti4 // 26. 'ye' iti3 // 27 'cIra-' iti3.4 // 28. 'cIramalliH' iti5 // 16. 'gA' iti1.3.5 // 'itya-' iti3 // 20 1 mahAntaz te matsyAzca mahAmatsyAH | ciraM 50 27 28 lIya carilliH / pRSodarAdiH / 1 tAmyatIti timiH / 'tamu kAGkSAyAm ' (di.pa.se.), 'kamitamigami (kramitamizati) stambhAmata it- ' ( uNA - 561), upadhAyAzcetvam / timi gilatIti / gR nigaraNe' (tu.pa.se.), mUlavibhujAditvAt kaH, aci vibhASA'8 2 121 // iti latvam, 'gile pare'gilasya pUrvasya mumAgamo vaktavya: ' ( vA-6 // 3 // 70 // ), 29 17. zRGgI tu mudgurasya iti1.2 // 21. dra. k' iti4.5 // 24. 'cIra-' iti2.4.5 // 25. 29. 'gile'gilasya' iti vArtikam // 40 taM Page #661 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 620 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, jalacarapaJcendriyAH timiGgilagilaH / AdizabdAnnandyAvartAdayaH / ekaM mahA- mArjAraH / 3 pAnIyasya nakulaH pAnIyanakulaH / 4 vasAmatsyasya cIralliriti / 'styasya vasI / 'ata initthnau'5|2|115 // itIniH / atha yAdAMsi nakrAdyA hiMsakA jalajantavaH catvAri udrasya // 1350 // // 1348 // grAhe tantustantunAgo'vahAro nAga-tantuNau / 1 yAnti vegena yAdAMsi / 'yA prApaNe'(a.pa. 1 gRhNAti grAhaH / 'graha upAdAne '(tryA.u.se.), a.), yAterasun, bAhulakAd dugAgamazca / nakrAdyA vakSya- 'graha No vA(vibhASA grh:)'3|1|143 / / iti NaH, tatra / mANA hiMsakA jalacarAH // 1348 // 2 tanoti tantuH / 'tanu vistAre'(tu.u.se.), 'sitaniatha tadvizeSAnAha gami-'(uNA-69)iti tun / 3 tanturUpo nAgaH sarpaH tantunakraH kumbhIra AlAsyaH kumbhI mahAmukho'pi c| nAgaH / 4 avaharati avahAraH / 'hRJ haraNe'(bhvA.u.a.), 'shyaavydhaashru(su)sNyu-'3|1|141 // iti NaH / 5 nAgaH 40 nazUkaraH // 1349 // jalasarpaH / 6 tantuvat tuNati kuTilIbhavati tantuNaH / 1 na krAmati nkrH| 'kramu pAdavikSepe'(bhvA. pRSAdarAdiH / va pRSodarAdiH / varuNapAzo'pi / tantumatsyasya SaT // pa.se.), 'naJaH kramigami- '(hai moNA-4) iti DidaH / saGgrahamAha"rajvAkArastu nakra: syAt "[] iti pathyApathyaH / 2 skubhnAti kumbhIraH / Irapratyaye pRSodarAditvAt / kumbhina anye'pi yAdobhedAH syurbahavo makarAdayaH IrayatIti, pacAdyaci, vA / 3 AlamanarthaheturAsyamasya // 1351 // aalaasyH| 4 kumbhAkAratA'sya kumbhI / 5 mahanmukha 1 prANigrAsAya mukhaM kirati makaraH / mA masya mahAmukhaH / 6 tAluni jihvA'sya tAlajiha: / kuryAt kiJciditi trasyantyasmAd vA, pRSodarAditvAt / 7 zaGkhasyeva mukhamasya zaGkhamukhaH / zaGkamukho'pi / 8 "makarastvasidaMSTrakaH''[] iti pathyApathyakAra: / AdeH gomukhamiva mukhamasyeti gomukhaH / 9 jalacArI zakaro zaGkuphaNiprabhRtayo'pi jJeyAH // 1351 // jalazUkaraH / nava nakrasya // 1349 // kulIra: karkaTa: piGgacakSuH pArthodarapriyaH / 50 20 zizumArastvambukUrma uSNavIryo mahAvasaH / dviAMgatiH SoDazAMhiH karacillo bahizvaraH 1 zizUn mArayati zizumAraH / 'mRG prANatyAge' // 1352 // (tu.A.a.), 'krmnnynn'3|2|1||, jalakapiH / 2 ambunaH 1 kolati kulIraH, puNklii.| 'kula saMstyAne' kUrmaH ambukrmH| 3 uSNaM vIryamasya uSNavIryaH / 4 (bhvA.pa.se.), 'ghasivasi(vazi)- '( hai moNA-419) iti mahatI vasA'ya mhaavsH| / kidIraH / kulinamIrayatIti, pacAci vA / janaka"hatyAkAro'ntarvakrazca bahirnizvAsamuk sadA / bhakSakatvAt / yatkauTilya:-"karkaTasadharmANo hi rAjazizumArastu zizuka: zizughrAnyA tu cUlikA // 1 // "[] / putrA janakabhakSyAH"[kauTilIyamarthazAstram , adhikAra:-1, 'sUsUAra' iti pathyApathye / sUsUAranAmAni catvAri // prakaraNam-12, adhyAyaH-16]iti / 2 karkati karkaTaH / udrastu jalamArjAraH pAnIyanakulo vasI // 1350 // karkiH sautro gatyarthaH, 'zakAdibhyo'Tan'( unnaa-521)| 3 1 unatti udraH / 'undI kledane '(ru.pa.se.), piGge cakSuSI asya piGgacakSuH / 4 pAzrbodaraM priyamasya 60 30 'sphAyi-'(uNA-170)iti rak / 2 jalasya mArjAro jala- paajhedrpriyH| 5 dvidhA agrataH pazcAcca gatirasya dvidhA 1. 'ciri-' iti1.2|| 2. 'sarvadhAtubhyo'sun'(uNA-628)ityAdinA bodhyam // 3 -sUkaraH' iti mudritamUlam, svopajJaTokA'pi tamAzrityaiva / 4 'raktA-' iti3|| 5. '-hvA' iti1|| 6 'gormu-' iti3|| 7 'ni:zvA-' iti2.3|| 8 'yadA' iti4, 'yadAha' iti5|| 9. '-ghAtyA' iti1|| 10. 'sUAra-' iti3 / 11. '-tIti' iti2|| 12. '-Na-' iti3|| 13. 'kuru-' iti1.2.3 // 14. kauTilIye'rthazAstre"karkaTakasadharmANo hi janakabhakSA rAjaputrAH" iti dRzyate, pR.53 // , dr.am.kssiir.1|9|21||, pR.65 // , svopjnyttiikaa4|1352||, pR.302|| Jain Education Intemational Page #662 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1348 - 1355 ] vyutpattiratnAkarakalitA gtiH| 6 SoDaza aMhnayo'sya SoDazAMhniH / 7 kuran zabdAyamAnazcillati kuracilla: / 'cille zaithilye ' (bhvA.pa.se.), ac| kurati kuraH / ( ' igupadha- '3 / 1 / 135 // iti kaH ) / kurazcillatIti vA // " "karkaTaH kuracillaH syAt kulIraH paribhASitaH / bahizcaraH SoDazAMhiH kuracillo dvidhAgatiH // 1 // [] | 'kiracilu' iti pathyApathyakAraH / 8 jalAd bahizcarati tarItumanabhijJatvAd bahizcaraH / aSTau kulIrasya // 1352 // kacchapaH karmaThaH kUrmaH kroDapAdazcaturgatiH / paJcAGgaguptadauleyau jIvaMthaH 1 kaccho'nUpaprAyaH kUrmapAdo vA, taM pAti kacchapaH / 'pA pAne' (bhvA.pa.a.), 'Ato'nupasarge kaH '3 / 2 // 3 // // kat kutsitaM zapatIti vA / ac / 2 kAmyate yajJArthaM kamaThaH / 'kamu kAntau ' (bhvA.A.se.), bAhulakAdaThan / maThati nivasatIti vA / 'maTha nivAse (bhvA.pa.se.), ac / 3 kirati kurati vA kUrmaH / 'rukmagrISma- ' ( haimoNA- 346) iti mapratyaye nipAtyate / 4 kroDe pAdo'sya kroDapAdaH / 5 caturdhA agrataH pazcAt pArzvayozca gatirasya caturgatiH / 6 paJcAGgena guptaH paJcAGgaguptaH / 7 dulyA apatyaM dauleyaH / 20 'strIbhyo Dhak ' 4 / 1 / 120 / / 8 jIvati jIvathaH / 'jIva prANadhAraNe' (bhvA.pa.se.), athapratyayaH / uhAro dezyAm, saMskRte'pi / aSTau kacchapasya // 10 kacchapI dulI // 1353 // 1 [ kacche kacchaM vA pibati kacchapI / kacchena pAti vA / 'supi - ' 3 / 2 / 4 // iti kaH 1 ' jAte :4 / 1 / 63 // iti GIS ] / 2 dolayati utkSipati jalamiti 'kSa' (cu.pa.se.), Nijanta:, 'igupadhAt' (uNA - 559) iti kidiH, 'bahulamanyatrA'pi saMjJAcchandasoH ' ( ) iti Niluk, 'kRdikArAt- ' ( vA - 4 / 1 / 45 // ) iti GISa 30 dulii| "durDiH"[ N ]iti paJjikA / dve kacchapyA: / 1353 / 621 varSAbhUH plavaMgaH zAlurajihva-vyaGga-dardurAH / 1354 1 maNDayati bhUSayati jalAzayaM maNDUkaH / 'maDi bhUSAyAm' (bhvA.pa.se.), 'zailimaNDi bhyAmUkaN (uNA - 482), tatra / 2 hriyate sarpeNa hariH / 'hRJ haraNe' (bhvA.u. a.), 'aca i: ' ( uNA - 578 ) / 3 zalati zAlUra: / 'zala gatau' (bhvA.pa.se.), 'kharjipiJjAdibhya Urolacau'(uNA-530)ityUraH, "bAhulakAd vRddhiH "["] iti svAmI" / 'anyeSAmapi dRzyate 6 |3 | 137 // iti dIrghatvam"["]iti sarvadharaiH / tAlavyAdirayam / "pari- 40 sarakRkalAsasvedasAlUra - ''[ ] ityUSmabhedAd dantyAdirapi " ["] iti paJjikAsarvadharau / 4 plavate plavaH / 'pluG gatau ' (bhvA.A.a.) pacAdyac / 5 bibheti bhekaH / 'JibhI bhaye ' ( ju.pa.a.), 'iNbhIkApAzailyatimarcibhyaH kan' (unnaa-323)| 6, 8 plavena gacchati plavaGgamaH, [ plavagaH ] / gameH khac / 7 varSAsu bhavati varSAbhUH, puMsi / striyAM varSAbhvItyasAdhuH, strIpratyayalakSaNAbhAvAt / striyAmapi varSAbhUrityeva bhavati / amaramAlAyAM bhAgurau ca varSAbhvItyeva dRzyate / tanmUlaM cintyam / svAmI tu'bhuvazca' 4 11 47 // iti chAndasasUtreNa GIS " [ ama. kSIra. 1|9|24||]ityaah, tadayuktam, 'voto guNavacanAt 4 11 / 44 // ityata 'uta' ityanuvRtteH / tathA ca tatra vRtti:bahvI, prahvI, iha kasmAnna bhavati svayambhUriti, 'uta' iti taparakaraNamanuvartate, [ha] svAdeveyaM paJcamI 'bhuvaH' iti / anye tu mitrayvAdiDupratyayAntAd varSAbhuzabdAd GISi prayogamicchanti / puMsi tvanabhidhAnameva / 9 zRNAti zAluH / 'zR hiMsAyAm ' (kryA.pa.se.), 'kRzatR ( RtRzR ) - ' (haimoNA - 727) iti NidurlatvaM ca rephasya / 10 nAsti jihvA'sya ajihvaH / ISadarthe'tra naJ / 11 viziSTamaGgamasya vyaGga: / 12 dIryate darduraH / dR vidAraNe' (kryA.pa.se.), pRSodarAdiH / darduriti zabdaM 60 rAtIti zabdaM rAtIti vA / dvAdaza bhekasya // 1354 // sthale narAdayo ye tu jale jalapUrvakAH / 44 4 4. maNDUke hari - zAlUra -plava-bheka-plavaGgamAH / 1. 'kuru-' iti1.3 // 2. 'cilli' iti1 // 3. svAmisammato'yaM pAThaH, 'cilla zaithilye bhAvakaraNe ca iti maitreyasAyaNau // koSThAntargatapAThaH 1. 3 pratyornAsti // 5. 'karku-' iti4.5 // 6 ' va ' iti1 // 7 'madanivAsayo:' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 8 4.5 pratyornAsti // 9 payati' iti // 10. 'dulat' iti3 // 11. 'utkSepe' iti1. 2, kSIrataraGgiNyAdayazca // 12. 'DI' iti5 // 13. dra. padacandrikA, bhA-1, vArivarga:, zro- 252, pR. 301 // 94 maNDati bhUSati' iti3 // 15. 'zA-' iti5 // 16. 'kharja-' iti4.5 / / 17 dra. padacandrikA, bhA-1, vArivarga:, zro- 251, pR.300 // 18. ama. kSIrasvAmiTIkAyAM na dRzyate // 19. zrIdharaH' iti5 // 20. dra TIkAsarvasvam, bhA - 1, 110 123 // pR. 193 // padacandrikA, bhA-1, vArivargaH, zrI- 252, pR.301 // , rAmAzramI 1 / 10 / 24 // zA-' iti2 // 'yA' iti3 // 23. ' - b' iti3 // 24. 'du-' iti5 // 250 'karotIti' iti2 // pR.13 // 21. 22. For Private Personal Use Only 50 Page #663 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 40 622 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [tiryakkANDaH-4, jalacarapaJcendriyAH yAvanto narakarituragAdayaH, sthala iti sthalacarA 1 trasAnAM jIvAnAM yonaya utpattisthAnAni jIvAstAvanto jalazabdapUrvA jale jalacarA arpi syuH / [sayonayaH], itizabdaH parisamAptau, aSTAvevetyartha: // yathA jalanaraH, jalahastI, jalaturaga ityAdi // udbhidudbhijjamudbhidam // 1357 // ____ atha sarvajIvAnAmutpattisthAnabhedAnAha 1 udbhinatti bhuvamiti udbhit / 'bhidir vidAaNDajAH pakSisarpAdyAH raNe'(ru.u.a.), sampadAditvAt kvip / udbhid, udbhidau, AdergodhAkRkalAsAdayaH // udbhidaH ityAdi / 2 udbhid udbhedanam, tato jAyate potajAH kuJjarAdayaH // 1355 // udbhija, cvrgtRtiiydvysNyogopdhH| "uddhijamiti cavarga1 poto jarAyurahito garbhaH, potAjjAyante potajAH tRtIyaikAnto'yam, pRSodarAditvAd dalopaH''[ ] iti zIlAkuJjarAdayaH / AdeH zvAvitzazaprabhRtayaH // 1355 / / GkAcAryakRtAcArAGgaTIko / 3 udbhinatti bhuvamiti udbhi dam / 'igupadhajJAprIkiraH kH'3|1|135 / / iti kaH / 10 rasajA madyakITAdyAH "atha sarvodbhidAsattipUraNAya se ropitam / 1 rasAjjAyante rasajA: madyakITAdyAH / AdeghRtakITAdayaH // bibhItakaM dadazaikaM kuNThaM(kuTa) dharme'pyakarmaTham // 1 // " nagavAdyA jarAyujAH / [naiSadhacaritamahAkAvyam , sarga:-17, zo-211] iti / 1jarAyargarbhazayyA, tato jAtA jraayjaaH| Ade- "udbhidaastrugulmaadyaaH''[amrkossH3|151||] iti nrhriH| mahiSazUkarAdayaH // "udbhidviracitAvAsa: kapotAdiva tatra saH / yUkAdyAH svedajAH rAjJaH sAgnerdvijAdasmAt saMtrAsaM prApa dIkSitAt // 2 // " 1 svedAd gharmAjjAyante svedajAH / aadermtkunnmshkaadyH|| [naiSadhacaritamahAkAvyam , sargaH-17, zrI-215] iti zrIharSaH / "udbhidviracitAvAsa udbhidi tarau kRtasthitiH''[ ] iti matsyAdayaH dravAH // 1356 // taTTIkA / sAmAnyena ye bhuvaM bhittvotpadyante, tannAmAni trINi 1 saMmUrcchanAdudbhava utpattiryeSAM te saMmUrcchanodbhavAH, // // 1357 // saMmUrcchajA ityarthaH / 'mUrchA mohasamucchrAyayo: '(bhvA.pa.se.), 20 bhvAdiH, parasmaipadI, saMpUrvaH, lyuTi saMmUrcchanam / garbhopa // (ityAcAryazrIhemacandraviracitAyAmabhidhAnacintAmaNI pAtavyatirekeNa prANinAmevamevotpAda iti bhAvaH / AdeH nAmamAlAyAM tiryakANDaH cturthH)|| sarpAdayaH // 1356 // sarvAGgINakalAvilAsanilayaH kalpadrumAbhaH kalau jAgratsarvajanInama mahimo mitrapratApodayaH / khaJjAnAstUdbhidaH zrImacchrIvidhipakSagacchagaNabhRd bhUbhRnnatAMhidvayaH 1 udbhindanti bhuvamiti udbhidaH ucyante / 'bhidir zrIkalyANasamudrasUrisuguruH sUrIndracUDAmaNiH // 1 // vidAraNe'(ru.u.a.), kvip| bahuvacanAdanye'pi zalabhAdayaH // tannirdezavidhAyivAcakavara zreNIkirITopamA a deva-nArakAH / bhAsvatsAdhuguNaughazAlivinayAccandrAbhidhAvAcakAH / 1 upapadyante svayamityevaMzIlA uppaadukaaH| 'pd| tacchiSyA 'ravicandra' ityabhidhayA teSAM vineyo vyadhAdenaM gatau'(di.A.a.), 'lssptpd-'3|2|154|| ityukaJ / vAcakadevasAgaragaNiryutpattiratnAkaram // 2 // // iti zrIvAcakavaradevasAgaraviracitAyAmabhidhAnaupasaMhAramAha cintAmaNinAmamAlAyAM vyutpattiratnAkaraTIkAyAM 30 trasayonaya ityaSTau tiryakkANDazcaturthaH // 1. 3pratau nAsti / 2. '-namAha' iti4|| 3. tulniiyo'mrkossH3|150|| 4. '-nti' iti3|| 5. '--N' iti3, '-n' iti5 // 6. 'aSTAvityarthaH' iti3|| 7 tulniiyo'mrkossH3.151|| 8. 'bha-' iti4|| 9. '-dIpikA' iti3 // 10. 'iti kaH' iti 4.5pratyoAsti // 11. 'vA' iti3, 'tA' iti5 // 12. '-ra:' iti4.5 // 13. '-sAH' iti5 // 14. ito'gre 3pratau 'kRtau' iti dRzyate // 15. 4.5pratyornAsti // 16. koSThAntargatapATha: 3pratau nAsti // 17. 'kila' iti4.5|| 18. ito'gre 3pratau-"ityAcAryairhemacandrairudAraireSA bhavyA nAmamAlA vyadhAyi / tasyAM kANDo'bhUt tUrIyaH prapUrNAH (prapUrNa:) zAstrajJAnAM kovidAnAM manojJaH // 1 // iti turyaH kANDaH sampUrNaH kRtaH payAzArUpArNavena" iti dRzyate // Jain Education Intemational Page #664 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // paJcamo nArakakANDaH // vyAkhyAtaM caturthaM tiryakkANDamatha nArakakANDa- kaarnnaa| kRJo NijantAd 'nnyaasshrntho:-'3|3|107 / / iti vyAkhyAnaM prArabhyate yuc / 3 tIvrA cA'sau vedanA ca tIvravedanA / yathAsyurnArakAstu pareta-preta-yAtyA-tivAhikAH / "aGgAnAM zatayAtanA nayanayoH ko'pi kramo rauravaH / kumbhIpAkaparAbhavazca manaso yuktaM tvayi prasthite // 1 // " 30 1 narake bhavA nArakAH / 'tatra bhvH'4353|| []iti bhAnudattaH / "kAraNA nirayavahniSu sthitA''[]iti ityaNa / narakasthAH sattvA jantavo nArakA iti zaiSiko- ca / dve narakavedanAyAH // 1358 // 'N vA / yaugikatvAnnArakika-nairayika-nArakItyAdayaH / 2 karmaNAM parAvRttyA itAH paretAH / 3 prakarSeNa itAH narakastu nArakaH syAnnirayo durgatizca saH / pretaaH| "nArakA jantavaH pretA nadI vaitaraNI matA" 1 narAn kAyati narakaH / 'kai zabde'(bhvA. [ ]iti trikANDazeSaH / 4 yAtyante pIDAM viSAhyante pa.a.), 'Ato'nupasarge kH'3|2|3|| / naratIti vA / 10 (viSAdyante) yAtyAH, antasthAdyopadhaH / 5 ativAhyanta na naye (myA pase) 'kATibhyaH [saMjJAyAM] va ativaahikaaH| pRSodarAditvAt / paJca nArakasya / (unnaa-713)| "narAH kAyantyatreti, mUlavibhujAditvAt 'nArakI' iti bhASA // keH''[am.kssiir.1|9|1||] iti svAmI / 2 'anyeSAmapi AjUrviSTiH dRshyte'6|3|137 // iti dIrghatve naarkH| prajJAdyaNi vA / 1 AjAyata AjUH / AGpUrvAd 'janI prAdu 3 nirgato'yAcchubhAvahavidheH niryH| 4 duHkhena gatirasyAM 40 rbhAve'(di.A.se.) asmAd 'bhramezca DU: '(uNA-226) iti durgatiH, striilinggH| sAmAnyena catvAri narakasya // du bAhulakADDuH / camUzabdavad rUpANi / 2 viSyate vissttiH| atha tadvizeSAnAha'viSlU vyAptau'(ju.u.a.), 'striyAM ktin'3|3|94||, pratAH // 1359 // viSTiH / dvAvapi strIliGgau / "viSTirAjU: "[amara koss:1|9|3||] ityamaraH / "AjUrvetanayorviSTiH karma- ratna-zarkarA-vAlukA-paGka-dhUma-tamaHprabhA / 20 kRtkarmaNorapi''[zAzvatakozaH, zUo-507]iti zAzvataH / mahAtamaHprabhA cetyado'dho narakabhUmayaH // 1360 // "vRSTiriti saptamasvarAdirapi"[] ityabhidhAnaratnAkaraH / narake haThAt kSepanAmnI dve // kramAt pRthutarAH saptA'tha triMzat paJcaviMzatiH / 'yAtanA tu kAraNA tIvravedanA // 1358 // paJcadaza daza trINi lakSANyUnaM ca paJcabhiH // 1361 // 1 yAtyate prayatnaM kAryate nidhanAyA'nayeti yaatnaa| la paJca ca narakAvAsAH sImantakAdayaH / 'yatI prayatne'(bhvA.A.se.), NijantaH, 'NyAsazrantho:-' 3 / 3 / 107 // iti yuc , sa ca striyAm / 2 kAryate'nayA etAsu syuH krameNa 1. 4.5pratyornAsti // 2. '-taH' iti3.4.5 // 3 '-ta:' iti3|| 4 trikANDazeSe na dRzyate // 5, 'vigA-' iti3, 'viSa-' iti4, 'viSpA-' iti5 // 6 'kriyate' iti1|| 7 -mo'pi' iti // 8 dra. anekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA-2, 3 / 187 // pR.83|| 9. 'te' iti3|| 10. '-j' iti3|| 11. ama.kSIrasvAmikRtaTIkAyAm- "narA: kAyantyasmin narakaH" ityeva dRzyate, pR.60 // , dra. padacandrikA, bhA1, narakavargaH, zro-225, pR.267|| 12. '-syA' iti3 // Page #665 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 624 20 , 1 saptanarakabhUminAmAni ratnAdibhyaH SadbhyaH parA prabhA yojyate, tena ratnaprabhA 9 zarkarAprabhA 2, vAlu 1, kaprabhA ( vAlukAprabhA) 3, paGkaprabhA 4, dhUmaprabhA 5, tamaH prabhA 6, mahAtamaH prabhA 7 ceti / kIdRzA etA: ?, ghano niviDo na tu dravarUpa udadhiH ghanodadhiH evaM ghanazcAsau vAtazca ghanavAtaH nibiDavAtaH, tanuzcAsau vAtazca tanuvAtaH, nabhaH vyoma, teSu pratyekaM sthitAH, pratiSThitA ityarthaH / punaH kIdRzA: ? kramAt krameNa pRthutarAH / / ?, adho'dho narakabhUmayo bhavanti / ratnaprabhAdisaptanarakapRthi 10 vISu narakAvAsasaGkhyAmAha- atheti, ratnaprabhAyAM triMzallakSANi narakAvAsAH 1 zarkarAprabhAyAM paJcaviMzatilakSANi 2, vAlukAprabhAyAM paJcadazalakSANi 3 paGkaprabhAvAM dazalakSANi 4, dhUmaprabhAvAM trINi lakSANi 5 tamaH prabhAvAM paJconamekaM lakSam 6, saptamyAM mahAtamaH prabhAyAM tu paJca eva narakAvAsA bhavantIti 7 / AdigrahaNAd raudra 1 hAhAravaraghAtanAdayo grAhyAH / [ zeSazcAtra abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 'atha ratnaprabhA dharmA vaMzA tu zarkarAprabhA / syAdvAlukAprabhA zailA bhavet paGkaprabhA'JjanA // 1 // dhUmaprabhA punA riSTA mAdhavyA tu tamaH prabhA / mahAtamaH prabhA mAdhavyevaM narakabhUmayaH // 2 // " [zeSanAmamAlA 4 / 197-199 ] ] // 1359-1361 / / atha pAtAlaM vaDavAmukham // 1362 // balivezmA'dhobhuvanaM nArgaloko rasAtalam / 1 patantyatra pApAditi pAtAlam / 'patlR patane' (bhvA.pa.se.), 'paticaNDibhyAmAlaJ' (uNA - 114) / 2 vaDavAyA mukhamiva vaDavAmukham // 1362 // 3 balervezma gRhaM balivezma, nakArAntaH, klIbaliGgaH / 4 adhazca tadbhavanaM ca adhobhuvanam pavargacaturthapaJcamasvaramadhyaH / 30 adha ityapi "[ 'adho'vyayaM syAt pAtAle ''[ trikANDazeSaH " [ nArakakANDaH-5 18 11 / ] iti trikANDazeSAt / 5 nAgAnAM loko bhuvanaM nAgalokaH / yaugikatvAdadholokaphaNibhavanAdayo'pi jJeyAH / 6 rasAyAH pRthivyAstalamadhaH rasAtalam / " talamadhaHsvarUpayo': ''[ ]ityanekArthaH / SaT pAtAlasya // randhre bilaM nirvyathanaM kuharaM zuSiraM zuSiH // 1363 // 12 13 / chidraM ropaM vivaraM ca nimnaM rokaM vapA'ntaram / 1 randhayati hinasti randhram / ratha hiMsAyAm' (di.pa.se.), NijantaH, 'sphAyitaJci- ' ( uNA - 170 ) ityAdinA bAhulakAd raki "riNAti (raNati ) randhram pRSodarAdi: "[ ama. kSIra. 1 7 / 2 // ] iti svAmI / " ramante sarpAdayo'treti zubhrAdaya iti / 'ramu krIDAyAm ' (bhvA.A. 40 a.), asmAddhAtoH rakdhukau "["]iti sarvadharaH 2 vilati bhinatti vidArayati bilam bilam / 'viDa bhedane' (tu. pa.se.), igupadhajJAprIkiraH kaH 3 // 1 // 135 // iti kaH, DalayorekatvasmaraNam / 3 nizcayena vyathanaM bhayamatreti nirvyathanam / 'vyatha bhayacalanaya' (bhyA.A.se.), adhi karaNe lyuT / 4 kuM mahIM harati kuharam / 'hRJ haraNe' (bhvA. u. a.), 'harateranudyamane'c 3 29 // iti karmaNyac / yadvA 'kuha vismApane ' (cu.A.se.), 'igupadha- ' 3 // 1 // 135 // iti kaH kittvAd guNAbhAvaH kuhaH, taM rAtIti / ato'nupasarge kaH 3 / 2 // 3 // ' Ato lopa iTi 50 ca '6 |4 |64 // ityAlopaH / 5 zuSyatyanena zuSiram / 'zuSa zoSaNe ' ( di. pa.a.), tAlavyAdiH, 'iSimadi- ' (uNA - 51 ) ityAdinA bAhulakA kiraNa kizvAda guNAbhAvaH / yadvA zuSerigupadhatvAt ki zuSiH, USa- 5 2 107 // ityAdinA raH / vAcyaliGgo'yam / 6 "kipratyaye 'igupadhAt ki: ( kit) ' ( uNA 559) iti zuSiH / 'kRdikArAdaktine (vA 4 11 145 ) iti GISi zuSItyati / suSiriti dantyAdirapi "[vivarAbhidhAyini zuSirAdau ] zAstreSu dantyatAlvyeSu ( dantyatAlavyau) " 16 1. 'zarkara' iti3.4.5 // 2. 'vAluka-' iti3.4.5 // 3 'pAtA-' iti4 // 4 'zala hula patlR gatau' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 5. ''pi 4.5 pratyornAsti // 6 " adhaH svarUpayorastrI talam" ityamarakoSaH 3 / 3 / 202 // 7 'randhre' iti3 // 8 radha hiMsAsaMrAddhyo:' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 9. k' iti1.2 // 10. ama. kSIrasvAmikRtaTIkAyAm - "raNati randhram" ityeva dRzyate, pR.57 // 11. dra. padacandrikA, bhA-1, pAtAlabhogivargaH, zro- 215, pR. 255 // tatra - " ramante atra zumbhAdaya iti rak, dhuk cAgamaH" iti dRzyate // iti4.5, mA. dhAtuvRttizca // 13. 4.5 pratyornAsti // 14 'zuSi - ' iti // 15. ' - dhAt' iti4.5 // 16. 'uSi-' iti3 // iti tvaSTAdhyAyyAm // 18. 'in' ityasyA'nukhityAdipratyayo bhavati sa ca ki // 19. n' iti5 // 12. 'bhayasaJca- ' 17. 'suSi- ' Page #666 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1362-1364] ['] [iti] USmavivekAt // 1363 // 7 chidrayate chidram / 'chidra bhedane' (cu.u.se.), curAdiH (curAdiNyantAd), 'erac '3 | 3 |56 // ityac / 'chidir dvaidhIkaraNe' ( ru. u. a.), 'sphAyitaJci- ' (uNA - 170 ) ityAdinA rakpratyaye vA / 8 ropyate nikhanyate ropam / 'ropa ropaNe ' ( ), ghaJ / 9 vivRNoti vivaram / 'vRJ varaNe' (svA. u.se.), pacAdyacM / vigato varo vAraNamatreti vA / 10 nikRSTo mnA abhyAsaH salilasyA'treti nimnam / nIca bhAvamabhyasyatIti vA / 'mnA abhyAse ' (bhvA.pa.a.), ghaJarthe kaH / 11 rocate prakAzate rokam / 'ruca dIptau ' (bhvA.A.se.) bAhulakAt kartari ghaJ, kutvam / " rokamiti lokAzrayatvAlliGgasyeti klIbatvam "[]iti subhUtiH / 12 upyate'treti / vaperbhidAdipAThAdaG, TAp, gaGgAvat / 13 aniti antaram, puMklI. / 'ana prANane ' ( a.pa.se.), 'anikAbhyAM tara: '(haimoNA437) / trayodaza bilasya // 10 vapA 20 vyutpattiratnAkarakalitA garta-zvabhrA -'vaTA -'gAdha-darAstu vivare bhuvaH // 1364 // 1 girati pataddravyamiti gartaH / 'gR nigaraNe' (tu.pa.se.), 'hasi- '(uNA - 366 ) iti tan, puMklIbaliGgo'yam / gartA TAntA'pi / SaT kRzaragartakagartA' []iti strInapuMsakaprakaraNe rabhasAt / 2 zobhanamabhramA kAzamatra " zvabhram / zobhanavAcI zuH zabdastAlavyAnto'pi ( -vyo'pi ) / anye tu - ' zvabhra gatyAm ' ( cu.u.se.) ityato'ci sAdhayanti | 'zubhraM zvAnaM bibharti mUlavibhujAditvAt ke, zvabhram"[]ityanye / " zvabhrakAzmIrazilpam ''[]ityUSmavivekAt tAlavyAdirayam / "suSThu abhramatreti svabhraM dantyAdyapi " [] iti paJjikA / 3 avantyAtmAnamasmAditi avaTa: / 'ava rakSaNAdau ' (bhvA. pa.se.), 'zakAdibhyo'Tan ' ( uNA - 521 ) | avaTiriti 30 tRtIyasvarAnto'pi / 4 nAsti gAdhaH pratiSThA'treti agAdham / 'gAdhR pratiSThAlipsayo: ' (bhvA.A.se.), aci vA / 5 daraH bhayanAmasu (abhi., lo - 301 ) triliGgo'yam / bhuvo vivare pRthivyAzchidre / " zvabhragartAvaTAgAdha ( - dhA) bhuvo vivaravAcakA: "[]iti kAtyaH // 1364 // 625 // ('iMtyAcAryazrIhemacandraviracitAyAmabhidhAnacintAmaNau nAmamAlAyAM nArakakANDaH paJcamaH ) // (sairvAGgINakalAvilAsanilayaH kalpadrumAbhaH kalau jAgratsarvajanInamaJjumahimo mitrapratApodayaH / zrImacchrIvidhipakSagaNabhRd bhUbhRnnatAMhidvayaH zrIkalyANasamudrasUrisuguruH sUrIndracUDAmaNiH // 1 // (tainnirdezavidhAyivAcakavara zreNIkirITopamA bhAsvatsAdhuguNaughazAlivinayAccandrAbhidhA vAcakAH 1 tacchiSyA 'ravicandra' ityabhidhayA teSAM vineyo vyadhAdenaM vAcakadevasAgaragaNirvyutpattiratnAkaram // 2 // ) // iti zrIvAcekavaradevasAgaraviracitAyAmabhidhAnacintAmaNinAmamAlAyAM vyutpattiratnAkaraTIkAyAM nArakakANDaH paJcamaH // 1. dra. padacandrikA, bhA-1, pAtAlabhogivargaH, zrI - 215, pR. 255 - 256 // 2. 'chida karNa bhede ('bhedane' iti maitreyaH ) ' iti svAmimaitreyau, 'chidra karNabhedane' iti sAyaNaH // 3 ' -ci' iti4 // 4 'sate' iti2. 3.4 // 5 dra TIkAsarvasvam, bhA-1, 1 / 8 / 2 // , pR. 167 // , tatra" rabhasena tu 'jvAlAsaTArabhasagartakagartRzRGgAH' ityanena strItvamuktam" iti dRzyate // , padacandrikA, bhA-1, pAtAlabhogivarga:, zro- 216, pR. 256 // tatra-" zaraTakRsaravartakagartazRGgA" iti strIpuMsaprakaraNe rabhasAt" iti dRzyate // rAmAzramI 1 // 8 // 2 // pR. 112, tatra - " 'zaraTa-kRsara garta zRGgAH' iti strIpuMsaprakaraNe rabhasAt" iti dRzyate // 6. dra. padacandrikA, bhA-1, pAtAlabhogivargaH, zrI- 215, pR. 255 // 7 zvabhraM' iti // 8 'dirapi' iti // 9 dra. ama. zrIra. 17 // 2 // pR.57 // 10. koSThAntargatapAThasthAne 3 pratau - " iti zrIhemacandreNa haimakoSaM varaM kRtam / tatrA'gAt paJcamakANDaH pUrNatAM zabdasaMyutaH // " iti dRzyate // 11. koSThAntargatapAThaH 3.4.5 pratiSu na dRzyate // 12. koSThantargatapAThaH 2pratau nAsti // For Private Personal Use Only 40 Page #667 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // SaSThaH sAmAnyakANDaH // uktA devAdhidevAdayo muktAH saMsAriNazca surA manujA 1 tatastasmAllokAdanyathA'nyasvarUpaH kevalA- 30 stiryaJco nArakAzca kramazo'sAdhAraNAGgasahitAH paJcabhiH kAzarUpa alokaH ityucyate // 1365 / / kANDaiH, idAnIM tatsAdhAraNanAmAbhidhAyi SaSThaM sAmAnyakANDaM kSetrajJa AtmA puruSazcetanaH vivriyate - 1 kSetraM dehamAnaM jAnAti cetayate zarIrapramANatvAt syAlloko viSTapaM vizvaM bhuvanaM jagatI jagat / / kSetrajJaH / "jJAnasya zarIrAtmasaMyogAsamavAyikAraNakatvAt" : 1 lokyate'valokyate kevalajJAnibhiriti lokaH / ["] iti kaumudI / tathA ca gItA'loka darzane'(bhvA.A.se.), karmaNi ghaJ / "lokate- "idaM zarIraM kaunteya! kSetramityabhidhIyate / 'valokate'nantajJAnoM bhagavAnasmin''[ ]iti mizrAH / 2 etad yo vetti taM prAhuH kSetrajJa iti tadvidaH // 1 // " vizantyasmin jIvAdayaH padArthA iti viSTapam, puNklii.| [bhagavadagItA, adhyAyaH-13, tho-1] iti / kSetre zarIre 10 "bhuvanaM viSTapaH pumAn"[] iti vopAlitaH puMsyevA''ha / jAnAtIti kSetra iti vA / 2 atati dehAd dehAntaraM 40 'viza pravezane'(tu.pa.a.), 'viTapaviSTapavizipolapAH'(uNA- saJcarati AtmA, puMsi / 'ata sAtatyagamane'(bhvA.pa.se.), 425)kapaci sAdhavaH ( iti saadhuH)| 3 vizanti sarve 'sAtibhyAM manmaninau (maninmaniNau)'(uNA-592)iti padArthA atreti vizvam / vizeH 'azupaSilaTikaTikaNi- manin / 3 puri(pure) zete puruSaH / pRSodarAdiH / khaTivizibhyaH kvn'(unnaa-149)| 4 bhavanti vidyante "avyaktaM mana ityAhuH zarIraM puramucyate / bhUtAnyoti bhuvanam, puNklii.| 'bhU sattAyAm'(bhvA.pa.se.), avyaktake pare zete puruSastena cocyate // 2 // "[ ] ityukteH / 'bhasUdhabhrasjibhyaH-'(uNA-238)kyun, 'yuvornaakau'7|1| "panAtyanena puruSaH"["]ityanye / 4 cetayate cetanaH / 1 // , 'aci anudhAtu- '6477 // ityuvaG / 5 gacchantyasyAM 'citI saMjJAne'(bhvA.pa.se.), NijantaH, nandyAditvAllyuH / jagatI / 'gamlu gatau'(bhvA.pa.a.), 'vartamAne pRSabRha- jIvo'pi / catvAri jIvasya // nmahajagatsarasAM zatRvaccaM'(uNA-241) iti zatRvadbhAvAd sa punarbhavI / 20 'RnobhyH-'4|15|| iti GIp / 6 gacchatItyavaMzIlaM jagat, klIbe / 'gamlu gatau'(bhvA.pa.a.), 'dyutigami jIvaH syAdasumAn sattvaM dehabhRjanyu-jantavaH 50 juhotInAM dve c'(vaa-3|2|178 ||)iti kvip, 'gamaH // 1366 // kvau'6|4|40|| ityanunAsikalopaH, 'hrsvsy-'6|171 // 1sa AtmA, bhavo'styasya bhavI / 'ata iniiti tuk / SaD lokasya // tthnau'5|2|115|| itIniH / 1 jIvati prANAn dhArayati jIvAjIvAdhArakSetraM lokaH jIvaH / 'jIva prANadhAraNe'(bhvA.pa.se.), pacAdyac / 2 asavaH prANAH santyasya asumAn / 'tdsyaasti-'5|2| 1 jIvAH prANina ekendriyAdayastebhyo'nye'jIvA 94 // iti matupa, 'ugidacAm- '7 / 170 // iti num| dharmAstikAyAdayasteSAmAdhArabhUtaM kSetraM jIvAjIvAdhArakSetram, pANIpamoDati satyapaMklI / 'SaTala vizatasya nAmaikaM lokaH iti // raNAdau'(bhvA.tu.pa.a.), vapratyayaH / 4 dehaM bibharti dehaalokastato'nyathA // 1365 // bhRt / 'DubhRJ dhAraNAdau '(ju.u.a.), kvip, 'hRsvasya 1. 'vivR-' iti1|| 2. '-nte' iti4|| 3 '-nibhiH' iti // 4 dra. padacandrikA, bhA-2, bhUmivargaH, zrI-6, pR.8 // , rAmAzramI2 // 16 // pR.143|| 5 koSThAntargatapATho'nAvazyakaH // 6 'kvun' iti3|| 7 -jagacchatRvacca' ityuNAdigaNasUtre // 8 'lokamiti nAmaikam' iti3 // 9 'cet tanmate' iti1|| 10. dra. padacandrikA, bhA-1, kAlavargaH, zrI-131, pR.167|| 11. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 14 / 29 // , pR99|| 12. 'vo-' iti3.4|| 13 'ktaH' iti4|| 14 'paramAtmAnA nAma' iti 1prateSTippaNI // 15. 'saMsAro jIva nAma' iti 1prateSTippaNI // 16. '-tIti' iti4|| 17 'mum' iti1|| Jain Education Intemational Page #668 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 1365 - 1369 ] , 6 / 1 71 // iti tuk / yaugikatvAd dehabhAk zarIrItyAdayaH / 5 jAyata utpadyate janyuH / 'janI prAdurbhAve' (di. A.se.), 'jani (yaji) mani-' ( uNA - 300 ) iti yuc, bAhulakAd, 'yuvoranAkau 7 / 1 / 1 // ityasyA'prAptiH / 6 jAyata utpadyate jantuH / 'janI prAdurbhAve ' ' ( di.A.se.), 'kamimanijanigApAbhAyAvAhi bhyazca' (uNA - 72 ) iti tu:, puMnapuMsakaliGgo'yam, zeSAH paJca puMliGgAH / SaT saMsArijIvasya // 1366 // vyutpattiratnAkarakalitA utpattirjanma - januSI jananaM janirudbhavaH / 6 1 utpadanam utpattiH / utpUrvaH 'pada gatau ' (di. A.a.), 'striyAM ktin '3 | 3 |94 // // 2 jananaM janma, klIbe / 'janI prAdurbhAve ' (di.A.se.), -manin ' (uNA584) iti manin / adanto'pi janmazabda:, kulavat / 3 jananaM januH, klI / 'dhanarti (rudyarti-)-' (haimoNA997) ityus / 4 janyate jananam / lyuT / 5 janyate jani:, strIliGgaH, matizabdavat / 6 udbhavanam udbhavaH 'Rdorp'3|3|57 / / / SaD janmanaH || . I jIve'sujIvitaprANAH 1 jIvyate jIvaH, triliGgaH / pacAdyac, 'halazca' 20 3 / 3 / 121 // ityadhikaraNe ghaJ vA / 2 asyante asavaH, puMliGgaH, bahuvacanAnta eva / 'asu kSepaNe' (di.pa.se.), 'mR (zR) svasnihitrapyasivasihaniklidi- ' ( uNA - 10) ityAdinA upratyayaH / 3 jIvyate'treti jIvitam / bAhulakAditac / jIvAturapi / "jIve jIvanabheSaje jIvAtuH puMnapuMsake " [ ] iti gauDaH / 4 prANyata ebhiH prANAH, puMsi, bahuvacanAnta: / prapUrvaH 'ana prANane ' ( a.pa.se.), karaNe ghaJ / catvAri prANasya // jIvAturjIvanauSadham // 1367 // 1 yena mriyamANo jIvati, tadauSadham, jIvatyanena 30 jIvAtuH, puNklii.| 'jIverAtuH ' (uNA-79) ityAtuH / 2 jIvanAyauSadham jIvanauSadham / dve jIvarakSopAyasya // 1367 // zvAsa'stu' zvasi'tam 627 1 zvasanaM zvAsaH / 'zvasa prANane ' ( a.pa.se.), bhAve ghaJ / zvasitIti, 'zyAdvyadhA - '3 / 1 / 141 // iti No vA / 2 zvasyate sma zvasitam / bhAve ktaH / dve sAmAnyena zvAsasya // so'ntarmukha ucchvAsa AharaH / oNnaH 40 1 sa zvAso'ntarmukho mukhamadhyavRttiH, ucchasityanena ucchvAsaH / karaNe ghaJ / 2 Aharatyanena AharaH / 'Rdorap 3 / 3 / 57 / / / 3 anityanena AnaH / 'ana prANane ' (a.pa.se.), ghaJ / trINi UsAsa' iti khyAtasya // bahirmukhastu syAnniHzvAsaH pAna etanaH // 1368 // 1 bahirmukho bahiraGgavRttiH, niHzvasityanena ni:zvAsaH / karaNe ghaJ / 2 pIyate'nena pAna: / 'pA pAne' (bhvA.pa.a.), karaNe lyuT / 3 eti etanaH / 'iN gatau' (a.pa.a.), 'aNastanan ' ( ) iti tanan / trINi niHzvAsasya // 1368 // AyurjIvitakAlaH 1 eti janmAntaramaneneti AyuH, klIbe / 'eterNicca' (uNA - 275) ityusipratyayaH NittvAd vRddhiH / bAhula- 50 kAt 'kRvApAji - ' (uNA - 1 ) ityAdinA uNi AyurukArAnto'pi bhAnuvat / "vindyAdAyuM tathA''yuSA " [ puruSottamadevakRtaH zabdabhedaprakAzaH, zro- 15] iti dvirUpakoSaH / 2 jIvitenA'vacchinnaH kAlaH jIvitakAlaH / dve AyuSaH // antaHkaraNaM mAnasaM manaH / hRcceto hRdayaM cittaM svAntaM gUDhapathoccale // 1369 // 44 60 1 antargataM karaNAnAmiti antaHkaraNam / 'AtmA manazca tadvijJairantaHkaraNamucyate "[ ] iti kAmadakiM: / " mano buddhirahaGkAra ityantaH karaNaM tridhA "[]ityanya / 2 mana eva mAnasam / 'prajJAdibhyazca 5 14 // 38 // iti svArthe'N / 3 manute jAnAti padArthAniti manaH / manyata iti vA / 'manu avabodhane ' (ta. A.se.), 'manu (mana) jJAne' (di.A.a.), '-asun' (uNA - 628) iti suutrennaa'sun| "sarvArthagrahaNaM manaH " [pramANamImAMsA, adhyA1, Ahni - 1, sU-24] iti tArkikAH / 4 hriyate viSayai 1. 'janI prAdurbhAve' iti 1.2. 3.5 pratiSu nAsti // 2. ' -vA-' ityuNAdigaNe nAsti // 3. 'iSiyudhIndhi- ' ( uNA - 142 ) ityAdinA maki sAdhuH // 4 'janerusi: ' ( uNA - 272 ) ityanenA'pyus // 5 tulanIyo'marakoSaH 2 48 // 120 // 6 'jIvya-' iti4.5 // 7 'eka' iti3 // 8. 'u' iti1.3 // 9 tulanIyo'marakoSaH 2 / 48 / 120 // 10. dra. svopajJaTIkA 6 / 1369 // , pR.307|| For Private Personal Use Only Page #669 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 628 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [sAmAnyakANDaH-6 riti hRd / harateH kvipi tuki, varNavyatyayAt takArasya tyazubhaM vA / 'hasimRgriN-'(uNA-366)ityAdinA tanan datvam / tathA ca "hadi praannH"[amrkossH1|164||] (tana ), bAhulakAdAtvam / syati duHkhamiti vA / 'So'iti prayogaH / "dAntaM prkRtyntrmsti"[am.kssiir.13|| ntakarmaNi'(di.pa.a.), [am.kssiir.1|3|25 // ] iti svAmI / 31 // ] iti svAmI / 5 cetati cetaH, klIbe / 'citI dantyAdirayam / "zate:(zyate:) tAlavyAdeH zAtamiti saMjJAne'(bhvA.pa.se.), '-asun'(unnaa-628)| 6 hriyate tAlavyAdirapi"[]iti kaumurdI / 4 sukhameva saukhym| viSayaiH hRdayam / 'hRJ haraNe'(bhvA.u.a.), 'ghRhajoH 'caturvarNAdInAM svArthe SyaJ vAcyaH '(vaa-5|1|124 // ) / (vRhoH) Sugduko ca'(uNA-540)iti kayappratyayo (kayanpratyayo) duka cA''gamaH / 7 cetati cittam / 'citI sukhasya bhAva iti, 'gunnvcnbraahmnn-'(vaa-5|1|124||) saMjJAne'(bhvA.pa.se.), 'mtibddhipuujaarthebhyshc'32288|| iti ityAdinA Syab vaa| 5 zobhanAni khAnIndriyANyaneneti 10 vartamAne ktaH / 8 svanati svAntam / 'svana zabde' sukham / suSThu khanatyazubhamiti vaa| 'khana khanane '(bhvA. (bhvA.pa.se.), 'kssubdhsvaantdhvaant-7|2|18|| iti sAdhuH / u.se.), 'anyebhyo'pi (anyessvpi)-'3|2|101|| iti 40 mano'bhidhAnaM caitadanyatra svanito mRdaGgaH / "viSayeSva- ddH| 'jAtikAlasukhAdibhyo'nAcchAdanAt '6 / 2 / 170 // iti nAkulaM manaH svAntam''[ ] ityanye / 9 gUDhaH panthA asya svarasUtreNa supUrvAt khano Dac vaa| zaM joSaM cA'vyayeSu gUDhapatham / 'RkpUrabdhU-'51474 // ityapratyayaH, 'nasta- (abhi-, tho-1535,1528)vakSyate / paJca sukhasya // ddhite'64|144 // iti ttilopH| 10 ud atyarthaM calati uccalam / 'cala calane '(bhvA.pa.se.), ac / ani duHkhaM tvasukhaM vedanA vyathA // 1370 // ndriyamapi / daza manasaH // 1369 // pIDA bAMdhA''rtirAbhIlaM kRcchre kaSTaM prasUtijam / manasaH karma saGkalpa: syAt AmanasyaM pragADhaM ca 1 idamahaM kuryAmiti manaso vyApAraH, saGkalpanaM 1 duHkhayati duHkham / 'sukha duHkha tatkriyA20 saGkalpa: / 'kRpU sAmarthya (bhvA.A.ve.), bhAve ghaJ, yAm'(cu.u.se.), NijantaH, ac / duSTAni khAnIndriyA yAma cija se jintaH OM 'kRpo ro lH'8|2|18 // iti latvam / vikalpo'pi / Nyatreti vA / darnindyaM khanati zarIramiti vA / 'khana ekaM manovyApArasya // khanane '(bhvA.u.se.), 'anyebhyo'pi(anyessvpi)-'3|2| 50 atho 101 // iti DaH / "savisarga"duHkham''[] iti cAndrAH, sAtaM saukhyaM sukham kAlApAzca / yathA1 zRNAti duHkhaM zarma, klIbe / 'zR hiMsA- "kAle taDillatAjAlameghamaNDalamaNDite / yAm'(tryA.pa.se.), 'sarvadhAtubhyo man (manin)'(uNA- kAntaH sarvaguNopeto bAlenduH khe na labhyate // 1 // " 584) iti mn(mnin)| zarmamadantamapi / 2 nirvaraNaM ["]iti / 2 na sukham asukham / 3 vedanaM" vedanA / nirvatiH / nirpUrvo 'vRJ varaNe'(svA.u.se.), 'striyAM 'nnyaasshrnthoH-'3|3|107|| iti yuc / 4 vyathanaM vythaa| ktin'33 14 // / 3 sanyate saatm| 'SaNu dAne'(tu. 'vyatha duHkhasaJcalanayo: '(bhvA.A.se.), 'SidbhidAdibhyo30 u.se.), [ktaH], 'jnsn-'6|4|42|| ityAtvam / sino- 'ng'3|3|104|| // 1370 // 5 pIDanaM pIDA / 'pIDa 1. dra. svopajJaTIkA6 1369 // , pR.307|| 2. kSIrataraGgiNyAdAyavayamartho na dRzyate // 3. 'nipU-' iti1.2|| 4 -Na' iti3|| 5. ama.kSIrasvAmikRtaTIkAyAm-"zyati duHkhaM zAtaM, zo tanUkaraNe, tan" iti dRzyate, pR.37 // , dra. padacandrikA, bhA-1, kAlavargaH, bhU-127, pR162|| 6. dra. padacandrikA, bhA-1, kAlavargaH, bho-127, pR.162 // tatra-"zyate: sautrAt tAlavyAdItyapara" iti tu kaumudI" iti dRshyte|| 7 'caturvarNAdInAM svArtha upasaGkhyAnam' iti vArtikaM dRzyate // 8 ' Nyatreti' iti3|| 9 'khanu avadAraNe' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 10. '-,' iti5 // 11. 'ka-' iti2.5 // 12. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 1 / 9 / 3 / / , pR.175 // padacandrikA, bhA-1, narakavargaH, zrI-228, pR.269 // 13. 5pratau nAsti // 14 'bhayacalanayoH' iti svAmimaitreyau, 'bhayasaJcalanayoH' iti sAyaNaH // svAminA durgamatamuTTaGkya-"duHkha calanayoriti durgaH" ityuktam, kSIrataraGgiNI, bhvAdiH, dhAtusaM-511, pR.111|| Jain Education Intemational Jain Education Intermational Page #670 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1370-1373] vyutpattiratnAkarakalitA 629 avagAhe '(cu.pa.se.), curAdiH, bhidAditvAdaG / 6 evaM karaNaM niSpattrAkRtiH / 'sgttrnisspttraadtivythne'54| bAdhanaM bAdhA / 'bAdha loDane '(bhvA.A.se.), bhidAdi- 61 // iti DAc / straliGgAvetau, upacArAdatyantapIDanamAtratvAdaG / 'bAdhaH' ityadanto'pi / 7 ardanam artiH / vAcakAvapi / dve zarIrAntarutpannamahAvyathAyAH // 'arda hiMsApIDanayo: '(cu.u.se.), 'striyAM ktin'3|3|94||, eMjATharAgnijA pIDA 'khari ca'8455 // iti cvm| 8 A samantAd bhiyaM lAti AbhIlama / 'lA dAne'(a.pa.a.). 'Ato'napasarge 1 kSudhyatyanaya kSut / 'kSudha bubhukSAyAm'(di. kH'3|2|3||, 'Ato lop:-'6|4|64|| / ' 'ila pa.a.), kvip / kSudhau, kSudhaH ityAdi, strIliGgaH / svapne (tu.pa.se.), abhipUrvaH, 'igupdh-'3|1|135 // iti jaThare bhavo jATharaH, sa cA'sAvagnizca jATharAgnistasmAjjAtA kaH, 'anyessaampi--'6|3|137 // iti dIrghatve AbhIlaH ho jATharAgnijA etAdRzI pIDA / ekaM jATharAgnipIDAyAH // jAla 10 (AbhIlam)"[] iti sarvadharaH / 9 kRntati kRcchram / vyApAdo drohacintanam // 1372 // 'kRtI chedane'(tu.pa.se.), 'kRtezchaH krU ca'(uNA-178)iti 1 viruddhamApAdanaM vyApAdaH / vyApUrvaH 'pada 40 rak, chAntAdezaH / 10 kaSati hinasti kaSTam / 'kaSa gatau'(di.A.a.), NijantaH, tato bhAve ghab / 2 drohasya hiMsAyAm '(bhvA.pa.se.), vartamAne ktaH, 'kRcchragahanayoH cintanaM drohacintanam / bAhulakAllyuTa / dve drohacintanakaSaH 7 / 2 / 22 / / itoDabhAvaH / 11 prasUterjAtaM prasUtijam, sya // 1372 // upacArAt sAmAnye'pi / 12 mAnasAya hitam , mAnase sAdhviti vA / 'tasmai hitm'2||15||, 'tatra sAdhuH' upajJA jJAnamAdyaM syAt 4 / 4 / 98 // iti sUtreNa vA yati mAnasyam, na mAnasyam 1 svAdhAratvAdupa samIpaM jJAnam upajJA / amAnasyam iti hrsvaadiH| "prasUtijamamAnasyaM kRcchaM 'aatshcopsrge'3|3|106|| ityaG / vinopadezena prathama kaSTam [] iti vAcaspatiH / / 'anyessaampi-'6|3| jJAnamupajJetyarthaH / yathA-vAlmIkeH bhokanirmANe jJAnam, 20 137 // iti dIrghatve AmAnasyaM dvidIrghamapi'"'] iti sa- pANinerupajJA pANinyupajJaM vyAkaraNam, pANininA Adau bhuutiH| 13 pragADhamArabdhaM pragADham / trayodaza duHkhasya // kRtamityarthaH / ekaM prathamajJAnasya // syAdAdhirmAnasI vyathA // 1371 // carcA saGkhyA vicAraNA / 50 1 AdhIyate'treti AdhiH, puNsi| dhAJaH 'upasarge 1carcanaM carcA / 'carca adhyanane '(cu.u.se.), ghoH kiH'3|3|92 // iti kiH / manasi bhavA mAnasI / curAdiNyantAd bhAve 'cintipuujikthikumbicrcshc'3|3|105 // 'tatra bhvH'4|3|53|| ityaNa, 'ttiddddaannb-'4|1|15 // iti ityaG TAp / carca ityadanto'pi / 2 saGkhyAnaM sngngiiss(ngiip)| ekaM mana:pIDAyAH // 1371 // khyA / 'khyA prakathane '(a.pa.a.), sampUrvaH, 'AtazcosapatrAkRti-niSpattrAMkatI tvatyantapIDane / psrge'3|3|106 // ityaG / 3 vicAraNaM vicAraNA / 1-2 pattraM zaraH, saha pattramanena sapatraH kAya- 'cara asaMzaye '(cu.u.se.), curAdiH, 'NyAsazranthoH -3 / 3 / nikSiptazaraH, nirgataM pattramasmAnniSpattraH, zarIrAntarnirgatabANo 107 // iti yuc| trayo'pi strIliGgAH / "trayaM pramANe30 hariNAdiH, sapattrasya karaNaM sapatrAkRtiH, niSpattrasya rarthaparIkSAyAH"["]ityeke / ""vimarzamAtrasya"["] ityanye / 1. 'gahane' iti svAmI, 'avagAhane' iti maitreyasAyaNau // 2. '-de:' iti3|| 3. maitreyasAyaNasammato'yaM pAThaH, '-roTane' iti svaamii|| 4. 'arda hisi hiMsAyAm' iti svAmimaitreyo, sAyaNamate pRthak pRthak // 5 '-tIti' iti4.5 // 6 'vyApte' iti3, 'svapnakSepaNayoH' iti kssiirtrngginnyaadyH|| 7 dra. padacandrikA, bhA-1, narakavargaH, zro-228, pR.270 // 8 '-nyato'pi' iti1|| 9. rAmAzramI1103 // , pR.118|| 10. '-ma-' iti1.3.4.5|| 11. tulniiyo'mrkossH17|28|| 12. '-te'na-' iti // 13. '-gnibhava-' iti1.2|| 14 tulanIyo'marakoSaH 154 // 15. tulniiyo'mrkossH27||13|| 16. '--' iti3|| 17 tulniiyo'mrkossH152|| 18. ito'gre 3pratau 'ati' iti dRzyate // 19. durgasammato'yaM dhAtvarthaH, dra. kSIrataraGgiNI, curAdiH, dhAtusaM-183, pR.314 // 20. '-ya-' iti1.5, '-yaH' iti4|| 21. dra. padacandrikA, bhA-1, dhIvargaH, zo-135, pR.173|| 22. 'vimarzana-' iti3|| Jain Education Intemational Page #671 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 630 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [sAmAnyakANDaH-6 vAsanA bhAvanA saMskAro'nubhUtAdyavismRtiH vibhaktyantapratirUpakamavyayam''[svopajJaTIkA 6 / 1374 // ] // 1373 // ityAcAryA : / 3 viruddhaM jJAnam ajnyaanm| virodhe'tra na / 1-2 vAsyate'nayA vAsanA / bhAvyate'nayA "tatsAdRzyamabhAvazca tadanyatvaM tadalpatA / bhaavnaa| ubhayatra karaNe lyuTa , strIliGgAvetau / 3 aprAzastyaM virodhazca nArthAH SaT prakIrtitAH // 1 // " saMskriyate'nena saMskAraH / karaNe ghaJ, paMsyayama / "nisarga- []ityukteH / trINyavidyAyAH // saMskAravinIta ityasau"[raghuvaMzam , sargaH-3, zo-35] iti bhrAntirmithyAmatibhraMmaH // 1374 // raghuH / anubhUtAderavismRtiH anubhUtAdyavismRtiH / Ade: 1 atasmiMstaditi jJAnaM bhrAntiH / 'bhramu calane' zrutasya dRSTasya vA'vismaraNamityarthaH / trINi avismrnnsy|| (bhvA.pa.se.), '-anavasthAne'( ) vA, 'striyAM ktin' 40 nirNayo nizcayo'ntaH 3 / 3 / 94 // , 'anunaasiksy'-'6|4|15|| iti dIrghaH / 2 1 nirNayanaM nirNayaH / 'nipUrvaH 'NIJ prApaNe' / atasmiMstaditi jJAnaM mithyA'vyayam / mithyA mananaM (bhvA.u.a.), 'erc'3356||, 'upasargAdasamAse'pi-' mithyAmatiH / 'manu(mana) jJAne'(di.A.a.), 'striyAM yAni / ' 8 / 4 / 14 // iti Natvam / yadA tu nirupasargarUpatvam , tadA / ktin'3|3|94||, 'anudaattopdesh-'6437|| iti nlopaH / na Natvam, nirnaya iti / 2 nizcayanaM nizcayaH / 'nirpUrvaH 3 bhramaNaM bhramaH / 'bhrama anavasthAne'(di.pa.se.), bhAve 'ciJ cayane'(svA.u.a.), 'grhvRh-'3|3|58|| ityap / pani 'nodaattopdesh-7|3|34|| iti vRddhiniSedhaH / trINi 3 amati sandehAbhAvam antaH / 'ama gatau '(bhvA.pa.se.), bhrAnteH // 1374 // 'hasimRgriNvAmidami-'(uNA-366)ityAdinA tan / antau, antAH ityAdi rAmavat / "antaH svarUpe nikaTe prAnte sandehadvAparA''rekA vicikitsA ca saMzayaH / nishcynaashyoH''[anekaarthsnggrhH2|155||] ityanekArthaH / 1 sandehanaM sndehH| 'diha upacaye '(a.u.a.), trINi nizcayasya // atra nAnArthasaMzabde upapade bhAve ghaJ / 2 dvau pakSau 50 20 sampradhAraNA samarthanam / sthANurvA puruSo vetyevaMrUpau parAvAtmIyau pradhAnabhUtAvaMzA1 sampradhAryate'nayA sampradhAraNA / dhAreya'ntAd vatreti dvAparaH, puNklii.| 'srvnaamsngkhyyo:-'(vaa-2|2| 'nnyaasshrntho:-'3|3|107 // iti yuc / 2 samarthyate 35 // ) iti saGkhyAyAH pUrvanipAtaH, pRSodarAditvAdAtvam / samarthanam / 'artha upayAcJAyAm'(cu.u.se.), lyuT / 3 Arecanama ArekaH / 'ricira virecane '(ru.u.a.), bhAve samarthanA'pi / dve yuktAyuktaparIkSAyAH // ghaJ, 'cajoH ku ghinnnnytoH-71352|| iti kutvam / avidyA'haMmatyajJAne 4 vicikitsanaM vicikitsA / 'kita nivAse rogApa1 viruddhaM vedanam avidyA / adharmA'narthavada nayane saMzaye ca'(bhvA.pa.se.), svArthe 'guptij-'3|15|| viparIta jo viTa sAre apane mAya marAja iti sanpratyayaH, 'sanyaGoH '6 / 19 // iti dvitvam, 'aH nissd-'3|3|99 // ityAdinA kyap / yaduktam-"ani- (a) pratyayAt 3 / 3 / 102 // 3 (a) pratyayAt '3 / 3 / 102 // iti striyAmapratyayaH / 5 tyAzuciduHkhAtmasu nityazucisukhAtmakhyAtiravidyA''[pAta- saMzayanaM saMzayaH / 'zIG svapne '(a.A.se.), 'erac' 60 30 alayogasUtram 2-5] / 2 ahamiti nipAto'haGkAre, tat- 3356 // / samantataH zete AtmA atreti vA / adhi pradhAnA matiH ahaMmatiH / ahamA 'sup supaa'2114|| karaNe ghaJ / puMsyayam, mAlAkArAstu-"dvAparasaMzaye yuge" iti samAsaH / anAtmanyAtmAbhimAna ityarthaH / "ahamiti []iti klIbe prAha / paJca sandehasya // 1. 'nipU-' iti1, 'ni:pU-' iti3|| 2. "nirNa-' iti1.3.5 // 3. 'ni:pU-' iti3, 'nipU-' iti4.5|| 4 'gatyAdiSu' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 5. '-ddha-' iti1|| 6. '-tmakAkhyA-' iti1|| 7 -dhAna' iti3|| 8. svopajJaTIkAyAm-"ahaM vibhaktyantapratirUpakamatrA'vyayam" iti dRzyate, 61374 // , pR.308|| 1. 'apra-' iti5 // 10. 'prakAzaM ca' iti1|| 11. tulniiyo'mrkossH154|| 12. '--' iti1 // 13. '-' iti1 // 14 -yAH' iti3|| 15. 'kita nivAse rogApanayane ca' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 16. 'kutvam' iti1 // Page #672 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1373-1378] vyutpattiratnAkarakalitA 631 parabhAgo guNotkarSaH saMsiddhyatyanayA saMsiddhiH / 'SidhU(Sidhu) saMrAddhau'(di. 1 parasya bhajanaM parabhAgaH / 'bhaja sevAyAma' pa.a.), 'SidhU zAstre mAGgalye ca'(bhvA.pa.ve.) iti vA, (bhvA.u.a.), bhAve ghaja / 2 guNAnAmutkarSoM gnnotkrssH| 'striyAM ktin'3|3|94|| caturdaza sahajasya // dve guNotkarSasya // avasthA tu dazA sthitiH / doSe tvAdInavA''sravau // 1375 // 1 avasthAnam avasthA / 'aatcopsrge'33| 1 duSyati ceto'nena doSaH / 'duSa * vaikRtye' 106 // ityaG / 2 dazyate'nayA dazA / 'daMza dazane' (di.pa.a.), karaNe ghaJ, tatra / 2 A samantAd dIyante (bhvA.pa.a.), sthAditvAt kH| 3 tiSThatyanayA sthitiH / kSIyante guNA atreti AdInavaH / 'dIG kSaye'(di. 'SThA gatinivRttau'(bhvA.pa.a.), 'striyAM ktin'3|3|94||, 40 A.a.), pRSodarAdiH / 3 Asravanti guNA atra A 'dyatisyatimAsthAmitti kiti'74|40 // itiittvm| trINyava10 sravaH / 'zru(su) prasravaNe'(bhvA.pa.a.), '-samupaniviSu sthAyAH // . c'3|3|63 // ityap / "AdInavAzra(sra)vau kleze''[amara koss:3|2|29||] ityamaraH / "yajjainAgamaH-'jIvAjIvAzra- : (sra)vasaMvarAnirjarabandhamuktayaH sapta padArthAH''[ama.kSIra. . 1 snehanaM snehaH, puMklI. / 'SNiha prItau'(di. 3 / 2 / 29 // ] iti kSIrasvAmI / trINi doSasya // 1375 // pa.se.), bhAve ghaJ / 2 prIyate prItiH / 'prIG prItau' svAd rUpaM lakSaNaM bhAvazcAtmaprakRtirItayaH / / (di.A.a.), 'striyAM ktin'3|3|94|| / 3 prIyate'neneti prema / 'prIG prItau'(di.A.a.), priyo -manin'(uNAsahajo rUpatattvaM ca dharmaH sargo nisargavat / 1376 / 584)iti manin / puMklIbaliGgo'yam / "prema strIsnehazIla satatvaM saMsiddhiH narmaNoH (premA'strI snehanarmaNoH)"[ ]iti gauDaH / priyasya 1-3 svAditi svazabdAd rUpalakSaNabhAvA ete trayo bhAvaH karma vA / 'priysthir-'6|4|157|| ityAdinA 50 yojyante,. tena svasya rUpaM lakSaNaM bhAvazca svarUpam , prAdezaH / 4 hRdaye bhavaM hArdam / prAgdIvyato'N , 'hAya20 svalakSaNam , svabhAvaH / 4 atatyanena AtmA / 'ata naantyuvaadibhyo'nn'5|1|130 // iti yuvAditvAdaNa vA, sAtatyagamane'(bhvA.pa.se.), 'sAtibhyAM manmaninau(-Nau)' tatra / catvAri prIteH // (uNA-592)iti mn| 5 prakriyate'nayA prkRtiH| 'striyAM __dAkSiNyaM tvanukUlatA // 1377 // ktin'3394|| / 6 rIyate'nayA rItiH / 'rI gatyAdau' (vyA.pa.a.), ktin / 7 saha jAtaH sahajaH / 'anyeSvapi 1 dakSiNasya saralasya bhAvo dAkSiNyam / 2 dRshyte'3|2|101|| iti DaH / 8 rUpasya vastunastadbhAvo anukUlasya bhAvaH anukUlatA / bhAve tal, talantaM strIrUpatattvam / 9 dharati svaratAM dharmaH, puNklii.| "dharmastu liGgam / dve dAkSiNyasya // 1377 // naraSaNDhayoH''[] iti mAlA / 10 sRjyate'nena srgH| 'sRja / vipratisAro'nuzayaH pazcAttApo'nutApazca / visarge'(tu.pa.a.), karaNe ghaJ / 11 nisargaH apyevam // 1376 // 12 zIlyate dhAryate zIlam , puNklii.| 'zIla 1 vaiparItyena pratisaraNaM vipratisAraH / 'sR gatau' 30 samAdhau'(bhvA.pa.se.), ghaJ, igupadhalakSaNaH ko vA / yadvA (bhvA.pa.a.), ghaJ / 'upasargasya ghajyamanuSye bhulm'63| 60 'zIG svapne '(a.A.se.), zIDo dhuklakvalaJcAlana- 122 // iti pAkSike dIrgha vipratIsAro'pi / 2 anuzayanam pratyayAH / 13 saha tadbhAvena vartate satattvam / 14 anuzayaH / 'zIG svapne '(a.A.se.), 'erc'3|356||| 1. 'gatau' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 2. 'Rdorp'3|3|57 // ityap yuktaH // 3 '-lakSaNe' iti1|| 4. 'svai-' iti2|| 5, 'zIGo dhuklakvalajvAlana: '(uNA-478)ityuNAdigaNasUtram // 6 '-yau' iti3|| 7 '-dharma-' iti3.4.5 // 8 dra. medinIkozaH, nAntavargaH, tho94 // 9. 'karma bhAvo' iti1|| 10. 4.5pratyornAsti // 11. '-smaraNaM' iti1, '-zaraNaM' iti5|| 12. 1.2.4.5pratiSu nAsti // Jain Education Intemational ation intermational Page #673 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 632 3 pazcAt tapanaM pazcAttApaH / bhAve ghaJ / 4 anupazcAt tapanam anutApaH / catvAri 'pachatAvaDe' iti khyAtasya // daivaM bhAgyaM bhAgadheyaM diSTaM ca avadhAnasamAdhAnapraNidhAnAni tu samAdhau syuH // 1378 // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1 avadhIyate avadhAnam / lyuT / "indrasya dUtyAM racaya prasAdaM vijJApayantyAmavadhAnadAnai: "[ naiSadhIyacaritam, sargaH 6 zrI - 77] iti zrIharSaH 2 samyagAdhIyate sthApyate cittamatreti samAdhAnam / adhikaraNe lyuT / 3 evaM praNidhAnam / 4 samAdhAnaM samAdhiH / 10 'upasarge ghoH kiH 3 / 3 / 92 // iti ki:, 'Ato lopaH64 64 // tatra trayaH klIve, samAdhiH puMsi / "praNidhAnaM samAdhAnaM samAdhizca samAstrayaH "[ halAyudhakozaH 1 128 // ] iti halAyudhaH / "devAdidhyAne trayaH samAH [ ] iti taTTIkA / catvAri cittaikAgryasya // 3 dharmaH puNyaM vRSaH zreyaH sukRte padiyacinIbhyoM man' (uNA - 137) 1 dharati sthApayati sugatAviti dharmaH, puMklI. / 'syAddharmamastriyAm "[ amarakoSaH 1 4 124 // ] ityamaraH I 'bhRJ dhAraNe' (dhvA.u.se.) artistu pRkSikSubhAyA2 punAti pavitrI - 20 karoti janamiti puNyam / pUJ pavane' (kryA.u.se.), 'pUjo [ya]]Nu hrasvazca' ( dazapAdyuNA-8 116 // ) iti yaNNuDAgamahasvatvAni / puNati zobhate vA / 'puNa zubhe ' ( tu.pa.se.), aghnyAditvAd yat / 3 varSati kAmitapadArthAniti vRSaH / 'vRSu secaneM ' (bhvA.pa.se.), 'igupadha- ' ( uNA - 559 ) iti kaH / 4 atizayena prazasyaM zreyaH idamanayoratizayena / prazasyamiti vA / 'dvicanavibhajyopapade tarabIyasunau 5 // 3 // 57 // itIyasun, 'prazasyasya zra: '5 / 3 60 // iti zrAdezaH / zreyasI, zreyAMsi ityAdi klIye / 5 zobhanaM kRtaM karma sukRtam / vizeSaNasamAsaH, tatra / paJca puNyasya // 2 [ sAmAnyakANDaH-6 niyatau vidhiH / 30 2. 1 niyamyate'nayA niyatiH / 'yamu niyamane ' ( ), 'striyAM ktin '3 / 3 / 94 // 'anudAttopadeza 6 14 // 37 // ityAdinA nlopaH, tasyAm / 2 vidhIyate'nenaM vidhiH / 'DudhAJ dhAraNAdau~ N '(ju.u. a.), 'upasarge ghoH ki: '3 / 3 / 92 // iti kiH / 3 devasya Atmana idaM pUrvakarma daivam / 'tasyedam 4 | 3 // 120 // ityaN puMklIyaliGgaH / "dityadityAditya- '4 / 1 / 85 // ityatra 'devasya yaJaJa' (vA 4 11 / 85 // ) iti prAgdIvyatIyeSvartheSu yajaJau tena devasyA'patyAdi daivyaM daivam ''[ mA. dhAtuvRttiH, divAdi:, dhAtusaM - 1] iti 40 mAdhavaH / 4 bhavyate bhAgyam bhaja sevAyAm ' (bhvA. u. a.), 'RhalorNyat '3 / 1 / 124 // , 'cajoH ku ghiNNyato: ' 7 / 3 52 // iti kutvam / bhAgo'pi / " bhAgyaikadezayorbhAgaH "["]iti rudrakoSaH / 5 bhAga eva bhAgadheyam / 'bhAgarUpanAmadhyo zreya ' ( vA 5 14 135 // ) iti dheyaH / 6 dizyate sma diSTam / 'diza atisarjane ' ( tu.u. a.), 'niSThA' 3 / 2 / 102 // iti ktaiH / SaD bhavAntarakRtazubhAzubhakarmaNaH // ayastu tacchubham // 1379 / / 13 4 1 taditi daivam zubhameti ayaH / 'iN gatau' (a.pa.a.), ac / 'aya vaya payai maya caya taya gaya 50 gatI' (dhyA. a.se.) asmAda vA pacAdyac / 'calanArthatve'pi nA'sya yujasti 'na yaH 3 / 2 / 152 // iti yAntAnAM tanniSedhAditi aya: "[ mA. dhAtuvRttiH bhvAdi:, dhAtusaM - 312] iti mAdhavaH / ayau, ayAH ityAdi raamvt| " iSTAniSTaphalaM prAjJaiH smRtaM daivamayonayam (nayaH ) " [ halAyudhakozaH 1 / 126 // ] iti halAyudhaH / " daive iSTaphale ayaH puMsi, aniSTaphale anayaH puMsi daivaM prAktanaM karma" [] iti taTTIkA / ekaM zubhadaivasya // 1379 / / // 11. 'dityAditya-' iti 1. 'pachi-' iti // 2. ' - vau' iti // 3 ' -grasya' iti1.3 // 4 ' -kSIbhyo' iti3 // 5 'janmeti' iti // 6 'NyuT' iti5 // 7. 'pu karmaNi zabde ca' iti svAmI, puNa karmaNi zubhe iti maitreyasvayaNI // 8 pRSu vRSu mRSu secane' iti kSIrataraGgAdayaH // 9. ' - neti' iti1.2.3 // 10. dhAtupATha : 1.2.4.5 pratiSu nAsti // ito'gre 1.2. 4.5 pratiSu 'dhAJ' iti dRzyate 3.4.5 / / 12. 'gha' iti5 // 13. mA. dhAtuvRttau - "devasyApatyAdi daivyam, daivam- 'dityadityAdityuttara' prAgdIvyatIyeSvartheSu yajaJau " iti dRzyate, pR. 400 // 14 dra TIkAsarvasvam, bhA-1, 104 128 // pR. 98 // , zrI - 130, pR. 166 // rAmAzramI 1 14 / 28 pR.69 / / 18. 'jisti' iti1, 'ste' iti3 // ityatra 'devasya yaJaJau" iti padacandrikA, bhA-1, kAlavarga:, 15. 'kte pratyayaH' iti4 // 16. 'yaya' iti maitreyaH // 17 'naya' iti svAmI // // Page #674 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1378-1381] vyutpattiratnAkarakalitA 633 alakSmIniva'tiH kAlakarNikA syAt bhyAmuSac'( )ityuSaci kaluSam / kalayatIti vaa| 1 viruddhA lakSmIH alakSmIH / 2 nizcitamaryate 'pR(pR) nahikalibhya ussc'(unnaa-515)| 10 kiNyate nirRtiH / 'R gatau'(ta.pa.a.) nirvaH, karmaNi tin kiNvam / 'kiNa nimIlane'(cu.u.se.), 'azi(azu)"nizcitA RtiH pIDA atra nirRtiH'' iti paJjikA / puSi-'(uNA-149) iti vaH (kvan) / 11 karma zubhaM "RtiH kutau ghRNAyAM ca spardhAyAM ca zubhe'pi ca"[] zyati tanUkaroti kalmaSam / 'paSodarAdiH / kalayaiti rabhasa: / "nirgatA RteH zubhAditi nirRtiH''[] tIti vA / 'kalermaSa: '(hai monnaa-562)| 12 vRjyate iti kecit / 3 kAlasya yamasya karNikA karNAbharaNa- vRjinam / 'vRjI varjane '(ru.pa.se.,cu.u.se.), 'vRje: miva kAlakarNikA / trayo'pi strIliGgAH / trINi kicca'(uNA-205)itInac / 13 tAmyatyanena tamaH / 'alAchi' iti khyAtAyAH // 'tamu glAnau '(di.pa.se.), asun / tamaH adanto'pi / athA'zubham / 14 amanti yAntyadho'neneti aMhaH / 'am (ama) 40 gatyAdiSu'(bhvA.pa.se.), 'amehuMkca '(uNA-652)ityaduSkRtaM duritaM pApamenaH pApmA ca pAtakam sun hugAgamazca / 'aMhaH' iti USmoyA(pA)ntasAntasam] / // 1380 // "zIghramaMhovighAtam''[sUryazatakam, bho-75] ityanusvArakili [paro]yakAro yakAra (hakAro ghakAra) iva zrUyata ityakSarabhede'pyekatvavRtte(buddha) garAnuprAsamAtram / taduktam __ "ekatvaM vRddhikalpabhede'pi tattvaikatve'pi nihnavaH / 1 na zubham azubham / 2 dur ninditaM kRtaM (ekatvaM buddhibhede'pi tattve'pyekatvanihavaH / ) karmA'sya duSkRtam / 'idudupdhsy-'8|3|41|| ityA jAyate yatra varNAnAmanuprAsaH sa ucyate // 1 // " dinA Satvam / 3 dureti smeti duritam / durpUrvAdiNo [sarasvatIkaNThAbharaNam, iti / aMhasI, aMhAMsi ityAdi bhAve ktH| 4 pAntyasmAdAtmAnamiti pApam / pibati janaM klIbe / " 'ahi gatau'(bhvA.pa.se.)ityato'sunA 'aMhaH' 50 vA / 'pA rakSaNe'(a.pa.a.), 'pA pAne'(bhvA.pa.a.) vA, iti siddhe 'aghiraSi(radhi)laghi-'( . )ityato'sunbhrA20 'pAnIvizi(viSi )bhyaH pa:'(uNA-303) iti paH / 5 5 ntinirAsArtham 'amek ca'(uNA-652)iti sUtram" eti prApnoti durgatimanena enaH, klIbe / 'iN gau' iti bhiimH| upAdhyAyaMsarvasve tu-"aMhate(aMghate)(a.pa.a.), 'iNa Agasi'(uNA-637) ityasun , nuT rapyasana matabhedAt''[ ] iti kaumudI / 15 kalyate ca / enasI, enAMsi ityAdi / 6 pAtayati durgatAviti, kalkam / 'kala saGkhyAne '(cu.u.se.), 'kRdAdhAraprApnoti vyApnoti vA pApmA, nakArAntaH, pavargAdyapaJcama- rcikalibhyaH kaH'(uNA-320)iti kH| 16 na hanti madhyaMH / 'nAmansAman-'(dazapAdhuNA-679 // , paJcapAdhuNA- dhanyamiti agham / 'han (hana) hiMsAgatyoH '(a.pa.a.), 590)Adi sUtre nipAtitaH / 7 pAtayati durgatau pAta- 'anyebhyo'pi(anyessvpi)-'3|2|101 // iti DaH, nyaGkam / paterNijantAd Nvul // 1380 // 8 kilati kvAditvAt kutvam / 17 pacyate'nena paGkaH, puMklI. / zitIkorati kRSNavarNaM vidadhAti kilbiSam / 'kila 'paci vyaktIkaraNe'(bhvA.A.se.), 'paci vistAre '(cu. zvaityakrIDanayo: '(tu.pa.se.), 'kilebuk ca'(uNA-50)iti u.se.) vA / 'arkatari ca kaarke-'3|3|19 // iti gha, 60 30 DiSac (TiSac), bugAgamazca / 9 bAhulakAd 'Rnahi- kutvaM ca / saptadaza pApasya // aMhaH kalkamadhaM paGkaH 1. dra. padacandrikA, bhA-1, narakavargaH, zrI-227, pR.268|| 2. dra. raamaashrmii192||, pR.117|| 3. '-dhyamaH' iti3|| 4 'pA-' iti3 / / 5 svAmimaitreyasammato'yaM pAThaH, 'zcaitye' iti sAyaNaH // 6 -tani-' iti3|| 7 'ka-' iti4|| 8 '-SaH' iti1|| 9 'kAGkSAyAm' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 10. 'hasvaH' iti3|| 11. dra. TIkAsarvasvam , bhA-1, 14 / 26 // , pR.93|| 12. padacandrikA, bhA-1, kAlavargaH, thI-126, pR.161 // 13. '-yaH' iti4|| 14 -neti' iti1.2.3. // 15. "vistAravacane' iti svAmisAyaNau, 'vistAre vacane' iti maitreyaH // 16. 1.2.4.5pratiSu nAsti // Page #675 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 634 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [sAmAnyakANDaH-6 upAdhirdharmacintanam // 1381 // lopaH / 5 bhavatyasmin bhAvaH, puMklI. / amarastu "bhAvaH sttaasvbhaavaabhipraay-"[amrkossH3|3|207||] 1 upAdhIyata upAdhiH, puMsi / dhAH 'upasarge iti puMsyAha / adhikaraNe ghaJ / 6 Azerate'smin ghoH kiH'3|3|92|| iti kiH / 2 dharmasya cintanaM AzayaH / ghaJ / SaDabhiprAyasya // dharmacintanam / dve dharmacintAyAH // 1381 // trivargo dharmakAmArthAH hRSIkamakSaM karaNaM srota: khaM viSayIndriyam 1 trayANAM dharmArthakAmAnAmekoktyA nAmaikaM tri // 1383 // varga: iti / "svahastavAstavya iti trivargaH''[ ] 1 haSyantyanena hRSIkam / 'haSa tuSTau'(di. iti harSaH / pa.se.), 'alIkAdayazca'(uNA-465)iti sAdhuH / " 'haSu catarvargaH samokSakAH / alIke '(bhvA.pa.se.), mUrdhanyavAn, 'ali(ani)haSibhyAM 40 1 caturNA dharmArthakAmamokSANAmekoktyA nAmaikaM / kit'(uNA-457)itIkan''[] iti mizrAH / 2 akSNoti caturvargaH / samokSakA mokSasahitAH, dharmArthakAmA iti vaa| vyApnoti akSam / 'akSa(akSu) vyAptau saGghAte caM' (bhvA.pa.ve.), ac / 3 kriyate'nena karaNam / karaNe balaturyAzcaturbhadram lyutt| 4 sravatyasmAd malamiti srotaH, klIbe, 1 caturNAM dharmArthakAmabalAnAmekoktyA nAmaikaM dantyAdiH / 'tru gatau'(bhvA.pa.a.), 'jurIbhyAm-'(uNAcaturbhadram iti| balaM turyaM caturthaM yeSAM te balaturyAH, 641)iti tas (ityasun tuT c)| 5 aznute vyApnoti balasahitA dharmArthakAmA ityeva // kham / 'azUG (azU) vyAptau (svA.A.ve.), 'azepramAdo'navadhAnatA // 1382 // Dit '(haimoNA-87)iti khH| 6 viSayo grAhyatvenA1 pramadanaM prmaadH| 'madI harSe'(di.pa.se.), bhAve 'syA'sti viSayi / 'ata initthnau'5|2|115 // itIniH / viSayiNI, viSayINItyAdi, nakArAntaH, klIbe / 7 50 ghaJ / 2 avadhAnaM cittaikAgryam / nA'vadhAnam anavadhAnam, tasya bhAvaH anavadhAnatA, anavahitatvam , 'indriyamindraliGga[mindradRSTa] mindrasRSTamindrajuSTamindradattam' 20 kAryeSvatAtparyam / dve pramAdasya // 1382 // 5 / 2 / 93 // iti sUtreNa ghaJpratyayAnto nipAtyate / indraH ___5 6 paramaizvaryayukta ucyate / atra SaSThIsamalliGgArthe ghaH / chando'bhiprAya AkRtaM matabhAvAzayA api / / indrasyA''tmAno liGgamiti / yadvA indra AtmA, tena sRSTaM 1 candatyAhlAdayati chandaH / 'cadi AhlAdana AtmakRtazubhAzubhakarmaNotpannamiti kRtvA / indrajuSTaM vA dIptyo : '(di.pa.se.), pacAdyac, pRSodarAditvAccasya chatvam, AtmanA sevitama, tadadvAreNa bhogotpatteH / indradattam, indreNa adanto'yaM rAmavat / "abhiprAyavazau chandau"[amarakoSaH pUrvakarmaNA dattam / sRSTajuSTadattArtheSu tRtIyAsamarthAda 3 / 3 / 88 // ] ityamaraH / 2 Abhimukhyena prayantyanena abhi ghaH / sapta indriyasya // 1383 // prAyaH / abhiprapUrvaH 'iN gatau'(a.pa.a.), karaNe ghaJ / / 3 AkUyate AkUtam, AphUrvaH 'kUG zabde '(ta. buddhIndriyaM sparzanAdi A.se.), 'nisstthaa'3|2|102|| iti ktaH / 4 manyate 1 buddhiheturindriyaM buddhIndriyam / spRzyate'nena 60 matam / 'manu avabodhane '(ta.A.se.), 'manu(mana) jJAne' sparzanam / 'spRza saMsparzane '(tu.pa.a.), karaNe lyuT / 30 (di.A.a.) vA, 'mtibuddhipuujaarthebhyshc'3|2|188 // iti AdeH rasanaghrANacakSuH zrotrANi gRhyante / yatpramANamImAMsA vartamAne ktaH, 'anudaattopdesh-'6|4|37|| ityanunAsika- yAm-"sparzarasagandharUpazabdagrahaNAni(-grahaNalakSaNAni) 1. '-j' iti // 2. tulniiyo'mrkossH17|30|| 3 -rye' iti3|| 4 'AhlAdane dIptau ca' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 5. '-vaMzau' iti3|| 6. 5pratau nAsti // 7 1.3pratyornAsti // 8 '-dheya-' iti1|| 9. 'zro-' iti1.3.4.5 // 10. 'hRSyatya-' iti1|| 11. svAmimaitreyamate'yaM pAThaH, 'akSU vyAptau' iti sAyaNaH // 12. svAmimate'yam, 'azU vyAptau saMghAte ca' iti maitreyasAyaNA // 13. 2pratau nAsti // 14 'yaH' iti4.5|| 15. '-rthatvAda' iti1|| 16. '-ze' iti svAmimaitreyau // Jain Education Intemational Jain Education Intermational Page #676 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1381-1385 ] sparzanara saghrANacakSuH zrotrANIndriyANi dravyabhAvabhedAni " [ pramANamImAMsA, adhyA - 1, Ahni 1, sU - 21] iti / mizrAstu- "manonetrAdIni dhIndriyAni, dhIrjJAnam, tannimittamindriyam / tathA [ca]-" "manaH karNau tathA netre rasanA ca tvacA saha / nAsikA ceti SaT tAni dhIndriyANi pracakSate [padacandrikA, bhA-1, dhIvargaH, z - 141] iti vya pANyAdi tu kriyendriyam / // 1 pANirAdiryasya tat pANyAdi kriyA vyApAra 10 AdAnAdiH, kriyAheturindriyaM kriyendriyam / [ yadAha ] - "utsargAnandanAdAnagatyAlApAzca tatkriyA: "[]iti / AdigrahaNAd vAkpAdapAyUpasthA gRhyante / mizrAstu- " pAyvAdi karmendriyamucyate, karmasAdhakamindriyaM karmendriyam, pAyurgudam / AdinA upasthAdiyahaH / tathA kAmandakIye vyutpattiranAkarakalitA 20 635 ghny| 2 vizeSeNa sinvanti badhnanti indriyANIti viSayAH / 'SiJ bandhane' (svA.u. a.) ac parinivibhyaH seva-sitasaya sivu saha suT stu svajjAm 8 3 170 // iti Satvam / 3 gAva indriyANi caranayeSviti gocarAH / 'cara gatibhakSaNayo: ' (bhvA.pa.se.), gocarasaJcara 3 / 3 / 119 // iti sAdhuH / paJcendriyANAM paJcasparzanAdinAmAni trINi // 1384 // // 1 // ' [ ] 6 zI'te' tuSAra : zaMziraH vyAcakSate zIte tuSAraH ziziraH suzIma zItalo jaDaH / "pAyUpasthapANipAdI vAk cetIndriyasaGgrahaH / utsargAnandanAdAnagatyAlApAzca tatkriyA // 1 // " [] [padacandrikA, bhA-1, dhIvarga:, zro- 140 ] ityAkhyan / ekaM kriyendriyasya // sparzAdayastvindriyArthA viSayA gocarA api / / 1384 // 1 sparzanaM sparzaH / spRza saMsparze ' ( tu.pa.a.), bhAve ghaJ / "akartari ca kArake saMjJAyAm 3 3 19 // iti ghaJ "[]ityanye / AdeH rasagandharUpazabdA gRhyante / 'rasa AsvAdane ' ( cu.u.se.), curAdiH, 'erac ' 3 | 3 // 56 // , rasaH / 'gandha ardane' '(cu.A.se.), ac gandhaH / khaSpazilpazaSpavASparUpa palpa ( parpa) talpA: ' ( uNA - 308 ) iti raute rUpamiti nipAtyate / zapatyAkrozati jihAmiti zabdaH / 'zapa Akroze (bhvA.u. a.), zAzapibhyAM dadanau ' (uNA537 ) iti dan / indriyairarthyante indriyArthAH artha 30 upayAcJAyAm ' (cu. A.se.), 'akartari ca 3 13 119 // iti 7 himaH 1 zete'nena zItaH zIr3a gatau ' ( ). bAhulakAt 'hasimRgriN- ' ( uNA - 366 ) ityAdinA tan / yadvA 40 'zyaiG gatau' (bhvA.A.a.), bhAve ktaH, 'dravamUrtisparzayoH zya: '6 / 1 / 24 // iti samprasAraNam, 'samprasAraNAcca '6 / 1 / 108 // iti para ( pUrva ) rUpatvam, 'hala: '6 14 12 // iti dIrghaH, 'zyo'sparze 8 2 / 47 // iti niSedhAt tasya na natvam / guNe sparzavizeSe zItamiti klIbam rUpabhedAt / tathA ca 'devadattasya zItaM vartate iti prayogaH / taduktam "upaityanyajjahAtyanyad dRSTo dravyAntareSvapi / / vAcakaH sarvaliGgAnAM dravyAdanyo guNo mataH // 1 // " [] iti, tatra / 2 toSayati tuSAraH tuSa tuSTI' (di. pa.a.) ato'ntarbhAvitaNyarthAt 'kameH ki[du]ccopadhAyAH ' 50 (uNA - 418) ityanuvRttau 'tuSArAdayazca' (uNA - 419 ) ityAran, kicca / 3 zazAtyanena ziziraH, dvitRtIyasvaraH / zaza plutagatau ' (bhvA.pa.se.), 'ajirazizira zithilasthirasphirasthavirakhadirA: ' ( uNA 53 ) iti kiraci sAdhuH "zazvacchazAhUzizirANyapi zUkazimbiH "[ ]iti tAlavyazadvayavAn / "zinotyarthaM zyAyate vA'neneti zizira "[ ama. kSIra. 1 / 220 ||]iti tu svAmI 4 suSThu zyAyate suzImaH / 'zyaiG gatau' (bhvA.A.a.), 'iSuyudhi- ' ( uNA - 142 ) iti mak samprasAraNam / 'suSamAdiSu ca 8 3 198 // iti Satve suSImo'pi / vAcyaliGgo'yam, suSImo vAyuH suSImaM 60 13 / , " 1. dra TIkAsarvasvam, bhA-1, 11548 // pR. 106 // rAmAzramI 1 15 18 // pR.75 // 2. dra. svopajJaTIkA6 / 1384 // pR. 310 // padacandrikA, bhA-1, dhIvarga:, zro 141, pR. 179 // , rAmAzramI 11548 // pR. 75 // 3. ' sthaM' iti2 // 4. ' -t' iti1. 4.5 // 5. 'AsvAdanasnehanayo: ' iti zrIrataraGgiSyAdayaH // 6 basta gandha ardane' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 7 - zayi-' iti4.5 // 8 ' -ntyasmin' iti4.5 // 9. '-tve' iti3 // 10. ito'gre 1.3. 4.5 pratiSu 'tantraM' iti dRzyate // 11. ' -kA: ' iti4.5 // 12 dra TIkAsarvasvam, bhA-1, 1 / 3 / 18 // pR.62 // , padacandrikA, bhA-1, digvargaH, zro- 86, pR. 112 // 13. TIkAsarvasvam, bhA-1, 1 / 3 / 19 // , pR. 63 // padacandrikA, bhA-1, digvargaH, zrI - 86, pR. 113 // rAmAzramI 1 / 3 / 19 // , pR. 46 // 'neneti' iti ama. kSIra. nAsti // 15. 'ti' iti1.3.4.5 // 14 Page #677 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 636 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [sAmAnyakANDaH-6 jalam , suSImAM bhIriti / mizrAstu-"suSThu zyAyate suzIma pATinami'(uNA-18)ityAdinA uH / ete saptA'pi guNe iti svAmI tAlavyamadhyamAha, tadayuktam , 'suSImazca suSeNazca puMsi, tadvati triliGgAH / "guNe klIbaliGgAstadvati trisuSandhiH sarSapo'pi ca'[]iti dantyamUrdhanyamadhya [USma]- liGgAH"[] iti tu mizrAH / sapta atyuSNasya / anyatra vivekAt"[padacandrikA, bhA-1, digvargaH, yo-86] iti tUpacArAt, yathA tIkSNo'siH // 1385 // vyAkhyan / 5 zItaM guNo'syA'stIti zItalaH / sidhmA- koNaH kavoSNaH kaduSNo mndossnnshcessdussnnvt| ditvAllac / zItaM lAti vA / 6 jalati ghanIbhavati / jalam / 'jala dhAnye'(bhvA.pa.se.), ac, Dalayoraikya 1-3 ISaduSNaH koSNaH, kavoSNaH, kaduSNaH / tvasmaraNAd jaDaH / 7 hinoti vardhate himam / "hi gatau 'kavaM cossnne'6|3|107|| iti koH kavAdezaH, cAt vRddhau ca'(svA.pa.a.), hinotermaka / hanti uSNatvamiti kaduSNam , koSNam / 4 mandamuSNo mandoSNaH iti karma10 vA / 'hantehizca (hi ca)'(uNA-144) iti maka, dhAtozca dhaaryH| 5 alpamuSNaH ISaduSNaH / ete paJcA'pi guNe hyAdeza iti vA / ete saptA'pi guNe paMsi, tadvati puMsi, tadvati vAcyaliGgAH / "guNe klIbaliGgA: "[ ] iti 40 vAcyaliGgAH / sapta zItasya // tu mizrAH / paJca ISaduSNasya // athoSNe tigmastIvastIkSNazcaNDaH kharaH paTaH niSThuraH kakkhaTa: krUraH paruSaH karka zaH kharaH // 1385 // // 1386 // 1 oSati dahati uSNaH / 'uSa dAhe '(bhvA. dRDhaH kaThoraH kaThino jaraThaH pa.se.), 'iSibdIkuSavibhyo nak (iNsiJjidIkuSva 1 niyataM tiSThati niSThuraH / 'SThA gatinivRttau' vibhyo nak) '(uNA-282)iti nak, 'rssaabhyaam-'8| (bhvA.pa.a.), uraci pratyaye saadhuH| 2 kakkhate(kakkhati) 4 / 1 // iti Natvam, tatra / 2 tejayati tigmaH / 'tija kakkhaTaH / 'kakkha hasane '(bhvA.pa.se.), 'zakAdinizAne '(bhvA.pa.se.), 'ajiruji(yujiruci)tijAM kuzca' bhyo'ttn'(unnaa-521)| "khakkaTaH''[ ]ityanye / 3 kRtati kruurH| 'kRtI chedane'(ta.pa.se.), 'kRtezchaH krUzca 20 (uNA-143) iti mak , kavargazcAntAdezaH / 3 tIvyate tItaH / 'tIva sthaulye'(bhvA.pa.se.), 'RjendrAgravajravapra (krU ca)' (uNA-178)iti rak / 4 pRNAti paruSaH / 50 'pR pAlanAdau '(tryA.pa.se.), 'pRkalibhyAmuSac(pRnahikali(vipra)-' (uNA-186)ityAdinA sAdhuH / 4 tejayati bhya uSac)' (unnaa-515)| 5 karko'gnirupamAnamasya tIkSNaH / 'tijerdIrghazca'(uNA-298) iti snakpratyayaH krkshH| lomAditvAt shH| 6 khanati kharaH / pRSo(ksnapratyayaH), dIrghatvaM kutvaM ca / 5 caNDati caNDaH / dAdiH // 1386 // 7 hati dRDhaH / 'dRhi vRddhau' 'caDi kope'(bhvA.a.se.), pacAdyac / caNatyaneneti vA / (bhvA.pa.se.), 'dRDhaH sthalabalayoH 7220 / / iti saadhH| 'caNa zabde '( ), 'jamantADDaH '(uNA-111)iti DaH / 8 kaThati kaThoraH / 'kaTha kRcchrajIvane'(bhvA.pa.se.), 6 khamindriyaM rAti khrH| 'rA dAne'(a.pa.a.), 'Ato- 'kaThicakibhyAmoraca(-morana)' (uNA-64) / 9 'bahalaunupasarge kH'3|2|3 / / " 'khaDa kaDa bhedai '(cu.u.se.), manyatrApi'(uNA-207)itInaci kaThinam / 10 jIryati pRSodarAditvADusya raH''[ ]ityanye / 7 pATayati uSNatAM jrtthH| 'z2a vayohAnau '(di.pa.se.), bAhulakAt 'kameraThaH' 30 paTuH / 'paTa vistAre '( ), NyAdasmAt 'phali- (uNA-100)ityaThaH / 'jaraTa' ityapi / daza kaThorasya // 60 1. '-t' iti5 // 2. -rekatva-' iti1.2|| 3. 'pIva mIva nIva tIva (tIva NIva' iti maitreyasAyaNau) sthaulye' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 4. kSIrataraGgiNyAdau zabdArthakacaNadhAturna dRzyate // 5 'khaDa khaDi bhede' iti svAmI, 'kaDi ityeke' iti tatra vyAkhyAne, 'khaDa khaDi bhedane' iti maitreysaaynnau|| 6 dra. padacandrikA, bhA-1, digvargaH, yo-103, pR.134|| 7 kSIrataraGgiNyAdau vistArArthakapaTadhAturna dRshyte|| 8 'karkaTa:' iti5|| 9, maitreyasammato'yaM dhAtupAThaH // 10. dra. svopjnyttiikaa6|1386 // , pR.311 // 11. 'pRNo-' iti4.5 // 12. 4pratau nAsti / / 13. 'dRha dRhi bRha bRhi vRddhau' iti svAmisAyaNau, 'tRha tRhi dRha dRhi vRha vRhi vRddhau' iti maitreyaH // 14. 'jaS iS vayohAnau' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // Page #678 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1385-1389 ] vyutpattiranAkarakalitA 637 komala: punaH / 'ambla' iti mblsNyogvaanpi| 'labi rabi abi zabde' (bhvA.A.se.), 'zU(mU)zakyavibhyaH kla: '(uNA-548) / madalo madsomAlasukumArA akarkazaH // 1387 // 2 pAcayati bhuktamannaM pAcanaH / paceya'ntAd nandyAditvAd 1 kAmyate komlH| 'kamu kAntau '(bhvA.A.se.), lyuH / 3 danteSu zaTho dantazaThaH / trINi amlasya / pRSodarAdiH / kautIti vA / 'ku zabde '(a.pa.a.), 'khATa' iti bhASA // 'kuThi(kuTi)kazi-'(gaNasU- iti kmalan / 2 mRdu atha lavaNaH saraH // 1388 // guNayuto mRdulaH / sidhmAditvAllac / 3 mRdyate mRduH| 'mRde kSode'(vyA.pa.se.), bAhulakAduH / yadvA 'mrada kSode' 1 lunAti jADyaM lavaNaH / 'lUJ chedane'(tryA. (bhvA.A.se.), 'prathimradi-'(uNA-28)ityAdinA kupratyayaH u.se.), nandyAditvAd lyuH, 'lvnnaalluk'4|4|24|| iti samprasAraNaM ca / 4 somaM somatvamAlAti somAlaH / 5 nipAtanANNatvaM / 2 saratyaneneti sara / 'sa gatau'(bhvA. 40 10 suSThu kutsitaM mriyate mlAyati sukumAraH / 'mRG prANa pa.a.), 'puMsi sNjnyaayaam-'3|3|118 // iti ghaH // 1388 // tyAge'(tu.A.a.), ghaJ / yadvA 'zRGgArabhRGgArakuJjAroH' 3 sarve rasA atra sarvarasaH / trINi lavaNasya / 'khArauM' ( )iti bAhulakAt kamerAra ata utvaM ca / zobhanA ____ iti bhASA // kumAraH (kumArA) kAntirasya sukumAra iti vA / 6 n| karkazaH akarkaza: / SaT komalasya // 1387 // atha kaTuH syAdoSaNo mukhazodhanaH / 1 kaTatyAvRNoti tIkSNatvena mukhamiti kaTuH / madhurastu rasajyeSTho gulya: svAdumadhUlakaH / / 'kaTe varSAvaraNayoH (bhvA.pa.se.), 'vaTikaTi(kaTivaTi)bhyAM 1 madhu mAdhuryamastyasya madhuraH / 'uSazuSi- ca'(uNA-8)ityuH / "bAhulakAduH"[mA.dhAtuvRttiH, bhvAdiH, (sussi)-'5|2|107|| ityAdinA madhvAditvAd raH / "iha dhAtusaM-195] iti mAdhavaH / 2 (oSati oSaNaH) / 3 madhurazabdo (madhuzabdo) rasanAgrAhye mAdhuryAkhye rase vartate, mukhaM zodhayati mukhazodhanaH / 'zundha zuddhau'(bhvA.pa.se.), tena madhuraM madhvityapi bhavati, iha ca na bhavati, madhva- NijantaH, nandyAditvAd lyuH / trINi kaTurasasya // 50 20 smin ghaTe'stIti madhuro ghaTaH''[mA.dhAtuvRttiH, divAdiH, dhAtusaM-71] iti dhAtuvRttiH / mAdyate'neneti vA, pRSo vaktrabhedI tu tiktaH 1 vaktraM mukhaM bhinatti vaktrabhedI / bhidir vidAdarAdiH / 2 raseSu jyeSTho rasajyeSThaH / 3 guDe sAdhuH raNe'(ru.u.a.), grahAditvANiniH / 2 tejayati tiktaH / gulyaH / 'tatra sAdhuH'33149 // iti yat / 3 svadate svaaduH| 'svada(Svada) AsvAdane '(bhvA.A.se.), 'kRvA 'tija nizAne '(bhvA.pa.se.), bAhulakAd 'aJjighRSi(si)bhyaH pAjimisvadi-'(uNA-1)ityAdinA uN / 4 mAdyatyanena kta: '(unnaa-369)| dve tiktasya // madhUlaH, pRSodarAdiH, tataH svArthe kani madhUlakaH / mRSTa atha kaSAyastuvaro rasAH // 1389 // ityapi / paJca madhurasya / 'mIDhuM' iti bhASA // 1 kaSati kaNThamiti kaSAyaH / 'karSa hiMsAyAm' amlastu pAcano dantazaThaH (bhvA.pa.se.), [bAhulakAdayaH] |2'tu 'iti sautro dhAturdhAraNArthaH, 1 amati amlaH / 'ama gatau (bhvA.pa.se.), tata auNAdikaH chitvaracatvara(chatvara)-'(uNA-281) ityAdinA 30 bAhulakAd 'mUzakyavibhyaH klaH '(uNA-548)iti klaH / tvarac(Svarac), tuvrH| hrasvAdiH, dIrghAdizca / tathA caM- 60 EEEEEEEEEEEEEEEEEEEEE 1. '-du' iti2.3.4.5 // 2. 'mR-' iti1.3.4|| 3 '-arAH' iti1.2.3|| 4 -naH' iti2|| 5 'U-' itira, 'USi-' iti4|| 6. 'pa-' iti4.5|| 7 -le' iti3|| 8 -svAde' iti2.3.5|| 9 '-ThauM' iti1.2, '-Thau' iti3|| 10. 'gatyAdiSu' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 11. 'zU-' iti4|| 12. 'rabi labi-' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 13. '-Tau' iti3, '-TauM' iti5|| 14 -rau' iti3, '-rau' iti4|| 15. 'aNazca'(uNA-8)ityatra cAt kaTivaTibhyAmityurbodhyam // 16. '-dupratyayaH' iti mA.dhAtuvRttau, pR.170|| 17 koSThAntargatapATha: 1pratAveva bahirbhAge TIppaNIrUpeNa dRzyate // 18. 'ti-' itira // 19. 'tija nizAne kSamAyAM ca' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 20. 'rasaH' iti1.3.4.5. // 21. '-yAH' iti4.5|| 22. kaSetyAdidaNDAtmako'yaM dhAtuH // 23. 1pratau nAsti // Jain Education Intemational Page #679 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 638 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [sAmAnyakANDaH-6 "nare'zmazruNi zRGgAbhyAM rahite gavi tUvaraH / ucyata ityanvayaH / A samantAd modate'neneti aamodH| 30 kAle prApte kaSAye ca rase puMvyaJja'nocyate (-ne cyute) // 1 // " 'muda harSe'(bhvA.A.se.), karaNe ghaJ // 1390 // ityatpalinI / bahupustakeSu hrasvAdipATha eva / puMklI- vimardotthaH parimalaH baliGgAvetau / "kutsito varaH kuvaraH, hrasvAdiH, kavargA ___ 1 ratavikasaddehAGgarAgaparimalanasamudbhUto yo gandhadizca / kuvarastu kaSAyo'strItyeke paThanti"[TIkAsarvasvam / . stannAmaikaM parimalaH iti / parimalate dhArayati janamanAMsi 159 // ] iti sarvAnandAdayaH / dve kaSAyasya / rasA iti, parimalaH / 'mala dhAraNe (bhvA.A.se.), ac, ghaji vA, rasyanta iti rasAH / 'rasa svAde '(cu.u.se.), ghabarthe kH| saMjJApUrvakatvAd vRddhyabhAvaH / vimardAd ratavikasaddehAte pUrvoktAH SaDapi rasA ityarthaH / yanmahezvaraH "raso gandhe GgarAgaparimalanAduttiSThatIti vimardotthaH / yadgauDa:rase svAde tiktAdau "[vizvaprakAzakozaH, sAntavargaH, yo "syAd vimarde parimale gandhe janamanohare / 10 1] iti / yathA ca-"SaDrasAH kila vaidyeSu bharate'STau ratopamardavikasaddeharAgAdisaurabhaH ||1||"[]iti // navA'pi ce"["] iti / madhurAdInAM SaNNAM sAmAnyenaikaM athA''modI mukhavAsanaH / 40 'rasA' iti // 1389 // iSTagandhaH sugandhizca gandho janamanohArI surabhirghANatarpaNaH / 1 Amodo'styasya AmodI / 'ata iniThanau' samAkarSI nihArI ca 5 / 2 / 115 // itIniH / 2 mukhaM vAsayati mukhavAsanaH / 1 gandhayate gandhaH / 'gandha ardane '(cu.A.se.), vaserNijantAd nandyAditvAllyuH / 'zubhavAsanaH' iti kvacurAdiH, pacAdyac / sAmAnyato gandhanAmaikaM gandhaH ghrANa cit pAThaH / "tatra ca zubhaM manoharaM vAsanaM vAso yasyeti grAhyo guNaH / atra 'sa' iti padamadhyAhAryam, tato bahuvrIhiH''[ ]iti sarvadharaH / 3 iSTo gandho'sya iSTa gandhaH / 4 zobhano gandho'sya sugandhiH / 'gandhasye-dutpUti'yamarthaH, 2 sa gandho janamanohArI, janAnAM mano susurbhi-'5|4|135 // itIdantAdezaH / catvAri iSTagandhaharaNazIlaH surabhirucyata ityanvayaH / 3 surabhiH ukto sya / "dvau dvau bhinnAau~ ''[ ]ityanye, tadA AdyadvayaM mukha20 vasantanAmasu (abhi.2|156)| 4 ghrANaM ghrANendriyaM tarpayati vAsanavaTikAdeH // 50 ghrANatarpaNaH / tRpa harSaNe ( ), NijantaH, nandyAdi durgandhaH pUtigandhikaH // 1391 // tvAllyuH / 5 samAkarSatyavazyaM manaH samAkarSI / 'kRSa 1 duSTo gandho'sya durgandhaH / 'gandhasyeduvilekhane'(tu.u.a.), Avazyake NiniH / 6 evaM nihara tpuuti-'5|4|135 // ityAdau durIbhAvAd (dUro'bhAvAd) tyavazaMya nihArI / Avazyake NiniH / atra yo gandho nettvamata eva kAvyAdarza vAmanaH-"durgandhimadAdiSu padeSu yaM prati prasiddhastadanuvAdenA'nyasya vidhiH kAryaH, eva itsamAsAnto durlabhaH, '[gandhasyed] utpuuti-'5|4|135 // manyatrA'pi / parimalo'pi / yadgauDa:-"syAd vimarde ityAdiSu duHzabdasya [a]pAThAt"[] [iti] / kecittuparimalo gandhe janamanohare"[]iti // "matvarthIyaminiM kRtvA durgandhItIdantam ('durgandhI' iti sa Amodo vidUragaH // 1390 // nAntam)''["] AhuH / tadadarzanAt , "karmadhArayamatvarthI1 sa surabhirgandho vidUrago'tidUravyApI AmodaH, yAbhyAM bahuvrIhireveSTo lAghavAt''[]iti kAtyAyanokteH / 1. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 159 // , pR.107||, padacandrikA, bhA-1, dhIvargaH, zo-142, pR.179 // , raamaashrmii1|5|9||, pR.75 // 2. 'vetyeke' iti4, 'cetyeke' iti5|| 3 sarvAnandakRtaTIkAsarvasve-"kutsito varaH kuvaraH / hrasvAdiH kavargAdizcetyanyaH" iti dRzyate, bhA1, pR.107||, dra. padacandrikA, bhA-1, dhIvargaH, zrI-142, pR.179|| 4 'AsvAdanasnehanayoH' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 5 mahezvarakRtavizvaprakAzakoze-"raso gandharase svAde cittAdau viSarAgayoH" iti dRzyate, pR.173|| 6 'vA' iti3 // 7 dra. anekArthakaravAkarakaumudITIkA, bhA-1, 2574 // , pR.327|| 8. 'basta gandha ardane' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 9 -nti' iti5|| 10. kSIrataraGgiNyAdau harSaNArthakatRpadhAturna dRshyte|| 11. '-malalasatsamu-' iti1|| 12. 'mala malla dhAraNe' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 13. 4pratau nAsti // 14 dra. padacandrikA, bhA-1, dhIvargaH, zo-144, pR.181 // 15. dra. svopajJaTIkA6 1391 // , pR.312-313|| 16, 'nai-' iti4.5|| 17 -dhUpapadeSu' iti1|| Jain Education Intemational ntemnational Page #680 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 15 1390-1393 ] vyutpattiratnAkarakalitA 639 kecittu lAghavamanAdRtya icchantyevaM matvarthIyam / "kisa- pANDuraH pANDaraH pANDuH layacchedapAtheyavantaH''[meghadUtam, pUrvameghaH, zro-11]iti- 1 zvetate zvetaH / 'zvitAG varNe'(bhvA.A.se.), kone ko vata prayogazcA'yam / "yad durgandhi madAvilaM malazatai- 'akartari ca kArake sNjnyaayaam'3|3|19|| iti kartari ghj| 30 ryata pUtinADImayam''[]iti zRGgAraprakAze / pUtivisraH, tAlavyAdirayama , "zveto dhAvati"[] iti shruussaat| 2 zyAyate pUteriva gandho'sya pUtigandhiH / 'gndhsyedutpuuti-'5|4|| zyetaH, tAlavyAdiH / 'zyaiG gatau'(bhvA.A.a.), 'hRzyA135 // ityAdinA idantAdezaH, tataH svArthe kan [pUti bhyaamitc(-n)'(unnaa-373)| 3 sinoti badhnAti manaH gandhikaH] / dve durgandhasya // 1391 // sitaH / 'SiJ bandhane'(svA.u.a.), 'aJjighRSi(si)bhyaH Amagandhi tu vistraM syAt kta: '(uNA-369)iti saMjJAyAM ktaH / 4 zokayati mano1 Amo'pakvo malastasyeva gandho'syeti Ama 'sminniti zuklaH / 'zuka gatau'(bhvA.pa.se.), 'Rjendra-' 10 gandhiH / 'upmaanaacc'5|4|137|| itItsamAsAntaH / 2 (uNA-186)ityAdinA nipAtaH / 5 harati mano hariNaH / 'visa preraNe'(di.pa.se.), dantyAntaH, bAhulakAt 'sphAyi-' 'hRJ haraNe'(bhvA.u.a.), 'zyAstyAhRJcibhya inac '(uNA(uNA-170)ityAdinA rak / "visa utsarge"[ama.kSIra. 204) / 6 vizIyate vizadaH / 'zadlU zAtane '(bhvA.tu. 1 / 4 / 12 // ] iti tu bhaTTaH, [visram] / ete AmodAdyA pa.a.), ac, tAlavyAdirayam / "vizadA vizadAmattasArase 40 visramityantAstriliGgAH / dve visragandhasya / zabdArNave tu- sArase jale''[kAvyAdarzaH, paricchedaH-3, zUo-14] iti "kastUrikAyAmAmodaH karpUre mukhavAsanaH / daNDiyamakAt / 7 zucyate nirmalIbhavati zuciH / 'zucir bakule syAt parimalazcampake surabhistathA // 1 // pUtIbhAve'(di.a.se.), 'igupadhAt kit'(uNA-559)itIn, gandhAdiSaDbhirapyete guNivRttau triliGgakAH // " sa ca kit // 1392 // 8 avadIyate (avadAyate) zodhyate [] iti / "surabhyAdibhyaH 'kRdikArAdaktina: '(vaa-4|1| avadAtaH / 'daip zodhane'(bhvA.pa.a.), ktH| 9 gorati 45 // ), 'srvto'ktinnaadityke'(vaa-4|1|45 ||)'[]iti (gorate) mano'smin gauraH / 'gurI udyame '(tu.A.se.), 20 tu svaamii| pakSe GIS, surabhI, sugandhI''[ ]iti kaumudii|| 'Rjendra-'(uNA-186) iti sAdhuH / 10 zobhate zubhraH / somAlikA / 'zubha zubha zobhArthI (zobhArthe)' (tu.pa.se.), 'sphAyi-' 1 amI vakSyamANAH zvetAdayo varNAH ucyante / (uNA-170) iti rak / 11 avalakSate(avalakSyate) iti viyante varNAH, puMklI. / 'vRJ varaNe'(svA.u.se.), 'Rnendra-' valakSaH / 'lakSa darzanAGkanayo: '(cu.u.se.), avapUrvaH, 50 (uNA-185)Adau ranpratyayAntAd rephasya Natve nipAtyate // ghajantaH, pRSodarAdirvA / valate vA / 'valerakSa: '(uNA- ) itykssH| "rUDhizabdatvAnnityo vaSTi bhAgurirallopaH"[ ] iti svAmyAdayaH / valateH vip, val akSantyasmin, pUrva .. // 1392 // vad ghabi vA / kaSasaMyogavAnayam / "atha sa valakSo bhAnAM avadAtagaurazabhavalakSadhavalArjunAH / patiriva''[ ]iti vRndAvanayamakAt''[ ]iti kaumudyAdaya / 1. '-vaM' iti1|| 2. "duSTo gandho'syeti durgandhaH / utpUtyAdiSvasannivezAdikAraH samAsAnto'tra nAsti / tathA ca kAvyA(darza ? laGkAre) vAmanaH-"durgandhimadAdiSu padeSu it samAsAnto durlabhaH, utpUtyAdiSu duzzabdasyApAThAt / " kecid durgandhazabdAd matvarthIyaminiM kRtvA durgandhIti nAntaM paThanti / tdyuktm| yadAha kAtyAyana:-'bahuvrIhimatvarthIyayorbahuvrIhireveSTo lAghavAd' iti / anye punarlAghavaM nAdriyante / tathA ca vibhAkaravA-"yad durgandhi madAvilaM malazatairyat pUtinADImayam" iti / zRGgAraprakAze tUktaM-"dvividho hi vAcyadharmaH laghurguruzca / tatra karmadhArayamatvarthIyAd bahuvrIhiNA laghuH / bahuvrIhe: karmadhArayamatvarthIyena ca guruH / tatrAdyo yathA-"yakSazcakre janakatanayAsnAnapuNyodakeSu, snigdhacchAyAtaruSu vasatiM rAma-giryAzrameSu // " (meghUdUtam , pUrvame. tho-1), antimo yathA-"bisakisalayacchedapAtheyavantaH" iti // " iti TIkAsarvasvam, bhA-1, 15 / 12 / , pR.108-109|| 3. 1pratau nAsti // 4 'kapU-' iti1.3.4.5|| 5 dra. padacandrikA, bhA-1, dhIvargaH, zo-145, pR.182 // 6 dra. raamaashrmii1|5|12||, pR.77|| 7 kSIrataraGgiNyAdau Ga kArAnubandho na dRzyate // 8 3.4.5pratiSu naasti|| 9 'hRzyAbhyAmitac' iti1.3.4.5|| 10. 'ca-' iti1 // 11. '-te'nena' iti3|| 12-1. dra. padacandrikA, bhA-1, dhIvargaH, zro-146, pR.183||, 12-2. tatra-"atha sa valakSo bhAnAM patiriva kartAramaribalakSobhAnAm" iti vRndAvanAd iti kaumudyAdayaH" iti dRzyate / / 13. ama.kSIrasvAmikRtaTIkAyAm-"avalakSyate valakSaH" ityeva dRzyate, 1 / 4 / 13 // , pR.41 / / bahuvrIhiNA gayA zrameSu // " (meghadUtam, pratA nAsti // 4 'ka'- kuka Jain Education Intemational an International Page #681 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 40 640 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [sAmAnyakANDaH-6 12 dhAvati mano'tra dhavalaH / 'dhAvu gatizuddhyo:' dhUsaraH / bAhulakAdarapratyayaH / "mahiSadhUsaritaH sarita(bhvA.u.se.), vRSAditvAt kalac, bAhulakAd hrasvatvam / staTaH''[jAnakIharaNam , 1171 // ] iti jAnakIharaNam / "'vApo (dhAvo) hrasvazca'( )iti kalachasvau''[]iti "dhasarasta sitaH pItalezavAn bahulacchavi:''[ ] iti shriibhojraajH| 13 arvyata iti arjunH| 'arja sarja arjane' zabdArNavaH / ekaM dhUsaravarNasya // 1393 // (bhvA.pa.se.), NijantaH, arjerNiluk ca'(uNA-338) . kApostu kapotAbhaH ityunan / 14 pANDuguNayogAt pANDuraH, paJcamasvaramadhyaH / 'nagapANDvAdibhyazcopasaGkhyAnam '(vaa-5|2| 1 kapotasyA'yaM kApotaH / 'tasyedam'43 / 107 // ) iti raH / asyA-'nArSatvAt 'pANDuro'sAdhuH'[] 120 // ityaN / 2 kapotasyeva AbhA asya kapotAbhaH / iti bhASAvRttikRto durjJAnaM jayAdityaM prati vAmyamAnaM ca dve kapotavarNasya // janitam / bhASyaviruddhaM hi cedam, na tvayuktam, vRttya pItastu sitaraJjanaH / 10 ntaroktAnAmanyeSAmapi grAhyatvAt , bhASyAnuktAnAM bhaTTiko- ha pItalo ktAnAmanyathA'prAmANyApatteH / ayaM ca zabdArNavAdibhirapi 1 pibati varNAniti, (pAyati (pIyete) varNAparamaziSTairanuziSTaH, yathA niti) vA pItaH / 'pA pAne'(bhvA.pa. a.), bAhulakAd "pANDurastu pItaraktabhAgI pratyUSacandravat / 'aJjighRSi(ghRsi)bhyaH kta: '(uNA-369), 'ghumAsthA-'64 / pANDuH strIpItabhogArthaH ketakI dhUlisannibhaH // 1 // 66 // itIttvam , 'pIG pAne'(di.A.a.) ato bAhulakAt pANDuraH pANDare kaizcit kaizcit pANDau pravezitaH / " tan vA / 2 sitaM raJjayati sitaraJjanaH / 'raJja rAge'(bhvA. []ityuktatvAt / 15 paNDayate yAti mano'sminniti u.a.), nndyaaditvaallyuH| 3 haridrAyA ayaM hAridraH / 4 pANDaraH / 'paDi gatau'(bhvA.A.se.), NijantAdasmAt pItaM pItatvaM lAti piitlH| 'Ato'nupasarge kH'3|2|3|| 'paNDerdIrghazca'( )iti raH / 16 panyate stUyate pANDuH / 5 gUyate gauraH / 'guG gatau ( )ityasya 'Rjendra-' 'pana vyavahAre stutau ca '(bhvA. A.se.), panerdIrghazca' (uNA-186) iti nipAtitaH / paJca pItavarNasya // 20 (haimoNA-766) iti DuH / atra yadyapi zabdArNave bhedaH pItanIlaH punarharit // 1394 // 50 "zyetastu(zvetastu) samapIto'sau raktetarajavAruciH / / valakSastu sitaH zyAvaH kadalIkusumopamaH // 1 // pAlAzo haritastAlakAbhaH arjunastu sitaH kRSNalezavAn kumudacchaviH / "[ ] iti 1 pItazcAsau nIlazca pItanIlaH / 2 harati tathA'pyastu bhedAnadaraNAdiha pryaaytaa| SoDaza dhvlvrnnsy|| cittaM harit / 'haJ haraNe'(bhvA.u.a.), 'hRsRruhiyuSibhya ISatpANDustu dhUsaraH // 1393 // iti:'(uNA-97) // 1394 // 3 palAzasya parNasyA'yaM varNa iti pAlAzaH, dIrghAdiH / palAzaM pattram, tattulyavarNatAyAM 1 ("site pItasamAyogaH pANDuvarNaH prkiirtitH)| palAzaH / "pattraM palAzaM mA (nA) rakSaHzaTIharitaISacchabdo'vyaktaparaH, ISadavyaktaH pANDuH zveta ISatpANDuH kiMzukaH''["] iti tAlavyAnte rudrarabhasAvato hrasvAdirapi, dhUnoti ceto dhUsaraH / 'dhUJ vidhUnane(kampane)' (svA.. puMsyayam / 4 harati cittaM haritaH, adantaH / 'hazyA A.se.), 'kRdhUmadibhyaH-'(uNA-353) saran , bAhulakAda- bhyAmitac'(uNA-373)itItac / 5 tAlakaM haritAlam, 30 SatvaM ca / yadvA 'dhUsa kAntikaraNe'(cu.u.se.), dhUsayati tasyevA''bhA asya tAlakAbhaH / paJca pItanIlavarNasya // 60 1. 'pRSodarAdi-' iti4.5|| 2. '-ci' iti3|| 3 dra. padacandrikA, bhA-1, dhIvargaH, zrI-146, pR.183|| 4 'Sarja' iti maitreyasAyaNau // 5, 'aje-' iti3.4|| 6 'nagapAMsupANDubhyazca' iti vArtikasvarUpaM dRzyate // 7. dra. padacandrikA, bhA-1, dhIvargaH, zo-146, pR.184 // , raamaashrmii1|5|13 // , pR.77-78 // 8 1pratau nAsti // 9'varNasya' iti4|| 10. tulniiyo'mrkossH1|5|13|| 11. koSThAntargatapAThaH pANDuzabdavyAkhyAne'pi yuktaH // 12. dra. padacandrikA, bhA-1, dhIvargaH, zrI-146, pR.184 // , raamaashrmii1|5|13|| 13. kSIrataraGgiNyAdau gatyarthakagudhAturna dRzyate // 14 'ityAdinA' iti4|| 15. '-lakazca' iti3 / / 16. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 1 / 5 / 14 // , pR.111|| padacandrikA, bhA-1, dhIvargaH, tho-147, pR.185 // , raamaashrmii15|14 // , pR.78 // 17 '-ntaH' iti3 / / Page #682 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 641 1393-1397] vyutpattiratnAkarakalitA raktastu rohitaH / piJjaraH / 'piji varNe (bhvA.A.se.), NijantaH, bAhulamAJjiSTho lohitaH zoNaH kAdaraH / 3 kavata iti kapilaH / 'kabR varNe'(bhvA. ___ A.se.), 'kabeH paca '(uNA-55)itIlaca , pazcAntA1 rajyati raktaH / 'raJja rAge'(bhvA.di.u.a.), dezaH / kapivarNaM lAtIti vA / 'Ato'nupasarge kaH' 30 niSThA / 2-4 rohati rohitaH / 'ruha bIjajanmani prAdu 3 / 2 / 3 / / " 'kapi calane'(bhvA.A.se.), 'kampezca'( ) rbhAve ca'(bhvA.pa.a.), 'ruhe razca lo vA'(uNA-374) itIlac, bAhulakAdata eva nirdezAd vA nalopaH''[mA. itItaca , latvapakSe lohitaH / 3 maJjiSThAyA ayaM dhAtuvRttiH, bhvAdiH, dhAtusaM-256] iti mAdhavaH / 4 mAJjiSThaH / 4 zoNati zoNaH / 'zoNa varNagatyoH' ("piJjyate piGgalaH) / 'piji varNe (a.A.se.), (bhvA.pa.se.), ac / paJca raktavarNasya // vRSAditvAt kalaca, nyaGkvAditvAt kutve piGgalaH / zvetaraktastu pATalaH // 1395 // "piGga laati''[am.kssiir.1|4|16 // ] iti svAmI / 101 zvetazcAsau raktazca zvetaraktaH / pATalAkusumA piGgatvamasyA'sti piGgalaH / sidhmAditvAllajvA / 5 ruNaH pATalaH / pATayati vA, 'aTa paTa gatau'(bhvA. zyAyate zyAvaH / 'zyaiG gatau'(bhvA.A.a.), bAhulakAd pa.se.), NijantaH, vRSAditvAt kalac / "paTerNya vaH / 6 pizate(piMzati) pizaGgaH / 'piza avayave' ntAdalac , bAhulakAt''[ ]iti tu bhaTTaH / evaM zvetarakta (tu.pa.se.), 'viDAdibhyaH kit'(uNA-118)ityaGgac / 40 mizritasya // 1395 // tAlavyamadhyo'yam , tathA ca mAghaH-"paripAkapizaGga latArajasA rodhazcakAsti kapizaM galatA"[zizupAlavaaruNo bAlasandhyAbha: dham , sargaH-4, zo-48] iti / 7 kapirmarkaTavarNo'stya1 iyarti aruNaH / 'R gatau'(bhvA.pa.a.), sya kapizaH / lomAditvAt zo vA / 8 harati mano 'artezca'(uNA-340 ) ityunan / avyaktarAgaH kiJcillo- hariH / 'aca i:'(uNA-578)itIn (itI:) // 1396 // hito'runnH| yathA- daramattasya (madamattasya) cakSUrAgaH / 9 bibharti babhruH / bhRJaH 'kurbu zca (kurdhazca) (uNA "aruNaH kRSNalohitaH ''["] ityamaramAlA / bAla- 22)iti kurdvitvaM ca / 10 kat kutsitaM dravati kaTThaH, 20 sandhyAyA ivA''bhA asya bAlasandhyAbhaH / ekaM nUtana- turyavargatRtIyadvayarephasaMyogamadhyaH / 'dru gatau'(bhvA.pa.a.), sandhyAvarNasadRgvarNasya // mita vAditvAd DuH / " 'kamu kAntau '(bhvA.A.se.), 'mitavyAdayazca(-dravAdibhyazca) '(vaa-3|2|180||)iti Dun, 50 ruDAgamaH, TilopAbhAvazca nipAtyate dakArazcAntAdeze kadruH, kapilaH piGgalaH zyAvaH pizaGgaH kapizo hariH ekadakAravAn"["]iti mizrAH / 11 gaDati kaDAraH / // 1396 // 'gaDa secane '(bhvA.pa.se.), 'gaDe: kaD ca'(uNA 415)ityAran, kaDAdezazca kddaarH| 12 piJjayati piGgaH / 1 pItazcAsau raktazca pItaraktaH / 2 piJjayati 'piji varNe'(bhvA.A.se.), 'akartari c-'3|3|19|| pItara babhruH kadduH kaDArazca piGge 1. '-te' iti5|| 2 2.3.4.5pratiSu nAsti, sAyaNamate'yaM pAThaH, 'bIjajanmani' iti svAmI, 'janmani prAdurbhAve' iti maitreyH|| 3. 'latve' iti4.5|| 4 '-yAM' iti1|| 5 'vaNe' iti1.2.4.5 // 6 tulanIyo'marakoSaH1 // 15 // 7"-tIti' iti1 // 8 4.5pratyornAsti // 9 ama.kSIrasvAmikRtaTIkAyAm- "pATalavarNaH (pATala:), pATeralaj vA" iti dRzyate, 1415 // , pR.41 // 10. 'bhedaH' iti5|| 11. 'cakSu-' itira // 12. dra. TIkAsarvasvam, bhA-1, 15 // 15 // , pR.112 // , padacandrikA, bhA-1, dhIvargaH, tho-148, pR.186 // , rAmAzramI 15 / 15 // , pR.79 // 13. maitreyasAyaNasammato'yaM pAThaH // 14 'kameH pazca' ityuNAdigaNasUtram // 15. 'kapi-' iti3, 'kape-' iti5 // 16. mA.dhAtuvRttau- "kapila:- 'kapezca' itIlacpratyayaH, bAhulakAdata eva nirdezAdvA nalopaH" iti dRzyate // 17 koSThAntargatapATha: 1pratau na dRzyate // 18 -stoti' iti1.3|| 19. --dhye-' iti3|| 20. '-dhyAH' iti3|| 21. padacandrikAyAmanyathA pATho dRzyate, bhA-1, pR187|| 22. '-nti' iti4.5 // 23. ayaM dhAtupAThaH 3.4.5pratiSu na dRzyate // 24 -k' iti2|| 25. 1.3.4.5pratiSu nAsti // Jain Education Intemational Page #683 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 642 iti ghaJ, kutvam, tatra / dvAdaza pItaraktavarNasya / zabdArNave tubheda: abhidhAnacintAmaNinAmamAlA "sitapItaharidraktaH kaDArastRNavahnivat / ayaM tadraktapItAGgaH kapilAGgo vibhISaNaH // 1 // haritAMze hino (hIno ? ) so'pi pizaGgaH padmadhUlivat / pizaGgatvazitAvaizyAn piGgo dIpazikhAdiSu // 2 // piGgalastu paracchAyaH piGge zuklAGgakhaNDavat / " [] iti // kRSNastu mekaH 1 syAd rAmaH zyAmalaH zyAmaH kAlo nIlo'sitaH zitiH // 1397 // 00 1 karSati manaH kRSNaH / 'kRSa vilekhane' (bhvA. pa.a.), 'kRServarNe' ( uNA - 284 ) iti nak / 2 mata (macate) mizrIbhavati varNAntareNeti mecakaH / 'marca mui kalkane'(bhvA.A.se.), kvun, 'gamipacimacInAm ' ( ) ityetvam, puMnapuMsakaliGgo'yam / "mecakaH zikhikaNThAbhaH " [] iti durga: / 3 ramate mano rAmaH / 'ramu krIDAyAm' (bhvA.A.a.), jvalAditvANNaH / 4 zyAmaM zyAmatvaM lAti zyAmalaH / 5 zyAyate'smAt zyAmaH | 'zyaiG gatau'(bhvA.A.a.), 'iSiyudhIndhidasizyAdhUsUbhyo mak' 20 (uNA - 142 ) iti mak, 'AdecaH - '6 11 145 // ityAtvam / 6 kalayati manaH kAlaH / 'kala saGkhyAneM ' (cu.u.se.), jvalAditvANNaH / 7 nIlati nIla: / "NI varNe (bhvA.pa.se.), 'igupadha- '3 / 1 / 135 // iti kaH / 8 sitaviruddhaH asitaH / 9 zinoti zitiH / "ziG (ziJ) nizAne ' (svA.u. a.), ktic / " mecakaH kRSNanIlaH syAdatasIpuSpasannibhaH"["]iti zabdArNave bhedaH / nava kRSNavarNasyai // 1397 // 12 raktazyAme punardhUmradhUmalau 1 'si' iti1.2 // 2 dra. padacandrikA, bhA-1, dhIvarga:, zro- 149, pR. 187 // 3 'camate' iti3 // 4 'maci' iti4 // 5. 'pacimacyoriccopadhAyAH '(uNA - 715 ) ityuNAdigaNasUtram // 6. dra ama. kSIra. 14 114 // pR.41 // svopajJaTIkA6 // 1397 // pR. 313 // 7 'hugraH ' iti1. 3.4.5 // 8 ' - tIti' iti4.5 // 9. 'gatau saGkhyAne ca' iti svAmisAyaNau, 'saGkhyAne gatau ca' iti maitreyaH // 10. 'nI- ' rAmAzramI 1 // 5 // 14 // pR.78 / / 13. iti1.3.4 // 11. 'zI-' iti3 // ' - varNabhedasya' iti3 // 14 'varaNe' dhAtuH // 17 'ma' iti4 // 18. iti // 23. nta' iti // 12. dra. padacandrikA, bhA-1, dhIvarga:, zro- 147, pR. 185 // , iti1 // 15. asya sthAne mA. dhAtuvRttau 'rephojanazca' iti dRzyate - vanayamakAt' iti3 // 19. 'tra' iti3 // 20. rthaH ' iti // // 16. 'parpa' ityAdidaNDAtmako'yaM - riti' iti // 22. 'guNe' * [ sAmAnyakANDaH - 6 1 raktazcAsau zyAmazca raktazyAmaH, tatra / 2 dhUmaM rAti dhUmraH / 'rA dAne ' ( a.pa.a.), pRSodarAditvAdAkAralopaH / 30 3 dhUmavarNaM lAti dhUmalaH / trINi raktakRSNavarNasya // atha karburaH / kirmIra etaH zarbalazcitrakalmASacitralAH // 1398 // 44 44 1 " 'kabR varNe N '(bhvA.A.se.), bAhulakAdurapratyayo rephopasRSTeH ''[mA. dhAtuvRttiH, bhvAdi:, dhAtusaM - 259] iti mAdhavaH / 'karva" gatau' (bhvA.pa.se.), asmAd 'urAdayazca ( ) ityurac "[] ityujjvaladatta:, [karburaH ] / 2 kIryate kirmIraH / ' vikSepe ' (tu.pa.se.), 'gambhIrAdayazca' ( ) iti kiraterIran, 'mu~DAgamazca / 3 eti varNAniti etaH / 'iN gatau ' ( a.pa.a.), 'hasimRgriN- ' ( uNA - 366 ) iti tan / 4 40 zapatyAkrozati varNamiti zabalaH / ' zapa Akroze ' (bhvA. pa.a.), 'zaperbazca' (uNA-105 ) iti kalaH, tAlavyAdirayam / 'zakunipatAkAzabalaM ghanavRndaM cakSuSA patA''kAzabalam''[]iti vRndAvanAt / 5 cI citram / 'ciJ cayane' (svA.u. a.), 'amicimidi - ' (uNA-603) ityAdinA ktraH, kittvAd guNAbhAvaH / mizrAstu- "guNe zuklAdayaH puMsi " [ amarakoSaH 1 / 5 / 17 // ] iti vacanAdato nAnArthapuMskANDe nibandhanAccitramiti pATho lipidoSaH, tasmAt citrakirti samastaM vAcyamityeke / klIbanirdezastadvati guNiliGgatvena kAmacArAdityanye / prakrAntaM" samAsaM vihAya citramiti pRthag rUpabhedapradarzanamatrocyate"guNe zuklAdayaH puMsi " [ amarakoSaH 1 / 5 / 17 // ] ityasya bAdhanArthamiti tu vayam / tathA ca zabdArNave klIbatvaM dRzyate / medinIkAro'pi vispaSTameva- "tilakAlekhyayoH klIbaM karburAdbhutayorapi " [ medinIkozaH, rAntavarga:, zro35]iti / "evaM cet tat kathaM citrabhede ca nAkuta: ' [ ] iti dharmakIrtivArtikaM ca / nAmAnuzAsane tu kathaM 29 50 Page #684 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1397-1400 ] vyutpattiranAkarakalitA 643 22 23 24 25 26. 27 puMstvamiti na vidmaH "[ padacandrikA, bhA-1, dhIvarga:, zro- kvaNanaM nikvaNaH kvANo nikkANazca kaNo raNaH 150 ] iti vyAkhya 6 kalayati varNAn kalmASaH / 'kala saGkhyAne ' ( cu.u.se.), 'kaleSika (kuleca mASak ) ' (haimoNA - 563) / " kalmASaH karburaH kRSNaH (karbure kRSNe) "[[]iti mUrdhanyAnte rabhasaM / 7 citrAn varNAn lAti citralaH / sapta karburavarNasya / " guNe varNamAtre vartamAnAH zuklAdayaH karburAntAH puMsi / yathApaTasya zuklo guNaH, tadvati dravye vartamAnA abhedopacArAd guNiliGgA vAcyaliGgAH, tataH striyAM zuciH zucI 10 'varNAt- '4 / 1 / 39 / / ityAdino GIS ( GIp ) nakAro vA / : zyetA, zyenI, haritA, hariNI, lohitA, lohinI, rohitA, rohiNI, etA, enI / GISi gaurI, hariNI, arjunI, dhUsarI, palAzI, kaDArI, kirmIrI, kalmASI, shblii| 'kharu - saMyogopathapratiSedho vaktavya: ' (vA 41 144 // iti, pANDuH, kadaduH / 'nIlAt prApyauSadhyo ' (vA 411 142 // ), nIla vaDavA, nIlI auSadhiH / vA saMjJAyAm ' (vA 4 / 1 142 // ), nIlI nIlA / "kuvalayadalanIlA kokilA bAlacUle" [ ] ityapapATha: " [ ] iti vAmanaH / 'jAnapada- 4 / 1 242 // ityAdinA varNe GIS / 'zoNAt prAcAm ' 4 / 1 / 43 // iti 20 pakSe zoNI, zoNA / 'pizaGgAdupasaGkhyAnam' (vA ), pizaGgI / " bhrAmarotkaTakalmASAH kusumAnAM samRddhayaH "[] iti [TAbantadarzanAt kalmASeti TAbantamapi / "zabaleti ] TAvantamasAdhu [ ] iti bANabhaTTa: arzaAdyaci tuTAe kriyate "[]iti mizrAH // 1398 // zabdo ninAdo nirghoSaH svAno dhvAnaH svaro dhvaniH nihAdo ninaMdo hAdo nisvAnI nisvanaH svanaH 10 11 12 // 1399 // 14 15 16, 17 18-20 21 kho nAdaH svanirghoSaH saMvyAGbhyo rAva AravaH / 1. tU' iti1.3.42 gata saGkhyAne ca iti svAmisAyaNI, 'saMkhyAne gatau ca' iti maitreyaH 3. dra. padacandrikA, bhA-1, dhIvarga:, zrI - 150, pR. 188 // 4 rAmAzramI 1 5 // 17 // pR. 80 // 5 'varNAdinA' iti3 // 6 'Du' iti3, 'Da' iti4 // 7 'nIlAdoSadhau, prANini ca' iti kAzikAvRttiH, bhA-3, 4 1 142 // pR.337||, "nIlAdauSadhau // nIlI // prANini ca // nIlI gauH // " iti siddhAntakaumudI, pR. 148 // 8. 'lA' iti3.4 // 9 1 pratau nAsti // 10. 'niH svAno niHsvanaH' iti mUlam, svopajJaTIkA'pi tamAzrityaiva // 11. 'ccAramiti' iti1, 'cAraNaM' iti4 // 12. 'zabda upasargAdAviSkAre' iti svAmI, 'zabda zabdakriyAyAm' iti maitreyaH, sAyaNamate na dRzyate // 13. 'na-' iti2 // 14. syamu svana ('stana' iti svAmimate'dhikaH) dhvana zabde' iti kSIrataraGgINyAdayaH // 15. 1. 4pratyornAsti // 16. 'khanikaSyajyasivasivanisanidhvanigranthicalibhyazca' ityuNAdigaNasUtram // 17 ' - pacasvanaH' iti2 // 18. 'nau gadanadapaThasvanaH' ityaSTAdhyAyyAm // 19. 'khani-' ityuNAdigaNe // 20. 'tuSTau ' iti3, 'ghuSTe' iti4.5 // 21. ' - vyAG u-' iti4.5 // 22. 'AravaH' iti3 // . 14 / 14 // / 1400 // 1 zapati kUToccArakaM zabdaH zapa Akroze ' (bhvA.u. a.), 'zAzapibhyAM dadanau ' ( uNA - 537 ) iti dan, taH (naH) svarArthaH / zabdadhata iti vA / 'zabda zabda" (cu.u.se.), ghanantaH zabdavaira- 23 11 117 // iti nirdezAd vA siddhiH / 2 ninadanaM ninAdaH NaMda avyakte zabde ' (dhvA.pa.se.), ghaJ, No naH 6 // 165 // ata upadhAyAH ' 7 / 2 / 116 // / 3 nirghoSaNaM nirghoSaH / 'ghuSa ghuSTau ' (bhvA. u.se.), bhAve ghaJ / 4 svanane svAnaH 'svana zabde' (bhvA.pa.se), bhAve ghane 5 dhvananaM dhvAnaH | 'dhvana 40 zabde (bhvA.pa.se.), bhAve ghaJ / 6 svarati svaraH / 'svR zabdopatApayoH (bhvA.pa.ve.) pacAdyac 7 dhvananaM dhvaniH / 'dhvana zabde" ' ( bhvA.pa.se.), 'khanikaSyaJjasivanigrarthi- ' ( uNA - 579) ityAdinA iH / 8 nihrAdanaM nihrAdaH / 'hAda avyakte zabde' (bhvA.A.se.), ghny| 9 ninadanaM ninadaH / 'Nada avyakte zabde' (bhvA.pa.se.), 'nau gadanadarpacasvapasvanaH 3 / 3 / 64 // ityap / 10 hrAdanaM hrAdaH / bhAve ghaJ / 11 nisvananaM nisvAnaH / ' svana zabde " ( bhvA.pa.se.), bhAve paJ / 12 nisvananaM nisvanaH / nau gadanadapacasvanaiH ' 3 | 3 |64 // iti vA'p / 13 'svana zabde ' (bhvA.pa.se.), 'svanaha sorvA '3 | 3 |62 // ityap / svananaM svanaH // 1399 // 14 ravaNaM ravaH / 'ru zabde ' ( a.pa.se.), 'Rdorap '3 // 3 // 57 // vibhASA''Gi rupluvo: '313 150 // ityap [ghaJ] vA / 15 nadanaM nAdaH / bhAve ghaJ / 16 svananaM svaniH svana zabde" (bhvA.pa.se.), khani kaSyaJjasivasivani- ' ( uNA - 579) ityAdinA i / 17 ghoSaNaM ghoSaH / 'ghuSa ghuSTau ' (bhvA.u.se.), bhAve ghaJ / 18- 21 saMvyAG rbhya upasargebhyaH paro rAvaH, saMravaNaM saMrAvaH, viravaNaM virAva, AravaNam ArAvaH / ru zabde'(a.pa.se.), 'vibhASA''Gi rupluvo: '3 / 3 / 50 // iti 60 22 30 50 Page #685 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 644 ghaJi tadabhAve'pi AravaH iti bhavati / cAndre tu bAhulakAd ghny| 22 kRpyate kvaNanam / kaNa zabdopakaraNayo: '(bhvA.pa.se.), lyuT / 23 niNanaM nikraNaH / 'nau gadanadapacasvaneH '3 | 3 |64 // ityap / 24-25 / kvaNanaM kvANaH, nikkANaH / ubhayatra bhAve ghaJ / 26 kvaNanaM kvaNaH / 'aNa raNa vaNa bhaNa maNa kaNa kvaNa vraNa bhraNaM dhvana zabdArthAH ' (bhvA.pa.se.), 'kvaNo vINAyAM ca ' 3 3 65 // anupasRSTAd nipUrvAd vINAviSayAcca kaNervA'ppratyayaH / saptasvapi zabdeSu nIrepho nyupasargaH / nigrahaNaM nyupasarga10 niyamArtham / 27 [raNanaM raNaH / ap] / sAmAnyena saptaviMzatiH zabdasya // 1400 // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 2 SaDja RSabha - gAndhArA madhyamaH paJcamastathA / dhaikto niSedhaH sapta tantrIkaNThodbhavAH svarAH / / 1401 / / 1 SaDbhyo jAyate SaDjaH / janI prAdurbhAve' (di. A.se.), 'paJcamyAmajAtau 3 / 2 / 98 // iti DaH / "kaNThAduttiSThate vyaktaM SaDjaH Sabhyastu jAyate / kaNThorastAlunAsAbhyo jihvAyA dazanAdapi // 1 // [] vyADi: / 2 RSati gacchati uccaistvam RSabhaH / 'RSa 20 (RSI) gatau ' ( tu.pa.se.), 'RSivRSibhyAM kit' (uNA - 403) ityabhac / gorutasaMvAditvAd RSabhaH / yaduktam"vAyuH samudgato nAbheH kaNThazIrSasamAhataH / nadatpRSabhavad yasmAt tenaiSa RSabhaH smRtaH // 2 // "[ ] | 3 gandhamiyati gAndhAraH R gatau ' ( ju.pa.a.), 'karma yaNa '3 // 2 // 1 // pRSodarAditvAd dIrghatvam / yadvA gAndhAro'bhijano'sya / 'sindhutakSazilAdibhyo'N- '4 / 3 / 93 // / "vAyuH samudgato nAbheH kaNThazIrSasamAhataH / nAnAgandhavahaH puNyo gAndhArastena hetunA // 3 ||[]iti / 4 madhye bhavo madhyamaH / madhyAnma: 4 / 3 / 8 // iti maH / / [ sAmAnyakANDaH-6 "tadvadevotthito vAyururaH kaNThasamAhataH / 30 nAbhiprApto mahAnAdo madhyamastena kIrtitaH // 4 // [] iti / 5 paJcamasthAnabhavatvAd paJcamaH / nAntAdasaGkhyAdemaMda' 5 / 2 / 49 / / / "vAyuH samutthito nAbherurohatkaNThamUrdhasu / vicaran paJcamasthAnaprAptyAM paJcama ucyate // 5 // [ ] iti / 6 dhImadbhirdhIyata iti dhaivataH / pRSodarAdiH / dadhAti saMdhate svarAniti vA / "abhisandhIyate yasmAt svarAMstenaiSa dhaivataH / sa tu bhAvapradhAnatvAllalATe vyavatiSThate // 6 // "[] / 7 niSIdanti svarA atreti niSadhaH / niSAdo'pi / "vizaraNAdI' (bhvA.tu.pa.a.), sadeH 'akartari ca ' 3 / 3 / 19 // iti ghaJ, 'saderaprateH '8 / 3 / 66 // iti Satvam / "niSIdanti svarA asmin niSAdastena hetunA / azeSasandhiviSayaM sa hi vyApyAvatiSThati ( te " ) // 7 // [] / 'SaDjaM rauti mayUrastu gAvo nardantaM carSabham / ajAvikI ca gandhAraM kauzo nadati madhyamam // 8 // [ ] | puSpasAdhAraNe kAle kokilo rauti paJcamam / avastu caivataM rauti niSAda rauti kuJjaraH // 9 // ["] / ete ca samadAH paJcamaM gAyanti / tathA ca zAkhinaH"azvastu dhaivataM so'pi mattaH paJcamasaMjJitam / niSAdaM tu gajo garjatyunmado'sau tu paJcamam ||10||[]iti / kIdRzA ete sapta svarAH ? tantrIkaNThodbhavAH / (dvA vINA zArIrI dArujA ceti, tatra dArujAyAM vINAyAM tantrItaH, zArIyA~ vINAyAM kaNThAditi tantrIkaNThodbhavAH) / vaMzamurajAyadayastu svarAnukAramAtrakAritvAt svarahetutvena neoktAH / vINAtantrIzarIrakaNThotpannasaptasvaranAmAni // 1401 // te mandramadhyatArAH syururaH kaNThazirobhavAH / 18. 1. kSIrataraGgiNyAdau aNetyAdidaNDAtmako'yaM kvaNadhAtuH zabdArthako dRzyate // 2. 'nau gadanadapaThasvanaH' ityaSTAdhyAyyAm // 3. 'bhaNa' iti3.4 // 4 kSIrataraGgiNyAdau draSTavyam // 5 dra. svopajJaTIkA6 / 1401 // , pR. 314 // , TIkAsarvasvam, bhA-1, 17 / 1 // pR. 134 // , padacandrikA, bhA-1, 4 nATyavargaH, zlo- 176, pR. 215 // 6 - hitaH' iti1.2.4 // 7 ' -hita:' iti // 8 ' - madhyAt' iti // 9 ' - ti' iti5 // 10. ' - SedhaH ' iti1. 2, ' - Sidha:' iti5 // 11. 'visa' iti // 12. 'tasmin' iti 1 2.4.5 // 13. 'samavapravibhyaH sthaH 1 / 3 / 22 // ityAtmanepadam // 14. ' - rAstu' iti // 15. 'nadanti' iti3 // 16. 'gaM-' iti3 // 17. 'kroM-' iti 2.3 // 18. dra TIkAsarvasvam, bhA-1, 17 // 1 // , pR. 133 // , padacandrikA, bhA-1, nATyavarga:, zro- 176, pR.214 // 19. 4.5 pratyornAsti // 20. koSThAntargatapAThaH 4pratau na dRzyate // 40 50 Page #686 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 40 2 16 1401-1405 ] vyutpattiratnAkarakalitA 645 1-3 te RSabhAdayaH saptasvarAH pratyekamuraH- (bhvA.pa.se.), 'kRtyalyuTo bahu lm'3|3|113 // iti 30 prabhRtisthAnabhedena mandratAM madhyatAM tAratAM caa'vlmbnte| bAhulakAt striyAM ghaJ, TApa, pRSodarAditvAd dasya yaddantila: Datvam / gajayUthadarzanAt tadbhaGgadarzanAya yathA siMhasya "nRNAmurasi mandrastu dvAviMzatividho dhvaniH / / nAdo garjitam, tathA parabalabhaGgAya svotsAhavRddhaye ca yo sa eva kaNTho(kaNThe) madhyaH syAt tAraH zirasi gIyate // 1 // " rAvo nAdaH sa siMhasyeva nAdaH siMhanAdaH, (tata utti[]iti / saptasvarANAM bhedatrayanAmAni // SThati siMhanAdotthaH / dve bhaTAnAM siMhanAdasya) // ruditaM kranditaM kruSTam krandanaM subhaTadhvaniH / 1 rodanaM ruditam / ktapratyayaH / 2 krandanaM 1 pratisubhaTam 'Agaccha, mayA saha saMyudhyasva' kranditam / ktprtyyH| 3 krozanaM Rssttm| 'kruza AhvAne ityAkrozapUrvakamAhvAnaM krandanam / 10 [rodane ca] '(bhvA.pa.se.), ktaH / trINi ruditasya // pa.se.), lyuT / subhaTAnAM dhvanirAkaraNazabdaH subhaTadhvaniH / ekaM pratibhaTAhvAnasya // tadapuSTaM tu gahvaraH // 1402 // 1 tad ruditamapuSTaM gadgadasvaratvAdajAtoccapatkA- kolAhalaH kalakaleH ram, tannAmaikaM gahvaraH iti / gAhate hRdayAntarvartitvAditi / 1 'kula saMstyAne '(bhvA.pa.se.), kolanaM kolaH, 'gAha viloDane'(vA.A.se.), 'chitvara-catvara(chatvara)-' bhAve ghaJ / kola ekIbhAvaH, tamAhalayatIti(Aha(uNA-281) iti sAdhuH // 1402 // latIti) / 'hala viloThane '(bhvA.pa.se.), ac, kolAzabdo guNAnurAgotthaH praNAdaH sItkRtaM nRNAm / halaH / kolaM varAhamapyAhalayati (Ahalati) trAsayati vA, 1 praNadanaM praNAdaH, puMsi / bhAve ghaJ / 2 puMklIbaliGgaH / 2 'kala zabdasaGkhyAnayoH '(bhvA. sItkaraNaM sItkRtam, klIbe dantyAdi / nRNAM narANAM A.se.), 'gocr-'3|3|119|| ityAdinA cakArasyA'nuktaguNAnurAgotthaH guNAnurAgAbhyAM yAtaH zabdaH praNAda ucyata samuccayArthatvAd ghaviSaye (ghapratyaye) 'nityavIpsayoH' 20 ityanvayaH / dve sItkArasya // 8|14||iti dvitvaM kalakalaH / dve kolAhalasya // pardanaM gudaje zabde tumulo vyAkulo ravaH // 1404 // 50 1 tAmyanti kAtarajanA atreti tumulaH, dvipaJcama1 padyate pardanam / 'parda kutsite zabde'(bhvA.A. svaraH / 'tamu glAnauM '(di.pa.se.), bAhulakAdulac, nairukta se.), lyutt| gudAjjAto gudajaH zabdaH, ttr| ekaM prdnsy| ukAraH / yadvA "turiti sautro dhAturgatyarthaH, tato ghaJarthe kukSisambhave // 1403 // kaH, AgamAnityatvAnna tuk / murati saMveSTayatIti / 1 kadyate kardanam / 'karda kutsite zabde'(bhvA. igupadhAt kaH / tormurastumuraH, kapiri(li)kAdi:"[] pa.se.), lyuT / kukSisambhave udarasambhave / ekaM 'gaDa- ityanye / ekaM vyAkulazabdasya // 1404 // gaDATa' iti khyAtasya // 1403 // marmaro vastrapatrAdeH kSveDA tu siMhanAdotthaH 1 mRNAti marmaraH / 'mRza(mR) hiMsAyAm'(tryA. 1 zvedanaM kSveDA / 'likSvidA avyakte zabde' pa.se.), 'mRG prANatyAge'(tu.A.a.) vA, 'ho hRdayazca 1. 'vA-' iti4.5 // 2. '-te' iti1.2|| 3. dra. svopajJaTIkA 61402 // , pR.314|| 4 'gadgadaH' iti3 // 5. ito'gre 3pratau 'gahvaraH' iti dRzyate // 6. '-baM' iti3|| 7. 'jA-' iti1.2|| 4 'padya-' iti1.5|| 9. 'kadya-' iti3.4.5|| 10. '-Dana' iti3|| 11. 'Da-' iti4|| 12. 'ravaH' iti4|| 13. koSThAntargatapAThaH 1.2pratyo sti // 14 -tIti' iti3|| 15. 'kadi Rdi kladi AhvAne rodane ca' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 16. tulanIyo'marakoSaH 16 / 25 // 17 'kula saMstyAne ('santAne' iti maitreyaH) bandhuSu ca' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 18. 'vilekhane' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 19. 'tama' iti3|| 20. 'kAGkSAyAm' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 21. sAyaNasammatamidaM suutrm|| Jain Education Intemational Page #687 -------------------------------------------------------------------------- ________________ abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [sAmAnyakANDaH-6 (kRdarAdayazca) '(uNA-719)ityaranmumAgamau / "marmatvaM rAti hammetyanukaraNaM vA / 2 rambhaNaM rambhA / 'rabhi zabde" marmaraH''[]iti tu kaumudii| "bhUrjeSu marmarIbhUtAH kIca- (bhvA.A.se.), bhidAditvAdaG / dve gordhenoH zabdasya // kadhvanihetavaH"[raghuvaMzam, sargaH-4, tho-73] iti raghuH / jaladasya tu / vastrANAM patrANAM zabdanAmaikam // ___ stanitaM garjitaM garjiH svanitaM rasitAdi ca 30 bhUSaNAnAM tu ziJjitam / // 1406 // 1 bhUSaNAnAM valayanUpurAdInAM ravaH ziJjitam / 1 stanyate sma stanitam / 'STana stana(vana), 'ziji avyakte zabde '(a.A.se.), tAlavyAdiH, bhAve zabde'(bhvA.pa.se.), bhAve ktaH / 2 gajanaM garjitam / ktaH / 'gurushco-'3|3|103|| ityakAre "ziJjA'pi"[ama. 'garja zabde'(bhvA.pa.se.), bhAve ktaH / 3 garjanaM garjiH , kssiir.1|5|26 ||]iti tu svAmI / ekaM bhUSaNazabdasya // puMsi / 'garja zabde '(bhvA.pa.se.), 'in sarvadhAtubhyaH ' 10 heSA dveSA turaGgANAm (unnaa-557)itiin| 4 svananaM svanitam / 'svana zabde' (bhvA.pa.se.), bhAve ktH| 5 rasanaM rasitam / 'rasa zabde' 1 'ravaH' iti sarvatrA'nusambadhyate, 'heSa avyakte (bhvA.pa.se.), bhAve ktaH / AderdhvanitAdayaH / paJca zabde '(bhvA.A.se.), 'guroshc-'3|3|103|| ityakAraH, TAp , jaladasya meghasya dhvaneH // 1406 // [heSA] / 2 heSaNaM hessaa| 'heSe avyakte zabde '(bhvA.A.se.), kUjitaM syAd vihaGgAnAm 'guroshc-'3|3|103 // ityakAraH / dve azvazabdasya // 1 kUjanaM kUjitam / 'kUja avyakte zabde' gajAnAM garjabRMhite // 1405 // (bhvA.pa.se.), bhAve ktaH / vihaGgAnAM pakSiNAM zabdasyaikam // 1 garjanaM garjaH / ghabarthe kaH / garjA'pi / 2 tiraznAM rutavAzite / bRMhaNaM bRMhitam / 'bRMha zabde'(bhvA.pa.se.), ktaH bhAve / 1 tirazcAM mRgapakSiNAM dhvaniH ravaNaM rutam / 'ru dve hastiravasya / 'galagaja' iti bhASA // 1405 // zabde'(a.pa.se.), bhAve ktaH / 2 vAzanaM vAzitam / visphAro dhanuSAm 'vAza zabde '(bhvA.A.se.), tAlavyAnta:, bhAve ktaH / 1 [vi]sphuraNaM [vi] sphAraH / vipUrvaH 'sphura "sahopazalyAzanavAzitAzvinaiH"[ ] iti tAlavyamadhyeSUSmasaJcalane"' (tu.pa.se.), bhAve ghaJi, 'sphuratisphulatyorghaji' vivekAt / dve tirazcAM dhvaneH // 6 / 1 / 47 // ityAtvam / "sphurati sphulatyornirnivibhyaH' vRkasya reSaNaM reSA 8 / 376 / / iti vikalpena SatvAd dantyasavAn''["] iti 1-2 reSyate reSaNam, reSaNaM ressaa| 'repRG avyakte 50 subhUtyAdayaH / ekaM dhanuSTaGkAraravasya // zabde'(bhvA.A.se.), ekatra lyuT, anyatra 'gurushco-'3|3| hambhArambhe goH 103 // ityakAra: / vRkasya 'nAhara' iti khyAtasya dhvaneDhe // 1 ahamityambhate zabdAyate hambhA / pRSodarAdiH / bukkanaM bhaSaNaM zunaH // 1407 // 1. dra. padacandrikA, bhA-1, zabdavargaH, zro-173-174, pR.212|| 2. tulniiyo'mrkossH1624|| 3 'heSa' iti1.2.3.4|| 4 svAmimate'yaM pAThaH, 'reSa heSa avyaktazabde' iti maitreyasAyaNau // 5. '-S' iti3 // 6 'jeSu Nesa eSa heSa gatau' iti svAmimaitreyau // 7 'bhAve ktaH' iti3|| 8 '-ja' iti2.3 // 9 '-NAM' iti3|| 10. 'sphara sphura sphala sphula calane' iti svAmI, 'sphura sphuraNe saJcalane dIptau ca' iti maitreyaH, 'sphura sphula saMcalane' iti sAyaNaH // 11. dra. padacandrikA, bhA-2, kSatravargaH, zro-552, pR.644 // 12. svAminA 'rebhR zabde' ityatra durgamatamuTTakya "abhi rabhi zabde iti durgaH" ityuktam, kSIra. pR.65|| 13. 'sarvadhAtubhya in' ityuNAdigaNasUtram // 14 'syamu svana ( 'stana' iti svAmimate'dhikaH) dhvana zabde' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 15. '-site' iti1.3.4|| 16. '-sanaM' iti1.4|| 17 '-sR' iti3|| 18 '-ntAt' iti4.5|| 19. dra. padacandrikA, bhA-1, zabdavargaH, tho-176, pR.213 / / 20. 'reSa (svAmimate na) heSa avyakte zabde' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 21. '-the' iti4.5 / / 22. '-NaM' iti4.5 // Jain Education Intemational Page #688 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1405-1410 ] 1 bukkyate bukkanaM / 'bukka bheSaNe ' ( cu.u.se.), lyuT / 2 bhaSyate bhaSaNam / 'bhaSa bhartsane ' (bhvA.pa.se.), lyuT / dve zunaH zabdasya // 1407 // pIDitAnAM tu karNatam 1 vyAdhiprahArAdibhiH pIDitAnAM zabdaH kaNanaM kaNitam / 'kaNa Artasvare ' (bhvA.pa.se.), bhAve ktaH maNitaM ratakUjitam / // 1 rate sambhoge jampatInAM kUjitamavyaktazabdoM maNanaM maNitam / 'maNa zabde ' (bhvA.pa.se.), bhAve ktaH 10 prakrANaH prakvaNastantryAH 1 tantrI vINAsnAyuH, tasyA ravaH prakvaNanaM prakvANaH | 'kvaNa zabde' (bhvA.pa.se.), bhAve ghaJ / 2 prakvaNanaM prakvaNaH / 'kvaNo vINAyAM ca '3 | 3 |65 // ityap / tatra vINAgrahaNasyaitadeva prayojanaM vINAdiviSaye'nyopasargAd yathA syAditi / dve tantrIzabdasya // 20 vyutpattiratnAkarakalitA mardalasya tu gundelaH // 1408 // 1 'gunda' iti zabda lAti gundalaH / ekaM marda - ladhvaneH // 1408 // kSIrjanaM tu kIcakAnAm 1 kSIjyate kSIjanam / 'kSIja avyakte zabde ' (bhvA. pa.se.), lyuT / ekaM kIcakAnAM sacchidravaMzAnAM dhvaneH // bheryA nAdastu darduraH / 1 darduriti zabda rAti darduraH, rephamadhyaH / ekaM bherIdhvaneH // tAro'tyuccairdhvaniH 1 tArayati svaraM sthAnebhyaH sthAnAntaraM nayati tAraH / taraterNyantAt pacAdyac / atizayenoccaiH zabdasyaikam // 1. 'bhA-' iti3 // 2. aNetyAdidaNDAtmako'yaM dhAtuH zabdArthakaH // 5. 'madyate' iti3 // 6 dra. padacandrikA, bhA-1, nATyavargaH, zro- 177, zabde kAkalI, ISatkalo'syAm / kalati kalayatIti vA kalaH / " iti4 // 9 'Diva - ' iti 1.3 // 10. ska-' iti1.3 // 11. dRzyate // 14. dra. svopajJaTIkA6 / 1410 // pR. 316 // dra 647 mandro gambhIraH 1 mandyate madhyatArAbhyAM mandraH / 'madi stutyAdau' (bhvA.A.se.), 'sphAyi-' (uNA - 170 ) iti rak / madro 30 niranusvAro'pi / ekaM gambhIradhvaneH // madhuraH kalaH // 1409 // 1 kaM sukhaM lAti kalaH / kalata iti vA / 'kala zabdasaGkhyAnayo: ' (bhvA.A.se.), ac / "kalastu madhuro'vyaktaH "[ halAyudhakozaH 1 / 140 ] iti halAyudhaH " avyakte madhure zabde "[ ] iti taTTIkA / ekaM madhuradhvaneH // 1409 // kArkalI tu kalaH sUkSmaH 1 " ku ISat kalo'syAM kAkalI / 'ISadarthe ca' 6 | 3 |105 // iti koH kAdezaH, gaurAditvAd GIS " [] 40 iti svAmI / kalIvat, kaliH zabda ISadatreti kAkaliH / 'kRdikArAt- ' (gaNasU- 4 / 1 / 45 / / ) iti GISi kAkalI / " oSadhipaddhatipakSatipaGgirvartanivAsivitardipurandhriH aGgulikAkalizAvizaravAristuMnditurIyudhidIdhitivarti: "[]iti zabarasvAmI / " sAdhUditaM kAkalibhiH kulInA "[] ityabhinandaiH / "tasmAt kAkalIti gaurAdiriti svAmikaliGgAdInAM pramAdaH ''[] iti tu kaumudI / tRtIyasvarAnto'pi kAkalirbuddhivat / yadAha - "niSAdaH kAkalIsaMjJo dviH zrutyutkarSaNAd bhavet"[ N] / " zuSkAGgI ghanacArvAGgyAH suvAcaH kAlI svarA [] iti trivikramaH / kalo madhuraH sUkSmo- 50 svyakto yaH zabdaH, tasyaikam // ekatAlo layAnugaH / I 1 ekaH samastAlo mAnamasya ekatAla: " tAlaH kAlakriyAmAnam "[ amarakoSaH 1 17 / 9 // ] ityamaraH / abhinnakAlamAnamityarthaH / 2 layosnyUnAdhikyena zriSTatAlayo drutAdirvAdyAdInAmanyonyaM sAmarthyamiti yAvat so'nugo'sya layAnugaH, samanvitalaya ityarthaH / " samanvi - talayastvekatAla: "[ amarakoSaH 1 // 7 // 3 // ] ityamaraH / " sama 3' te zabde' iti4.5, 'ktaM zabdaM' iti3 // 4 tIti' iti1 // pR. 216 // 7 svAmikRtAmarakozaTIkAyAm- "dhvanAvityeva, madhure'lpe ityeva dRzyate, 116 // 2 // pR. 48 // 8 'kalI:' iti3, 'kaliza-' rAmAzramI 1 / 7 / 2 // pR.92 // 12. 'svAmI' iti4.5 // 13. 5 pratau na Page #689 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 648 nvito'nugato layo drutAdiryatra, ekaH samastAlo mAnamasyaikatAlaH, abhinnakAlamAna ityarthaH / [ ekaM tananamasyaikatAno vA ] / 'ekatAnamanAkula: ' [ ] iti durga: "[ama. kSIra. 1 6 13 // ] iti kSIrasvAmI / dve'bhinnakAlamAnazabdasya // kokurdhvanivikAraH syAt 1 kAyatyarthAntaraM kAkuH, astrIliGgaH / 'kai zabde' (bhvA.pa.a.), pRSodarAdiH / yadvA kAnaM kAH zabdaH / kAkyate (kakyate) iti kak / 'kaka laulyopatApayoH ' (bhvA.A.se.), bAhulakAt 'kRvApAjimi - ' ( uNA - 1) ityA10 dinA uN / hRdayasthavastupratIterISadbhUmirvA, kAkurjihvA, tadvyApArasampAdyatvAd vA / dhvanervikAro'nyathApattirdhvanivikAraH / "bhinnakaNTho dhvanirdhIraiH kAkurityabhidhIyate' [ halAyudhakozaH 1 / 143 // ] iti halAyudhaH / " zokabhItyAdibhiH zoSitakaNTho dhvaniH kAkuH "[ ] iti taTTIkA / ekaM dhvanivikArasya // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pratizrut tu pratidhvaniH // 1410 // 1 pratirUpaH zrUyate pratizrut, strIliGgaH / 'zru zravaNe' (bhvA.pa.se.), sampadAditvAt kvip / 2 pratirUpo dhvaniH pratidhvaniH, pratizabdaH / dve 'paDicchaMdA' iti 20 khyAtasya // 1410 // 4 saGghAte praka-dha-vAra-nikara-vyUhAH samUhazcayaH, 3 10 12 13 15 18 sandohaH samudAya - rAzi - visara - vrAtAH kalApo vrajaH / kUTaM maNDala- cakravAla- paTela-stomA gaNaH peTakaM, vRndaM cakra-kadambake samudayaH puJjotkarau saMhatiH // 1411 // 34 samavAyo nikurumbaM jAlaM navaha-saJca / 35 [ sAmAnyakANDaH-6 hiMsAgatyoH '(a.pa.se.), karaNe ghaJ, 'hanasto'ciNNaloH ' 7 / 3 / 32 // iti nakArasya takAraH, 'ho hanteH - '7 / 3 / 54 // 30 iti kutvam, 'aco'JNiti 7 / 2 / 115 // iti vRddhiH / Atreyastu hantyarthAzceti curAdipAThANNAvevA'ci saGghAtazabdamAha, tatra / 2 prakIryate prakaraH / 'kR vikSepe ' (tu. pa.se.), 'Rdorp'3|3 57 // / 3 udyata oghaH / 'vaha prApaNe' (bhvA.u.a.), ghaJ, nyaGkvAditvAt kutvam / yadvA 'uca samavAye' (di.pa.se), ghaJi nyakvAditvAt kutvam / A Uhyata iti ghaJi nyakvAditvAt kutvena hasya ghatve vA / 4 vriyata AcchAdyate'neneti vAra: I 'vRJ AcchA-dane' (svA.u.se.), karaNe ghaJ / vArayatIti NijantAt pacAdyaciM vA, puMklI. / 5 nikIryate nikaraH / 40 'kR vikSepe' (tu.pa.se.), 'Rdorap '3 // 3 // 57 // , Akaro'pi / 6 vizeSeNa Uhyate vyUhaH / vipUrvaH 'Uha vitarke' (bhvA.A.se.), ghaJ / 7 samyag vizeSeNa Uhyate bahutvAt puJjIbhUta- tvena / 'halazca' 3 | 3 |121 // itigha samUhaH / 8 cIyate cayaH | 'ciJ cayane ' ( svA.u. a.), 'erac 3 / 3 / 56 // / 9 sanduhyate prapUryate'nena sandohaH / sampUrvaH 'duha prapUraNe'(a.u.a.), ghaJ / 10 samudayanaM samudAyaH / samudpUrvaH 'aya gatau ' (bhvA.A.se.), ghaJ / 11 rAzyate rAzi:, puMsi / 'rAzR dIptau ' ( ), 'in sarvadhAtubhyaH' (uNA-557 ) itIn / aznute vA rAzi: / 50 'azUG (azU) vyAptauM' (svA.A.ve.), [' azipaNA' (uNA - 572) itINa, ruDAgamazca] / 12 vizeSeNa striyate gamyate'neneti visaraH / 'sR gatau ' (bhvA.pa.a.), 'Rdorap' 3 / 357 // / 13 vratyate niyamyate'neneti vrAtaH / vrata niyamane ' ( ), karaNe ghaJ / 14 kalyate kalApaH I 'kala saGkhyAne ' ( ), 'kalerApa: ' (haimoNA - 308) ityApaH / 15 vrajantyasmin vrajaH / ' vraja gatau ' (bhvA.pa.se.), 'gocarasaJcara- '3 / 3 / 119 // iti sAdhuH 1 16 kUTyate kUTam, puMklIbaliGgAvetau / 'kUTa aprasAdane ( ), 'kUTa dAheM' ( ) asmAd vA, ghaJ / 17 maNDyate 60 maNDalam, triliGgam / 'maDi bhUSAyAm ' (bhvA.pa.se.), " 1 saMhanyate niviDIkriyate'neneti saGghAtaH / 'hana 1. 'puM-' iti3 // 2 1 3 pratyornAsti // 3' zara-' iti3.4.5 // 4 - rambaM' iti4.5 // 5 kAraH' iti5 // 6. ' - c' iti5 // 7. 'bA-' iti // 8 'sarvadhAtubhya in' ityuNAdigaNasUtram // " atrAha bhaTTojidIkSitaH - iha in ityeva sUtraM sarvadhAtubhya iti tu prakSiptaM vyarthaM ca / ata eva dazapAdyAM 'in' ityeva sUtraM paThitamiti dik' iti [prau. mano. pR. 796] / tattvabodhinIkAro'pItthamevAha [ pR.555] / zvetavanavAsI tvAha- dhAtvadhikArAd dhAtuvizeSAnupAdanAd dhAtumAtraparigrahe siddhe sarvagrahaNaM vispaSTArtham' iti [pR. 171] vyutpattisAranAmikAyAmuNAdivRttau tu 'dhAtori:' iti sUtraM dRzyate / " iti dazapAdyuNAdivRttisaMgrahaH, bhA-1, pR. 19, Ti -2 // 9 svAmimate'yam, 'azU vyAptau saGghAte ca' iti maitreyasAyaNau // 10. atra kSIrataraGgiNyAdiSTavyA // 11. 1. 2.3 pratiSu nAsti // For Private Personal Use Only Page #690 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1410-1413 ] vyutpattiratnAkarakalitA 649 vRSAditvAt kalac / maNDaM bhUSAM lAtIta 'Ato'nusarge ditvANNaH / 33 niHzeSeNohyate'neneti nivahaH / 'puMsi kH'3|2|3||, vA / 18 cakrAkAreNa valanamasya cakra- sNjnyaayaam-'3|3|118 // iti ghH| 34 saJcIyate saJcayaH / vAlaH / yadvA 'vala saMvaraNe'(bhvA.A.se.), bhAve ghaji 'ciJ cayane'(svA.u.a.), "erc'3|3|56||| 35 jAyate vAlaH / cakrasyevaM vAlaH saMvaraNamasyeti vA / cakrAkAreNa sma jAtam / 'janI prAdurbhAve'(di.A.se.), nisstthaa'3|2| te vA / 'vAr3a AplAvye '(bhvA.A.se.), ac / 102 // iti ktaH, 'jnsn-'6|4|42 / / ityAtvam / paJcakaumudIkArAdayasta DAntamevA'muM paThitvA-"Dalayorekatva- triMzat samUhasya // smaraNAllAntamapi"[ ] ityaahuH| 19 paTati paTalam, tirazcAM tad yUtham strIklI. / 'paTa gatau'(bhvA.pa.se.), vRSAditvAt kalac / 1 taditi vRndam, tira zvAM pazUnAM yuvantyatra 40 - 20 stUyate stomaH / 'STuJ stutau'(a.u.a.), 'arti pUthama, puMklI. / 'tithapRtha(pRSTha) gUthayUthaprothA: '(uNA10 stu-'(uNA-137) ityAdinA manpratyayaH / stomyata iti 169)sAdhavaH / yathA- mRgayUthaH / ekaM pazusamUhasya // vA / 'stoma saGghAte '(bhvA.u.se.), bhAve ghny| 21 gaNyate gaNaH / 'gaNa saGkhyAne'(bhvA.u.se.), ghabarthe kaH / 22 saGasAthI ta dehinAma // 1412 // peTati pettH| 'piTa saGghAte '(bhvA.pa.se.), ac, tataH svArthe 1 saMhanyate paricchidyate'neneti saGghaH / 'hana kani peTakam, puMklIbaliGgaH / "peTakastriSu"[ ] ityamara hiMsAgatyoH'(a.pa.a.), 'saGghodghau guNaprazastayoH (gaNaTIkA / 23 vRNotyAvRNoti vRndam / 'vRJ varaNe'(svA. prshNsyoH)'3|3|86|| iti, samudbhyAM hano'pi Tilopo u.se.), 'abdAdayazca'( )iti sAdhuH / 24 kriyate ghatvaM ca gaNe'bhidheye prazaMsAyAM ca gamyamAnAyAm / hano cakram, puMklI. / ghaJarthe kaH, 'kRJAdInAM ke dve staH' gatyarthatvAd 'gatyarthA buddhyarthAH' iti, 'utkaTaM hanyate (vaa-6|1|12||)| 25 kadyate kadambam / kadiH sautraH, [utkarSeNa] jJAyate' iti vyutpattyA prazaMsAvagatiH / iha 'kaderNica '(uNA-523)ityambac, tataH svArthe kani kada20 mbakam / kutsitamambate vA / 'abi gatau (bhvA. gaNazabdena 'prANinAM gaNaH' procyate / saGghazabdasya tatraiva 50 A.se.), Nvula / 26 samudayanaM smudyH| samudpUrvaH prasiddhaH, tenA'nyatra samUhe 'saGghAtaH' iti bhavati / 'iNa gatau'(a.pa.a.), 'erc'3|3|56|| ityac / 27 'brAhmaNasaGghAtaH' ityAdau prANiviSayatvaM zabdAntarakRtam, na brAhmaNasadha pujyate punyjH| 'puji gatau'( ), ghn| 28 utkIryata tu svAbhAvikamityadoSaH / yathA- zramaNAdizcaturvidhaH saGgaH / utkrH| 'kR vikSepe'(tu.pa.se.), 'Rdorap'33 57 / / ityp| meghasaGghAdistUpacArAt / 2 sarati sArthaH / sa gatau' 29 saMhananaM saMhatiH / 'hana hiMsAgatyo: '(a.pa.a.), (bhvA.pa.a.), 'yUthAdayazca'(cAndroNA-259)iti sartesthak, 'striyAM ktin'3|3|94||, 'anudaattopdesh-'64|37|| iti AtvaM raparatvaM ca / 'sarterNicca'(uNA-163)iti thanpratyayo nlopaH // 1411 // 30 samaveyate samavAyaH / samavapUrvaH (sthanpratyayo) NittvAd vRddhiriti vA / yathA- pAntha'iN gatau'(a.pa.a.), bhAve ghaJ / 31 nikurati niku- sArthaH / sajAtIyAnAM vijAtIyAnAM ca jantUnAM vRnde rumbam / 'kura chedane '(bhvA.pa.se.), bAhulakAt 'sva saGghasArthoM syAtAm / yathA- bhikSusaGghaH, vaNiksArtha' iti / 30 (sthaH) sto'mbajabakau'(uNA-536)ityambac, akArasyotvaM dve prANivRndasya // 1412 // ca, dvipnycmsvrmdhyo'ym| 32 jalati jAlam, strIklIbaliGgaH / 'jala apavAraNe'(ca.u.se.). jvalA- kulaM teSAM sajAtInAma 1. '-bhyaH' iti3|| 2. 'lAti' iti1|| 3'-j' iti // 4 '-syaiva' iti4.5 // 5, 'Aplave' iti3|| 6. dra. padacandrikA, bhA-1, digvargaH, zrI-73, pR.99 // 7 'stoma zUghAyAm' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 8 'piTa zabdasaGghAtayoH' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 9 -Ggam' iti3|| 10. 'za-' iti4.5 // 11. '-dvA' iti3|| 12. 'kaderNit pakSiNi' ityuNAdigaNasUtram, pakSiNyabhidheye'mbac, atrA'tathAtvAd bAhulakAdambac // 12. 'rabi labi abi zabde' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 13. '-dAyaH' iti5 // 14 'puJja-' iti3|| 15. '-rambam' iti1.3|| 16. ito'gre 2pratau 'yu mizraNe' iti dRzyate // 17 'gu-' iti4|| 18. da. mA.dhAtuvRttiH, adAdiH, dhAtusaM-2, pR.318|| 19. 'gha-' iti3, 'ghapra-' iti5 // 20. 'sajjA-' iti5|| 21. '-kArtha' iti4.5 // Jain Education Intemational Page #691 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 650 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [sAmAnyakANDaH-6 1 teSAM dehinAM sajAtInAM sajAtIyAnAM samUhaH guNavRndasyaikaM guNagrAmaH / yanmahezvara:-"grAmaH svare saMvakulam ityanvayaH / kolati kulam, 'kula saMstyAne' sathe vRnde zabdAdipUrvake''[vizvaprakAzakozaH, mAntavargaH, 30 (bhvA.pa.se.), 'igupdh-'3|1|135 // iti kaH / yathA- yo-14] / "grAmazabdo vRnde samUhe vartate / AdizabdAd viprakulam, mRgakulam / "kulaM janapade gRhe sajAtIyagaNe" viSayAstrabhUtendriyaguNAdigrahaH"[ ] iti taTTIkA // [vizvaprakAzakozaH, lAntavargaH, zrI-10-11]iti mahezvaraH // samajastu pazUnAM syAt nikAyastu sadharmaNAm / 1 saMvIyate samajaH / 'aja gatau kSepaNe ca' 1 samAno dharmo yeSAM te sadharmANaH / 'dharmA- (bhvA.pa.se.), 'samudorajaH pshussu'3|3|69|| ityap, '-aghadanic kevlaat'54|124 // ityanic, samAnasya sabhAvaH, apoH'2456|| ityuktevIbhAvo na / ekaM pazusaGghAtasya // teSAM sadharmaNAM samAnazIlavatAM vRndasyaikaM nikAyaH iti / samAjastvanyadehinAm // 1414 // 10 nicIyate nikAyaH / nipUrvaH 'ciJ cayane '(svA.u.a.), 1 saMvIyate samAjaH / 'aja gatau kSepaNe ca' 'saGke caanauttraadhrye'3|3|42|| iti ghaJ, Adezca kaH / (bhvA.pa.se.), ghaJ bhAve / yathA- kSotriyasamAjaH / yathA- vaiyAkaraNanikAyaH, catvAro devanikAyA iti ca // anyadehinAM pazubhyo'nyeSAM prANinAM vRndasyaikam // 1414 // 40 vargastu sadRzAm zukAdInAM gaNe zaukamAyUrataittirAdayaH / 1 sadRzAM sadRzAnAM sajAtIyAnAM prANinAM ca vRndasyaikaM vargaH iti| vRjyate pRthak kriyate vijAtIyebhya 1 zukAdInAM gaNe vRnde zukAnAM samUhaH zaukam / iti vargaH / 'vRjI varjane'(a.A.se.), karmaNi ghaJ, 'tasya samUhaH '4 / 2 / 37 // ityaN / 1 mayUrANAM samUho mAyUram / 1 tittirANAM samUhaH taittiram / kapotakutvam / yathA- brAhmaNavargaH, trivarga iti / "jAtyA (zuka)mayUratittiribhyaH 'anudaattaaderny'4|2|44 // ityaJ / saMsthAnAdinA vA prANibhiraprANibhirvA samaistulyairupalakSitaM AdeH kAkavartakolUkakAdambAdigrahaH / ekaikaM zukamayUvRndaM varga:"[padacandrikA, bhA-2, siMhAdivargaH, zUo ratittiravRndasya pRthak pRthak // 20 256] iti mizrAH / / bhikSAderbhekSasAhasragArbhiNayauvatAdayaH // 1415 // skandho narakuJjaravAjinAm // 1413 // 1 bhikSANAM samUho bhaikSam / 1 sahasrANAM 1 skandyate skndhH| 'skandira gatizoSaNayoH' samUhaH sAhastram / 'bhikssaadibhyo'nn'4|2|38|| 1 garbhi- 50 (bhvA.pa.a.) / ekaM narakuJjaravAjivRndasya // 1413 // NInAM samUho gAbhiNam iti / zAlikSetrapatisamUhagrAmo viSayazabdAstrabhUtendriyaguNAd vraje / sya nAmedaM garbhiNyA kSetrapaGktyAdivAcakatvAd 'acitta hsti-'4|2|47|| ityAdinA Thaki prApte tadvAdhakaH 'bhikSA1 viSayAdibhyaH SaDbhyo'gre grAmazabdaH, sAmarthyAd dibhyo'nn'4|2|38|| ityaNa, paMvadbhAvaH / 'saMyogAdizca' viSayavRnde vartate / yathA- viSayavRndanAmaikaM viSayagrAmaH / 6 / 4 / 166 // ityanprakRtyA garbhavatIstrIvacanAt tu Thako zabdavRndasyaikaM zabdagrAmaH / AyudhavRndasyaikam astragrAmaH / prApterautsargika evA'N"[ ]iti nyAsakAraH / ato garbhabhUtavRndasyaikaM bhUtagrAmaH / indriyavRndasyaikam indriyagrAmaH / vatInAM strINAM vRndasyA'pi nAma gArbhiNamiti / 1 1. ito'gre 1pratau 'ca' iti dRzyate // 2. '-ye' iti3|| 3 -rmANAM' iti1.3|| 4. '-yAH' iti3 / / 5, '-zInAM' iti3|| 6 'aN' iti1 // 7 '-hAH' iti3|| 8 '-rINAM' iti5|| 9. 'zU-' iti5|| 10. 4.5pratyo sti // 11. 'bhasyA'Dhe taddhite '(vaa-6|3|35 // ) ityanena || 12. "garbhiNInAM samUho 'bhasyA'Dhe taddhite' / 'siddhatvAt pratyayavidhau' iti puMvadbhAvena strIpratyayanivRttiH, tato'N, tasmin 'nastaddhite' iti TilopaH prAptaH, 'inaNyanapatye' iti prakRtibhAvAnna bhavati / " iti nyAsaH, bhA-3, 4 / 2 / 38 // , pR.534|| Jain Education Intemational Jain Education Intermational Page #692 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1413-1418 ] vyutpattiratnAkarakalitA 651 "yuvatizabdAt 'tasya smuuhH'4|2|37|| ityaNi siddhe 6 / 4 / 144 // iti TilopaH / 1 evaM manuSyANAM samUho 30 bhikSAdiSu aJbAdhanArthaM yuvatizabdapAThasAmarthyAd 'bhasyADhe mAnuSyakam / 'gotrokssossttr-'4|2|39|| ityAdinA vuJ / taddhite '(vaa-6|3|35||)iti puMvadbhAvAbhAve yuvatInAM samUho 1 vRddhAnAM samUho vaardhkm| 'vRddhAcca '(vaa-4|2| yauvatam"[ ] iti jayAdityaH / pratyayotpatteH prAgeva puMva- 39 // ) iti vuJ / 1 uSTrANAM samUhaH auSTrakam dbhAvena tipratyayanivRttau nAstyudAttAditvamityo bAdhaka- // 1416 // 1 rAjaputrANAM samUho rAjaputrakam / 1 syAbhAve 'tasya smuuhH'4|2|37|| ityeva siddho'Niti nArtho rAjanyAnAM kSatriyANAM samUho rAjanyakam / sarvatra 'gotrobhikSAdiSu pAThena / taduktam- "bhikSAdiSu yuvatizabda- kssossttr-'4|2|39|| ityAdinA vuJ, 'ake rAjanyamanupATho'narthakaH, puMvadbhAvasya siddhatvAt "(vaa-4|2|38||)| SyayuvAnaH prakRtyA bhavantIti vaacym'(vaa-4|2|39||), puMvadbhAvazca (puMvadrAvasya ca) 'bhasyADhe tddhite'(vaa-63| tena na yakAralopaH / 1 rAjJAM samUho rAjakam / 10 35||)iti viSayasaptamItvAditi yuvatizabdAdaNi yauvana- ajAnAM samUho Ajakam / 1 vatsAnAM samUho vAmiti / ata eva- "kalAkuzalayauvanam[ ] iti prayogaH" / tsakam / 1 urabhrANAM samUhaH aurabhrakam / sarvatra 40 []iti bhAgavRttiH / evaM caitanmate bhikSAdiSu pATho 'gotrokSoSTrorabhrarAjarAjanyarAjaputravatsamanuSyAjAd vuJ '4 / 2 / nAstyeva / kutaH sAmarthyAt puMvadbhAvAbhAvakalpanA, ataH 39 // iti vuJ, 'yuvoranAko 7 / 1 / 1 // ityakAdezaH // puMvattve'Ni yauvanamityeva, evaM yuvitazabdasya bhikSAdiSu kAvacikaM kavacinAmapi // 1417 // pAThAGgIkArakRto matabhedaH / atrA''dizabdAdanye'pi bhikSA 1 kavacinAM sannAhayuktAnAM samUhaH kAvacikam / digaNoktA jJeyAH // 1415 // kavacinzabdAt 'Tha kvcinshc'4|2||41|| iti Thaja, gotrArthapratyAntAnAM syuraupagavakAdayaH / 'tthsyek:7|350||, 'nstddhite'6|4|144 // iti TilopaH, 1 apatyaM pautraprabhRti 'gotrama '(4 / 2 / 39 // ) iti 'taddhiteSvacAmAdeH '7 / 2 / 117 // ityAdivRddhiH // 1417 // sUtrasaMjJitaM gotram, tasminnarthe vihitA ye'NAdayaH pratyayA- hAstikaM tu hastinAM syAt 20 ste'nte yeSAM te gotrArthapratyayAntAH, teSAm / upagorgotrA- hasinA sAda pAtipaTikAdaNe liGapatyAni aupagavAH, tadvandanAma ekam aupagavakam / viziSTasyA'pi grahaNAda hastinInAM samaho vA hAsti- 50 'gotrokssossttrorbhr-'4|2|39|| ityAdinA vuJ, 'yuvoranAkau' kam / 'acittahastidhenoSThaka '4 / 2 / 47 // iti Thak , 7 / 11 / / AdizabdAd gargasya gotrApatyasamUho gArga- 'ThasyekaH '7 / 3 / 50 // , 'kiti c'7|2|118|| ityAdikamityAdayaH // vRddhiH, 'nstddhite'6|4|144 // iti TilopaH // ukSAderaukSakaM mAnuSyakaM vArdhakamauSTrakam / 1416 / ApUpikAdyacetasAm / syAd rAjaputrakaM rAjanyakaM rAjakamAjakam / 1 acetasAmacittavastUnAmapUpAnAM samUha ApU pikam / 'acittahastidhenoSThaka '4 / 2 // 47 // , 'ThasyekaH' vAtsakaurabhaM ke 7 / 350 // , 'kiti c'7|2|118 // iti vRddhiH / Adi1 ukSNAM samUha aukSakam / 'gotrokssossttr-'4| grahaNAt zASkulikamityAdayaH / "ApUpikaM shaasskulik2||39|| ityAdinA vuJ, 'yuvornaakau7|1|1||, 'nastaddhite' mevmaadymcetsaam"[amrkossH3|2|40 // ] ityamaraH // 1. 'anudaattaaderny'4|2|44 // ityaji prApte // 2. "yuvatizabdo'tra paThyate, tasya grahaNasAmarthyAd puMvadbhavo na bhavati- 'bhasyA'Dhe taddhite' iti / yuvatInAM samUho yauvatam / " iti jayAdityakRtakAzikAvRttiH, bhA-3, 4 / 2 / 38 // , pR.534 // , 3 dra. padacandrikA, bhA-2, manuSyavargaH, zro-280, pR.356 // 4 'anudaattaaderny'4|2|44 // ityasya // 5 "bhikSAdiSu yuvitagrahaNAnarthakyaM puMvadbhAvasya siddhatvAt" iti vArtikapAThaH // 6 '-tam' iti3|| 7 'gaNoktA' ityev1|| 8 "apatyAdhikArAdanyatra laukikameva gotraM gRhyate, na tu pAribhASikaM gotramiSyate" iti 'strI-puMsAbhyAm' ityAdisUtrabhASye siddhAntam // 9. '-n' iti4|| 10. '-rdhikam' iti5 // 11. 'prakRtyA'ke rAjanyamanuSyayuvAnaH' iti vArtikasvarUpaM dRzyate // 12. '-SyANAM' iti5 // 13. 'Than' iti3.4.5 // Jain Education Intemational Page #693 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 652 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [sAmAnyakANDaH-6 dhenUnAM dhainukam "mANavAnAM tu mANavyaM sahAyAnAM sahAyatA / 1 dhenUnAM samUho dhainukam / 'acitthsti-'4| halyA halAnAM brAhmaNyavADavye tu dvijanmanAm // 1 // " 2 // 47 // iti Thak, 'isusuktAntAt kH'7|3|51 // iti [amrkossH3|2|40-41||] iti, svamate tu sAmAnyaThasya kaH, 'kiti c'7|2|118 // iti vRddhiH // vizeSayorabhedopacArAt trayo'pyekArthA iti / brAhmaNAdhenvantAnAM gaudhenukAdayaH // 1418 // derityatrA''dizabdagrahaNAd mAnavavADavayoreva grahaNam, nA' nyeSAm , 'brAhmaNamANavavADavAd yad '4 / 2 / 42 // iti sUtre 1dhenuzabdo'nte yeSAM te dhenvantAH, teSAM dhenvantA trayANAmeva grahaNAt / trINi viprasamUhasya // 1419 // nAm, godhenuvRndanAmaikaM gaudhenukm| gozabdo'tra balIvardaparyAyaH, athavA sAmAnyena saurabheyIparyAyaH / dhenuzabdazca gaNikAnAM tu gANikyam 40 navasUtikAyAH goH paryAyaH, "dhenustu nvsuutikaa"[4|12 1 gaNikAnAM samUho gANikyam / 'gaNikAyA yaJ 10 67 // ] iti govizeSanAmatvAt / gAvazca dhenavazca godhenavaH, vaacyH'(vaa-4|240||)iti yaJ / ekaM gaNikAsamUhasya // godhenUnAM samUho godhenukam (gaudhenukam) / 'acitta-' 4 / 247 // ityAdinA Thak, 'isusuktAntAt kH7|3 51 // , kezAnAM kaizyakaizike / 'kiti c'7|2|118|| ityAdivRddhiH // 1418 // 1 kezAnAM samUha: kaizyam / 'ke zAzvAbhyAM ynychau-'4|2|48 // iti yaJ / 2 pakSe ThaJi (Thaki) kaidArakaM kaidArikaM kaidAryamapi tadgaNe / kaizikam / dve 'kezasamUhasya // 1 kedArANAM samUhaH kaidArakam / 'kedArAd yaJ c'4|2|40|| iti sUtre cakAragrahaNAd vuj / 2 azvAnAmAzvamazvIyam azvAnAmadhimazvAyam kedArANAM samUhaH kaidArikam / 'ThaJ kvcinshc'4|2| 1-2 azvAnAM samUha Azvam, azvIyaM ca / 41 // iti Tha, 'Thasyeka: 7 / 350 // / 3 kedArANAM ke zAzvAbhyAM cha c(ynychau)-'4|2|48 // iti cha:, samUha: kaidAryam / 'kedArAd yaJ c'4|240 // iti chasyeyAdezaH, anyatarasyAM grahaNAdaNi Azvam / dve 50 20 yaJ / trINi 'kyArA' iti khyAtasya vRndasya // azvasamUhasya // brAhmaNAdebrAhmaNyaM mANavyaM vADavyamityapi parzanAM pArzvamapi // 1419 // 1 pazUnAM samUha: pArzvam / 'parzoraNa'( )ityaNa 1 brAhmaNAnAM mANavAnAM vADavAnAM samUhaH braahmnnym| samUhe'rthe / "pArzva kakSAdhare cakropAya(cakropAnte) pshu'braahmnnmaannv-'4|2|42|| ityAdinA yat / 2-3 mano- gaNe'pi ca'[vizvaprakAzakozaH, vAntavargaH, zUo-20]iti rapatyAni mAnavAH / manuSyA apyapatyatvAropeNa mAnavA mahezvaraH / ekaM pazUnAM pharasIti khyAtAnAM vRndasya // ityucyante / yadA mAnavasya kutsAdi vivakSyate tadA"apatye kutsite mUDhe manorautsargikaH smRtaH / atha // 1420 // nakAraH sa ca mUrdhanyastena siddhyati mANavaH // 1 // " vAtUlavAtye vAtAnAm [kaashikaa4|1|161||] iti nakArasya Natvam / mANa 1 vAtAnAM samUho vAtUlaH, puMsi / 'vAtA30 vAnAM samUhaH, vADavAnAM samUho mANavyam, vADavyam / dUlo'pi '(vaa-5|2|122||)ityuulH| 2 vAtAnAM samUho 60 ubhayatra 'brAhmaNamANava- '4 / 2 / 42 // iti yat / amarastu vAtyA / 'pAzAdibhyo yaH '4 / 2 / 49 // / dve vAyusamUhamANavyaM pRthagAha / sya // 1420 // 1. 'ThasyekaH' iti1.2.3 // 2. 'go-' iti1.2.3.5|| 3 'go-' iti1.3|| 4 'dhenavaH' ityev4.5|| 5, '-rikaM' iti4.5|| 6 -rakaM' iti4.5 // 7 '-n' iti4.5|| 8 '-n' iti // 9. -G' iti3|| 10. '-t' iti2|| 11. 'kesya-' iti3|| 12. 'parvA Nas vktvyH'(vaa-4|243 // ) iti vArtikaM dRzyate // 13. '-n' iti5|| 14 -' iti5 // 15. dra. kaashikaavRtti:4|242 // , bhA-3, pR.537 // , 'vAtAt samUhe c'(vaa-5|2|122) iti vArtikasvarUpaM dRzyate // Jain Education Interational Page #694 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1418-1423 ] vyutpattiratnAkarakalitA 653 ___gavyAgotre punargavAm / rAjilekhA taitivIthImAlAlyAvalipatayaH / / 1 gavAM samUho gavyA / 'khalagorathAt '4 / 2 / dhoraNI zreNI 50 // iti yat / 2 gavAM samUho gotrA / 'initrakaTya- 1 rAjate rAjiH, strIliGgaH / 'rAjR dIptau'(bhvA. cshc'4|251|| iti traH, ajAditvATTAp / dvAvapi stri- u.se.), 'vasipivadirAjivajidhvajisadihanikamikaSiyAm / dve govRndasya // vAzivAribhya in (iJ) '(uNA-564), sa ca Nit / pAzyAkhalyAdi pAzAdeH rAjadhAtoH 'iJa(iNa)jAdibhyaH (vaa-3|3|108||)itiiny (-Na) vA / 2 likhyate'nayA lekhA / 'likha akSara1 pAzAnAM samUhaH pAzyA, strIliGgaH / vinyAse'(tu.pa.se.), bhidAditvAdaG, bAhulakAd guNaH / 3 'pAzAdibhyo yH"4|2|49|| / eka pAzasamUhasya / 1 tanyate'nayA tatiH / 'tana vistAre'(ta.u.se.), 'striyAM khalAnAM samUhaH khalyA, strIliGgaH / 'khalagorathAt ' ktin'3394 // , 'anupdaattopdesh-'64|37|| iti lopaH, 40 10 4 / 250 // iti yat / ekaM 'khalAnuM samUha' iti |ti 'titutra- '7129||itiinissedhH| 4 vIyate vIthiH / khyAtasya / AdestRNyAdhUmyAdayaH // pRSodarAdiH, 'kRdikaaraat-'(gnnsuu-4|1|45 ||)iti GISi khalAdeH khalinInibhAH // 1421 // vIthI / 5 mIyate mAlA / malati (malyate) vaa| 'mala 1 khalAnAM samUhaH khalinI, strIliGgaH / malla dhAraNe'(bhvA.A.se.), jvalAditvANNaH, TAp / 6 'initrkrttycshc'4|251|| itIni:, 'Rnnobhyo GIS A alati AliH / 'alaJ bhUSaNAdau'(bhvA.pa.se.), (GIp) 415 // / nibhagrahaNAdanye'pi kunduminI(kuTu ApUrvaH 'AGi i:'( )iti iH / 7 Avalati AvaliH / 'vala saMvaraNe'(bhvA.A.se.), 'in sarvambinI)prabhRtayaH // 1421 // dhAtubhya: '(uNA-557)itIn, strIliGgau / 8 paJcyate janatA bandhutA grAmatA gajatA sahAyatA / paGgiH / 'paci vistAre'( ), 'striyAM ktin'3|3|94|| / janAdInAm 9 dhorantyasyAM dhoraNI / 'dhora(dhorR) gaticAturye '(bhvA. 50 1 janAnAM samUho jntaa| 1 bandhUnAM samUho pa.se.), 'krnnaadhikrnnyoshc'3|3|117|| ityadhikaraNe 20 bndhutaa| 1 grAmANAM samUho grAmatA / 1 gajAnAM samUho lyuTa, gaurAdiH / 10 zrIyate zreNiH, puMstrIliGgaH, puMsi gajatA / 1 sahAyAnAM samUhaH sahAyatA / 'grAmajanabandhu- harivat, striyAM buddhivat / 'zriJ sevAyAm'(bhvA.u.se.), shaayebhystl'4|2|43 // iti tal, talantaM strIliGgam / '-zriyuhAtvaribhyo ni:'(paJcapAdhu-491, dshpaadhu-121||) ete paJca gaGgAvat // iti niH, 'kRdikaaraat-'(gnnsuu-4|1|45||)iti GISi rathAnAM tu syAd rathyA rathakaDyayA( -TyayA) zreNI / atra sAntarAlA paGktiH, yathA- tarupatiH, saudha paGkiH, nirantarAlA rAjiH, yathA- tRNarAjiH, romarAji // 1422 // riti bhedo'tra nA''zritaH / daza paGkteH // 1 rathAnAM samUho rathyA / 'khalagorathAt '4 / 250 // iti yat, TAp / 2 rathAnAM samUho rathakaDyA ubhau tu dvauM (-TyA), tRtIyavargatRtIyA(prathamA)ntasthAdyAntaH / 'ini 1 ubhataH pUrayato dvitvamiti ubhau, [dvau] / 60 trkddy(-tty-)cshc'4|251|| iti kaDyac(kaTyac) / 'ubha umbha pUraNe'(tu.pa.se.), tudAdiparasmaipadinau, 'igu10 dvAvapi striyAm / dve rathasamUhasya // 1422 // pdh-'3|1|135 // iti kaH, triliGgo dvivacanAntazca / 1. '-Dya-' iti2.3.4|| 2 '-nau' iti3|| 3 '-ni' iti3|| 4 kAzikAvRttisammatapAThaH, 'gajasahAyAbhyAM ceti vktvym'(vaa4|2|43||)iti vArtikasvarUpam // 5, '-vadivapi-' iti3.4.5 // 6 anupayuktaH pratibhAti // 7 '-n' iti3|| 8 '-pi' iti3|| 9. svAmimate'yaM pAThaH, 'vala valla saMvaraNe ('saJcaraNe ca' ityadhika: sAyaNamate)' iti maitreyasAyaNau // 10. 'sarvadhAtubhya in' ityuNAdigaNasUtram // 11. '-Ggo'yam' iti3|| 12. 'vahizrizruyuglAhAtvaribhyo nit' iti paJcapAdyAm , 'vahizriyuzruglAhAtvaribhyo nit' iti dazapAdyAm // 13. 'umbha-' iti1.2.4.5 // Jain Education Intemational Page #695 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 654 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [sAmAnyakANDa:-6 'ubheRsshc'(dshpaadhunnaa-1|69)iti sUtreNa ubheripratyayaH, SaTve tu SaDgavam // 1424 // dhAtozca dva' ityAdezaH, dvizabdo nityadvivacanAnta:, triliGgaH / dvinAmnI dve // 1 pazunAmabhyaH paraM SaTtve vAcye SaDgavam iti prayujyate / yathA- hastinAM SaTtvaM hastiSaDgavam / 'SaTtve yugalaM dvitayaM dvayam // 1423 // ssddgvc'(vaa-5|2|29||)iti SaDgavacpratyayaH / evayugaM dvaitaM yamaM dvandvaM yugmaM yamalayAmale / mazvaSaDgavamiti / 'cha hAthI' iti bhASA // 1424 // 1 yujyate yugalam / 'yujir yoge'(ru.u.a.), paraH zatAdyAste yeSAM parA saGkhyA shtaadikaat| vRSAditvAt kalac, nyavAditvAt kutvam / "yugaM lAti yugalam''[]iti dharmavRttiH / 2-3 dvau avayavAvasya 1 yeSAM saGkhyeyAnAM zatAdikAt zatAt sahasrAcca dvitayam / 'saGkhyAyA avayave typ'5|2|42 // , 'dvi- parA uttarA saGkhyA te para:zatAH, Adyena para:sahasrA: 10 tribhyAM tayasyA'yaj vaa'5|2|43 // iti tayapo'yajA- (para:sahasrAdayaH) / 'pnycmii'2|1|37 / / iti yogavibhAgAt 40 deze dvayam / yatkAzikA- "tayagrahaNaM sthAninirdezA- samAsaH, rAjadantAditvAcchatasahasrayoH paranipAtaH, pArartham, anyathA pratyayAntaramapyayaj vijJAyete, tatra ko doSaH, skarAditvAt sarTa suTo'bhaktatvAnna visarjanIyaH / "paraHtrayI gatiriti tayapnibandhana IkAro na syAt"[kAzikA- sahasrAH zaradastapAMsi" uttararAmacaritam 115 // iti bhavavRttiH, bhA-4, 5 / 243 // ] / ete trayaH strIklIbaliGgAH bhUti: / vAcyaliGgazcA'yamiti vizeSyanighne nibaddhaH / // 1423 // 4 yujyate yugam / 'yujir yoge'(ru.u.a.), saGkhyAnamAtre'pi para:zatAdizabdo vartata iti para:zataM paraHghaJarthe kaH, nyaGkvAditvAt kutvam / 5 dvayorbhAvo sahasraM gavAmiti bhavati // dvitA, dvitaiva dvaitam / prajJAditvAdaN / 6 yacchati yamam / 'yamu niyamane'( ), ac / 7 vandyate dvandvam / prAjyaM prabhUtaM pracura bahulaM bahu puSkalam // 1425 // 'dvandvaM shsympaadaan(mryaadaa)vcn-'8|1|15|| iti sAdhuH / 20 svAmI tu- mithunadvandvayoH paryAyamAha / dandvamityapi / yada- bhUyiSThaM puruhaM bhUyo bhUryadabhraM puru sphiram / gauDa:- "yugaladvandvadandvAni''[ ] iti, "dvandva dandvam''[ ]iti 1 prAjyate prakarSeNa kAmyate prAjyam / 'aja zabdaprabhedazca / 8 yujyate yugmam / 'yujir yoge'(ru. gatau kSepaNe ca'(bhvA.pa.se.), prAGpUrvaH, kyapi saadhuH| 2 50 u.a.), 'yujiruci-'(uNA-143)iti mak, yujeH kutvaM prabhavati sma prabhUtam / 3 prakarSeNa cIyate pracuram / ca / 9 yacchati yamalam / vRSAditvAt kalac / yama pRSodarAdiH / praparvAccorayaterarci vaa| pragatA carA asmAda lAtIti vA / 10 yamalameva yAmalam / prajJAditvAdaN / vA / 4 'bRhate lopazca(uNA-266)ityulaci pRthulavad jakuTamapi / daza yugalasya // bahulam / bahUnarthAn lAtIti vA / 5 baMhati bahu / pazubhyo goyugaM yugme param 'laGghibaMDonalopazca'(uNA-29)iti kuH / 6 puSNAti 1 pazunAmabhyaH paraM yugme dvitve vAcye goyagaM puSyati vA puSkalam / 'puSa puSTau'(bhvA.pa.se., di.pa.a., pryujyte| yathA- gavordvitvaM gogoyugam , dhenvorathavA vRSayo- tryA.pa.se.), 'puSe:(puSaH) kln-'(dshpaadhunnaa-8|118||), 30 dvitvamityarthaH, evamazvayordvitvamazvagoyugam / 'dvitve goyugac' sa ca kit // 1425 // 7 atizayena bahu bhUyiSTham / (vaa-5|2|29||)iti goyugprtyyH| evmossttrgoyugmityaadi|| bahuzabdAdatizaye'rthe iSThan, 'iSThasya yiT c'64|159 // 113 1. 'ubhau dvi ca' iti1|| 2. 'dvi' iti3|| 3 da. am.kssiir.25||39||, pR.132 // , svopajJaTIkA6 1423 // , pR.318|| 4 kAzikAvRttau 'tayap' ityasya sthAne 'taya-' iti dRzyate // 5 '-yate' iti3|| 6 dra. padacandrikA, bhA-2, siMhAdivargaH, zo-253, pR.327 // 7 'dva-' iti4.5|| 8 tulniiyo'mrkossH3|164|| 9 '-Ti' iti3|| 10. '-taH' iti3|| 11. 'kSepaNe ca' iti 2.3.4.5pratiSu nAsti // , 'aja gatikSepaNayoH' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 12. '-coraci' iti5 // 13. 'bRMhernalopazca' ityuNAdigaNasUtram // vastuto'nenesi:, na tvulac, atha ca 'sthAvaGki-(haimoNA-486)ityulo naluk ceti samAdheyam // Page #696 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 655 NEEEEEER 1423-1427 ] vyutpattiralAkarakalitA iti bahobhUrAdezaH, iSThasyA''derlopaH, tasya yiDAgamazca / zakyate alpam / 'alaJ bhUSaNAdau '(bhvA.pa.se.), 30 8 pUrvati (puru iti) hUyate puruham / 'hRJ spardhAyAM 'khaSpazilpazalya(zaSpa)- '(uNA-308)AdisUtre bAhulazabde ca'(bhvA.u.a.), "kvaciDa:'( )iti DaH, pRSo- kAt pampAvannipAtanAt sAdhuH / 5 dabhyate dabhram / darAdiH / puruM jihIte vA / 'ohAG gatau'(ju.A.a.), 'dambhu dambhane '(svA.pa.se.), 'sphAyitaJci-'(uNA-170) dambhu dambhana (svA.pa.sa.), ra 'anyebhyo(anytraa)'pi-'(vaa-3|248||)iti DaH / 9 ityAdinA rak / 6 aNati aNuH / aNaraNetyAdayo atizayena bahu bhUyaH, skaaraantH| bahuzabdAdIyasunpratyayaH, dhAtavaH zabdArthAH (bhvA.pa.se.), 'annshc'(unnaa-8)ityuH| 7 talyate talinam / 'tala pratiSThAyAm'(cu.u.se.), 'bahorlopo bhU ca bho:'64|158 // iti bahobhUrAdezaH,, bAhulakAt tuhinavadinan // 1426 // 8 tanyate tanu / Iyasuna AderlopaH / 10 bhavatIti bhUri / 'adizubhi 'tanu vistAre'(ta.u.se.), 'bhRmazIta-'(uNA-7) ityAdinA bhUbhyaH kri: '(uNA-505)iti kriH / 11 na dabhram / upratyayaH / 9 kSudyate kSudram / 'kSuda saJcUrNane ( ), 10 adabhram / 12 pUryate para / ' pAlanapUraNayoH (ju. pa.sa), bhAdavyAdhagRAdhASahASabhyaH kuH (dazapAdhuNA- ityAdinA rak / 10 kRzyati kRzam / 'kRza tanUkaraNe 1|108||)iti ku:, 'udosstthypuurvsy'7|1|102 / / iti vRta (di.pa.se.), 'anupasargAt phullkssiib-'8|255 // iti utvam, 'uraNa rapara: '1 / 151 // / 'pUrI ApyAyane'(cu. sAdhuH / sAmAnyena daza stokasya // u.se), asmAdvA, bAhulakAduNa, hrasvatvaM ceti vA / 13 sUkSmaM punaH zUkSNaM ca pelavam / sphAyate sphiram / 'sphAyI vRddhau'(bhvA.A.se.), 'ajirazizira-'(uNA-53) ityAdinA sAdhuH / "taraptamapau ghaH' 1 sUcyate sUkSmam / 'sUca paizunye '(cu.pa.se.), 11 / 22 // ityatra svArthe tarabastIti sAmAnyena jJApakAt 'sUceH sman'(uNA-616) iti sman / suSTha ukSyate vaa| svArthe'pi tarabAdayo bhavanti, tena bahataraM bhayaH, bhayiSThama. 'ukSa secane'(bhvA.pa.se.), ghaJ / "sAyaM sUkSma masRNa eteSu tarabAdayaH svArtha eva, anyathA'tizAyanasyA''dhi- masakRt''[ ] iti dantyAdAvUSmavivekAt / 2 zruiSyate 20 kyAt paryAyatA na syAt''[padacandrikA, bhA-3, vizeSya vRkSaNam / 'jhUiSa AliGgane'(di.pa.a.), 'zuiSeraccopanighnavargaH), zro-63] iti mizrAH / trayodaza pracurasya // dhAyAH '(uNA-299) iti snaH, upadhAyAzcA''tvam / 3 50 pelyate 'kSipyate pelavam / 'pila preraNe ( ) / trINi stokaM kSullaM tucchamalpaM dabhrANutalinAni ca / atistokasya // // 1426 // 2013 tanu kSadraM kazam tuTau mAtrA lavo leza: kaNa: 1 stUyate stokm| bAhulakAd 'iNbhIkApA-' 1 tuTata tuTi:, striyAm / "tuTa toDane '(tu. (uNA-323) iti kan / 'STuca prasAde'(bhvA.A.se.), pa.se.), '-in'(uNA-557)itIn, 'igupadhAt kiH '(uNAghaJi, 'cjo:-'7|352|| iti kutvaM vA / 2 kSudhaM 559) iti kiA , turyavargAdyapaJcamasvarAdirayam, tatra / lAti kSullam / 'Ato'nupasarge kH'3|23|| / 3 'truTi: '[am.kssiir.3|1|62 // ] iti svAmI / 2 mIyatetudati tuccham / bAhulakAt chaH / 4 alyate vArayituM 'lpatvAd mAtrA / 'mAG mAne'(di.A.a.), STran, strI1. 'puraM' iti4.5 // 2. 'adizadibhUzubhibhyaH krin' ityuNAdigaNasUtram // 3 -ru:' iti3|| 4 'pR-' iti1.2|| 5 dazapAdhuNAdigaNasUtre 'kuH' iti na dRzyate // 6 'U' iti5|| 7 anupayuktaH pratibhAti, 'asmAdvA' ityatroktatvAt // 8 '-zayenAsyA-' iti1|| 9. bAhulakatvAdeva kakArasyetsaMjJA na // 10. '-nuH' iti1.3|| 11. 'kSudir sampeSaNe ('saMpeSe' iti svAmI)' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 12. '-yI-' iti1.2.4.5|| 13. '-c' iti1|| 14 'smAn' iti4.5|| 15. '-kSma' iti4.5|| 16. dra. padacandrikA, bhA-3, prANivargaH, zrI-61, pR.60|| 17 'kSe-' iti3|| 18 1.2pratyo sti, ayaM dhAtupAThaH kSIrataraGgiNyAdau na dRzyate // 19. 'atisUkSmasya' iti1 // 20. 'tru-' iti iti1.4||, 'truTau' iti mUlaM svopajJaTIkA ca // 21. 'tru-' iti1|| 22. 'tuTa kalahakarmaNi' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 23. igupadhAdityanenenpratyayasya vidhAnam, sa ca kiditi samyak // , iti3|| 4 'pR-' iti 7 anupayuktaH pratibhAti syetsaMjJA na Jain Education Intemational Page #697 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 656 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [sAmAnyakANDaH-6 liGgaH / 3 lUyate lavaH / 'lUJ chedane '(tryA.u.se.), Ayacchati smeti Ayatam / 'yamu niyamane'(bhvA.pa.a.), 'Rdorp'3|357|| ityap / 4 lizyate lezaH / 'liza 'nisstthaa'3|2|102|| iti ktaH, 'anudaattopdesh-'6|4|37 // alpIbhAve'(di.A.a.), tAlavyAntaH, pacAdyac / 5 iti nlopaH / dve 'lAMbA' iti khyAtasya // kaNati nimIlati kaNaH, puMstrIliGgaH / 'kaNa nimIlane' 1 2 3 410 tuGgamuccamunnatamuddharam // 1428 // (cu.u.se.), ac / paJca lavasya / mAtrAtuTilavalezakaNANava ete SaDAviSTaliGgAH, lavAditrayaM dharmamAtre'pi prAMzUcchUitamurdagraM ca vAcyaliGga vA (c)| "chidramAtre'pyarermakham(mukham ?)" 1 tujyate (tujyate) hiMsyate tuGgam / 'tuji []iti dRzyate, lavAditrayaM vikRSTe dharmamAtre'pi dRshyte| hiMsAyAm '(bhvA.pa.se.), 'tuji pAlane '(bhvA.pa.se.), kavayasteSAM triliGgatvamicchanti / "kuzalavamanena prApya ___vA, asmAd ghaJi, 'cjoH-7|3|52 // iti kutvam, 10 lokottaratvam"[]iti vikrmaarkpryogH|"[pdcndrikaa, bhA- vArtikakAramate tu nyakvAditvAt kutvam / 2 uccinoti 40 3, vizeSyanighnavargaH, zro-62] iti mizrAH // uccam / utpUrvAt cinoteH 'anyebhyo'pi-'3|2|101|| hrasvaM punarlaghu // 1427 // iti DaH iti DaH / uccastvamatrA'stIti, arzaAditvAdaci vA 'avyayAnAM bhamAtre ttilop:'(vaa-7|3|4|)| 3 UvaM 1 hasati hIyate dIrghApekSayA hrasvam / 'hRsa nataM namanamasya snatam / 4 udgatA dhUrasya uddharam / zabde '(bhvA.pa.se.), bAhulakAt 'hasvaM lghu'1|4|10|| iti 'RkpUrabdhUH- 5 / 4 / 74 // ityap // 1428 // 5 prakRSTA nirdezAd vA vapratyayaH, 'ulvAdayazca'(uNA-535)iti vA aMzurdIptirasya prAMzu / 6 udUrdhvaM zritam ucchritam / sAdhuH / 2 labhyate laghu / 'laghi gatau'(bhvA.A.se.), 7 udgatamagramasya udagram / sapta uccasya // 'laGghibaMDonalopazca'(uNA-29)iti kuH / sAmAnyena dve laghoH // 1427 // nyag nIcaM hrasvamanthare / atyalpe'lpiSThamalpIyaH kanIyo'NIya ityapi / kharvaM kubjaM vAmanaM ca 1 nyaJcatIti nyak / 'aJca gatipUjanayo:'(bhvA. 50 20 1 ati atizayenA'lpam atyalpam, tatra / . pa.se.), 'Rtvig-'3|259|| AdinA kvin, 'kvinpratya2-3 atizayenA'lpaH alpiSThaH, alpIyaH / yathAkrama yasya ku:'8|262||| nyaJcau, nyaJcaH ityAdi puMsi, matizaye'rthe iSThannIyasunau / 4 atizayenA'lpaM kanIyaH / 'aniditaam-'6|4|24|| iti nlope, ('acaH '6 / 4 / 138 // atizaye'rthe Iyasuni, 'yuvAlpayoH knnytrsyaam'5|3| ityakAralope), 'cau'7|4|26 // iti dIrghatve, nIcI, nIcyau 64 // iti kanAdezaH / kaniSThamapi / 5 atizayenA'Nu aNIyaH / aNazabdAdatizaye'rthe Iyasuni TilopaH / ete ityAdi nadIvat / nyak -nyag, nIcI, nyaJci ityAdi klIbe / [2 nyaJcati nyagbhavati, nikRSTaM cinoti vA trayo'pi sakArAntAH / paJcA'tilaghoH // nIcam / 'anyessaampi-'63|137|| iti dIrghaH / yadvA dIrghAyate same aJceH kvin, tata UrNanAbhavadac, 'acaH '6 / 4 / 138 / 1 dRNAti hasvabhAvamiti dIrgham / 'dR vidAraNe' ityakAralopaH, 'cau'7|4|26 // iti diirghH]| 3 hasati (vyA.pa.se.), 'dRNAterghak '(dazapAdhuNA-371 // ) iti hrasvam / 'hasa zabde'(bhvA.pa.se.), bAhulakAt, 'hrasvaM 60 30 ghak, 'Rta iddhaato:'7|1|100|| itIkAro'ntAdezaH, 'uraNa lgh'1|4|10|| iti nirdezAd vA vapratyayaH / 4 manAti raparaH '1 / 151 // , 'rvorupdhaayaaH-'8|276 // iti diirghH| 2 mantharam / 'mantha viloDane '(tryA.pa.se.), bAhulakAd 1. '-ti' iti2.4.5 // 2. '-tru-' iti1.3|| 3. dra. padacandrikA, bhA-3, prANivargaH, zo-62, pR.61||, tatra- "chidramaNvapyormukham" iti dRzyate // 4 -ti' iti4.5 // 5 -ghuH' iti3.4|| 6 -tvam' iti1 // 7. tulniiyo'mrkossH3|162|| 8 3.4.5 pratiSu nAsti // 9. '-rA-' iti1 // 10. '-ddharam' iti1.3.4|| 11. '-zu' iti1.2.4.5 // 12. 'niyatamaJcatIti' iti3|| 13. '-p' iti4.5 // 14. koSThAntargatapAThaH rapratau nAsti // 15. sarvAdazeSu nIcazabdasya vyutpattirna dRzyate, atha ca koSThAntargatapATho'smAbhiH sthApitaH // Jain Education Intemational Jain Education Interational Page #698 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 30 1427-1431 ] 5 kharvati 'artikamibhrami- ' (upamA- 412) ityAdinA'ran / kharvam / 'kharva matau ' (bhvA.pa.se.), ac 6 kUyate kubjam / pRSodarAdiH / 7 vAmaM hrasvatvamasya vAmanam / pAmAditvAnnaH / sapta nIcasya // vyutpattiratnAkarakalitA vizAlaM tu nizaGkaTam // 1429 // pRthUru pRthulaM vyUDhaM vikaTaM vipulaM bRhat / sphAraM variSThaM vistIrNaM tatai bahu mahad guru 14 15 // 1430 // 1-2 vistRtaM vizAlam, vizaGkaTam / 'veH 10 shaalcchngkttcau'5|2 // 28 // iti sUtreNa sAdhUM, dve api tAlavyaze // 1429 // 3 prathate pRthu / 'pratha prakhyAne ' (bhvA.A.se.), 'patimradibhrasjAM samprasAraNaM salopazca' ( uNA - 28) iti kuH / 4 iyarti uru: ( uru), paJcamasvarAdiH / 'R gatau ' (ju.pa.a.), 'arte rurvA' ( ) ityu, u ca dhaataaraadeshH| 5 pRthutvayogAt pRthulam / sidhmAditvAllaH (-slac) / 6 vivahati smeti vyUDham / vipUrvaH 'vaha prApaNa' (bhvA.u. a.), 'niSThA'3 / 2 / 102 // iti ktaH, 'ho DhaH 18 / 2 / 31 // , ' jhaSastatho: - '8 / 2 / 40 // iti dhatvam, STutvam, 'Dho Dhe lopaH '8 | 3 | 13 // , ' ThUlope 20 pUrvasya dIrgho'Na: '6 | 3 | 111 // , 'iko yaNaci '6 / 1 77 // I 7 vistRtaM vikaTam / " 've: [zAlacchaG ] kaTac' iti [zaG ] kaTac, 'samprodazca - 5 12 / 29 // iti cAt kaTac" [ ]itynye| 8 vizeSeNa pola / mahattve' (bhvA.pa.se.) 'igupadha- '3 / 1 / 135 // iti kaH / 9 bRhati bRhat / 'bRhi vRddhau ' (bhvA.pa.se.), 'vartamAne pRSadbRhanmahat- ' ( uNA 241 ) iti sAdhuH vAcyaliGgatvAt, bRhantau, bRhantaH ityAdi puMsi, bRhatI, bRhatyau ityAdi striyAm bRhat bRhatI, bRhanti ityAdi klIbe / 10 sphAyate sphAram | 'sphAyI vRddhau ' (bhvA.A.se.), 'sphAyitaJci- '(uNA - 170 ) iti rak, 'lopo vyorvali' 657 6 |1 | 66 // iti yalopaH / 11 atizayena uru variSTham / uruzabdAdatizaye'rthe iSTanpratyayaH, 'priyasthirasphiroru- '6 / 4 / 157 // ityAdinA uruzabdasya varAdezaH / 12 vistRNAti sma vistIrNam / stRJ AcchAdane' (svA.u. a.), 'niSThA' 3 / 2 / 102 // Rta iddhAtoH 7 / 1 / 100 // , 'uraN raparaH ' 1 / 1 / 51 // , ' radAbhyAm 8 2 142 // iti natvam, 'varupadhAyAH - '8 12 76 // iti dIrghaH / 13 tanyate tatam / 'tanu vistAre' (tu.u.se.), 'niSThA'3 / 2 / 102 // iti ktaH, 'anudAttopadeza- 6 |4 |37 // ityanunAsikalopaH / 14 baMhati bahu / 'bRMhi (bahi) vRddhau ' (bhvA.pa.se.), 'laGghibaMhyo - 40 lopazca' (uNA - 29) iti kuH / 15 mahyate mahat vAcyaliGgaiH / 'maha pUjAyAm '(bhvA.pa.se.), 'vartamAne pRSadbRhanmahat- ' ( uNA - 241 ) ityAdinA nipAtaH / 16 girati guruH / gR nigaraNe' (tu.pa.se.), 'kRgrorucca' (uNA - 24 ) iti kuH, ukArazcAntAdezaH / SoDaza vistIrNasya // 1430 // 12 dairghyamAyAma AnAhaH 1 dIrghasya bhAvo dairghyam / 'guNavacana- '5 / 1 / 124 // ityAdinA SyaJ / 2 Ayati AyAmam ( AyAma: ) / AG pUrvo 'yamu niyamane ' ( ), bhAve ghaJ / 3 Anahyate'nena AnAha: / 'naha ( Naha) bandhane' (di. 50 u.a.), karaNe ghaJ / trINi 'lAMbaparNaDe' iti khyAtasya // Arohastu samucchrayaH / 2 utsedha udayocchrAyo 1 ArohaNam ArohaH / AGpUrvaH 'ruha prarohe' (bhvA.pa.a.), bhAve ghaJ / 2 samucchrayaNaM samucchrayaH / 'zriJ sevAyAm' (bhvA.u.se.), 'erac '3 / 3 / 56 // | 5 'udi zrayatiyautipudruvaH '3 / 3 / 49 // iti ghaJi pakSe ucchrAyaH / samucchraryai ityatra "yadyapi udi zri (zra ) - 3 | 3 |49 // ityAdinA nityo ghaJe prAptastathA'pi 'vibhASA''Gi rupluvoH '3 / 3 / 50 // ityataH siMhAvalokitanyAyena vibhASA- 60 4 'mahati hrasvazca' ( uNA - 31) ityuNAdigaNasUtram, UrNuJdhAtorlakSyI 1. 'ma' iti1.3 // 2. 'ru' iti1.3.4.5 // 3 'dhuH' iti // kRtya kupratyayavidhAnaM bhavati // 'arterucca ' ( cAndra. u. 1 / 16 ) iti cAndroNAdigaNe // 5. 'ucca' iti1.2 // 6 'pRthuyo-' iti // 19. 'polati' iti5 // 8 ' dRha dRhi bRha bRhi vRddhau' iti svAmisAyaNau, 'tRha tRhi dRha dRhi vRha 10. 'ura-' iti5 // 11. GgAH' iti // 12. tulanIyo'marakoSaH 2 16 // 114 // cchrAya' iti4.5 // 15. ' - Ji' iti1 // 'sphAyI-' iti1.2 // 'uM' iti5 / 14 vRhi vRddhau' iti maitreyaH // 9. 13. -NuM' iti1, 'Nau' iti4, Page #699 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 20 658 nuvRttiH, pakSe'c" [ kAzikAvRttiH 3 / 3 / 49 // ] iti jayAdityaH / 4 utsedhanam utsedhaH, puMklI. / ' SidhU zAstre mAGgalye ca'(bhvA.pa.se.), bhAve ghaJ / 5 udayate udayaH / udpUrvaH 'aya gatau ' (bhvA.A.se.), ac / paJca 'uMcapaNau' iti khyAtasya || abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pariNAho vizAlatA // 1431 // 1 parinahyate'nena pariNAhaH / 'naha ( Naha ) bandhane' (di.u.a.), paripUrvaH, karaNe ghaJ / 2 vizAlasya bhAvo vizAlatA / dve pariNAhasya / 'pahilapaNau' iti bhASA 10 // 1431 // prapaJcAbhogavistAravyAsAH 1 prapaJcanaM prapaJcaH / 'paci vistAre' '(cu.u.se.), bhAve ghaJarthe kaH / 2 Abhujyate'nena Abhoga / [' bhuja pAlanAbhyavahArayoH '(ru.pa.a.)], karaNe ghaJ, 'cjo:7|3|52 // ityAdinA kutvam / 3 vistaraNaM vistAraH / ghaJ 'prathane vAvazabde '3 | 3 | 33 // ityanena, 'aco'JNiti' 72 115 // iti vRddhi:, 'uraN raparaH 1 // 1 // 51 // 1 4 vyasyate vyAsaH / vyAGpUrvaH, 'asu kSepaNe' (di.pa.se.), ghaJ / catvAri vistArasya // zabde savistaraH / 1 sa prapaJcaH zabda" zabdaviSaye," vistIryate vistaraH / 'prathane vAvazabde ' 3 | 3 | 33 // atra sUtre 'avazabde (azabde)' ityuktatvAcchabdaviSaye prapaJce 'Rdorap '3 // 3 // 57 // ityap / ekaM zabdavistarasya // samAsastu samAhAraH saMkSepaH saGgraho'pi ca // 1432 // 1 samasanaM samAsaH / sampUrvaH 'asu kSepaNe' (di.pa.se.), ghaJ / 2 samAharaNaM samAhAraH / bhAve ghaJ / 3 [ saMkSepaNaM saMkSepaH / bhAve ghaJ ] / 4 saGgrahaNaM sa grahaH / [sAmAnyakANDaH-6 samo (sampUrvaH ' graha upAdAne' (kryA.u.se.) ), 'grahavRdR- 30 '3 / 3 / 58 // ityAdinA'ppratyayaH / catvAri saMkSepasya // 1432 // sarvaM samastamanyUnaM samagraM sakalaM samam / vizvAzaiSAkhaNDakRtsnanyakSANi nikhilAkhile ( // 1433 // 1 sarati sarvam / 'sR gatau ' (bhvA.pa.se.), 'sarterva: ' ) iti vaH / yadvA sarte: 'sarvanighRSvariSvaliSva(laSva) zivapadvaprahneSvA atantre' (uNA - 151 ) iti sAdhuH / 'arva zarva" Sarva" hiMsAyAm ' (bhvA.pa.se.), pacAdyaci vA / 2 samasyata ekIkriyate samastam / sampUrvAd 'asu kSepaNe' (di.pa.se.), asmAd bhAve ktaH 1 3 nAsti nyUnamasya 40 anyUnam / anuunmpi| 'Una parihANe' (cu.u.se.), curAdiH, Unayati Unam, pacAdyac, na UnamanUnam / 4 saGgatamagramasya samagram / samaM grasata iti vA / 'anyebhyo'pi - ' (vA - 3 12 148 II) iti DaH / 5 saha kalAbhirbhAgairvartate sakalam / 6 samati samam / 'Sama STama vaiklavye '(bhvA. pa.se.), ac / ayaM sarvavizvazabdavat sarvAdiH / yathA" sUryaH sameSAM samaH " [sa.kaM. 1 / 112 // ] ityAdiprayogaH / 7 vizati vizvam / 'viza pravezane ' ( tu.pa.a.), 'azUpruSilaTikaTikhaNikhaTivizibhyaH kvan' ' (uNA - 149) / 8 na vidyate zeSo'sya azeSam / nirgataM zeSAd niH zeSamapi / 50 9 na khaNDam akhaNDam / 10 kIrtyate veSTyate'nena kRtsnam / 'kRtI veSTane ' (ru.pa.se.), 'kRtI chedane ' (tu. pa.se.) vA, 'kRtyazi (zU) bhyAM ksan ( ksnaH ) ' (uNA297) iti ksan(ksnaH), bAhulakAdiDabhAvazca / 11 nyakSNoti vyApnoti nyakSam / nipUrvaH 'akSa (akSU) vyAptau saGghAte ce' (bhvA.pa.se.), pacAdyac / 12 khaM lAti khilam / pRSodarAditvAdakArasyekAraH / khilaM zUnyam, nivRttaM khilamasmAd nikhilam / 13 avidyamAnaM khilamatra akhilam / trayodaza sarvasya // 1433 // 1. " kathaM 'patanAntAH samucchrayAH ' ? vakSyamANaM vibhASAgrahaNamiha siMhAvalokitanyAyena sambadhyate" iti kAzikAvRttau bhA-3, 3 / 349 // pR.46 // 2. 'ti' iti // 3. 'uM' iti1.2, 'Nau' iti4 // 4 tulanIyo'marakoSaH 2 / 6 / 114 // 5. 'pihaNapaNau' iti3, 'Nau' iti4, 'NuM' iti5 // 6. 'khyAtasya' iti // 7 ' ca' iti5 // 8 'paci vistAravacane' iti svAmisAyaNau, 'paci vistAre vacane' iti maitreyaH / / 9. ' -sate' iti3 || yaH' iti1 // 13. 'sama-' iti3 // 14. koSThAntargatapAThaH 3 pratistha 16. 10. ' - stAraH' iti3 // 11. 1.2.4.5 pratiSu nAsti // 12. paJcapAdyuNAdigaNasthazca // 15. 'kharva' iti1, 'sarva' iti3 // 'za' iti1, kSIrataraGgiNyAM na dRzyate // 17. 'azu' iti3.4.5 // 18. ' yanti' iti5 // 19. 'avaiklavye' iti svAmI // 20 dA' iti2 // 21. 'azUpruSilaTikaNikhaTivizibhyaH kvan' iti paJcapAdyAm, 'azUnuSipluSilaTikaNikhaTivizibhyaH kvan ' ( 8 / 125 // ) iti dazapAdAdyAm // 22. 'akSU vyAptau ' ityeva sAyaNaH // 23. 'nirvR-' iti1.2.4.5 // Page #700 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1431-1436 ] vyutpattiralAkarakalitA 659 khaNDe'rdhazakale bhittaM nemazalkadalAni ca / malinaM kaccaraM mlAnaM kazmalaM malImasam / / 1 khaNDyate khaNDaH / 'khaDi bhedane '(cu.pa.se.), 1.. malo'styasya malinama, malImasaM ca / karmaNi ghaJ, puMknI., tatra / khaNDalamapi / 2 Rdhnoti 'jyotsnaatmisraa-52|114 // ityAdinA matvarthe 'Imasaca, samudAyo'neneti ardhaH / 'Rdhu vRddhau'(svA.pa.se.), karaNe inacca / 2 kutsitaM carati kaccaram / 'cara gatau'(bhvA. 'hlshc'3|3|121 // iti ghny| AviSTaliGgo'yam / yathAgrAmAdhaH, ardhaH paTI, artho nagaram / "vAcyaliGgaH" pA.se.), ac, 'rthvdyoshc'6|3|102|| iti cakArAt koH [] ityeke / yaTTIkA- "khaNDamAtravRttitAyAM tvabhidheya kadAdezaH / 3 mlAyati sma mlAnam / 'mlai harSakSaye' liGga:"[ ]iti / 'ardhaM npuNskm'2|2|2|| iti samAMza (bhvA.pa.a.), 'nisstthaa'3|2|102|| iti ktaH, 'saMyogAderAto vAcyardhazabda: klIbe, yathA- ardhaM pippalyA ardhapippalI / dhaatorynnvtH'8|243 / / iti niSThAtasya natvam / 4 kazati 10 3 zakyate bhettuM zakalam, puMklI. / 'zakla zaktau (svA. kazmalam / 'kaza hiMsAyAm'( ), 'kuTikazi-'(uNA pa.a.), 'zakizamyornit '(uNA-109)iti kalaca / 4 106)iti kmalan / kalmaSamapi / paJca malinasya // 40 bhidyate sma bhittam / 'bhidir vidAraNe'(ru.u.a.), 'niSThA' 3 / 2 / 102 // iti ktaH, 'bhittaM shklm'8|2|59|| iti nipAtanAda niSThAnatvAbhAvaH / 5 nIyate nemH| 'NIja prApaNe' 1 pavate punAti vA pavitram, puMklI . / 'paGa (bhvA.u.a.), 'artistusuhusRdhRkSikSubhAyAvApadiyakSinIbhyo pavane '(bhvA.A.se.), ['pUJ pavane '(tryA.u.se.) vA], mn'((unnaa-137)| 6 zalyate bhettuM zalkam / 'iNbhI- 'kartari ca Rssidevnyo:(crssidevtyoH)'3|2|186 // itIkApA-'(uNA-323)ityAdinA kapratyayaH / 7 dalati tran (itiitrH)| "vAcyaliGgo'yam"[ ] ityanye / brahmavizIryate dalam / 'dala vizaraNe (bhvA.pa.se.), ac / varge tu-"pavitraH prayataH puutH''[amrkossH2|7|45 // ] sapta khaNDasya // iti prANiviSayamAtra ityuktam, iha tvaprANidravye"[pada20 aMzo bhAgazca vaNTa: syAt candrikA, bhA-3, vizeSyanighnavargaH, tho-55] iti mizrAH / 1 aMzyate aMzaH / bhAve ghaJ / 'ama gatau / 1, 2 pAvayati pAvanam / 'pUG pavane'(bhvA.A.se.) ato (bhvA.pa.se.), ato vA bAhulakAt zaH / 2 bhajyate NijantAnandyAditvAllyuH / 3 pUyate sma pUtam / pUGa : 50 bhAgaH / 'bhaja sevAyAm'(bhvA.u.a.), karmaNi ghaJ / ktaH, pUGa: ktvAniSThayoritID vikalpaH / 4 punAti 3 vaNTyate vibhajyate vnnttH| 'vaTi vibhAjane'(cu.u.se.), puNyam / dharmanAmasu vyutpAditam (shrii-6|1379)| 5 ghaJ / trINi bhAgasya / 'vAMTau' iti bhASA // medhanIyaM saGgatamanAha~ medhyam / 'medhR saGgame [ca] (bhvA. u.se.), 'Rhlornnyt'3|1|124|| / paJca pavitrasya // pAdastu sa turIyakaH // 1434 // 1 padyate'sau pAdaH / 'pada gatau'(di.A.a.), athojjvalam // 1435 // 'padarujavizespRzo ghny'3|3|16|| / sa vaNTasturIya kazcaturthaka: san pAda ucyata ityanvayaH / 'cauthau bhAga' 30 iti bhASA // 1434 // 1. 'khaDa khaDi bhede' iti svAmI, 'khaDa khaDi kaDi bhedane' iti maitreyasAyaNau // 2. 'iti' iti 3pratau nAsti // 3 -kAyAm' iti4.5|| 4 dra. am.kssiir.1|2|16 // , pR.26 // , svopjnyttiikaa6|1434||, pR.321 // 5. 'sA-' iti 3.4.5 // 6 'nattvA-' iti5 // 7. '-hu-' iti4.5 // 8 -nI-' iti 3pratau nAsti // 9 'ka: pra-' iti5|| 10. bhvAdau maitreyamate 'dala vidAraNe' iti|| 11. 'ama gatyAdiSu' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 12. '-visa-' iti4|| 13. '-rthaH' iti1.2|| 14 'cuDuM' iti1, 'cuthu' iti2, 'cau-' iti4, '-thau' iti5|| 15. 'i-' iti1.3||, 16. '-sic' iti3|| 17 'niSThAntasya' iti4.5|| 18. dra. kSIra., bhvAdiH, dhAtusaM-479, pR.103, mA.dhAtuvRttiH, adAdiH, dhAtusaM-17, pR.334|| 19. 'kuTikazikautibhyaH pratyayasya muT ca' ityuNAdigaNe 'vRSAdibhyazcit '(uNA-106) ityatra gaNasUtram // 20. 3pratau nAsti // 21. '-tvan' iti5 // 22. dra. svopajJaTIkA6 / 1435 // , pR.321|| 23. 'puungshc'7|251|| iti ktvAniSThayorveDAgamaH, 'pUGaH ktvA c'1|2|22|| iti seToH ktvAniSThayornityamakittvam // 24 '-nyam' iti1.2.4.5 // 25. '-ciH' iti5 // vizuddha zuci Jain Education Intemational Jain Education Intermational Page #701 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 660 20 1 ujjvalati ujjvalam / 'jvala dIptau' sammukhInamabhirmukham (bhvA.pa.se.), pacAdyac // 1435 // 2 vigato malo'smAd vimalam / 3 vizIyate vizadam / 'zadlR zatAne ' (bhvA. tu.a.se. pa.), ghaJarthe kaH / 4 vizeSeNa indhe vIdhram / 'JiindhI dIptau ' (ru.A.se.), 'sphAyitaJci- ' ( uNA - 170 ) iti rak, [ yadvA ] ' - indheH ' ( uNA - 184 ) iti rakyanunAsikalopaH / 5 avadIyate avadAtam / 'daip zodhane' (bhvA.pa.a.), 'niSThA'3 / 2 / 102 // AGpUrvaH / 6 'vila saMvaraNe' (tu.pa.se.), 'igupadha- '3 / 1 / 135 // iti kaH Avi10 lam, na Avilam anAvilam / 7 vizuddhayati sma vizuddham / 'zundhaM zuddhau ' (bhvA.pa.se.), 'niSThA'3 / 2 / 102 / / iti ktaH ' 8 zocati nirmalIbhavati zuciM / zucinairmalyArtho'tra / ' igupadhAt kit' ( uNA - 559 ) itIn / aSTau svabhAvanirmalavastunaH // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA caukSaM tu niH zodhyamanavaskaram // 1436 // 1 cukSyate cokSam / cukSadhAtorghaJ / 2 niSkrAntaM zodhyaM kSAlanIyamasmAd niH zodhyam / 3 nAstyavaskaro malamatreti anavaskaram / trINi 'cokhau~ vastu' iti bhASAyAH // 1436 // nirNiktaM zodhitaM mRSTaM dhautaM kSAlitamityapi / 1 nirNijyate sma nirNiktam / 'Nijir zaucapRthagbhAvayo:'(ju.u.a.), nirpUrvaH, 'nisstthaa'3|2|102 // iti ktaH, 'upasargAt - '8 / 4 / 14 // iti Natvam / 2 zuddhayate sma zodhitam / 'zundhaM zuddhau ' (bhvA.pa.se.), 'niSThA'3 / 2 / 102 // iti kaH / 3 mRjyate sma mRSTam / 'mRjUS zuddhau ' ( a.pa.se.), 'niSThA' 3 / 2 / 102 // , ' vrazcabhrasja - 8 2 136 // iti Satvam / 4 dhAvyate sma dhautam / 'dhAvu gatizuddhayoH '(bhvA.u.se.), 'niSThA' 3 / 2 102 // udito vA 7 / 3 / 56 // itIvikalpitvAd 'yasya vibhASA 7 / 2 / 15 // ityaniTtvam, 'cchvoH zUT30 6 4 19 // ityUT, 'etyedhatyUTsu '6 / 1 / 89 // iti vRddhiH / 5 kSAlyate sma kSAlitam / 'kSala zaucakarmaNi' (cu.u.se.), NijantaH, 'niSThA'3 / 2 / 102 // / paJca dhautasya // J For Private 1 sammukhaM dRzyate'smin sammukhInam, AdarzAdiH, anyatra tUpacArAt, yathA- " rurodha sammukhIno hi jayo randhraprahAriNAm ''[raghuvaMzam, sargaH - 15, zlo- 17]iti / 2 abhivyAptaM mukhena abhimukham / yathA- "vyAghrAnabhIrabhimukhotpatitAn guhAbhyaH "[ raghuvaMzam, sarga: 9, zrI63 ] iti raghuH / dve sammukhasya // [ sAmAnyakANDaH -6 parAcInaM parAGmukham // 1437 // 40 1 parAJcati parAk, parAgeva parAcInam / 'vibhASAJceradistriyAm '5 / 4 / 8 // iti svArthe khaH 2 parAGmukhamasya parAGmukham / "martyeSvAsthAparAGmukhaH ''[raghuvaMzam, sargaH - 10, zrI - 43] / dve parAGmukhasya / 'UMdha' iti bhASA // 1437 // mukhyaM prakRSTaM pramukhaM prabarha varyaM vareNyaM pravaraM purogam / anuttaraM prAgraharaM pravekaM pradhAnamagresaramuttamagre // 1438 / / 22 19 grAmaNyagraNyagrimajAtyA'gryAnuttamAnyanavarArdhyavare / Personal Use Only 21 1. 'zuddha' iti1, 'zudh' iti2.3, 'zudha' iti5 // 2. ' - ciH' iti1.2.3 / 3. uM' iti1.2.5 // 4. 'khyAtasya' iti12. 2. 'bhASA' iti4.5 // 5. 'Nijir ('nijir' iti maitreyamate) zaucapoSaNayoH ' kSIrataraGgiNyAdayaH // 6. 'nipU-' iti 1.3 // 7 NIm' iti3|| 8. 'uMdhau' iti3 // 9 ito'gre 2pratau 'mukhaM' iti dRzyate // 10. ' ndo' iti5 // 11. 1 pratau na dRzyate // 12. 'Ga' iti2. 3, ' ' iti5 // praSThaparAparANi 1 mukhamiva pradhAnabhUtaM mukhyam / zAkhAditvAd yat / 2 prakRSyate sma prakRSTam / prapUrvaH 'kRSa vilekhane' (bhvA.pa.a., tu.u.a.), 'niSThA'3 / 2 // 102 // iti ktaH / prakRSTaM mukhamArambho'sya pramukham / 4 prakRSTo barhaH paricchadasya prbrhm| prabarhata iti vA / 'barha balha prAdhAnye' (bhvA.A.se.), pacAdyac / 5 varaNIyaM varyyam / ' IpsAyAm ' ( cu.u.se.), curAdAvadantaH, 'aco yat 3 / 1 197 // iti yat / prAyeNA'yamuttarapadastha eva dRzyate / 6 vriyate vareNyam / 'vRG sambhaktau ' (kryA.u.se.), kryAdiH, 'vRJa 60 50 Page #702 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1436-1441 ] eNya:'(uNA-378) ityeNyaH / 7 pravriyate pravaram / prapUrvaH 'vRJ varaNe'(svA.u.se.), 'Rdorp'3|3157|| / 8 puro gacchati purogam / 'gamlR gatau ' (bhvA.pa.a.), 'anyatrA'pi dRzyate ' (vA 3 / 2 / 48 // ) iti DaH / 9 nAstyuttaramasmAd anuttaram / 10 prakRTamagraM harati prAgraharam / pacAdyac / 11 prakRSTo vekaH pRthaktvamasya pravekam / 12 prakRSTaM dhanaM dhAraNasthAnasya pradhAnam / AviSTaliGgam, ajahatklIbaliGgamityarthaH / yathA- "dUtyAya daityAripateH pravRttoM dviSAM niSeddhA nipadhapradhAnam "[ naiSadhIyacaritam, sargaH - 6, 10 zrI - 1 ] iti zrIharpaH / 13 agre sarati agresaram / 'sR gatau ' (bhvA.pa.a.), 'puro'grato'greSu sarteH '3 / 2 / 18 // iti Ta: / 14 atizayenotprakAzaM tAmyatyAkAGkSati uttamam / utpUrvaH 'tamu kAGkSAyAm ' (di.pa.se.), pacAdyac / atizayenodgatamiti vA / prakRSTe tamap / 15 agati agram / 'agaM gatau ' (bhvA.pa.se.), 'RjrendrA-' (uNA-186) iti sAdhuH // 1438 // 16 grAmaM nayati grAmaNI: I 'NIJ prApaNe' (bhvA.u. a.), 'satsUdviSa- '3 / 2 61 // ityAdinA kvip / 17 evam agraNIH / etau senAnIvat / 18 agre bhavam agrimam / 'agrapazcAdiman (-DDimac) '(vA20 4 / 3 / 23 / / ) / 19 jAtau sAdhu jAtyam / 'tatra sAdhuH ' 4 / 4 / 98 / / iti yat / 20 agre sAdhu aggram | 'tatra sAdhu [ : ] 44 // 98 // iti yat / 21 nA'styuttamaH zreSTho'smAd anuttamam / 22 anavarArdhe mukhyabhAge bhavam anavarArdhyam / yadvA'varasminnarthe bhAge bhavo'varArthyo jaghanyaH, tato naJsamAse'navarArdhyam / 'parAvara- '4 / 3 / 5 / / iti yat / 23 vriyate varam, puMklI / anye tu varaM vAcyaliGgamAhuH / 'vRJ varaNe ' ( svA.u.se.), 'Rdorap ' 3 / 3157 // / 24 pratiSThate praSTham / 'SThA gatinivRttau ' (bhvA.pa.a.), 'praSTho'gragAmini ' 8 / 3 / 92 // iti SaH / 25 30 parArdhe bhavaM parArdhyam / 'parAvara - 4 | 3 |5 // iti yat / 26 piparti param / ' pAlanapUraNayo: ' (ju.pa.se.), pacAdyac / ete vAcyaliGgAH / SaDviMzatirmukhyasya // vyutpattiratnAkarakalitA 661 zreyasa tu zreSThasattame puSkalavat // 1439 // 1 atizayena prazasyaM zreyaH / atizAyane Iyasun 'prazasyasya zra: '5 / 3 / 60 // iti zrAdezaH, tatra / 2 atizayena prazasyaM zreSTham / iSThani prazasyasya zraH / 3 atizayena sat sattamam / atizAyine (-yane) tamap / 4 puSNAti puSkalam / 'puSaH kalan- ' ( dazapAdyuNA-8 / 118 // ) iti kalan / ete catvAro'pi vAcyaliGgAH / catvAri atizreSThasya // 1439 // 9. dhAnyaM' iti4.5 // 2. ' - ttau' iti3.5 // 3 ' dhaH' iti3.5 // aga kuTilAyAM gatau' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // si. kaumudIsthaH // 10. ' -timu-' iti3.4.5 // iti4 // 15. dvita iti3 // 16. jjita' iti3 // 4 'raH' iti3 // 5 'maH' iti3 // 6 'agi' iti3 // 'aka 8 ' - NiH' iti5 // 9 ' agrapazcADDimac' iti kAzikAsthapAThaH, 'agrAdipazcADimac' iti 11. ' - yine' iti 2.3.4.5 // 12. ' SeH' iti3 // 13. 'go-' iti3. 4 / 14 'A- ' syuruttarapade vyAghrapuGkhaivarSabhakuJjarAH / siMhazArdUlanAgAdyAstallajazca matallikA / 1440 / macarcikA prakANDoddhau prazasyArthaprakAzakAH / 1-12 vyAghrAdayaH zabdA uttarapade prayujyamAnAH prazasyasyA'rthasya prakAzakAH prazaMsAdyotakAH syurityarthaH / yathA- puruSo vyAghra iva puruSavyAghraH / 'upamitaM vyAghrAdibhiH - 2 / 1 56 // iti samAsaH / evaM puruSapuGgavaH / "gauvRSa:, pumAMzcAsau gauzceti / 'gorataddhitaluki '5 / 4 / 92 // iti Tac, puGgavaH, puruSavRSabha ityartha: "[ padacandrikA, bhA-3, vizeSyanighnavargaH, zro-59 ] iti mizrAH / puruSarSabhaH, puruSa - 50 siMha:, puruSazArdUlaH / sarvatra 'upamitaM vyAghrAdibhiH - 2 / 1 / 56 // iti samAsaH / azvazcAsau kuJjarazca azvakuJjaraH, 'gauzcAsau nAgazca gonAgaH, AdergovRndArakaH / eSu 'vRndA - rakanAgakuJjarai: '2 / 1 / 62 // iti samAsaH / gauzcAsau tallajazca gotallajaH, gomatalliketyAdi / eSu 'poTAyuvati - ' 2 / 1 65 // ityAdinA prazaMsArUDhatvAt samAsaH / talle akhAtasarasi jAtastallajaH | 'saptamyAM janerDa : '3 / 2 / 97 // iti DaH / 'ive pratikRtau '5 / 3 / 96 // iti kani tallajako'pi / tallajja iti dvijakAravAnapi tadA lajjata iti lajja: / 'olasjI vrIDane ' ( tu.A.se.), ac / vuli lajjako'pi / mayA lakSmyA tallAtIti matallikA / 'kuzika - '( ) itIke nipAtyate // 1440 // 14 40 60 Page #703 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 662 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [sAmAnyakANDaH-6 mAM lakSmI carcayati macarcikA / 'carca adhyayane'(cu. dhAraNAdau'(ju.u.a.), napUrvaH, 'dharma(dharma)grISmAvamAdhamAH' u.se.), curAdiH, Nvul / etau strIliGgau / prakANDaM ( )iti nipAtanAt sAdhuH // 1441 // 2 nikRSyate puMklIbaliGgam / "astrI prakANDo viTape taruskandha- nindyate sma nikRSTam / 'kRSa vilekhane '(bhvA.pa.a., tu. 30 prazastayoH"[ ] iti mediniH / tallajjAdaya AviSTa- u.a.), ktaH / 3 aNati raTati aNam / 'aNa kutsite liGga kAH, AviSTa mAgRhItamaparityaktaM svaliGga yaiste zabdeM '(bhvA.pa.se.), ac / kutsitamaNam aNakam / AviSTaliGgakAH, liGgAntarasambandhe'pi na vizeSyaliGgakA kutsite'rthe kan / 4 garhaNArha gaham / 'gaha kutsAyAm' iti bhAvaH / yathA- kamArItallajaH, azvamatallikA / (bhvA.A.se.), 'Rhlornnyt'3|1|124|| / 5 avada"arimadho raikSata gomatallikAm"[zizupAlavadhama . sarga:- nIyamakIrtanAham avadyam / 'vada vyaktAyAM vAci'(bhvA. 12, zro-41] iti mAghaH / goprakANDamiti, "daNDakAna- pa.se.), 'avadhapaNyavA(varyA) grbpnnitvyaanirodhessu'3|1| 10 dhyavAttAM yau vIra! rakSa:prakANDakau"[bhaTrikAvyama, sarga:-1. 101 // iti saadhuH| 6 kaNati kANDam, puMklI. / 'kaNa yo-6] iti bhaTTiH / "ata eva matallikAdInAM rUDhi zabde'(bhvA.pa.se.), DapratyayaH / 7 kutsA saJjAtA'sya zabdatvAt 'prshNsaavcnaishc'2|1|66|| iti smaasH|" [pada- kutsitam / tArakAditvAditac / 8-9 apakRSyate apa kutsitam / tArakAditvAditac / 8-9 apakR candrikA, bhA-1, kAlavargaH, zUo-129] iti mizrAH / kRSTam, pratikRSyate pratikRSTam / 'kRSa vilekhane'(bhvA. 40 upalakSaNatvAdAviSTavacanAce, yathA- tAtazca te pAdAzca pa.a., tu.u.a.), 'nisstthaa'3|2|102|| iti ktaH / 10 yApanIyaM nirasanIyaM yApyam / 'yA prApaNe'(a.pa.a.), tAtapAdA ityAdyapi siddhaM jJeyam // asmANNijantAd 'aco yt'3|197|| / japAditvAd guNopasarjanopAMgrANyapradhAne vatve yAvyamapi / 11 riphati rephaH / 'ripha katthana1 guNyate guNaH / 'guNa abhyAse (ca.u.se.) yuddhahiMsAdAneSu '(tu.pa.se.), 'akartari c-'3|3|19 // iti ghajarthe kaH / 2 upasRjyate niyujyate upasarjanam / 'sRja ghaJ / rephau, rephAH ityAdi rAmavat / "repho ravena(ravarNe) visarge'(di.A.a., tu.pa.a.), lyuT / AviSTaliGga napuMsa puMsi syAt kutsite vAcyavat punaH''[vizvaprakAzakozaH, 20 karma, yathA- upasarjanaM bhaaryaa| 3 uparuddhamagramasya upaagrm| . phAntavargaH, tho-1]iti vizvaH / rINAtIti, 'rI gati hiMsanayo: '(tryA.pa.a.), "re: rayaNaM (reSaNaM?) hiMsA, 4 na pradhAnam apradhAnam, tatra / catvAri amukhyasya // . papratyaye repa:"["]iti govrdhnH| "repa syAnindite kare" 50 taH // 1441 // [vizvaprakAzakozaH, pAntavargaH, zro-2]iti vizvaH / (repa: sakArAnte'pi klIbe / 'vaDzI[]bhyAM [rUpasvAGgayoH] nikRSTamaNakaM gamavayaM kANDakutsite / puTa ca'(paJcapAdhuNA-640, dshpaadhunnaa-9|61||) iti rUpasvAGgayorbAhulakAd rA(rI)dhAtorapi [asun] puT // 1442 // [ca] | "prAptarUpI purAurepAH ''[zizupAlavadham , sargaH 19, tho-94] iti mAdhasya vykssrymkm)| 12 avatyakheTe pApamaparzadaM kupUyaM cailamarva ca / smAgAtmAnamiti avamam / 'ava rakSaNAdau '(bhvA.pa.se.), 1 na dadhAti na poSayati adhamam / 'DudhAJ 'dharmagrISmA'vamAdhamA :'( )iti nipAtaH / avazabdAd apakRSTaM pratikRSTaM yApyaM raipho'vamaM bruvam 1. '-kAH' iti3|| 2. -GgaH' iti4.5|| 3 '-dhau-' iti1|| 4 -TTIH' iti5 // 5. '-nazca' iti4|| 6 'kuNa gaNa cAmantraNe' iti svAmI, 'keta grAma kuNa guNa cAmantraNe' iti maitreyaH, 'saGketa grAma kuNa guNa cAmantraNe' iti sAyaNaH / 7 '--' iti1, 'Ggo' iti3 // 8 '-kaH' iti3|| 9. 'avadyA'vamA'dhamA rephAH kutsite'(uNA-732)ityuNAdigaNe // 10. aNetyAdidaNDAtmako'yaM zabdArthakaH // 11. 'te' iti1|| 12. maitreyamate'yaM pAThaH, 'ripha katthanayuddhanindAhiMsAdAneSu' iti sAyaNaH, svAmimate na // 13. 'vAcyavastuniH' iti // 14. '-hiMsAdAnayoH' iti5, 'rI gatireSaNayoH' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 15. dra. padacandrikA, bhA-2, prANivargaH, tho-54, pR.51|| 16. '-phaH' iti1.3, '-pAH' iti3|| 17. '-ntaH' iti3.4.5 // 18. 'vRk-' iti3.4.5 // 19. '-phAH' iti1.3, '-pa:' iti5 // , 'prApe rUpI parA'repAH' iti zizupAlavadhe, pR.490|| 20. koSThAntargatapAThasthAne zuddho'calaH pATho mRgyaH // Page #704 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1441-1445 ] vyutpattiratnAkarakalitA ___663 adha:zabdAcca 'abAdhasorlopazca' iti mak , salopazca / sAdhuramyamanojJAni pezalaM hRdyasundare / 30 "avamAdhamau"[ TIkAsarvasvam, 1152 // ] iti sarvasvam / 22 ave bhavamavamamiti vA / 'avAcca'( )iti mprtyyH|| 13 brUte bruvam / 'brUJ vyaktAyAM vAci'(a.u.a.), // 1445 // // 1442 // 14 kheTati trasyati kheTam / 'khiTa uttrAse' 1 carati mano'tra caaruuN| 'cara gatau'(bhvA.pa.se.), (bhvA.pa.se.), 'hlc'3|3|121 // iti saMjJAyAM ghny| 15 'dRsanijani-'(uNA-3) ityuN / 2 harati mano hAri / pAyate pApam , pApanAmasu (tho-6|1380||)| 16 'hRJ haraNe'(bhvA.u.a.), grahAditvANiniH / 3 rocate apazIyate apazadam / 'zadlU zAtane'(bhvA.pa.a.), ghabarthe ruciram / 'ruca kAntau (bhvA.A.se.), 'iSimadimudikhi kH| 17 kutsitaM pUyate kUpUyam / 'pUyI vizaraNe durgandhe dicchidibhidi-'(uNA-51) ityAdinA kirac / rucimabhi10 ca'(bhvA.A.se.), ac / 18 celati celam / 'cila lASaM rAtIti vA / 'Ato'nupasarge kH'3|2|3|| 4 mano vasane '(bhvA.pa.se.), ac| 19 arvati arvA, nakArAntaH, harati manoharam / 'hrternudymne'c'3|2|9|| 5 valate azvanAmasu (bho-4|1232||) saadhitH| "arvA turaGgame valga / 'vala valla saMvaraNe ca'(bhvA.A.se.), 'valate- 40 puMsi kutsite vAcyaliGgavat ''[ medinIkozaH, nAntavargaH, rgaka ca'(uNA-19) ityaH, gaMgAgamazca / 6 kAmyate zro-36] iti mediniH| ete sarve'pyadhamAdayo vAcyaliGgAH kAntam / 'kamu kAntau'(bhvA.A.se.), 'matibuddhipUjArtherephavarjamiti / ekonaviMzatiradhamasya // bhyshc'3|2|188|| iti cakArAt ktH| 7 abhiramate manItadAsecanakaM yasya darzanAd dRg na tRpyati 'treti abhiraamm| 'ramu krIDAyAm'(bhvA.A.a.), jvalA // 1443 // ditvANNaH / 8 badhnAti bandhuram / 'bandha bandhane'(tryA. 1 yasya darzanAd dRg dRSTirna tRpyati na tRptiM u.se.), bAhulakAd 'mandivAzimathi-'(uNA-38)ityAdinA gacchati, tad Asecanakam ucyata ityanvayaH / Asicyete urac / 9 vAti mano'tra vAmam / 'vA gatigandhanayoH' 20 ApyAyete dRkcitte'nena Asecanam / 'Sicir kSaraNe' (bhvA.pa.a.), bAhulakAd 'artistusuhusRdhR-'(uNA-137) (tu.u.a.), lyuTa , tataH svArthe kan Asecanakam / ityAdinA man / 10 rocate rucyam / 'ruc (ruca) hrasvAdipATho'pi tatra, evaM na sicyete na kSayete dRgmanasI dIptau '(bhvA.A.se.), 'raajsuuy-'3|1|114 // ityAdinA 50 atreti lyuTi asecanam, tataH kani asecanakam / yadbahuzo kyapi nipAtitaH(-tam) / 11 suSTha samaM sussmm| zobhanA dRSTamapyadhikAM prItiM janayati, tannAmaikam // 1443 // samA'treti vA / 'suvinirdurvyaH-'8388 // iti Satvam / cAru hAri ruciraM manoharaM 12 zobhate (zubhati) zobhanam / 'zubha zuMbha (zubha) zobhAyAm'(tu.pa.se.), 'anudaattaadeshc(-ttetshc)'3|2|149 // valgu kAntamabhirAmabandhure / iti yuc / 13 maJjati maJjuH / maJjaH sautrAd bAhulavAmarucyasuSamANi zobhanaM kAduH / 14 maJjurasyA'sti maJjalam / sidhmAditvAllaH / maJjutvaM lAtIti vA / 'Ato'nupasarge kH'3|2|3|| / maJjamaJjalamanoramANi ca // 1444 // 15 mano ramayati, manasi ramate vo manoramam / pacAdyac 1. 'avadyA'vamA'dhamArva rephAH kutsite'(uNA-732)ityuNAdigaNe // 2. 'bru' iti5|| 3 'khiTa uttrAse' iti svAmI, 'kiTa khiTa trAse' iti maitreyasAyaNau // 4 '-zabdam' iti4.5|| 5 'pUrya' iti4|| 6 '-laH' iti4|| 7 "vilasane' iti3|| 8 '-liGgakaH' iti medinIkoze, pR.85 // 9 -cyate' iti1.3|| 10. '-yate' iti3|| 11. 'dRganena' iti3|| 12. '-cyate' iti4|| 13 'dRSTA-' iti3|| 14 -ne' iti5|| 15. '-ruH' iti3|| 'ruca dIptAvabhiprItau ca' iti svAmisAyaNau, 'ruca dIptau' iti maitreyaH // 17 'ca' iti 3pratau nAsti, 'vala saMvaraNe' iti svAmI, 'vala valla saMvaraNe' ('saJcaraNe ca' ityadhikaH sAyaNamate)' iti maitreyasAyaNau // 18. 'valeprek ca' ityuNAdigaNe // 19. 'ugA-' iti1, 'gumA-' iti4.5|| 20. '-maH' iti1, 'ma' iti4|| 21. 'ruca dIptAvabhiprItau ca' iti svAmisAyaNau // 22. 'zubha zubha zobhArthe ' iti tudAdau kSIrataraGgiNyAdayaH // 23. 1pratau nAsti // Jain Education Intemational Page #705 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 664 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [sAmAnyakANDa:-6 // 1444 // 16 sAdhnotyarthamiti sAdhu / 'sAdha saMsaddhiau' 'vaza kAntau'(a.pa.se.), 'striyAM ktin' 1394 // , sampra(svA.pa.a.), 'kRvApAjimi-'(uNA-1)ityAdinA uN / sAraNam, 'vrshcbhrsj-'8|236 // iti Satvam / 2 phalati 14 ramayati manaH, ramyate vA ramyam / 'ramu krIDAyAm' / phalam / 'phala niSpattau'(bhvA.pa.se.), ac / dve phala(bhvA.A.se.) / 18 manasA jJAyata iti, mUlavibhujA sya / prayojanamiti bhASA / etau niyamAdiphalaparyAyA- 30 ditvAt ke manojJam / 'supsupaa'2|14 // iti samAsaH / vapi / "vyuSTiH stutiphlrddhissu''[anekaarthsnggrh:2|97] 19 piMzati pezalam / "piza avayave'(tu.pa.se.), vRSA ityanekArthaH / "phalaM niyamAdeH''[] iti taTTIkA / yathAditvAt kalac / 20 hRdayasya priyaM hRdym| 'hRdayasya / "vyuSTiM viziSTAM tapaso gRNanti''[", / "phalaM hetu samutthe syAt phalake vyuSTilAbhayoH"| vizvaprakAzakozaH, priyaH '4 / 4 / 95 / / iti SaSThyantAd yat , hRdayasya ca hRdA lAntavargaH, zo-2]iti mheshvrH| "vyuTirniyamAdiphalam" deshH| 21 suSThu Adriyate, suSTu nandayatIti vA sunda []iti taTTIkA // 10 ram, pRssodraadiH| yadvA sundati sundaram / sundaH sautraH, bAhulakAdaran, striyAM GIS / 22 kAmyate kAmyam / asAraM tu phalgu 'kamu kAntau'(bhvA.A.se.), 'Rhlornnyt'3|1|124|| / 1 nAsti sAraM sthirAMzo'treti asAram / 2 23 kamyate kmrm| 'nmikmpismyjs-'3|2|167|| iti phlAta vizayita phalguH / " phlati vizIryata phalguH / 'triphalA vizaraNe'(bhvA. raH / 24 bAhulakAt karmaNyapi kamanIyam / 'tavyatta pa.se.), 'phalipATi-'(uNA-18)ityAdinA uH, guk ca / 40 vyaaniiyrH'3|1|96 // ityniiyr| 25 somameva saumyam / "niSphale phalguvAcyavat''[vizvalocana kozaH, gAntavargaH, zro-13] iti zrIdharaH / niSphalaM nirarthakamiti paryAyaH / bheSajAditvATyaN / 26 mAdyatyanena madhuram / 'madI / "nissAre phalgu vAcyavat''[vizvaprakAzakozaH, gAntaharSe '(di.pa.se.) / madhu mAdhuryamastyasyeti vA / 'USa vargaH, zro-27] iti mahezvaraH / dve amarasya // shussi(sussi)-'5|2|10|| iti / 27 prINAti priyam / 'prIJ tarpaNe kAntau ca'(tryA.u.se.), 'igupdh-'3|1|135 / / zUnyaM tu riktakam / 20 iti kaH, 'aci shnudhaatu-'6|4|77|| itIyaG / yadvA zunyaM tucchaM vazikaM ca 'prIG prItau'(di.A.a.), divAdI, 'igupdh-'3|1|135|| 1 zune hitaM zUnyam / 'ugavAdibhyo yat' iti kH| ete vAcyaliGgAH / laDaho dezyAm , saMskRte- 5 / 1 / 2 // , 'zunaH samprasAraNaM ca vA vA ca) dIrghaH' 'pi / yadgauDa:- "manojJaM maJja maJjalaM laDahaM ramaNIyaM (gnnsuu-5|1|2||)| 2 ricyate riktam / 'ricira virecane' ca"["] iti / saptaviMzatirmanoharasya // 1445 // (ru.u.a.), '-tudi-'(uNA-164)ityAdinA ktaH, tataH 50 svArthe kani riktkm| 3 zune hitaM zunyam, paJcamavyuSTiH phalam svarAdiH / ugavAdibhyo yati, 'zunaH yamprasAraNaM ca vA 1 vizeSeNa uzyate kAmyate vyuSTiH / vipUrvaH (vA ca) dIrghaH '(gnnsuu-5|1|2||) iti dIrghAbhAvapakSe / 4 1. '-dhuH' iti1.3|| 2 'ramate' iti3|| 3 "manasA jAnAti / 'igupdh-'(3|1|135 // ) iti kaH / nivanapreSaNo'tra jAnAti / -mUlavibhujAditvAt (vaa.3|2|5||) kaH iti mukuTaH / tanna / tasyApi kartari vihitatvena 'jJAyate' iti vigrahapradarzanasya viruddhatvAt / ydpi'supsupaa-'(2||14||)iti samAsaH- iti / tadapi na / 'ktRkrnne-'(2|132)iti tatpuruSavidhAyakasya sattvAt // " ini rAmAzramITIkAkAra:, 3 / 153 // , pR.495|| 4 'pizi' iti2.4.5 // 5. 'kA-' iti2|| 6 'mAdyate'-' iti1|| 7 "mAdyatyanena madhuraM 'shrshur-"|| (uNA426) ityure nipAtyate ||"(6|1445)svopjnyttiikaayaamuktm, tattu vicAraNIyam-"zvazura-"(uNA-426) ityatra svopakSANAdigaNasUtravivaraNe "AdigrahaNAnmanyaterdhazca,, madhuraH-rasavizeSa ityAdi" ityuktatvAt , athavA AdigrahaNAd mAdyaterdhazcaivaM samAdheyam // 8 uSi-' iti1, 'u-' iti3|| 9. ito'gre 4pratau 'vA' iti dRzyate // 10. '-diH' iti1.2|| 11. dra. svopajJaTIkA 6 / 1445 // , pR.323|| 12. '-STi' iti3.5 // 13. ito'gre 3pratau 'igupadhAt' iti dRshyte|| 14 '-STi' iti5|| 15, '-STi' iti3 // 16. 'gRhanti(gRhNanti)' iti3|| 17 dra. anekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA-1, 217 // , pR.62 // 18. '-'syeti' iti3.4.5 // 19. 'vistI-' iti5|| 20. 'mAnya-' iti2.3.4.5 // 21. 'zU-' iti3.5|| 22. '-sikaM' iti3.5|| 23. 'zunyaH' iti5 // 24. 1pratau nAsti // 25. 'pAta-' (uNA-16 ) ityAdinA thakpratyayo bhavati, na tu ktaH, atha ca 'nisstthaa'3|2|102 // iti ktH|| 26. 'zU-' iti2.3|| 27 -tiH' iti1.4 // Page #706 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 15 1446-1449 / vyutpattiratnAkarakalitA 665 tudati cetaH tuccham / 'tuda vyathane '(tu.u.a.), 'pAtR 1 nUyate navam / 'Nu stutau'(a.pa.a.), 30 tudi-'(uNA-164) iti chak / 5 vazaH svAcchandyamastya- 'Rdorp'3|3|57 / / 2 navameva navInam / 'navasya nU sya anAvRtatvAditi vazikam / 'ana initthnau'5|2| AdezaH naptanapkhazca( -- pkhAzca) pratyayA vaktavyAH '(vA115 // iti Than / paJca zUnyasya / 'ThAllu iti bhaassaa|| 5|4|25||)iti khapratyayaH, khasya inaadeshH| 3 sadyo bhavaM nibiDaM ta nirantarama // 1446 // sadyaskam / pRssodraaditvaat| 4 pratigatamagramanena pratyagram / 5 nUyate nUnam / 'Nu stutau'(a.pa.a.), 'zasnAsAmnAnibirIsaM ghanaM sAndraM nIrandhra bahalaM dRDham / sumavadyumna-'( )ityAdinA tnapratyayo dIrghatvaM ca nipAgADhamaviralaM ca tyate / 6 navameva nUnam, nUtanaM ca / 'navasya nU Adeza: 1-3 nArandhre 'nerbiDabirIsau(nebiDajbirIsacau)' tnaptanapkhazca(-pkhAzca) pratyayA vaktavyAH '(vaa-5|4| 5 / 2 / 32 // iti sAdhU, nibiDam, nibirIsaM / 2 nirgata- 30 // ) iti laptanapau yathAkramaM pratyayau jJeyau / 7 navameva 10 mantaraM vyavadhAnamatra nirantaram // 1446 // 4 hanyate navyam / 'pAdArghAbhyAM c'5|4|25 // iti sUtre cakAro- 40 ghanam / 'hana hisAgatyo: '(a.pa.a.), 'mUrtI ghnH'3|3| 'nuktasamuccayArthaH, tena navasUramartayaviSThebhyo'pi yatpratyayaH / 77 // iti saadhuH| 5 sIdantyatra sAndram / 'Sadlu navameva vA svArthe yat / yadvA nautereva, aco yati, 'vAnto vizaraNAdau'(bhvA.pa.a., tu.pa.se.), pRSodarAditvAt sAdhuH / yi prtyye'6|179 // , navyam / 8 abhinUyate abhinavam / 6 nirgataM randhramatra nIrandhram / 7 vahati vahalam / 'vaha 'Rdorp'3|357||, tatra / aSTau nuutnsy|| prApaNe'(bhvA.u.a.), vRSAditvAt kalac / 8 hati jIrNe purAtanaM cirantanam // 1448 // dRDham / 'dRhi vRddhauM'(bhvA.pa.se.), 'dRDhaH sthUlabalayoH' 7 / 2 / 20 // iti mAdhuH / 9 gAhyate sma gADham / 'gAhU . viloDane '(bhvA. A.se.), 'nisstthaa'3|2|102||, 'ho DhaH' 1 jIryate sma jIrNam / 'z2a vayohAnau'(kyA. 8 / 2 / 31 // , 'jhpsttho:-'8|2|40 / / iti dhatvam, 'STunA pa.se.), 'nisstthaa'3|2|102||, 'Rta iddhAtoH 7 / 1 / 100 // , 20 ssttuH'8|4|41||, 'ilope puurvsy-'6|3|111|| iti dIrgha- 'uraNa rprH'11151||, 'rdaabhyaam-'8|2|42 // iti tvam / 10 na viralam aviralam / daza niviDasya // natvam, 'hali c'8|277 // iti dIrghaH, tatra / 2 purA 50 atha viralaM tana pelavama // 1447 // bhavaM purAtanam / 'sAyaMciraMprAhage'vyayebhyaSTyuTayulau tuTa 1 viramati, virAtyantaraM vA virlm| kalapratyaye c'4|3|23 / / , 'abAdhakAnyapi nipAtanAni bhavanti'( ) pRSodarAdiH / 2 tanyate tanu / 'tanu vistAre'(ta.u.se.), iti tuTa / 3 ciraM cire vA bhavaM cirantanam / 'sAyaM'bhRmRzIta-'(uNA 7)ityAdinA uH / 3 pelati pelvm| cirm-'4|3|23 // iti sUtre nipAtanAd mAntatvaM cirazabda'pelaM gatau'(bhvA.pa.se.) / trINi viralasya / 'chadaraM' sma // 1448 // 4 purA bhavaM purANam / "sAyaMciram-' iti bhASA // 1447 // 4 / 3 / 23 // ityAdinA TyuH, tuDanityaH, 'pUrvakAlaikasarva jrtpuraann-'2|149 // iti jJApakAt / strIliGge tu bahvAnavaM navInaM sadyaskaM pratyagraM nUtanUtane / / ditvAd vA GIp (GIS) purANI, purANA iti, ajAdyanavyaM cA'bhinave taSTApi / 5-6 pragataM kAlena pratanam, pratnam / 'nazca1. ito'gre 3pratau 'tudyate vA' iti dRzyate // 2. 'pAtRtudi-'(uNA-164) ityAdinA thak, na tu chak , atha ca 'tudi-madi-'(haimoNA124)ityAdinA chak bodhyaH // 3 '-ta-' iti3 // 4 'zu-' iti3|| 5, '-lauM' iti1, '-lau' iti3|| 6 'bahulaM' iti1.4.5 // 7. 'dRhi dRhi bRha bRhi vRddhau' iki svAmisAyaNau, 'tRha tRhi dRha dRhi vRha vRhi vRddhau' iti maitreyaH // 8 'pitR' iti1.4.5 // 9 'chIdau' iti4|| 10. jakAganubandho'nAvazyakaH // 11. 'navasya nU aadesh:-'(vaa-5|4|25 ||)ityaadinaa'pi bodhyam // 12. '-mau' iti1|| 13. apinA 'vasu ayas' ityAdi bodhyam // 14 'nUtasya' iti4|| 15. 'cirAtanam' iti4|| 16. '-he.' iti2.3.4.5|| 17 'abAdhakAnyapi nipAtanAni' ityasya nAgezabhaTTena paribhASenduzekhare bhASyaviruddhatvoktyA'tra 'purANa'zabdena 'purAtana 'zabdasya prApto'pi bAdhaH pRSodarAditvAnneti zivadattazarmANaH // 18. ito'gre 4pratau '-prA-' iti dRzyate // Jain Education Intemational Page #707 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 666 (nazca) purANe prAt'(vA-5 4 130 // ) iti prazabdAt leH, cakArAt tanazca / 7 jIryate jaran / 'z2a vayohAnau' (kryA. pa.se.), 'jIryateratRn'3 / 2 / 104 // / jarantau, jarantaH ityAdi puMsi / jaratI, jaratyau, jaratyaH ityAdi striyAm / jarat jaratI, jaratI, jaranti ityAdi klIbe / "jarattRNAnIva viyan ninAya ''[kirAtArjunIyam, sargaH - 16, zrI - 44] iti bhAraviH / sapta purANasya / 'jUnuM' iti bhASA // mUrtaM tu mUrtimat / 1 mUrcchati sma mUrtam / 'mUrcchA mohasamucchrA10 yayoH ' ( bhvA.pa.se.), 'niSThA'3 / 2 / 102 // iti ktaH, 'na dhyAkhyApamUrcchi madAm '8 12 / 57 // iti niSThAtasye natvapratiSedhaH, 'rAllopaH '6 / 4 / 21 // iti chalopaH / 2 mUrtirasyA'sti mUrtimat, triliGgaH / atra mUrtizabda: kAyaparyAyaH / yacchrIdharaH- "mUrtiH kAye'pi kAThinye'pi "[vizvalocanakozaH, tAntavargaH, zro- 44] iti / dve mUrtimataH // uccAvacaM naikabhedam 30 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1 unnataM cA'vanataM ca udak cA'vAk ca vA uccAvacam / mayUravyaMsakAdiH / 2 na eko bhedo'treti 'naikabhedam / tripado bahuvrIhi:, tenottarapadatvAbhAvAnna20 lopAbhAva:, tatra hi ' - uttarapade - '6 // 3 // 1 // ityanuvartate, 'sarvAntamuttarapadam' iti tatra vyAkhyAtam / na zabdena samAsaH / dve anekaprakArasya / 'UMcAnIcA' iti bhASA // atiriktAdhike same // 1449 // 1 atiricyate sma atiriktam / 'ricir virecane' (ru.u. a.), niSThA / 2 adhyArUDham adhikam / [-- adhikam '5 / 2 / 73 // ] iti sUtreNa nipAtyate, adhyArUDhasyottarapadalopazca nipAtyate kazca pratyayaH / dve adhikasya // 1449 // pArzva samIpaM savidhaM sasImA - bhyAzaM sarvezA'ntikasannikarSAH / [sAmAnyakANDa :-6 dhAnAnyupAntaM nikaTopakaNThe // 1450 // sannikRSTasamaryAdAbhyarNAnyAsannasannidhI / 1 spRzyate pArzvam / 'spRza saMsparzane ' ( tu.pa.a.), 'spRzeH zvaH pAr ca' (haimoNA - 523 ) iti sAdhuH / 2 saGgatA Apo'tretyupacArAt samIpam / 'RkpUrabdhUH- ' 5 / 4 / 74 // ityAdinA apratyayaH, 'dvayantarUpasargebhyo'pa It'6 // 3 // 97 // // 3 samAnA vidhA maryAdA asya savidham / 4 samAnA sImA asya sasImam / 5 abhyasyate (abhyazyate) vyApyate abhyAzam / abhipUrvaH 'azUI 40 (azU) vyAptau ' (svA.A.se.), ghaJ, tAlavyAnto'yam / " UrvazyabhyAzazitiH "[ ] ityUSmavivekAt / abhyasta iti abhyAsa iti / 'asu kSepaNe ' ( di.pa.se.), ghaJi, dantyAnto'pi / yadgauDaH " abhyAsastu samIpe syAt pumAnabhyasane'pi ca ''[] iti puMsyayam / 6 samAno vezo'sya savezam / 7 anto'styasya antikam / 'ata iniThanau' 5 / 2 / 115 // iti Than / 8 sannikRSyate sannikarSaH 'kRSa vilekhane' (bhvA.pa.a., tu.u. a.), ghaJ / 9 samAno dezo'sya sadezam / 10 abhimukhamagramasya abhyagram / 11 samAnaM nIDaM vAsasthAnamasya sanIDam / 12 sanni- 50 dhIyate'tra sannidhAnam / adhikaraNe lyuT / 13 upa samIpe'nto'sya upAntam / 14 nibadhnAti nikaTam, puMklI. / 'samprodazca 5 / 2 / 29 // iti cakArAt kaTac / 15 kaNThasya samIpamupagataM upakaNTham // 1450 // 16 sannikRSyate sma sannikRSTam / 17 samAnA maryAdA asya samaryAdam / savidha[sasIma] sanIDasavezasadezasamaryAdeSu lakSaNayA sAmIpyam / 18 abhyardhate abhyarNam / abhipUrva : 'arda gatau ' (bhvA.pa.se.), ktaH, 'radAbhyAM niSThAto naH pUrvasya ca daH 8 2 / 42 // iti niSThAktasya (niSThAtasya ) natvam, 'abhezcAvidUrye 7 / 2 / 25 // itIDabhAvaH / 1960 AsIdati sma Asannam / 'SadlR vizaraNAdau ' (bhvA.pa.a., tu.pa.se.), ktaH / 20 sannidhIyate'sminniti sannidhiH, puMsi / 'upasarge ghoH kiH 3 / 3 / 92 // iti kiH / ete pArzvAdyAH sannikarSanikaTasannidhivarjAH sarve klIbaliGgAH / sAmAnyena viMzatiH samIpasya // sadezamabhyagrasanIDasanni 1. 'tan' iti3 // 2. 'lazca' iti // 3. ito'gre 3pratau 'sma' iti dRzyate // 4. ' - nUM ' iti nau' iti, 'nU' iti4 // 5. ' - ntasya ' iti4 // 6. '-stIti' iti1 // 7 tulanIyo'marakoSaH 3 / 1 483 // 8. 'aneka-' iti // 9. 'vyAkhyA' iti1 // 10. spRzeH zvaNzunau pR ca' (uNA - 705 ) iti pANinIyasammatoNAdigaNe // 11. ' - sam' iti1.4.5 // 12. 'asuG' iti3.5 // 13. 'azU vyAptau saGghAte ca' iti maitreyasAyaNau // 14. ' -zyata' iti5 // 15. ' - za:' iti3, 'sam' iti5 // 16. 'vAsa' iti4 // 17. 4pratau nAsti // 18. 'samIpyam' iti3.5, 'samIpAM' iti4 // 1 For Private Personal Use Only Page #708 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1449-1453] vyutpattiratnAkarakalitA 667 avyavahite'nantaraM saMsaktamapaTAntaram // 1451 // 'rthe iSThani, 'sthuulduur-'6|4|156 // ityAdinA rephalopaH, 1 na vyavadhIyate sma avyavahitam / 'DudhAJ guNazca / 2 evaM davIyaH / trINi atidUrasya // dhAraNAdau '(ju.u.a.), 'nisstthaa'3|2|102|| iti ktaH, 'dadhA atha sanAtanam // 1452 // 30 terhiH 7 / 4 / 42 // , tatra / 2 nAstyantaramatra anntrm| 3 zAzvatAnazvare nityaM dhruvam saMsajyate sma sNsktm| 'SaJja saGge'(bhvA.pa.a.), 'niSThA' 3 / 2 / 102 // iti kH| 4 nAsti paTena tiraskariNyAntaraM 1 sanA sarvadA bhavaM sanAtanam / sanetyavyayam, vyavadhAnamatra apaTAntaram / apadAntaramityapi pAThaH, tatra 'sAyaMciraMprAheprage'vyayebhyaH- '4 / 3 / 23 // iti TyuH, tuDAganAsti padasyA'pyantaramavakAzo'tretyapadAntaramiti vyAkhyA / / mazca / sadAtanamapi // 1452 // 2 zazvat traikAlye bhavaM catvAri antararahitasya // 1451 // zAzvatam / zaiSiko'Na, 'avyayAnAM bhamAtre Tilopa:'(vA 7 / 3 / 4) iti Tilopo'nityaH, 'shaashvtikH'2|4|9|| iti 10 nediSThamantikatamam nirdeshaat| shaashvtikmpi| 3 na nazvaram anazvaram, tAla1 atizayenA'ntikaM nediSTham / atizAyane iSThana, vyamadhyam / 4 niyataM bhavaM nityam / 'tyab ne ve'(vA'antikabADhayorne dasAdhau '5 / 3 / 63 // / nedIyo'pi / 2 4|2|104||)iti tyap / 5 dhruvati dhruvam / 'dhruva gatau antikAta tamapi 'tame tAdeca lopo bahalam' iti na tAdilopaH, sthairye ca(tu.pa.a.), 'igupdh-'3|1|135 // iti kH| 'dhru 40 athavA chandasi tallopavacanam, [antikatamam] / anta[ma] sthairye'(tu.pa.a.), asmAt pacAdyaci, kuTAditvAd guNAmityapi bhavati / "antikatamo'ntisannidhe(dhi)rantikamadanta bhAve 'aci snudhAtu-'6477 // ityuvaGi vA / ete mo'ntimaH''[ ]iti ratnakoSaH / dve atinikaTasya // triliGgAH / sAmAnyena paJca sadAtanasya // viprakRSTapare punaH / sthaiyastvatisthiram / sthAsnu stheSTham 1 viprakRSyate sma viprkRssttm| 2 piparti param / 1 atizayena sthiraM stheyaH / atizaye'rthe Iya20 'pR pAlanapUraNayo: '(ju.pa.se.), pacAdyac / 3 dunoti mano sun, tataH 'priyasthira- '6 / 4 / 157 // ityAdinA sthira sya sthAdezaH, sakArAnto'yam / 2 ati atyarthaM dUram / 'dUG (Tudu) upatApe'(svA.pa.a.), UNAdiko rak / sthiram atisthiram / 3 tiSThatItyevaMzIlaM sthAsnu / yadvA duHkhena Iyate gamyate'treti dUram / durpUrvaH 'iN gatau' ___ 'glAjisthazca gsnuH'3|2|139|| / 4 atizayena sthiraM 50 (a.pa.a.), 'duriNo(durINo) lopazca'(uNA-177) iti stheSTham / iSThani 'priysthir-'6|4|157 // ityAdinA dupUrvAdiNo rakpratyayaH, dhAtorlopazca, tatra / trayo'pi vAcya sthAdezaH / catvAri atisthirasya // linggaaH| ArAdavyayeSu vakSyate / sAmAnyena trINi dUrasya // tatkaTasthaM kAlavyApyekarUpataH // 1453 // atidUre daviSThaM davIyaH 1 taditi atisthiraM niravadhikAlaM vyApnoti 1 atizayena dUraM daviSTham / dUrazabdAdatizaye- sthiratvAt kAlavyApi, [eka] rUpato nirvikAratayetyarthaH, 1. '-jyati' iti1.4, '-jiti' iti4|| 2. '-'ntaraM' ityasya sthAne 1.2.4.5pratiSu '-'pi' iti dRzyate // 3 tulanIyo'marakoSaH 3 / 168 // 4 'yine' iti3|| 5. '-sadhau' iti4.5|| 6 '-ye'pi' iti4.5 // 7 antikatamazabdavyutpattima'gyA // , TIkAsarvasve"atizAyane tamapi antikatamam / nanu ca 'antikasya tamapi kAdilopaH, AdhudAttatvaM ca' ityanuvRttau 'tame tAdeva' iti tamapratyaye 'antikasya takAdyoH' takArAdeH kakArAdeca lopo bhavati / tatra tAdilope antikaM, kAdilope antimaM vA prApnoti / kathamantikatamam / ucyate / 'kAdilope bahulam' iti vacanAt pakSe lopaH / antikasya tama iva sadi vA tAderlopavacanam / "antikatamo'tisannidhirantisadantikasadantamo'ntikamaH" iti ratnakoSaH // " iti, bhA-4, 3 / 166 // , pR.32|| 9. dra. padacandrikA, bhA-3, vizeSyanighnavargaH, zrI-68, pR.67|| 9. "u-' iti3.5|| 10. idamayuktaM pratibhAti, granthe ArAtzabdasyA'bhAvAt // 11. 'sadA bhavaM' iti // 12. '-he-' iti1.2.4.5 // 13. 'ne dhru-' iti 1.3.4.5 // 14 'gatisthairye' iti1|| 15. 'dhru gatisthairyayoH' ityatra sAyaNenoktam- "atra svAmyAdayaH 'dhruva' iti vakArAntaM dhAtuM paThanti / " iti, tudAdiH, dhAtusaM-102, pR.479 // 16. '-vaH' iti1|| 17 'sthairya' iti5|| 18 '-yam' iti3|| 19. 'sthAglAjibhyasthazca' iti1.3 / / Page #709 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 668 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [sAmAnyakANDaH-6 kUTastham ucyata ityanvayaH, AtmAkAzAdiH / "ekenaiva taralaM kampanaM kampraM pariplava-calAcale / svabhAvena niravadhikAlasya vyApaka AtmAkAzAdiH kUTo caTulaM capalaM lolaM calaM pAriplavA'sthira nizcalaH san tiSThatIti kUTastham / 'supi sthH'3|2|4|| iti kaH''[padacandrikA, bhA-3, vizeSyanighnavargaH, yo // 1455 // 73] iti mizrAH / "kUTo'strI nizcale rAzau''[medinI 1 caJcati caJcalam / 'caJcu gatau '(bhvA.pa.se.), kozaH, TAntavargaH, zo-7] iti mediniH // 1453 // vRSAditvAt kalac // 1454 // 2 trte| -ti) cakSuratreti taralam / 'tR plavanataraNayoH'(bhvA.pa.sa.), bAhulakAd sthAvaraM tu jaGgamAnyat 'maGgeralac'(uNA-748)ityalac / 3 kampanazIlaM kampa1 tiSThatItyevaMzIlaM sthAvaram / 'SThA gatinivRttau' namakapi calane (zvA A se 'calanazabdArthAdakarmakAda (bhvA.pa.a.), 'stheshbhaas-'3|2|175 // iti varac / yuc'3|2|148 // iti yuc / 4 kampanazIlaM kampram / 10 jaGgamAt trasAd dvIndriyAderanyad jaGgamAnyat // 'nmikmpismyjs-'3|2|167|| ityAdinA raH / 5 pari- 40 jaGgamaM tu trasaM caram / plavate pariplavam / 'pluG gatau '(bhvA A.se.), pacAcarAcaraM jagadiGgaM cariSNu ca dyac / 6 calati calAcalam / "cala vilasane / (tu.pa.se.), 'caricalipativadInAM dvitvamacyAk cAbhyA1 bhRzaM gacchati jaGgamam / akauTilye'pyabhi ssy-'(vaa-6|1|12||)ityc / 7 caTati dhAnAd yaG, tadantAt pcaadyc| 2 trasyati trsm| 'trasI caTulam / 'carTa bhedane'(cu.u.se.), bAhulakAd 'haSerulac'(uNA-96) udvege'(di.pa.se.), pcaadyc| 3 carati crm| 'cara gatau' (bhvA.pa.se.), pcaadyc| 4 carati carAcaram / 'cari ityulac / 8 capati capalam / 'capa sAntvane'(bhvA. calipativadInAM dvitvamacyAka caabhyaassy-'(vaa-6|1 pa.se.), bAhulakAd 'maGgeralac'(uNA-74/ ) ityalac / 9 lolati lolam / 'lula vilasane '( ), pacAdyac / 12 // ) ityaci, pakSe dvirvacanam, abhyAsasyAgAgamaH, AgamasAmarthyAd na halAdizeSaH, anyathAdezameva kuryAt / dIrgho 10 calati calam / 'cala kampane '(bhyA.pa.se.), pacA dyac / 11 pariplavameva 20 ccAraNasAmarthyAd na hrasvatvam / 5 gacchati jagat / 'gamla / pAriplavam / prajJAditvAdaN / 50 gatau '(bhvA.pa.a.), 'dyutigamijuhotInAM dve c'(vaa-3|2| 12 na sthiram asthiram / dvAdaza capalasya // 1455 // 178 // ) iti kvi, dvitvam, 'anudaattopdesh-'6|4|37|| R ityanunAsikalopaH, 'hasvasya piti-'6|171 // iti tuk / 1 arjayati yaza RjuH / 'arja sarja arjane' jagacchabdo vAcyaliGgaH / jagan, jagantau ityAdi puMsi / (bhvA.pa.se.), 'arjidRzikamyamipazibAdhAmajipazitugdhug(jagatI, jagatyau ityAdi) striyAM / jagat , jagatI, jaganti dI?(-dIrgha-)hakArazca'(uNA-27)iti kuH tatra / 2 na ityAdi kliibe| 6 iGgati inggm| 'igi gatau '(bhvA.pa.se.), jihmaH ajihmaH / 3 prakRSTo guNo'sya praguNa: / pro'tra pacAdyac / 7 caraNazIlaM cariSNu / 'cara gatau'(bhvA. sAdRzyate, tena sadRzo guNena mauA ca / trINi RjoH / pa.se.), 'alngkrniraakRny-'3|2|136 // ityAdinA iSNuc / / 'sarala' iti bhASA // sapta jaGgamasya / 'khisai cAlai' iti lokabhASA // avaagre'vnNtaante| atha caJcalam // 1454 // 1 avanatagramasya avAgram, adhomukhamityarthaH, 60 1. '-digaM' iti3, '-dita' iti4, '-dikaM' iti5|| 2. '-syAgamaH' iti1|| 3 '-thAdevameva' iti3|| 4 tulanIyA mA.dhAtuvRttiH, bhvAdiH, dhAtusaM-364, pR.152|| 5 'na' iti2|| 6 -zasya' iti1.2.4.5|| 7 koSThAntargatapAThaH 4.5prAyonAsti // 8. ukhetyAdidaNDAtmako'yaM dhaatuH|| 9. ---eNuH' iti1.2.3|| 10. 'plUG' iti3 / / 11. 'cala vikasane' iti maitreyH|| 12. 'cale' iti4 // 13. 'luTa viloTane' ityatra svAminoktam - "luDa iti dramiDA:-AloDitaH, vyaalolH|" iti, kSIra. pR.56, dhAtusaM-13, 'luDa ityeke' iti maitreyaH, "bhUsUtre sudhAkaraH- "lula viloDane' iti lAnto'pi dRzyate, 'loladbhujAkArabRhattaraGgam'[zizu. 112] iti mAghaH / DalayorekatvasmaraNamiti vA pratividheyam "iti" iti sAyaNaH, mA.dhAtuvRttiH, pR.111, dhaatusN-211|| 14 tulanIyo mrkossH3|1|72 / / 15. 'parja' iti maitreyasAyaNau // 16. tulniiyo'mrkossH3|170 // Jain Education Intemational Page #710 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 1454-1458 ] vyutpattiranAkarakalitA 669 tatra / 2 avanati sma avanatam / "taM vAhanAdava- (anyessvpi)-'(vaa-3|2|48||)iti DaH, tatra / 2 padasya 30 natottarakAyamISat' raghuvaMzam, sargaH-9, tho-60]iti rghuH| caraNasyA'nu pazcAd anupadam / 'avyayaM vibhaktisamIpa-' 3 Anamati sma Anatam / nisstthaa| trINyadhomukhasya // 2 // 16 // ityAdinA'vyayIbhAvaH / 3 anugatamakSamindriyam kuJcitaM natamAviddhaM kuTilaM vakravellite / 1456 / anvakSam / akSasya pazcAdanvakSamiti vA / 4 anu pazcAdaJcati anvak / 'aJca gatipUjanayoH '(bhvA.pa.se.), vRjinaM bhaGgaraM bhugnamarAlaM jihmamUrmimat / / 'Rtvik-'3|2|59|| ityAdinA kvin / anUcI, anvaJci ityAdi / klIbo'yam / anupadAdInAM trayANAM samAhAra1 kuJcyate sma kuJcitam / 'kuJcu gatau'(bhvA. dvandve prathamAbahuvacanam anupadAnvakSAnvaJci / "anvagapa.se.), niSThA / 2 namati sma natam / 3 Avidhyati nvAkSamanuge'nupadaM kliibmvyym''[amrkossH3|178||] sma Aviddham / 'vyadha tADane '(di.pa.a.), niSThA, ityamaraH / "anvaJcatyanvak, kAnto'pyavyayatvAt prAgAdisamprasAraNam / 4 kuTeH 'igupadhAt kit'(uNA-559) vat / akSasya pazcAdanvakSam, akSeNa ratho lakSyate / 40 iti kau(ini) kuTiM lAti kuTilam / yadvA 'kuTa / padasya kramasya pazcAdanupadam / pshcaadrthe'vyyiibhaavH| anukauTilye'(tu.pa.se.) asmAd vA bAhulakAdilac / 5 gacchati anugaH, DaH / tatraitattrayamavyayaM vartate, klIbatvaM tu vaJcati vakram / 'vaJcu gatau'(bhvA.pa.se.), 'sphAyitaJci-' dvayoH ''[am.kssiir.3|1179 // ] iti kSIrasvAmI / 'keDai (uNA-170)ityAdinA rak, 'aniditaam-'6|4|24 // iti vAMsai pAchali' ityAdibhASAnAmAni trINi (ctvaari)|| nlopaH / 6 vellati sma vellitam / 'vella calane' ekAkyeka ekakaH // 1457 // (bhvA.pa.se.), niSTA // 1456 // 7 vRjyate vRjinam / 'vRjI varjane'(a.A.se.), 'vRje: kicca'(uNA-205) 1 eka eva ekAkI / 'ekAdAkinvA(ccA)itInan(-c) / 8 bhajyata ityevaMzIlaM bhaGgaram / 'bhaJjU 'shaaye'5|3|52|| ityAkin (ityAkinic) / ekA(bhaJjo) Amardane '( ru.pa.a.), 'bhaJjabhAsemido ghurac' 3 / kinau, ekAkinaH ityAdi / 2 eti sngkhyaapraadhaany2|161 // , 'cjo:-.'7|3 52 // iti kutvam / 9 bhujeti miti ekaH / 'iN gatau'(a.pa.a.), 'iNbhIkApAzalyati marcibhyaH kan '(dshpaadhunnaa-3|21 // , unnaa-321)| eka: 50 20 sma bhugnm| 'bhujo kauTilye'(tu.pa.se.), ktaH, 'oditazca' sarvAditvAt sarvazabdavad rUpairjeyaH / yadamaraH- "eke 8 / 245 // iti natvam / 10 iyarti araH / 'R gatau' mukhyAnyake vlaa:''[amrkossH3|3|16||] iti / atra (bhvA.pa.a.), pacAdyac / araM gacchantamAlAti arA mukhyArthAnvArthakevalArthapratipAdakAdekazabdAt sarvA vibhaktayo lam / 11 jahAti jihIte vA jihyam / pRSodarAdiH / bhvntiiti| tathA coktam- "devevasyAdau ekazabda: kaizcit 12 UrmirbhaGgo'syA'sti Urmimat / tadasyA'styasmi sarvavacanAnta eva prayuktastadA sarvazabdavad jJeyaH''[] iti / niti mtup'5|2|14|| Urmiriti prakRte, "prakAze vega 3 eka eva ekakaH / 'ekAdAkicca - '5 / 352 // iti bhaGgayoH"[medinIkozaH, mAntavargaH, tho-3] iti mediniH / / sUtre cakArAt pakSe kan / "ekakasya zamane paraM punaH" dvAdaza vakrasya // [naiSadhIyacaritam , sargaH-18, zU-88] iti zrIharSaH / anuge'nupadAnvakSAnvaJci trINi ekAkinaH // 1457 // 1 anu pazcAd gacchati anugH| 'anyebhyo'pi ekAt tAnAyanasargAgrANyaikAgraM ca tadgatam / 60 itir.3.4|| 5 'A-'' iti ito'gre 1. 'te' iti4|| 2. 'vela (svAmimate 'vellu' iti)' ityAdidaNDAtmako'yaM dhAtuH // 3 ito'gre 2.4pratyoH 'sma' iti dRzyate // 4. 'bhaJjibhAsi-' iti1.2.3|| 5 -bhAsi-' iti5|| 6 -jya-' iti2.3.4|| 7 'A-' iti3.4.5 // 8 -mham' iti4.5|| 9 'be'yam' iti3|| 10. 'A-' iti4.5|| 11. '-datyarthe' iti1|| 12. 'vA-' iti4, 'pAchili' iti5 / / 13. '-kyaika' iti3|| 14 ekalazabdo'pi dRzyate, tatprayogo yathA zrImadbhAgavate- "tasmin vAvakila sa ekala: pulahAzramopavane vividhkusumkislytulsikaambubhiH"(57|11) iti / anyazca- "jAyeta caikalaH prANI pralIyate tathaikalaH / ekalaH sukRtaM bhuGkte'znIyAd duSkRtamekalaH // " iti // 15. 'kak' iti paJcapAdhuNAdigaNasammatapAThaH // 16. "eko' iti3.4.5|| 17 '-le' iti3|| 18 '-nvA-' iti2.3.4|| dRzyate, tatprayogo yathA shriim| 11. :-datyarthe' iti // 32 Page #711 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 670 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA ananyavRttyekAyanagataM ca 1 ekazabdAt tAnAdyAzcatvAro yojyante, ekaM tAnayati zraddadhAti ekatAnaH / ' tanu zraddhopatApayoH ' (cu.u.se.), curAdiH, pacAdyac / "tananaM tAnaH zraddhA, ekasmiMstAno'sya ekatAnaH "[ ] ityanyaH / ekastAno' vicchinno'sya ekatAna iti vA / 2 ekamayanaM gatirasya ekAyanam / 3 ekaH sarge nizcayo'sya ekasargam / 4 ekamagraM purogatamasya ekAgram | mizrAstu- " 'agrAd yat '4|4|116 // , agryam, ekamagryaM mAnasaM karma asya 10 ekAgryam ' ' [ padacandrikA, bhA-3, vizeSyanighnavargaH, zro80]ityAcakhyuH / 5 ekAgrameva aikAgram / prajJAditvAdaN / 6 tatra gataM tadgatam / 7 ananyA ekarUpA vRttirasya ananyavRtti / 8 ekamayanaM gatam ekAyanagatam / ete vAcyaliGgAH / aSTAvagrasthitajJAtavyasya / 'sanmukhasthavastujahenaI jANavA 'jogya' iti bhASA // athA''rdyamAdimam // 1458 // paurastyaM prathamaM pUrvamadiragram 1 Adau bhavam Adyam / digAditvAd yat / 2 Adau bhavam Adimam / 'Adezca maH ' ( vA - 4 | 3 |8 // ) 20 iti maH / 3 puro bhavaM paurastyam / 'dakSiNApazcAt purasastya ' 4 / 2 / 98 // iti tyak " kiti ca 7 / 2 / 118 // ityAdivRddhiH // 1458 // 4 prathate'nena prathamam / 'pratha prakhyAne ' ( bhvA. A.se.), 'prathicareramaH ' (caandronnaa2|99||)ityrmH / 5 pUrvati pUrayati pUrvam / 'pUrva parva pUraNeM (bhvA.pa.se.), pacAdyac / 6 AdIyate prathamatayA gRhyata iti AdiH / AGpUrvaH 'DudAJ dAne ' (ju. u. a.), 'upasarge ghoH kiH 3 / 3 / 92 // iti kiH / puMsyayam / dharmavRttitve'pyajahalliGgaH, yathA- Adirgargakulam / 7 aGgati agram / 'agi gatau (bhvA.pa.se.), ' -tIkaH' iti3 // 22. 'tat' iti1 // 250 - tyasya' iti1.3 / / 26. [ sAmAnyakANDaH - 6 'RjrendrAgra-'(uNA-186 ) ityAdinI sAdhuH / prAgapi / 30 sapta Adyasya / 'pahilo' iti bhASA // pR79 // 4 'agram' iti 4.5 // 5 iti4, 'maiM' iti5 // 9 'yo11. ' - tyam' iti5 // 12. pharva marva pUraNe' iti sAyaNaH iti 2. 3, 'lau' iti4 // 18. 'vA' iti1. 2.3 // 21. pR.326 // 24 - tyam' iti1.3.4 // 1. zraddadhAnayati' iti3 // 2. 'tanu zraddhopakaraNayoH' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 3 dra. padacandrikA, bhA-3, vizeSyanighnavargaH, zrI- 79, - tyAcacakhyuH' iti1.2.4 // 6 'ekA' iti // 7 'aSTo'gra-' iti5 // 8 ' nai' iti3, 'nai' iti 1.2 // 10. 'Adezceti vaktavyam' iti kAzikAsthapAThaH, 'agrAdipazcADDimac' iti siddhAntakaumudyAm // 'maraH' iti // 13. 'pUrva parva marva pUraNe' iti svAmI, 'purva parva marva pUta' iti maitreya: 'purva parva 11 14. 'Adiga-' iti // 15. ukhetyAdidaNDAtmako'yaM dhAtuH // 16. 'iti' iti1. 3 / / 17. ' - lau' 'bhau' iti1. 2, ito'gre 3pratau 'ato' iti dRzyate // 19. 'carezca' (uNA- 747 ) ityatroNAdigaNe // 20. pR. 253 // svopajJaTIkA 6 / 1459 // 27 -maH' iti4 // For Private athA'ntimam / jaghanyamantyaM caramamantaH pAzcAttyapazcime // 1459 // 1 'ati adi bandhane' (bhvA.pa.se.) bhauvAdirka:, ghaJ, ac vA / " antimaM ceti ( antAcceti) vktvym'(vaa-4|3|23 // ) iti zaiSiko Dimac' [ mA. dhAtuvRttiH, bhvAdi:, dhAtusaM - 52] iti mAdhavaH / " ante bhavamantimam, 'antAcca- ' (vA 4 / 3 / 23 // ) itIman, 'yasyeti ca'6 / 4 / 148 // ityakAralopaH " [ ] iti rAmacandrAcAryAH / 2 jaghane pazcAd bhAge bhavam jaghane'dhastAd bhavaM vA jagha- 40 nyam / digAditvAd yat, 'zarIrAvayavAcca ' 4 | 3 |53 // iti yadvA / 3 ante bhavam antyam / digAditvAd yat / 4 carati karotyanyato vyavacchedamiti caramam / 'cara gatau' (bhvA.pa.se.), 'prathicarerama : ' ( cAndroNA - 2 199 ) / cariH karotyartho'pi / yathA- dharmaM carati dhArmikaH, yathA ca taccarati 'mahAnAmnyAdibhyaH - ' ( vA - 5 / 1 / 94 // ) ityatra mahAnAmnI - vrataM carati, AdityAdivrataM carati mahAnAmnikaH, AdityavratikaiH / 5 amati antaH / ' ama gatau ' ( bhvA.pa.se.), 'hasimRgriN- '(uNA-366 ) ityAdinA tan / dharmivRttitve'pyayamastrIliGgaH, yathA - 'kulasyA'ntaH prabhustriyaH " 50 ["]iti / 6 pazcAd bhavaM pAzcAttyam / 'dakSiNApazcAt- ' 4 / 2 / 98 // ityAdinA tyak, 'kiti ca '7 / 2 / 118 // 7 pazcAd bhavaM pazcimam / 'agrA[di ] pazcADDiman (c)' (vA4 | 3 |23 // ), 'avyayAnAM bhamAtre TilopaH ' ( vA - 7 / 3 / 4 / / ) / sapta pAzcAttyasyai / 'pAchilo" ' iti bhASA // 1459 // madhyamaM mAdhyamaM madhyamIyaM mAdhyandinaM ca tat / " 1 madhye bhavaM madhyamam / 'madhyAnma: 4 | 3 |8 // iti maH / 2 madhyamameva mAdhyamam / prajJAditvAdaN / 3-4 23. dra. ama. kSIra. 3 / 1 / 81 // lau' iti2.3, 'lau' iti4 // Personal Use Only Page #712 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1458-1462 ] vyutpattiratnAkarakalitA 671 madhyamIyam, mAdhyandinam ca / AdhyAtmAderAkRtigaNatvAt 7 samAnamAdhAraNamasya sAdhAraNam / saha AdhAraNena sAdhU / catvAri madhyamasya / 'mAhilau' iti bhASA // vartata iti vA / 'vopsrjnsy'6|3|82 // iti vyavaabhyantaramantarAlaM vicAle sthitavibhASA[tvAt sabhAvaH] / 8 samAno dharmo'sya sadharmA / 'dharmAdanica kevlaat'5|4|124||, 'rUpanAma1 abhyadhikamantaram abhyntrm| antaraM madhyA gotrasthAnavacanadharmajAtIyeSu veti kecit'( )iti samAnasya vakAzaH, abhigatamantaramabhyantaraM vA / 2 antaraM lAti saadeshH| 9 samAno varNo'sya savarNaH / 10 sannibhAti antarAlam / kapratyaye, 'anyessaampi-'6|3|137|| iti sannibhaH / 11 samAna iva dRzyata iti sadRk / 'tyadAdIrghaH / yadvA antaramalatyAlAti vA / 3 vite vicAlam / 'vicira pRthagbhAve '(ru.u.a.), ['cAtvAla-' dissu-'3|260|| ityAdinA kvin, 'dRgdRshvtussu'6|3 / (haimoNA-480)ityAle nipAtyate], tatra / trINi abhya 89 // ityAdinA sbhaavH| ekAdaza sadRzasya // 1461 // 10 ntarasya / 'vicAla' iti bhASA // syuruttarapade prakhyaH prakAraH pratimo nibhaH / 40 madhyamantare // 1460 // bhUtarUpopamAH kAzaH saM-nI-pra-pratitaH paraH 1462 1 mavyate madhyam / 'mava bandhane'(bhvA.pa.se.), 1 uttarapade parapade sati prakhyAdyA ekAdazazabdAH 'zikyAsya-'(haimoNA-364) iti ye sAdhuH / 2 aniti sadRzasya vAcakAH syurityanvayaH / prakhyAti prakhyaH / antaram, puMklI. / 'ana prANane'(a.pa.se.), 'anikAbhyAM prapUrvaH 'khyA prakathane '(a.pa.a.), 'aatshcopsrge'3|1| tara: '(haimoNA-437), tatra / madhyArtho'ntarazabdo'tra na 136 // iti kaH / yathA- 'candraprakhyaM mukham'["] ityAdi / sarvAdikAryabhAk / "tadantare sA virarAja dhenurdinakSapA 2 prakaraNaM prakAraH / bhAve ghaJ / 3 pratimAti prtimH| madhyagateva sandhyA ''[ raghuvaMzam, sargaH-2, zUo-20] iti 'mA mAne '(a.p.se.)| 4 niyataM bhAti nibhH| nipUrvaH raghuH / 'mAMhi' ityAdibhASAyA dve // 1460 // 'bhA dIptau'(a.pa.a.), ubhayatra 'Atazcopasarge kH'3|1 / tulyaH samAnaH sadRkSaH sarUpaH sadRzaH samaH / 136 // / 5 bhavati sma bhUtaH / 6 rUpayati rUpam / 20 sAdhAraNasadharmANau savarNaH sannibhaH sadRk / 1461 / mIyate'nayA upamA / 'gurozca hlH'3|3|103|| ityaG / ra 'rUpa darzane (cu.u.se.), curAdiH, pacAdyac / 7 upa- 50 1 'tula unmAne'(cu.u.se.), NijantaH, tato 8-11 samAdibhyazcaturthya upasargebhyaH paraH kAzazabdo bhidAditvAdaGi, TApi, tulA / tulayA sammitaH tulya: / yojyaH, tena saMkAzate saMkAzaH / 'kA" zabde ( ), 'nauvyH-'4|4|91 // iti yat / tulyA sammitamiti vyu- tAlavyAntaH, pacAdyac / saMzabdaH samAnArtho'tra / nitarAM tpattimAtraM rUDhazabdastvayaM sadRzaparyAyaH / 2 samAnaM tulyaM kAzate nIkAzaH / 'ika: kaashe'6|3|123 / / iti dIrghaH / mAnamasya samAnaH / 3 samAna iva dRzyata iti sdRkssH| prakAzate prakAzaH / pratikAzate pratikAzaH / 'ika: 'dRzeH ksH'(vaa-3|2|60||)iti ksaH / 4 samAnaM kaashe'6|3|123 // iti dIrghaH / candreNa prakhya ityAdi rUpamasya sarUpaH / '-ruupnaamgotr-'6|3|85 // ityAdinA vyastaM na bhavati, samAsa evottarapadatvasya rUDhaH / prakhyAdaya samAnasya sAdezaH / 5 samAna iva dRzyate sadRzaH / uttarapadasthA eva vAcyaliGgAH syuriti pUrvasmAd vizeSaH, 'tyadAdiSu dRzo'nAlocane knyc'3|260|| / 6 samati yathA- pitRnibhaH putraH, mAtRnibhA kanyA, daivanibhaM pApa- 60 30 samaH / 'Sama STama vaiklavye"(bhvA.pa.se.), pacAdyaci / miti // 1462 // 1. 'mA-' iti1.2|| 2. '-lau' iti4, '-lo' iti5 // 3 'vikte' iti3.4|| 4 '-ge' iti5 // 5, '-lai' iti1.2, '-laH' iti3 / / 6. 'samitiH' iti3|| 7 'saMmiti' iti1, 'samita-' iti4.5|| 8 tulanIyA mA.dhAtuvRttiH, curAdiH, dhAtusaM-54, pR.544|| 9. '-nAmagotrarUpa-' ityaSTAdhyAyyAm // 10. ito'gre 1.2pratyoH 'iva' iti dRzyate // 11. 'avaiklavye' iti svAmI // 12. '-c' iti1.2|| 13. 'samAnasya- '63484 // iti yogavibhAgenA'pi bhAvyam // 14 'santaH' iti2|| 15. dra. svopjnyttiikaa6|1462 // , pR.327|| 16. 'iti' iti3|| 17 'prA-' iti // 18 'rUpa rUpakriyAyAm' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 19. '-'nayA' iti 1pratau nAsti // 20. zabdArthakakAzadhAtaH kSIrataraGgiNyAdau na dRzyate // 21. 'de-' iti4|| Page #713 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tanA 672 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [sAmAnyakANDaH-6 aupamyama kAro'nuhAra: sAmyaM tulopamA / sUrmI sthUNA'ya pratimA kakSopamAnam 1 sarati sUrmiH / 'sR gato'(bhvA.pa.a.), 'sarterUcca-'(haimoNA-689)iti miH, 'kRdikArAt-'(gaNa1 upamaiva aupamyam / bheSajAditvATyam / 2 suu-4|145||)iti GISi sUrmI" / tAlavyAdirapyayam / anukaraNam anukAraH / 3 anuharaNam anuhAraH / 4 / 'zaM gatau'( ), 'grISmajAlmazUrma-'( )iti mapratyaye samasya bhAvaH sAmyam / 5 tolanaM tulA / 'tula unmAne' (cu.u.se.), bhidAditvAdaGi / 6 upamAnam upamA / 'guro zUrAdeze ca gaurAdiGIrSi zUrmI / zUrmazca (zUrmizca) / "yAmigosurabhizUrmayaH"["]iti / zUrmo danto'pItyeke / shc-'3|3|103 / / ityaG / 7 kakSaNaM kA / 'kakSa-' "gaurAdipAThAdeva nipAtaH"["] ityaruNadattaH / 2 tiSThati ( ), bhidAditvAdaG / 8 upamitiH upamAnam / 'mA mAne '(a.pa.se.), bhAve lyuT / aSTa upamAyAH // sthUNA / 'rAsnAsAsnAsthUNA-'(uNA-29. ) iti nipAtanAd 40 Natvotve / "sthUNA stambhe'tha(ca) sAM c''[shaashvt||1463|| kozaH, tho-722] iti zAzvataH / 3 ayomayI pratimA chAyA chandaH kAyo rUpaM bimbaM mAnatI api / ayaHpratimA / trINi lohprtimaayaaH|| 1 aryate'sau arcA / 'arca pUjAyAm'(bhvA. hariNI syAddhiraNmayI // 1464 // pa.se.), 'guroshc-'3|3|103|| ityakAra: / 2-11 prati 1 harati mano hrinnii| 'hRJ haraNe'(bhvA.u.a.), zabdAt pare mAprabhRtayaH kRtiparyantA dazazabdA yojyAH, 'zyAstyAhRJcibhya inac'(uNA-204)itInaca, 'jAteratena pratimIyate'nayA pratimA / 'mA mAne'(a.pa.se.), striivissyaat-'4|1|63 // iti GIS / 2 hiraNyasya vikAro 'aatshcopsrge''3|3|106 // ityaG / pratiyAtyata upaskriyate hiraNmayI / 'daannddinaaynhaastinaayn-'6|4|174 / / iti pratiyAtanA / 'yata nikAropaskArayo: '(cu.u.se.)iti sAdhuH, TittvAd GIS / dve svarNapratimAyAH // 1464 // curAdiNyantAd yuc| ete trayaH strIliGgAH / pratinidhIyate pratinidhiH, puMsi / 'upasarge ghoH kiH'3|3|92 // iti / / 3 / 92 // iti pratikUlaM tu vilomamapasavyamapaSThuram / 20 kiH / mukhyasadRzo'rthaH // 1463 // pratikriyasya chAyA vAmaM prasavyaM pratIpaM pratilomamapaSThu ca // 1465 // sAdRzyamatra praticchAyA / praticchandyate sma praticchandaH / 'chadi saMvaraNe'(cu.u.se.), NijantaH, ghaJ / pratirUpachandaH 1 pratIpaM kUlAt pratikUlam / 2 lomAni praticchanda iti vA / pratirUpa: kAyaH prtikaaryH| rUpeNa viparyasyati vilomayati, 'styaappaash-'3|1|25 // ityAdinA sadRzaM pratirUpam / sAdRzye'rthe'vyayIbhAvaH / pratinidhi- Nic , vilomayati vilomam / pacAdyaca / 3 apagata bimbasya pratibimbam / pratibimbyata iti vA / pratipUrvaH savyAd apasavyam / 4 vamati vAmam / 'Tuvama udgi'bimba pratimAne '( ), ghaJ / pratimIyate sadRzI- raNe'(bhvA.pa.se.), jvalAditvANNaH, 'nodAttopadezasya-' kriyate'nena pratimAnam / karaNe lyuT / pratirUpaM kriyate 7 / 3 / 34 // iti vRddhiniSedhasya 'Acami( anAcami) kamipratikRtiH / 'striyAM ktin'3|3|94|| / ekAdaza 'prati- vmiinaam-'(vaa-7|3|34||)iti niSedhaH / (savyazabdo hi bimba' iti khyAtasya / "imAni mUrtisadRzazilAdiprati- dUrAntikArAcchabdavad vaamdkssinnaarthH)| 4 apAvRtya 30 nirmitapratirUpakasya''[padacandrikA, bhA 2, zUdravargaH, zUo- tiSThati apaSThuram / pRSodarAdiH / apaSThu tvaM rAtIti 60 719] iti mizrAH // vA / 'Ato'nupasarge kH'3|2|3|| 5 pragata savyAt 1. '-daN' iti4.5 // , haimamate'yaM pratibhAti, pANinIyamate 'caturvarNAdInAM svArtha upsngkhyaanm'5|1|124 // iti vArtikena SyaatyayaH // 2. 'kakSaNA' iti3|| 3. ito'gre 1pratau 'ka' iti dRzyate // 4 '-patApayoH' iti3|| 5. '-ti' iti5 // 6. 4pratau nAmi // 7. 1.2.5 pratiSu naasti|| 8. padacandrikAyAm 'imAni' ityasya sthAne 'aSTau' iti dRzyate // 9. tulniiyo'mrkossH2|10|35|| 10. 'niH' iti3|| 11. '-mIH' iti3|| 12. 'sR' iti2|| 13. '-sUrma-' iti5|| 14 '-pi' iti3|| 15. '-sU-' iti1.3|| 16. dra. padacandrikA, bhA-2, zUdravargaH, zro-718, pR.808|| 17. 'sU-' iti3|| 18. 'zU-' iti3|| 19. '-te' iti4|| 20. '-p' iti3|| 21. 'pratikUlAt' iti3 // 22. '-mataM' iti4|| 23. 'vA-' iti1.2 / / 24. '-mu' iti1.4|| 25. '-sya-' iti 3pratau nAsti // 26. vAmazabdasya vyutpattirapaSThurazabdAt pazcAd yuktA // 27 'zabdAd' iti4.5 // 28. koSThAntargatapATho'pasavyazabde yuktaH // , pAThazcalito vA // 29. '-' iti1|| Page #714 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyaktama 1463-1468 ] vyutpattiratnAkarakalitA 673 prasavyam / 7 pratyAvRtto Apo'tra pratIpam / 'RkpUrabdhU sphuTe spaSTaM prakAzaM prakaTolbaNe / '5 / 4 / 74 // ityaH, 'vyantarupasargebhyo'pa iit'6|3|97|| / 8 pratIpaM lomA'tra pratilomam / '-pratyava(nva)pUrvAt 1 sphuTati bahi:prakAzate sphuTam / 'sphuTa sAmalomnaH' 5 / 4 / 75 // ityac / 9 apatiSThati apaSThu / 'SThA gatinivRttau '(bhvA.pa.a.), auNAdiko DunpratyaH, prakAzane '(tu.pa.se.), 'igupdh-'3|1|135 // iti kaH, suSAmAditvAt Satvam / ete sarve'pi vAcyaliGgAH / nava tatra / 2 spazyateM gRhyate spaSTam / 'spaza grahaNapratikUlasya / 'uparAThauM' iti bhASA // 1465 // zrUSaNayoH (cu.A.se.), ktH| spAsyate vA spaSTaH / 'spaza bAdhanasparzanayoH'(bhvA.u.se.), NijantaH, ktaH, 'mitAM vAmaM zarIre'GgaM savyam hrasvaH '64 / 92 // , 'niSThAyAM setti'6|4|52 // iti NilopaH, 1 vamyate vaamm| 'Tuvama udgiraNe'(bhvA.pa.se.), 'vA dAntazAntapUrNadastaspaSTacchannajJaptAH '7 / 2 / 27 // iti 10 ghan / 2 sUyate savyam / 'SU prasave '(tu.pa.se.), 'aco nipAtaH / 3 prakAzate prakAzama / 'kAza dIptau'(bhvA. 40 yt'3|1|97|| iti yat / "vAmaM savye pratIpe ca" A.se.), pcaadyc| 4 prakaTam , 'samprodazca-'512 / [vizvaprakAzakozaH, mAntavargaH, thro-22] iti mahezvaraH / dve 29 / / iti kaTac / 5 ullIyate zrUiSyati sambadhyate vA vAmAGgasya / 'DAvo aMga' iti bhASA // ulvaNam / 'lIG zrUSaNe'(di.A.a.), 'ulvAdayazca' apasavyaM ta (uNA-535)iti vanpratyaye nipAtitam / 6 vyajyate sma 1 zarIre'Ggamityeva, apakrAntaM savyam apasa vyaktam / vipUrvaH 'aJjU mrakSaNAdau '(ru.pa.ve.), niSThA, vym| 2 dakSate dakSiNam / 'dakSa zaidhye '(bhvA.A.se.), 'coH kuH'8|2|30|| / SaT prakaTasya // 'drudakSibhyAminan '(uNA-208) / dve dakSiNAGgasya // vartulaM tu vRttaM nistalaM parimaNDalam // 1467 // abAdhocchraGkhaloddAmAnyayantritamanargalam // 1466 // 1 vartate bhramati vartulam / 'vRtu vartane '(bhvA. niraGkaze A.se.), bAhulakAd 'haSerulac'(uNA-96)ityulac / 2 1 nAsti bAdhA niSedho'styasya abAdhama / 2 vartate vRttam, puMklIbaliGgaH / vAcyaliGgo'yamityanye / 50 utkAntaM zakalAda ucchakulama / 3 utkAntaM dAmAyA 3 'tala pratiSThAyAm '(cu.u.se.), NijantaH, pacAdyac, uddAmam / atra dAmAzabdaH striyAM TAbantaH, ubhayatra 'saMjJApUrvako vidhiranitya:'(paribhASA-95)iti vRddhyabhAvaH, 'nirAdayo niSkrAntAdyarthe (krAntAdyarthe) pnycmyaa'(vaa-2|2| talam / nirgataM talaM pratiSThA'sya nistalam / 4 paritaH 18 // ) iti samAsaH / 4 (na yantritam ayantritam) / samantAd maNDalAkRtirasya parimaNDalam / catvAri 'yatra bandhane (cu.u.se.), ktaH, tato nA samAsaH / 5 vartulasya / 'gola' iti bhASA // 1467 // nAsti argalA'sya anargalam / nirargalamapi / argalA 2 24 zabdo'tra pratirodhakArthaH // 1466 // 6 niSkrAntamaGkazAd tAnatam niraGkazam / 'nirAdayo ni:krAntAdyarthe (krAntAdyarthe) paJca 1 badhnAti gati bandhuram / 'bandha bandhane'(tryA. myaa'(vaa-2|2|18 // ) iti samAsaH, tatra / SaDucchRGkhala- pa.a.), 'bandhu(madgu)rAdayazca'(uNA-41)ityuran, 'mandi30 sya / 'nirmaryAda' iti bhASA // vAzi-'(uNA-38)ityAdinA bAhulakAduraj vaa| "kaNTha 1. '-tyA' iti4|| 2. 'suSa-' iti1.2.4.5|| 3 'U' iti4|| 4 '-Tha' iti3, '-Thau' iti4|| 5 '-mu' iti1.4|| 6 'preraNe' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 7 ito'gre 1pratau 'dve' vAmAGga' iti dRzyate // 8. '-vauM' iti2.5, '-vau' iti4|| 9 'dakSa vRddhau zIghrArthe ca' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 10. '-min' iti4.5|| 11. '-dho'sya' iti1.2|| 12. koSThAntargatapAThaH 1.4.5pratiSu nAsti // 13. 'yatri saGkoce ('saGkocane' iti maitreyasAyaNau)' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 14 '-ko'rthaH' iti3|| 15. '-dA' iti5 // 16. '-zyate' iti4.5|| 17. 'vikasane' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 18 '-zate' iti1.4.5 // 19. 'spa-' iti3 // 20. '-titaH' iti3 // 21. 'kAsa' iti1.4|| 22. '-Sati' iti1.2.4.5 // 23. '-jate' iti3|| 24 tulniiyo'mrkossH3|169|| 25. '-si-' iti3 / / Jain Education Intemational Page #715 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 674 sya tasyAH stanabandhurasya muktAkalApasya ca nistalasya " [ kumArasambhavam, sargaH - 1, zro- 42 ] iti kumArasambhavaH / " bandhUrabandhurau ramye nagne (namre) haMse tu bandhuraH "[]i rabhasaH / 2 unnataM ca tadupAdhivazAdISannatam unnatAnatam / dve unnatAnatasya / 'DhAla' iti bhASA // sthapuTaM viSannam / 1 tiSThati sthapuTam, pRSodarAdiH / 2 viSamaM ca tadunnataM ca viSamonnatam | "niSkandAmaravindinIM sthapuTitoddezAGkazerusthalIm " [] iti khaNDaprazastiH 10 'akhaDavaSaDA' iti khyAtasya dve anyadanyatarad bhinnaM tvamekamitaraMzca tat // 1468 // 1 aniti anyat / 2 bahUnAM madhye'nyad anyatarat / 3 bhidyate bhinnam / niSThAntaH / 4 tvam / 'tvakSa (tvakSU) tanUkaraNe ' (bhvA.pa.ve.), 'anyebhyo'pi - '( ) iti DaH / vRttau tvatvacchabdau sarvAdiSvanyArthI / 5 eti ekam / 'iN gatau ' ( a.pa.a.), 'iNbhIkA- '(uNA-323 ) ityAdinA kan / yathA- " ityeke manyante " [kau. sU. 217] iti / " pradhAnAnyAsahAyeSu saGkhyAyAM caika iSyate " [ ]iti kAtyaH 6 eti itaraiH / 20 'iN gatau ' ( a.pa.a.), 'iNpUbhyAM kit' (haimoNA-438) iti tara:, 'adD DatarAdibhyaH paJcabhyaH 7 / 1 / 25 // ityaD / ete bhinnAdanye sarvanAmasaMjJAH vAcyaliGgAH / SaDanyasya / 'anerA' iti bhASA karambaH karbaro mizraH sampRktaH khacitaH samAH / I // 1468 // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA // 1 kriyate karambaH / 'DukRJ karaNe' (ta. u. a.), 'kRJazca'(dazapAdyuNA-7 / 17 // ) ityambac / 2 kUyate kabaraH / 3 mizyate mizraH / 'miza zabde ' (bhvA.pa.se.), 'sphAyitaJci- '(uNA - 170 ) iti bAhulakAd rak / 4 [ sAmAnyakANDaH-6 sampRcyate sampRktaH / pRcI samparke' (ru.pa.se.), ktaH / 5 khacyate khacitaH / 'khaca bandhane ' (bhvA.A.se.), kavarga- 30 dvitIyAdiH, 'niSThA'3 / 2 / 102 // iti ktaH / paJca mizrasya / 'bhelarDa' iti bhASA // vividhastu bahuvidho nAnArUpaH pRthagvidhaH // 1469 // 1 vicitro vidhaH prakAro'sya vividhiH / 2 bahu pRthak ca vidho'sya bahuvidhaH / 3 nAnA anekaprakAraM rUpasya nAnArUpaH / 4 pRthag vidho'sya pRthagvidhaH / bahurUpa- pRthagrUpa - nAnAvidhA api / catvAri bahuvidhasya // 1469 // tvaritaM satvaraM tUrNaM zIghraM kSipraM drutaM laghu / capalAvilambite ca 1 tvarate sma tvaritam / 'JitvarA sambhrame ' (bhvA. pa.se.), ktaH / 2 saha tvarayA vartate satvaram / 3 tvarate tUrNam / 'JitvarA sambhrame ' (bhvA.pa.se.), 'niSThA' 3 / 2 / 102 // iti ktaH, 'ruSyamatvarasaMghuSAsvanAm '7 / 2 / 28 // itIDabhAvaH, 'jvaratvarastrivyavimavAmupadhAyAzca 6 // 4 // 20 // iti vakArasyoT, 'radAbhyAm - '8 / 2 / 42 // iti natvam, 1' raSAbhyAm- '8 / 4 / 1 // iti Natvam) / 4 ziGkhati vyAnoti zIghram / 'zighi AghrANe' (bhvA.pa.se.), 'zIghrA - dayazca'( ) iti rk| 5 kSipati kSipram / kSipa preraNe' ( tu.u. a.), 'sphAyitaJci- ' ( uNA - 170 ) ityAdinA rak, 50 'Rjendra-- ' ( uNA - 186 ) ityAdinA vA rak / 6 dravati drutam / 'dru gatau' (bhvA.pa.a.), niSThA / 7 laGgha laghu / 'laghi gatau (bhvA.A.se.), 'laGghibaMhyornalopazca' ( uNA - 29) iti kuH / 8 capati capalam / 'capa sAntvane' (bhvA.pa.se.), vRSAditvAt kalac / 'cupa mandAyAM gatau' (bhvA.pa.se.), 'cuperaccopadhAyAH ' (uNA - 108) iti kalapratyaye vA / 9 na vilambitam avilambitam / ete dharmamAtre 17 1. dra. TIkAsarvasvam, bhA-4, 3 1 67 // pR.33 // tatra- " bandhuraM bandhure ramye nade haMse tu bandhu ( ram ? ra: ) " iti dRzyate // , padacandrikA, bhA-3, vizeSyanighnavargaH, zro- 69, pR. 69 // , rAmAzramI3 / 1 / 69 // , pR. 502 // 2. ndanI iti1, 'ndanIM' iti3 // 3 - kSiti' iti5 // 4. 'takSU tvakSU tanUkaraNe' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 5 ama. kSIra. 3 / 1 83 // pR. 253 // svopajJaTIkA6 / 1468 // pR.328 // 6 ' -rat' iti3 // 7 'itara' iti3 // 8 ' - mAm' iti4 // 9. 'miza maza zabde roSakRte ca' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 10. 'kaca bandhane' ityatra svAminoktam- "khaca iti laukiko'sti" iti, kSIra. pR. 37 // 11. ' - lau' iti3.4 // 12. tulanIyo'marakoSaH 3 / 1 / 93 / / 13. 5 pratau nAsti // 14. masya' iti iti 1.2 // 15. zri-' iti1.2.4.5 // 16. koSThAntargatapAThaH 2pratau nAsti // ityAdidaNDAtmako'yaM dhAtuH // 17. 'kaki' 40 Page #716 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1468- 1473 ] klIbe guNavRttau vAcyaliGgAH / aramAzu maGkSu cA'vyayakANDe vakSyate (zro- 6 / 1530) / nava tvaritasya / ''U tAvali' iti bhASA // jhampA sampAtapATavam // 1470 // 1 jhamati jhampA / 'jhamu adane ' (bhvA.pa.se.), bAhulakAt paH, strIliGgo'yam, "puMsyapi "[]ityanye / yadAhu:- " jhampaH sampAtapATavam "[]iti / 2 sampatanaM sampAtaH / sampAte pATavaM sampAtapATavam / dve uccAnnIcaiH patanasya / 'jhAMpa' iti bhASA // 1470 // 10 anArataM tvavirataM saMsaktaM satatArnize 1 vyutpattiratnAkarakalitA nityAnavaratAjaistrAsaktAzrAntAni santatam / 1471 / 1 AGa pUrvI remirvirAme vartate / taduktam"ArataviratA'varatazabdA virAmArthA: "[ ] / avidyamAnamAratamasminniti anAratam / 2 nAsti viratamasyeti aviratam / 3 saMsajati sma saMsaktam / 'SaJja saGge' (bhvA.pa.a.), ktaH | 4. 11 saMtanyata iti satatam / sampUrvaH 'tanu vistAre' (ta. u.se.), bhAve ktaH, 'anudAttopadezasya - '6 / 4 / 37 // iti nlopaH, 'samo vA hitatatayoH ' (vA - 6 / 1 / 144 / / ) iti vA mlopaH / mlopAbhAvapakSe 20 santatam api / 5 nizAvyApArazUnyatvamupacArAt, tad rahitam anizam / "nAsti nizAprAyo vyavacchedaka : kAlo'syetyanizam''[TIkAsarvasvam 1 | 1 | 65 // ] iti tu sarvAnandaH / 6 niyo bhavamityarthe niyatArthAd nizabdAt 'tyabnedhruva : ' ( vA - 4 12 / 104 // ) iti tyap [ nityam ] / 7 nA'styavaratamasya anavaratam / 8 na jasyatItyevaMzIlam ajastram / 'jasu hiMsAryAm (di.pa.se.), dantyasaH, 'manikampi' 3 / 2 / 167 // ityAdinA raH / satatamajastra zabdAvavyayAvapi nityaparyAyau staH / " zazvadabhIkSNaM nityaM sadA satatamajasramiti sAtatye "[ ] ityavyayaprakaraNe ApizaleH / 30 na sajati sma asaktam / 10 na zrAmyati sma 9 azrA 675 ntam / zramu tapasi khede ca ' ( di.pa.se.), niSThA, 'anunAsikasya 6 4 15 / / iti dIrghaH / ekAdaza nirantarakriyA karaNasya // 1471 // sAdhAraNaM tu sAmAnyam 9 samAnamAdhAraNena vartate sAdhAraNam / 'anyeSAmapi - '6 / 3 / 137 // iti dIrghatveM vA / pUrvaM 'sahak, saadhaarnnm'(shlo-6|1461 // ) ityuktam, idAnIM tu yadekamanekasambandhi, tat sAdhAraNazabdenocyate / bahvAditvAd GISi sAdhAraNI sAdhAraNA ca / 2 samAnameva sAmAnyam / svArthe SyaJ / jAtau tu bhAvakarmaNoH Syatri sAmAnyam, 40 klIbameva / dve sAdhAraNasya || dRDhasandhistu saMhatam / 1 dRDhaH sandhiH sandhAnaM saMghaTTanamasya dRDhasandhiH / 2 saMhanyate sma saMhatam / 'han ( hana) hiMsAgatyoH ' ( a. pa.a.), ktaH / " saMhatamacchidram "[ ama. kSIra. 3 / 1 // 76 // ] iti kSIrasvAmI / vAcyaliGgau dvAvapi / dve dRDhasandhivastuna: / 'chekai rahita' iti bhASA // kalilaM gahane 1 kalyate kSipyate'trA'nyat kalilam / 'kala utkSepe'( ), 'kala zabdasaMkhyAnayo: ' (bhvA.A.se.), 50 vA, 'salikali- ' ( uNA - 54 ) itIlac / 2 duSpravezatvAd duradhigamAntaH pAtaM" gahanam / yathA- " gahanaM zAstram, duradhigamArthamityarthaH, tatra / gahanaM gahvare duHkhe vipine kalile'pi ca " [vizvaprakAzakozaH, nAntavargaH zro- 33] iti mahezvaraH / "kalilamAkIrNam, taMtra, yathA- 'zArdUlagahanaM vanam' []" iti taTTIkA / dve gahanasya // saGkIrNe tu saGkulamAkulam // 1472 // kIrNamAkIrNaM ca // 4. 'jhampA' iti // 5. dra. svopajJaTIkA6 / 1470 // pR.20 // 9 virati ' iti3.4 // 10. 'ma' iti // 1. 'tatparasya' iti3 // 2. 'u' iti3 3. 'jhampati' iti4.5 // ' ramitirvi-' iti // 7 'vira-' iti4 // 8dra. ama. kSIra. 1 / 1 65 // iti TIkAsarvasve 1 / 1 / 65 // pR. 48 // / 12. 1 pratau nAsti // 13 dra. padacandrikA, bhA-1, zrI 60, pR. 86 // 14 'jasu mokSaNe' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 15. -sra-' iti3 // 16. tulanIyo'marakoSaH 3 / 1 / 82 // 17 tvaM' iti1.2.3 // 18. ' ktaH' iti3 // 19. tulanIyo'marakoSaH 3 / 1 175 // 20. saMhi-' iti, 'saMhana-' iti5 // 21. mudritAmarakozakSIrasvAmikRtaTIkAyAm- "saMhato'cchidraH" iti dRzyate // 22. 'vejha' iti1.2 // 23. ntapAtaM ' iti3 // pR. 329 // 6. 11. '-karaH ' Page #717 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 676 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1 saGkIryate sma saGkIrNam / 'kR vikSepe'(tu. pa.se.), niSThA, 'Rta iddhAtoH 7 / 1 / 100 // uraN raparaH ' 1 | 151 // , 'hali ca 8 / 2 77 // iti dIrghaH, 'radAbhyAm- ' 8 / 242 // iti natvam, tatra / 2 saGkolati nirantarIbhavati saGkulam / 'kula saMstyAne ' (bhvA.pa.se.), igupadhatvAt kaH / "zakidhAtorulaci zaGkulam, tAlavyAdi " [ ] iti svAmI / [3 Akolati Akulam ] // 1472 // 4-5 kIryate kIrNam, AkIryate AkIrNam / ubhayatra 'kR vikSepe' (tu.pa.se.), niSThA, ' yukaH kiti 7 / 2 / 11 // itI10 niSedhAditvaraparatvadIrghatveSu ca niSThAnatvam / " ete paJca kalilagahanAbhyAmekArthAH''[ ]ityeke~ / paJca saGkIrNasya / 'nirantara vyApta' iti bhASA // pUrNe tvArcitaM channapUri'te / [sAmAnyakANDaH-6 Satvam, STutvam / 4 pratikSipyate sma pratikSiptam / " pratikSiptaM pratihate preSite ca nirAkRte "[vizvaprakAzakozaH, tAntavargaH, zrI - 205] iti mahezvaraH / pratihate nirAkRte ca yathA- " pratikSipto'pi hi khalo na zAntimavalambate "[]iti / 5 apavidhyate sma apaviddham / apapUrvaH 'vyadha tADane ' (di.pa.a.), 'grahijyAvayivyadhivaSTi 6 |1 | 16 // ityAdinA samprasAraNam, 'jhaSastatho:-' 8 / 240 // iti dhatvam, 'jhalAM jaz jhazi 8 / 4 / 53 // // nirasyate sma nirastam / 'asu kSepaNe' (di.pa.se.), ktaH / 40 SaD nirAkRtasya / 'niSedhiyAM' iti bhASA // parikSipte valayitaM nivRta pariveSTitam // 1474 // pariSkRtaM parItaM ca 1 parikSipyate samantAd dveSTyate sma parikSiptam, tatra / 2 valayaH saJjAto'sya valayitam / taurakAditvAditac / 3 nitarAM vriyate sma nivRtam / "nipUrvaH 'vRJ varaNe' (svA.u.se.), ktaH, atra rephavarjito nyupasarga: / 4 pariveSTyate sma pariveSTitam / 'veSTa veSTane' (bhvA. A.se.), curAdiH, NijantaH, ktaH, 'ArdhadhAtukasya- '7 / 2 / 35 // itIT // 1474 // 5 parikriyate sma pariSkRtam / 50 'samparyupebhyaH karoterbhUSaNe ( karotau bhUSaNe) '6 / 1 / 137 // suT / 6 paryeti parItam / paripUrvaH 'iN gatau ' (a. pa.a.), ktaH / SaD veSTitasya / 'vIMTiu' iti bhASA // tyaktaM tUcchiSTamujjhitam / bharitaM nircitaM vyAptam 1 pUryate sma pUrNam / 'pUrI ApyAyane '(di.A. se.), Nic, ktaH, 'vA dAntazAntapUrNadastaspaSTacchannajJaptAH ' 7 / 2 / 27 // iti sAdhuH tatra / 2 AcIyate sma Acitam / 'ciJ cayane ' ( svA.u. a.), ktaH / 3 chAdyate sma channam / 'chada apavAraNe' (cu.u.se.), 'vA dAntazAnta- ' 20 7 / 2 / 27 // ityAdinA sAdhuH / chAditamapi / 4 pUryate sma pUritam / 'pUrI ApyAyane ' (di. A.se.), ktaH, 'ArdhadhAtukasya - 7 / 2 / 35 // itIT / 5 bharaH saJjAto'sya bharitam / tArakAditvAditac / 6 nicIyate sma nicitam / 7 vyApyate sma vyAptam / vyAGpUrvaH 'AplR vyAptau ' (svA. pa.a.), ktaH / sapta pUrNasya / 'bhariu' iti bhASA // dhUtaM hInaMvitaM pratyAkhyAte nirAkRtam // 1473 // pratyAdiSTaM pratikSiptamapaviddhaM nirastavat / 1 pratyAkhyAyate sma pratyAkhyAtam / pratyAGpUrvaH 'khyA prakathane ' ( a.pa.a.), ktaH, tatra / 2 nirAkriyate 30 sma nirAkRtam // 1473 // 3 pratyAdizyate sma pratyAdiSTam / 'diza atisarjane ' (tu.u. a.), ktaH, vrazcAdinA 1 tyajyate sma tyaktam / 'tyaja hAnau' (bhvA. pa.a.), ktaH, 'coH kuH 8 / 2 / 30 // / 2 ucchizyate sma ucchiSTam / utpUrvaH ziSlR vizeSaNe ' ( ru.pa.a.), ktaH / utsRSTam, dantyasamadhyamapi tadA 'sRja vasarge' (di.A.a., tu.pa.a.), ktH| 3 ujjhyate sma ujjhitam, paJcamasva- 60 rAdiH / 'ujjha hAnau M'(tu.pa.se.), ktaH / 4 dhUyate sma dhUtam / 'dhUJ kampane ' (svA.u. a.), ktaH I 5 hAyate 1. 'kula saMstyAne ('santAne') bandhuSu ca' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 2. ' - dhAt' iti3.5 // 3' - Natvam' iti3 // 4 1 pratau nAsti // 5. 'u' iti1.3, 'yau' iti4 // 6 'prakhyA' iti4 // 7 ito'gre 1pratau 'ca' iti dRzyate // 8 dra. anekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA2, 4 / 115 // , pR.349|| 9. ' - dhIyA' iti3 // 10. ' ttaM' iti3.5 // 11. 'tArakatvA-' iti3 // 12. 'nirpU-' iti5 // 13. kAzikAsammatapAThaH, bhASyavArtikAnusAreNa 'samparibhyAm -' iti // 14. uM' iti5, 'yau' iti4 // 15. ' - jhate' iti1.3 // 16. ujjha utsarge' kSIrataraGgiNyAdayaH // * For Private Personal Use Only Page #718 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1473-1478 ] vyutpattiratnAkarakalitA 677 sma hInam / 'ohAk tyAge'(ju.pa.a.), ktaH, 'ghumAsthA- tataH ktaH // 1476 // 9 antardhatte sma antarhitam / dhAjaH gApAjahAtisAM hali'6466 // itItvam / 6 dhu: sautraH, ktaH, 'dadhAterhi 7442 // iti hiH| 10 evaM tirodhatte sma vidhUyate vidhutam, paJcamasvaramadhyam / SaT tyaktasya // tirohitm| daza saMvItasya / 'DhAMkiuM ' iti bhASA // vinnaM vittaM vicArite // 1475 // antardhistvapavAraNam / 1-2 vidyate vinnam / 'vida vicAraNe'(ru. chadanaM vyavadhAntardhApidhAnasthaganAni ca // 1477 // A.a.), ktaH, 'ndvidondtraaghraahiibhyo'nytrsyaam'8|2|| 55 // iti vaikalpiko d:(n:)| datvAbhAve (natvAbhAve) vittm| 3 vicAryate vicAritam / 'cara gatau'(bhvA.pa.se.), 1 antardhAnam antardhiH, puMsi / antarpUrva: NijantaH, ktaH, ttr| trINi vicAritasya // 1475 // 'DudhAJ dhAraNe'(ju.u.a.), 'upasarge ghoH ki:'3.13|12|| 'Ato lopa iTi c'64|64|| ityAlopaH, 'antarapari10 avakIrNe tvavadhvastam grh'14|65 // iti gatitve 'kugatiprAdayaH '2 / 2 / 18 // iti 40 1 avakIryate sma avakIrNam / avapUrvaH 'ka samAsaH / 2 apavAryate apavAraNam / 'vRje AcchAvikSepe'(ta.pa.se.), 'Rta iddhaatoH'7|1|100||, 'hali ca' dane '(cu.u.se.), curAdiNijantAd lyuT / 3 chAdyate 8 / 277 / / iti dIrghaH, 'radAbhyAm-'81242 / / iti natvam, chadanam / 'chada apavAraNe'(cu.u.se.), NijantaH, lyuT, ttr| 2 avadhvasyate sma avdhvstm| avapUrvaH 'dhvaMsu 'chaadepe'dyupsrgsy'6|4|96 // iti [yogavibhAgAd] adha:patane '(bhvA.A.se.), ktaH, 'aniditaam-'64|24|| hrasvatvam / 4 vyavadhAnaM vyavadhA / vyavapUrvAd dadhAte: iti nlopaH / dve 'vikheriyA' iti khyAtasya // 'aatshcopsrge'3|3|106 // ityaG, [TAp] / 5 evaM [antardhA / aG, TAp / 6 pidhIyate pidhAnam / 7 saMvIte ruddhamAvRtam / sthagyate sthaganam // 1477 // 8 vyavadhIyate vyvdhaa76| nam / sarvatra lyutt]| 9 tirodhIyate tirodhAnam / nava antardheH / 'DhAMkaNa' iti bhASA // antarhitaM tirohitam darzitaM tu prakAzitam / 1 saMvIyate sma saMvItam / saMpUrvaH 'vyeJ saMvaraNe'(bhvA.u.a.), ktaH, 'grhijyaa-'6|1|16|| iti samprasA . AviSkRtaM prakaTitam raNam, tatra / 2 rudhyate sma ruddham / rudheH ktaH / 3 1 darzAte sma darzitam / dRzerNijantAt ktaH / Aviyate sma AvRtam / 'vRJ varaNe'(svA.u.se.), ktH| 2 prakAzyate sma prakAzitam / 'kAza dIptau'(bhvA. 4 evaM sNvRtm| 5 apidhIyate sma pihitam / api- di.A.se.), NijantaH, ktaH / 3 AviSkriyate sma pUrvAd dadhAte: ktaH, 'ddhaaterhiH74|42||, 'vaSTi bhAgariH' AviSkRtam / prAduSkRtamapi / 4 prakaTyate sma prakaTi[]anenA'perakAralopaH / 6 chAdyate channam / 'chada apa tam / 'kaTe varSAvaraNayoH'(bhvA.pa.se.), ktaH / catvAri vAraNe'(cu.u.se.), Nijanta:, 'vA daantshaant-7|2|27|| prakaTAkRtasya // ityAdinA sAdhuH / pakSe chAditamapi / 7 sthagyate stha uccaNDaM tvavalambitam // 1478 // gitam / 'sthaga apavAraNe'( ), ktaH / 8 apavAryate 1 uccaNDate uccaNDam / 'caNDa bahiHkope' 60 30 apavAritam / 'vRJ AcchAdane '(cu.u.se.), NijantaH, ( ), pacAdyac / kecittu- "uccaNDaM jAnulambi ca"["] 20 1. 'sransu dhvansu bhranzu avasraMzane' iti svAmI, 'sransu bhranzu dhvansu adha:patane, avasraMsane ca' iti maitreyaH, 'sraMsu dhvaMsu bhraMsu avasraMsane' iti saaynnH|| 2. 'cApi-' iti4|| 3 'samprasAraNe' iti1|| 4 'hage hRge Thage sthage saMvaraNe' iti svAmI, 'hage hage Sage SThage ('STage' iti sAyaNamate) saMvaraNe' iti maitreyasAyaNau // 5 'AvaraNe' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 6 ito'gre 1.2.4pratiSu 'vA' iti dRzyate // 7. '-u' iti1, '-yau' iti3|| 8 'antaHpU-' iti5|| 9. ito'gre 4.5 pratyoH 'vRJ varaNe' iti dRzyate // 10. 'caDi kope' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 11. dra. ama.kSIra.31583 // , pR.253|| Page #719 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 678 44 iti peThuH / 2 avalambateM' sma avalambitam / --labi avasraMsane ' (bhvA.A.se.), ktaH / 'avalambanam "[ ama. kSIra. 3 / 1 / 83 // ] iti svAmI / " kecittu - avilambitamityAzukAryamAhuH / "uccaNDamuttAlamiti hi sabhyAH [ ama. kSIra. 3 / 1 83 // ] iti kSIrasvAmI / dve zIghrakAryakaraNa sya // 1478 // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA anAdRtamavAd jJAtaM mAnitaM gaNitaM matam / 1 na Adriyate sma anAdRtam / AGpUrvaH 'dR (dRG) Adare'(tu.A.a.), ktaH / 25 avazabdAt pare 10 jJAtAdayazcatvAraH, tena avajJAyate sma avajJAtam / avamAnyate sma avamAnitam / avagaNyate avagaNitam | ' gaNa saGkhyAne ' ( cu.u.se.), curAdiH / avamanyate avamatam 'manu (mana) jJAne' (di.A.a.), niSThA, 'anudAttopadeza - '6 / 4 / 37 // ityanunAsikalopaH / paJca anAdRtasya / 'avagaNiu' iti bhASA // rauDhA'vajJA'vahelAnyasUrkSaNaM cA'pyanAdare // 1479 // 1 rehaNaM rIDhA / 'riha katthanAdau ' ( tu.pa.se.), niSThA, 'ho ddh:'8|2|31||, 'jhaSastatho: - '8 / 2 / 40 // iti dhatvam, 'Dho Dhe lopaH '8 / 3 / 13 // , 'ThUlope - '6 / 3 / 111 // 20 iti dIrghatvam, strItvaM lokAt / 2 avajJAnam avajJA / 'Atazcopasarge '3 / 3 / 106 // ityaG / 3 avahelanam avahelA (avahelam ) / 'heDR anAdare ' ( bhvA.A.se.), ghaJarthe kaH, DalayorekatvasmaraNam, triliGgo'yam / 4 na sUrkSyate asUrkSaNam / 'sUrkSa Adare ' (bhvA.pa.se.), lyuT, rephamadhyo'yam / naM suSThu ukSaNamasUkSaNamiti lakSaNayA'vajJA gamyate / yadvA dhAtUnAmanekArthatvAdasUnAmukSaNaM ta yatra tadasUkSaNam, nIrepham, dantyasam, dIrghamadhyamapi / "na [sAmAnyakANDaH - 6 " vidyate zobhanaH kSaNo yasmAt tadasukSaNam hrasvamadhyamapi ' ["] iti paJjikA / ""surkSa anAdare " (bhvA.pa.se.), hrasvokArAt paro'tra rephaH, so dantyaH, tataH sampUrvAd lyuT / 30 " saMsurkSaNamanAdare "[ ] iti trikANDe ca " [ ] iti dhAtupradIpaH / evaM cA'kArAditvam iha pramAdaH "[ ] ityAhu:, tattu (tanna), " rIDhAvajJayoSityasUrkSaNaM (-sUkSaNaM) zarNake(?) tiraskAraH " iti ratnakozAdAvapi darzanAt / haDDacandra [ svarasastu ] akArAdika eveti / " evaM ceha pRSTApRSTavannaJaH prakRtyartham ' ["]iti tu kaumudI~" / [5 na AdaraH anAdaraH, ttr]| paJca rIDhAyA: / 'avahelA' iti bhASA // / 1479 / / unmUlitamAvarhitaM syAdutpATitamurdhRtam / 1 unmUlyate sma unmUlitam / 'mUla pratiSThAyAm' (bhvA.pa.se.), ktaH / 2 Avarhyate sma Avarhitam / 40 'barha balha prAdhAnye (bhvA.A.se.), ktaH / 3 utpATayate sma utpATitam / 'paTa vistAre' ( ), NijantAt ktaH / 4 ud UrdhvaM dhriyate sma uddhRtm| upUrva: ( utpUrvaH) 'dhRJ dhAraNe' (bhvA.u. a. ), ktaH / catvAri unmUlitasya // preGkholitaM tararlitaM lulitaM preGkhitaM dhutam // 1480 / calitaM kampitaM dhUtaM vellitAdapi / preGkholitam / 'preGkhola dolane, ( ), curAdiH, ktaH / 2 taralaM kriyate sma taralitam / taralazabdAt 'tatkaroti tadAcaSTe ' (gaNasU-3 / 1 / 25 ) iti NijantAt ktaH / 3 lulyate sma lulitam / 'lula 50 vilolane'(bhvA.pa.se.), ktaH / 4 preGkhyate sma preGkhitam / prapUrvaH 'ikhiM gatau ' (bhvA.pa.se.), daNDakadhAtuH, tataH ktaH / 5 dhUyate dhutam / 'dhUJ kampane ' (svA.u.se.), paJcama 1 preGkholya 4 ito'gre 3pratau yojyAH' iti dRzyate // 5 'mANi-' iti5 // 6. 1. ' -mbyate' iti3 // 2. 'avi-' iti4 // 3. 'mANi-' iti3.5 // ' - vau' iti3 // 7 'Rha katthanayuddhahiMsAdAneSu' ityatra svAminoktam- " riha iti dramiDA:- rihati, rehayati" iti kSIra. pR. 248 // 8 'anAdare' iti 4.5 // , 'sUrkSya anAdare' iti svAmI, 'SUrkSa anAdare' iti maitreyaH, 'SUrkSa Adare' sAyaNaH / atra bhaTToji:- "anAdare iti tu kvAcitko'papAThaH" iti / avajJAvahelanamasUrkSaNamityamaraH / sUrkSaNamAdaraH // 9 4.5 pratyornAsti // 10. dra. padacandrikA, bhA-1, nATyavargaH, zrI - 198, pR. 236 // 11. 'sU' iti // 12. atrA'pi pUrvoktaM bodhyam // 13. 'saMmukSaNa-' iti1, 'saMsU' iti3 // 14. dhAtupradIpe vacanamidaM na dRzyate // 15. " sukSaNamiti / 'surkSa anAdare' / rephavAn / lyuT / nairuktau rephalopaH / dIrghatve sUkSaNamiti / rAjazrIdhAtuvRttiH / 'avahalemasUkSaNam' iti pAThAntaram / haDDacandrazca - " avahelasya ghaJantatvAnnapuMsakatvAbhAvAt so'sAdhuriti kecit / tathA cAmaramAlA"kSepo'vahelo nirvAdaH paribhAvo'pyanAdaraH / nikAra : sUkSaNaM SaNDe helAvajJe striyau mate // " iti / asurkSaNo'pi nAmAnuzAsane puMskANDe dRzyate / 'paribhAvo'surkSaNaH parIbhAvaH kSepaH' ityAdi / tathA cAvidyamAnaH surkSaNaH suharSo'syeti vyutpattiH // " iti TIkAsarvasvam, bhA-1, 17 / 23 // pR. 153 // 16. ' vahati' iti // 17. atra vabayoraikyaM bodhyam // 18. 'dhruvam' iti5 // 19. 'te' iti3 // 20. "Andolayati, preGkholayati, vIjayatyete lokAt" iti svAmI, kSIra. pR. 297 // 21. 'igi' itira, 'iN' iti5 // 22. 'dhU' iti2.5 // For Private Personal Use Only Page #720 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1E 1479-1483 ] vyutpattiratnAkarakalitA 679 svaravAn, ktaH // 1480 // 6 calyate calitam / 'cala adhaHkSiptaM nyaJcitaM syAt calane (bhvA.pa.se.), ktH| 7 kampyate kampitam / 'kapi 1 adhaHkSipyate sma adhaHkSiptam / 'kSipa preraNe' calane'(bhvA.A.se.), kta:, 'idito num dhAtoH '7 / 1158 / / / (tu.u.a.), ktaH / 2 nyacyate sma nyaJcitam / nipUrvaH 8 'dhU vidhUnane '(tu. pa.se.), 'dhUJ kampane'(tryA.cu.u.se.), 'aJcu gatipUjanayoH (bhvA.pa.se.), ktaH / dve nyaJcitasya / vA, dIrghAdI, ktaH, [dhuutm]| 9 vellyate vellitam / / __ 'chADiyo / iti bhASA // 'vella calane '(bhvA.pa.se.), ktaH / 10 andolyate sma ___UrdhvakSiptamudaJcitam / andolitam / 'andola avajJAyAma'( ), curAdiH, ktH| daza preGgolitasya / 'dhUNiu hAliu kaMpiu' iti bhASA // 1UvaM kSipyate sma uurdhvkssiptm| 2 udaJcyate dolA preDholanaM prekhA ma udaJcitam / utpUrvaH, 'aJca gatipUjanayo:'(bhvA. pa.se.), kta: / dve udaJcitasya / 'UMchAliu' iti bhASA / / 10 1 dolayati utkSipati dolA / 'dula utkSepe' (cu.u.se.), pacAdyac, bhidAderAkRtigaNatvAdaG vA / 2 nunnanuttAstaniSThyUtAnyAviddhaM kssiptmiiritm|1482| 40 preDholyate preDholanam / 'prekhola dolane '( ), curAdiH, 1-2 nudyate sma nannam, [nuttm]| 'Nuda preraNe' lyuT / 3 preGkhyate preryate preGkhA / prapUrvaH 'ikhi gatau' (tu.u.a.), ktaH, 'nudavidondatrAghrAhIbhyo 'niSThAnyatarasyAm' (bhvA.pa.se.), 'gurozca hlH'3|3|19 / / ityakAraH, TApi / 8 / 2 / 56 // iti ktasya vA natvam / 3 asyate sma andolanamapi, AdyasvarAdiH / trINi dolAyAH / 'hIco astam / 'asu kSepaNe'(di.pa.se.), nisstthaa| 4 niSThIvyate laNau halAvaNo' iti bhASA // sma nisstthyuutm| 'SThivu nirasane'(bhvA.pa.se.), ktaH, 'cchvoH phANTaM kRtamayatnataH // 1481 // zUDanunAsike c'6|4|19 // iti vasyoT , 'iko yaNaci' 1 phaNati phANTam / 'phaNa gatau'(bhvA.pa.se.), 6 / 177 // / 5 Avidhyate sma Aviddham / 'vyadha ktaH, 'kSubdhasvAnta '7 / 2 / 18 // iti sAdhuH / ayatnataH tADane'(di.pa.a.), ktaH, 'grahijyAvayivyadhi- '6 / 1 / 16 // iti 20 prayAsaM vinA kRtaM vihitaM yadazrapitamapiSTamudakasamparka samprasAraNam, 'jhsssttho:-'8|2|40 // iti dhatvaM, 'jhalAM mAtrAd vibhaktarasamauSadhaM kaSAyAdi, tat phANTamucyate / __ jsh-'8|4|53 / / iti pUrvadhakArasya dtvm| "Aviddho 50 agninA taptaM yadISaduSNaM phANTamityeke / yathA- "phANTA vAcyavad jJeyaH kulileM (kuTile) ca parAhate''[vizvabhiradbhirAcamet ''[] iti kaduSNAbhirityanAyAso vyajyate, prakAzakozaH, dhAntavargaH, zrI-26] iti mahezvaraH / "Aviddha: kssiptvkryo:"[anekaarthsnggrhH3|334||] iti haimAnekArthaH / anAyAsaH puruSo'nyo vA phANTazabdenA'bhidhIyate''[] ityanye / yathA- "phANTAzcitrAstrapANayaH''[bhaTTikAvyam, "payodhimAviddhacalajalAvilAM" vilaya laGkAM nikaSA sargaH-9, tho-17] iti / "anAyAsakRtaM phANTam" haniSyati ''[zizupAlavadham, sarga:-1, tho-68] iti [amrkossH3|1|94 // ] ityamaraH / "yat sadya eva jala prayogaH / 6 kSipyate sma kSiptam / 'kSipa preraNe'(tu. majanamAtreNa nirgataniryAsamapanItauSadhaM kaSAyadravyAtmakaM u.a.), ktaH / 7 Iyate sma Iritam / 'Ira preraNe'(cu. tat phANTamucyate''[padacandrikA, bhA-3, vizeSyanighnavargaH, u.se.), curAdiH, ktaH, tatra / sapta preritasya // 1482 // 30 no-94] iti mizrAH // 1481 // same digdhalipte 1. 'cala kampane' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 2. 'dhUj' iti // 3. daNDAtmako'yaM dhAtuH // 4 '-yau' iti4|| 5 1pratau nAsti // 6 -paNe' iti4.5|| 7 pUrvoktamanusandheyam // 8 '-Nau' iti1.2, --No' iti5|| 9 -Na' iti2|| 10. '-ktaH' iti3|| 11. '-sAkRtaM' iti4.5|| 12. 'nyaJcya-' iti1, 'nAcya-' itira, 'nyaJca-' iti3|| 13. '-Diu' itira, '-Diyau' iti4, '-DivU' iti5 // 14. "UM-' iti1 // 15. '-yo' iti3, '-yau' iti4|| 16. '-' iti3|| 17 'niSThA-' ityadhikam // 18. 'pUrvada-' iti4|| 19. 'kulilve' iti4.5|| 20. '-cakrayoH' iti3|| 21. '-lA' iti2|| 22. dra. anekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA-2, 3334 / / , pR.148 // 23. 'Ira kSepe' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 23 ra 14 // 20 --cakrayoH' iti3 // 29 // 16. 'bra' iti3 // 17 niSThA' itira, *-Diyau' itiSTha, -- Page #721 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 680 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1 dihyate sma digdham / 'diha upalepe ' ' ( a. u. a.), ktaH, 'dAderdhAtorghaH '8 / 2 / 32 // , 'jhaSastatho:- ' 8 / 2 / 40 // iti dhatvam jaztvam / 2 lipyate sma liptam / 'lipa upadehe ' ( tu. u. a.), ktaH / dve digdhasya / 'lipiu' iti bhASA // rugNarbhugne 1 - 2 atrA'pi 'same' iti sambadhyate / rujati sma rugNam, kavargatRtIyaTavargapaJcamAntaH / bhujati sma bhugnam / 'rujo bhaGge ' ( tu.pa.a.), 'bhujoM kauTilye' 10 ( tu.pa.a.), tudAdI parasmaipadinau, ubhayatra ktaH, 'oditazca 8 / 2 / 45 // iti niSThAnatvam, 'coH kuH '8 / 2 / 30 // / dve vakrIbhUtasya // mumUrSa 1 atrA'pi 'same' iti sambandhanIyam / muSyate sma muSitam / 'muSa steye ' ( kryA.pa.se.) hrasvAdiH ktaH / 2 mUSyate sma mUSitam / 'mUSa steyeM ' ( bhvA.pa.se.), SaSThasvarAdiH, ktaH / dve muSitasya / 'musiu' iti bhASA // // 1483 // 2.12 rUSa'taguNDa'te / 1 atrApi 'same' iti sambadhyate / rUSyate rUSitam / rUSibhavAdiraparisamAptau rUSirguNDanArtho draSTavyaH, ktaH I "rUSilaukiko vyAptyarthaH "[ abhi.svopajJaTIkA 6 / 1483 // ] ityAcAryAH / yathA- "padAtirantargiri reNurUSitaH " [ kirAtArjunIyam, sargaH - 1, zrI - 34] iti kirAteH / 'lUSa rUSa bhUSAyAm' ( ) iti sudhAkaraH " 20 [ mA. dhAtuvRttiH bhvAdi:, dhAtusaM - 440] / 2 guNDyate sma guNDitam / 'guDa veSTane ' ' ( cu.u.se.), curAdiH, ktaH 'guThaN veSTane ' ( cu.u.se.), tRtIyavargadvitIyAntazcurAdiH, tasya guNThitamiti / dve rUSitasya / 'lUSauM bhUSaruM' iti bhASA // gUDhagupte ca I 1 atrA'pi 'same' iti sambandhanIyam / guhyate sma gUDham / 'guhU saMvaraNe' (bhvA.u.se.), ktaH, 'ho DhaH 8 12 // 31 // , 'jhaSastathoH - '8 / 240 // iti dhatvam, STutvam, 'Dho Dhe lopa: ' 8 / 3 / 13 / / / 2 gupyate sma guptam / gupU rakSaNe ' (bhvA. vRte tu vRttAvRtta pa.se.), ktaH, 'svaratisUti - 7 / 2 / 44 // iti neT / dve guptasya // [ sAmAnyakANDaH-6 1 'same' ityatrA'pi sambadhyam / guNyate guNitam / 'kuNa guNa keta AmantraNe (cu.u.se.), AmantraNaM gUDhoktiH / 'guNa abhyAse ' ( cu.u.se.) ityanyaH, karmaNi ktaH / 2 Ahanyate sma Ahatam / dhAtUnAmanekArthatvAdAGpUrvo hanirguNane vartate, ktaH, 'anudAttopadeza - '6 4 37 // 40 iti lopaH / " AhataM guNite'pi syAt tADite nANake(nAmite) 'pi cai" [ vizvaprakAzakozaH, tAntavarga:, zro77 ] iti mahezvaraH / "paJcAhataizcaturbhirvarATakaiH kAkaNI caikA " [ ] iti / yathA- " abhyastasya vedAderime nAmnI [ amarapadavivRtiTIkA3 / 1 / 88 ||]iti liGgayasUriH / "saGkhyArte gaNitam "[ amarakoSaH 3 |1 |64 // ] ityamaraH dve guNitasya // 1483 // syAnnizAta zitaM zataM nizitaM tejitaM kSNutam / 16 13 1-4. nizAyate sma nizAtam, nizitam / ubhayatra 'zo tanUkaraNe' (di.pa.a.), [ktaH ], 'zAcchoranya- 50 tarasyAm 7 14 41 // itItvavikalpaH / 2-3 evaM zitam, zAtam / 5 tejyate sma tejitam / 'tija nizAne ' (cu.u.se.), curAdiH, ktaH / 6 kSNUyate kSNutam / kSNu tejane' ( a.pa.se.), ktaH / SaT tejitasyai I 'tIkhAkariyA~' iti bhASA // 1 kriyate vRtaH / 'vRG (vRJ) varaNe' (svA. 1. ' caye' iti1, svAmisAyaNau ca 'diha upatApe' iti maitreyaH // 2. ito'gre 1pratau 'ca' iti dRzyate // 3. 'lIpiDaM' itira, uM' iti5 // 4 'ja' iti // 5 ' bhAraviH' iti3 // 6 'guThi veSThane' iti curAdau svAmI // 7 'u' iti3, 'Sau' iti4 // 8 'bhU-' itira / 9 'mU' iti3.4.5 / / 10. ito'gre 3pratau 'hasvAdi:' iti dRzyate // 11. uM' iti1, 'yau' iti3, ' yau' iti4 // 12. tulanIyo'marakoSaH 3 11 188 / / 13. 'kuNa guNa cAmantraNe' iti svAmI, 'keta ('saGketa' iti sAyaNaH ) grAma kuNa guNa cAmantraNe' iti maitreyasAyaNau // 14 'na-' iti // 15. 'ta' iti 4.5 // 16. 2pratau nAsti // 17 dra. anekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA-2, 3 / 236 // pR104 // 18. liGgayasUrikRtaTIkAyAm- "abhyastavedAdernAmanI" iti dRzyate, bhA-2, 3 / 1188, pR. 122 // 19. svAmisammatapAThaH, 'saMkhyAtaM ' iti rAmAzramyAm // 20. 'gu-' iti3 // 21. ' - zAntaM' iti5 // 22. 'nizI' iti 4.5 // 23. 'tejinyaH' iti3 // 24. rIyA' iti2.3 // 25. '-vyA-' iti3.4|| 26. tulanIyo'marakoSaH 3 / 1 192 / / 30 Page #722 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1483-1486 ] vyutpattiratnAkarakalitA 681 u.se.), divAdiH (svAdiH), tataH ktaH, tatra / 2 vRttyate mahezvaraH / Aropite vAcyaliGgaH, yathA-"uSTropAhitavRttaH / 'vRtu vartane '(bhvA.A.se.), ktaH / 3 'tapa aizvarye' divyaratnanicayo yAtaH sa dezAntaram''["] iti / dve upA- 30 (di.A.a.)ityetadanantaraM 'vAvRtu varaNe'(di.A.se.)iti hitasya / 'joDiyA' iti bhASA // divAdau paThyate / yad bhaTTiprayoga:-"tato vAvRtyamAnA'sau ke pariNAma rAmazAlAM nyavikSata''[bhaTTikAvyam, sargaH-4, zo-28] 1 pacyate sma pakvam / 'DupacaS pAke '(bhvA, iti / atra rAmaM vRNvatItyarthaH, tataH te vA vA u.a.), ktaH, 'paco vH'8|252|| iti niSThAvatvam, 'coH [vRttaH] / anye tu-" 'tapa aizvarye vA'(di.A.a.)iti ku:'8|2|30|| ttr| 2 pariNamyate sma prinntm| parivikalpArthavAgrahaNam''[]ityAhuH / divAdikAryaM zyanaM pUrvaH, 'Nama prahvatve zabde ca '(bhvA.pa.a.), ktaH, 'anuvikalpena bhajata ityarthaH, tanmate vyAvRtta / trINi vRtasya / daattopdesh-'64|37|| iti mlopaH / "tvayyAsanne pari10 'variyA' iti bhASA // NataphalazyAmajambUvanAntAH''[meghadUtam, pUrvameghaH, bhohrItahINau tu lajjite // 1484 // 23]iti meghaH / dve pakvasya / 'pAkA' iti bhASA // 1 jiti sma hrItaH, hrINaH / 'hrI lajAyAm '(ju, pAke kSIrAjyahaviSAM zRtam // 1485 // 40 pa.a.), ktaH, 'nudvidondtraaghraahriibhyo'nytrsyaam'8|256 // 1 kSIrAjyahaviSAM pAke dugdhaghRtahotavyadravyANAM iti vA niSThAnatvam / 2 lajjA saJjAtA'sya lajjitaH / pAkanAmaikaM zRtam iti / zrAyate sma zRtam / 'zrA pAke' tArakAditvAditaca, tatra / trINi lajjitasya // 1484 // (a.pa.a.), ktaH, 'zRtaM pAke '6 / 1 / 27 // iti sAdhu: saMgUDhaH syAt saGkalite // 1485 // niSpakkaM kathite 1 saMguhyate sma saMgUDhaH / 'guhU saMvaraNe'(bhvA. 1 niHzeSeNa pakvaM niSpakvam / kvathyate sma u.se.), ktH| 2 saGkalyate sma sngklitH| 'kala saGkhyAne '(cu.u.se.), curAdAvadantaH, ktaH, tatra / dve saGka kvathitam / 'kvatha pAke '(bhvA.pa.se.), ktaH, tatra / dve 20 litasya / 'sAMkaliu' iti bhASA // niSpakvasya / OMkAliyA' iti bhASA // saMyojita upAhite / pluSTapuSTadagdhoSitAH samAH / 1 pluSyate sma plussttH| 'pluSa dAhe '(bhvA. 50 1 saMyojyate sma saMyojitaH / saMpUrvaH 'yujir pa.se.), kt| 2 'puSa dAhe '(bhvA.pa.se.), kta; pRSTaH / yoge'(ru.u.a.), NijantaH, ktaH / 2 upAdhIyate sma 3 dahyate sma dagdhaH / 'daha bhasmIkaraNe'(bhvA.pa.a.), upAhitaH / upAparvAd dadhAteH ktaH, 'dadhAtehi' ktH| 4 uSyate uSitaH / 'uSa dAhe'(bhvA.pa.se.), ktaH / 74 / 42 // , tatra / "upAhitAM" vakSasi pIvarastane" catvAri dagdhasya // [kirAtArjunIyam, sarga:-8, bho-37] iti bhAraviH / / "upAhito'nalotpAta Aropita upAhitaH (Ahite cApyupAhitaH)" [vizvaprakAzakozaH, tAntavargaH, zro-180]iti 1 atanuH tanuH kriyate sma tanUkRtaH, tatra / 2 1. '-Thyete' iti2.4.5 // 2. '-mAno'sau' iti2.4.5 // 3 dra. kSIra., dhAtusaM-49, pR.217 // , dhAtupradIpaH, dhAtusaM-47, pR.95 // , mA.dhAtuvRttiH, dhAtusaM-51, pR.418|| 4 dra. padacandrikA, bhA-3, vizeSyanighnavargaH, zrI-92, pR.93|| 5, '-taM' iti1, '-taH' iti3|| 6 '-rIyA' iti3|| 7 tulniiyo'mrkoss:3|111|| 8 -nac' iti1|| 9. tulniiyo'mrkossH3|113|| 10. '-yo' iti3, '-yau' iti4, '-uM' iti5|| 11. tulniiyo'mrkossH3|1|92|| 12. '-taM' iti3|| 13. '-naH' iti5.4|| 14 dra. anekArthakaravAkarakaumudITIkA, bhA-2, 4 / 100 // , pR.344 / / 15. maitreyamate'yam , 'Nama prahatve' iti svAmI, 'Nama prahvatve zabde' iti sAyaNaH // 16. 'meghadUtaH' iti3|| 17 dra, kssiirsvaamismmtaamrkosh:3|1|96 , pR.256|| 18. 'kvathe niSpAke' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 19. 'u-' iti1.3|| 20. '-lIyA' iti3|| 21. 'zriSu zliSu puSu pluSu dAhe' iti kSIrataraGgiNyAdayaH bhvAdau // 22. 1.2.3pratiSu nAsti // Page #723 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhitau // 1486 // 40 682 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [sAmAnyakANDaH-6 tvakSyate sma tvaSTaH / 'tvakSa(tvakSu) tanUkaraNe '(bhvA.pa. syUtamUtamutaM ca tantusantate // 1487 // se.), ktaH, saMyogAntalopaH / 3 takSyate sma taSTaH / 'takSa(takSa) tanUkaraNe '(bhvA.pa.se.), ktaH, saMyogAntalopaH / 1 sIvyate sma syUtam / 'Sivu tantusantAne' trINi tvaSTasya / 'choliGa' iti bhASA // (di.pa.se.), ktaH, 'cchvo shuutt-'6|4|19 // ityUTha, vali lopaH / 2 Uyyate sma uutm| 'UyI tantusantAne '(bhvA. A.se.), ktaH, vali lopaH / 3 Uyate sma utam , 1 vidhyate sma viddhaH / 'vyadha tADane'(di. paJcamasvarAdiH / 'veJ tantusantAne '(bhvA.pa.a.), ktaH, pa.a.), ktaH, 'grahijyA- '6 / 1 / 16 // iti samprasAraNam, 'grhijyaa-'6|1|16 // iti samprasAraNam / 4 tantubhiH tatra / 2 chidrayate sma chidritam / chidradhAtoH (cu. santataM vistatama tantasantatama. tatra / catvAri sa u.se.), ktH| chidraM saJjAtamasyeti vA / 3 vedhyate sma 'sIviThaM'' iti bhASA // 1487 // 10 vedhitam / 'vidha vidhAne '(tu.pa.se.), NijantaH, ktaH / trINi vedhitasya // 1486 // pATitaM dAritaM bhinne siddha nirvRttaniSpannau 1 pATyate smai paattitm| 'paTa vistAre'( ), 1 siddhyati sma siddham / 'Sidha zAstre NijantaH, ktaH / 2 dAryate sma dAritam / 'da vidAraNe' mAGgalye ca'(bhvA.pa.se.), ktaH, tatra / 2 nirvartate sma (vyA.pa.se.), NyantAt ktaH / 3 bhidyate sma bhinnam / nirvRttam / nipUrvaH 'vRtu vartane'(bhvA.A.se.), ktaH / 'bhidir vidAraNe'(ru.u.a.), ktaH, 'rdaabhyaam-'8|242|| 3 niSpadyate sma niSpannaH / 'pada gatau'(di.A.a.), iti natvam, tatra / trINi pATitasya // ktH| trINi niSpatrasya // vilIne drutavidrutau / vidaraH sphuTanaM bhidA / 1 vidAraNaM vidaraH / 'da vidAraNe'(kyA.pa.se.), 1 vilIyate sma vilInam / 'lI dravIkaraNe' 'Rdorap'33 57 // / 2 sphuTyate sphuTanam / 'sphuTa 20 (cu.u.se.), ktaH, 'svAdaya oditaH '(gnnsuu-8|2|45||) vikasane '(tu.pa.se.), lyuTa, kuTAditvAd guNAbhAvaH / 3 50 iti niSThAnatvam, tatra / 2-3 dravati sma drutaH / bhedanaM bhidA / 'ssidbhidaadibhyo'ng'3|3|104|| / trINi (vidravati sma vidrutH)| 'dru gatau'(bhavA.pa.a.), ktaH / / 'vidarasya / 'phADaNau~' iti bhASA // trINi vidrutasya ghRtAdeH // utaM prote aGgIkRtaM pratijJAtamUrIkRtorurIkRte // 1488 // ____1 Uyate sma utam, paJcamasvarAdiH / 'veJ tantu- saMzrutamabhyupagatamurarIkRtamAzrutam / santAne '(bhvA.pa.a.), ktaH, 'grhijyaa-'6|1|16 // iti smprsaarnnm| "UyI tantusantAne'(bhvA.A.se.), asmAta saGgINa pratizrutaM ca ktH| 'Udi(Idi)tvAnniSThAyAmaniTtvam''[mA.dhAtuvRttiH, 1 anaGgamaGgaM kriyate sma aGgIkRtam / kakSIbhvAdiH, dhAtusaM-315] iti mAdhavaH SaSThasvarAdimAha / 2 kRta-svIkRte api / 2 pratijJAyate sma pratijJAtam / 3 30 proyate sma protam / prapUrvaH 'veJ tantusantAne '(bhvA. UrIkriyate sma UrIkRtam, dIrghAdi / 4 evam uru pa.a.), ktaH, tatra / dve 'proyA' iti khyAtasya // rIkRtam, hrasvAdiha svokAramadhyazca / 7 urarIkRtam, 1. 'takSU tvakSU tanUkaraNe' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 2. '-u' iti1, 'cholI' iti3|| 3 'vi-' iti1.3|| 4 'vi-' iti1.2.3 // 5. tulniiyo'mrkossH3|1|100|| 6 'li' iti5|| 7 'liG vilayane' iti3||, 'lIG zreSaNe'(di.A.a.)iti yuktaH // 8 ito'gre 3pratau 'nirvRttaM' iti dRshyte|| 9. koSThAntargatapAThaH 1.3.4.5 pratiSu nAsti // 10. ito'gre 3pratau 'evaM vidrutaH' iti dRzyate // 11. 'u-' iti1.3 // 12. '-ne' iti3|| 13. '-yo' iti1, 'u' iti3, '-yau' iti4|| 14 '-' iti1.4.5 // 5 1pratau nAsti // 16. 'vidA-' iti1|| 17 -No' iti3, 'pADaNau' iti4, --hauM' iti5|| 18. '-diH' iti1.3.5|| 19. 'ura-' iti1.5|| 20. '-dihra-' iti3|| Page #724 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 1486 - 1491] hrasvAdirakAramadhyamazca / UryAdInAM trayANAM 'uuryaadicviddaacshc'1|4|61 // iti gatisaMjJA, tataH 'kugatiprAdayaH' 2 / 2 / 18 // iti tatpuruSaH // 1488 // 5 saMzrUyate sma saMzrutam / saMpUrva: 'zru zravaNe' (bhvA.pa.a.), ktaH / 8 AGpUrvaH zRNotiraGgIkArArthaH, AzrUyate sma Azrutam / 10 evaM pratizrutaM ca / 6 abhyupagamyate sma abhyupagatam / abhyupapUrvo gamiraGgIkArArthaH / 9 saGgIryate sma saGgIrNam / sampUrvaH 'gR nigaraNe' (tu.pa.se.), aGgIkArArthaH / daza aGgIkRtasya // chinne lUMnaM chitaM ditam // 1489 // vyutpattiratnAkarakalitA 683 prAptaM tu bhAvitam / labdhamAsAditaM bhUtam 1 prApyate sma prAptam / prapUrvaH / ' AplR vyAptau ' (bhvA.pa.a.), ktaH / 2 'bhU prAptau ' ( cu.A.se.), curAdiH, pratyaye bhAvitam / 5 'AdhRSAd vA' (gaNa-sU- ) iti Nijvikalpe bhUtam / 3 labhyate sma labdham / 'DulabhaS prAptau ' (bhvA.A.a.), karmaNi ktaH, 'jhaSastho: - '8 / 2 / 40 // iti dhatvam, 'jhalAM jaz jhazi ' 8 / 4 // 53 // iti 40 jaztvam / 5 AsAdyate sma AsAditam / AGpUrvAt saderNyantAt ktaH / vinnamapi / paJca prAptasya // patite galitaM cyutam // 1490 // cherditaM khaNDitaM vRkNaM kRttam strastaM bhraSTaM skaMnnapane 1 chidyate sma chinnam / 'chidir dvaidhIkaraNe ' (ru. u.se.), ktaH, ' radAbhyAm 8 12 / 42 // iti niSThAnatvam, tatra / 2 lUyate sma lUnam / 'lUJ chedane ' (kryA.u.se.), ktaH, 'lvAdibhyazca' 8 / 2 / 44 // iti niSThAnatvam / 3 chAya sma chitam / 'cho chedane' (di.pa.a.), ktaH, 'zAcchoranyatarasyAm 7 14 / 41 // itIkAraH / chAtamapi / 4 dIyate ditam / 'do'vakhaNDane ' (di.pa.a.), ktaH, 'dyatisyatimAsthAm 7 14 40 // itIkAro 'ntAdezaH // 1489 // 5 chedyate 20 sma cheditam / 'chidir dvaidhIkaraNe' (ru.u.se.), NijantAt ta 6 khaNDyate khaNDitam / 'khaDi bhedane ' ( cu. u.se.), ktaH / 7 vRzcyate vRkNam / 'ovrazca chedane' ( tu.pa.se.), ktaH, tasya pUrvatrA'siddhatvAd jhalparatvena 'sko: - '8 / 2 / 29 // iti salopaH, 'coH kuH 18 |2| 30 // iti kutvaM ca / 'niSThAdezaH SatvasvareDvidhiSu siddho vaktavyaM: ' ( ) iti vRzcAdiSatve niSThAdezasya siddhatvAd jhalparatvAbhAvAnna Satvam / 'oditazca'8 / 2 / 45 // niSThAnatvam, 'yasya vibhASA 7 / 2 / 15 // ityaniTtvam, 'yasya vibhASA 7 / 2 / 15 // ityaniTtvam grahijyA- '6 / 1 / 16 // 30 iti samprasAraNam, 'RvarNAnnasya NatvaM vAcyam' (vA 1 patati sma patitam / 'patlR patane '(bhvA. pa.se.), ktaH, tatra / 2 galati sma galitam / 'gaDa secane' (bhvA.pa.se.), ktaH, DalayorekatvasmaraNam / 3 cyavate cyutam / 'cyuG gatau' (bhvA.A.a.), ktaH // / 1490 / / 4 sraMsate sma strastam / sraMsu dhvaMsu adhaHpatane '(bhvA. A.se.), ktaH, 'aniditAm- '6 14 124 // iti nlopaH / 5 bhraMzate sma bhraSTam / 'bhraMza (bhraMzu) adhaHpatane' (bhvA.A.se.), ktaH, 'vrshc-'8|2|36 // iti Satvam, STutvam / 6 skandati sma skannam / 'skandir gatizoSaNayo: ' (bhvA.pa.se.), ktaH, 'aniditAm- '6 / 4 / 24 // iti lopaH / 7 padyate sma pannam / 'pada gatau ' (di.A.a.), ktaH / sapta patitasya // 50 zaMsitaM tu sunizcitam / 1 zaMsyate sma zaMsitam / 'zaMsa (zaMzu) stutau' (bhvA.pa.se.), ktaH, tAlavyAdirdantyAntaH / 2 suSThu nizcinoti sma sunizcitam / sunirpUrvaH 'ciJ cayane' (svA. u.a.), ktH| suSThu nizcitamasyeti vA / dve nizcayIkRtasya // 60 84) / 8 kRtam / 'kRtI chedane' (tu.pa.se.), mRrgitaM mArgitAnviSTAnveSitAni garveSite // 1491 // ktaH / aSTa cheditasya || 1 mRmRgatam / mRga anveSaNe' (cu.A.se.), 1. 1pratau nAsti // 2. 'khaDa khaDi bhede' iti svAmI, 'khaDa khaDi kaDi bhedane' iti maitreyasAyaNau // 3. 'niSThAdezaH Satvasvarapratyaye vidhiSu siddho vAcyaH' iti vArtikasvarUpaM dRzyate // 4dra mA. dhAtuvRttiH tudAdiH, dhAtusaM-14, pR. 465 // 5 ktaH pra-' iti5 / 6 'zala hula patlR gatau' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 7 'sraMsu dhvaMsu bhraMsu avasraMsane' iti svAmisAyaNau, 'sransu bhranzu dhvansu adhaHpatane, avastraMsane ca' iti maitreyaH // 8 maitreyasAyaNasammato'yaM pAThaH, 'skandir zoSaNe' iti svAmI // 9 'lopaH' iti5 // 10. ito'gre 1pratau 'sma' iti dRzyate // For Private Personal Use Only Page #725 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 684 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [sAmAnyakANDaH-6 ktaH / 2 mAryate mArgitam / 'mArga anveSaNe'(cu.u.se.), tam / "hi gatau vRddhau ca'(svA.pa.a.), ktH| 4 preSyate curAdiH, kta: / 3 anviSyate anviSTam / anupUrvaH 'iSu sma preSitam / 'iSa gatau'(di.pa.se.), ktaH / catvAri 30 icchAyAm'(tu.pa.se.), ktH| 4 anveSyate anveSitam / prasthApitasya / 'calAviH' iti bhASA // 1492 // 'eSa gatau'(bhvA.A.se.), ktaH / 5 gaveSyate sma gaveSi- - tam / 'gaveSa mArgaNe'(cu.u.se.), curAdiH, ktaH / paJca mRgitasya / 'joyuM dIThauM' iti bhASA // 1491 // 1 khyAyate sma khyAtaH / 'khyA prakathane'(a. pa.a.), ktaH, tatra / 2 pratIyate sma pratItaH / pratipUrvaH timite stimitaklinnasAmA'onnA: samunnavat / 'iN gatau'(a.pa.a.), ktaH / 3 prajJAyate sma prajJAtaH / iNa gatau'(a. 1 timyati sma timitaH / 'tima STima ArdI- 4 vidyate upalabhyate vittH| 'vidlu lAbhe'(tu.u.a.), bhAve '(di.pa.se.), ktaH, tatra / 2 stimyati sma sti- ktaH, 'vitto bhogprtyyyoH'8|2|58|| iti nipAtaH / 5 10 mitaH / 'STima ArdIbhAve'(di.pa.se.), bhAve ktaH, prathyate prathitaH / 'pratha prakhyAne'(bhvA.A.se.), ktaH / 6 'dhAtvAdeH SaH sH'6|164|| / "stimitastarale klinne" vizrUyate sma vizrutaH / SaD vikhyAtasya // []iti rudraH / tatrA'tarale(tatra tarale?) stimitAkSaH / 3 1493 // 40 klidyati sma klinnH| 'klid (klida) ArdIbhAve / 1 tapyate sma taptaH / 'tapa santApe'(bhvA.pa.a.), (di.pa.se.), ktaH, 'rdaabhyaam-'8242|| iti nisstthaantvm| ___ ktaH, tatra / 2 'bahulametannidarzanam'(curAdigaNasU-325) 4 saha AINa guNena vartate sArdraH / 5 AG pUrvAd iti curAditvAt svArthe Nici santApitaH / 3 dUyate 'drA kutsAyAM gatau'(a.pa.a.), asmAd 'anyebhyo'pi-' sma dUnaH / 'dUG paritApe (di.A.se.), paritApaH khedaH, 3 / 2 / 101 // iti DaH, nairukto rephAgamaH / A adyata iti ktaH, 'dugvordiirghshc'(vaa-8|4|44 // ) iti niSThAnatvadIrghatve / vA / AG pUrva : 'arda gatau'(bhvA.pa.se.), asmAt 4-5 'dhUpa santApe'(bhvA.pa.se.), ktaH, 'gupuudhuup-'3|1| 'sphAyitaJci-'(uNA-170)ityAdinA raki vA ArdraH / / 28 // ityAdinA''yapratyaye dhUpAyitaH / tadabhAve dhuupitH| 20 5-6 unatti sma unnaH / 'undI kledane'(ru.pa.se.), ktH|| paJca taptasya // 1493 // sampUrvaH smunnH| ubhayatra 'nudavidondatrAghrAhIbhyo'nyatarasyAm' 8 / 256 // iti niSThAnatvam / natvAbhAvapakSe samattaH / zani styAnam sapta Ardrasya / 'bhInu ' iti bhASA // 1 zyAyate sma zInam / 'zyaiG gatau '(bhvA. 50 A.a.), ktaH, 'shyo'sprshe'8|2|47|| iti niSThAnatvam, prasthApitaM pratiziSTaM prahitapreSite api // 1492 // ttr| 2 styAyati sma styAnam / 'pTya styai zabda1 prasthApyate sma prasthApitam / prapUrvaH 'SThA saGghAtayoH '(bhvA.pa.a.), ktaH, 'saMyogAderAto dhAtoryaNvataH' gatinivRttau'(bhvA.pa.a.), Nic, 'artihii-'7|3|36 / / iti 8243 // iti niSThAnatve' / dve styAnasya / 'thINau~' puk, ktaH / 2 pratiziSyate sma pratiziSTam / pratipUrvaH iti bhASA // 'ziStR vizeSaNe'(ru.pa.a.), ktH| 3 prahIyate sma prahi upanatastUpasanna upasthitaH / 1. '-yau' iti3|| 2 '-lu' iti1, '-u' iti3, '-Thau' iti4|| 3 'samuttavat' iti mudritamUle // 4 'tima tIma STima STIma ArTIbhAve' iti svAmI, 'tima STima STIma ArdIbhAve' iti maitreyaH, 'tima stima STIma ArdIbhAve' iti sAyaNaH // 5. dra. padacandrikA, bhA-3, vizeSyanighnavargaH, zo-106, pR.108||, raamaashrmii3|1|105||, pR.519|| 6 'te' iti1.3|| 7 'klida' iti3.4.5 // 8 'ArdrabhAve' iti svaamii|| 9 'unnati' iti1.3.4|| 10. '-trataH' iti5|| 11. '-traH' iti1.4.5|| 12. 'bhInau' iti3, -D' iti4|| 13. '-ki' iti3 / / 14 '-STaH' iti3|| 15. '-yo' iti3, '-yau' iti4|| 16. '-pratIyayoH' iti3.4|| 17 1pratau nAsti, 'tataH' iti5|| 18 'du dru gatau' iti yuktaH, 'dugvordiirghshc'(vaa-8|4|44 ||)itytr kaumudyAM dIkSitena- "du gatau dUnaH / Tudu upatApe ityayaM tu na gRhyate, sAnubandhakatvAt / mRdutayA dutayeti mAghaH / " ityuktatvAt // 19. '-pa-' iti1.4|| 20. '-yaH' iti1.2|| 21. '-yaH' iti1|| 22. '-tvaM' iti1.2|| 23. '-uM' iti2, '-Nau' iti4|| 24 -tiH' iti4|| Page #726 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 1492 - 1496 ] 1 upanamati sma upanataH / 2 upasIdati sma upasannaH / ubhayatra ktaH / upatiSThate sma upasthitaH / 'SThA gatinivRttau ' (bhvA.pa.a.), ktaH, 'ghumAsthA- '6 4 66 // itItvam / trINi upanatasya / 'hAjari thayuM' iti bhASA // nirvAtastu gate vA 1 nirvAti sma nirvAtaH / vA gatigandhanayo: ' ( a.pa.a.), ktaH / "nirvArtaniSkampamiva pradIpam "[kumArasambhavam, sargaH-3, zlo - 48 ] iti kumArasambhavaH / vAte vAyau / ekaM nirvAtasya / 'nivAyuM' iti bhASA // nirvANaH pAvakAdiSu // 1494 // 1 nirvAti zAmyati sma nirvANa: / 'nirvANo'vAte '8 / 2 / 50 // iti sAdhuH / pAvako'gniH, AdeH nirvANo muniH, nirvANam, muktiH, nirvRttizca / (yathA"priya (priyA) darzanamevA'stu kimanyairdarzanAntaraiH / nirvANamApyate yena, sarAgeNA'pi cetasA // 1 // [ su. bhA. 457 - 1 ] iti ) / ekaM 'ulhANA' iti khyAtasya // 1494 // pravRddhamedhitaM prauDham vyutpattiratnAkarakalitA 1 pravardhate sma pravRddham 1 'vRdhu vRddhau'(bhvA. A.se.), ktaH / 2 edhate sma edhitam / 3 pravahati 20 sma prauDham / 'vaha prApaNe' (bhvA. u. a.), prapUrvaH, ktaH, 'grahijyA- '6 / 1 / 16 // iti samprasAraNam, 'ho DhaH '8 / 2 / 31 // , 'jhssstthoH-'8|2 / 40 // iti dhatvam, STum Dhe lopaH '8 / 3 / 13 // , 'ThUlope - '6 / 3 / 111 // iti dIrghaH, 'prAdUhoDhoDhye- ' (vA - 6 / 1 / 89 // ) ityAdinA vRddhiH / trINi pravRddhasya / 'bAdhiuM'' iti bhASA // vismR vismRtam / 'smR cintAyAm' ktaH / prasmRtamapi / yathA] iti zrIharSaH / 2 1 vismaryate sma (bhvA.pa.a.), [ vipUrvaH ], 'prasmRtaH kimathavA paiMThito'pi " [ 41 685 antargacchati sma antargatam / 'gamlR gatau ' ( bhvA.pa.a.), 30 ktaH / "antargataM vismRte syAt prAptamadhye'pi kathyate" [vizvaprakAzakozaH, tAntavarga:, zro- 178 ] iti mahezvaraH / yathA- "antargatAni zAstrANi daurgatyena garIyasA [] iti / dve vismRtasya // For Private udvAntamudgarte "" 40 1 udvamati sma udvAntam / 'TuvameM udviraNe' (bhvA. pa.se.), 'anunAsikasya- '6 / 4 / 15 // iti niSThAyAM parato dIrghaH / " udvAnto nirmadagaje samudgIrNe ca vAcyavat' [vizvaprakAzakozaH, tAntavarga:, zro- 134] iti mahezvaraH / 2 udgacchati sma udgatam / utpUrvo gamirudvamanArthaH, tatra / "utpUrvasyauhAGa: ktapratyaye natve ca, 'jhayo ho'nytrsyaam'8|4|62 // iti dhatve uddhAnamityapi pATha: "["] iti somanandI / " udvAnamiti ca kvacit pAThe 'ovai zoSaNe' (bhvA.pa.a.) ityasmAt te 'oditazca'8 2 145 // iti natve rUpam"["]iti kecit / dve vamanasya // gUnaM han 1 gUyate gUnam / 'gu purISotsarge' (tu.pa.a.), ktaH, 'dugvordIrghazca' (vA - 8 / 2 / 44 || ) | 2 hadyate sma hannam / 'hada purISatsarge' (bhvA.A.a.), ktaH, tatra / dve gUnasya // mIDhaM tu mUtriteM // 1495 // 50 1 mihyate sma mIDham / 'miha secane ' (bhvA. pa.a.), ktaH, 'ho DhaH '8 / 2 / 31 // , ' jhaSastatho: - 18 / 2 / 40 // iti dhatvam, STutvam, 'Dho Dhe lopaH '8 |3 | 13 // , ' dralope - '6 / 3 / 111 // iti dIrghaH / 2 mUtryate sma mUtritam / 'mUtra prasravaNe' (cu.u.se.), ktaH, tatra / dve mUtritasyeM // 1495 // / viditaM budhitaM buddhaM jJAtaM satagate avAt / manitaM pratipannaM ca 1. 'hAdari' iti1.2.3 // 2 'yu' itira, yo' iti3, 'yauM' iti4 // 3 ' -taH' iti4, 'vAnta-' iti5 // kumArasambhave'nivAta-' iti dRzyate, 348 // pR. 48 // 4 - tizca' iti1.4 // 5 koSThAntargatapAThaH 3pratAveva dRzyate // 6 ama. kSIra. 3 / 1 96 // pR. 256 // , svopajJaTIkA6 / 1494 // pR. 333 // 7 1pratau nAsti // 8 - ti' iti3. 4 // 9 'u' iti1. 2, 'yo' iti3 // 10. 'pati-' iti3 // 11. ' - 'pi ' ityasya sthAne mudrite 'ca' iti dRzyate // 12. dra. anekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA-2, 496 // tulanIyo'marakoSaH 3 | 1 |97 // 14 - mu' iti1.4 // 15. ' - G' iti3 // 16. dra. padacandrikA, bhA-3, vizeSyanighnavargaH, 17 tulanIyo'marakoSaH 3 / 1 196 // 18. - rghatvaM' iti // 19 'prazra ' iti1.2.3 // 20. 'mUtrasya' iti3 // Personal Use Only pR. 343 // 13. zro- 97, pR.99 // * Page #727 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 686 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1 vidyate viditam / 'vida jJAne ' ( a.pa.se.), 'matibuddhipUjArthebhyazca '3 / 2 / 188 // iti vartamAne ktaH / 2 budhyate budhitam / 'budha avagamane ' (di.A.a.), 'matibuddhi - 3 / 2 / 188 // iti ktaH / 3 budhyate buddham / 'budha avagamane ' (di.A.a.), ktaH, 'yasya vibhASA 7 / 2 / 15 // itIgniSedhaH / [4 jJAyate jJAtam / 'jJA avabodhane' (kryA.pa.se.), kaH] 5-6 avopasargAt pare sitagate yojye, avasIyate sma avasitam / avapUrvaH 'po'ntakarmaNi' (di.pa.a.), jJAnArtha:, ktaH, 'AdecaH - '6 // 1 // 45 // 10 ityAtvamM, 'ghumAsthA- 6 14 66 // itItvam / avagamyate avagatam 7 manyate manitam 'manu avabodhane' (ta. A.se.), ktaH 'mAna pUjAyAm ' (bhvA.A.se., | cu.u.se.) ityasya sthAne 'marna pUjAyAm ' ( ) iti dhAtuM kecit paThanti tasya vA / 8 pratipadyate pratipannam / 'pada gatau ' (di.A.a.), ktaH, matibuddhi- '3 / 2 / 188 // ityAdinA ktaH / aSTa viditasya // yaMtre rINaM stutaM srutam // 1496 // 1 syadante sma syannam / syadi kiJciccalane ' ( ), syandU presravaNe" (bhvA.A.se.), ktaH, 'radA20 bhyAm 8 2 142 // iti natvam aniditAm- '6 4 24 // bhyaam-'8|2|42 iti nlopaH, ttr| 2 rIyate sma rINam / 'rIG sruvaNe' 12 > 13 (di.A.a.), ktaH, 'svAdaya oditaH ' ( divAdigaNasUiti niSThAnatvam / 3 snauti sma snutam / 'SNu pretravaNe' ( a.pa.se.), taH dhAtvAdeH paH saH 6 // 1 164 // / 4 svati sma srutam / sru gatau ' ( bhvA.pa.a.), taH 1 catvAri syannasya / 'sraviDe' iti bhASA // 1496 // guptagopAyitatrAtA 'vitatrANAni rakSite / 1 gupyate guptm| 'gupU rakSaNe' (bhvA.pa.se.), ktaH, [ sAmAnyakANDaH-6 'svaratisUti - '7 / 2 / 44 // iti neT / 2 ' gupUdhUpavicchipaNipanibhya Aya: '3 / 1 / 28 // ityAyapratyaye gopAyitam / 30 3-5 trAyate trAtam / " pAlane ' (bhvA. A. a.), kaH, 'AdecaH - '6 1 145 // ityAtvam, 'AdecaH- '6 / 1 145 // ityAtvam 'nudavidondatrAtrAhI- 82 / 55 // iti niSThAnatve trANam / 4 avyate sma avitam / 'ava rakSaNAdI' (bhvA.pa.se.), ktaH / 6 rakSyate rakSitam / 'rakSa pAlane ' (bhvA.pa.se.), 'matibuddhipUjArthebhyazca 3 / 2 / 188 // iti cakArAdanyatrA'pIti vartamAne ktaH / paD rakSitasya // karma kriyA vidhA 19 3 1 kriyate karma, puMklI. / 'DukRJ karaNe' (ta. u. a.), '-man ' ( uNA - 584) iti bhAve karmaNi vA man / karmA, karmANau ityAdi puMsi / karma, karmaNI, karmANi 40 ityAdi klIbe / 2 kriyate kriyA / 'kRJaH za ca ' 3 | 3 | 10 // iti zaH zittvAd bhAve ya, rizavaliGkSu' 7 / 4 / 28 || riGAdezaH, [ yadvA 'aci znu - '6 // 4 // 77 // itIyaG ] / 3 vidhIyate vidhA / vipUrvaH 'DudhAJ dhAraNAdau' (ju.u. a.), 'Atazcopasarge '3 / 3 / 106 // ityaG / striyAmetau / trINi karmaNaH / kArma' iti bhASA // hetuzUnyA tvAsyA vilakSaNam // 1497 // 1 hetuzUnyA kAraNarahitA AsyA sthitiH vilakSaNam ityanvayaH | vigataM lakSaNamAlocanamatreti vilakSaNam apratipattirityarthaH / "vilakSaNaM mataM sthAnaM tadbhave 50 niSprayojanam"["]iti bhAguriH / ekaM vilakSaNasya / "noSaNiyA"" iti bhASA // 1497 // 4 kArmaNaM mUlakarma 1 sandiSTaM karmaiva kArmaNam / vRddhaparamparopadezAt 'karmaNaH sandiSTe (haimasU 72 // 167 // ) iti svArthiko'N 1. 'sma vittam' iti // 2. ito'gre 1 pratau 'sma' iti dRzyate // 3. 'rva' iti3 // 4 ' - tve' iti3 // 5 idaM vicAraNIyam itisyati - 7 4 40 // ityAdinaivettvaM bhavati, 'ghumAsthA - 6 4 66 // ityanena tu Itve 'avasItam' iti bhavet // 6 'maniN' iti4 // 8 ito'gre 1. 3 pratyo 'sma' iti dRzyate // 8 ayaM dhAtupAThaH 5 pratau nAsti // , kSIrataraGgiNyAdAvapi na dRzyate // 9 'prazra - ' iti3 // 10. ayaM dhAtupAThaH 4.5 pratyorna dRzyate // syandU sravaNe' iti svAmimaitreyau // 11. zravaNe' itira, maitreyazca, 'prazra - ' iti3 // 12. 1pratau nAsti // 13. 'prazra ' iti1. 2.3.5 / / 14 'zru-' itira // 15. 'zra-' iti3, 'yau' iti4 // 16 'gupa-' iti3.4 // 17 pani paNi iti2. 4.5 // 18. 'tre' iti1.2 // 19 kSate' iti5 // 20. 'yaG' iti3 // 21. 'maNa' iti3 // 22. tulanIyo'marakoSaH 3 / 2 // 2 // 23. dra. padacandrikA, bhA-3, saMkIrNavarga:, zrI - 114, pR. 119, rAmAzramI3 / 2 / 2 // pR. 525 // 24 'nIM-' iti1.4, 'nISi - ' " - iti5 // 25. muM' iti3.5, 'mU' iti4 // 26 vRddha' iti5 // Page #728 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1496-1500 ] vyutpattiratnAkarakalitA 687 'an'64167|| iti prakRtibhAvaH / 2 mUlairauSadhAdibhi- sthAne sureva syAt, rutvavisargau, tataH kaskAditvAt saH, yuddhavAsanoccATanastambhanavazIkaraNAdikaraNaM mUlakarma, nakA- parapadasya dvitIyAdyekavacanAntaiva, paraspareNetyAdi, evam rAntaH / dve 'kAmaNa' iti khyAtasya // anyonyam, bahulokteretayornityaM na samAsavat / itara zabdasya nityaM samAsavaditi, tena itaretaram , strInapuMsakaatha saMvananaM vazakriyA / yophattarapadasya vAmbhAvo vAcyaH / AmantatvAdavyayatvam, 1 saMvanyate saMvananam / 'vana Sana saMbhaktau' / parasparam, anyonyam, itaretarAM vA imAH striyo bhoja(bhvA.pa.se.), lyuT / saMvadanamapi, sampUrvo vadivazI- yanti, kulAni vA / AmabhAvapakSe parasparamityAdi puMvakaraNArthaH / yathA- "jayazriyaH saMvadanaM yatastat" deva / trINi parasparasya // [raghuvaMzam , sarga:-16, thrI-74] iti maNau rghuH| 2 vazakaraNaM vazakriyA / dve vazIkaraNasya // AvezATopau saMrambhe 10 pratibandhe pratiSTambhaH 1 Avezanam AvezaH / 'viza pravezane '(tu. pa.a.), ghaJ / 2 ATopanam ATopaH / TupaH sautraH, 1 pratibandhanaM pratibandhaH / 'bandha bandhane '(tryA. ghan / 3 saMrambhaNaM saMrambhaH / 'rabha rAbhasye'(bhvA. pa.se.), ghaJ, ttr| 2 pratistambhanaM pratiSTambhaH / 'stambhu A.a.), ghaJ, 'rabherazibliTo: '7 / 1 / 63 // iti num , rAdhane'( ), ghaJ, 'prtshc'6|1|25|| iti Satvam, tatra / "avaSTisaMrambhamivAmbavAhama"kamArasambhavama. sarga:'STunA ssttuH'8|4|41|| / "bAhupratiSTambhavivRddhamanyuH" 3 zo- STambhAvavRddhamanyuH 3, bho-48] iti kumArasambhavaH / ADambaro'pi / dati kamArasambhava [raghuvaMzam, sargaH-2, zUo-32]iti raghuH / dve rodhsy|| "ADambaraH syAt saMrambhe gajagarjitataryayoH "[vizvaprakAzasyAdAsyAsthAsanA sthitiH // 1498 // kozaH, rAntavargaH, zo-238] iti mahezvaraH / trINi ADambarasya / 'uddhataveSa' iti bhASA // 1 Asanam AsyA / 'Asa upavezane '(a. A.se.), 'pricryaaprisryaamRgyaattaattyaadyshc'(vaa-3|3| nivezo racanA sthitau // 1499 // 50 101||)iti saadhuH| 2 AsthAnam AsthA / 'Atazcopa 1 nivezanaM niveshH| ghaJ / 2 racyate rcnaa| saga 3 / 3 / 106 / / ityaG / 3 Asanam aasnaa| Asa 'raca pratiyatne'(cu.u.se.), lyuTa / 3 tiSThatyasyAM upavezane '(a.A.se.), 'nnyaasshrntho:-'3|3|106|| iti sthitiH / 'SThA gatinivRttau'(bhvA.pa.a.), 'striyAM yuc, sa ca striyAm / 4 sthAnaM sthitiH / 'striyAM ktin '3 / 3 / 94 // , 'ghumaasthaa-'6|4|66 // itIttvam / ktin '3 / 3 / 94 // , 'ghumAsthA- '6 / 4 / 66 / / itIttvam / sAmAnyena trINi racanAyAH // 1499 // catvAro'pi strIliGgAH / catvAri AsyAyAH / 'baisavau' iti bhASA // 1498 // nirbandho'bhiniveza: syAt parasparaM syAdanyo'nyamitaretaramityapi / 1 nirbandhanaM nirbandhaH / 2 abhinivezanam abhi nivezaH / "athA'nurUpAbhinivezatoSiNA kRtAbhyanujJA 1 paraM paramiti parasparam / karmavyatihAre 'sarva guruNA garIyasA"[kumArasambhavam, sargaH-5, tho-7] iti nAmno dve staH' iti vArtikakAravacanAd dvitIyAkumArasambhavaH / 'mInahivA' nAmnI dve // 60 ntasya parazabdasya dvirvacane kRte samAsavacca bahulam, yadA 30 na samAsavat tadA prathamaikavacanam, pUrvapadasya dvitIyA pravezo'ntarvigAhanam / dyekavacanAntatvam, parapadasyeti pUrvapadasya dvitIyAdyekavacana 1 pravezanaM pravezaH / prapUrvo 'viza pravezane'(tu. Po 1. '-za-' iti4.5 // 2. '-kAraNaM' iti1, ito'gre 1pratau 'mUlakaraNaM' iti dRzyate // 3. '-mA' iti3|| 4 raghuvaMze 'saMvananaM' ityeva dRzyate, 'saMjananam' iti tatra pAThAntaram, 1674 // , pR.421|| 5. mUlaM mRgyam // 6 'bAhu:-' iti4|| 7 -TATyAnAmupasaMkhyAnam' iti vArtikasvarUpaM dRzyate // 8 'AsyAyA[:] catvAri' iti3|| 9. '-vaMuM' itira, 'vaisavo' iti3, '-uM' iti5|| 10. '-dyekavacane' iti3 // 11-1. 'ram, 11-2. '-nyaM' iti3|| 12. '-ntyasyAM' iti4|| 13. 'mInati' iti3|| Page #729 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 688 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [sAmAnyakANDaH-6 pa.a.), 'padarujavi[za] spRzo ghny'3|3|16|| 2 padArthA- 1 vyatikramyA''sanaM vyatyAsaH / 'Asa upanAmantarmadhyasya vigAhanam antarvigAhanam / dve pravezasya // vezane'(a.A.se.), ghny| 2 viparyasanaM vipryaasH| gatau vIDA vihAre-parisarpaparikramAH // 1500 // viparipUrvaH 'asu kSepaNe'(di.pa.se.), ghaJ / 3 viparIta sya bhAvo vaiparItyam / 4 viparyayanaM vipryyH| vipari1 gamana gatiH / 'striyAM ktin'3|3|94||, tatra / parvaH 'iNa gatau'(a.pa.a.), 'erc'3|356|| ityaca 2 vIDanaM vIGkhA / vipUrvaH 'ikhi gatau '(bhvA.pa.se.), // 1501 // 5 vyatyayanaM vyatyayaH / vyatipUrvaH 'iN ghaJ / 3 viharaNaM vihAraH / ghaantaH / 4 IraNam gatau'(a.pa.a.), 'eraca '3 / 3 / 56 // ityac / paJca IryA / 'Ira gatikampanayo: '(a.A.se.), turyasvarAdiH, 6., viparyAsasya / 'pAlaTaNauM'' iti bhASA // ni bhAve yaka, bhidAditvAdaG / 5 parisarpaNaM parisarpaH / 'sRplu gatau'(bhvA.pa.a.), ghaJ / 6 parikramaNaM parikramaH / atha sphAtivaddhau 10 ghaJ / sAmAnyena SaD gateH // 1500 // 1 sphAyanaM sphAtiH / 'sphAyI vRddhau'(bhvA. 40 A.se.), 'striyAM ktin'3|3|94 // , 'lopo vyoH-'6|1| vrayATATyA paryaTanam 66 // iti ylopH| 2 vardhanaM vRddhiH / 'vRdhu vRddhau'(bhvA. 1 vrajanaM vrjyaa| 'vajra gatau'(bhvA.pa.se.), 'vraja- A.se.), 'striyAM ktin'3|3|94 // , tatra / dve vRddhaH // yajo ve kyp'3|3|98||, strIliGgaH / 2 kuTilamaTanam aTATyA / 'aTa gatau'(bhvA.pa.se.), yaGantaH, 'pari prINane'vanatarpaNe / cryaaprisryaamRgyaattaattyaadyshc'(vaa-3|3|101||)iti sAdhuH / 1 prINyate priinnnm| 'prIJ tarpaNe '(tryA.u.a.), aTATA'pi / ATyA'pi / yanmanuH- "tauryatrikaM vRSATyA NijantaH, 'dhamIjornaka '(vaa-7|3|37||), lyUTa, tatra / ca kAmajo dazako gaNaH''[manusmRtiH, adhyA-7, bho 2 avyata avanam / 'ava rakSaNAdau'(bhvA.pa.se.), lyutt| 47] iti / "aTA paryaTanaM bhramaH''[ ] iti ratnakoSAdaTA 3 tapyate tarpaNam / 'tRpa prINane '(di.pa.a.), lyuT / 'pi / 3 paryaTyate paryaTanam / trINi vakragateH // trINi prItikaraNasya // caryA tvIryApathasthitiH / paritrANaM tu paryAptihastadhAraNamityapi // 1502 // 50 1 caraNaM caryA, kyabantaH / 2 Iryate guroH 1 paritrAyate paritrANam / ' traiG pAlane'(bhvA. zAstropAsanayA jJAyata IryA / Ira gatau yAcane ce' / A.a.), lyuT / 2 paryApaNaM paryAptiH / paripUrvaH (a.A.se.), 'Rhlornnyt'3|1|124|| / tasyAH panthA / 'AplR vyAptau'(svA.pa.a.), trANArthaH, 'striyAM tin' upAya: / 'Rkpuurbdhuu-'5|474 // ityAdinA a: / IryA 3 / 3 / 94 // / 3 hastasya dhAraNaM rodho hastadhAraNam / pathaH sAdhvAcAraH / yaduktam- "IryApatho dhyAnamaunA rakSaNIyasya pRSThe hastasthApanaM vA / hastavAraNamityapi / dikaM bhikSuvratam''["]| tatra sthitiH IryApathasthitiH / " 'hastena vadhakasya vAraNam'[ ] iti subhUtiH / prajiIryA'pi, yanmuni:-"caryAM tvIryAM vidurbudhAH ''[ ] iti / hIrSAto hastasya vAraNaM rodhaH hastayoruttolanavadhAt trANaM dve sAdhugatinAmnI // hastavAraNam''[padacandrikA, bhA-3, saGkIrNavargaH, zUo-117] vyatyAsastu viparyAso vaiparItyaM viparyayaH / 1501 / iti mizrAH / trINi mAraNodyatanarahastagrahaNasya // 1502 // 30 vyatyaye praNatiH praNipAto'nunaye 1. 'padArthAt padAntarma-' iti4.5|| 2. 'vIkha-' iti3.4|| 3 'vIkha-' iti1.3.4|| 4 ukhetyAdidaNDAtmako'yaM dhAtuH // 5 'Ira gatau' iti svAmI, 'Ira gatau kampane ca' iti maitreyasAyaNau / 6 'yuk' iti3|| 7 tulniiyo'mrkossH27||35|| 8 '-TATyAnAmupasaMkhyAnam' iti vArtikasvarUpaM dRzyate // 9. dra. padacandrikA, bhA-2, brahmavargaH, bho-432, pR.520 // , raamaashrmii27||35||, pR.338|| 10. dra. svopjnyttiikaa6|1501||, pR.335|| 11. dra. ama.kSIra.21735 // , pR.170 // , svopjnyttiikaa6|1501||, pR.335|| 12. ' No' iti3, '-Nau' iti4|| 13. maitreyamate'yaM pAThaH, 'prIj tarpaNe kAntau ca' iti svAmisAyaNau // 14 'tal-' iti3.4|| 15. 'tre-' iti1.2.5|| 16. dra. padacandrikA, bhA-3, saMkIrNavargaH, zro-117, pR.122|| 17 '-nena' iti padacandrikAyAm // 60 Jain Education Intemational . Page #730 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyutpattiratnAkarakalitA 1500-1506 ] 1 praNamanaM praNatiH / prapUrvaH 'Namu ( Nama) prahvatve zabde caM' (bhvA.pa.a.), 'striyAM ktin '3 13 194 // , 'anudAttopadeza - '6 4 137 // iti mlopaH / 2 praNipatanaM praNipAtaH / 'patlR patane '(bhvA.pa.se.), bhAve ghaJ / 3 anunayanam anunayaH / NIJ prApaNe' (bhvA.u. a.), 'erac '3 / 3 / 56 // ityac, tatra / trINi 'manAvaNauM" iti khyAtasya // atha zayane kramAt / vizAya upazAzca 1-2 kramAt paryAyeNa prAharikAdInAM zayane viza10 yanaM vizAyaH / upazayanam upazAyaH / vyupapUrvAt 'zIG svapne' (a.A.se.), 'znAdvayupayoH (vyupayoH) zete:- '3 / 3 / 39 // iti ghaJ / dve yAmikAdInAmanukrameNa zayanasya // paryAyo'nukramaH kramaH // 1503 // paripATyAnupUrvyAvRt 1 paryayaNaM paryAyaH / paripUrvAd 'iN gatau ' (a. pa.a.) asmAt 'parAvanupAtyaya iNaH '3 / 3 / 38 // iti ghaJ / 2 anukramaNam anukramaH / kramu pAdavikSepe' (bhvA.pa.se.), bhAve ghaJ, 'nodAttopadeza- 7 / 3 / 34 // iti na vRddhiH / anugataH kramo'nukramaH / prAdisamAso vA / 3 evaM 20 kramaNaM kramaH // 1503 // 4 paripATanaM paripATiH, strIliGga: / 'paTa gatau ' (bhvA.pa.se.), NijantaH, 'aca i: ' ( uNA - 578 ) iti i: / 'kRdikArAt- ' ( gaNasU - 4 11 // 45 // ) iti GISi paripATI / " kRtA laGkAbharturvadanaparipATISu ghaTanA "[ ] iti pUrvakaviprayogaH / tRtIyasvarAnto'pyayam / 5 pUrvaM pUrvamanu anupUrvam / vIpsAyAmavyayIbhAvaH / anupUrvasya bhAvaH karma vA AnupUrvyam / dRDhAditvAt SyaJ, 'SidgaurAdibhyazca 4 / 1 / 41 // iti GIS, 'halastaddhitasya' 6 / 4 / 150 // iti yalopaH AnupUrvI, strIklIbaliGgaH / klIbe AnupUrvyam / 6 Avartanam AvRt / Avartate 30 vyApAro'syAmiti vA / 'vRtu vartane ' (bhvA.A.se.), sampadAditvAt kvip / AvRtau AvRtaH ityAdi / strIliGgo'yam / SaDanukramasya // For Private upAtyayaH paryayazca 1 atItya patanaM gatiH atipAtaH / atipUrvAt 'patlR patane ' ( bhvA.pa.se.) asmAd bhAve ghaJ / 2 atikramaNam atikramaH / 3 upapannasyA'tyayo'tikramaNam upAtyayaH / upAtipUrvaH 'iN gatau ' ( a.pa.a.), 'erac - 3 / 3 / 56 // ityac / 4 parityajyA'yanaM paryaryaH / 'iN gatau' ( a.pa.a.), 'parAvanupAtyayaH - '3 3 138 // iti ghaJabhAve 40 'erac '3 / 3 / 56 // / catvAri atikramaNasya / 'ullaMghanam ' iti bhASA // 1 - 2 kAmyate kAmam, prakAmyate prakAmam / ubhayatra ghaJ / 3 paryApyate sma paryAptam / 'AplR 50 vyAptau ' (svA.pa.a.), ktaH | 4 nikAmyate nikAmam, ghaJantam / ete catvAro'pyakArAntA anavyayAH / yathA (yat) zAzvataH "kAme nikAme kAmAkhyA "[zAzvatakozaH, zro- 103] iti / avyayAstu makArAntA avyayeSu jJAtavyAH 1 5 iSyata iSTam / 'iSa gatau ' ( di.pa.se.), niSThA / 6 Ipsitamanatikramya yathepsitam / prAyaH kriyAvizeSaNAnyetAni / [ paryAptamapi ], yathA- "paryAptamAptAH pravizaM tu madhyaH "["]iti / evamanye'pi / SaD yathepsitasya / " jiuM icchA' iti bhASA // atrtyarthe goDhamudgADhaM bADhaM tIvraM bhRzaM dRDham atimAtrAtimaryAdanitAntotkarSanirbharAH / bharaikAntAtivelAtizayAH 1. 'pari-' iti1.4.5 // 2. 'Nama prahRtve' ityeva svAmI // 3. 'nlo-' iti 4.5 // 4 'zala hula patlR gatau' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 5 'NuM' itiz, 'Nau' iti3.4 // 6. 'bhASAyAH' iti3 // dra. padacandrikA, bhA-2, brahmavargaH, zro-433, pR. 521 // 8 3 pratau nAsti // 9 'zala hula patlR gatau' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 10. ' -ryAyaH' iti3. 4.5 // 13. 'ntaH' iti4 // 14 dra. anekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA-2, 3 / 267 // 11. 'nu' iti3.4.5 // 12. 'DUM' iti1, 'Dau' iti3 // pR. 118 // 15. 'je-' iti3 // samau sambAdhasaGkaTau // 1504 // 2 1 sambAdhyate sambAdhaH / karaNe ghaJ / saGkaTam / 'samprodazca - 5 / 2 / 92 // iti kaTac / "saGkaTaM nA tu sambAdhaH ''[ amarakoSaH 3 / 1 185 // ] ityamaraH / dve sambAdhasya / 'sAMkaDuM", iti bhASA // 1504 // kAmaM prakAmaM paryAptaM nikAmeSTe yathepsite / 689 atipAtastvatikramaH / 14 Personal Use Only 16 // 1505 // 60 Page #731 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 690 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 44 1 artho nivRttirviSayo vA, tamatikrAntam atyartham / 'atyAdayo'tikrAntAdyarthe - ' ( vA 2 / 2 / 18 // iti samAsaH, tatra / 2 gAhate sma gADham / 'gAhU viloDane ' (bhvA.A.a.), (dhatvaDhatvAdi / 3 udgAhate sma udgADham / udpUrvaH 'gAhU viloDane' (bhvA.A.se.), ktaH) / 'ho ddh:'8|2|31||, 'iSastathoH - '8 2 140 // iti dhatvam, STutvam, 'Dho Dhe lopaH '8 / 3 / 13 // / 4 bAhate bADham / 'veha jeha bAhR prayatne' (bhvA.A.se.), 'kSubdhasvAnta- '7 / 2 / 18 // iti sAdhuH / bhRzArthe'yam, anyatra vAhitaH / 5 10 tIvati tIvram / 'tIva sthaulye ' ( bhvA.pa.se.), bAhulakAt 'sphAyitaJci- ' (uNA - 170 ) iti rak 'RjrendrAgra(uNA - 186) ityatra bahulavacanAt 'tija nizAne ' (bhvA. A.se.) ato'pi ran, dIrghatvaM ca jakArasya ca vatvam " [] ityuNAdau / 6 'bhRzu bhraMzu adhaHpatane' (di.pa.se.), dhAtU - nAmanekArthatvAd 'igupadha- '3 / 1 / 135 // iti kaH bhRzam, tAlavyazam / bibhartIti vA / bhRJo bAhulakAt kit zaH / 7 darhati dRDham / 'dRDhaH sthUlabalayoH 7 / 2 / 20 // iti sAdhuH // 1505 / / 8-9 atikrAntaM mAtrAM maryAdAM ca atimAtram, atimaryAdam / 10 nitAmyati sma nitAntam / 20 'tamu kAGkSAyAm' (di.pa.se.), ktaH, 'anunAsikasya kvijhalo :- '6 // 4 // 15 // iti dIrghaH / 11 utkRSyate'nena utkarSaH / 'kRSa vilekhane' (bhvA.pa.a., tu.u. a.), karaNe ghaJ / 12 niHzeSeNa bharo'tra nirbharaH / 13 bhriyate'nena bharaH / 'bhR bhartsane'(kryA.pa.se.), 'Rdorap '3 / 3 57 // iti karaNe'p / 14 eko'nto nizcayo'treti ekAntam / 15 atikrAnto velAM maryAdAm ativelam / atyAdayaH krAntAdyarthe dvitIyayA' (vA - 2 / 2 / 18 // ) iti samAsaH, 'gostriyorupasarjanasya'1 / 2 / 48 // iti hrasvaH / 16 atizete jayatyanena atizayaH / atipUrvaH 'zIG svapne' (a. 10 A.se.), 'erac '3 / 3 / 56 // ityc| ete SoDazA'pi kriyAvizeSaNatvAdadravye vartamAnAH klIbaliGgAH / yathA" nitAntaM paThati / yat teSAM madhye dravyavAci, tat triSu vAcyaliGgamityarthaH / yathA - " dRDhaH kambalaH, dRDhA paTI, dRDhaM vastram ''[] iti / SoDazAtyantasya // 7 " [ sAmAnyakANDaH-6 jRmbhA tu jRmbhaNam // 1506 // // 1506 // 1 jRmbhate jRmbhA, triliGga: / 2 jRmbhyate jRmbhaNam / 'jRbhI gAtravinAme' (bhvA.A.se.), lyuT / dve jRmbhAyAH / 'bagAI' iti bhASA AliGganaM pariSvaGgaH saMSa upagUhanam / aGkapAlI parIrambhaH kroDIkRtiH 1 AliGgyate AliGganam / 'ligi vicitrIkaraNe' (cu.u.se.), lyuT / 2 pariSvaJjanaM pariSvaGgaH / 'SvaJja pariSvaGge' (bhvA.A.a.), ghaJ, 'upasargAt sunotisuvati - 18 |3 |65 // ityAdinA Satvam, 'cajo: ku ghiNNyato : 7 / 3 / 52 // iti kutvam / 3 saMzleSaNaM saMSaH / Sa AliGgane' (di.pa.a.), ghaJ / 4 upagUhyate upagUhanam / 'guhU saMvaraNe' (bhvA.u.se.), lyuT, ' -upadhAyA goha : '6 / 4 / * 89 // iti dIrghaH / 5 aGke pAlyate aGkapAliH / curAdiH, NijantaH, 'aca i:'(uNA - 578) iti i:, 'kRdikArAt- ' ( gaNasU - 4 11 / 45 // ) iti GISi aGkapAlI / tRtIyasvarA - 50 nto'pyayam / 6 parirambhaNaM parirambhaH / 'rabha rAbhasye' (bhvA.A.a.), ghaJ, 'rabherazabliToH 7 / 1 / 63 // iti num / ' upasargasya ghaJyamanuSye bahulam '6 / 3 / 122 // iti dIrghatve parIrambho'pi / 7 kroDIkaraNaM kroDIkRtiH / 'striyAM ktin' 3 / 3 / 94 // / sapta AliGganasya // athotsave // 1507 // 1. 'atyAdaya krAntAdyarthe dvitIyayA' iti vArtikasvarUpaM dRzyate // 2. koSThAntargatapAThaH 3.4pratyornAsti // 'laulye' iti4.5, 'pIva mIva nIva tIva sthaulye' iti svAmI, 'pIva mIva tIva NIva sthaulye' iti maitreyasAyaNau // 4 - nti' iti // 5. ' -GgAH' iti5 // 6. 'bA-' iti2 // 7 'citrIkaraNe' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 8. 'pari-' iti3.5 // 9 'theM' iti3 // 10 vyuttpattyAM 'sUte' iti vyuttpattitvAt 'SUG prANigarbhavimocane ' (a.A.se.) iti yuktaH pratibhAti // 40 mahakSaNoddhavorddharSAH 1 udatyarthaM sUte sukhamiti utsavaH / utpUrvaH 'Su prasaveM ( ), pacAdyac, tatra // 1507 // 2 mahyate pUjyate'neneti mahaH / 'maha pUjAyAm ' (bhvA.pa.se., cu.u.se.), 60 puMsi saMjJAyAm ' 3 / 3 / 118 // iti ghaH, adanto'yam / " mahamasAviti bandhutayoditaiH "[ zizupAlavadham, sargaH -6, lo- 19] iti mAghAt sakArAntA'pi / 'mahastUtsavatejasoH ''[ amrkossH3|3 / 231 // ] ityanekArthazca / 3 kSa duHkhamiti kSaNaH / kSaNu hiMsAyAm ' ( ta. u.se.), tanAdiH, For Private Personal Use Only Page #732 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 2 bhAsada 1506-1510] vyutpattiratnAkarakalitA pacAdyac / 4 udhunAti duHkhaM uddhavaH / 'dhUJ kampane' samaye kSaNaH / 30 (tryA.u.se.), ac / 5 uduccairharSayati uddharSaH / 'harSa velAvArAvavasaraH prastAvaH prkrmo'ntrm|1509| tuSTau '( ), NijantAdac / paJca utsavasya // 1 sameti samayaH / sampUrvaH 'iN gatau'(a. mela pa.a.), ac, tatra / 2 kSaNute mAsAdikaM kSaNaH / 1 melanaM melaH / 'mela zUSaNe'(tu.pa.se.), 'kSaNu hiMsAyAm'(ta.u.se.), tanAdiH, pacAdyac / 3 tudAdiH, bhAve ghaJ, svArthe kani melakaH, ttr| 2 saJjanaM velayati kAlamupadizati velA / 'velu gatau'( ), snggH| 'SaJja saGge'(bhvA.pa.a.), bhAve ghaJ, 'cajo:-' curAdiH, karmaNi ghaJ, aj vA / 'velu kela cela 7 / 352 / / iti kutvam / 3 saGgamanaM saGgamaH, puNklii.| calane '(bhvA.pa.se.), 'guroshc-'3|3|103 // ityakAraH / 'gamlu gatau'(bhvA.pa.a.), bhAve ghaJi, 'nodAttopadeza-' yadvA 'kala vila kSepe'(cu.u.se.), curAdiH, tato'c / 10 7 / 3 / 34 // iti na vRddhi: / trINi melasya // 4 viyate vAraH, puMklIbaliGgaH / 'vRJ varaNe'(svA. anugraho'bhyupapattiH u.se.), bAhulakAt karmaNi ghaJ / yadvA 'vala valla 40 saMvaraNe ca'(bhvA.A.se.), 'hlc'3|3|121 // iti karaNe 1 anugrahaNam anugrahaH / 2 abhyupapadanam ghb| 'vAramala- iti pakSe rH| [5 avasarati avasaraH] | abhyuppttiH| 'pada gatau'(di.A.a., cu.A.se.), 'striyAM 6 prasaGgena stUyate prastAvaH / prapUrvaH, 'prAt studrusto:' ktin'3|3|94|| / dve anugrahasya / 'prasAda' iti bhaassaa|| (haimsuu-5|3|67||)iti ghaJ / 7 prakramyate prakramaH / 8 samau nirodhanigrahau // 1508 // aniti antaram, puMklIbaliGgaH / aSTau samayasya / 1509 / 1 nirodhanaM nirodhH| 'rudhir AvaraNe'(ru.u.a.), abhyAdAnamupodghAtaH ArambhaH propataH kramaH / ghaJ / "antazcarANAM marutAM nirodhAt''[kumArasambhavam, 1 abhimukhenA''dAnam abhyAdAnam / upodsargaH-3, tho-48 ]iti kumArasambhavaH / 2 nigrahaNaM hananam upodghAtaH / bhAve ghaJ / yathoktam- "cintAM" nigrahaH / 'grahavRdR-'3358 // ityap / dve nigrahasya' / 20 rUMdhavauM' iti bhASA // 1508 // prakRtasiddhyarthAmupodghAtaM pracakSate"["] iti / udghAto'pi / "udghAto praNavo yAsAm"[kumArasambhavam, sargaH-2, 50 vighne'ntarAyapratyUhavyavAyAH yo-12] iti raghuH (kumArasambhavaH) / 3 ArambhaNam 1 vihanyate sAdhyamaneneti vijaH / vipUrvaH 'hana aarmbhH| 'rabha rAbhasye'(bhvA.A.a.), bhvaadiraatmnepdii| hiMsAgatyoH '(bhvA.pa.a.), ghabarthe kaH, 'gmhnjn-'64| "rAbhasya kAryopakrama:''[mA.dhAtuvRttiH, bhvAdiH, dhaatusN98|| ityAdinA'kAralopaH, 'ho hnte:-'7|354|| iti 293] iti dhAtuvRttiH / ghaJ, 'rbhershblitto:'7|1|63 // kutvam, ttr| 2 kAryasiddhimantaraM vyavadhAnamAyayati anta- iti num / 4.5 propataH kramaH, propAbhyAmupasargAbhyAM para: raaym| iNo NyantAt 'krmnnynn'3|2|1|| / 3 pratIpa- kramazabdo yojyaH / prakramaNaM prakramaH / upakramaNam upamUhanaM pratyUhaH / 'Uha vitrke'(bhvaa.aa.se.)| 4 vyavadhAya krmH| ubhayatra 'kramu pAdavikSepe'(bhvA.pa.se.), bhAve gha, ayanaM vyavAyaH / vyavapUrvaH 'iN gatau'(a.pa.a.), ghaJ 'nodaattopdesh-7|3|34|| iti vRddhyabhAvaH / paJca AdibhAve / catvAri vighnasya // karmaNaH / 'kArya prAraMbha' iti bhASA // 4-5 1. kSIrataraGgiNyAdau na dRzyate // 2 --di' iti3|| 3 'nirodhasya' iti3|| 4 'ruM-' iti3|| 5 '-u' iti1, '-vau' iti3|| 6. . '-dhA' iti3|| 7 'vela kAlopadeze' iti curAdau kSIrataraGgiNyAdayaH // 8 've-' iti1.2.5 // , 'vella cela kela khela kSvela calane' iti svAmI, 'vela cela kela khela zvela vella ('cella' ityadhiko maitreyamate) calane' iti maitreyasAyaNau // 9 'ac' ityeva 1pratau // 10. 'ca' iti 1pratau nAsti // , 'vala saMvaraNe' iti svAmI, 'vala valla saMvaraNe ('saJcaraNe ca' ityadhika: sAyaNamate)' iti maitreyasAyaNau // 11. 'pre drustusruvH'3|3|27 // iti pANinIyasammatasUtram // 12. 1.2.5pratiSu nAsti // 13 '-khye-' iti3|| 14 'citA' iti1 // 15, dra. am.kssiir.3|2|26||, pR.266 // , padacandrikA, bhA-3, saMkIrNavargaH, zo-138, pR.145|| 16 mA.dhAtuvRttau- "rAbhasyamupakramaH" iti dRzyate, pR.272 // 17 '-payojyate' iti3|| 18 '-bi' iti1 // Page #733 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 692 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [sAmAnyakANDaH-6 pratyutkramaH prayogaH syAt viyogaH / 4 virahaNaM virahaH / 'raha tyAge'(cu.u.se.), 1 pratyutkramaNaM pratyutkramaH / 2 karmArambhe prathamaM curAdiH, adantaH, tato ghaJ / catvAri virahasya // 1511 // prayuktiH prayogaH / "prayorgaH kArmaNe puMsi prayuktau ca AbhA rADhA vibhaSA zrIrabhikhyAkAntivibhramAH / nidarzane''[vizvalocanakozaH, gAntavargaH, zUo-49] iti zrIdharaH / prayuktirvyApAraH, tatra yathA- "mugdhatvAdavidita bhAyAm kaitavaprayogA gacchantyaH sapadi parAjayaM taruNyaH''[]iti / 1 AbhAnam AbhA, striyAm / ApUrvaH 'bhA dve karmArambhe prathamavyApArasya // dIptau'(bhvA.pa.a.), 'aatshcopsrge'3|3|106|| ityaG / ArohaNaM tvabhikramaH // 1510 // 2 rAjatyanayA rADhA / 'rAjR dIptau'(bhvA.u.se.), bhidA ditvAdaGi nipAtyate / 3 [vibhUSyate'nayA [vibhUSA / 1 Aruhyate ArohaNam / AparvaH 'ruha prarohe' 'bhUSa alaGkAre'(bhvA.pa.se., cu.u.se.), 'gurozca hl:'3|3| 40 10 (bhvA.pa.a.), lyuT / "ArohaNaM syAt sopAne samArohe 103 // ityaG, yap / 4 zrIyate AzrIyate sarvairiti prarohaNe''[vizvaprakAzakozaH, NAntavargaH, zUo-84]iti mahe zrIH, strIliGgaH / 'zrib sevAyAm'(bhvA.u.se.), sampadAzvaraH / samArohe yathA- "ArohaNArthaM navayauvanena kAma ditvAt 'kvip vciprcchyaaytstuktt-'(vaa-3|2|178 // ) sya sopAnamiva prayuktam"[kumArasambhavam , sargaH-1, zo ityAdinA kvip dIrghazca / 5 abhikhyAyate'nayA abhikhyA / 39]iti kumArasambhavaH / 2 abhimukhaM kramaNam abhi 'khyA prakathane '(a.pa.a.), 'Atazcopasarge '3 / 3 / 106 // kramaH / dve 'caDhavauM' iti khyAtasya // 1510 // ityaG / 6 kAmyate'nayA kAntiH / 'kamu kAntau'(bhvA. Akrame'dhikramakrAntI A.se.), 'striyAM ktin'3|3|94 // , 'anunAsikasya-' 1 AkramaNam AkramaH, tatra / 2 adhikramaNam 64 / 15 / / iti dIrghaH / 7 vibhramatyanena vibhramaH / 'bhramu adhikramaH / 3 kramaNaM krAntiH / 'kramu pAdavikSepe' anavasthAne '(di.pa.se.), karaNe ghaJ, 'nodAttopadeza-' (bhvA.pa.se.), 'striyAM ktin'33 194 // , 'anunAsikasya 7 / 3 / 34 // iti na vRddhiH / 8 lakSyate jJAyate'nayA 50 20 kvijhlo:-'6|4|15 // iti diirghH| adhikramazca krAntizca lakSmIH / 'lakSa darzanAGkanayoH'(cu.u.se.), 'lakSermuTa ca' adhikramakrAntI / trINi Akramasya / grahaNamiti bhASA // (uNA-440)itIkArapratyayo muDAgamazca / 9 chyati vairUpyaM chAyA / 'cho chedane'(di.pa.a.), 'mAcchAsasisUbhyo yaH' vyutkramastUtkramo'kramaH / (dshpaadhunnaa-8|12||, uNA-549)iti yaH / 10 zobha1 vyutkramaNaM vyutkrmH| 2 utkramaNam utkramaH / nte'nayA zobhA / 'zubha zubha zobhArthoM '(tu.pa.se.)iti 3 na kramaH akramaH / trINi akramasya / 'AghA pAchA' nirdezAd "gurozca hl:'3|3|103 // ityapratyayaH / "kiM iti bhASA // 'zobha' uta 'zobhA' iti sandehAt zobheti durjJAnamiti vipralambho viprayogo viyogo virahaH samAH / 'gurozca hlH'3|3|103|| iti cakArAdapratyayaH''[pada candrikA, bhA-1, digvargaH, tho-85] iti mizrAH / zobheti // 1511 // bhidAdirAkRtigaNatvAdaGi, 'zubha zumbha zobhArthoM '(tu.pa.se.) 60 1 vipralambho viprlmbhH| 'DulabhaS prAptau'(bhvA. iti jJApakAd guNaniSedhAbhAvaH / yadyapyatra zobhanaM zobheti A.a.), ghaJi, 'lbheshc'7|1|64 // iti num / 2 ghaji niSpAdayitaM zakyate, tathA'pyAcAryopadezaprasiH , 30 viprayojanaM viprayogaH / 'yujir yoge'(ru.u.a.), ghaJi, tadAha vAmanaH- "zobheti nipAtanAt"[] iti mAdhavaH, 'cajoH- '7 / 3 / 52 // iti kutvam / 3 evaM viyojanaM tatra / daza sAmAnyena zobhAyAH // 1. '-gaM' iti3 // 2. 4pratau nAsti // 3. dra. anekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA-2, 3 / 117 // , pR.52 // 4 'ruha bIjajanmani' iti svAmI, 'ruha janmani prAdurbhAve' iti maitreyaH, 'ruha bIjajanmani prAdurbhAve ca' iti sAyaNaH // 5. '-vau' iti3.4|| 6. 'bhASA' iti5 // 7 '-myasya' iti1, '-maNasya' iti3 // 8 3pratau nAsti // 9, 1.2.4.5pratiSu nAsti // 10. 1pratau nAsti // 11. paJcapAdyAM nAsti // 12. '-te' iti3|| 13. 'zubhaM zubha' iti1|| 14. 'ikaG (ityaG)' iti // 15. '-ze' iti3|| 16. '-ddhiH' iti2|| 17. 'sAmAnyena daza' iti3|| Jain Education Intemational Page #734 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 kArastviDa Dalina 1510-1514 ] vyutpattiratnAkarakalitA 693 saSamA sAtizAyinI // 1512 // pratIti hetuH| 'hi gatau vRddhau ca'(svA.pa.a.), 'kami1 sA zobhA'tizAyinI atizayavatI suSamA manijanigAbhAyAvAhibhyazca'(uNA-72)iti tuH, puMsyayam / ucyata itynvyH| 'suvinirduW-'8388 // iti Satvam / 4 vizeSeNa jAyate utpadyate kAryamaneneti bIjam / ekaM paramazobhAyAH // 1512 // vipUrvaH 'janI prAdurbhAve'(di.A.se.), 'upasarge ca saMjJAsaMstavaH syAt paricayaH yaam'3|2|99 / / iti DaH, 'anyessaampi-'6|3|137 // iti dIrghaH / "vI gatyAdau'(a.pa.a)ityasmAddhAtorjakpratyayaH" 1 saMstavanaM saMstavaH / 'STuJ stutau'(a.u.a.), []iti bhASyam / 5 yauti yoniH, striyAM puMsi ca / 'Rdorp'3|3 57 // / 2 paritaH samantAccayanaM pricyH| 'yu mizraNe'(a.pa.se.), 'vahizriJyuzruglai(zrizruyuglA)hAtva'ciJ cayane '(svA.u.a.), 'erc'3|3|56|| / dve ribhyo ni:'(uNA-491) iti niH pratyayaH / 6 nibadhnAti 40 paricayasya // nibandhanam / 'bandha bandhane'(vyA.pa.a.), nandyAditvAllyuH // 1513 // 7 nidIyate janyate'neneti nidAnam / dAtra: 1 AkRtiH aakaarH| bhAve ghab / 2 iGganam karaNe lyuTa, 'bahalamanyatrA'pi'(uNA-236)iti yuja vaa| inggH| 'igi go'(bhvA.pa.se.), bhAve ghaJi, idittvAnnum / saptA'pyete dhrmvRttitve'pyjhllinggaaH| sapta kAraNasya // yathA- "iGgo na jJAyate muneH''[ ]iti / 3 iGgyate sma iGgitam / 'igi gatau'(bhvA.pa.se.), niSThA / 'iGgitA atha kAryaM syAdarthaH kRtyaM prayojanam / kArAbhyAM bhAvajJAnam'[] ityAdau gobalIvardanyAyena / "iGgitaM 1 kriyate tat kAryam / 'DukuJ karaNe'(ta. ceSTitam, AkatigrahaNam 1, AkAro makharAgAdiH" iti u.a.), 'Rhlonnyt'3|1|124|| / 2 arthyate arthaH / 2 kauTilyo vyAkarot / "tasya saMvatamantrasya gaDhAkAre- 'artha yAcJAyAm'(cu.A.se.), ghaJ / 3 kriyate Ggitasya ca"[ ] ityatrAkArazabdo vaivAdiparyAyaH, iGgita- kRtyam / 'vibhASA kRvRssoH'3|1|120|| iti kyapi, zabdazceSTAparyAyo gamanaparyAyazca / "AkArAviGgitAkatI" hrasvasya piti..'6|1|71 // iti tuka / 4 prayojayati 50 20 [amrkossH3|3|162 // ] itymrH| "AkRtirvaivAdiH" / bhAratAta pravartayati prayojanam / 'yujir yoge'(ru.u.a.), NijantaH, []iti taTTIkA / "iGgitaM gaticeSTayo:"vizvaprakAza- nandyAditvAllyuH / catvAri kAryasya // kozaH, tAntavargaH, lo-92]iti mahezvaraH / AcAryAstvA- niSThAnirvahaNe tulye kAreGgitayorAzayajJApakatvAdaikyamAhuH / tathA cA'maro'pi 1 niSThanaM niSThA / 'aatshcopsrge'3|3|106 // "AkArastviGga inggitm"[amrkossH3|2|15||] iti / ityaG / niyataM sthAnaM niSTheti vA / "niSThA niSpattitrINi bhAvasUcakaceSTitasya / 'aGgaceSTA' iti bhASA // nAzAntotkarSanirvahaNeSu ca"[vizvaprakAzakozaH, ThAnta 11513 / vargaH, zrI-9]iti mahezvaraH / 2 nitarAmuhyate 'nirvaha Nam / 'vaha prApaNe'(bhvA.u.a.), lyuT / "nirvahaNaM tu niSThA strI saMhArazca samApanaH"[ ]iti zabdArNavaH / 1 niminoti nimittm| 'DumiJ prakSepaNe' nirvAho'pi / dve nirvAhasya // (svA.u.a.), pRSodarAditvAt sAdhuH, tatra / 2 karoti 30 kAryamiti kAraNam / 'kaarnnm'(haimsuu-5|3|127||) pravaho gamanaM bahiH // 1514 // ityauNAdikasUtreNa sAdhuH / 3 hinoti vyApnoti kArya 1 pravahanaM pravahaH / pravaherbAhulakAdap / pravaha nidAnam gyam // 7 1. tulniiyo'mrkossH3|2|15|| 2. dra. anekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA-1, 2 / 30 // , pR.27 // 3 dra. am.kssiir.3|2|15 // , pR.263 // svopajJaTIkA 61513 // , pR.337|| 4 '-deH' iti3|| 5 '-bdau' iti1.5|| 6 auNAdikasUtraM mRgyam // 7 'prApnoti' iti3.4|| 8. '-vA-' ityuNAdigaNe nAsti // 9 -dilyuH' iti1|| 10. ito'gre 3pratau 'DudAJ dAne' iti dRzyate // 11. '-rthate' iti3|| 12. '-utkarSa-' ityasya sthAne mudrite '-yAcyA-' iti dRzyate // 13 'nirvA-' iti5|| 14 dra. padacandrikA, bhA-1, nATyavargaH, zUo191, pR.228 // , raamaashrmii1715||, pR.99|| 15. 'pravA-' iti1|| to 'DudAJ dAne zata dRzyate // maa17|15||, pa. Jain Education Intemational Page #735 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 694 ntyaneneti vA / ' gocarasaJcara- '3 / 3 / 119 // iti sAdhuH / "pravahastu bahiryAtrA (tra) matavizva (mAtarizva) prabhedayoH ' [medinIkozaH, hAntavarga:, zro- 20] iti mediniH / "pravaho vAyu syAd vAyumAtre bahirgatau "[ anekArthasaGgrahaH 3 / 762 ||]itynekaarthH / pravAso'pi / ekaM gRhanagarAderbahirgamanasya // 1514 // abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1 tiro'Jcati tiryak / 'aJca gatipUjanayoH ' (bhvA.pa.se.), 'tira: pUrvaH, 'RtvigdadhRk- '3 12 159 // ityAdinA kvin, 'tirasastiryalope ' 6 / 3 / 94 // iti tiryAdezaH, tirazcI, tiryaJca ityAdi klIbe / 2 sacate samavaiti sAciH / Saca samavAye ' (bhvA.pa.se.), bAhulakAt 30 'kamyami- ' ( ) iti NidiH / sAcItyavyayamapi / dve 'tirachA' iti khyAtasya // jAtiH sAmAnyam 1 jAyate'syAM jAti: / 'janI prAdurbhAve ' (di.A.se.), 'striyAM ktin'3|3|94 // , ' anunAsikasya - ' bandhye moghA phalamudhAH 10 6 / 4 / 15 // iti dIrghaH / gaurayaM gaurayamityAdisadRzAbhilApajJAnaheturjAtirityarthaH / yaduktam- " AkRtigrahaNAjAtirliGgAnAM ca na sarvabhAk "[ kAzikA4 // 1 // 63 // ] iti / jAtamityakArAnto'pi klIbe / " jAtyaM jAtyoghajanmasu" [vizvaprakAzakozaH, tAntavarga:, zro- 14] iti mahezvaraH / "jAtiH sAmAnyam''[ ] iti taTTIkA / 2 samAnasya bhAvaH sAmAnyam / bhAve SyaJM / dve jAteH // vyaktiMstu vizeSaH pRthagatmikA / 1 vyajyate'nayA vyaktiH | 'aJjU vyaktyAdau' (ru.pa.ve.), 'striyAM ktin '3 / 3 / 94 // , 'aniditAM hala 20 upadhAyAH - '6 / 4 / 24 // iti lopaH / 2 viziSyate'nena vizeSaH / 'ziSlR vizeSaNe' (ru.pa.a.) karaNe ghaJ / 3 pRthag bhinna AtmA yasyAH sA pRthagAtmikA, bhinnasvarUpetyarthaH / trINi vyakteH / 'vizeSa' iti bhASA // tiryak sAciH saMharSastu spardhA 1 saMharSaNaM saMharSaH / 'hRSu alIke' (bhvA.pa.se.), [ sAmAnyakANDaH-6 bhAve ghaJ / saGgharSo'pi / 2 spardhanaM spardhA / 'spardha saGgharSe' (bhvA.A.se.), bhidAditvAdaG / dve spardhAyAH / 'parAbhibhavecchA' iti bhASA // drauhastvaparkriyA // 1515 // 1 drohaNaM drohaH / 'druha jighAMsAyAm ' (di.pa.se.), ghaJ / 2 apakaraNam apakriyA / 'kRJaH za c'3|3| 100 // iti zaH / dve drohasya // 1515 // 1 badhnAti bandhyam / 'bandha bandhane' (kryA.pa.a.), 'aghnyAdayazca'(uNA-551 ) iti sAdhuH, tatra / 2 muhyate'treti mogham / 'muha vaicitye ' ( di.pa.ve.), ghaJ, nyaGkvAditvAt kutvam / 3 na phalati aphalam / 'phala niSpattau ' (bhvA.pa.se.) ac / 4 muhyatyanayA mudhA / 'muha vaicitye' (di.pa.ve.), bhidAdyaG / mudhetyavyayamapi / catvAri niSphalasya // antargaDu nirarthakam / 1 antargaDati antargaDu / 'gaDa secane ' ( bhvA. 50 pa.se.), 'bhRmRzI-'(uNA-7) ityAdinA u: / 2 nirgatamarthAt prayojanAd nirartham, svArthe kani nirarthakam / dve niSprayojanasya // saMsthAnaM sannivezaH syAt 1. ' - daH' iti4.5 // 2 ' n' iti5 // 3 ' jate' iti3.5 // 4 'na-' iti3 // 5 'tirapU' itira, 'tirpU' iti3 // 6 'p' iti1 // 7 ' - cIH' iti // 8. 3. 4.5 pratiSu nAsti // 9 ito'gre 3pratau 'dve' iti dRzyate // 10. ' rthakam' iti5 // 11. 'saM-' iti4 // 12. dra. anekArthakairavAkarakaumudITIkA, bhA-2, zro- 423, pR. 186 // 13. 'tiH' iti5 // 40 1 saMsthIyate'treti saMsthAnam / adhikaraNe lyuT / 2 sannivezanaM sannivezaH / 'viza pravezane ' ( tu.pa.a.), bhAve ghaJ / " atha catuSpathe sanniveze ca saMsthAnam "[ amarakoSa: 3 | 3 | 124 // ] ityamaraH / " sannivezo racanA' [ ama. kSIra. 3 | 3 | 124 // ] iti kSIrasvAmI / yathA"mAlAkAra iva jAM se vidadhe saMsthAnamuccairdviSAm "[ ]iti / " iha 60 dviSAM saMsthAnaM mRtim, dvitIyapakSe srajAM saMsthAnaM racanAm " [ ] iti / dve saMsthAnasya / 'bhalI racanA' iti bhASA // arthasyA'pagame vyayaH // 1516 // 1 arthasya dravyasyA'pagame samutsarge vyayanaM For Private Personal Use Only Page #736 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1515- 1518 ] vyayaH / 'vyaya vittasamutsarge ' (cu.u.se.), adantaH / ekaM vyayasya // 1516 // saMmUrcchanaM tvabhivyAptiH vyutpattiratnAkarakalitA 1 saMmUrchayate saMmUrcchanam / 'mUrcchA mohasamucchrAyayo:'(bhvA.pa.se.), lyuT / 2 abhivyApanam abhivyAptiH / ' AplR vyAptau ' (svA.pa.a.), 'striyAM ktin '3 | 3 | 94 // / dve sarvato vRttai: / 'saghalaI vyApa' iti bhASA // zreSo bhraMzo yathocitAt / 1 yathocitAd rUpAd bhraMzo'dhaH pAtastannAmaikaM 10 bhreSaH iti / bhreSaNaM bhreSaH / ' zreSR calane caM' (bhvA.u.se.), cakArAd bhaye, bhvAdirAtmanepadI, bhAve ghaJ // abhAvo nAza 1 bhavanaM bhAvaH sattA, na bhAvaH abhAvaH / 2 nazanaM nAzaH / ' Naza adarzane' (di.pa.ve.), bhAve ghaJ, tatra // saMkrAmasaMkramau durgasaJcare // 1517 // 1-2 saMkrAmantyaneneti saMkrAmaH / bAhulakAd vRddhiH / vRddhyabhAvapakSe saMkramaH, puMnapuMsakAvetau / 3 durge saJcarantyanena durgasaJcaraH / 'cara gatibhakSaNayo: ' (bhvA.pa.se.), 'gocara - saJcara - '3 | 3 |119 // iti sAdhuH / " saMkrAmo durgasaJcaraH ' 20 [ amarakoSaH 3 / 2 / 25 // ] ityamaraH / " saMkrAmantyanena saMkrAmaH, saMkrama ityeke, setvAdiH ''[ ama. kSIra. 3 / 2 / 25 // ] iti kSIrasvAmI / yatkauTilya :- "mukhasamaH saMkramaH "[ ] iti / uccatvAd durArohatvAd mukhatulya ityarthaH / durgaM durgamaM saJcarantyanena durgasaJcara iti vyutpattiH / " durgaH syAt durgame durgA gaurInIlikayoH " [vizvaprakAzakozaH, gAntavarga:, zro- 24] iti mahezvaraH / trINi setuprabhRtiviSamasthAnagamanasya // 1517 // nIvAkastu prayomaH syAt 1 niyataM vacanaM nIvAkaH / nipUrvaH 'vaca paribhASaNe' (a.pa.a.), ghaJ, 'cajoH ku ghiNNyato: '7 / 3 / 695 52 // iti kutvam, 'upasargasya ghaJi - '6 / 3 | 122 // iti 30 nerdIrghaH / 2 prayamanaM prayAmaH / 'yamu (yama) niyamane ' ( ), bhAve ghaJ / tulAdhRtA'nyUnAdhikanAmnI dve / 'barAbari' iti bhASA / athavA kriyA (krayA) daranAmnI dve / 'nIvAkastulAdhRtA'nyUnAdhikam, kriyA (krayA) daro va " [ ama. kSIra. 3 / 2 / 23 // ] iti kSIrasvAmI / tathaivA''cAryavyAkhyA'pi / "nyUnAdhikarahitapramANavacanasya dve " [ liGgayasUrikRtAmarapadavivRtiTIkA3 / 2 / 33 // ] iti liGgasUriH // avekSA pratijAgaraH / 40 1 avekSaNam avekSA / 'IkSa darzanAGkanayo ! ' (bhvA.A.se.), 'gurozca halaH 3 / 3 / 103 // ityaG, TAp / 2 pratijAgaraNaM pratijAgaraH / 'jAgR nidrAkSaye' (a.pa.se.), 'erac '3 / 3 / 56 // ityac / dve avekSAyAH / 'sAvacetAI' iti bhASA // samau vizrambhavizvAsa 1 vizrambhaNaM vizrambhaH / zrambhu vizvAse " (bhvA. A.se.) / 2 vizvasanaM vizvAsaH / zvasa prANane ' ( a.pa.se.), ghaJ, 'ata upadhAyAH 7 / 2 / 116 // / dve vizvAsasya // pariNAmastu vikriyA // 1518 // 1 pariNamanaM pariNAmaH / 'Namu prahRtve zabde ca' (bhvA.pa.a.), bhAve ghaJ / 2 vikriyate vikriyA / 50 'DukRJ karaNe' (ta.u.a.), 'kRJaH za ca '3 // 3 // 100 // iti zaH, 'riG zayagliGkSu 7 4 28 // TAp / vikAravikRtI api / yadamaraH- "pariNAmo vikAro dve same vikRtivikriye ''[ amarakoSaH 3 / 2 / 15 // ] iti / "vikAre'rthe trayo vartante, dvayostu sAmyam, strItvAt "[ ama. kSIra. 3 / 2 // 15 // ] iti kSIrasvAmI / dve vikArasya // 1518 // cakrAvarto bhramo bhrAntirbhUmighUrNizca ghUrNane / 1 cakreNAssvartanaM cakrAvartaH / 2 bhramaNaM bhramaH / // 7 1. maitreyasAyaNasammato'yaM pAThaH, 'vyaya gatau' iti 'vitta samutsarge' iti ca svAmI // 2. 'vyAptasya' iti3 // 3 'laiM' iti, '-lai' iti4 // 4 pai' iti4 // 5 svAmimate'yam, 'bhreSu bhleTa calane' iti maitreyaH, 'zreSR gatau' iti sAyaNaH // 6 AtmanepaditvaM vicAraNIyam 'nA' iti4.5 // 8 tulanIyo'marakoSaH 3 12 123 // 9 ama kSIrasvAmikRtaTIkAyAm- "niyataM vacanaM nIvAkaH, tulAkRtaM nyUnAdhikyaM krayAdaro vA" iti dRzyate, ama. kSIra. 3 / 2 / 23 // pR. 265 // 10. asya sthAne TIkAyAm "nAmanI" iti dRzyate, bhA-2, pR. 193 // 11. tulanIyo'marakoSaH 3 / 2 / 28 // 12. 'IkSa darzane' iti kSIrataraGgiNyAdayaH // 13. tulanIyo'marakoSaH 2 / 8 / 23 // 14. 'vizrambhe' iti3, 'zrambhu pramAde' iti sAyaNamata eva // For Private Personal Use Only Page #737 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 696 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [sAmAnyakANDaH-6 'bhrama calane'(bhvA.pa.se.), bhAve ghaJ, 'nodAttopadeza-' sukha(suta)sparzasukhopalambhAt''[raghuvaMzam , sargaH-14, thrii7|3|34 // iti na vRddhiH / 3 bhramaNaM bhrAntiH / 'striyAM 2]iti raghuH / 2 anubhavanam anubhavaH / 'Rdorp'3|3| ktin'3394||, 'anunAsikasya kvijhalo:-'64 15 // iti 57 // / dve upalambhasya / 'pAmivauM' iti bhASA // dIrghaH / 4 bhramaNaM bhrmiH| 'ik kRSyAdibhyaH '3 / 3 / 108 // pratilambhastu lambhanam / itIka, strItvavivakSAyAM 'kRdikaaraat-'(gnnsuu-4|145 // ) iti GISi bhramI, tRtIyasvarAnto'pi striyAm / 5 ghUrNanaM 1 pratilambhanaM pratilambhaH / "ekato hi dhigaghUrNiH / 'ghUrNa bhramaNe'(bhvA.A.se., tu.pa.se.), 'ika mUmaguNajJAmanyataH kathamadaHpratilambhaH''[naiSadhIyacaritam , sargaH-5, zro-69]iti zrIharSaH / 2 labhyate lambhanam / kRSyAdibhyaH '3 / 3 / 108 // itIk, striilinggH| 6 ghUrNyate ghUrNanam / 'ghUrNa ghUrNane (bhramaNe)' (bhvA.A.se., tu.pa.se.), . 'DulabhaS prAptau'(bhvA.A.a.), lyuT, 'lbheshc'7|1|64|| 40 10 lyuT, tatra / SaD bhramasya / 'bhamaliM' iti bhASA // iti num / dve lambhanasya / 'lahaNauM ' iti bhASA // vipralambho visaMvAdaH niyoge vidhisampraiSau 1 vipralambhanaM vipralambhaH / 'DulabhaS prAptau' 1 niyojanaM niyogaH / 'yujir yoge'(ru.u.a.), (bhvA.A.a.), bhAve ghaJ, 'upasargAt khalghaJo: 7 / 167 // ghaJ, 'cajoH ku ghinnnnyto:7|352|| iti kutvam, tatra / iti num / 'lbheshc'7|1|64|| iti siddhe vacanamidaM 2 vidhIyate vidhiH, puMsi / dhAJaH 'upasarge ghoH kiH' niyamArtham- 'khalghajorajAghoryadi bhavati upasargAt para 3 / 3 / 92 / / iti kiH / 3 sampreSaNaM sampreSaH, dvAdazasvarasyaiva' iti niyamAt tena 'ISallAbho'lAbhaH (ISallabhaH, madhyaH / 'iSa gatau'(di.pa.se.), devAdikaH, 'iSu icchA'lAbhaH)' ityatra num na bhavati / 'sulabhaH, durlabhaH, yAm'(tu.pa.se.), taudAdikaH, 'iSa AbhIkSNye'(vyA.pa.se.), sulAbhaH, durlAbhaH' ityatra tUpasargAt paratve 'na sudurthyAM kryAdiH, ebhyo ghaJi, 'pugntlghuupdhsy-'7|3|86 // iti kevlaabhyaam'7|1|68 // iti namniSedhaH / 2 visaMvadanaM guNe eSaH, tataH 'prAdUhoDho- '(vaa-6|189||)iti vRddhiH / 50 20 visaMvAdaH, viruddhaM saMvadanamityarthaH / 'vada vyaktAyAM vAci' yadvyAzrayaH(bhvA.pa.se.), bhAve ghaJ / dve visaMvAdasya / vyabhicAraH, __"upasthite prabhoH kArye guNodhaidhautavRttayaH / vighaTanamiti bhASA // praiSa prauDhA iha praiSyAH prauhaprauDhiM na kurvate // 1 // " [vyAzrayamahAkAvyam, sargaH-1, zUo-17] iti| "praiSa idavilambhastvatisarjanam // 1519 // mevaM kAryamiti svAminiyoge prauDhAH pragalbhAH, duSkarasyA1 vilambhanaM vilambhaH / labherdhAto ve ghaba. 'pi svAmyAdezasya tatkSaNAdeva kArakA ityarthaH "abhaya'upasargAt khaldhoH 7 / 1 / 67 // iti nama / 2 atisajyate atisarjanam / 'sRja visarge'(di.A.a., tu.pa.a.), bhvAdiH, 'IrSa gatihiMsAdarzaneSu'(bhvA.A.se.) ityetau dIrghAdI lyuTa / "vilmbhstvtisrjnm"[amrkossH3|2|28||] parasmaipadyAtmanepadinau bhvAdI, AbhyAM ghaji, alaghUpadhatvAd ityamaraH / "dAnArthoM"[]iti taTTIkA / dve samarpaNasya / guNAbhAve ISa iti dIrdhAdireva rUpam, tatra 'Ad guNaH' 60 'suMpaNauM' iti bhASA // 1519 // 6 / 187 // iti guNe 'preSaH' ityekAdazasvarAdireva bhavati / 30 upalambhastvanubhavaH idamevaM kaarymityaadibhaassaayaastriinni| 'hukama' iti bhASA / viniyogo'rpaNaM phale // 1520 // 1 upalambhanam upalambhaH / labhe ve ghaJ, 'upasargAt khalyo :-'7 / 1 / 67 // iti num, "jAto (jJAtau) 1 viniyojanaM viniyogaH / apo'pavAdo bhAve 1. 'ghuNa ghUrNa bhramaNe' iti bhvAdau tudAdau ca kSIrataraGgiNyAdayaH // 2. '-mAli' iti5|| 3 'ghUmaNA bhamali ityAdibhASA' iti3|| 4. tulniiyo'mrkossH17|36 // 5, dra. mA.dhAtuvRttiH, bhvAdiH, dhAtusaM-694, pR.273|| 6 tulniiyo'mrkossH3|2|28|| 7 '-u' iti1, '-No' iti3, '-Nau' iti4|| 8 '-bhAvaH' iti5, tulniiyo'mrkossH3|2|28|| 9 'laM-' iti1|| 10. '-u' iti3|| 11. '-'' iti1, '-u' iti3.4|| 12. 'i-' iti1, '-Si' iti2|| 13. 4.5pratyo sti // Page #738 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1519-1523 ] vyutpattiratnAkaskalitA 697 ghaJ / phale phalaviSaye arpaNam / ekaM kRtasvAmyA- mizrAH / 3-6 vyavopAGbhyazcaturthyaH parA agre ratiryojyate, 30 dezasya // 1520 // tena viratiH, avaratiH, uparatiH, AratiH / SaD lavo'bhilAvo lavanam nivRtteH / 'nIvaDaNuM' iti bhASA // 1 lavanaM lavaH / 'lUJ chedane '(tryA.u.se.), vidhUnanaM vidhuvanam 'R dorap'3 / 3 / 57 // / 2 abhilavanam abhilAvaH / 1 'dhUJ kampane '(cu.u.se), curAdiH, lyuTi, 'nirabhyoH pUlvoH '3 / 3 / 28 // iti ghaJ / 3 lUyate lava- 'dhUaIjornug vaktavya: '(vaa-7|3|37||) iti vidhUnyate nam / lyuT / trINi lavanasya // vidhUnanam / 2 'dhU vidhUnane '(tu.pa.se.)ityasmAd lyuT kuTAditvAd guNAbhAve uvaGi vidhuvanam / dve vidhUnaniSyAva: pavanaM pavaH / nasya / 'dhUNavauM' iti bhASA // 1 niSpUyate niSpAvaH / nirpUrvaH 'pUJ pavane' riDaNaM skhalanaM samai // 1522 // 10 (tryA.u.se.), 'nirabhyoH pUlvoH '3 / 3 / 28 // iti ghaJ / 2 1 riGkhyo riDaNam / 'rikhi gatau'( ), 40 pyate pvnm| lyuT / 3 pavanaM pavaH / 'Rdorp'3|3| lyaTa. 'idito num-'7|158|| / 2 skhalyate skh57|| / trINi 'UpaNavauM' iti khyAtasya // lanam / 'skhala calane '(bhvA.pa.se.), lyuT / "bAlAnAM niSThIva-SThIvana-SThyUta-SThevanAni tu thuutkRte||1521|| hastapAdAbhyAM calane rikSaNam, skhalanaM tu picchi lAdau patanamiti bhedaH, tathA'pyabhedopacAreNa 'same' 1 niSThIvanaM niSThIvaH, puMklI. / 'SThivu nirasane' ityuktam''[] iti paJjikA / dve riGkhaNasya // 1522 // (di.pa.se.), divAdiH, bhvAdizca, ghaJ, 'upasargasya ghji-'6|3|122 / / iti dIrghaH / 2 SThIvyate SThIvanama / rakSNastrANa lyuTi, pRSodarAditvAd dIrghatvam / tathA ca candrasUtram 1 rakSaNaM rakSNaH / 'rakSa pAlane'(bhvA.pa.se.), 'SThivuSivordIrghazca'( )iti| 3 SThIvyate sma SThyUtam / 'yajayAcayatavicchapraccharakSo nng'3|3|90|| / 2 trAyate traannm| 'traiG pAlane'(bhvA.A.a.), lyuT, 'Adeca:-' bhAve ktaH, 'cchvoH zUDanunAsike c'6|4|19|| ityUTha / 6 / 1 / 45 // ityAtvam, tatra / dve trANasya // 20 niSThyUtirapi / 4 SThIvyate SThevanam / lyuTi, 'pugntlghuupdhsy-'7|3|86|| iti guNaH / 5 thUtkriyate sma graho grAhe thUtkRtam, tatra / paJca niSThIvanasya // 1521 // 1-2 grahaNaM grahaH / 'graha upAdAne'(tryA.u.se.), _ 'vibhASA grhH'3|1|143 // iti, pakSe grAhaH / ghaJ, tatra / nivRttiH syAduparamo vyavopAbhyaH parA ratiH / grahasya // 1 nivartanaM nivRttiH / atra nIrepho nyupasargaH, vyadho vedhe 'vRtu vartane'(bhvA.A.se.), 'striyAM ktin'3|3|94 // / 2 1 vyadhanaM vyadhaH / 'vyadha tADane'(di.pa.a.), uparamaNam uparamaH / 'yama uparame '(bhvA.pa.a.)iti nirdezAd 'vydhjpo:-'3|3|61|| ityAdinA'p / 2 vedhanaM vedhaH / vaddhyabhAvaH / uparAmo'pi / "uparameghaja. anadAttopa- 'vidha vidhAne'(tu.pa.se.), ayamanekArthatvAd vedhe vartate. dezatvAda 'nodaattopdesh-734|| ityAdinA vaddhiniSedhA- tato ghaJ, tatra / dve vedhasya / 'vadhivaDe' iti bhASA // bhAvaH"[padacandrikA, bhA-3, saMkIrNavargaH, zro-149] iti kSaye kSiyo / 60 1. '-vau' iti1.4, '-NauM' itira / / 2. 'niSTheva-' iti mudritamUlam // 3. -ti' iti4 // 4. 'ava' iti1, 'ac' iti3.4.5 // 5. 'yamu niyamane' iti4.5|| 6. '-rAmaH' iti3|| 7 -NauM' iti1.3|| 8 tulniiyo'mrkossH3|2|4|| 9. '-Ti' iti1|| 10. '-uM' iti3, '-vau' iti4 // 11. tulniiyo'mrkossH1736|| 12. svAmimate'yam, 'khala skhala saJcalane' iti maitreyaH, 'skhala saJcalane' iti sAyaNaH // 13. 3pratau nAsti // 14. dra. padacandrikA, bhA-1, nATyavargaH, zo-111, pR.250 // 15. 'tre-' iti1.2.3.5|| 16. 1.2.4.5pratiSu nAsti // 17. --Nasya' iti2.3 // ... tlniiyo'mrkossH328|| 19. 3pratau nAsti // 20. 'vI-' iti3|| 21. '-u' iti4|| 22. tulniiyo'mrkossH3|27|| Page #739 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 698 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [sAmAnyakANDaH-6 1 kSayaNaM kssyH| 'kSi kSaye'(bhvA.pa.a.), 'erac' apahArApacayau samau / 3 / 356 // tatra / 2 kSayaNaM kSiyA / 'kSi hiMsAyAm' 1 apaharaNama aphaarH| (apaparvaH 'haba haraNe' (svA.pa.se.), bhidAditvAdaG, 'aci shnu-'61477|| (bhvA.u.a.),) ghan / 2 apacayanam apacayaH / 'erac' itIyaG, ttaap| yadvA 'kSIS hiMsAyAm '(tryA.pa.a.), 33 56 // , upasargavizeSAdarthavaicitryam / dve'pacayasya // SittvAdaG, 'aci shnu-'6477|| itIyaG / dve kSayasya // spharaNaM sphuraNe pratyAhAra upAdAnam 1 spharyate spharaNam / 'sphara sphuraNe'(tu.pa.se.), 1 pratyAhriyante saMkSipyante varNA atreti pratyAadupadhaH, lyuT / 2 sphUrtiH sphuraNam / 'sphura sphuraNe' hAraH / bAhalakAdadhikaraNe ghaba, aNe iNa yaNAdiH / (tu.pa.se.), udupadhA(-dha:), lyuT / tatra / dve 'spharaNasya / "[annAdika] viSayebhyaH indriyANAmAkarSaNaM ca''[ama. 10 pharakavau ' iti bhASA // kssiir.3|2|16||] iti kSIrasvAmI arthadvayaM prAha / iha tvAjyAnimo cAryAbhiprAyeNA'dya evArtho jJAtavyaH, aparasya tu- "pratyA- 40 1 jyAnaM jyAniH / 'jyA vayohAnau'(tryA.pa.a.), hArastvindriyANAM viSayebhyaH samAhRtiH''[abhi., zo-83] 'mlAglAjyAhAtvaribhyo ni: '(vaa-3394||) / 2 jaraNaM ityanena prAgeva vyAkhyAnAt / 2 upAdIyate upAdAnam / jiirnniH| 'ja(jaSa) vayohAnau'(di.pa.se.), "striyAM ktin' lyaTa / de ekatra Dhaukanasya // 3 / 3 / 94 // , 'RlvAdibhyaH ktiniSThAvad jJeyaH '(vaa-8|2| 44 // ), 'Rta iddhAto: '7 / 1 / 100 // , 'uraNa raparaH'11 / buddhizaktistu niSkramaH // 1524 // 51 // , niSThAvattvAd 'rdaabhyaam-'8|2|42|| iti Natvam 1 buddhaH zaktiH sAmarthya buddhizaktiH, sA cA(natvam), tatra / dve jyAneH / 'hAni' iti bhASA // 'STadhA- 'zuzrUSA zravaNaM caiva'[abhi.,zrI-310] ityAdikA atha varo vRtau // 1523 // prAguktA / buddhizaktiH prajJAsAmarthyam / niSkramaNaM niSkramaH / 1 varaNaM vrH| 'vRJ varaNe'(svA.u.se.), Rdorap' bhAve ghaJ / "niSkramo buddhisampattau nirgame duSkule'pi 3357 // / viyate'sAviti karmaNi vA'p / yatkAtya:- ca"[vizvaprakAzakozaH, mAntavargaH, zro-38] iti mahezvaraH / "tapobhiriSyate yastu devebhyaH sa varo mataH''[ ] iti / "niSkramo nirgame khyAto buddhisampadi niSkramaH "["]iti 50 2 varaNaM vartiH / 'striyAM ktin'3|3|94||, tatra / dve rudraH / eka buddhizakteH // 1524 // devAdibhyo vAJchitayAcanasya // 1523 // ____ 2 saGgrahamAha- saGkalayyArthakathanaM saGgrahastamsamuccayaH samAhAraH ityAdayaH kriyAzabdA lakSyA dhAtuSu lakSaNam / 1 samuccayanaM samuccayaH / 'ciJ'(svA.u.a.), 'erac'33 56 / / 2 samAharaNaM samAhAraH / bhAve ghaJ / ityAdayaH evaM prakArAH siddhAH kriyAzabdA anye"samAhArastu saMkSepa ekatra karaNe'pi ca"anekArthasaGagrahaH 'pyuktavyatiriktA api lakSyA lakSaNIyA jJeyA ityarthaH / 4|284||]itynekaarthH / "anekasyaikatrA'dhyAvApa:'"[ama. teSAM tu lakSaNaM prakRtipratyayavibhAgarUpA pratipattirdhAtuSu 30 kssiir.3|2|16||] iti kssiirsvaamii| dve 'ekaThAkaraNa' ityaavsy|| dhAtupAThavRttimAdhavyAderavaseyamityarthaH // 1. 'sphura' iti1.2.3.5|| 2. 'sphara sphura sphala sphula calane' iti svAmI, 'sphara ityeke' iti maitreyaH // 3. 'sphara sphura sphala sphula calane' iti svAmI, 'sphura sphuraNe saJcalane dIptau ca' iti maitreyaH, 'sphura sphula saMcalane' iti sAyaNaH // 4 'sphu-' iti1.3|| 5. 'phu-' iti3|| 6. '-vauM' iti1.2, '-vauM' iti5 // 7. tulniiyo'mrkossH3|2|9|| 8. 'glAmlAjyAhAbhyo niH' iti vArtikasvarUpam // 'vIjyAjvaribhyo niH'(uNA-488, dshpaadhunnaa-1|18)ityunnaadignnsuutrm // 1. tulniiyo'mrkossH3|2|8|| 10. 'dai-' iti3|| 11. dra. am.kssiir.3|28||, pR.262 // , svopajJaTIkA 61523 // , pR.341||, raamaashrmii3|24||, pR.528|| 12. '-ttiH' iti3.5|| 13. '-janasya' iti1|| 14 '-ThAM' iti1.2|| 15. koSThAntargatapAThaH 1.2.4.5pratiSu nAsti // 16. '-hAramupA-' iti1.3|| 17. tulniiyo'mrkossH3|2|16 // 18. 'saMpra-' iti4.5 // 19. 'iaN' iti1.2.4.5 // 20. "(pratyAhAraH) ekatra Dhaukanam" iti tatra prathamo'rthaH, 3 / 2 / 16 // , pR.264 // 21. '-tatvAt' iti1|| 22. dra. padacandrikA, bhA-3, saMkIrNavargaH, zrI-137, pR.144 // , raamaashrmii3|2|25 // , pR.535 // 23. 1pratau nAsti // 24. '-reko ktA' iti1|| Page #740 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // avyayAni // athA'vyayAni vakSyante (1.2 pratipAThaH) 1 atha tato'nantaram, na viyanti liGgakArakanAnArUpatAM pratipadyanta iti pacAditvAdarci / avyayAni svarAdIni / yaduktaM mahAbhASye"sadRzaM triSu liGgeSu sarvAsu ca vibhaktiSu / vacaneSu ca sarveSu yanna vyeti tadavyayam // 1 // " [kaashikaa1|1|37||] / ata evA'liGgAni dvitvAdisaGkhyArahitAni ca / yaduktam- "SNAntasaGkhyAkatya vyayayuSmadasmado'liGgAH / " punapuMsako'yamavyayazabdaH / eSu 10 ca kecid dyotakAH, (apare vAcakAH) / yadAha "cAdayo dyotakA jJeyA vAcakAstu svarAdayaH / vyarthAH stutyAzca nindAdyA mAsmAdyAH sambhUya vAcakAH // 2 // " (3.4.5 pratipAThaH) 1 atheti sAdhAraNazabdakathanAntaram , na viyanti liGgakArakanAnAtve'pi nAnArUpatAM na pratipadyanta iti avyayAni / navipUrvaH 'iN gatau'(a. pa.a.), pacAdyac / avyayAni svarAdIni / yaduktam__ "sadRzaM triSu liGgeSu sarvAsu ca vibhaktiSu / vacaneSu ca sarveSu yanna vyeti tadavyayam // 1 // " [kaashikaa1|1|37||] iti // 20 sva: svarge (1.2pratipAThaH) 1 'svara' ityavyayaM svargArthe / yathA- "ehi jAye svarArohAva :"[vAjasaneyI saMhitA ] / evamagre yojanA kAryA / udAharaNAni vakSyante // (3.4.5 pratipAThaH) 1 "avazyameva saMjJA- zabdAnAM sadasadarthena yathAkathaJcid vyutpattiH kAryA, tailapAyikAvat''[]iti bhASyam, evamanyatrA'pyanneyam / 'sva zabdopatApayo: '(bhvA.pa.a.), svarati zabdAyate / 'anye'pi dRzyante '3 / 275 // iti vic, guNo raparatvaM ca, svarA- ditvAdavyayatvam, 'avyyaadaapsupH'2|4|82 // iti supluk| sva:zabdasya rephAntatvAdutvaM na bhavati, 'ato roraplu- 30 tAt- '6 / 1 / 113 // ityatra rusambandhino rephasyotvavidhAnAt / avyayAdhikArAdavyayamidam / avyayaM cA'vyaktaliGgam / taduktam- "sadRzaM triSu linggessu''[kaashikaa1|1|37||] ityAdi / kathaM tarhi 'ramyaM svaH '[] iti tadvizeSaNasya klIbatvam, tathA ca sanAtanaM(-na:)- "svarapi me manoharaM trasatpRSallocanayA hitaM tayA"[ ] iti, ucyate, atra 'lokAzrayatvAlliGga sya'[]iti / tathA ca vAmanaH"dvigurapi pAtrAdyantaH, kriyAvyayavizeSaNaM caikaH''[ ] iti / svariti vyaJjanarephAntaH / yathA- "chAyeva yA svarjaladherjaleSu'"[ ] | svariti zabdo'pi halantaH, klIbaliGgaH / 40 svaH, svarI, svAMri ityAdirUpANi / yathoktaM kAvyAdarza"mAdhavadhavavizrUSAcchastravizeSAnmRtAmRtAmRvAhaM madanAjau pragatA svari bhavato dhyAnaM na hAsyAmi"[ ]iti / tathA ca nighaNTuH-"svaH klIbe svarga AhUtau bhASaNe ca prarohaNe''[] iti / tathA ca"avyayaM svarganAkau ca tridivatridazAlayau / suralokasvarI cA'pi dyodyauravyayamityapi // 1 // "[ ]iti zabdarUpadarzanAt svariti zabdo'pi siddhaH // bhUH rasAtale // 1525 // (1.2pratipAThaH) 1 yathA- "bhUrlokaH"[ ] // 50 (3.4.5pratipAThaH) 1 bhUH vyaJjanadantyAntaH / yathA- "bhUrlokaH''[ ] / ekaM rasAtalasya // 1525 // vo vidvAyasA vyomni (1.2pratipAThaH) 1 vyomni AkAze / yathA"bhUrbhuvaHsvastrayI"[] / 2 "vihAyasA ramyamito vibhati"[] | (3.4.5pratipAThaH) 1 bhuvaH vyaJjanadantyAntaH / 1. ito'vyayavyutpattyAM 1.2pratyoH, 3.4.5pratInAM ca pATho'nyathA dRzyate, atra pratisaGkhyAnirdezena vibhAgIkRtya sthApitaH // 2. 'pacAdyaci' iti1|| 3. 1pratau nAsti // 4. koSThAntargatapAThaH 2pratau nAsti // 5. vyutpattiratnAkaraTIkAyAM nirdiSTAnyudAharaNAni prAyo'marakoSanAnArthavargAvyayavargakSIrasvAmikRtaTIkAyAM svopajJaTIkAyAM ca dRzyate // 6. dra. padacandrikA, bhA-1, svargavargaH, zo-1, pR.9|| 7. 'sva' iti4|| 8. '-te' iti3|| 9. ' yam' iti4.5|| 10. dra. TIkAsarvasvam , bhA-1, 116 // , pR.6 // Page #741 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 700 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [sAmAnyakANDaH-6, avyayAni yathA- "bhUbhurva:svastrayIvIraH sa eSa dazakandharaH''[ ] pratirUpakam / yathA- "antareNa purupakAraM na kiJcit iti / 2 vihAyasA dvitIyasvarAntaH / yathA- "vihAyasA sidhyati''[ ] / 2 'Rte' saptamyantapratirUpakam / yathAramyamito vibhAti"[ ]dve AkAzasya // "Rte kRzAnornahi mantrapUtam''[kumArasambhavam , sarga:-1, dyAvAbhUmyostu rodasI / shrii-51]| 3 "hiruk karmaNAM mokSa: ''[gaNaratna. pR.39], karmakSaye mokSa ityarthaH / 4 "nAnA nArIniSkalA loka(1.2pratipAThaH) 1 'rodasI' iti vibhaktyanta yAtrA"[vopadevaH] / 5 "tvattaH pRthag nAsti bandhuH"[] | pratirUpakamavyayam / yathA- "ravaH zravaNabhairavaH sthagitaro 6 "vinA vaatm''[]|| 40 dasIkandharaH(-ndaraH)"[veNIsaMhAram, aGkaH-3, tho-4] // (3.4.5pratipAThaH) 1 'antareNa' iti tRtIyA(3.4.5pratipAThaH) 1 'rodasI' iti vibhaktya ntapratirUpakam / yathA- "tvAmantareNa nahi samprati ntapratirUpakamavyayam / yathA- "ravaH zravaNabhairavaH stha kazcidIza:"[ ]iti / 2 'Rte' iti saptamyantapratirUpa10 gitarodasIkandaraH''[veNIsaMhAram, aGkaH-3, zrI-4]iti / kamavyayam / yathA- "Rte kRzAnornahi mantrapUtam" ekaM svargabhUmyoryugapannAma // [kumArasambhavam, sargaH-1, zrI-51]iti / 3 (hinoti upariSTAdupayU~dhai hiruk| yathA-) "hiruk karmANAM mokSa :"[gaNaratnamaho dadhiH pR.39] / karmANi varjayitvetyarthaH / 4 'nAnA' (1.2pratipAThaH) 1-2 Urdhvadeze upariSTAt, upari iti| yathA- "nAnA nArIniSphalA lokayAtrA''[vopadevaH] / avyye| yathA- "anerupariSTAt''[] | "anerupri"[]|| 5 'pRthag' iti / yathA- "tvattaH pRthag nAsti bandhuH" (3.4.5pratipAThaH) 1 'uparyupariSTAt '5 / 3 / 31 // ' []iti / 6 'vinA' iti / yathA- "vinA vAtaM vinA 50 iti sUtreNa Urdhvazabdasyaitau nipAtau, 'upariSTAd' iti mUrdha varSam''[]iti / 'varajInaiM chAMDInaI' ityAdibhASAyAH SaT // nyatRtIyavargAdyamadhyaH / yathA- "girerupariSTAt''[] / 2 upari / yathA- "gRhopari''[] / dvAvapi paJcamasvarAdI / sa Urzve upariSTAdarthe ityrthH| "UrdhvaM syAdutthite(-ducchrite) (1.2pratipAThaH) 1 "putreNa sAkaM yAti" [ ] / 20 tuGge copariSTAdapi smRtam"[vizvaprakAzakozaH, vAntavargaH, . , 2 "satrA kalatrairgArhasthyam''[] | 3 "bhrAtrA samaM yudhyate" zro-22] iti mheshvrH| uparinAmnI dve // [ ]| 4 "sArdhaM dhanairmadAt (mahAn)"[ ] / 5 "jyosyAdadhastAdadho'pyavAk // 1526 // tsnyo'mA'hnA-''[vyAzrayamahAkAvyam, sargaH-3, zUo-11] / (1.2pratipAThaH) 1-2 adhodeze adhastAta, adhH| 6 "putraiH sahAste''[ ] / ete'vyayAH sahArthAH // yathA- "areradhastAt''[] / "areradha:"[] // (3.4.5pratipAThaH) 1-6 'sAthai' iti bhASA(3.4.5pratipAThaH) 1 adharasyAmadharasyA adharA nAmAni SaT // vA dik adhastAt / 'dikzabdebhyaH saptamIpaJcamIprathamA kRtaM tvalam // 1527 // 60 bhyo digdezakAleSvastAti: 5 / 3 / 27 // , 'puurvaapraa(dhraa)vraannaam-'5|3|39 / / iti adharasyA'dhAdezaH / 2 'adhaH' (1.2pratipAThaH) 1 kRtam, bhavatu, astu ca iti vyaJjanasakArAntaH / avAk , vyaJjanacAntaH, klI30 baliGgaH, nIcairarthe zabdaH / avAcI, avAJci ityAdi / trayo'vyayAH suptiGantapratirUpakAH / 'heThaI' ityAdibhASAnAmnI dve // 1526 // "gotreNa puSkarAvarta ! kiM tvayA garjitaiH kRtam / vidyutA'laM bhavatvadbhiha~sA UcustivadaM (UcurvidaM) ghnm|1|" varjane tvantareNarte hirug nAnA pRthag vinA / [ghyAzrayamahAkAvyam, sargaH-3, zro-16] iti vyAzraye / (1.2pratipAThaH) 1 'antareNa' iti tRtIyA- ete'vyayAH parasparaM tulyArthAH // 4 . 3 sArdhamA saha 1. '-ntamavyayam' iti // 2. -ndharaH' iti3 // 3. 3pratau nAsti // 4 '-Tha' iti3|| 5. koSThAntargatapAThaH 5pratau nAsti // 6. "pulinAni saha kSomaiH sarAMsi nabhasA samam / jyotsnyomAhrAmiSanmeghAH sAkaM kailAsasAnubhiH // 1 // " iti vyAzraye, bhA-1, sargaH-3, zo-11, pR.216 // Jain Education Intemational Jain Education Intermational Page #742 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 30 1526-1530 ] (3.4.5 pratipAThaH) 1-5 paJca 'sarikhaM' ityAdibhASAnAmAni // 1527 // bhavAn / ( 1.2pratipAThaH ) 1 " anyo dhanaM pretya gatasya bhuGkte''[ ] / 2 amutra bhavitA yat te taccintaya zubhAzubham "[ ] // ( 3.4.5 pratipAThaH ) 1 " anyo dhanaM pretya gatasya bhungkte"[]| 2 ( amuSmin amutra) / yathA'amutra bhavitA yat te tat cintaya zubhAzubham "[] 10 iti / bhavAntaranAmnI dve // 44 tUSNIM tUSNIkAM joSaM ca maune ( 1.2 pratipAThaH ) 1 " munistUSNImAste "[ ] / maunamAtre idam / 'akaprakaraNe (akacprakaraNe ) tUSNIma: kAM vaktavya:' (vA - 5 13 // 71 // ) iti / ajJAtArthAdiviziSTe maune / 2-3 " tUSNikAM joSamAste "[ ] ete maunArthAH // ( 3.4.5 pratipAThaH ) 1 tUSNImityAditrayo'pi makArAntAH / yathA- "tUSNImAste muniH "[] / 2 'tUSNIkAm' iti tu kutsitAdiviziSTi maune vartate / yathA- "munistUSNIkAmAste "[] / 3 joSam iti sukha20 maunayoH / yathA- "joSamAste jitendriyaH " [sa.kaM. pR.59] / "jyoSam "[ ] cavargatRtIyAntasthAdyatrayodazasvarAdirapIti zAkaTAyanaH / trINi maunasya // vyutpattiratnAkarakalitA diSTyA tu sammade // 1528 // ( 1.2pratipAThaH ) 1 " diSTyA putro jAta: "[ ] | samupajoSaM ca / Anande'vyayaH // ( 3.4.5 pratipAThaH ) 1 yathA- "diSTyA putro jAta: "[] / samupajoSamapi / upajoSamityanye / ekaM harSasya / / 1528 / / paritaH sarvato viSvak samantAcca samantataH / ( 1.2 pratipAThaH ) 1 " paritaH prapatanti duSkRtAM vipadaH ''[ ] / 2 " sarvataH sampadaH satAm "[ ] / 3 viSvagaJcati 'viSvag' iti zabdapratirUpakam / yathA 1. ' - khAM' iti4 // 'kAmAste' iti3 // 701 " viSvag vyApya sthito mahIm [] / 4 'samantAd' iti paJcamyantapratirUpakam / "samantAd vAti mArutaH " [] / 5 samantAd bhava: sAmantaH ( samantataH ) / "samantato dhAvanti [] / ete sarvato digbhAge'vyayAH // ( 3.4.5 pratipAThaH ) 1 paritaH sarvataH etau dvau vyaJjanadantyAntau / yathA- "parito grAmam "[], "sarvato grAmam "[] / 3 'viSvag' iti vyaJjanacavargAdyantaH / yathA- 'viSvag vyApya sthito mahIm "[ ] iti / 4 40 'samantAd' iti paJcamyantapratirUpakamavyayam / yathAsamantAd vAti mArutaH " [] / 5 'samantataH' iti vyaJjanadantyAntaH / yathA - " yena cakre samantataH "[ ] iti // puraH purastAt puraito'grataH ( 1.2 pratipAThaH ) 1 " ete purassarA: "[] / 2 "purastAd gacchatiM "[] / 3 " nAsIramUrdhni dhavalAH purataH prayAnti "[] 4 " agrato dhAvati zrIH "[] / ete'grArthAH // ( 3.4.5 pratipAThaH ) 1 pUrvasyAM pUrvasyAH pUrvA vA dik puraH, vyaJjanadantyAntaH I 2-3 purastAt, purataH iti vyaJjanadantyAntaH | 4 agrataH vyaJjanadantyAntaH / ete parasparaM paryAyAH // yathA- purassaraH, purastAd gacchati, purato gacchati agrataH saraH ityAdi / 'Agali' nAmAni catvAri // prAyastu bhUmani // 1529 // ( 1.2pratipAThaH ) 1 " santaH prAyo vivektAraH " [] / bhUmani bAhulyArthe'vyayam // ( 3.4.5 pratipAThaH ) 1 'prAyaH' iti vyaJjanadantyAntaH / yathA- "prAyaH pratyayamAdhatte svaguNeSUttamAdaraH " [kumArasambhavam, sargaH 6 zro- 20] iti / bahulapaNAnAmaikam // 1529 // sAmpratamadhunedAnIM sampratyetarhi ( 1.2 pratipAThaH ) 1 sampratyeva sAmpratam / svArthe'N, etadvibhaktipratirUpakam / yathA- "sAmprataM nahi "[ ] / 2-4-5 adhunA idAnIm etarhi / 'idamo hil5 / 3 / 16 // , 'etetau ratho: '5 / 3 4 // ityetAdezaH / " adhunA tasya 2. tulanIyo'marakoSaH 3 14 148 // 3. ' -nyaM' iti5 // 4. koSThAntargatapAThaH 5pratau nAsti // 5. 'ri-' iti3 // 6. 7. 'diriti' iti5 / / 8 'nti' iti // 9 1pratau nAsti // For Private Personal Use Only 50 60 Page #743 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 702 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA vistIrNavibhavAndhasya ke vayam ?" [] / " idAnIM sandhiH " [] / " bhavantametarhi manazvi (svi) garhite vivartamAnaM naradeva! vartmani ''[ kirAtArjunIyam, sargaH - 1, shro-32]| 4 " sampratyasAmprataM vaktum "[ zizupAlavadham, sargaH - 2, zro70] / idAnImayogyamityarthaH / asmin kAle'rthe'vyayAH // ( 3.4.5 pratipAThaH) 1 'sAmpratam' iti mAntaM vibhaktyantapratirUpakamavyayam / yathA- 'bhImAmArjunavyatikaraH sAmprataM vartate tayo: "[ ]iti / 2 'adhunA' iti / 'adhunA tasya vistIrNavibhavAndhasya ke vayam ?" 10 [] iti / 3 idAnIm' iti mAntam / [ yathA- " idAnIM tvaM nAthaH ''[ ] iti / 4 'samprati' iti tRtIyasvarAntaH / "sampratyasAmprataM vaktum'[zizupAlavadham, sargaH - 2, zro- 70] / 5 etarhi tRtIyasvarAntam / yathA" bhavantametarhi manasvigarhite "[ kirAtArjunIyam, sargaH - 1, zro- 32 ] iti / paJca 'hivaNAM' iti bhASAya: yathA- " yathA || ( 1.2 pratipAThaH ) 1 sarvasmin kAle sadA / 'sarvaikAnyakiMyattadaH kAle dA5 / 3 / 15 // 'sarvasya so'nyatarasyAM di 5 | 3 |6 // iti sAdhuH / " sadA kuru" [] / sarvadA'pi / 2 sanAtanaH / sanat sanAcca / yathA Fasar 3 50 drAk strAgaraM jhaTityAzuM maGkSvahnAya ca satvaMram " sanatkumAraH "[amarakoSaH 1 // 1 // 51 // , abhi.693]| "ye namantyanizaM jinam"[] / 4 " zazvad yAti'[ ] / 'sadam " [ ] iti ziloJchaH / ete sadArthAH // ( 3.4.5 pratipAThaH ) 1 yathA - " sadA puroDAzapavitratAdhare "[ ] iti / sarvadA ityapi / 2 'sanA', [ yathA"sanAtanaH " [ ] / sanadityapi / yathA- 'sanatkumAraH [ amarakoSaH 1 / 1 151 // abhi. 693] / sanAditi dvitIyasvaramadhyamapi / 3 'anizam' iti mAntam / yathA- "ye namantyanizaM jinezvaram''[ ] iti / 4 'zazvad' iti caturthavargAdyAntaH / yathA- " zazvat paThati chAtra: "[]iti / dihADInAmAni catvAri // 60 // 1530 // ( 1.2pratipAThaH ) 1 'aJjasA' iti tRtIyA20 ntapratirUpako'vyayaH / yathA- " yadvA ( yajvA ) 'JjasA jayati brahmalokam"[] / 2 " drAga vidrutaM kAtarai: "[] / 3 "4 'sAk sarantyabhisArikA: "[ gaNaratna. pR. 36 ] | 4 "araM yAti turaGgamaH "[] / 5 " AnIya jhaTiti ghaTayati vidhirabhimatamabhimukhIbhUtaH "[ ratnAvali. 1.5 ] / 6 " Azvapehimama zIdhu (sIdhu) bhAjanAt " [kAvyAlaM0, sU. vR. 3 / 2 / 8 / ] / 7 "maGkSUdapAti purataH (paritaH) paTalairalInAm "[zizupAlavadham, sarga: 5, zro-37] / " ahnAya tAvadaruNena tamo nirastam"[raghuvaMzam, sarga: 5, zlo- 71] / 9 " satvaraM gaccha"[ ] / jhagitisapaditarasAdi ca 1 ete 30 zIghrArthe'vyayAH || [ sAmAnyakANDaH - 6, avyayAni iti / "srAk sarantyabhisArikA: "[gaNaratna. pR.36 ] / 4 'aram' iti mAntam / "araM yAti turaGgamaH "[] / 5 'jhaTiti' tRtIyasvaradvayo'yam / " AnIya jhaTiti ghaTayati vidhirabhimukhamabhimukhIbhUtaH '[ ratnAvalI 1.5 ] / 6 'Azu' iti / yathA- " Azu ehi (Azvapehi ) mama zIdhu (sIdhu) bhAjanAt " [ kAvyalaM0, sU. vR. 3 / 2 / 8 / ] iti / 7 yathA"makSUdayAdi purata: ( paritaH) paTalairalInAm " [ zizupAla- 40 vadham, sargaH -5, lo - 37] iti / 8 ahnAya' iti caturthyantapratirUpakam / yathA- 'ahnAya tAvadaruNena tamo nirastam " [ raghuvaMzam, sarga: 5, zro- 71] iti / [9 satvaram] "UtAvali' nAmAnyaSTau // 1530 // saMdA sanA'nizaM zazvat ( 3.4.5 pratipAThaH ) 1 aJjasA dvitIyasvarAntaH, tRtIyAntapratirUpam / 2-2 drAk, srAk, etau dvau vyaJjanakavargAdyAntau / yathA- " drAg vidrutaM kAtarai: "[] " "" bhUyo'bhIkSNaM punaH punaH / 5 asakRnmuhuH ( 1.2pratipAThaH ) 1 " jagAda bhUyo jagadekanAtha: ''[] / 2 " abhIkSNaM vakti" [] / 3 " punaH punarvAri pibedabhUri ''[ aSTAGgahRdayam] / 4 " 'asakRd dhyeyo jinaH sadbhiH "[] / 5 " kAntA ( kAntAM ) muhurdhyAyati" [] / ete punaH punararthAH // 1. 'bhASA' iti3 // 2. 'purutaH' iti // 3. 'u' iti3 // 4 1pratau nAsti // 5 'sada-' iti // 6 4.5 pratyornAsti // 7 'nti' iti5 // 8 'taH' iti1 // Page #744 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10 1530-1533 ] ( 3.4.5 pratipAThaH ) 1 bhUyaH sakArAntaH / 2 'punaH punaH ' ' iti caturakSaro'khaNDa: / 3 'asakRd' iti vyaJjanacaturthavargAdyAntaH / 'muhuH' sakArAntaH / valIvalInAmAni paJca // sAyaM tu dinAnte vyutpattiratnAkarakalitA ( 1.2pratipAThaH ) 1 "sAyaMtano vAyuH "[] / sandhyArtho'yam // ( 3.4.5 pratipAThaH ) 1 sAyam' iti mAntam / dinAnte divasAvasAne / usUranAmaikam // divase divA // 1531 // ( 1.2 pratipAThaH ) 1 dinArtho'yam / ( 3.4.5 pratipAThaH ) 1 ekaM dinasya, divA dvitIyasvarAntaH // 1531 // sahasaikapade sadyo'kasmAt sapadi tatkSaNe / 4 "" ( 1. 2 pratipAThaH ) 1 [ sahasA ] tRtIyAntapratirUpakam / 'sahasA vidadhIta na kriyAm" [ kirAtArjunIyam, sargaH - 2, zrI - 30] / 2 'ekapade' itIdaM vibhaktyantapratirUpakam / 'ayamekapade tayA viyoga: "[vikramorvazIyam, aGka - 4, zrI - 10] / 3 samAne'hani sadyaH I 20 yathA- " sadyaH patati mAMsena " [ ] | 4 'akasmAd' iti vibhaktyantapratirUpakam / yathA- " aksmaadaayaatH"[]| 5 "sapadipravahatyupekSito'gniH "[] / ete tatkSaNArthAH // ( 3.4.5pratipAThaH ) 1 sahasA dvitIyasvarAntaH, vibhaktyantapratirUpako vA / yathA- "sahasA vidadhIta na kriyA (kriyAm) "[ kirAtArjunIyam, sargaH - 2, zrI - 30] iti / 2 'ekapade' iti vibhaktyantapratirUpakamekAdazasvarAdiH / yathA- " ayamekapade tayA viyoga: "[vikramorvazIyam, aGka :- 4, zrI - 10 ] iti / 3 'sadyaH' sakArAntaH / 4 'akasmAd' iti vibhaktyantapratirUpakam / 5 30 'sapadi' iti tRtIyasvarAntaH / tatkAlanAmAni paJca / 'tivAreMhIMja' iti bhASA // cirAya ciratrAya cirasya ca cirAcciram cireNa dIrghakAlArthe ( 1.2pratipAThaH ) 1 " cirAya nirdhano bhUtvA bhavatyahnA(-ddhA) mahAdhanaH "[sa.kaM. pR. 38] / 2 " haviryaccirarAtrAya pratyapadyata "[] / 3 " cirasya yat punaH " [] 4 " cirAd dRSTo'si " [] / 5 " ciraM jIvI" [] / / 1532 / / 6 "cireNa saJcitaM pApaM praNazyati jinArcanAt "[] / ete dIrghakAlArthAH // ( 3.4.5 pratipAThaH ) 1 'cirAya' iti / yathA"naiSadhena samazAyi cirAya "[] [2 " cirarAtrAya yajate " ] / 3 'cirasya' iti / yathA - " nirjitasmara ! cirasya nirasya " [ ] iti / [4 " cirAd dRSTo'si "[] / 5 cirantanamidaM vRttaM balISu tasyAH skhalitAH "[]] / / 1532 / 6 cireNa / yathA- "cireNa tanmadhyamamuJcatA'sya' ''[]iti / ete SaDapi vibhaktyantapratirUpakAH / cirakAlanAmAni SaT // 703 kadAcijjatu karhicit / ( 1.2pratipAThaH ) 1 " kadAcicchUratAM yAti maraNe 50 kRtnishcyH''[]| 2 "na jAtu kAmaH kAmAnAmupabhogena zAmyati ' [ manusmRtiH, adhyA-2, zro- 94] / 3 "karhicid bhavati "[] / ete kadAcidarthAH // ( 3.4.5 pratipAThaH ) 1 yathA - "kadAcidasyAyuvadheryyalopinam "[] iti / kadAcinnAmAni trINi // doSA naktamuSA rAtrau // 1532 // 1. 'sti' iti // 2. 'tivAraijai' iti3, 'tivAreMja' iti5 // 3 ' tyasya' iti3 // 4 panam' iti4 // ( 1.2pratipAThaH ) 1 " doSAmanyamahaH "[] / 2 "nktnycrH'[]| 3 "uSAtano vAyuH " [] / ete rAtryarthAH // ( 3.4.5 pratipAThaH ) 1 uSA, mUrdhanyamadhyaH / trINi rAtreH // 60 prege prItaraharmukhe // 1533 // ( 1.2 pratipAThaH ) 1 'prage' iti vibhaktyantapratirUpakam / yathA- '"pragetano vAyuH ''[ ] / 2 " prAtareva samutthAya " [] / etau prabhAtArthau // ( 3.4.5 pratipAThaH ) 1 'prage' iti saptamyantapratirUpakam / dve prabhAtasya // 1533 // 40 For Private Personal Use Only Page #745 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 704 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [sAmAnyakANDaH-6, avyayAni tiryagarthe tiraH sAMci [] / 2 "suSThu khlvidmucyte"[]| 3 "kimuta brahma(1.2pratipAThaH) 1 "tiraH kASThaM kuru"[saM. vittamaH (-nimiH)''[] / avyayasamudAyo vA / 4 kaM. pR.59]| paribhate'ntargRpacArAt / yathA- "tiraskRto- "atIva kSutpipAsitaH"[] / svatI ca / yathA- "sasikta 'ri:"[]| 2 "sAci locanayugaM namayantI''[kirAtA- AmraH phalati''[], atisiktaH / ete nirbharArthe // rjunIyam, sargaH-9, tho-44] / etau tiyagarthe // (3.4.5pratipAThaH) 1 'balavad' iti takArA(3.4.5pratipAThaH) 1 tiras dantyAntaH / tira- ntaH / 2 suSThu mUrdhanyatRtIyavargadvitIyaH paJcamasvarAntaH / chAnAmnI dve // 3-4 atIva, kimuta / svatI api / yathA- "susikta niSphale AmraH phalati"[], atisikta iti / nirbhare'tyarthe / 40 (1.2pratipAThaH) 1"vRthA dugdho'nddvaan''[]| atyarthanAmAni catvAri // 10 2 "mugdhe! (tRSNe!) mudhA tAmyasi''[ mudrArAkSasam, aGka:- prAk purA prathame 3, tho-1]| etau niSphalArthe // (1.2pratipAThaH) 1 [prAk kRtam], prathama (3.4.5prAtapAThaH) 1 "vRthA dugdhA'naDvAn kRtamityarthaH / 2 "purA kRtm'[]| etau prathamArthe // [] / 2 yathA-"mugdhe! (tRSNe!) mudhA tAmyasi''[mudrA (3.4.5 pratipAThaH) 1 'prAg' iti vyaJjanarAkSasam , aGkaH-3, zro-1] / dve niSphalasya / 'phoka' cavargAdyAntaH / 2 purA dvitIyasvarAntaH / prathame Adau / iti bhASA // pahilAnAmnI dve // mRSA mithyA'nRte saMvad varSe (1.2pratipAThaH) 1 "mRSA vadati''[] | "mRSo- (1.2pratipAThaH)1"saMvat tRtIye"[] / idaM varSe // dyam''[uttararAmacaritam, aGkaH-4, zo-17 adhaH, pR.114] / (3.4.5 pratipAThaH) 1 ['saMvat' iti] takA- 50 2 "mithyAvAdI''[] / etau mRSArthe // rAntaH / varSanAmaikam // (3.4.5 pratipAThaH) 1 kUDanAmnI dve // paraspare mithaH // 1535 // abhyarNe samayA nikaSA hiruk // 1534 // (1.2pratipAThaH) 1 "mithaH praharataH''[] / (3.4.5pratipAThaH) 1 'mithaH' iti sakArAntaH / (1.2pratipAThaH) 1 "mitraM samayA''ste"[]| mAhomAhinAmaikam // 1535 // 2 "vilaya laGkAM nikaSA haniSyati''[zizupAlavadham, sarga:-1, shrii-68]| 3 "mahyA hiruk''[] / ete uSA nizAnte samIpArthe / (1.2 pratipAThaH) 1 "uSAtano vAyuH"[] | (3.4.5pratipAThaH) 1-3 'hirug' iti kava- rAtryante idam // rgAdyAntaH / trINi abhyarNasya samIpasya // 1534 // (3.4.5pratipAThaH) 1 mUrdhanyadvitIyasvarAnta uSAzaM sukhe shbdH| ekaM nizAntasya / 'pAchilI rAti' iti bhASA // 60 (1.2pratipAThaH) 1 "zambhuH "[] || alpe kiJcinmanAgISacca kiJcana / ( 3.4.5pratipAThaH) 1 jossmrpi| ekaM sukhsy|| (1.2pratipAThaH) 1 "kiJcit kuJcimUrdhajaH" balavat suSThu kimutAtIva nirbhare / / [] / 2 "brUte manAg maardvm"[]| 3 "ISad gauraH" [] / 4 "prAcImaGkasyati kiJcana ruco rAjIvajIvAtavaH" (1.2pratipAThaH) 1 "balavat pipAsito'smi' [] / ete'lpArthAH // 1. dra. amrkossH3|3|251 // 2. '-ya-' iti3|| 3 -zcit' iti1 // Jain Education Intemational Jain Education Intermational Page #746 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 705 1534-1538 ] vyutpattiratnAkarakalitA (3.4.5 pratipAThaH) 1 alpe stoke 'manAka' vibhaktyantapratirUpakau / "yato vidvAMstataH sabhyaH"[] | iti vyaJjanakavargAdyAntaH / 4 'kiJcana' iti akhaNDa- yenatenAvapi, "yena dAtA tena shraadhyH''[]| ete hetau // stryakSaraH / catvAri stokasya // (3.4.5pratipAThaH) 1-2 hetau kAraNe yad tad etau dakArAntau / 3-4 yataH tataH etau vibhaktyantaAho utAho kimuta vitarke kiM kimUta ca / pratirUpakau / yena tena etau tRtIyAvibhaktyantapratirUpakA // 1536 // vapi / catvAri kAraNasya // (1.2pratipAThaH) 1 "ayaM sthANurAho puruSaH" . sambodhane'Ga bhoH pyATa pATa hai haiM ho are'yi re [sa.kaM. pR.35, gaNaratna.pR.10] / 2 "utAhosvid bhaved rAjA nalaH prpurnyjyH"[m.bhaa.nlo.]| 3 'kimuta' // 1537 // 40 ityavyayasamudAyam / yathA- "kimuta rajjuH, kimuta sarpaH" (1.2pratipAThaH) 1 "aGgAnaGga !"[] / 2 10 [] / 4 "kiM raju:, kiM srpH"[]| 56 kimUta' "bho ! bhArgava !"[] / 3 "pyAT ! pAThaka !"[] / 4 "pAT ! pAntha !"[]| 5 "he ! mahAvIra !"[] / 6 ityavyayasamudAyo vaa| "khedayet kimu mArayet (mAna "haiM ! vAtUla !"[] / 7 "haMho ! kaumAra !"[] / 8 yet)''[] | "ekameva varaM puMsAmuta raajymutaashrmH"[]| "are! caura !"[] / 9 "ayi ! priye !"[] / 10 "kimUta srpH"[]| ete vitarko vikalpaH pakSAntaram , "re ! zUdra !"[] | aMho (aho) arere ityAdayazca / ete tatrA'vyayAH // sambodhanArthAH // (3.4.5pratipAThaH) 1 vitarke vikalpa: pakSAnta (3.4.5pratipAThaH) 1 'aGga' ityakArAntaH / 2 ram, tatra / Aho dvitIyasvarAdiH / 2 utAho paJcama __'bhos' iti sakArAntaH / 3 'pyAT' iti pavargAdyAntasvarAdiH / dvAvapi trayodazasvarAntau / yathA- "ayaM sthAdyadvitIyasvarAdiH / 4 pAT dvitIyasvarAdiH / aho 50 sthANurAho puruSaH ''[sa.kaM. pR.35, gaNaratnaH, pR.10], morayA arerai ityAdayo'pi / daza sambodhanasya // 1537 // morayA "gaurayamutAho gavayaH"[]iti / 3 kimuta tryakSaro zrauSaD vauSaT vaSaT svAhA svadhA devhvirtutau| 20 'khaNDaH / yathA- "kimuta rajjuH, kimuta sarpaH"[] | 4 'kim' iti maantm| 5 "kimu' iti paJcamasvarAntam / (1.2pratipAThaH) 1"astu zrauSaT "[tai.saM. 1.6. [6 uta paJcamasvarAdiH] / SaT pakSAntarasya // 1536 // 11] / 2 "vrIhI vauSaT''[ai.brA.3.5] / 3 "vaSaDindrAya" [tai.saM.3.5.4.6] / 4 "svAhA devebhyH''[]| 5 "svadhA itiha syAt sampradAye pitRbhyaH''[vAja.saM.2-7] / ete devahavirdAne // (1.2pratipAThaH) 1 yathA-"itiha smA''hurA- (3.4.5 pratipAThaH) 1 devebhyo haviSo dAne cAryAH "[] | ityarthaH / devahotavyadravyasampradAnanAmAni paJca // (3.4.5 pratipAThaH) 1 sampradAyo guruziSyapraziSyAdikulam, upadezazca, tatra / ekaM guruparamparAvacanasya / . (1.2pratipAThaH) 1 "kathamupAMzu vadha:"[] | 60 itiha akhaNDastryakSaraH / yathA- "itiha smA''hurAcAryAH" aprakAzoccAraNe'pi / yathA- "japataH sadA japamapAMzu"[] [] iti // idamekAnte // 30 haitau yat tad yatastataH / / (3.4.5pratipAThaH) 1 yathA- "teSAmupAMzu vadhaM 1.2patipAThaH) "yata sabhAsa - kurvIta''[] iti / ekmekaantsy|| lbhastat puujyo'si"[]| 3-4 'yataH, tataH' ityetau madhye'ntarantareNA'ntare'ntarA // 1538 // 1. "aho dhigartha Azcarye viSAdakaruNArthayoH" iti nAnArthamAlA(26-20)vacanAd 'aho' hasvAdirapi // 2. tulanIyo'marakoSaH34 15 // 3. '-muta' iti1 // 4 '-lpAH' iti // 5 '-rutAho' iti3|| 6 itaH pUrve 1pratau 'avyayasamudAyo vA' iti dRzyate // 7 -nA'pi ca' iti1|| 8. 'he' iti1|| 9 'ayi re' iti4.5|| 10. 'mAdhavaH' iti1|| Jain Education Intemational Page #747 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 706 ( 1.2pratipAThaH ) 1 '" antarbASpa: ''[ meghadUtam, pUrvameghaH, zlo- 3] / 2 'antareNa' iti tRtIyApratirUpakam / "bhavantamantareNA'nyathAbhUpatigrahita: "[], bhavamadhya ityarthaH / 3 'antare' saptamyantapratirUpakam / " Avayorantare parvataH (parvatAH) sarito drumAH " [mahAnATaka. 5.25] / 4 " antarA tvAM ca mAM ca bhagavAn' [ sara. kaNThA. pR. 58 ] / ete madhyArthAH // ( 3.4.5 pratipAThaH ) 2 'antareNa' iti tRtIyAntapratirUpakam / 3 'antare' iti saptamyantapratirUpakam / 10 madhyanAmAni catvAri // 1538 // 30 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA " prAdurAviH prakAze syAt ( 1.2pratipAThaH ) 'prAdurAsIt "[ raghuvaMzam, sarga: - 15, shro-83]| 2 " AvirbhUta - "[ meghadUtam, pUrvameghaH, zrI - 21] / etau prakAze // ( 3.4.5 pratipAThaH) 1 prAdus usantaH / 2 Avis isantaH / prakAze prakaTe / dve prakaTasya // abhAve tvaM neno nahi / 11 ( 1.2 pratipAThaH ) 1 " avipra iva bhASase "[], vipravanna brUSa ityarthaH / 2 " naikaH supteSu jAgRyAt ' 20 [] / 3 "no jAnImaH "[] / 4 " nahi prema prayojanApekSam''[] / avyayasamudAyo vA / ete'bhAve'vyayAH // ( 3.4.5 pratipAThaH ) 1 abhAve'sattAyAm, a AdyasvaraH / yathA- "avipra iva bhASase " [] vipravanna bhASasa ityarthaH / 3 no trayodazasvarAntaH / yathA- "no jAnImaH kimatra vidhAsyati'[] 4 nahi ityakhaNDadvayakSaram / 'nahIM'' iti bhASAyAzcatvAri // haThe prasahya ( 1.2pratipAThaH ) 1 "prasahya vittAni haranti caurA: "[nI. za. 2-54] / ( 3.4.5 pratipAThaH ) 1 ekaM haThasya // [ sAmAnyakANDaH-6, avyayAni ( 3.4.5 pratipAThaH ) 1 dve vAraNasya / 2 'mAsma' ityakhaNDadvyakSaram // ( 1.2pratipAThaH ) 1 " astaMgataH " [ ] // ( 3.4.5 pratipAThaH ) 1 ekamadarzanasya // 1539 // 40 amAnu ( 1.2 pratipAThaH ) 1 " kAmaM karomi "[] | AdAvanicchAyAm, pazcAdaGgIkAre'vyayam // ( 3.4.5 pratipAThaH ) 1 AdAvanicchAyAM pazcAdaGgIkAra ityarthaH / 'kAmam' iti makArAntam / ekamanicchAGgIkArasya // yAdoM paramaM te / ( 1.2 pratipAThaH ) 1 "oM kuru"[] / 2 " AM kurmaH [] / 3 paramaM vibhaktyantapratirUpakam / "paramaM tatrA'vasan" [] / evaM ca / " evaM kuru " [ ] | matamaGgIkAraH, 50 tatraite'vyayAH // ( 3.4.5 pratipAThaH ) 1 om trayodazasvarAdiH, mAntam / 2 Am dvitIyasvarAdi, makArAntam / 3 'paramam' iti vibhaktyantapratirUpakam / matamabhyupagamaH, tatra / trINi aGgIkArasya // kaccidiSTapariprazne ( 1.2pratipAThaH ) 1 pitA [] // astamadarzane // 1539 // ( 3.4.5 pratipAThaH ) 1 ekam // mI mAsma vAraNe ( 1.2 pratipAThaH ) 1 " mA kArSIt ko'pi pApAni " [] / 2 'mAsma' ityavyayasamudAyaH / "mAsma karot "[] / alaM ca / "alaM bAle ! rodanena " [] / ete ( etau ) vAraNArthe // 1. ' irAntaH' iti4.5 // 2. 'NDaH ' iti4 // 3 ' - hIM' iti4 // 4 ' -NDaM' iti3 // 5 ' -di:' iti4 // bahirbahirbhave avazyaM nUnaM ca nizcaye // 1540 // 60 ( 1. 2 pratipAThaH ) 1 " avazyaM dharmataH saukhyam" [] / 2 " nUnaM pApAt suduHkhaM syAt " [] / etau nizcayArthI // ( 3.4.5 pratipAThaH ) 1 ubhAvapi mAntau / dve nizcayasya // 1540 // nAmaikam // kaccid jIvati te ( 1.2pratipAThaH ) 1 "bahirbhUtaH''[] // (3.4.5 pratipAThaH) 1 bahiH isantaH / bAhira For Private Personal Use Only hyeH syAdatIte'hni Page #748 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1539-1542 ] vyutpattiratnAkarakalitA 707 (1.2pratipAThaH) 1 "hyastanaH"[] | anantarA (3.4.5pratipAThaH) 1 'duSThu' iti mUrdhanyatRtIyatItadine | vargadvitIyAntaH paJcamasvaradvayaH / nindane nindAyAm // 1541 // (3.4.5pratipAThaH) 1 hyas sakArAntaH / atIte nanuca syAd virodhoktau gate'hni divase / ekam // zva eSyati / (1.2pratipAThaH) 1 'nanuca' ityavyayasamudAyaH / , (1.2pratipAThaH) 1 ahrItyeva / "zvo gantA" "nanuca kaH zabdaH''[] // [], zvastanaH / anantarAgAmidine || (3.4.5pratipAThaH) 1 'nanuca' ityakhaNDa: tryakSa- 40 (3.4.5pratipAThaH) 1 eSyati, 'ahni' iti rAtmakaH / ekaM virodhavacanasya // pUrvasthamatrA'pi yojyam / ekam // pakSAntare tu ced yadi / 10 nIcairalpe (1.2pratipAThaH)1 "lobhazcedaguNena kim / 2 pizunatA (1.2pratipAThaH) 1 "nIcairmaruto vAti"[]| yadyasti kiM pAtakaiH"[nItizatakam, tho-55 ] // (3.4.5pratipAThaH) 1 nIces sakArAntaH / (3.4.5 pratipAThaH) 1 dve pakSAntarasya / 'jau' alpe stoke / ekam // iti bhASA // mahatyuccaiH (1.2pratipAThaH) 1 "uccairuccaratu cirm"[]| zanairmande ete catvAraH sAntA antodAttAH // (1.2pratipAThaH) 1 "zanairyAti pipIlakaH"[su. (3.4.5pratipAThaH) 1 uccaisa sakArAntaH / bhA.254] / antodAtto'yamazIghrArthe // nIcA uccA etau dvitIyasvarAntAvetAvapi / 'nyuddhyAmaJceH (3.4.5pratipAThaH) 1 zanaiH sAntaH // kakAkaisaSTAvace'(haimoNA-1003) iti sUtreNa nyudbhyAM avare tvarvAk 20 parAd 'aJcUM gatau'( )asmAddhAtoH a A ais ete (1.2pratipAThaH) 1 "varSAt SoDazAdAk'[] | trayaH kitaH pratyayA bhavanti, te ca TAvat TAyAmivaiteSu kAryaM bhavatItyarthaH / yathA tRtIyaikavacane 'acc prAg arvAkkAlInaH / avaraH parAdanyastatra, avyayo'yam // diirghshc'(haimsuu-2|1|104||)iti sUtreNA'c, cakAramAtraM (3.4.5 pratipAThaH) 1 arvAk cakArAntaH / bhavati, tathA'trA'pi acazcakArasadbhAve pUrvasvarasya dIrghatve 'urahA' iti bhASAyA ekam // nIcam, uccam , nIcA, uccA, nIcaiH, uccaiH evamete roSoktAvum sAdhavaH / uccam , uccA, uccaiH ete vyaJjanAntatvAd (1.2pratipAThaH) 1 "uM saivA'smi tava priyA" dIrghAbhAve paJcamasvarAdyA eva // [] / kopoktau // sattve'sti (3.4.5pratipAThaH) 1 'um' iti mAntam , paJcama(1.2pratipAThaH) 1 'asti' ityavyayastiGanta- svarAdiH // 30 prtiruupkm| yathA- "astikSIrA strI"[] / sattve sattAyAm // natau namaH // 1542 // (3.4.5pratipAThaH) 1 sattve sattAyAm , 'asti' (1.2pratipAThaH) 1 "namaH zrIzAntinAthAya" iti tiGantapratirUpakam / 'chatA' iti bhASA // [] / nama:zabdazcAyaM granthAnte maGgalArtha: / yato-"maGga ndine // 1541 // lAdIni maGgalamadhyAni maGgalAntAni ca zAstrANi prathante" (1.2pratipAThaH) 1 "duSThuvAdI khalaH"[] || [mahAbhASyam 1131 // ] iti // 1. tulniiyo'mrkossH3|4|17|| 2. '-zabdAcca' iti3|| 3.-cu' iti3|| 4 "nyuTyAM parAdaJcU gatau, ityasmAt kita: a A ais ityete pratyayA bhavanti, te ca TAvat, TAyAmiva eSu kAryaM bhavatItyarthaH / tena 'acc prAgdIrghazca' iti bhavati / nIcam, uccam / nIcA, uccA / nIcaiH, uccaiH prasiddhArthA ete / lAghavArtha santAdhikAre'pyakAraAkArapratyayavidhAnam''(haimoNA-1003)iti svopajJoNAdigaNasUtravivaraNam , bhA2, pR.478 // 5. '-tAI' iti3|| 6 -STha' iti1|| 7 3.4pratyo sti // 8. '-ntam' iti3|| 9 'granthAvazA(sA)namaGgalArthaH' iti3 // 60 Jain Education Intemational Jain Education Interational Page #749 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 708 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [sAmAnyakANDa:-6, avyayAni (3.4.5 pratipAThaH)1 namaH zabdo'tra maGgalArthaH // "U(U) pRcchAyAm"[zeSanAmamAlA 6 / 201 // ] / (1.2pratipAThaH) "AnukUlyArthakaM prAdhvam" [yathA-"UM na jAnAsi svArtham"[]] // [amrkossH3|4|4||, zeSanAmamAlA 6199 // ] // "atIte prAk''[zeSanAmamAlA 6 / 201 // ] // yA- "prAdhvaM kurudhvaM budhAH''[sa.kaM.pR.54] / "prAk kRtam''[] // 'prAdhvaM bandhane'1478 // iti gatisaMjJakaH / prAdhvaMkRtya // "nizcaye'ddhA'JjasA dvym"[amrkossH3|4|12||, "asAkalye tu cit cn''[amrkossH343|| zeSanAmamAlA 6 / 201 // ] // zeSanAmamAlA 6 / 199 // ] // __ yathA-"are addhA puruSaH"[] | "aJjasA vakti yathA- "kiJcid rUyante''[] | "padabhyate yati sAdhuH"[sa.kaM. pR.52] // (padbhyAM yAti) kutazcana"[] | "ato hetau''[zeSanAmamAlA 6 / 202 // ] // "tu hi ca smai (sma) ha vai pAdapUraNe"[amarakoSaH "mahaH pratyArambhe"[zeSanAmamAlA 6 / 202 // ] // 343 // , zeSanAmamAlA 6 / 200 // ] || "svayamAtmani"[zeSanAmamAlA 6 / 202 // ] // "AkhyAsyAmi tu tattvaM te '[] | "na hi bhuvi "svymbhuuH"[]|| mahimAnaM prApya tRpyanti bhUpAH "[] | "bhImaH pArthastathaiva "prazaMsane tu suSThu syAt''[zeSanAmamAlA 6 / 202 // ] // ca"[]| ["iti ha smA''hurAcAryAH''[sa.kaM.pR.37]] | "susstthuuktm"[]|| "yo vai yuvA'pyadhIyAnaH''[manusmRtiH, adhyA-2, zUo "parazvastu(zva:)pare'hani"[zeSanAmamAlA 6 / 202 // ] / 156] / khalvAdayo'pi / "aho nu khalu bhoH"[sa. kaM. zvo dinAt paramahaH parazvaH / pAraskarAditvAt para:sahasrAdivat suT // pR.33]| ete pAdapUrtI // "adyaa'traa'hni''[amrkossH3|4|20 // , zeSa"pUjane svtii"[amrkossH3|4|5||, zeSa nAmamAlA 6 / 203 // ] // nAmamAlA 6 / 200 // ] // asmin ahani adya, vartamAnamAtre'pyAhuH / "sustutam"[] | "atistutam"[] | "naro loke'dya durlabhaH (durbalaH)"[] || "vad vA yathA tathaivaivaM saamye''[amrkossH3| "atha pUrve'hItyAdau pUrvedhurAdayaH''[zeSanAmamAlA 4 / 9 // , zeSanAmamAlA 6 / 200 // 3 // 6 / 203 // ] // yathA-"yuvativat"[] / "padminI vA'nyarUpAm" pUrve'hni pUrvedhuH / AdizabdAd uttareyuH, aparedhuH, 60 [meghadUtam , uttarameghaH, zrI-20] / yathA- "caitrastathA adharedhuH, anyeSuH, anyatareyuH, itareSuH / "dhurdinam"[] maitraH"[] | "zAradAbhramiva pelavamAyuH''[] | "yathA'rka iti bhojaH / yathA- "dhuzcandro dyotate kthm"[]|| evaM varNaH (krnnH)"[]| ete sAmye // "samAne'hani sadyaH syAt'[zeSanAmamAlA 6 / "aho hIti ca vismye"[amrkossH3|4|9||, 203 // ] / [] // zeSanAmamAlA 6200 // ] || "pare tvahni pare dyvi"[amrkossH3|4|21||, "aho Azcaryam"[] |"hatavidhilalitAnAM (-lasi zeSanAmamAlA 6 / 203 // ] / 30 tAnAM) hI vicitro vipAkaH"[zizupAlavadham, sargaH-11, yathA- "taM hantA'smi paredyavi"[] || thI-64] // "ubhydyushcobhyeyuH"[amrkoss:3|4|21 // , zeSa"syarevaM tu punar vai vetyavadhAraNavAcakAH [amara- nAmamAlA 6 / 204 // ] // koss:3|4|15 // , zeSanAmamAlA 6 / 201 // ] // ubhaye'hrItyarthaH // yathA- "evametat''[] | "AtmA sarvaM tu pazyati" "sameM yugapadekadA''[zeSanAmamAlA 6 / 204 // ] / [] / "yatiH punaH pUjya:"[] | "gururvA vakti bhISmo yathA- "yugapat praaptaaH"[]| ekasmin kAle- "ekadA vA'[] | "tvameva deva! jaanaasi"[]| ete'vdhaarnne|| milanti"[] | etau tulyakAlArthoM // 1 . rthAH' iti2 // 2. 2pratau nAsti // 3 -jJaH' iti1|| 4 1pratau naasti|| 5. '-ti' ityamarakoSe // 6 -' iti1|| 7 'hi' itira // 8 'samaye' iti2|| 70 Jain Education Interational Page #750 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 709 1542-1542 ] vyutpattiratnAkarakalitA "syAt tadAnIM tadA tarhi "[zeSanAmamAlA 6 / 204 // ] // dik prAk (prAG) deza: kAlo vA praagrmym| 'dikzabde tasmin kAle tadA / 'tado dA c'5|3|19|| bhyaH saptamIprathamAntebhyo (saptamIpaJcamIprathamAbhyo) digdezaiti dAnI ca // kAleSvastAti: '5 / 3 / 27 // , 'anycerluk'5|3|30|| / Adi"yadA yahi '[zeSanAmamAlA 6 / 204 // ] // zabdAdavAgAdi / evaM pUrvAdibhyaH purastAdadhastAdAdi / yasmin kAle'rthe / "anyadaikadA'[] | 'sarvai (itaH sarvapratiSu samAnapAThaH) (zaiSikA anyekaany-5|3|15|| iti dA | 'pyavyayAH) prayogavazAd jJeyAH / avyayAnAmanantatatvAd "parut parAyaiSamo'bde pUrve pUrvatare'tra ca"[amara diGmAtramatra darzitam / ytHkoss:3|4|20||, zeSanAmamAlA 6 / 205 // ] // "iyanta iti saGkhyAnaM nipAtAnAM na vidyate / pUrvavarSe parut / pUrvatare varSe parAri / atra vartamAne prayojanavazAdete nipAtyante pade pade // 1 // "[] / 10 varSe 'aiSamaH / 'sdy:prutpraari-'5|3|22|| iti sAdhavaH // arthakathanaM caiSAmupalakSaNaM jJeyam / tathA coktam "nipAtAzcopasargAzca dhAtavazceti te trayaH / "prakAre'nyathetarathA kathamitthaM yathA tathA''[zeSa anekArthAH smRtAH sarve pAThasteSAM nidarzanam // 2 // "[] iti / nAmamAlA 6 / 205 // ] // // ityavyayAni // 'prakAravacane thaal'5|3|23 // , 'idmsthmuH5|3| // iti vyutpttirtnaakrH|| 24 / / iti sAdhavaH // // ityAcAryazrIhemacandraviracitAyAmabhidhAnacintAmaNau "dvidhA dvedhA tridhA tredhA caturdhA dvaidhamAdi ca" nAmamAlAyAM sAmAnyakANDaH SaSThaH // [zeSanAmamAlA 6 / 206 // ] / sarvAGgINakalAvilAsanilayaH kalpadrumAbhaH kalau, 40 'saGkhyAyA vidhArthe dhaa'5|3|42 // , 'dvitryozca jAgratsarvajanInamaJjamahimo mitrapratApodayaH / dhmuny'5|3|45 // , 'edhaacc'5|3|46 // iti sAdhavaH // zrImacchrIvidhipakSagacchagaNabhRd bhUbhRnnAtAMhidvayaH "dvistrizcatuHpaJcakRtva ityAdyAvartane kRte / zrIkalyANasamudrasUrisuguruH sUrIndracUDAmaNiH // 1 // 20 digdezakAle pUrvAdau prAgudakpratyagAdayaH // " tannirdezavidhAyivAcakavarazreNIkirITopamA / [zeSanAmamAlA 6 / 206-7 // (amrkossH3|4|23||)] | bhAsvatsAMdhuguNaughazAlivinayAccandrAbhidhAvAcakAH / prAcyAM dizi prAci deze kAle vA- [prAra]vasati / tacchiSyA 'ravicandra' ityabhidhayAteSAM vineyo vyadhAprAcyAM dizi prAco dezAt kAlAd vA- prAgAgataH / prAcI denaM vAcakadevasAgaragaNiyutpattiratnAkaram // 2 // 1. ito granthazcalitaH pratibhAti, yathAyogyaM sthApito'smAbhiH // 2. 'e-' iti1|| 3. 'g' iti1|| 4. 'koSThAntargatapAThasthAne 1.2pratyo: 'ete zaiSikA avyayA anye'pi' iti dRzyate // 5. 'atra' iti 1.2pratyorna dRzyate // 6. 'prada-' iti1.2|| 7.'-naH' iti4.5 // 8. dra. svopjnyttiikaa3|1542 // , pR.346|| 9. 4pratau nAsti // 10.1.2pratyo sti|| 11. ito'gre 3pratau 'samAptaH' iti dRzyate // 12. '-Syo' iti2|| 13. '-dhiyAste-' iti4, '-dhayAste-' iti5 // 14. ito'gre 1pratau-"iti zrIvyutpattiralAkarassampUrNatAmabIbhajat, saMvati 1802 varSe kArtikavadi 8 aSTamyAM budhe // bhaTTArakendraH zrI 7 zrIkanakakuzalAnAM ziSyailikhitaM pustakamadaH svavAcanArtham // ||shriiH ||shriiH ||shriiH ||shriiH ||shriiH ||shriiH chiH ||chH ||chH / / // chaH // chaH // adRzyabhAvAnmativibhramAd vA, padAdihInaM likhitaM mayA yt| tatsarvamAryaiH parizodhanIyaM, kopo na kAryaH khalu lekhakasya // 1 // sa brahmA caturAnanaH sa bhagavAnIzo'pi paJcAnanaH, sa skandazca SaDAnanaH sa phaNinAmIzaH sahasrAnanaH / yatpadyArthavizeSavarNanavidhau nezA vayaM tatra ke ?, yada vyAkhyAyi tathA'pi kiJcidakhilaM taccApalaM kevalam // 2 // // zrIH // zrIH ||shriiH // zrIH" iti dRzyate // 3pratau-"zrIhemacandrairguNavRndadhurvarA kRtA'sAvabhidhAnamAlA / tasyAM samAptau varaSaSThakANDaH, prakANDazabdairnicito'tiramyaH // 1 // iti rahasyam / adRSTidoSAt prativibhramAcca, yadarthahInaM likhitaM mayA'tra / tatsAdhumukhyaiH parizodhanIyaM kopo na kAryaH khalu lekhakAya // 1 // yAvad gaGgAtaTe bhAti puraM zrIpaTTanAyakam / yAvad jainakathA loke tAvat tiSThati pustakam // 2 // yAvad dharAdharo meruAvaccandradivAkarau / yAvadeSAM phalaM dadyAt pAThakebhyaH sudhAmiva // 3 // yAdRzaM pustakaM dRSTvA (dRSTaM) tAdRzaM likhitaM mayA / yadi zuddhamazuddhaM vA mama doSo na dIyate // 4 // iti vacanAd vAcyamAnaM ciraM jIyAt / mAsa 2 dine 9 madhye lipikRtam / zrImanmahAvIrajIprasAdAt / bhaTTArakapurandarabhaTTArakazrI 1000915 zrIvijayakSamAsUrIzvarajIvijayarAjye saMvat 1780 varSe miti posavadi 2 dine pUrNa kRtam // zrI... | sAhajIkuMbhajI seTha bhevAnIdAjIsahAjyena pustakaM lipikRtam / mahArAjAzrIsavAIjaisiMghajIrAjyai // 17080 // zrIrastu // vidyA na vidyA viduSA na he yA, nirakSaraM vIkSya dhanAdhikatvam / ratnAvataMsAM kulaTAM samIkSya, kimAryanAryaH kulaTA bhavanti // 1 // sakalapaNDitaziromaNipaNDitazrI108 zrI...sAgarajI tacchiSyapaNDitaziromaNi paM. zrI108zrI...sAgarajI tacchiSyapaNDitaziromaNi paM. zrI108zrI...sAgarajI tacchiSyapaNDitapradhAnapaNDitazrI108zrI...sAgarajI tacchiSyapaNDitapradhAnapaNDitazrI108 zrI...sAgarajI tacchiSyapaNDitapravara...sAgarajI tacchiSyapaM...lekhi / bhagnapRSTikaTigrIvAstaptavarNaradho(?)mukhaM kaSTena likhitaM zAstraM yatnena paripAlayet // 1 // " iti dRzyate // Jain Education Intemational Page #751 -------------------------------------------------------------------------- ________________ atha prazastiH ( 4.5 pratipAThaH) AsId vIravibhovi(vi) bhodbharabhRtaH, sthAne'vadAnasthiraH, sthAne labdhyupalabdhimAn gaNadharaH, svAmI sudharmodayI / tadvaMze vazino'gryamauktikasamA mAnyA munizreyasAM, jAtAH sUraya 'AryarakSita' iti khyAtAH kSitAvakSataH // 1 // ( zArdUla0) ye kSetre'tra kalau nirastakuhanA [:] svAtmArthino nAgrahAH, siddhAntAdavabuddhya zuddhaparamArthaM khyApayanto'kSaram / kurvantazca tapo vapuSyapi nirApekSA vipakSakSayakSepiSTA vidhipakSamukhyabirudaM prApuH pratApotkaTAH // 2 // ( zArdUla0) tatpaTTAnukrame'bhUt suvihitamahitaH zAsanaunnatyakArI, vidyAsiddhaH prasiddho'vanidhavanivahai rvanditAMhnirmahaujAH / tattaccaJcaccaritrairdhavalitabhuvano varNyalAvaNyapUrNa:, sUriH zrImerutuGgaH pravaraparikarodbhAsitAbhyAsadevAH (-vaH) // 3 // (sragdharA) tadantavanivizrutAH zrutasarasvadantaspRzaH, prazAntamanasaH sadA sadavadhAnadhanyardvayaH / suziSTajanasevitAH prakaTadevatAdhiSThatA, babhUvurativindavo guNanidhAnasUrIndavaH // 4 // (pRthvI) tatpaTTAmbhojabhAsvadraviracitapravAk satkriyoddhArakartA, preSTavyutpannaparSatdhRtadhRtidraDhimA dAnazauNDaH prakANDaH I vyodavyudgrAhimedhAmuSimukharamukhamlAnikRt sAdhusandhoM, dhyAptoktivyaktabhakti: samajani zamavAn sUrirAT dharmamUrtiH // 5 // taiH svasthAnAbhiSiktAH kSititalatilako: granthagUDhArthasArthodgAtArastAravAcA prasarakaradhutadhvAntadhArApracArAH 1. 'mAH' iti5 // 2. 'dai' iti5 // yasya saH // 5. 'likA' iti4 // 6 prAjyaprauDhapratiSThAprabhRtisukRtasaMsAkSiNaH kSAntimantaH, zrIkalyANAbdhisUrIzvaravaraguravo jyoM yugAyAH jayanti // 6 // (sragdharA) (sragdharA) 3. sAdhvI sandhA yasya saH H 4 dhI- dhIgrAhyA AptoktiH, tatra vyaktA bhaktiH 'ri-' iti5 / 7 ka-' iti5 // For Private Personal Use Only 1 Page #752 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prazastiH ] vyutpattiratnAkarakalitA itazca // 7 // ( zArdUla0) ziSyAM' zrIguNasevadhergaNapate:, ye gacchadhUrdhAraNe, dadhuH sarvadhurINatAM dhuri satAM, stutyAH sthitisthApakAH / sa vakturgaNanAyakA api vaco, yeSAM satIrthyatvato, bhAsvanto bhuvi vAcakAssamabhavan, zrIpuNyacandrAhvayAH tacchiSyAH kSamavAcakAgrimatamA, mANikyacandrAstato, gItArthA gaNisammatAyatitatestathyakriyAkArakAH dhIrAH svadhvanivAcakaH vinayatazcandrAbhidhAssanti tat tacchiSya ravicandrapaNDitavaro jajJe guNagrAmaNIH tadIkSito vAcakadevasAgaro'haM labdhavAn jJAnalavaM gurostathA / zrInAmamAlAM prabhuhemanirmitAM pratIya tAlIM samavAGmayaukasa: // 9 // (indravaMzA) // 8 // ( zArdUla0) varSe SaDvasutarkanikpatimite ( 1686 ), hAllAradeze nRpe, lAkhAkhye sati bhavyanavyanagare, caityAvalIzAlini lakSmIcandrabudhasya madgurugurubhrAturjayAbdhermuneH ziSyasyottamacandraziSyasahajasyAtyantanirbandhataH sUtra: pANinisUtritairbahuvidhagranthAMzca saGkhyAvarta:, sAkSIkRtya yathAmati vyaracayaM vyutpattiratnAkaram chAdmasthyAllikhitaM yadatra vitathaM syAt sUribhissUratai: saMzodhyaM karuNAM vidhAya mayi tanmAtsaryamutsArya ca asau sUryendvakSorbhagaNakharasArIn pariNayan, dizA sArdhaM kAle'mbaramara katASTApadapade na yAvat prakrIDannuparamati tAvad budhajanairadhIyAnA vRttirjagati gatadoSA vijayatAm // iti zrIvyutpattiratnAkaragranthaH samAptaH // granthAgram - 18000 pramANam // // zubhaM bhavatu // 10. dayAlubhiH // 11. 'sUryo-' iti4 // 12. ito'gre 5 pratau- " saMvat 1809 varSe mitI mAha mayAcaMda likhatam zrIvIkAneramadhye // zrIH // " iti dRzyate // I / // 10 // ( zArdUla0) / // 11 // ( zArdUla0) tribhirvizeSikam // | 1. zAsituM yogyAm // 2. sevadhiH nidhiH nidhAnam, zrIguNanidhAnasUreH // 3. svanAmadhvanivAcakAH vinayavantaH // 4 - SyAbhRt' iti5 // "taH' iti5 // 6 tAlI 'kUMcI' iti bhASAntaram // 7 sarvavAGmayagRhasya // 8. 'nI' iti5 // 9. anekAn // sudi 13 idaM pustikA paNDita 711 // 12 // (zikhariNI) II Page #753 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 712 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA [prazastiH // athA'sya prazastiH // (2 pratipAThaH) zrIvIrakra ma AryarakSitaguruH sanmArgasaMsthApakastatpaTTe jayasiMhasUrirabhavacchrIdharmaghoSastataH / tatpaTTe'tha mahendrasiMhasuguruH surIndrasiMhaprabhastatpaTTe'jitasiMhasUrirabhavad devendrasiMhastataH // 1 // (zArdUla0) zrIdharmaprabhasUrisiMhatilaka zrImanmahendraprabhAste bhyaH sAdhupamerutuGga suguruha~ sopamastatpade / zrImacchrIjayakIrtisUrirabhavat tasmAjjayAt kesarI, zrIsiddhAntasamudrasUriramutaH zrIbhAvasindhurguruH // 2 // (zArdUla0) sUriH zrIguNasevadhiH samabhavat prAjyapratApodayastatpaTTAmbujarAjahaMsasadRzaH sUrIzvarAnuttaraH saMsArAmbudhipAralambhanamahAbeDopamaH sadguNaH, zAstA sUrizirovataMsakanibhaH zrIdharmamUrtirguruH // 3 // (zArdUla0) tatpaTTapUrvagirirAjazira:pataGgAH zrIjainazAsanamahonnatikAratantrAH niHzeSasAdhuguNasUrizirovataMsAH, zrIkSemasAgarajagadguravo jayanti // 4 // (vasanta0) bhAsvad guNanidhAnAnAM, prastutAnAM manISiNAm ziSyA hi puNyacandrAhvA, vAcakAH zobhire zubhAH // 5 // (anuSTup) teSAM mANikyacandrAkhyaH, ziSyo'bhUd vAcakAgraNI: zrImadvinayacandrAhvasticchiSyo ravicandrakaH // 6 // (anuSTup) tatpAdapaGkajAsaktadvirepho devasAgaraH enAM vRttiM zubhAM cakre, ziSyavargaprasattaye // 7 // (anuSTup) saMvadrasASTaSaTcandrai1686rmite varSe sa(za)radRtau AzvinArjunasaptamyAM, stambhatIrthAbhidhe puri // 8 // (anuSTup) yugmam // vilokya vividhAn granthAn, pANinipravaroktibhiH / nirmiteyaM mayA TIkA, lakSmIcandravarAgrahAt // 9 // (anuSTup) asUyArahitaiH sadbhiH, paropakRtiniSThitaiH zodhanIyA prayatnena, buddhiva(ma)dbhiH kRpAparaiH // 10 // (anuSTup) anAbhogAt tathA bhrAntyA. likhitaM mayakA'nRtam / nyUnAdhikaM ca yatkiJcit , kSantavyaM vibudhaizca tat // 11 // (anuSTup) // iti prazastiH // 1. ito'gre 2pratau-"zrIzreyazcA'stu, saM-1879nA varSe, zAke 1745 pravartamAnyai prathamacaitravida 10 zanau rAtragata ghaTI 4 same sampUrNam // zrIbhujanagare caturmAzakRtaM likhataM muni mohanasuMdara zrIciMtAmaNapArzvanAthaprazAdAt // zrIrastu // kalyANamastu // zrI ||shrii // zrI // zrI ||ch / " iti dRzyate // Jain Education Interational Page #754 -------------------------------------------------------------------------- ________________ // zrIzaGkezvarapArzvanAthAya namaH / / / / anantalabdhinidhAnazrIgautamasvAmine namaH / / / / paramopAsyazrInemi-vijJAna-kastUra-candrodaya-azoka-somacandrasUrIzvarasadgurubhyo namaH / / kalikAlasarvajJazrIhemacandrAcAryaviracitA vAcakazrIdevasAgaragaNikRtavyutpattiratnAkarakalitA / / abhidhAnacintAmaNinAmamAlA / / / / sArthazabdAnukramaNikA / / sUrya zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH artha: zlo. pR. paM. -: a:abhAve 1539 706 22 | akarNa baherI 454 199 18 aMza bhAga, hisso 1434 659 21 akalkana sa25 490 216 aMzu 95 27 59 akasmAt tAsa, sema 1532 703 20 kiraNa 99 31 14 akiJcana nidhana 358 161 7 aMzuka vastra 666 295 7 akiJcanatA aparigraha 81 21 28 aMzupati 13-pa. 5 48 | akupya sonu mA23pAnA si5 1045 472 37 aMzumat 13-pa. 5 49 akUpAra samudra 1073 485 31 98 30 38 (akRza) ___ 17-pa. 6 23 aMzumAlin 13-5 5 46 (akopanA) zAnta svabhAvavANI ||y 1271 585 41 98 30 38 / akrama krama vinAno 1511 692 24 aMzuhasta 96 29 27 akSa gAra 2mavAnA pAsa 486 214 23 khabho 588 260 18 , jugAra 738 325 8 aMsakUTa baLadanI khuMdha 1264 582 20 soLa mAsA pramANa suvarNAdi 884 382 37 aMsala baLavAna 448 196 35 saMcaLa 943 419 19 aMhati dAna, tyAga 387 171 25 indriya 1383 634 42 pApa, azubha 1381 633 40 akSaja viSNu 219-ze 103 7 paga, vRkSanuM mULa 616 272 34 akSata cokhA 401 178 11 aMhinAman nAyenA bhAga, vRkSaroM bhUNa 1121 514 47 akSatasvana zaM.72 200-ze. 89 9 aMhipa jAU 1114 510 45 akSadarzaka nyAyAdhIza ___720 315 49 aMhiskandha aMgUTho ane AMgaLI akSadevin pAsA paDe gAra 2manAra 485 214 7 mono samayamA 617 273 12 akSadhUrta , 485 214 5 akampita mAmA dharanu nAma 32 11 24 | (akSapaNa) mA 52 akarkaza obhaga 1387 637 14 homa bhUsI 24 486 214 31 1. granthArambhe zloka 2ta: 23 paryantanirdiSTaparibhASAdau sUcitaH zabdaH / / 2. mUlAnukto'pi vyutpattiratnAkaraTIkAyAM nirUpitaH zabdaH / / 3. vyutpattiratnAkaraTIkAyAM hemacandrAcAryaracitazeSanAmamAlAgatazabdAnAM 'zeSazcAtra' iti 'zaiSikANi' iti 'zeSAca' iti vA nirdezena sagRhItaH zabdaH / / aMsa aMhas aMhi Page #755 -------------------------------------------------------------------------- ________________ khoDo 756 801 akSi a-714-a abhidhAnacintAmaNinAmamAlA arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. akSamAlA vasiSThanI patnI marudhatI 849 375 20 / agAdha atyaMta lAI 1070 484 18 akSara mokSa 75 18 50 | , 1364 625 taravAra 782-ze. 345 51 , agAdhajala sarovara 1091 496 26 akSaracaJcu lepa 483 213 2 agAra dhara. 992 442 28 akSaracaNa 212 aguru agara, yakSa kardamamAMnI akSarajIvaka , 483 213 1 eka vastu 738 282 48 akSaranyAsa pAsa, vipi 484 213 9 , agara 64) 283 21 akSavatI 42 486 214 15 | agUDhagandha DIga 422-ze. 186 50 akSAgrakIla dharIno pAlo rU33 28 agaukas pakSI 1317 604 43 akSavATa sapADo 355 12 | anAyI svAhA, agninI priyA 1100 503 21 akSAnti dhyA 391 173 agni mAneyA hizAnI svAmI 169 68 18 kha 575 254 22 agni 1099 503 akSikUTaka hAthInI sA~panI gogo, agnika chandragopa, yobhAsAnA 1.1 1209 560 55 indrApa, yAmAsAnA AMkhano DoLo. 1225 567 52 agnikaNa agninA tathA 1103 504 akSigata dveSapAtra 448 196 28 agnikArikA agnihobhanu sthAna 814 360 59 akSivikUNita 21kSa 578 255 31 agnikArya , , , " 814 360 53 akSIva samudranuM bhI. 941 418 agnikumAra pAMyamA bhavanati heva 90 26 35 saragavo 1134 522 31 agnicit agnahotrI 835 370 akSauhiNI zamanAnI prbhaae| (agnijanman) tiya 95 11 sainya, hemA 21870 (agnida) 15 42vA taiyAra thayeso 372 166 33 hAthI, 24deg4 2tha, agnidevA itti nakSatra 109 37 21 6510 azva, 10935) agnibhU zaM2no putra 209 95 1 pAyasa sainya hoya te.. 749 329 48 | agnibhUti bI 152nuM nAma 31 11 11 akhaNDa samasta, badhuM 1433 658 51 | agnirakSaNa maMtrapUrva agninu sthApana 835 370 15 akhAta akRtrima taLAva 1094 497 54 agniraja goDa gAya 560 41 akhila samasta 1433 658 59 | agnirecaka pitta 462-ze. 202 55 akheditva thAka vinAnI (tIrthaMkaranI agnivallabha Na 647 286 53 vANIno guNa) 71 17 35 . agnivAha dhUmA 1103 505 aga vRkSa 1114 agnisambhava rasadhAtu 620 273 46 (..) parvata 1027 462 11 agnisiMhanandana sAtabhA vAsuhevarnu nAma 696 696 agada auSadha agnihotra maMtrapUrva agninu sthApana 836 370 agadaGkAra 472 208 33 agnihotrin agnihotrI 835 370 8 agama 1114 510 58 agnIndhana viS vagare mApI agni agaru agara (catuHsama saLagAvavo te. 814 360 51 paikInI eka vastu 639 183 15 agnyAdhAna agnihotra 836 370 16 agara 640 283 23 (agnyAhita) agnihotrI 835 370 11 agasti agamya RSi 43 23 Toca 1121 514 32 agastipUtA kssie| 15-pa. 32no agrabhAga 1183 549 19 agastya RSina nAma 122 43 16 pradhAna, zreSTha 1438 661 15 209 510 9 208 46 vRkSa ana Jain Education Intemational Page #756 -------------------------------------------------------------------------- ________________ agraja sArthazabdAnukramaNikA a-715-a zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo . pR. paM. agra paheluM 1459 670 19 | pANI 1070-ze. ___483 49 kuTuMbI vAcaka zabda banA aGkuza prathIne vazamA pArnu zastra 1230 570 16 vavA vaparAto zabda 9-pa. 4 64 aGkuzA zrI anaMtanAtha bha. nI moTA bhAI 551 244 13 zAsanadevI 45 13 35 brAhmaNa 812 359 49 aGkara phaNago 1118 513 13 agrajakA dhAno agrabhAga 615 272 7 aGkollasAra viSa, 2 1198 556 46 agrajanmam prAmA 812 359 49 (aDkya ) khoLAmAM rAkhI vagADAya agrajAti 812 359 48 tevuM mRdaMga 293 134 2 agraNI pradhAna, bhujya 1439 661 18 | aGga zikSAdi 6 aMga 251 117 9 agrata:sara nAyaka 498 zarIra 563 248 38 agratasa AgaLa 1529 zarIrAvavA 566 250 14 agrabIja vanaspatinA cha prakAra bihAra deza 957 425 6 paikIno eka prakAra 1200 55 !, saMbhodhanAnA arthamA 1537 705 41 (agramAMsa) yanI harano bhara aGgaja kAmadeva 227 107 33 AkArano mAMsapiMDa, hRdaya 6ra3 ra7, rara 542 240 22 agrayAna mokharAnuM lazkara 800 354 43 (aGgajA) putrI 542 240 44 agrAyaNIya bI pUrvana nAma 247 115 28 (aGgaNa) 1004 448 25 agrima pradhAna 1439 661 19 aGgada mAdha, huM 662 292 34 (,) moTA bhAI 551-zi. 244 13 (aGgana) AMgaNuM 1004 448 26 agredidhISU punarsana 42 strIno aGganA suMdarI 505 222 44 brAhmaNa pati aGgamarda saMgamaIna 52nAra 492 216 38 agresara maage| yAmanAra, nAya 497 219 13 aGgarakSaNI soDhArnu antara 769 339 17 pradhAna 1438 661 10 aGgarAga vipana 635 281 agrya 1439 661 aGgarAja 711 312 49 agha pApa 1381 633 57 (aGgaha) roma, revA aghamarSaNa sarva pApano nAza uranA215.844 373 aGgavikSepa hAvabhAva pUrvanu nRtya 282 gAya 1265 583 10 aGgahAra nAbhA aMga bha27 282 130 aGka dhAryavAcI zabdathI lagADAto aGgAraka maMgala graha 116 40 56 106, hebha vRSAGka aGgAradhAnI sADI 1020 457 cihna 106 35 57 aGgArapAtrI , 1020 457 nATaya prabandhano praDAra 284 130 54 aGkArazakaTI 1020 457 51 khoLo 602 265 35 aGgikA yojI, yaNI 674 299 24 granthano amuka bhAga 257 119 (aGgiram) saptarSi pahI aGkati pavana 1107-ze. 507 31 RSinuM nAma 124 43 64 (aGkapAli) mAliMgana 1507 690 aGgIkAra svI12 128 33 1507 690 aGgIkRta svIkAra kareluM 1488 682 56 aGkin khoLAmAM rAkhI vagADAya aGgurI AMgaLio 592 262 15 tevuM mRdaMga 293 133 56 aGgurI 592 ____292 15 aGkaTa cAvI 1005 aMgUTho 592 292 19 aGkura phaNago 1118 513 12 vAtsyAyana muni 854 376 42 630 278 ___ 130 adhyA 278 aGgula Page #757 -------------------------------------------------------------------------- ________________ a-716-a zabdaH arthaH aGguli AMgaLI aGgulimudrA nAmAkSaravANI vIMTI (aGgulI) alIka vATI AMgaLI aGguSTha aMguTho (aGghri) paga 616 acaNDI zAnta svabhAvavANI gAya 1271 acala pahelA vAsudevanA moTAbhAI baladeva acalabhrAtR acalA aciraprabhA acirA aceSTatA accha acchabhalla acchuptA acyuta acyutaja viSNu bAramA devalokamAM utpanna thayela deva (acyutadevI) zrI padmalasvAmInI upAsikA pariNI accutAgraja chandra aja 33 11 parvata navamA gaNadharanuM nAma pRthvI vijaLI 16 mAM tIrthaMkaranI mAtA mUrchA prasanna, nirmala [19 cAMdI vidyAdevI ajanAmaka ajanya ajapa ajamIDha ajarya ajasra ajA baLadeva ajakAva ajagara (ajagava) ajajIvika lavADa ajadevatA brahmA viSNu bakaro zaMkaranuM dhanuSya ajagara zaMkaranuM dhakha pUrvAbhAdrapada mAkSika dhAtu akasmAt, upadrava khoTA jApa karanAra yudhiSThira mitranA niraMtara bakarI zlo. 592 664 293 20 592 663 698 1027 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA paM. zabda: ajAjI 32 936 1104 40 307 1071 1289 240 214 93 pR. 262 262 293 2 2 2 2 2 2 10 592 262 272 37 585 41 15 13 21 308 50 461 51 11 26 416 10 505 39 12 40 140 24 484 39 593 10 112 44 98 24 27 9 44 13 26 171 69 9 225 106 1 211 96 39 214 99 7 1275 587 18 201 89 46 1305 600 51 201 89 49 889 392 42 114 39 53 1054 476 15 126 44 45 857 377 60 707 311 25 731 321 13 1471 675 25 1275 587 37 ajAtazatru ajita 11 37 ajItabalA (ajitA) ajira aniya ajayaga ajiha ajukA ajJa ajJAna aJcala aJcati aJcita aJjana ajina ajinapatrikA yAmAyIDIyuM ajinayoni haraNa " (,, ) 37 aJjanA arthaH bharu yudhiSThira vartamAna bIjA nIrthaMkara navamA tIrthaMkaranA yakSa 33 (aTani) aTanI aTavI viSNu zrI ajitanAtha bha. nI yakSiNI zrI ajitanAtha bhA. nI pakSiNI cAmaDI AMgaNuM saraLa bANa ko NikA murkha tIrthaMkaramAM na hoya ne 18 doSa paikI 14moM doSa aJjanAdhikA aJjanakA ajali " go aJjalikArika putaNI aJjasa saraLa aJjasA jI ajJAna vastrano cheDo. agni pUjAyela pAMcamI dizAnA diggaja nizcaya dhanuSyano agrabhAga dhanuSyano cheDo jaya (aTarUSaka) araDuzI zlo. 422 707 26 42 219-ze. 44 630 1336 1293-ze. 73 44 778 1354 334 352 pR. paM. 186 27 311 9 12 64 103 73 1374 667 1100 se. 13 20 278 1004 448 1456 614 13 22 595 668 24. 343 621 18 158 m w 2 x w x y 17 18 18 630 34 295 41 503 15 447 195 37 170 68 37 686 304 46 1051 kAjaLa suramo 475 19 morathuthu 1053 475 48 624 19 597 52 cothI nAraka 1361 - ze. 4zI - garojInI bhata 1298 1298 597 55. 598 364 14 1014 454 32 375 167 26 1530 702 31 1542-ze. 708 41 775 341 31 775 1110 508 22 1140 526 33 22 56 14 58 14949 49 X 341 34 Page #758 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sa ghaNuM 1506 aNi 696 26 aNu sArthazabdAnukramaNikA a-717-a zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. (aTarUSa) sarazI 1140 526 atipathin sA2bhAga 984 438 9 (aTarUSaka) , 1140 526 33 atipAtasaMdhana 1504 aTA paryaTana 1501 688 18 atibhIvanI vAlA 181 75 29 (aTATA) 32 1501 688 16 atimaryAda atizaya 1506 690 aTATyA paryaTana 1501 688 14 atimAtra 1506 690 18 aTTa upalo mALa 981 435 44 atimuktaka mAdhavI satA 1147 530 dukAna 1002 447 5 atirikta madhiza 1449 666 24 aTTahAsa rathI sate. 297 137 2 ativAhika nArI 1358 623 11 aTTahAsin zaM72 197 87 17 ativRSTi matizaya varSA na thAya mevo aTTAlaka merI 981 435 49 bhagavAnano atizaya 60 16 28 aDDana DhALa 783 346 18 ativela 1506 690 aNaka adharma 1442 662 32 atizaya aNavya kAMganuM khetara 966 428 50 atisandhAna ga 379 dharIno khIlo 756 333 32 atisarjana atizaya hAna 1519 khUNo 1013 453 46 atisArakin bhatisArano rogI 460 202 3 aNiman atyaMta nAnA thavAnI siddhi 202 90 48 atisthira atyaMta sthira 1453 667 49 aNIyas atyaMta nAnuM 1428 656 25 atisnigdhnAnuM 1426 655 34 madhuratva atyaMta mIThAsa ane aNDa aMDakoza 611 270 31 snehavALI vANI 1319 605 41 (prabhunI vAsIno 45) 68 17 52 aNDaka aMDakoza 611 270 atihAsa bhoTethI usa te 298 137 6 aNDakoza 612 270 40 atIva atizaya 1535 704 39 aNDaja pakSI 1317 604 41 atIsArakIn atisAranA rogavANo 460 202 mAchaluM 1343 617 37 attikA moTI bahena 335 150 5 iMDAmAMthI utpanna thanAra atyantIna ghaj thAlanAra 495 218 10 sA5, pakSI vi. 1355 622 5 atyaya maraNa, nAza 323 146 19 aNDavardhana mozanI vRddhi 470 207 atyartha ghaNuM 690 ataTa parvatarnuyuM sthAna 1032 464 40 atyalpa atyaMta thoDuM 1428 656 atala mahAdeva 200-ze. 89 16 atyAkAra parAbhava 442 193 atalaspRz satyaMta 1070 484 21 atyugra hIMga 422-ze. 186 50 atas e mATe 1542-ze. 708 45 atrabhavAn pUjyavAcaka nAma pachI atasI aLasI 1179 546 49 to za6 336 150 44 ati zreSThavAcaka zabda 1542-ze. 708 (atri) saptarSi para menu nAma 124 atizaya 1535 704 35 atrigja yandramA atikutsita atyaMta 52 350 157 (atrinayanaatikrama bharnu 6cAMdhana 1504 689 37 samutthajyotis , 15-pa. 5 atijava atizaya vega 494 217 22 atharvan / vahabhAMthAta ve 249 116 28 atithi mahemAna 499 219 42 adana bhojana 424 187 27 atithipUjana matithisAra 822 364 43 adabhra 1426 655 10 (atithI) mahamAna 499 217 47 adAna nahiM ApavuM te 738 325 11 1505 (..) 105 35 55 (mA ghaNuM Page #759 -------------------------------------------------------------------------- ________________ a-718-a zabdaH arthaH ___ zlo. adRSTa agni pANI vi.thI thato bhaya 302 addhA yathArtha artha 49||vnaa2 za06 1542-ze. adbhuta AThamo rasa 295 adbhuta rasano sthAyI bhAva, Azcarya 303 adyara khAnAra 394 adya Aja 1542-ze. adri indrano zatru 174 parvata 1027 vRkSa 1114 adrijA pArvatI 204 adrirAj himAlaya 1027 (adridviSa) indra 175 adrutatva AzcaryakArI 70 advaya suddha 234 adhama kharAba, halakuM 1441 adhamarNa devAdAra 882 adhara ochuM bolanAra 347 581 adharedhus se, pahivase 1542-ze. adhas nAye,864 1526 adhastAt 1526 adhaHkSipta nAye 3j 1482 adhi rajasvalA strI __535 adhika vadhAre 1449 adhikaraNa adhikAra 255 adhikarmika chAnasevA nImAyelA adhikArI 725 adhikAGga bAMdhavAno kamara paTTo 767 adhikAra vyavasthA karavI 744 adhikRta adhikArI 722 adhikrama AkramaNa 1511 adhikSipta ti22712 pAmelo 440 adhityakA parvatanI 52 na. 42yA 1035 adhipa svAmI, nAyaka 358 adhibhU 358 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. (adhiyAGga) bha25ho 767 338 45 138 24 adhirohaNI nisa250. 1013 454 7 adhivAsana dhUpa vi.thI sN27||2.72pote. 637 282 30 708 41 adhivinA hedI 524olI strI , 527 233 38 135 46 / adhizrayaNI yUro 1018 456 44 adhiSThAna nagara 972 432 10 138 61 adhIna paravaza 356-ze. 160 14 174 18 | adhIzvara arihaMta, tIrthaMkara. 24 28 14 708 54 cakravartI 691-ze. 306 56 adhunA hamaNAM 1530 702 8 461 35 adhRSTa saraLa 433 191 1 510 14 adhoMzuka nIye 542vAna vastra 672 298 92 8 adhokSaja 1 214 100 6 462 30 adhobhuvana pAtAla 1363 624 29 71 54 adhomarman guhA 612 270 59 17 61 adhomukha nIyA bhuSavAko 457 200 49 111 5 viSNu 219-ze. 103 13 662 27 (adholoka) pAtA, nAgamos 1363 624 388 5 adhyakSa adhikArI 722 316 50 156 54 adhyayana vana adhyayana 821 364 15 256 43 adhyavasAya utsAha 300 137 60 708 adhyAhAra vidyaar| 323 145 60 700 28 adhyUDhA prathama paraNelI strI 527 233 35 700 26 adhyeSaNa mAMgaNI, yAcanA 388 172 3 679 32 | adhvaga musAphara 493 216 63 237 29 / adhvan mArga 983 437 50 666 25 adhvanIna bhusA32 493 216 60 118 30 adhvanya 493 217 1 adhvara 820 364 11 318 16 adhvaratha musApharIno ratha 752 332 7 adhvaryu yaha enAra Rtvi4 819 363 23 338 43 anakSara namosavA saya vayana 266 123 54 327 anakSi vikAravALI AMkha 576 255 5 316 53 anagAra sAdhu, muni 76 19 10 692 18 anaGga kAmadeva 227 107 20 193 8 anaGgAsuhRd zaM72 200 88 48 465 56 anaccha malina 1071 484 46 161 12 | anaDuh 6 1257 579 34 161 18 | anaDuhIya 1265 583 18 hoTha mmm yajJa Page #760 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabdaH anavAhI anativila mbitA anadhInaka ananta 11 31 11 anantara anantA arthaH anantaka pudgala, anaMta padArtho anantajit 14mAM bhagavAnanuM nAma anantatIrthakRt anantavIrya anArata anAryaja gAya anAvila anAsika anAhata vilaMba vinAnI svataMtra sudhAra 14mAM bhagavAnanuM nAma AkAza baladeva zeSanAga bhAvI covIzInA 23mAM bhagavAnanuM nAma AMtarA rahita anavasthiti saMyata, asthira anazvara zAdhana nitya anas gADuM anAdara anAdRta anAmaya anAmikA bhUmi dho tiraskAra apamAna karAyeluM Arogya madhyamA ane kaniSThAnI vacalI AMgaLI nira zlo. pR. paM. 1265 583 18 70 918 27 29 163 224 1307 875 29 27 nAka vinAno navuM vastra 56 1451 936 1192 205-so. pArvatI ananyaja kAmadeva ananyavRtti aya anargala anala aMkuzarahita agni anavadhAnatA asAvadhAnapazu niraMtara anavarata 1471 675 anavarArdhya mukhya, pradhAna 1439 anavaskara photarA vinAnuM sApha kareluM 46 660 sArthazabdAnukramaNikA 17 62 405 31 9 43 10 40 63 39 105 602 5. 384 56 10 34 9 47 15 10 667 4 415 553 38 agara zivanI vINA 4013 svAbhAva nirmava 1436 315 143 x 92 227 107 1458 670 13 1466 1099 503 1453 667 44 753 332 450 671 1479 678 1479 678 673 26 1382 634 18 2 mm x 2 x 2 m 2 2 0 0 2 474 209 13 28 661 24 288 132 30 4 25 18 37 31 36 8 593 262 39 25 1471 675 14 640 283 34 x x x a 22 33 anukrama anukrozA anuga (anugata) anugAmin zabdaH artha: ( anindriya) vitta, bhana animiSa deva 9 aniruddha anila pavana anilakumAra lavanapatinA cha devanuM nAma agni niraMtara hamezAM nitya (anizcita) asthira, paNa aniSTaduSTadhI jarAja buddhivANI anIka anilasakha aniza 13 anIkastha anIkinI anuka anukampA anukarSa anukAmIna anukAra anukUlatA anugraha anucara anuja mAchaluM kAmadevano putra gaI utsarpiNImAM thayela 13mAM nIrthaMkara 660 10 anutApa 197 17 297 30 anuttama anutara lazkara laDAI rakSaka varga lazkara cathI traNa gaNI anIkinI thAya che kAmI anujIvin seva, pAchaNa yAsanAra (anutarSa) madirA pIvAnuM pAtra anutarSaNa a-719 a zlo. pU. paM. 1369 628 88 25 617 108 11 pazcAttApa 1344 230 mukhya pAMca anuttara devaloka 52 1106 749 434 dayA 369 ArI, rAnI nIcenuM lAkaDuM ma svecchAyArI 495 upamA, samAnapaNuM 1463 saraLatA 1377 paripATI 1503 689 329 191 165 334 218 14 38 506 36 90 26 36 1099 502 47 1471 675 21 1531 702 57 437 192 25 438 192 746 328 9 797 353 51 722 316 43 745 328 1 672 631 + 5 165 16 50 47 669 M 34 o mo w x w 2 5 8 &&&&&&& 32 20 3 20 dayA 369 1457 madhyama gativAnuM nRtyAhi 292 pAchala, pachI seva pAchaNa bhAvanAra maherabAna 496 1508 496 218 20 sevaka, pAchaLa cAlanAra nAno bhAI 6 4 56 29 133 42 218 691 20 12 552 244 21 496 218 19 906 400 906 400 8 1378 632 2 661 23 1439 94 27 18 9 Page #761 -------------------------------------------------------------------------- ________________ a- 720 a zabdaH anutara anuttaropapAti kadazA anunaya anupada anupadin anupadInA anurAga anurAdhA anurodha anulApa anuvatsara anuvRtti anuzaya anuSNa anuhAra anUcAna (anUna) anUpa (anUrAdhA) anuSeva anubhava anubhAva anumati (anuyoga) prazna anuyogakRt vyApyAdvAra anUru anna anRta anekajAti vaicitrya arthaH phAve tema bolanAra mukhya, pradhAna anuyojana prazna anurati anekapa navamAM aMganuM nAma namaskAra, praNAma pagale pagale pAThaLa janAra, zodhanAra paga pramANe vistAra vALI bhoThaDI, sevaka, pAchaLa cAlanAra sAkSAtkAra vibhAvanuM kArya pUrNacaMdra na hoya te pUnama rAga, zRMgAra rasano sthAyIbhAva 33 " " anurAdhA nakSatra icchA pramANe vartavuM te vAraMvAra bolavuM te varSa icchA pramANe vartavuM te pazcAttApa ALasu upama, samAnapaNuM AcArAMga va pravacana jANanAra samasta bahu pANIvALo deza anurAdhA nakSatra sUryano sArathi za bhAyAvI asatya khanI bhagavAnanI vANIno umA~ mujha hAthI zlo. 347 1438 244 114 37 1503 689 1457 669 31 491 216 13 915 496 1520 326 150 263 78 263 296 296 113 733 274 159 733 1378 384 1463 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. paM. 156 45 661 5 70 1217 404 7 218 21 696 34 147 1 54 37 122 25 19 69 122 25 136 27 126 26 39 6 321 49 127 26 60 321 49 631 62 170 24 672 2mm 33 564 m 17 62 37 zabdaH arthaH anekalocana malAIva anekAntavAdina arihaMta vinezvara ( ) sthAdvAhavAhI chaina aneDa mU 31 ahas anokaha anta anta " 31 antaHkaraNa antaHpura antaH sveda antaka antakArin antakRddazA antar antara " 11 antarA antarAdaNDa antarAya antarAla vacce (antarikSa) jADAza 78 20 22 antarIkSa 1433 658 41 antarIpa 953 423 41 antarIya 113 39 7 antare 102 33 20 antareNa 376 167 43 265 123 10 866 380 57 antargata antargaDu mUrkha muMgo 47 paNa AMdhaLo Ama aMgasUtranuM nAma vacamAM chidra, bila avakAza samaya, prasaMga madhye, vacamAM vAhananA vacalA daMDA vighna dvIpa beTa nIce 5he2vAnuM vastra maLye, varSomAM vinA, sivAya vacamAM bhUlI javAyeluM nakAmuM. nirarthaka DhAMkaNa, AcchAdana antardhA antadhi 37 antardvAra gupta daravAja antarmanas duSTa vittavAno zlo. 200 - ze. samaya vRkSa maryAdA, sImA nirNaya chelluM mana rAjAnuM aMtaHpura hAthI yamarAja badhya-bhAva saMbaMdhama vadhyathI bheDavA yogya zabda 10.pa. 244 18538 25 861 379 353- ze. 457- ze. pU. paM. 89 17 348 157 158 126 44 348 157 3 200 1364 1460 1509 1538 Fwsmxxx2560 6 62 2 1114 962 426 60 565 60 510 52 1374 630 15. 42 1459 670 48 66 1369 627 57 727 318 55 1218- ze. 63 706 184 78 29 700 5 114 706 625 14 671 14 691 44 706 6 878 386 16 1509 691 25 1460 671 6 163 163 1078 673 1538 1527 1538 706 2 1495 1516 1477 1477 1007 435 14 I m a 33 63 23 1 Mmm x 488 31 30 298 24 41 685 30 694 50 677 47 677 37 449 54 19147 Page #762 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabda: arthaH 538 726 antarvalI garbhavatI strI antarvezika aMtaHpurano adhikArI antarvANi na bola. zake evo 345 antarvedi gaMgA-jamanAno vecavo pradeza 96 antarvigAhana 624 antarhita DhaMkAyeluM antAvasAyin 1500 1477 antika na 11 antya " antikatama atyaMta na antikA cUlo antikAzraya pADozAnuM ghara antima chella (antI) cUlo antevAsin ziSya yeto cAMDAla 11 antyavarNa antra anduka (andolana) andha " caMDoLa " mokSa daza samudra pramANa chelluM zUdra AMtaraDuM hAthInA pagamAM bAMdhavAnI sAMkaLa hIya andhakAra aMdhAruM (anyakAri) mahAba andhakAramud andhatamasa aMdhakAra andhas bhojana AMdhaLo meluM pANI 33 bhojya zabdathI joDavA yogya zabda (andhAtamasa) saMghara andhu kuvo anna atrakozaka anyat anyatara bhojana annano koThAra bhinna zlo. pR. 422 34 688 2 677 31 923 407 44 933 412 12 666 46 18 63 667 14 456 31 446 17 670 38 456 32 sArthazabdAnukramaNikA paM. 238 55 318 43 156 2 1450 75-ze. 1452 1018 1001 1459 1018 79 933 874 1459 894 395 14 605 267 27 1229 1481 457 1070 - ze. 146 200 200 146 395 anyataredyus gAMdhI kheDa hivase 1542-zo. 8 2 2 2 2 20 38 412 384 38 14 569 35 679 15 200 37 483 53 52 57 89 1 88 50 52 61 174 29 7- pa. 4 16 145 52 63 1091 496 36 395 174 25 1012 453 35 1468 674 12 1468 674 12 708 61 zabdaH anyathA anyadA anyabhRt anyazAkhaka anyUna anyedyusa anyonya anyonyokti 670 42 apakRSTa anvakSa anvac anvaya anvavAya anviSTa anveSita anveSTa ap apakrama apakriyA apaghana apacaya (apacAyita) apacita apaciti apaTAntara apaTI arthaH bIjI rIte bIjI vakhate kAgaDo potAnI vedRzANAnA karma choDanAra samasta, badhuM gAne pe hivase apadhvasta (apabhraMza) paraspara paraspara nyAyapUrva vAta karavI te pAchaLa 30 " zodheluM " 33 apaTU apatarpaNa apatya apatyapatha apatrapA apatrapiSNu sabhbha unmArga pUjA saMtana paDado, kanAta rogI apatha apacin (apadAntara) saMlagna apadiza 1491 33 pAchaNa 4 nAra, zodhanAra 491 pANI lAMghaNa saMtati strInuM cihna bIjAthI thatI kArama zlo. 1542-ze. 1542-zo. 1322 1069 adhama 1442 palAyana thavuM, bhAgI javuM 80rU apakAra zarIranA avayava hAni, apaharaNa yeto dizAnA khuNA vikkArAyelo bhASAvizeSa 857 378 8 1433 1542-ze. 658 41 708 61 1499 687 275 1457 1457 a-721-a pR. paM. 709 11 709 5 607 46 503 503 1491 684 447-ze 127 44 221 x 669 34 34 669 34 221 16 29 m 684 17 3 216 11 483 662 39 355 44 1515 694 39 566 250 16 1524 698 33 447 195 35 447 195 34 195 46 667 7 302 1 201 26 209 14 1451 680 459 473 542 241 269 27 609 311 142 9 390 172 47 984 438 16 984 438 15 1451 667 7 167 67 48 440 193 24 285 130 62 Page #763 -------------------------------------------------------------------------- ________________ apAna gudA kRSNa gokha mokSa a-722-a abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. zabdaH arthaH zlo. pR. paM. apayAna pasAyana thaj, bhAga 4j 802 355 40 | apAcI kssie| hizA 167 67 1 apararAtra rAtrino matima bhAga 145 52 39 | apAcItarA uttara dizA 167-ze. 67 43 aparA pazcima dizA apAcIna kSiA hizAmai utpanna thayej 168 67 57 hAthIno pAno bhAga 1228 569 17 apATava roga 462 203 aparAjita zaM42 200-ze. 89 44 612 270 50 219-ze. 102 52 DokanI pAchaLano bhAga (,) yothA anuttara vimAnana nAma 94 27 ane gudA ane paganI aparAjitA garA 1156 535 26 pAnI sudhIno pavana 1108 507 46 aparAddheSu nizAna yUDeso 772 340 13 apAvRta svacchaMdI 355 159 53 aparAdha aparAdha, guno 744 327 apAvRtta ghoDAnuM jamIna upara aparNA pArvatI 203 91 21 ALoTavuM te 1245 576 20 aparetarA pUrva dizA 167-ze. 67 apAzraya 1012 453 17 aparedhus jI hivase 1542-ze. 708 60 apAsana hiMsA 372 166 12 apalApa chupAvavAnuM vacana 276 127 52 | apinaddha yu: dhAra 9 // 42eNte 765 337 24 apalAsikA tarasa ___393 174 1 apunarbhava bhokSa 74 18 32 apavaraka zayanagRha 995 444 9 apUpa bhAsapU 398 176 11 apavarga 75 18 61 (apatokA) (1) garbhapAta thayesI (2) apavana bagIco 1111 509 15 vatsa bharI 4to hoya tevI 1267 584 3 apavarjana dAna 387 171 .24 (apogaNDa) gaNo, mott| maMgavANo 455 199 49 apavAda niMdA 271 125 32 apoha buddhinA ATha guNapaikI apavAraNa in 1477 677 chaThTho guNa 311 141 57 apavArita Aye 1476 677 appitta agni . 1098 501 29 apaviddha nirAkaraNa karela 1474 674 36 aprakIrNapraapazada adhama 1443 663 sRtatva saMbaMdhavALI ane ati apaSTha saMzanI bhAgagano bhAga 1231 570 vistAravALI vANI apaSThu viparIta 1465 673 4 apraticakrA zrI *pamahevaprabhunI 1465 672 zAsanadevI 44-zi. 17 20 apasavya 1465 672 55 (apratipatti) prayona vinAnI sthiti 1497 686 50 jamaNuM aMga 1466 673 apradhAna gaura 1441 662 21 apaskara yasivAyanA rathanA aMgo 758 334 44 aprahata nalisA taranI bhUmi 940 418 apasnAna marelAnuM snAna __375 167 5 apsaraHpati chadra 173 71 12 apasmAra dhAtuonA vaiSamyathI apsaras drA 183 76 44 thato Aveza 321 145 29 aphala vyartha 1516 694 45 apahAra vyaya, nAza abaddha artha vinAnuM bolate 267 124 15 apahAsa 25 vinAsate 298 / / abaddhamukha apriya bodanAra (apAMnAtha) savitA 188 80 45 abalA nArI 504 221 / apAGga AMkha pAsenA bahAra ane abahitthA AkAra chupAvavo 314 143 21 aMdaranA khUNA 579 255 43 abAdha aMkuza rahita 1466 673 20 apAGgadarzana 32kSa 578 255 26 abja kamala, chaThTho bhagavAnanuM apAc kSiEiL 6tpanna yej 168 67 57 laMchana 47 13 58 apaSThura " 1524 351 Jain Education Intemational Page #764 -------------------------------------------------------------------------- ________________ arthaH LUT AmamAnava 1 ra sArthazabdAnukramaNikA a-723-a zabdaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. abja caMdramAM 105 34 48 bhAga 4||ote 282 130 22 a4 (so jI) 874 384 35 / abhinava navIna 1448 665 43 abjabAndhava sUrya abhinirmukta sUryAsta pasA sunAra 860 378 40 abjahasta , abhiniryANa pryaae| 789 349 48 abjinIpati , 97 30 16 abhiniveza mAha 1500 687 57 abda varSa 159 60 39 abhinIta yogya 743 326 52 (abdavAhana) zaM42, mAhera 197 87 19 abhipanna zaraNArthI 479 211 29 abdhikapha samudranAM 39 1077 487 abhiprAya abhiprAya 1383 634 25 abdhija svarganA vaidha 182 76 abhibhava parAbhava 441 193 40 abdhijA mhi| 903 398 abhibhUta parAbhava pAmelo 440 193 21 abdhimaNDUkI motInI chI5 1204 558 hArela 805 356 37 abdhizayana viSNu 214 99 1 abhimantraNa godAlata 261 121 33 abdhyagni vaDavAnala 1100 503 3 abhimAti zatru 729 320 30 abrahmaNya avadhya brAhmaNonA abhimAna 317 114 9 porama bolato za6 335 / / abhimukha saMmukha 1437 660 37 (abhaya) kALA vALAnuM mULa 1158 535 abhiyAti zatru 728 319 46 (ablikA) sAMgalInuM vRkSa 1143 528 abhiyoga utsAha, vIrarasano abhayada jinezvara bhagavAna 25 sthAyI bhAva 300 137 52 haraDe abhirAma suMdara 1444 663 44 abhAva nAza abhirUpa paMDita 341 153 abhASaNa mauna abhilAva pate 1521 677 5 abhika kAmI 434 abhilASa icchA 431 190 4 abhikrama yuddhamA nirbhaya 27 zatru abhilASuka kholI 429 189 30 sAme javuM te 791 350 abhivAdaka paMhana 72nAra __349 157 43 sAme javuM 1510 692 abhivAdana 5mA 57jte 844 abhikhyA nAma abhivyApti sarva ta26 vyApa 1517 695 abhikhyA yaza, kIrti 273 126 abhizasta 64.dAyas 436 192 5 kAMti, zobhA 1512 692 44 abhiSava mhi| janAvavAnI miyA 905 399 abhicara sevaka 496 218 17 abhiSasti yaayn| 42vI 388-ze. 172 abhicAra uccATana, mAraNa vigere 367 47 (abhiSuta) is 415 184 (abhija) kuLavAna, khAnadAna 503 220 61 abhiSeNana senA sahita zatru sAme 4 te 790 349 56 abhijana 503 221 9 abhisaMpAta yuddha 797 353 36 abhijAta kulavAna 220 abhisArikA priyapAse amethI abhijJa hoziyAra 343 154 58 4tI strI 529 234 37 abhijJAna lAMchana, cihna 106 35 abhIka bhu 434 191 21 abhidhA nAma 260 121 9 abhIkSNam pAraMvAra 1531 702 64 abhidhAna - vANI, vacana 241-ze. | abhIzu 29 // ___99 31 27 abhidhyA 52vana devAnI 47 431 190 9 abhISaGga nihata, zrApa 272 125 50 abhinandana yothA bhagavAnanuM nAma 26 9 14 | (abhISu) 14 3251 99 31 32 abhinaya DAyavi. thI hAyano abhyagra sabhI5, pAse 1450 666 49 abhayA 1146 1517 77 19 52 373 260 121 19 830 vaMza 502 Jain Education Intemational Page #765 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pR. paM. 14 69 24 30 73 34 abhyamittrIya , " abhyamitya " " " " 17 54 T 145 16 173 18 475 8 54 - 50 700 196 56 37 durbaLa a-724-a abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. abhyaJjana tela 417 184 42 | amama bhAvI mAramA tIrthaM.72 55 abhyantara vayye 1460 671 4 amara havatA 87 abhyamita rogI 459 201 amarAvatI indranI nagarI 178 abhyamitrINa zatru sAmenAra 792 350 25 amartya hevatA 792 350 amartyani 792 350 24 kAyakoTi bhagavAnanI tetrIsamoM abhyarNa pAse 1451 666 57 atizaya, kroDa devo abhyavaskanda dhADa 800 354 53 sevA kare te abhyavahAra mA 423 186 65 amarmavedhitA biin| mana pragaTa abhyAkhyAna asatya sAkSepa 268 124 33 nahi karanArI vANI 69 abhyAgata atithi 499 219 39 amarSa pratikAra karavAnI abhyAgamA 797 353 54 icchAvALo krodha 320 abhyAgArika muTuMSanu poSa amarSaNa krodhI 392 karavAmAM udyata 478 211 15 (amala) abarakha 1051 abhyAdAna sAme ahae2j, bhAratma 1510 691 47 amA amAsa 150 abhyAnta rogI 459 201 amA sAthe 1527 abhyAmarda 35 798 354 5 amAMsa 449 abhyAza pAse 1450 666 40 amAtya maMtrI, rAjyanA sAta aMgo abhyAsa zastra sAno abhyAsa 788 349 8 paitha kI aMga 714 (,) sabhI5, ni? 1450 666 43 pradhAna, rAjAne salAha abhyAsAdana ghA 800 354 56 ApanAra abhyutthAna saDAra 2vo te 501 220 amAvasI amAsa abhyudita suto choya ne sUryAdhya thAya te 860 378 38 amAvasyA abhyupagata vI2 42j 1489 683 amAvAsI abhyupagama svIjara 278 128 34 amAvAsyA 151 abhyupapatti maherabAnI 1508 691 13 amitra 729 abhyupAya aMgAra, svIjara 278 128 28 amukta hAthamAM rahelI charI ghImAM taLelI purI 399 176 amutra paraloka 1528 abhyoSa 399 176 34 amuSyaputra praNyAta pitAno putra abhra AkAza 163 63 48 (amRNAla) vANAnuM bhUNa 1158 vAdaLa 164 64 57 amRta mokSa 74 abhraka abarakha 1051 474 53 amRta 89 abhrapatha AkAza 163 63 58 yaza 2 jayeguM dravya 834 (abhrapizAca) rAhu 121 42 56 mAMgyA vinA maLeluM 866 abhramAtaGga aurAva hAthI 177 73 4 pANI 1069 abhramupriya 177 73 20 / , tarata hohohudha 404 ze. abhrarUpa 177 amRtadhuti yaMdramA lAkaDAnI kodALI 878 386 24 (amRtapa) amRtano 2 42n||2 vo 7-pa. abhreSa nyAya 326 35 / (amRtapAyin) ,, ,, , 7-pa. amatra vAsaNa 1026 461 13 / (amRtabhuja) (amRtabhuj) , ,, , 7-pa. 313 zatru 320 26 abhyUSa 701 5 220 48 18 29 26 17 369 17 382 2 483 37 179 abhi . . 4 4 22 20 2 Jain Education Intemational Page #766 -------------------------------------------------------------------------- ________________ F mArga vastra sArthazabdAnukramaNikA a-725-a zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. (amRtalih) amRtano 2 42nAra yo 7-pa. 4 22 | aya sAruM nasIba 1379 632 49 (amRtavrata) , 7-pa. aya:kaNTakaamRtasU caMdramAM 104 34 31 | saMchanA mahAzilA zastra vizeSa, amRtAgaNo 1157 535 moTI topa 787-ze. 348 54 (amRtA) saurASTragAnI bhATI, 62831 1056 aya:pratimA sodAnI pratibhA 1464 672 43 (amRtAndhas) deva 7-pa. 21 ayana zizira vi. traNa-traNa (amRtAza) ,, 7-pa. 4 23 RtunuM ayana 15860 13 (amRtAzana) , 7-pa. 4 23 983 437 38 amRtAsaGga bhorathutha, pApariyu 1053 475 46 ayantrita aMkuza rahita 1466 673 24 amedhas mUrkha 352 158 45 ayas loDhuM 1038 467 51 amoghA pArvatI 205-ze. 92 21 ayAcita bhAMgyA vinA maNera 866 381 8 ambaka kha 575 254 32 ayi saMbodhana 1537 705 45 ambara AkAza 163 64 7 ayuk ma saMdhyAvAyA za06 15-pa. 5 67 666 295 13 ayukchada sapta 1133 522 20 ambarasthalA pRthvI 938-ze. 417 3 | (ayukpalAza) , 16-pa. 6 5 ambarISa kaDAI 1020 458 1 (ayukzakti) mahAvi 16-pa. 6 7 ambaSTha brAhmaNa ane vezyAthI (ayugiSu) maheva 16-pa. 6 4 utpanna thayelo 896 395 (ayuGgetra) mahAvi 16-pa. 6 2 ambA bhAtA, nATa rAto za6 335 150 16 ayuta daza hajAra 873 384 31 mAtA 557 246 38 ayogra sAMbeluM 1017 455 54 ambikA zrI neminAtha bhagavAnanI ayodhana loDhAno ghaNa 920 406 21 zAsana devI ayodhyA nagarInuM nAma 975 433 35 pArvatI 203 91 24 (ayoni) sAMbeluM 1017 455 54 ambu pANI 1069 482 27 ara aDhAramAM tIrthakara 28 9 60 sugaMdhI vANo, sa. 1158 536 14 Aro 128 45 21 ambukUrma 4ia, zizubhAra bha7 1350 620 sAtamAM cakravartI ___693 307 26 ambughana pAthInA 72 // 166-ze. 66 (aragvadha) bhAgo 1140 526 8 ambutaskara sUrya 98-ze. 30 araghaTTaka reMTa 1093 497 49 (ambuda) a525 1051 475 5 arajas navavarSanI chorI 510 225 42 ambumat paI pAThIvANo deza 953 423 araNi agni utpanna thAya tevu kASTha 8ra, rUddadda ra ambuvRddhi vRddhi 1087 493 48 araNya vana 1110 508 14 ambUkRta thute kyana araNyazvana vara 1291 594 26 (ambla) mATo rasa. 1388 637 31 (araNyAnI) bhoTuMgala 1111 508 19 ambhas dhoj pAsa 1069 481 44 arati tIrthaMkaramAM na hoya te aDhAra ambhassU dhUbhADo 1104 505 17 doSa paikI AThamAM doSa 72 28 zarU (amrAtaka) lI ino, amRtavRkSa 1152 533 utkaMThA 314 143 12 amla pATo rasa 1388 637 arani blthI aniSThA sudhArnu bhA5 599 264 53 amlavetasa sAMgalI, oma 417 184 jaldI 1530 702 34 amlikA bhagabAnu vRkSa 1143 528 25 1470 575 (amlIkA) , " 1143 528 26 / aravinda bhaNa 1160 537 42 267 124 1 aram Page #767 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zatru vAMkuM ari argha pujA arghya a-726-a abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo . pR. paM. arara bAraNuM 1006 449 34 | arkabAndhava rAyasiMha, sAtamA yuddha 236 111 56 arari 1007 449 arkaretoja sUryaputra 103 33 36 (arare) saMbodhana 1537 705 46 arkasUnu yama 184 78 13 arAti 729 320 32 arkasodara chandrano au2|15| hAthI 177 arAphala duSkoTa nAbhanuM zastra 787-ze. 348 51 argalA bhogaLa, kamALa baMdha karI arAla 1457 669 22 pachavADe nAMkhela loDhAno ke arasaJcita ya 787-ze. 348 52 lAkaDAno daMDa 1004 448 51 vadhya-vadhakabhAva saMbadhamAM argalikA nAnI bhUMgaLa _ 1005 449 4 vadhyathA 340 yogya za0610-ze. 5 11 (arvadha) garamALo 1140 526 9 zatru 728 319 53 kiMmata 868 382 6 aritra vahANanuM sukAna 879 386 42 arghya pUjA mATenuM pANI ___500 220 7 arin 755 333 arcA 447 195 45 ariSTa upasarga 125 44 40 pratibiMba 1463 672 12 viSNuno zatru 220 103 33 arcita pUjAyelo 447 195 38 chAsa, valoveluM dahIM 408 arciS kiraNa ___31 suvAvaDanuM ghara 997 445 12 agninI jvAlA 1102 504 ariThAnuM vRkSa 1138 525 26 arciSmat agni 1098 502 2 lIMmaDo 1139 525 32 pUjya 446 195 19 lasaNa 1186 550 43 arjuna DAtavIrya, itavAyano putra 702 310 2 kAgaDo 1321 607 27 arjuna 708 311 46 ariSTanemi bAvIsabhA tIrtha42 30 10 51 1044 471 54 (ariSTahan) viS machuna nAmanu vRkSa 1135 523 16 aruNa surtha 95 28 12 sarvajAtanuM ghAsa 1195 555 22 " sUryano sArathi 33 28 zveta varNa 1393 640 4 rAto varNa ___641 16 arjunadhvaja hanumAna 705 310 58 aruNasArathi sUrya ___30 46 arjunI anekavarsI gAya 1265 585 6 aruNAvaraja bha3 109 17 arNava samudra 1073 485 41 aruNopala bho 1064 479 arNavamandira 4savitA 80 40 aruntuda pI42nAra 501 220 arNas jala 1069 482 23 arundhatI vasiSTanI patnI 849 375 22 arti dhanuSano agrabhAga 775 341 30 arundhatIjAni pasiSThaSi 849 375 17 | (,) koNIthI mAMDI kaniSThA aruS ghA, nahi rujhatAM ghA 46, 204 26 AMgaLI sudhInuM mApa __599 264 saMbodhana 1537 705 45 1371 / pAMca jyotiSI devo paikI bhaMDAra, nidhAna 192 83 51 bIjA jyotiSI deva 92 26 60 artha kArya 1514 693 47 sUrya arthadUSaNa AdAna vigere cAra gaNadevatA 89-ze. 25 70 prakAranA arthadUSaNo 738 325 11 arkaja svarganA vaidya 182 75 52 arthanA yAcanA 171 59 arkatanaya 0 711 arthaprayoga vyAno dhaMdho 880 387 31 sonuM 104 5 1296 230 are arka artha arka 388 Jain Education Intemational Page #768 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabdaH artha: arthavAda prazaMsA, vakhANa arthavijJAna buddhinA sATha gue| paiDI eka guNa arthavyayajJa dAnI ane bhogI arthika baMdIjana arthin yAcanA ayaM zilAjina ardanA ardha ardhakAla ardhakUTa ardhaguccha arthajAhnavI (arbuda) ardhatUra yuddha samayanuM vAgha (ardhanArAca) bhAno kheDa prahAra ardhamANaya soLa se2no hAra ardharAtra aDadhI rAta arthoTikA nAnI roTalI ardhavIkSaNa ardhahAra ardhendu = 11 arbha arya " aryANI avI arvatI arvan yAcanA TukaDAM, aDadho bhAga zaMkara 11 arvAk arzas arzasa azo covIza serano hAra kAverI nadI aryamadevA uttarAphAlgunI nakSatra aryaman sUrya aryA vaizya jAtimAM utpanna thayelI strI vAMkI najare jovuM te 64 serano hAra ardhacaMdranI AkRti vALuM khAza vyAdhino eka prakAra dasa karoDa nAnuM bALaka svAmI, nAya vaizya vaizyanI strI ghoDI ghoDo adhama, halakuM pahelAM masA masAnA rogavALo 2056 zlo. 270 387 794 388 1062 388 311 141 1434 200 - ze. 200-ze. 660 1084 294- ze. sArthazabdAnukramaNikA 780 659 145 400 - ze. pR. paM. zabdaH 125 11 171 351 171 478 171 659 89 89 492 135 344 I m 9 3 2 w x w m 2 2 2 & * * 2 Z Z 59 177 577 255 660 291 7 33 arhaNA arhat 50 17 291 47 62 4 16 13 291 44 29 52 34 37 25 52 780 344 16 471 208 16 874 384 34 338 152 359 161 24 864 380 11 112 38 36 95 27 52 37 524 231 48 524 231 48 523 231 22 572 16 1233- ze. 1233 571 27 1443 663 11 1542 707 52 468 206 25 461 202 27 1189 arzoyuj 37 ala alaka alakA alakta juddha (arhadbhaTTAraka) pUbhya, arihaMta asti jina vIMchIno AMkaDo (alaktaka) alakSmI alagarda (alArdha) alAta alAtajvAlA alAbU (ali) (alika) aliJjara alin alinda (alindaka) alIka "" aloka alpa arthaH pA bhAganA pANI vALuM dahIM harasanA rogavALo 552 11 alpatanu pUjA arihaMta, bhagavAna 99 alaGkariSNu zolA janAvanAra laMDAra mATenuM sonuM alaGkamaNa artha uravAmAM samartha alaGkAra bhUSaNa alaGkArasuvarNa alam alambhUSNu alarka alasa alasekSaNA 409 - ze. 461 447 24 235- ze. 336 446 1211 569 191 686 686 daridratA, azubha bhAgya 180 pANIno sarpa 1305 1305 389 354 649 1046 1527 700 216 589 170 gUMcaLAvALA vALa kuberanI nagarI lAkhano rasa " basa, paryApta samartha, sahanazIla rogI kUtaro ALasa madyapAnathI masta netravALI strI aMgAro, kopalo vAvA rahita agni tuMbaDI bhamaro " zlo. asatya vacana kapALa loka sivAyano pradeza thoDuM nAnA zarIravALo a-727-a pR. 506 1103 1103 1155 1212 kapALa 573 pAzI bharavAnuM bhoTu pAtra 1022 1212 bhamaro bAraNA AgaLano oTalo ka " 491-ze. 1280 383 181 202 195 42 632 600 paM. 601 u 2 & 2 & 2 ~ ~ ~ ~ a 5 v 2 w 2 u Z N & 172 159 287 473 111 150 195 561 251 82 304 304 42 60 25 62 27 -62 30 22 27 38 38 2 61 5 18 17 46 10 60 25 38 19 222 62 505 6 505 1 534 52 561 49 253 30 459 18 561 54 451 55 1010 451 53 265 123 573 253 28 1365 626 31 1426 655 30 453 198 44 Page #769 -------------------------------------------------------------------------- ________________ a-728-a zabdaH arthaH alpamAriSa taha (jAvAsAya zA vizeSa ) ghaNuM thoDuM alpiSTha alpIyas aTukA avakuTikA bhArachupAyayo avakraya avakSepaNI avagaNita avagata avagraha 13 avagrAha avaghAta avacUla avajJA avajJAta avaTa avakara kacaro 1016 1476 avakIrNa vikharAyeluM avakIrNin vrata bhaMga karanAra yArI 854 avakRSTa bahAra kADhelA avakezin vAMjISu vRkSa mUlya. kIMmata 440 1116 868 lagAma, dI 1252 apamAna karAyeluM 1479 jANeluM 1496 varasAdano aMtarAya 166 1226 166 1017 750 1479 1479 avaTa (avaTi) avaTin avaTITa avaTU avataMsa avatamasa apatarpaNa avatAra avatokA avadaMza " dhANA, kothamIra 19 hAthInuM kapALa varasAdano aMtarAya dhAnya vigerenuM khoDavuM dhAnI nIceno bhAga apamAna, tiraskAra tiraskAra karAyeluM mRgAdine pADavA mATe karelo khADo bhUmino khADo " AkAza capaTA nAkavALo, cIbo ke ane mAthAnI saMdhino pAchalo bhAga mastaka upara mugaTanA AkAre nAMkhelI mALA zlo. kAnanuM AbhUSaNa aMdhakAra 419 - ze. 314- ze. 1984 1428 1428 656 931 1364 1364 163- ze. 451 586 kAMpaNa tIrtha, ghATa vatsa marI jato hoya tevI gAya madirA pIvAnI prIti utpanna kare tevo bhakSya padArtha abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. paM. zabdaH avadAta 1267 907 549 47 656 185 143 455 21 382 2227 22:2 677 11 21 376 47 686 avadAna avadAraNa avadya 25 avadhAna avadhi avadhvasta avana avanata avanATa avani avanti avantisoma avantI 193 12 21 511 48 27 455 577 49 331 678 11 678 678 vikharAyeluM khuza karavuM, tRpti narmala, adhomukha capaTI nAkavALuM, co pRthvI mAlavadeza si, rAja ujjayinI nagarI cauda pUrva paikI agiyAramAM pUrvanuM nAma avabhRtha 20 avabhraTa haraNa vigerene pADavA mATe karAyelo khADo yajJa pachI karAtuM snAna capaTA nAkavALI, cIo adhama, halakuM apamAna karAyeluM avamatAGkurA duzane nahI avama avamata gaNanAro hAthI pIDavuM, zatrusainyathI dezane thayelI pIDA apamAnita thayeluM zarIranA avayava 10 66 21 (avandhya) 568 13 66 20 avapAta 400 21 36 26 654 289 36 289 39 654 146 52 60 473 209 14 1087 493 44 10 411 37 625 29 625 30 64 36 197 23 259 31 33 584 2 41 avamarda avamAnita avayava avaraja avarati (avarA) avarodha avarodhana avarodhika avarNa avalagna avalambita avalitA arthaH sapheda ujjaLa sAruM AcaraNa pAvaDI, aMdharI adhama, halake samAdhi maryAdA zlo. pR. paM. 1393 639 45 1436 660 811 359 13 892 394 30 1442 662 35 1378 962 1476 1502 1456 451 197 23 pachI utpanna thayela nAno bhAI aMtaHpurano adhikArI niMdA zarIrano madhyabhAga bhavanavANuM avalaMbanavALuM abhimAna 248 931 834 451 1442 1479 1222 4. 632 5 426 677 688 669 5 % x 2 a m 59 14 936 416 11 956 424 50 415 184 14 976 433 58 47 1 l 115 41 411 35 369 30 197 23 662 57 678 12 800 354 46 1479 678 11 566 250 15 9-pa. 61 4 244 20 552 1522 697 31 nivRtti, aTakavuM te hAthInI pAchaLano bhAga Dha 569 18 aMtaHpura 727 318 56 318 56 727 726 318 44 271 125 27 607 267 56 1478 678 1 316 144 7 566 28 Page #770 -------------------------------------------------------------------------- ________________ F 1377 631 sArthazabdAnukramaNikA a-729-a zabdaH artha: zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. avalokana , ma 577 255 18 | avirati maritoma na hoya tevA avavAda mAzA, huma 277 128 17 18 ghoSa48 17mA hoSa 73 18 avazyam nizcaya 1540 706 avirala niraMtara 1447 665 21 avazyAya hima 1072 484 54 (avirUDhaka) tAnA itanA bI4 1183 549 22 avaSvANa bho4na 42kuMta 424 187 14 avilambita zIghra, 49hI 1470 674 57 avasakthikA lahA 679 301 36 ( ,) (1) avasaMjanavANu avasara samaya bhane prasaMga 1509 691 42 (2) zIghra, 4sahI 1478 678 3 avasarpa guptacara 733 322 11 avilA gheTI 1277 588 40 avasarpiNI hAni 127 45 10 avisoDha gheTInuddha 1278 588 avasAda mananI pI. 312 142 17 avisra hudhi vinAnu avasAna mRtyu 324 146 37 avI rajasvalA strI 535 237 sImA, 46 962 427 2 (avIrA) putra vinAnA vidhavA strI 530 235 13 avasita j 1496 686 8 avRSTi bhagavAnanA 34 avasekima pAca vastu, 5i 400 177 atizayo pai. mI atizaya 60 16 29 avaskara viSThA, maLa 280 49 avekSA dekharekha, tapAsa 1518 695 39 avasthA dazA avyaya viSNu, naaraay9| 219-ze. 103 4 avahasta DAyanI pANano bhAga 593 262 47 traNe liMgamAM, sarva avahAra zrA, muMDa 1351 620 39 vibhaktimAM ane sarva avahela tiraskAra, anAdara 1479 678 22 vacanomAM pheraphAra na avAkzruti herI bhane bhuMgo 348 157 thAya tevo 106 1525 699 15 avAgra adhomukha, nameluM 1456 668 60 avyavahita saMbana, mAMtarA 2hita 1451 667 2 avAc 349 157 28 avyAhatattva pUrvA52 virodharita nIcA mukhavALo 457 200 50 artha-abhunI nIce 1526 700 29 pAnI namo guerA 66 17 39 avAcI kSiA dizA 67 12 avyucchitti mathasiddhi sudhA 2 nArI 71 (avAcIna) nIyA bhujavANo __ 457 200 54 aza bhojya-bhojaka bhAva avAcya namosavA sAya vayana 266 123 51 saMbaMdhamAM bhojyathI avAra / mAtIra, mI ta26no sist 1079 488 lagADAto zabda 7-pa. 4 16 avArapAra samudra 1073 485 30 azana bhojya-bhoja kabhAva (avi) 2421vA-tupANI strI535 237 43 saMbaMdhamAM bhojyathI 1276 587 54 lagADAto zabda 7-pa. avita rakSaNa karAyeluM 1497 686 33 bhojana, bhAta 395 174 44 avidugdha gheTInuM dUdha 1278 588 53 unj, bho4na 42 423 186 61 avidUsa 1278 588 (,) masana vRkSa, 01.4 1144 528 53 avidyA ajJAna 1374 630 26 / / azanAyAbhUNa 393 173 42 avinIta ddhata, vinaya vAranI 431 190 18 azanAyita bhUjyo ___392 173 37 avinItA asatI, pusA strI 528 234 17 azani vaja 180 74 31 (avinazvara) mAya binA bhaNej 866 381 9 vijaLI 1105 505 48 avimarIsa gheTIna dUdha 1278 588 54 azizvI putra vinAnI strI 529 234 61 avirata niraMtara, nitya 1471 675 15 / azubha pApa 1380 633 15 maMgo 167 Jain Education Intemational Page #771 -------------------------------------------------------------------------- ________________ a- 730 a zabda: azeSa azoka azokA azrAnta azri azmagarbha azmaja azman patthara azmantaka cUlo (azmayoni) bharata bhi azru azlIla azleSA azleSAbhU azva 45 1064 479 1062 478 1035 466 1018 456 1064 479 azmarI mutrAzayamAM patharIno roga Ila nistara 1471 khullo 1013 sa 307 bIbhatsa vacana 266 111 azleSA nakSatra ketu graha 122 ghoDo, zrI saMbhavanAtha bha. nuM lAMchana ghoDo (azvakarNaka) zAla, bhoTo ga4, azvakinI azvinI nakSatra (azvagoyuga) poDAgonuM putrava azvagrIva azvatara 11 azvattha azvamedhIya azvayuja " azvavAra arthaH badhuM, samasta azoka vRkSa zItalanAtha bhagavAnanI zAsana devI marakata maNi zilAjIna azvasena nRpanandana azvA azvAroha azvin azvinI khaccara nAganI jAti pIpaLo azvavAraNa rojha (azvaSaGgava) 5 pIDA azvasena azvamegha yajJano ghoDo azvinI nakSatra Aso mahino ghoDesavAra pArzvanAtha bhagavAnanA pitAnuM nAma zlo. 1433 1135 pahelA prativAdevanuM nAmakara 4thA cakravartInuM nAma ghoDI dhoDesavAra svarganA vadha azvinI nakSatra abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. paM. 658 50 523 6 13 31 207 42 47 1232 571 1138 525 108 37 675 30 453 41 38 140 19 123 38 20 309 1253 578 1311 602 1131 520 1243 575 V m n o V VO 2 2 w 108 37 28 13 58 155 58 23 761 336 22 37 28 654 8 1424 654 30 30 63 Y 2 m 5 8 2 2 m x m w o w 3 w 21 23 5 7 10 33 42 23 1286 591 57 1424. 6 36 12 17 692 307 21 572 12 1233 761 336 15 181 75 41 108 37 1 arthaH svarganA vaidha thoDAno samudAya trIjo mANasa na jANI zake tevI vAta aSTatAlAyatA zakti nAmanuM zastra karoDImo aSTApada, pazuvizeSa pUchaDu, chAtI, jarI, vALa ane mukha e ATha zveta hoya tevo ghoDo zaMkara, mahAdeva zabdaH azvinIputra azvIya aSaDakSINa aSTapAd " aSTamaGgala aSTamUrti aSTazravaNa brahmA aSTAdazabhujA bhArvatI aSTApada 11 aSThIvat asakRt asakta > asaMkula asaMkhya asatI a (asatya) asadadhyetR asana asanmahas asaMmata asaMyuta asaha asahana asAra asi asika asikrI asita vAraMvAra haMmezA rAjamArga asaMkhya, saMkhyA na karI zakAya teTalI vastu phelA asatya, khoTuM khoTo jApa karanAra vRkSanuM nAma, jIvaka chaMda viruddha nArAyaNa zlo. hRdaya rAtra nakAmuM 181 1420 787- ze. 1210 128.6 487 copATa vigare ramavAnuM khAnAvALuM lUgaDuM aSTApada, kailAsa parvata 2028 sonuM zarabha caNa 741 1237 196 211 205 - ze. 875 528 vyabhicAriNI strIno putra ha 265 talavAra hoThano nIcalo bhAga aMtapuramAM nimAyelI strI zani 857 1144 174 491 219 - ze. 603 - ze. pR. paM. 75 39 652 48 325 43 214 42 462 54 1043 470 55 1286 591 48 614 271 33 1531 702 65 1471 675 30 986 439 26 348 50 560 52 591 47 573 60 86 50 96 41 92 35 384 47 234 2 242 57 123 11 378 1 528 49 71 33 216 8 103 1 265 61 320 3 664 345 41 729 1446 782 581 521 230 120 38 ~ 257 12 22 42 27 Page #772 -------------------------------------------------------------------------- ________________ artha: asita zyAmavarNa (asitapakSa ) kRSNapakSa asitAnana kALA mukhavALo vAMdaro asidhAvaka sarAziyo, zastra vagere ghasanAra asidhenu charI asipatraka zeraDI asiputrI charI zabdaH asu (amukSaNa) asukha asumat asura 11 asurakumAra lavanapati deva dI pahelA bhavanani (asurAcArya) zu asurAha kAma (asuhat) zatru (asUkSaNa) tiraskAra, anAhara asRgdharA asRj 31 prANa ti2252, manAhara tiraskAra, anAdara vedanA jIva asura, dAnava hAthI 33 33 asaumya vikAravALI AMkha asaumyasvara jarAja svaravANI asta " 1479 asUyA bIjAnA guNomAM doSAropaNa 323 niskAra, anAdara asUkSaNa 1479 asUkara adhAtu asRkpa rAkSasa (asRksaMjJa) kezara cAmaDI lohI, sAta dhAtu paikInI eka astam astAga astAgha asti maraNa astAcala parvata pheMkI dIdheluM adRzya gaI covIzInA bhalo. 1397 147 1292 paMdaramAM tIrthaMkara atyaMta UMDa hovApaNuM sArthazabdAnukramaNikA pR. paM. 642 24 astinA 53 27 stipravAda 594 57 916 404 45 784 346 48 1194 554 32 784 346 49 1367 627 20 1479 678 28 1370 628 55 1366 626 54 238 112 11 1218 - ze. 565 16 90 120 1049 474 26 34 42 729 320 30 146 * 2 2 2 2 5 0 0 2 5 2 15 678 27 80 10 645 286 630 678 24 5 620 273 48 188 19 278 37 619 273 35 7 255 5 621 274 576 349 324 146 30 157 31 1027 462 22 1482 679 44 706 39 1539 52 14 35 1070 484 16 1541 zabda: arthaH astimat astu asteya akha anakaNTaka " akhagrAma akhazekhara akhI asthAga asthAgha asthi " " cothA pUrvanuM nAma dhanavAna asthikRt bheha, yarajI phalapatranA agrabhAga jevuM zastra charI asthipaJjara asthibhuj itaro asthira asrapA 707 29 anu kAsa. sarpa corIno tyAga, trIjo thama dhAryavAcaka zabdathI lagADAno zab6, 45 - zUlAstra zastra dhanuSya bANa loDhAnuM bhAga zastra samUha capaLa anitya asthivigraha zaMku2no bhRNgiige| asthisambhava bhabha asthisneha asphuTa aspaSTa vacana asphuTavAc aspaSTa jovanAra ana sa asra keza, vALa lohi atyaMta UMDa atyaMta UMDa hADe, rasa- rudhira-mAMsameha-asthi-bha-zu paikInI pAMcamI pAnuM sIDa hADa piMjara zlo. 619 273 36 625 276 11 624 275 45 277 32 ( asthitejas) mabhbha, hADAnI yarajI 628 asvidhanvana bhalAheba 197 87 35 628 277 18 1279 589 437 192 25 1455 668 51 210 95 21 628 277 32 628 277 31 266 123 40 349 157 22 140 18 307 568- ze. 251 17 274 16 51 558 13 18 140 guNo jaLo nA 247 115 33 477 210 40 1528 700 62 81 21 28 6- pa. 773 775 78- ze. 779-zo 1414 787-mo. 784 - ze. a-731-a pR. paM. 1070 1070 3 73 340 29 341 3 343 28 343 28 650 27 348 58 346 50 484 15 484 13 622 1013 453 1203 307 Page #773 -------------------------------------------------------------------------- ________________ arthaH devatA ahiripu ahaMyu 316 A a-732-A abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH zlo. pR. paM. / zabdaH arthaH zlo. pR. paM. asvana 89 25 46 | ahibhRt zaM42, mAheva 199 / / asvara kharAba svaravALo 349 157 ahiraNin bhujapAko sarpa, asvazlAghA rAja sarpa 1304-ze. 600 47 nyaninditA potAnI mane mora, vadhya-vadhaka bhAva paraniMdAvinAnI, prabhunI saMbaMdhathI banera za6 14-pa. 5 50 vANIno 18moM guNa 68 17 50 ahirbuna zaM72 19787 20 ahaMkArI 433 171 12 ahirbudhradevatA uttarAbhAdrapada nakSatra 114 39 54 ahaGkAra abhimAne (aho) mAyaryAya za06 1537 705 46 ahaGkRta abhimAnI 433 , 1542-ze. 708 ahan hisa 138 ahorAtra rAta-divasa. 138 47 (ahamagrikA) 'padoI pahelo' ahrAya jaldI 1530 702 41 miyAmA viyAya te 318 144 -: A :ahamahamikA yuddhAhamA 'zastimAna chu hu zatibhAnachu' tevo garva 317 / kamalA, lakSmI 226 106 29 ahampUrvikA 'I paheloI pahelo' Akara khANa 1036 466 55 ema vicAravuM te 317 144 24 samUha, samudAya 1412 648 41 ahamprathamikA ,, , 318-zi. 144 25 | Akalpa vastra, alaMkAra, mALA ahaMmati mazAna 1374 630 31 vagerethI thatI aMgazobhA 635 281 21 aharbAndhava sUrya 96 29 29 Akalya roga 463 203 24 aharmaNi 95 28 17 AkAra bolAvavuM 261 za. 121 41 aharmukha prabhAtakALa 138 48 30 hRdayano bhAva ahaskara sUrya 97 29 37 4||vnaar zArI 1553 693 11 ahArya parvata 1027 462 6 AkAragRhana mA42 chupAcavo 314-ze. 143 25 viSNu 219-ze. 102 51 AkAragopana , 314 143 24 1302 599 42 AkAraNa bolAvate 261 121 35 ahiMsA koI jIvane na mAravuM te AkAlikI vANI 1105 505 41 prathama yama 21 26 AkAza mAza 163 63 35 ahikAnta 5vana 1106 506 49 AkAzacamasa yaMdramA 105-ze. 35 32 ahikoza sApanI yaNI 1315 603 47 (AkAzasphaahicchatra eka dezanuM nAma 960 426 Tika) sUryakAMta ane eka prakAranuM jhera 1197 556 33 candrakAMta maNi 1068 480 26 ahita zatru 729 320 13 AkIrNa khIcokhIca, bharapUra 1473 676 8 (ahituNDika) gArI, sarpa 56nAra 488 215 11 Akula 1472 676 (ahitvac) sAMpanI jAyajI 1315 603 47 AkUta abhiprAya 1383 634 27 ahiparyata zaM42, mAhera 200-ze. Akranda laDAI 799 354 11 ahibhaya rAjAone svapakSathI Akrama AkramaNa 1511 692 17 thato bhaya 301 138 20 AkrIDa bAga 1112 509 28 ahibhuj mora, bhojyabhoja kabhAva Akroza ni 272 125 48 saMbaMdhathI banela zabda 14-pa. (AkSapATalika) parIkSA 42nAra 479 211 38 garuDa pakSI 231-ze. 109 44 AkSapAda naiyAyika ahi Page #774 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabda: arthaH (AkSAraNA) maithuna viSaya apavAda mUkavo te (AkSArita) Sina paDAvA AkSepa AkhaNDala " Akhanika Akhu Ajuga AkheTa Akhora AkhyA Agantu Agama Agas AgU AgrimAruta ApridhA (AnidhI) Agneya AghATa AghAra AGgika AGgirasa Acamana ( AcAma ) niMdA AcArAGga AcArya AcAryA dra (37276) mAMDa Gilsa " lohI (AgneyI) agni khuzo AgrahAyaNika bhAgazara mahino gaNapati zikAra zrISma Rtu nAma niniya mahemAna Agama. siddhAnta aparAdha svIkAra agastya RSi viSu vagere ApI agni saLagAvavo te 31 agastya RSi AgrahAyaNI mAgazara pUnama sImA, maryAdA [ aMgathI karAyela gu vedokta maMtrapUrvaka pANInI mukha vagereno sparza karavo te 8rUjI sugaMdhI vALo, khasa 1158 ukALelA anAjanuM dhovaNa, osAmaNa zuddha AcAra AcAra AcAravedI tIrtha52 yavatI pAva zlo. vagerenI puNyabhUmi paheluM aMgasUtra vyAkhyAkAra strI AcArya 157- ze. 272 436 272 2- pa. 171 1288 592 44 1300 598 37 207 93 42 927 409 26 260 499 242 744 278 123 sArthazabdAnukramaNikA pR. paM. 126 4 192 10 125 52 2 59 69 46 ke 59 49 121 15 219 35 114 3 327 20 128 37 43 45 360 54 814 914 360 59 123 43 42 621 273 60 169 68 22 152 56 14 150 54 962 426 56 407 181 3 283 130 31 119 41 50 * 45 370 47 536 17 231 396 175 18 843 373 30 948 422 27 243 114 13 78 19 71 524 28 zabdaH AcAryAnI AcAryA Acita 11 Aja Ajaka Ajagava ( AjamIDha) AjAneya Aji AjJA Ajya AjyavAri AJjaneya (ATarUSa) ATarUSaka ATi (ATI) ATopa 885 1473 AcchAda 666 (AcchAdana) 666 " Acchuritaka jIbhane ogha thAya te hAsya 298 Acchodana ukALela. anAjanuM dhovaNa, osAmaNa zikAra gIdhapakSI bakarAno samUha zaMkaranuM dhanuSa yudhiSThira phebIna ghoDo buddha, ba AjibhiSmabhU bhayaM42 yuddhabhUmi AjIva AvikA AjU baLAtkAre narakamAM nAMkhavuM te zubha mAheza ghI ADambara (ADi) ADhaka arthaH AcAryanI strI ADhakaka ADhakI daza bhAra pramANa sonuM pUrNa, bhareluM vastra 523 523 vIsa navA pramANa saunuM vi hR dhRtasamudra numAna arazI eka jAtanuM pakSI A-733- A pU. paM. 231 1 230 57 390 13 390 19 676 17 295 295 137 zlo. 885 77 Aveza paryaTana (ADambara) Aveza, kharDaara, khAuMjara, 396- ze. 927 1335-zo. cAra prastha pramANa anAtha vi. eka ADhaka dhAnya vAvI zakAya tevuM benara saurASTradezanI mATI 707 1234 797 801 bhUta vagereno Aveza yuddhano paDaha, Dhola garArI, eka jAtanuM pakSI 68 1499 799 175 23 409 30 613 20 1417 651 39 201 89 44 311 25 572 38 353 45 355 9 865 380 31 2 2 2 2 886 21 623 14 128 59 1358 277 407 180 1075 486 29 705 310 56 1140 526 31 1140 526 28 1338 614 30 1338 614 44 1499 687 42 1501 688 16 22 15 969 430 1056 476 6 m 2 6 687 46 354 25 614 32 390 39 4 30 Page #775 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1334 670 846 374 A-734-A abhidhAnacintAmaNinAmamAlA arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. ADhakI ardha pAsa 1175 545 2 | viSNu 217 102 16 ADhya dhanavAna 357 160 34 | (,) pramA 6-pa. 3 62 ANavIna kAMganu khetara 966 428 (,) ma (yaugi za) 229 108 42 ANi dharIno khIlo 756 333 34 | AtmambharI peTabharI 427 188 43 (ANDa) aMDakoza 612 270 34 (Atmayoni) ma 229 108 42 ( ,) iMDuM 1319 605 45 ( ,) brahmA 6-pa. 3 61 AtaGka bhaya, bhayAnaka (Atmaruha) , 6-pa. 3 61 rasano sthAyI bhAva 301 138 9 (AtmasUti) ,, 6-pa. 3 62 roga 462 203 11 AtmAzin bha7, bhA7j 1344 617 40 AtatAyin 152vA taiyAra thayena 372 166 30 AtmIya potAna 562 248 2 Atapa taDako 101 32 57 Atreya rasa dhAtu 620 273 47 (Atapatra) chatrI 717 314 34 AtreyI rajasvalA strI 535 237 31 AtapavAraNa , 717 314 AtharvaNa atharvaNa veda Atara vahANanuM bhADuM 879 387 387 7 pAThInuM zAMtighara 997 444 54 (AtApi) samanI 612 53 Adarza darpaNa 684 303 47 AtApin 1334 612 47 (AdAna) sarvanI pAsethI graha 2j 738 325 11 (AtApI) 1334 612 Adi prathama, pahej 1459 (AtAyin) 1334 612 50 (Adikavi) vAbhASi Ati eka jAtanuM pakSI 1338 Aditeya heva 88 25 40 AtitheyI mamAnagiri 499 219 55 Aditya sUrya 95 27 50 Atithya 219 55 punarvasu nakSatra 111 (,) bhaDemAna 499 219 49 AdityasUnu sugrIva 705 310 45 (AtI) zarArI, meDatarnu pakSI 1338 614 44 Adima prathama, paDej 1458 670 19 Atura rogI 459 201 32 AdirAja pRthurAjA 700 Atodya vAjiMtra, vAjuM 131 23 AdInava hopa, 5STa, hu: 1375 631 8 Attagandha parAbhava pAmela 440 193 18 Adeza AjJA, hukama AtmaguptA kya 1151 532 37 Adezin jyotiSI 482 212 45 AtmaghoSa kAgaDo 1322 607 AdeSTra yajamAna 817 362 22 Atmaja putra, jJAtivAcaka Adya prathama, pahelo 1458 670 zabdathI banela zabda 9-pa. 4 64 AdhUna utkarSanI iccharahita 428 188 48 542 240 22 AdhAra pANIno baMdha 1096 499 22 (Atmaja) Adhi mAnasika pIDA 312 142 30 (Atmajanman) brahmA 6-pa. 3 62 leNadAranA ghera gIro (AtmajA) putrI 240 43 mUkelI vastu 882 388 29 Atmadarza 669, mArIso 684 mAnasika pIDA 1371 629 23 Atman kAmanI yoni-utpatti 229 108 AdhoraNa mahAvata 762 336 30 AtmA, jIva 1366 626 AdhyAna smaraNa 308 140 39 svabhAva 1376 631 20 AdhrANa tRpti, dharAvavuM 426 188 27 AtmapravAda sAta pUrva 247 115 37 | (,) tRpta, gharAyeda 426 188 28 AtmabhUbrahmA 213 97 41 | AdhrAta , , 426 188 27 " 309 286 128 " 6-pa. Jain Education Intemational Page #776 -------------------------------------------------------------------------- ________________ harSa 30 sArthazabdAnukramaNikA A-735-A zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. Ana aMdarano zvAsa 1368 627 40 / (ApInasa) pAnasaroga, nAno roga Anaka tmi, nagAru, Dhola 293 134 47 / saLekhama 468 206 11 Anakadundubhi viSnA pitA, vasudeva 223 105 11 / ApUpika roTI , pUDasAno samUha 1418 651 55 Anata adhobhuma, nabhe 1456 669 3 ApRcchA eka bIjAne saMbodhIne Anataja navama vilo heva 93 27 8 vAtayAta 42vI 274 127 18 Anaddha mRdaMga, Dhola 287 131 44 Apta arihaMta, bhagavAna, jinezvara ra, 8 64 Anana mukha, moTuM 572 253 1 vizvAsu, avisaMvAhI 734 322 Ananda 316 143 59 Aptokti bhAgama, siddhAnta 242 114 1 chaThThA vAsudevanA Apracchana mitra vagerene moTA bhAI 698 308 54 AliMganAdithI AnandA mananI prasannatA 316 143 60 mAna 640ota 731 321 19 Anandana mitra vagerene AliMga AprapadIna paganI pAnI sudhI sarva nAdhthiI mAna 640ote 731 321 18 aMga DhaMkAya tevuM Anandaprabhava zu, vIrya 629 277 51 paheravAnuM vastra 678 300 49 Anaya janoI saMskAra 814 360 46 Aplava snAna 638 282 45 AnAya bhA7lA 544vAnI ra 929 410 (AppAva) 638 282 47 AnAha jhADo ane pezAbanuM Abandha jotaruM 893 394 46 rokANa 471 207 29 AbharaNa alaMkAra, ghareNAM 650 287 51 laMbAI 1431 657 50 zobhA, kAMti 1512 692 36 AnilI svAti nakSatra 112 38 50 AbhAsvara gavatA 89-ze. 25 71 AnupUrvI anubha, paripATI 1504 689 28 AbhijAtya vaktA ane pratipAdhabhAvane (AnupUrvya) 1506 689 29 ucita-prabhunI vANIno AntarvaMzika maMta:purano adhikArI 726 318 43 19hma guNa 68 17 51 Andolita sAve 1481 679 6 AbhIra govA 889 392 20 AnvIkSikI nyAyazAstra 251 117 18 / (AbhIrapalli) govANona 2461e| 1002 446 cauda vidyA paikI AbhIrapallikA 1002 446. 45 bAramI vidhA 253 117 44 AbhIrI bharavADanI strI 522 230 49 ApagA nadI 1080 490 2 AbhIla duHkha, pIDA 1371 629 ApaNa hATa, dukAna 1002 447 1 bhayAnaka 303-ze. 138 45 ApaNika vepArI 867 ____ 381 38 Abhoga vistAra 1432 658 13 Apatti 478 210 55 svii||24||vnaar za06 1540 706 Apanna AphatathI gherAyelo 478 210 51 Ama roga 463 203 17 ApanasattvA garbhavatI strI 539 239 7 (Amana) 463 Apamityaka sATama bIdhedI vastu 387 54 Amagandhi jAyA mAMsa vagerenI 1392 ApAna ekaThA thaI dAru Amanasya5, pIDA 1371 629 pIvAnuM sthAna 907 400 31 AmantraNa saMbodhana 261 121 28 ApI pUrvASADhA nakSatra 113 39 24 Amaya roga 463 203 ApIDa mastaka upara mukuTanA AmayAvin rogI 459 201 23 sAre nadI bhAga 654 289 33 AmalakI sAmanA 1145 529 36 AMcaLa 1272 586 12 AmAnasya du:, pIDA 1371 629 20 AbhA Apad Am 203 639 ApIna Page #777 -------------------------------------------------------------------------- ________________ A-736- A zabdaH AmikSA AmiSa 31 "" Amodan 57 mAMsa 622 sAMya, leTa 637 Amukta kazuka dhAraNa karelo sainika cha AmuSyAyaNa prajyAta pitAno putra Amoda mananI prasannatA ghaNe dUra sudhI jAya tevI sugaMdha suvAsa, tAMbUlAdi mukha vAsanI gaMdha guruparaMparAgata upadeza AmnAya Amra AmrAtaka AmeDita AyAma AyAsa (Ayu) Ayukta Ayudha arthaH yajJamAM pAkeluM ane garama dUdhamAM nAkheluM dahIM Amlavetasa bhAMbhavI, oma (for) imali qu 33 mAMsa-rudhira saraMda hoya te prabhunA cAra mUla atizaya paikI trIjo atizaya Ayu Ayata (Ayatana) Ayati Ayatta Ayalaka Grill, Grbal AyasI loDhAnuM bakhtara Aya: zUlika tI upAya bar3e DArtha vaida no jaMgalI AMkho. amRta vRkSa eka ja zabda be-traNavAra bolAya che. lAMbu vinAzaya vinamaMhira Avato kAva AdhIna karanAra laMbAI zlo thA, parizrama, usarata mara amAtya sivAyanA kAma upara nImelA maMtrio 831 502 316 1390 1391 80 249 1133 1152 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. paM. 354 1431 368 12 320 1369 15 33 274 43 324 51 337 22 220 46 143 57 638 29 770 638 267 124 42 21 12 116 1 522 10 533 13 417 184 62 1143 1428 656 32 994 162 356- zo. 314 769 339 528 27 443 * 2 w ~ x 2 2 63 9 143 63 160 14 339 2 19 159 34 657 48 144 48 627 51 719 315 29 zastra 773 340 21 alaMkAra mATenuM sonuM 1046 2046 21 zastro vaDe AjIvikA calAvanAra 31 zabdaH AyudhIya (Ayurvedika) Ayurvedin AyuS (AyuSmat) Ayogava Ayodhana Ara ArakUTa ArakSa Aragvadha AraNaja AraNin AranAla Arati ArabhaTI Arambha Arava ArA ArAdhanA ArAphala ArAma ArAlika Arogya Aropita vizeSatA Aroha Arohaka ArohaNa 31 ArjunI Artava AI Ardraka arthaH 22 " nivRtti, aTakavuM abhinayano prakAra zaruAta zabda, dhvani 1400 497 yAma apavAnuM hathiyAra 915 sevA, bhakti chuHsphoTa nAmanuM zastra 787-ze. bhAga bagIyo 1111 rasoiyo. 723 ArAva zabda dhvani 1400 Araka saMdeha, saMzaya 1375 rogarahitapaNuM 474 avita kAya bAMjI bhavarA vANAM caMdra puruSa ane vaizya strIthI utpanna thayela zlo 769 472 472 1369 629 479 maMgala graha pittaLa hAthInA kuMbha spalano nIceno bhAga 1226 garamALo 1140 agyAramAM vimAnanA deva 93 kukaDo 1325 - ze. si, rAja vRkSa pagathIyuM caDhavuM, sAme javuM nAjudA nadI strI 24 bhInuM, palaLeluM Ada 1047 415 1522 285 1510 vizeSaNathI viziSTa prabhunI vANIno 31mAM guNa 70 strInI keDano pAchalo bhAga 608 UMcAI pR. 1431 1114 - ze. 1013 1510 1086 536 1492 1189 339 208 208 211 897 396 12 796 353 6 48 116 40 473 36 697 131 691 644 404 218 348 509 317 643 + X = 2 x 2 568 18 526 27 608 184 paM. 209 24 17 268 657 26 25 49 22 NOVOU x ~ ~ 2 x 7 2 2 % x 2 8 40 8 31 14 52 1 25 34 51 630 54 59 27 64 2 to 0 x 0 x x x W x 30 54 511 453 692 493 238 684 552 24 4 55 1 19 Page #778 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabdaH ArdrA Arya 31 Aryaputra AryA AryAvarta ArSabhi ASa'bhya Aheta Ala Alambha Alaya AlavAla Alasya AlAna AlApa Alava AlAsya Ali AliGgana AliGgan (A) (AlI AlIDha AlIna (Alu) arthaH ArdrA nakSatra buddha Arya (nATakamAM vaparAto zabda) sajjana nATakanI bhASAmAM bhAM, svAmI pArvatI puNyabhUmi, 63 zalAkA puruSonI janmabhUmi pahelA cakravartI bharata jasI ravA sA45 jagaha chaina ani upAsa haratALa hiMsA Alin bAchI (Alinda) ghara kyAro ALasa ALasu kAvIne bAMdhavAno khIlo, pAMbhala paraspara saMbodhIne vAtacIta karavI te vastrano paMkho magaramaccha sA pUla, aMdha, pANa vIMchI paMkti kAra paraspara bheTavuM te gAyanA puccha jevuM ga 32 33 zlo. pR. paM. 110 37 50 232 110 12 333 379 335 203 1230 sArthazabdAnukramaNikA 293 1211 bAraNAnA AgaLa bhAgamAM karelo oTalo khetu pUja jamaNo paga laMbAvI DAbA pagane saMkocI UbhA rahevuM te ka kalAI 1042 jArI, nAnu pAzInuM pAtra 1021 149 25 168 63 1010 965 150 13 91 948 692 307 1259 579 64 861 379 3 1059 477 20 371 166 2 990 441 30 1095 498 56 315 143 39 383 170 16 6 50 422 20 3 2 w 274 127 20 688 305 22 1349 620 26 529 234 51 965 428 23 1211 561 18 1423 653 45 1507 690 41 133 57 134 11 561 16 570 10 451 49 428 26 342 10 469 47 458 50 A-737-A zlo. pU. paM. Aluka 1307 602 8 Ala Alekhya 428 48 922 407 10 374 166 52 AlekhyazeSa Aloka prakAza Alocana akAMte thatI vicAraNA AvakuTArikA sAra chupAvavo Avapana dareka prakAranuM vAsaNa 101 32 54 741 325 48 314- ze. 143 25 1026 460 AvaraNa DhALa 783 726 Avarodhika aMtaHpurano adhikArI Avarta pANInuM cakrAkAre bhamavuM te076 (Avartaka) vADIyo, dharanAzaka auSadhi 1958 Avahita mULamAMthI ukheDI nAMkhela zreNI prakti 648 Avali 1423 Avasatha ghara 991 zabda: Avasathya Avasita AvApa 37 37 AvAla AvAsa Avika Aviddha " Avila AviSkRta AviSTa Avis Avuka AvRtta AvRt AvRta Ayega Aveza arthaH zeSanAga jArI, nAnu pAzInuM pAtra 1021 citra mRtyu pAbhelo, bharelo vidyArthio ane vratIonuM raheThANa - 994 994 1183 masaLeluM I, pApa, bhaMgaDI vagere 663 paramaMDalanI ciMtA kyAro 33 77 ghara UnanuM vastra ais . 13 anuma DhaMkAyeluM tAvaNa dhAtunA vaiSamya thato Aveza ahaMkAra, bhUta vigereno AverA preraNA kareluM malina pragaTa karAyeluM bhUta grasta pragaTa mulu pitA (nAnI bhASAmA) 332 346 321 487 536 678 * 318 44 2 2 2 2 & 57 28 1 10 443 44 443 43 549 5 292 51 313 55 715 1095 499 15 1095 499 11 991 442 19 670 279 23 1456 669 8 1482 679 47 1071 484 47 1478 677 56 491 216 28 1539 706 16 149 2 332 149 6 1504 689 29 1476 677 23 145 44 322 23 40 653 47 441 50 145 30 1499 687 41 Page #779 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Azva 301 385 170 A-738-A abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. Avezana sonI vigere Azrava aMgIkAra, svIkAra 278 28 kArIgaronuM sthAna 1000 445 57 sabhAmA tat52 432 190 35 Avezika bhamAna 499 219 29 Azruta svIkAra kareluM 1489 683 Avezika bhebhAnasIrI 499 219 53 ghoDAno samudAya 1420 652 48 AveSThaka gha2 nagarane 32to boTa 982 437 1 Azvattha vratamAM dhAraNa karavA lAyaka AzaMsA 430 189 51 pipaLAno daMDa 816 361 30 AzaMsitR 91 52nAra __ 350 157 50 Azvayuja mAso mahinI AzaMsu 350 157 47 Azvina 155 58 26 AzaGkA bhaya, bhayAnaka rasano (Azvineya) svargamA vaidha 181 75 40 sthAyIbhAva AzvIna | ghoDo jeTaluM eka divasamAM Azaya abhiprAya 1383 634 35 46 teso bhAga 1250 577 8 (AzayAza) mani 1100 502 57 ASADha aSADha mahino 154 57 Azara . rAkSasa 187 pratama pArAnI 6 815 361 AzA dizA 166 malayAcala parvata 1029 463 icchA 430 ASADhAbhU maMgala graha __117 40 62 Azita khAnAra 394 Asa dhanuSya 775 341 18 tRpta, dharAyela 426 Asakta tatpara AzitaGgavIna gAyo gharAyate Asana A zabda lagADavAthI caravAnuM sthAna 964 4281 vAraMvAya zahanecha 9-pa. 4 54 Azira rAkSasa 188-ze Asana, padmAsana vagere 8ra ra2 47 khAnAra 394 174 Asana, kASThAsana 684 304 6 agni 1100-ze. laDAI vagerenI nivRtti, AziSa AzIrvAda 272 Biani marA 24te. 735 322 sarpanI dADha thAnA 275 1224 567 AzI 1315-zi. ___603 masana vRkSa, (r)17 1144 528 52 AzIviSa sarpa 1304 600 36 AsanA sthAna, sthiti 1498 687 Azu DAMgaranI eka jAta 1168 541 Asanda viSNu, naaraay| 219-ze. 103 16 jaldI 1530 702 AsandI netararnu banAveDaM Asana, 1470 675 1 khurazI vagere 684 303 53 Azuga bANa 778 343 3 Asanna sabhI5, niTa 1451 666 61 vAyu, pavana 1106 506 23 Asava mIrA nAmanA dezanI madirA, AzuzukSaNi agni 1097 500 41 ze20 vagairenI ra 904 399 8 Azcarya Azcarya, adbhuta, adbhuta mAhirA banAvAnI BAL 905 399 54 2sano sthAyIbhAva 304 139 1 AsAdita bhegaveDaM 1490 683 Azmana sUryano sAthi, aru 102-ze. 33 30 AsAra vegavALo varasAda 165 65 58 Azrama pramiyartha mere yAra sAzrama 808 357 33 mitranuM baLa 790 350 1 bhunimAna sthAna, Azrama 1001 446 AsIna beThelo 492 216 45 Azraya paNavAnanI mAzraya devo 735 323 15 | Asuti mahirA banAvavAnI BAL 905 399 53 ghara 991 442 12 | AsutIbala somarasa thI yaza. 42nAra 818 362 45 AzrayAza agni 1099 502 55 / , sAra, mhi| veyanAra 901 397 45 1315 Page #780 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lohI " sArthazabdAnukramaNikA A-739-i zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. Asura 621 274 13 abhinaya . 283 130 30 (,) pI lapa, 54veDaM bhIDaM 942 419 21 | AhAva havADo 1092 497 8 AsurI / 419 185 12 Ahika tu graha 121 42 61 Asecanaka ne vAthI mAM5 52rAya AhitAgni agnihotrI 835 370 nahi tevuM dazya 1443 663 19 / AhituNDika gAruDI, sapanu ra Askandana yuddha , A315 797 353 43 utAranAra 488 215 Askandita ThodhathI yAre 5 Ahuti Doma, agnimAMDobhate 821 364 TekIne javuM te 1249 577 3 / Aho vitarka, vikalpa Astara hAthI ke ratha upara 4AvanAra avyaya 1536 705 16 nAMkhavAnuM vastra, jhUla AhopuruSikA '4 zaktimAna chu' (AstaraNa) 680 301 46 evI potAnAmAM saMbhAvanA Astika zraddhAvALo, Astika 490 215 47 rAkhavI te 318 144 20 AsthA aMgIkAra, svIkAra 278 128 26 / Ahnika eka divasamAM bhaNAvI sabhA 481 212 24 zayaso graMthabhAga 255 118 sthAna, sthiti 1498 687 19 AhvanIya trA aramAno me mani 826 366 14 AsthAna sabhA 481 212 25 AhvAya nAma 260 121 4 AsthAnagRha sabhAgRha 997 445 4 AhvA (AsthAnI) satmA 481 212 26 AhvAna bolAvavuM te 261 121 32 Aspada sthAna 988 440 9 AsphoTanI bhItI vagaire bAMdhavAnuM zastra 909 401 20 Asya | mukha 572 252 57 | ikSu zeraDI 1194 554 25 AsyalAGgala muMDa 1288 ikSurasakvAtha ze2nA 2sano Asyaloman bhU-TI ___583 257 50 ukALo, goLa 402 178 35 AsyA sthAna, sthiti 1498 687 ikSuvAri izu samudra 1075 486 30 AsyAsava tANa 633 280 24 gama, hAlatu-yAsatuM 1454 668 Atrapa mULa nakSatra 113 39 18 hRdayano bhAva Asrava hoSa, 42,6:5 1375 631 jaNAvanAra izAro 1513 ukALelA anAjanuM iGgita 1513 dhovA, mosAbhae 396-ze. 175 24 iMgorIyo 1143 Ahata guNAkAra kareluM 2483 1483 687 39 IcchA, abhilASA 430 AhatalakSaNa va prasiddha pAmelo 437 192 15 icchAvasu kuberadeva 189 81 22 Ahara aMdarano zvAsa 1368 627 ijala pANImAM thatuM netara, Ahava yuddha , asts 796 352 55 samudraphaLa 1145 529 23 AhArA , mozana 423 187 11 / ijyAzIla haMmezA yajJa karavAnA AhAratejasa 2sa dhAtu 620 273 44 svabhAvavALo brAhmaNa AhAranIhAra iTcara sAMDha, Akhalo 1259 vidhi AhAra-nIhAra loko na iDvatsara varasa 159-ze. dekhI zake te prabhuno eka iDAvatsara 159-ze. 60 56 atizaya 58 15 36 | itara pAbha2, masaMDArI, nIya 932 411 54 AhArya bhUSaNa vagerethI karAyelo bhinna, juduM 1468 674 19 ___592 iGgadI icchA 818 Page #781 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUrya 1212 i-740-3 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. itarathA bIjI rIte 1542-ze. 709 11 indramaha to 1280-ze. 589 35 itaretara paraspara 1499 687 35 indramahakAmuka ,, 1280-ze. 589 34 itaredhus bIjA divase 1542-ze. 708 61 indraluptaka zajarI 5 tevo roga 466 205 14 iti nizcaya artha batAvanAra indravAruNI AvANAnubhUNa 1157 535 46 avyaya 1542-ze. 708 32 indravRddhika gupta vANo ghoDo 1243-ze. 575 18 itiha paraMparAthI Avela indrasuta vAlI 704 310 42 upadeza, saMpradAya 1537 705 28 indrAgnidevatA vizAmA nakSatra 12 39 2 itihAsa pUrvanuM caritra 259 119 41 indrANI iMdranI apsarA ittham se prabhArI, oma 1542-ze. 709 11 / indrANImaha 12no mahotsava 518-ze. 229 18 itvarI asatI, musA 528 234 3 indrAnuja viSNu, naaraaye| idAnIm 4ii, mata, satyAre 1530 702 10 indrAyudhAjI pavANo dhoDI 1243-ze. 575 17 idhma lAkaDAM, baLataNa, 827 366 43 (indrAvaraja) viS ina svAmI, nAyaka 359 161 34 indriya zu, vIrya 629 277 53 97 30 30 , yakSa vagaire driya 1383 634 indirA sabhA, vizunI patnI 226 107 5 indriyagrAma chadriyono samudAya 1414 650 28 indindira bhamaro 561 48 indriyAyatana zarIra 563 248 37 indIvara nIra bhara 1212 539 25 indriyArtha spazApaya viSayo 1384 635 29 caMdramA 105 34 58 indhana lAkaDAM, baLataNa 827 366 38 indukAntA 143 51 18 (invakA) mRgazira, nakSatranA mAthe indujA narmadA 1083 491 38 28 payatamA 110 37 45 indubhRt zaM42, mahAvi 199 88 37 hAthI 1218 565 5 indumauli 7-pa. ibhapAlaka mahAvata 762 336 36 induzekhara 7-pa. ibhAri agni, siMha 1284 591 4 indra pUrva dizAno svAmI ibhya dhanADhaya, dhanavAna 357 160 33 171 68 58 irammada vIjaLIno agni 1101 503 svAmI, nAyaka 359 161 20 madirA 902 398 19 eka prakAranuM jhera 1199 556 50 pANI 1070-ze. 483 49 indraka sabhAgRha 997 445 irAvara pANInA karA 166-ze. 66 31 indrakIla maMdarAcala 1030 463 26 iriNa ukhara bhUmi 939 417 31 indrakoza sUkhatI sArI, agAsI 1011 (irvAru) kAkaDI 1189 552 2 indragopa goNa gAya, ilA pRthvI 937 416 39 comAsAnA kIDA 1209 560 40 / ilvalA mRgazira nakSatranA mAthe indracchanda eka hajAra 2.hevA pAya tArAmI 110 37 39 ATha seranI hAra 658 291 iSa Aso mahIno 155 58 21 indrajAla maMtra-taMtrAdithI asaMbhavita iSIkA kAzatRNa, kasADo 1195 555 6 vastu batAvavI te 738 325 2 (,) hAthInI Apano Ago 1225 567 44 gArI, // 2 vidhA 926 408 55 | iSu kAmadevanuM bANa 228 108 2 indranIla nIrabhariza 1065 479 bANa 778 343 10 indrabhaginI pArvatI 205-ze. 92 23 / (iSudhi) paae| 2|5vaanumaathu 782 345 8 indrabhUti prathama ge|52 31 11 9 | iSTa yajJakarma 834 369 43 rAta ibha 4 12 169 iMdra Page #782 -------------------------------------------------------------------------- ________________ atha sgyu * zl- zlosgo tstshaa tstshaa tstshaa ts- - tstshaa bhyaa- w- ISA vaDI sArthazabdAnukramaNikA i-741-u zabdaH arthaH zlo. pR. paM. zabdaH arthaH zlo. pR. paM. icchA pramANe 1505 689 55 / IzAna zAna hizAno svAmI 169 68 19 iSTagandha sugaMdhI, suvAsa 1391 638 46 / , zaMkara, mahAdeva 195 85 41 iSTApUrta yajJakarma ane vAva kuvA IzAntabandhana dhosaraM 756 334 5 vi. panne rAbavata 835 369 49 IzitR svAmI, nAyaka 359 161 iSya vasaMta Rtu 156 59 16 Izitva jIva ke ajIva sarva iSvAsa dhanuSya 775 341 4 sAzA mAne. tevI zati 202 zaMkara, mahAdeva 196 87 5 Izvara dhanADhya, dhanavAna 357 160 36 viSNunI patnI, lakSmI 226 106 26 svAmI, nAya 359 161 30 IkSaNa AMkha 575 254 26 IzvarA zaM.72nI patnI, pArvatI 204 92 9 jovuM te 576 255 11 IzvarI " , , 205-ze. 92 33 IkSaNika jyotiSI, haivaza 483 212 52 " , 205 92 11 (IkSaNikA) hAtha-50 AhinI 2pAso ISat thoDaM, sasya 1536 704 dekhI zubhAzubha lakSaNo 5s dhoNAza paDato 2 1393 640 27 vAvANI strI 483 212 56 ISaduSNa thoDuM garama 1386 636 39 vakhANa, stuti 269 125 1 haLano daMDa 891 393 24 IDikka jaMgalI bakaro 1277 588 45 ISAdanta sAhatavANo hAthI 1223 INvairikA 400-ze. 177 37 ISikA CLInIsoDhAnIsaNI 920 406 35 dhAnyAdino nAza karanAra hAthInI AMkhano DoLo, uMdara vagere 125 yojana AMkhano goLo 1225 567 42 sudhI utpanna na thAya te ISIkA lAkaDAnI ke loDhAnI saLI 220 406 30 bhagavAnanI atizaya 60 16 26 427, mamilASA, bhasmAt, upadrava 126 44 48 manoratha 430 189 IpsA 42571, manoratha 431-ze. 190 6 IhA , ,, ,, 430 189 Irita pre29|| 42j, jhuM 1482 679 57 IhAmRga nATya prabandhanA prakAra 284 vraNa, nahI rujhAtA ghArAM 46 204 ra7 13 1291 594 18 IryA vilA2 42vI, yAsaj te 1500 688 -: u:sAdhunonu mAyAramA 2j 1501 688 IryApathasthiti dhyAna, bhauna vagairebhA 23 te1501 688 ukanAha pILI ane lAla (IrvAru) 1530 1189 552 kAMtivALo ghoDo 1241 574 52 IirSyA 391 173 ukSatara moTo baLada 1258 579 56 IrSyAlu IrSALu 391 ukSan baLada 1257 579 32 nAnI taravAra, kaTArI 785 347 11 ukhA thALI, tapelI 1019 457 5 eka bAju dhAravALI thALI ke tapelImAM nAnI kaTArI 785 347 10 rAMdhela anna 411 182 31 patnIvAcaka zabdo pachI zaMkara, mahAdeva 195 86 24 sagAvAmAM Avato za6 8-pa. 4 36 kSatriya ane zudra zaMkara, mahAdeva 195 85 43 strIthI utpanna yeta 896 396 2 svAmI, nAyaka 358 ugracAriNI zaM42nI strI, pArvatI 205-ze. 92 34 Izasakha kubera deva 189 81 17 | ugratva aj, (25 3 18 144 27 Irma 27 IrSyA (Ili) ukhya Jain Education Intemational Page #783 -------------------------------------------------------------------------- ________________ u-742-u zabdaH ugradhanvan upanAsika ucita ucca uccaNDa uccatAla uccandra ucccaya uccala uccAra uccAvaca ucciliGga uccala uzravas uccairghuSTa arthaH ujjRmbha ujjhita ujcha zlo. ho 174 UMcI nAsikAvALo 452 yogya nyAyayukta vyAjI 743 UMca uJchazila 1428 avalaMbanavALuM, zIvra, jaldI paTa 281 145 madyapAnamAM thatuM nRtya rAtrino chello bhAga aMtarIpa nIcenI uccais ucchara (ucchAdana) yoNate coLavuM vastranI gAMTha citta, mana viSThA, maLa 634 bahuvidha, aneka prakAra 1449 nitaMba kulAmAM rahelA be khADA 608 - ze. dhvajAnI Uparano agrabhAga 70 iMdrano ghoDo 176 UMce svare pokArIne bolAvavuM te UMcuM, moTuM vaizAkha mahIno ucchiSTa choDI dIdheluM, najeluM ucchiSTabhojana hevana parAyeDuM naivedya ane bila khAnAra aMkuza rahita 673 1369 269 1541 253- ze. ucchRGgala ucchrAya UMcAI ucchrita UMcuM ucchIrSaka ozIkuM ucchasita khIleluM puSpa uccchAsa aMdarano zvAsa graMthano avayavavizeSa 37 ( > ujanI ujjayinI nagarI ujjayanta ujjayaMta parvata, giranAra 201 svabhAvathI nirmala ujjvala 1475 124 57 707 57 635 281 676 khIleluM puSpa tyajeluM, choDI dIdheluM dhAnyanA dANA ekaThA karavA te 0ccha bhane zikSa dhakSA bhane maMjarInuM grahaNa karavuM te " abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. paM. 71 18 198 9 326 42 uDu 656 41 uDupa 677 60 uDupatha 129 48 52 39 278 32 628 16 281 57 666 865 268 18 331 25 72 39 866 2 2 2 m Y 15 32 58 683 303 1128 1368 257 119 9 976 433 53 463 41 1435 660 1 1127 1475 le 46 utkara utkarSa 857 377 55 utkalikA 1466 673 21 1431 657 57 1429 656 28 516 56 676 60 zabdaH 380 42 uTaja 380 54 (uDumbara) uDDIna uDIza uta 17 31 utathyAnuja utAho utka utkaTa (utkaNTha) utkaNThA utkaNThita 519 19 utkrama 627 39 utkroza utkuNa utkoca utkSiptikA uttaMsa uttapta uttama uttamarNa uttamAGga uttara arthaH kaMpa, pAMdaDA vagerenuM ghara, muninivAsa nakSatra, tArA nAnI hoDI, machavo AkAza uMbarAnuM jhADa, umaiDo uDavAnI kriyA zaMkara mahAdeva paroveluM sIveluM, vaNeluM vitarka, viklpa jaNAva nAra A haze ke peluM guru vitarka, vikalpa jaNAvanAra avyaya utsAhI khAtura vastu prApta karanAra matta, madavALo Grils, Grou 33 1 zlo. mukhya, pradhAna nANuM dhIranAra, leNadAra mastaka uttara, javAba 994 443 52 107 36 44 879 386 51 163 63 58 1132 521 34 605 28 1318 195 86 4 1487 682 25 1487 682 36 1536 705 22 119 41 48 1536 utsAhI, Atura samUha, samudAya atizaya, paNuM utsale, Grbal pAzInA bhobha, choLo, lahero bha chAna, leTa, sAMya uso uma uma vinAno 1511 mAchalAno nAza karanAra ku22 pakSI ananuM AbhUSaNa mastaka Upara mugaTanA AkAre nAMkhelI mALA konanuM AbhUSa zubha 436 436 314 314 436 1411 1506 314 pU. paM. 1335 656 705 16 1438 882 566 263 191 60 19154 143 143 192 649 690 143 654 654 624 275 & & & & & D 661 10 1075 486 50 1209 560 36 737 324 47 692 23 388 9 1 122 24 613 23 290 34. 22 289 289 39 18 2 x x x x x m 35 31 12 12 250 22 Page #784 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 158 60 utsUra 140 49 ___39 28 sArthazabdAnukramaNikA u-743-u zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. (uttarakuru) pAya uttara puru 946 420 40 | utsarpiNI vadhato jato kAla 10 uttaraGga dvAranuM uparanuM koDA koDI sAgaropama 127 kASTha, otaraMga 1006 449 28 utsava utsava, occhava 1507 uttaracchada mocha, utta252 676 300 28 utsAdana udvartana, coLavuM 635 uttaradikpati vAyu, pAvana 1107-ze. 507 utsAraka dvArapALa 721 316 33 uttaraphAlgunI uttara gunI nakSatra 112 38 35 utsAha utsAha, vIrarasano. uttarabhadrapadA uttara bhAdra56 nakSatra 115 39 54 sthAyIbhAva 299 137 50 uttarA uttara dizA 167 67 36 utsAhazakti 52ma vagairethA uttarAyaNa mA ayanamA sUrya uttara utpanna karelI zakti 735 323 29 dizamAM jAya che utsuka utsAhI, Atura 191 63 uttarAzAdhipati mukhara heva 190-ze. sAyaMkAla uttarASADhA uttarASADhA nakSatra 113 (utsRSTa) tyAga kareluM 1475 676 59 uttarAsaGga uttarAsaMga, pesa 672 297 56 utsedha UMcAI 1431 658 2 uttarIyaka zarI2 52 udak uttara dizAmAM utpanna thayeluM 68 68 2 nAMkhavAnuM vastra 671 297 45 uttara dizA 1542-ze. 709 20 uttaretarA kSiEL 167-ze. 67 43 udaka dhoLuM pANI __ 1069 481 37 (uttaredhus) bhAvate hivase 1542-ze. 708 60 udakyA rajasvalA strI 535 237 46 uttAna chIcha 1071 484 udagadri himAlaya 1027 462 29 uttAnapAdaja dhruva 122 43 7 udagbhUma utkRSTa, sArI uttAnazaya pAsa, dhAmA 338 152 9 bhUmivALo deza 953 423 23 uttejita madhyama gavANI gati 1248 576 56 pAsa 56 | udagra UMcuM 1429 656 47 utterita krodhathI cAre page udagradat bahAra nikaLelA dAMtavALo, ThekIne javuM te 1249 577 1 khokharadato 457 200 utpatita nAra, nA2 389 172 15 CititavANo hAthI 1223 566 42 utpatiSNu 389 172 13 | udagmRttika utkRSTa-sArI utpatti janma, utpatti 1367 627 10 bhUmivALo deza 953 423 31 utpala kumuda, poyaNuM 1163 538 47 udazcana disj, aisa 1026 461 28 utpazya UMcA mukhavALo 457 200 44 udaJcita UMce pheMkeluM 1482 679 38 utpATita mUlamAMthI ukheDI nAMkhela 2480 udadhi 1073 485 37 utpAta upadrava, akasmA, 126 44 udadhikumAra mAmA bhavanapatiheva 90 26 utpAdaka aSTApada, zarabha 1286 udanta vAtA, yathAsthita jabara 260 120 28 utpAdapUrva cauda pUrva paikI prathama udanyA pipAsA, tarasa ___394 174 5 pUrvanuM nAma 247 udanvat samudra 485 55 utpAdazayana TITo31 1330 udapAna 1091 utpiJjala ativyAkula udaya AvatI covIzInA utphulla khIleluM puSpa 1128 sAtamAM tIrthaMkara 54 14 62 utsa OM29, 2, nahI udayAcala parvata 1027 462 17 vagerenuM sthAna 1096 499 38 UMcAI 1431 658 4 utsaGga zarIrano pUrva mA, pogo 602 265 39 | udara peTa 604 266 40 utsarjana na, tyA 386 171 10 | udaragranthi paTanIbi6, roga 469 206 45 ** ****** **** *533degry ***235555 **82 8: samudra 1073 496 34 366 Page #785 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 197 8 239 5 u-744-3 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. udaratrANa peTanu paptara 768 339 2 | udgAtR sAmAna 2nAra vi 819 363 33 udarapizAca dhuM pAInAra, udgha mAMsa 623-ze. 274 54 sarvanuM anna khAnAra 428 189 1 udghATaka 1093 497 39 udarambhari peTabharo 427 188 44 (udghATana) 1093 497 40 (udarika) bhott| peTavAyo (udghAta) zAnapUrva AraMbha, zaramAta 1510 691 49 udariNI garbhiNI strI udAna baMdhana 439 192 54 udarin moTA peTavALo 450 197 7 uddeza mAMkaDa 1209 560 33 udarila 450 197 8 uddAma akuzarahita 1466 673 22 udarka bhaviSya phala, kriyA pachI varuNa devatA 188-ze. 81 5 maLe te phala 162 63 6 uddAla kodarA 1177 546 12 udarciS agni 1100 503 uddyota prakAza ___101 32 53 udavasita ghara 990 441 udrAva 5sAyana 42, nAzI 4j 803 355 48 udazvit ardha pANIvALuM dahI 401 42 uddha A zabda uttarapadamAM udAtta udAra, mahAtmA 367 164 10 joDavAthI prazaMsAvAcaka udAna vAyu, hRdaya ane mastakanI zabda bane che 1441 661 43 vacceno pavana 1109 507 60 uddhata avinIta, uddhata __431 190 16 udAra udAra, mahAtmA 367 164 7 uddhana nAyenusAra, vAghouiyuM 919 saraNa vittavANo, 2 376 34 uddhara rAkSasa 188-ze. dAtAra, udAra 385 170 53 | uddharSa utsava, occhava 1508 udAradhi viSNu, nArAya9, 15219-ze. uddhava 1508 691 1 udAvarta maLa-mUtrAdi rokavAthI uddhAna 1018 456 40 thatI roga, mA32 469 / vamana re manAhi 1495 685 42 udAsIna zatru ane mitra uddhAra karaja, devuM 881 387 42 rAjAthI bIjo rAjA 7rUra uddhara UMcuM 1428 656 44 udAhAra upodudhAta, prastAvanA uddhRSaNa romAMca ___306 139 46 zAstranuM prAraMbha vacana 262 121 udbhUSa yopAnI dhAe 401-ze. 178 17 udita vANI, vacana 241-ze. 113 uddhRta mULamAMthI ukheDI nAMkhela 2480 678 43 udIcI uttaradizA 16767 uddhya bhoTI nahI, na6, draha 1091 496 20 udIcIna uttazAma 6tpanna yej 168 68 udbhaTa GEE2, mahAtmA 367 164 6 udIcya zarAvatI nadIno pazcima udbhava janma, utpatti 1367 627 16 ane uttarano deza 952 423 9 / udbhijja khaMjana, tIDa vigere jamIna sugaMdhI vALo, khasa 1158 536 14 DIne 6tpana thnaa| tu 1357 622 37 udIrNa udAra, mahAtmA 367 164 12 udbhid " , 1357 622 34 udumbara gharano uMbaro udbhida " " 1357 622 39 tAMbu 1039 468 43 udyama utsAha, vIrarasano UMbarAnuM jhADa 1132 521 31 sthAyIbhAva 300 137 53 udRkhala khAMDaNI, khAMDaNiyo 1016 455 26 udyAna bagIco, bAga 1112 509 30 udgata vamana kareluM annAdi 1495 685 40 udyoga utsAha, vIrarasano udgamanIya dhoyeDaM vastra 668 296 18 sthAyIbhAva 300 137 58 atizaya, ghaj 1505 690 4 | udra pANIno bilADo 1350 620 28 cUlo 1009 udgADha Page #786 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabdaH (uda) udvatsara udvartana udvaha (udahA (udAna) udvAnta udvAsana udvAha udvega (undara) undura unduru unna unnata unnatAnata unnayana unnasa unnAha umridra unmattaveSa unmadiSNu unmanas unmantha unmAtha unmAda unmiSita unmIlana unmukha unmUlita unmeSa upakaNTha 11 upakaraNa upakAryA arthaH karmeTathI uttaranuM ane pattanathI zreSTha nagara varasa coLavuM, uddhartana karavuM putra putrI vamana kareluM annAdi mada vinAno hAthI vamana kareluM annAdi hiMsa vivAha sopArI uMdara 33 bhInuM, pAchuM uMcuM svAbhAvika UMcuM paraMtu kaika nameluM vicAraNA uMcI nAsikAvALo kAMjI, rAba khIleluM puSpa zaMkara mahAdeva unmatta utsAhI. nura hisA pazu-pakSI vagerene paDavAno phAMso zlo. ghelachA, cittabhrama khIleluM puSpa AMkha kholavI te UMcA mukhavALo 1495 1221 1495 sArthazabdAnukramaNikA pR. paM. zabdaH 972 159 635 542 542 240 44 432 23 upakArikA 932 320 1128 578 457 mULamAMthI ukheDI nAMkhela 6480 AMkha kholavI te 578 krodhathI cAre page ThaMkIne javuM te 1249 samIpa niSTa 1450 nokara cAkara vagere parivAra d rAmahesa, taMjU, 60 33 upakUpa 281 29 mm && x o w w o 2 m x 240 20 685 43 566 371 165 685 36 518 229 9 1154 534 35 1300 598 35 1300 598 33 1300 98 34 1492 684 20 1428 656 44 429 436 371 166 56 1468 674 4 322 145 57 452 198 7 416 184 27 1129 519 23 200 ze. 89 10 189 12 192 1 o 9 upakulyA upakrama upakroza upagata upagUhana upagraha upagrAhya upana upacaryA upacAra 31 upacita upajApa upajihvA upajJA upatApa upatyakA 411 40 upadaMza 144 52 519 8 255 33 200 47 678 39 255 34 upadA upadIkA upadehikA sevA bhakti, pUjA chAna, leTa, sAMya upacAraparitatA gAbhaDIyApazAno abhAva--prabhunI upadrava upadhA 577 2 666 54 upadhAna 314 12 upadhi upa arthaH DerA vagere 37 kedI, baMdIvAna dhana, leTa lAMba pAseno Azraya, lagano AdhAra havADo, kuvAnI pAse 497 12 186 25 Dhorane pAzI pIvAnuM sthAna 1092 pIyara 421 jJAnapUrva AraMbharAta 1510 691 56 nidA 271 125 28 374 166 53 1507 690 46 marelo, mRtyu pAmela AliMgana 806 357 20 737 324 56 bago vANIno bIjo guNa balavAna, puSTa bheda, saMgaThana toDavuM te udhaI 1001 446 roga dUra karavAnI kriyA 473 209 6 473 209 497 218 42 737 324 55 prathama jJAna, upadeza vinAnuM jJAna roga parvatanI nIcenI bhUmi (tajeTI) madirA pIvAnI prIti utpanna kare tevo bhakSya padArtha dhana, leTa, bAMba udhaI zlo. 993 993 khasmAt athavA upadrava dharma, artha, kAma ane bhaya vagerethI sacivAdinI parIkSA karavI te ozIkuM kapaTa, chaLa karaNa 65 449 736 1207 u-745-u pR. paM. 443 13 443 10 1373 463 1035 9. fxnmx 17 33 196 40 324 30 559 466 * 44 629 45 203 25 dr 107 400 39 737 324 56 1208 559 50 ko 1207 559 125 44 43 46 740 325 36. 683 303 30 378 168 16 99 31 25 Page #787 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rAhu 40 u-746-u zabdaH artha: zlo. upanata nabheTa, pAse 2 hesa. 1494 upanaya janoI saMskAra 814 upanAya upanAha vINAnA tAranuM baMdhana 290 upanidhi thApaNa 870 upaniSad behata, vaha 24sya, vedano sAra 250 upaniSkara 214 bhAga 987 upaniSkramaNa , 987 upanItarAgatva bhAvaDoza 3 2 yuta prabhunI vANIno sAtamoM guNa 66 upanyAsa 6podhAta, prastAvanA 262 upapati patinAyo , 12 puruSa 519 upapAduka heva, nArI 1357 upapura paruM. 972 upapradAna chAna, bheTa, saya 737 upaplava yaMdraha sUryagraha 125 rAhu 121-ze. upabaha ozIkuM 683 (upabAhu) koNIthI nIceno kAMDA sudhIno bhAga 590 upabhRt yajJapAtra vizeSa 828 upabhoga strI vagaireno upabhoga 638 upabhogAntarAya tIrtha62mA na hoya te 18 hopa pai... pAyamoM ho5 72 upamA samAna, tulya 1462 samAnapaNuM, upamA 2463 upamAta dhAva mAtA 558 upamAna upamA, samAnapaNuM 1463 (upayantR) pahalo pati, 12 upayama vivAha upayAma 518 uparakta vyasanathI pIyesa 381 uparakSaNa sainyane sajja karavuM ane rakSaNa karavuM te 749 uparati nivRtti, aTakavuM 1522 uparama , , 1522 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. 685 1 | uparAga yaMdraha sUryagraha 125 44 30 360 42 , 121-ze. 42 57 360 40 | upariyu , 52 1526 700 18 132 upariSTAt 1526 700 16 382 49 upala patthara 1036 466 upalabdhi buddhi 309 141 116 335 upalambha prApti, lAbha 1520 696 439 37 upaliGga akasmAtu ke upadrava 125 44 439 35 upavana bagIco, vADI 1111 509 15 upavartana deza, mANasonI vastIvANo deza . 947 421 22 17 36 | upavasatha gAma 961 426 47 121 51 | (upavastra) upavAsa 842 372 40 229 30 upavAsa - bhojanano tyAga 842 372 42 622 27 upavAhya rAne savA yogya hAthI 1222 566 432 upaviSa banAvaTI jhera 1314 603 324 55 upaviSTa beThelo 492 216 48 44 33 upavIta jamaNA khabhe dhAraNa 42 58 karelI janoI 845 373 55 303 upavaiNava traNa saMdhyA 140 49 44 upazama zAMti, zAMtarasano 261 29 sthAyIbhAva 304 139 13 367 17 upazalya gAmano sImADo 963 427 16 282 38 upazAya paheregIronuM vArApharatI sUvuM te 1503 689 10 18 11 (upazocana) zo 72vo, 26napUrva 671 51 bolavuM te 275 127 33 67ra 6 upazruti deva pragna, praznaphala 246 60 jANavA mATe vacana 263 122 33 upasaGgraha 5i 43vu, vana, 228 46 namaskAra 844 373 48 upasanta namela, pAse rahela 1494 685 2 229 11 upasampanna bhareko 373 169 30 svAdiSTa anna 413 183 9 upasaMvyAna nIce paheravAnuM vastra 67rU 228 ra7 331 6 / upasara garbhagrahaNa kAla, 697 31 garbhAdhAna samaya 1274 586 48 697 26 | upasarga ma smAt 5drava 125 44 41 672 8 518 229 11 Jain Education Intemational Page #788 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 781 sArthazabdAnukramaNikA u-747-u zabdaH arthaH __ zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. upasarjana gauNa, apradhAna 1441 662 18 / (upAvartana) deza, bhaae|sonii upasaryA ga he| samayane vastI vALo deza 947 421 23 prApta thayalA gAya 1268 584 42 / upAzakadazA bhagiyAra go .. upasUryaka maMDala, caMdra ane sUryanI sAtamuM aMga 244 114 30 cAre bAju goLAkAre upAsaGga bArA 25vAnumA| hemAtuM te4 101 33 1 upAsana zastra jAno abhyAsa. 788-ze. 349 9 upaskara masAlo-sU5, bharI vagere 417 184 49 | (upAsanA) sevA, masti , pU0 497 218 37 upastha zarIrano pUrvabhAga, khoLo 602 ra66 34 upAsti , 497 218 35 strI-puruSarnu thisna 611 270 9 upAhita magnino 6padrava 126 44 54 upasthita nabhesa, pAse 2 sa. 1494 685 2 joDAyeluM 1485 681 24 upasparza - Acamana, vedokta maMtrathI upekSA upekSA, tiraskAra __738 325 1 mukha vagereno sparza 837 370 42 upendra viSNu, nArAyaNa 214 99 1 upahAra pasihAna, pUlanI sAmagrI 447 195 49 upodghAta prastAvanA, zAstra hAna, bheTa, dAMya 737 324 56 prAraMbha vacana 262 121 47 upahAlaka kuMtala deza, aMga zAnapUrva AraMbha, zaramAta 1510 691 48 baMga-magadha vagere 961 426 29 / utakRSTa prathama vAvIne pachI upahvara ekAMta 741 326 6 kheDeluM khetara 969 429 51 upAMzu ekAMta, gupta 1538 705 60 ubha be, banne 1423 653 60 upAkaraNa vedapAThanA AraMbhamAM ubhayadhus banne divasa 1542-ze. 708 68 zrutinuM saMskAra pUrvaka ubhayedhus bhanne hivasa. 1542-ze. 708 68 grahaNa karavuM te 841 372 28 roSa-krodhavALuM vacana upAkRta maMtrIne haNAya te pazu 829 / 367 32 batAvanA2 avyaya 1542 707 59 upAgra gauNa, apradhAna 1441 662 20 umA 143-ze. 51 24 upAtyaya kramanuM ullaMghana 1504 689 38 52nI strI, pArvatI 203 91 26 upAdAna iMdriyone viSayathI aLasI 1179 546 41 pAchI kheMcavI te 1524 umApati zaMkara, mahAdeva 19988 32 upAdhi iMTuM posse| 72vAma udhata 478 211 umAvana bANAsuranuM nagara 977 434 dharmano vicAra 1381 umAsuta kArtikeya, zaMkarano putra 208 24 upAdhyAya adhyApaka 20 14 umbara gharano uMbaro 1009 451 upAdhyAyA zikSisa, bhAvanArI strI 524 231 umbura 1009 451 (,) 6pAdhyAyanI strI 523 ___ 231 17 umya masAnu tara 967 429 5 upAdhyAyAno 523 uraHsUtrikA nAmi sudhI baTatI bhAmA 657 291 11 upAdhyAyI 523 sarpa, nAga 1303 599 54 zikSikA 524 231 44 (uragabhUSaNa) 42, mahAva 199 88 upAnaha 52i-81 uraNa 1276 588 mo04I-bhUTa vi. 914 403 52 urabhra 1276 588 upAnta samIpa , nikaTa 1450 666 52 urarIkRta svIkAra kareluM 1489 682 upAya sAma-dAma-daMDa ane urazchada bakhtara, kavaca 766 338 12 bheda e cAra upAya 736 324 8 / uras chAtI, be hAthanI upAyana hAna, bheTa, laya 737 324 57 vacceno bhAga 602 265 46 um rAtri 12 78 uraga dheTo Jain Education Intemational Page #789 -------------------------------------------------------------------------- ________________ uru samudra uSas u-748-u zabdaH arthaH zlo. (urasija) stana 603 urasila visa chAtIvANo 792 urasya potAnAthI svastrImAM utpanna thayelo putra, sago putra 550 urasvat vizALa chAtIvALo 792 urAha kaMika dhoLI ane kALI je ghAvALo ghoDo 1240 vizALa, moTuM 1430 vRkSa, 3 1114-ze. urukrama viSNu, naa2|9| 219-ze. urugAva 219-ze. ururIkRta | svIkAra kareluM 1488 uroja stana 603 urvaGga parvata 1027-ze. 1074-ze. urvarA jyAM sarva jAtanuM dhAnya thAya che te bhUmi 939 urvazIrvazI, svAnI vezyA 183 urvazIramaNa pUruravA 2%, urvazIno pati 701 (urvAru) kAkaDI 1189 urvI 935 (urvIdhara) parvata, 2% 18-pa. (urvIbhRt) 18-pa. ulanda zaMkara, mahAdeva 200-za. ulapa vistAra pAmelo velo, gucchAvALI velaDI 1118 eka jAtanuM komaLa ghAsa 1194 1324 ulUkhala vratamAM dhAraNa karavA lAyaka udbarano daMDa 816 khAMDaNI, khAMDaNio 1016 eka jAtano maccha, zizumAra 1346 mAMgalika zabda 518-ze. ulkA jvAlA rahita agni, tejano samUha 1103 ulba garbhAzaya, garbhasthAna 540 garbha vepTana carma, zukra abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. paM. / zabdaH arthaH zlo. pR. paM. 266 13 ane rudhiranuM mizraNa 540 239 350 32 | ulbaNa / spaSTa 1467 673 43 ulmuka uiyuM, mN||2], Ayako 1103 505 6 243 27 ullakasana romAMca 306 139 48 350 29 ullAgha nIrogI 474 209 32 ullApa zoka, bhaya vagerethI 574 39 svaranuM badalAvuM te 275 127 36 657 13 ulloca caMdaravo 681 302 21 511 5 ullola taraMga, pANInA moTA mojA 276 486 padda 102 47 ulvatIza garuDa pakSI 231-ze. uzanas zukra 119 42 682 58 uzIra stNa vANAnuM bhUNa 1158 535 50 266 12 uSaNA pIpara 421-ze. 462 13 | (uSatI) amAMgalika zabda, 486 16 kharAba vacana 273 126 upara sanA4 na vI bhUmi 939 417 24 uSavUdha agni 1099 77 3 prabhAta kALa uSA 143 51 15 309 48 gAya, aneka prakAranA 552 4 varNavALI gAya 1265 583 19 414 36 rAtri 1533 703 58 nizAnta, rAtrino cho, prAta: 1536 704 59 uSAkIla mAno 1325-ze. 608 uSita baLeluM 1486 681 53 512 48 uSeza kAmano putra 230 108 57 uSTra 1254 578 38 554 22 | uSNa grISma Rtu, jeTha ane 608 15 aSADha mahino 157 59 27 dakSa, hoMziyAra 384 170 34 361 48 79 (sparza), atyaMta (12)1385 455 26 uSNakakSa, hoziyAra 384 170 (uSNarazmi) sUrya 618 (uSNavAraNa) 2-chatra 717 314 34 229 18 uSNavIrya 4no vAha, zizumAra maccha 1350 620 23 505 1 | uSNAMzu 95 27 57 239 36 / uSNAgama grISma Rtu, jeTha ane aSADha mAsa 157 59. 29 rAtri pRthvI ulUka ghuvaDa ulapI sUrya Jain Education Intemational Page #790 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Urdhvandama 6melo usa usrA 1488 Uru vaizya sArthazabdAnukramaNikA u-749-R zabdaH arthaH __ zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. uSNikA 21. in ___397 195 34 | Urdhvandama 492 216 53 uSNISa mastaka upara dhAraNa UrdhvaliGga 42, mahAdeva __ 196 87 8 karavAnI puSpamALA 651 288 26 Urdhvaloka svarga 87 24 13 pAghaDI, pheMTo __296 13 Urmi paaen| bho, saDe 1075 486 47 kiraNa 99 30 66 / UrmikA 66 vATI, veda 663 293 9 gAya 1265 583 8 Urmimat vAMku 1457 669 24 (uhAra) kAcabo 1353 621 21 (UrvAru) kAkaDI 1189 552 5 USa khArI mATI 940 418 17 -: U:USaNa kALA marI 419 185 34 UDhA patnI, 524olI strI 513 227 19 USaNA pIpara 421-ze. 186 12 (Uta) nAma nAthelo baha 1260 580 52 Upara manA4 na vI bhUmi 939 417 36 Uta sIveluM, vaNeluM 1487 682 grISma Rtu, jeTha Udhas AMcaLa 1272 586 16 bhane aSADha mahino 157 59 46 Udhasya tarata doheluM dUdha 404 179 USmaka , 157 59 42 Um praznArtha atAvanA2 1542-ze. 708 USman garabhI, DUM 1102 504 7 Uravya vaizya 864 380 16 USmAyaNa grISma Rtu 157-ze. 59 49 UrIkRta svIkAra kareluM 682 58 Uha yuktipUrva vidyArata 311 141 55 sAthaLa 613 271 19 vicAraNA 323 146 Uruja 864 380 18 kArtika mAsa 155 58 34 parAkrama 796 352 28 RkNa dhana 192 83 42 utsAha, vIrarasano Rktha ___ 192 83 36 sthAyIbhAva 300 137 62 RkSa nakSatra, tArA 108 36 59 796 352 27 1289 593 6 (Urjasvat) matizaya 52||bhii 792 350 ___38 RkSanemi viSNu, naaraay|, 19 219-ze. 103 15 Urjasvala atizaya 52bhI 792 350 Rgvid * enA2 graam| 819 363 28 Urjasvin 792 350 Rgvada 249 116 18 UrNanAbha karoLiyo 1210 560 23 RcISa loDhI, kalArDa 1020 458 11 UrNAyu UnanuM vastra, kAMbala 670 297 20 RjISa 1020 458 14 1276 587 59 | Rju saraLa 375 167 21 Urdhva Ubhelo 492 216 51 saraLa, sIdhuM 1456 668 Urdhvaka UMcA moMvALuM mRdaMga 293 134 2 (Rjurohita) chaMdranuM sa21 dhanuSya 179 74 24 Urdhvakaca tu aha 122-ze. 42 69 RNa karaja, devuM Urdhvakarman viSNu, naaraay| 219-ze. 102 Rta satya, sAcuM 264 123 1 UrdhvakSipta ye huM 1482 679 khetaramAM paDelA dANA ane UrdhvajAnuka yA dIyavANo 455 200 bhaMzana ahe| 42 te 866 380 UrdhvajJa , " 456 200 7 | Rtu Rtu (be mAsanI 455 199 56 / eka Rtu thAya) 155 58 43 (Urdhvadehika) bharesAnI 571 bharane rajasuno kAla 536 238 19 hivasena 72 te 374 166 61 | RtumatI 24syatA strI 535 237 48 Urja Urja rIMcha Rca gheTo 881 Urdhvaju Page #791 -------------------------------------------------------------------------- ________________ R - 750- e zabdaH RtuvRtti prate Rddha () () Rddhi Rbhu RbhukSin Rzya (RzyI) RSabha " 31 eka 37 arthaH 37 varasa vinA, sivAya, vagara dhanADhya. paisAdAra masaLelu anAja jhINA kacarA sahita masaLeluM anAja saMpatti, samRddhi devatA i haraNano eka RSi sAdhu. muni RSikulyA gaMgA nahI RdRSTi ekadanta (ekadA) (,, ) ekadRz prakAra haraNano eka prakAra prathama tIrthaMkara talavAra (RSyaketu) amano putra RSyAGka " 32 ne ekato. lima 46 ekalo ekaka ekakuNDala bhavaDeva ekaguru ekatAna ekatAla baLada svaranuM nAma A zabda uttara 56mAM lagADavAthI prazaMsA vAcaka zabda bane che -: e : zlo. 159- ze. guru bhAI ekAgra gIta vAjiMtrAdinuM 1527 357 1294 1294 26 29 1256 1401 1440 76 1082 782 230 230 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. paM. zabdaH 60 1183 549 8 357 160 45 88 24 62 172 70 32 700 160 1410 sarakhApaNuM gardeza, vinAyaka 207 1542 eka samaye pIche bajate kheDa banate 1542- ze. zaMkara mahAdeva kANo, ekAkSa 196 453 24. 54 43 38 595 40 595 42 8 74 10 27 579 19 644 19 661 41 19 11 491 20 345 45 108 56 108 49 384 19 873 1457 669 49 16 1468 694 1457 669 56 224 105 46 79 20 65 1458 670 3 647 708 709 53 93 41 71 5 87 10 198 37 ekadhura ekadhurAvaha ka (ekanetra) ekapatnI ekapadI ekapade ekaparNA ekapATalA ekapAd 11 ekapiGga ekabhU ekayaSTikA (ekavarSA) ekazipha ekazRGga ekasarga ekahAyanI ekAkin ekAgra (ekAgraya) ekAGga " 11 ekAdazottama ekAnasI ekAnta ekAyanagata ekAvalI eDa eDaka artha: kAgaDo viSNu, nArAyaNa eka dhoMsarIne vahana karanAra baLada " " " 22 zaMkara, mahAdeva pativratA strI mArga, rasto ekadama, tatkAla kAMkaranI strI pArvatI 33 " zaMkara mahAdeva viSNu, nArAyaNa kubera deva caMdramA khe5 serano hAra, IDI eka varSanI gAya ghoDo viSNu, nArAyaNa ekAgra eka varSanI gAya ane ko ekAgra 37 viSNu, nArAyaNa maMgala graha caMdana, sukhaDa " 42, mahAva pArvatI koInI avara javara vinAnuM anikAya. ghaNuM ekAntaduHSamA kheta ApANo bhAro ekAntasuSamA ta zubhavANI khAro ekAgra ekAyana " eka sarano hAra kaThI bahero gheTo zlo. 1322 299- ze. 1262 581 26 1262 581 27 1262 581 24 196 87 12 528 233 51 983 437 19 1532 703 105 - ze. 92 105 - ze. 196 219 - ze. pR. paM. 607 35 102 50 742 1506 131 129 1458 1458 661 454 1276 189 105 - ze. 661 1272 586 1233- ze 572 219 - ze. 103 1458 670 1272 586 1457 669 1458 1458 299-ze. 117- ze. 641. ze. 200. ze 205 - ze. 103 92 24 81 87 13 670 103 406 284 89 92 35. 33 326 690 292 22 45 45 2x = m mm 902952 670 17 670 25 192 670 8 199 588 15 31 8 16 7 46 10 7 5 11 12 33 10 2 2 & 3 9 2 2 2 2 25 61 32 7 13 21 16 Page #792 -------------------------------------------------------------------------- ________________ e-751-o zlo. pR. paM. 452 198 28 709 312 2 113 169 177 170 177 paNa eNa 180 946 1104 701 arthaH TAlIyo arjuna jyeSThA nakSatra pUrva dizA iMdrano hAthI pUrva dizAno diggaja iMdrano hAthI iMdranuM lAMbu ane saraLa dhanuSya airAvata kSetra vijaLI pururavA rAjA kubera bIjA devalokamAM utpanna deva zAna to aNimA, mahimA Adi ATha aizvarya cAlatuM varSa 74 28 420 33 505 309 aila va va va va va va va va va 181 edha 827 45 edhita sArthazabdAnukramaNikA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH eDagaja vADiyo, dhuvAyAnuM vRkSa 1158 536 29 / aindraluptika eDamUka paro ane bhUgo 348 157 1 | aindri (eDuka) jemAM hADakA rAkhavAmAM aindrI bhAvyA Doya tavI nIta 1003 eDUka 1003 447 airAvaNa (eDoka) " " , 1003 447 57 1003 airAvata haraNano eka prakAra 1294 595 39 eNabhRt caMdramAM 105 34 54 eta para yAta 1398 642 39 etana ni:zvAsa, pahArano zvAsa. 1368 627 45 12 vANo bha7 1345-ze. 618 8 airAvatI etarhi hAla, hamaNAM 1530 702 etasa brAhmaNa 813 360 9 ailavila lAkaDA, baLataNa, 366 39 / aizAnaja edhas 827 366 ghaNuM vadheluM, prauDha 1495 685 19 / (aizAnI) enas mazuma, pA5, 6SkRtya 1380 633 21 aizvarya eraNDa eraMDo 1150 532 25 ervAru kAkaDI 1989 551 53 | aiSamas (eAlu) 1989 552 1 nizcaya artha batAvanAra avyaya 1542-ze. 708 32 okas sarakhApaNuM batAvanAra avyaya 1542-ze. 708 21 evam nizcaya artha jatAvanA2 avyaya 1542-ze. 708 32 oGkAra sarakhApaNuM batAvanAra avyaya 1542-ze. 708 21 eSaNa loDhAnuM bANa 779 343 43 mAMgaNI karavI 388 171 60 eSaNI vraNa zodhavAnuM ane odana phoDavAnuM zastra 924 408 5 | oSaNa -: ai : oSadhi aikAgArika yora 382 169 49 aikAgra prathama, 59 1458 670 11 (aiDabiDa) mukhara 189 81 26 / (oSadhI) itihAsa, jUnA jamAnAnI vAta 259 120 20 / ___ 169 202 1542-ze. 90 709 55 7 -: o : eva ogha ojas oNDU tu va va eSaNA otu ghara ___991 442 13 zAdha gativANu nRtyAhi 292 133 40 pravAha 1087 493 31 samUha, samudAya 1411 648 34 AUM||2, me bhatrabI4 250 parAkrama 796 352 18 keraLa malavAra ane orIsA deza 961 426 20 bilADo 395 174 43 svIkAra jaNAvanAra 1540 706 52 kaTurasa, tIkhuM 1389 637 48 phala pAkatAM je vRkSa nAza pAte, 5, 2, java vagere 1117 511 62 1117 512 4 hoTha 581 256 39 bhAta om aitihya oSTa Page #793 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sonuM 122 Gws ** kAMsu au-752-ka abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH artha: zlo. pR. paM. -: au: auSadha davA 472 208 43 auSadhi phaLa pAkatAM je vRkSa nAza aukSaka baLadano samUha 1416 651 28 pAta, 46- 52aujasa 1044-ze. 472 24 java vagere 1117 512 auDrapuSpa 45 // puSpa 1147 530 50 auSadhigarbha yaMdramA 105-ze. 35 30 (auttAnapAda) dhruva 122 43 10 auSadhIpati , 104 34 40 (autAnapAdi) ,, (auSadhIza) , 104 34 44 autsukya utsutA 314 143 3 / auSTraka UMTano samUha 1416 651 33 audanika rasodhyo 722 317 7 audarika banI 47|2hit 428 188 -: ka:audazvita ardhA pANIvALA dahIMthI saMskArita dravya brahmA 211 76 55 audazvika mastaka 566 250 44 audAttya myavRtti5j dhoLuM pANI 1069 481 36 audArya tucchatA vinAno pANI 1070 483 42 vagara mahenate 1070 483 45 kaMsa prApta thatAM 7 sAttvika viSNuno zatru 220 103 34 alaMkAro paikI eka 509 224 29 pANI pIvAna pAtra, yAdo 1024 460 25 952 vRkSano 6 audumbara 361 1049 36 474 816 11 aupagavaka govAvagereno samudAya 1416 651 21 kaMsaka zatI DIsI 1057 476 57 (aupapAtika) paDeguM 60 sUtra (kaMsajit) viSNu 221 104 5 245 114 42 kaMsodbhavA saurASTra zinI mATI 1056 aupamya 5bhA, samAna5j 476 31 1463 672 3 (kakud) banAmamA aupayika yogya, nyAyayuti 743 326 Uparano Tekaro 1264 582 22 auparodhika pAsuno 815 361 kakuda 1264 582 21 (aupavasta) 6vAsa 842 372 kakudAvartta viziSTa bhAvatavANo aupavana 842 372 ghoDo 1243-ze. 575 18 (aupavAhya) 20% savA kakudin 1243-ze. 575 yogya hAthI 1222 566 kakudmat juvAna baLada 1257 579 37 aumIna aLasInuM khetara 967 429 5 kakudmatI 607 268 24 aurabhra UnanuM vastra, kAMbala 670 297 kakubha dizA 166 66 51 aurabhraka gheTAono samUha 1417 651 kakubha vIrAno nIyano mAga 291 132 49 aurasa potAnAthI svastrImAM arjuna vRkSa 1135 523 12 utpanna thayelo putra 550 243 26 kakkola kaMkola, yakSa kardamamAMnI aurdhvadehika bharevAnI 571 bh29|| eka vastu 638 282 50 divase je dAna karavuM te 374 166 61 kakkolaka kaMkola 646 286 27 (ordhvadaihika) ,, 374 167 kakkhaTa kaThora sparza 1386 636 47 aurva vaDavAnala 1100 503 27 moTuM jaMgala 1110 508 44 aurvazeya agatya RSi 123 43 43 kakSa 589 260 60 aulUkya vaizeSika 379 33 kakSA vastrano cheDo 675 299 53 auzIra zayana ane Asana 685 304 17 samAnapaNuM 1463 672 7 kakSa kAMkhe Jain Education Intemational Page #794 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1353 676 000 zabdaH arthaH zlo. (kakSA) hAthInI keDa Upara bAMdhavAno cAmaDAno dora kakSApaTa vastrano TukaDo (kakSApuTa) 676 kakSIkRta svIkAra kareluM kakSIvat sphoTAyana, vyAkaraNanA mahAvidvAnuM 853 kakSyA hAthInI keDa Upara mAMdhavAno yAmAno hora 1232 (kakhaTI) khaDI 1037 kaGka yudhiSThira 707 kaMka nAmanuM pakSI, jenA pIMchAthI bANanI paMkha thAya che 1333 kaGkaTa bakhtara, kavaca 766 kaGkaTIka zaMkara 200-ze. kaGkaNa , yalaya, 30 663 (kaGkaNI) dhUdharI 665 kaGkata saDao, sI (kaGkatikA) " " (kaGkatI) , " 688 kaGkapatra bANa 778 kaGkamukha sANasI, cIpIyo 909 kaGkAla hADapiMjara 628 kaGkelli AsopAlavanuM jhADa 1135 kA kAMga, pILA cokhA 1176 kaGgunI 1176 kaca keza, vALa 567 (kaca) sugaMdhI pANI, pasa 1158 kacazmazrunakhApravRddhi DhI-bhU-vANa ane nakha na vadhe- te tIrthakarano atizaya 63 kaJcara malina, meluM 1435 kaJcit 4STaprazna 4AvanA2 1540 kaccha jalathI vyAptadeza 953 tIra, kinAro 1077 kacchapa nava nidhi paikI pAMcamo nidhi 193 sArthazabdAnukramaNikA ka-753-ka pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. kAcabo 1353 621 11 kacchapI sarasvatInI vINA 288 570 48 kAcabI 621 24 300 1 kacchA vastrano cheDo, kAchaDI, 675 300 kacchATikA , 675 299 51 (kacchATI) , , , 675 299 52 kacchura saLekhama ane 376 21 kaphanA rogavALo 460 201 53 kacchU ghA, prae 464 204 5 kajala kAjaLa 686 304 48 467 25 kajaladhvaja vo 686 304 311 22 / kaJcuka yojI, jayaNI vagere 674 299 coLI, kAMcaLI yoddhA vagerenuM chAtInu sut| bastara 767 338 612 35 sApanI kAMcaLI 1315 603 337 49 kaJcukin maMta:purano 264 727 319 89 5 rAjasarpa, be moMDhAvALo sarpa 1304 600 19 294 23 kaJcalikA coLI, kAMcaLI 674 299 15 305 607 268 5 305 29 sAdaDI, caTAI 1017 455 42 305 34 hAthInuM gaMDasthaLa 1225 568 10 kaTaka vIMTI, veDha 663 192 44 401 38 lazkara 746 328 3 277 12 kudaratI guphA 1033 465 523 kaTaprU zaM42, mahA 200-ze. 89 17 kaTAkSa qial. na43 te 578 255 29 545 43 kaTATaGka zaMkara 200-ze. 251 kaTAha soDhAnI 515, tavI 1022 459 2 536 17 1283-ze. 590 38 kaTi 607 268 7 (,) musA, ghAsa 609 kaTiprotha 609 269 9 17 4 kaTimAlikA strInI na ho| 664-ze. 294 659 34 kaTillaka kArelI 1188 551 20 706 57 | kaTisUtra strInI uno ho| 664 293 29 423 47 kaTIra 607 268 18 488 1 kaTu tIkhuM, kaTurasa 1389 637 45 kaTukvANa TITI 1330 610 57 84 24 kaTolavINA yaMDAlanI vii|| 290 132 28 688 kaTa 688 200-za. 89 pADo 269 Jain Education Intemational Page #795 -------------------------------------------------------------------------- ________________ arthaH kattRNa kaThina maMgo kadana 421 kaduSNa ya ka-754-ka abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo . pR. paM. kaTTara atyaMta kharAba 350 157 52 | kaNDolaka Topalo, TopI, uyo 1017 456 3 pA bhAganA rohiDo, eka pANIvALuM dahIM 409-ze. 181 60 tanu sugaMdhI 5 1191 553 3 kaThora sparza, niSphara 1387 636 kathaMkathikatA prazna 263 122 27 kaThinI dhoLI dhAtu, khaDI 1037 467 katham kevI rIte 1542-ze. 709 11 kaThora niSphara 1387 636 kadaka caMdaravo ___681 302 25 kaDa 349-ze. 157 kadadhvan kharAba rasto 984 438 23 (kaDaGkara) parAga vagereno bhUo 1982 548 51 hiMsA 370 165 40 kaDaGgara 2 52 ast poreno bhUDo 1182 548 kadamba sva athavA ropya bhAkSi. 1054 476 14 kaDAra kALo raMga 1397 641 52 kadaMba vRkSa 1138 525 8 (kaDindikA) mAnvIkSihI vi.vidhA 258 119 24 kadambaka sarasava 1180 547 23 kaNa deza, satya 1427 656 4 samUha, samudAya 1411 649 20 kaNaya phaNapatranA agrabhAga kadarya kaMjUsa mANasa ___368 164 37 jevuM zastra 787-ze. 348 56 (kadalin) haraNano eka prakAra 1294 596 kaNA pIpaLimULa, gaMThoDA 186 9 kadalI keLA 1136 524 5 jIruM 422 186 22 421no me 2 1294 595 48 kaNita pathI pAutano mArtasva21408 647 kadAcit koIka vakhata 1533 703 50 kaNiza kaNasaluM 1181 547 57 thoDuM garama 1386 636 36 kaNTaka kAMTA UMdhA thaI jAya te kadru sAlamizrita pAgo [ 1397 641 47 tIrthaMkarano atizaya 62 16 65 52rAma jobanAra 347 156 48 romAMca 305 139 40 kanaka sonuM 1043 471 6 kaNTakArikA hI bhoyarIMgI 1157 535 kanakAdhyakSa suva[ 52no adhikArI 723 317 28 kaNTakAzana Ge 1254 578 kanakAlukA sonAnI ArI, saza kaNTha gaj 588 kanakAya catu 1151 532 51 kaNThakUNikA vii||, sAraMgI 287 131 kanana kANo 453 198 36 kaNThabandha hAthIne gaNe (kaniza) kaNasaluM 1181 548 4 bAMdhavAnuM baMdhana 1232 570 56 . kaniSTha nAno bhAI 552 244 19 kaNThabhUSA Donu AbhUSA, (,) atyaMta thoDuM, ghaNuM nAnuM 1428 66 24 kaMThI vagere 657 290 52 kaniSThA TacalI AMgaLI 593 262 44 kaNThAgni pakSI 1317-ze. 510 225 28 kaNThikA me seranohAra 662 kanInikA AMkhanI kIkI 575 254 47 kaNThIrava siMha 1283 TacalI AMgaLI 593 262 42 zaMkara, mahAdeva 195 86 12 kanIyas nAno bhAI 552 244 26 kaNDana dhAnya vagere atyaMta thoDaM, uj nAnu 1428 656 22 khAMDavuM te kanIyasa tAMbu 1040 468 52 kaNDarA mahAsnAyu, moTI nasa 631 279 25 (kantu) kAmadeva __228 107 56 kaNDU kharaja, kharajavuM 464 204 kanda kamaLa vagerenuM mULa 1166 540 54 (kaNDUti) 464 204 17 sUraNa kaMda 1189 552 21 kaNDUyana 464 204 13 / kandara kRtrima guphA 1033 465 7 kaNDUyA 464 204 17 | (kandarA) 1033 465 13 kadvada kanI kumArI 1017 Page #796 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabdaH kandarAkara (kandarI) kandarpa kandapa (kandala) (kandalina) kandalI kandu kanduka kandharA kanyakubja kanyasa kanyA (,,) kanyAkubja kapaTa kaparda 32 kapardin kapATa kapAla 11 37 kapi arthaH " parvata kRtrima guphA kAmadeva 11 kaphisa kapilAJjana zrI dharmanAtha ma. nI zAsana devI kapAlabhRt (kapAlin) kapAlinI cAmuMDA Rpi vAMdaro pravAlanAM agrabhAga 2na kheDa prahAra haraNanAM eka haraNanI eka jAta lonuM vAsA tathI, kaDAI vagere da Doka kAnyakubja, kanoja deza nAno bhAI kumArI kanyA rAzi kAnyakubja ja deza kapikacchU kapittha koThuM chaLa, kapaTa zaMkaranI jaTA koDI zaMkara, mahAdeva kamADe, bAraNuM kapALa, mAvAnI khoparI kAMkara mahAdeva " kapidhvana arjuna (pipriya) yArolIj gu cArolInuM vRkSa (pipriyA) vInaM vRkSa kapila sUrya viSNu, nArAyaNa mAthI kauvaca zlo. 1027-se. lAlamizcita pILo varSa viSNu, nArAyaNa kUtaro eka jAtanuM pittaLa zaMkara, mahAdeva 1033 228 sArthazabdAnukramaNikA pR. paM. zabdaH 462 13 kapiloDa 465 16 kapiza 107 50 45 13 36 1124 516 42 1294 596 4 1294 596 2 2 406 44 921 689 305 58 586 259 11 973 433 11 244 27 552-ze. 510 225 23 116 40 44 974 433 14 378 200 1206 196 kapizIrSa (kapoNi) kapota kapotapAlI kapotAbha kapola kapolI kapha kaphoNi 168 18 kabandha 89 23 559 7 87 3 449 38 1007 627 276 35 199 88 37 199 88 41 206 93 11 1291 594 36 50 98- pro. 30 219-ze. 103 15 1218- ze. 565 16 1151 532 35 1151 533 2 709 312 13 1142 527 53 1143 528 34 1396 641 28 219 - ze. 103 5 kamalinI 1280 - ze. 589 35 kamottara 1048 473 49 200- ze. " kamitR 89 15 kampa kabara kabarI (kavitva) kamaTha kamaNDalu kamana kaphakucikA vANa kamaNi ko kaphin 21 (,, ) kamanacchada kamanIya (kamandha) kamara kamala ka- 755-ka zlo. pR. paM. pittaLa 473 39 641 44 1047 sAsa mizrita pINo vaerza 1396 killAnA kAMgarAM 981 435 38 590 261 12 1339 615 25 koNI arthaH kabUtara bhUtara jAnu, lAkaDAnI parabaDI 1010 bUta pArevAnA jevo raMga 1764 gAlanI pAseno bhAga 582 DhIMcaNano Agalo bhAga 614 Ayurveda pramANe zarIranI traNa dhAtumAMnI eka saLekhama ke kaphanA rogavALo mANasa koNI nAcavuM paDa pANI mizrita, ekaThuM thayeluM keza racanA. aMboDo koThuM kAcabo sanyAsInuM jalapAtra brahmA kAmadeva kAmI, vAsanAyukta kaMka pakSI 460 202 13 261 11 -590 565 249 52 1070 483 38 1469 674 27 570 251 48 1151 533 3 1353 621 14 816 362 8 211 96 43 227 107 28 434 191 25 1333 612 37 suMdara, manahara 1445 664 14 pANI 1070 483 45 kAmI, kAmavAsanAyukta 434. 191 26 pANI 1069 483 7 1160 537 29 213 97 44 226 106 22 226 107 2 1160 537 18 1159 536 43 434 191 19 306 140 2 kamaLa 23 (kamalayoni) ma lakSmI kamalA 4. "" kamaLano velo kasuMbo, kasuMba kAmI, kAmavAsanAyukta kaMpa, dhrujavuM te 452 2 640 37 257 28 271 46 462 202 57 633 280 25 590 261 14 Page #797 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zarIra 1106 507 ka-756-ka abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. / zabdaH arthaH zlo. pR. paM. kampana capala, anitya 1455 668 37 563 248 57 kampAka vAyu, pavana vaizya puruSa ane zudra strIthI kampita halAveluM, kaMpeluM 1481 679 2 utpanna thayela bhanuSya 897 398 8 kampra capala, anitya 668 39 yakSa vagere AMdriya 1383 634 43 kambala UnanuM vastra, kaMbala 670 297 14 lekhaka, lahiyo 484-ze. 213 6 eka prakArano nAga 1311 602 33 lagna samaye hAthamAM lepa pANI 1070-ze. 483 50 karavo te 518-ze. 229 21 kambalibAhyaka desI , baha karaNatrANa mastaka 567 250 48 joDelI gADI 753 332 43 karatoyA pArvatInA vivAhamAM kambi kaDachI 1021 458 20 kanyAdAnanA jaLathI (kambI ) 1021 458 14 utpanna thayela nadI 1085 492 21 kambu zaMkha 1204 karapatraka karavata 918 405 45 kambugrIvA tre| pAvANI karapAla taravAra 782-ze. 345 53 Doka, zaMkhAkAra Doka 586 259 28 karabha hAthanA kAMDAthI TacalI kamra kAmI, vAsanAyukta 434 sAMgaNI sudhAno mA 592 262 2 suMdara, manohara 1445 664 13 al a dri Gia X244 49 kara A zabda lagADatA janaka karabhUSaNa hAthanA kAMDAnuM ghareNuM, vAcaka zabda bane che 5-pa. pothI, 9, jaMgI 662 292 kiraNa 100 31 72 karamAla dhUmADo 1104 505 19 hAthano paMjo 591 261 46 karamba mizrita, ekaThuM thayeluM 6466 674 rana mahesula 745 327 28 dahIM chAMTelo hAthInI sUMDha 1224 567 10 sAthavo, karaMbo 398-ze. karaka pANInA karA 166 66 25 karambha 399 176 61 ArI, nAnu pAenu pAtra 1021 458 54 (kararuha) nakha 594 262 karapAtrikA . yAmAnI ArI, karavAraka jAtiya, zaM2no putra 209-ze. 95 13 yAbhAnu pAtra 1025 460 54 karavAla talavAra 782 345 18 karapAlikA merA dhAravANI talavAra 785 347 16 karavAlikA nAnI talavAra, TArI 785 347 13 karaGka majjA, hADakAnI carabI dUra8 ra77 karavIra smazAna 989 440 30 nAriyeLanI kAcalI 1022 458 kaNera 1137 524 10 karaja 594 262 karavIraka meM prA2nu sthAva2 viSa 1197 556 (,) 424 vRkSa, 42bhAnu ja3 1140 526 41 karavIrA bhaezIla dhAtu 1060 477 37 karaJja " " " , 1140 526 37 karazAkhA AMgaLIyo 592 262 9 karaTa hAthInuM gaMDasthala karazIkara hAthInI suMDhamAthI utA kAgaDo 1322 607 33 pANInA biMduo 1223 567 7 645-ze. 286 12 karazUka nakha 594 263 3 karaTA kaSTathI dohI karahATa umaNa vagaireno bhUkha 1166 540 46 zakAya tevI gAya 1269 584 54 karAlika vRkSa, 13 1114 510 36 karaTin hAthI 1217 564 56 talavAra 782-ze. 345 54 karaTu - azubha boranAra se pakSI 1337 614 23 | karAlikA pArvatI, zaM2nI strI 205-ze. 92 38 karaNa mAsana, 5bhAsana vagere 82 21 45 | krin| hAthI 1217 564 35 nakha 568 kezara Jain Education Intemational Page #798 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabda: karIra 31 karISa karISAni karuNa 37 karuNA karuNApara karedra kareNu kareNubhU karoTi (karoTI) karka karkaTa () karkaTI karkandhu (karkandhU) karkara (karkarATu) karkarATuka karkarAla karkarI karkareTu karkaza karkAru karkoTaka karNa " () karNakITI artha: ghaTa, ulaza, ghaDo ko vaMza vagereno aMkura sUkuM chANa, aDAyA chANAM chANano agni navarasamAMno eka rasa kuTaja vRkSa dayA, anukaMpA dayAlu agama bolanAra eka jAtanuM pakSI hAthI pAlakApya muni mAthAnuM tADakuM, karoDa 33 33 dhoLo ghoDo kaMkapakSI. A pakSInI pAMdhI bANanI puMkha thAya che. karacalo. jalajaMtu meSa vagere bAra rAzi paikI cothI rAzi aDI khoDI hADaka azubha bolanAra eka pakSI kAna karNa rAjA 39 zlo. vahANanuM sukAna, halesuM kAnakhajuro 1019 1150 1983 1273 1101 294 1149 369 369 sArthazabdAnukramaNikA pR. paM. 457 31 532 16 549 19 586 28 503 54 135 32 531 52 164 61 164 50 1337 614 23 1218 565 853 376 28 626 276 28 626 276 32 1237 574 3 1337 ww 1334 612 40 1352 620 58 116 40 44 1189 551 50 1138 524 40 1138 524 41 626 276 17 614 24 614 25 guMcaLAvALA vALa, vAMkA vALa 569 252 29 ArI, nAnuM pAzInuM pAtra 1021 458 51 azubha bolanAra eka pakSI 6337 614 19 kaThora spardhA, niSThura koLuM 1386 636 53 1988 551 27 1190 552 29 kaMkoDI, tamAlapAtra 574 711 321 46 kele zabdaH 879 386 43 1210 560 58 karNa karNadhAra karNadhAriNI karNapAzI karNapurI karNapUra karNaprAnta karNabhUSaNa karNamUla karNamoTI (karNalatA) karNalatikA karNaveSTaka karNazaSkulI karNasU karNAdarza karNAndu ( ) (karNAri) karNikA 11 karNejapa kartana 253 50 kardana kartanasAdhana kartarI kartarI kartR kardama arthaH arjuna vahANanuM sukAna pakaDanAra, sukAnI hAthazI bhavi caMpApurI, bhAgalapura kAnanuM AbhuSaNa kAnano prAMtabhAga karNikAcala bheru parvata karNikAra varNikAracchA kaNIratha anano agrabhAga kAnano DAne paheravAnuM khAbhUSaeA kAnano mULa bhAga cAmuMDA devI 33 kuMDala [pApaDI anama rahela polANa sUrya kuMDala kAnanuM AbhUSaNa bAlikA arjuna kArna paheravAnuM ghareNuM kamaLanA bIjano DoDo hAthInI AMgaLI zlo. 710 huna, yADIyo kApavuM te yarapo, reMTIyo ka- 757-ka 876 1218 - ze. pILI kaNera, kareNa sobhuM puruSo vaDe khabhe upADI laI javAto ratha, cakaDoLa ke pR. paM. 14 312 656 977 654 574 - ze. 655 290 574- so. 254 206 93 574 254 574 254 656 290 26 1044so. 385 565 290 434 289 254 kAtara bAganuM mULa A zabda lagADatA 4vA zabda jane che 5-pa. peTamAMthI utpanna thato zabda, AMtaraDAna gaDabaDATa kAdava 26 26 m m m n 6 6 6 1 + x + 41 3 15 39 574 253 57 98- ze. 30 51 290 27 656- ze. 656 290 35 656 290 38 710 312 15 655 290 15 1165 540 6 1224 567 21 1031 464 15 1945 529 16 472 26 17 6 6 332 14 169 6 380 372 166 21 911 402 35 911 402 18 781 344 49 50 1403 645 25 1090 495 53 Page #799 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ka- 758-ka zabda: kardama karpaTa karpaTa karpara karpAsa karpUra 17 karbara karparI karparikAtuttha pAparIIM, kheDa 37 17 karI karmakara karmakAra karmakSama karmaTha karmaNyA karman karmandin karmapravAda karmabhU karmabhUmi karmavATI karmazIla karmazUra arthaH zlo. prahAra sthAvara viSa 1998 676 667-ze. karmasaciva vastrano TukaDo, gaLaNuM vastra kapALa boDhAnI uDAI, tavI vagere kezaracanA. aMboDo jAtanuM morathuthu kapAsano choDa kapura, pakSakardamamAM AvatI pAMca paikInI eka vastu rAkSasa rAkSasa sonuM kAbaracItaro raMga zaMkaranI strI pArvatI , 627 1022 570- ze. AraMbhelA kAryane yatnapUrvaka pUrNa karanAra yatnapUrvaka pUrNa karanAra amAtya sivAyanA kAma upara nImelA maMtrI o ( karmasahAya ) amAtya sivAyanA abha Upara nImelA maMtrIo karmasAkSin sUrya 1053 1139 pagAradAra mANasa 361 pagAra vinA ama 2nAra 362 kArya karavAmAM samartha 354 638 643 188 - ze. 188 1044 1398 205 - ze. 354 pagAra kriyA, kArya saMnyAsa Azrama cauda pUrva paikI AThamAM pUrvanuM nAma kheDelI bhUmi durma (asi bhaSI DRSI bhyAM hoya te) bhUmi tithi, paDavo, jITha vagere 147 satata kArya karanAra 354 AraMbhelA kAryane 362 1497 809 354 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. paM. 556 45 300 12 295 37 276 40 459 4 251 53 719 475 45 525 48 719 98 282 50 284 53 3 472 27 13 3 642 37 247 115 38 963 427 38 92 30 162 13 162 26 159 16 159 22 162 26 686 38 358 32 946 420 34 53 40 159 27 159 black queen 22 315 28 315 28 30 36 zabda: karmAnta karmAra (kamIra) (karmendriya) kara karSa karSaka karSaNa karS sAtha paNa, bAbA, judha ane guhandriya e pAMca amendriyo che. (kavaMTa) cAro paragaNAmAM suMdara nagara (karbuTika) 200 gAmomAM zreSTha nagara 972 sonuM 1044 sola mAsA pramANa kala kalaka kalakaNTha kalakala kheDuta khetI nadI koIka vakhata madhura avAja maccha vizeSa koyala kolAhala, ghaNA mANasono kalakalATa kalakRNikA asatI, strI kulaTA chana miTana patnI. paraNelI strI keDa kalaGka kalatra kaladhauta " kalabha (kalama) " arthaH kheDelI bhUmi luhAra lImano va-zatru kalarava kalala zlo. 963 920 708 kalaviGka kalaza (kalazi) 1384 1345 1321 pR. paM. 427 37 406 311 kabUtara zake ane rudhiranuM mizrA, garbha veSTana yarbha 540 co 1331 ghaDo 1019 gAgara, goNI (DI varSAvavAnI 884 890 864 1080 1533 1409 647 1404 529.ze. 106 513 607 rupuM 1043 sonuM 1044 471 - 1220 484 trIsa varSano hAthI lakhavAnuM sAdhana. pena klemI DAMgara, kalamI cokhA ra (kalamUka) jahero jane bhRMgI 348 778 kalamba kalambikA bANa grIvAnI pAchalA bhAganI bhAre dhamanI nADI 1022 972 432 18 432 635 13 472 389 380 489 703 614 607 392 47 234 35 + 2 2 2 227 268 15 469 34 2 2 m 2 2 2 ~ 3 2 157 3 343 25 25 645 49 43 53 33 22 13 % & m 2 + 2 3 % * ~ ~ 32 59 23 58 565 50 27 213 41 542 24 2 2 587 260 1339 615 24 18 239 40 611 9 457 35 459 29 Page #800 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kalA kalA sArthazabdAnukramaNikA ka-759-ka zabdaH arthaH __ zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. kalazI kalila duHkhe praveza karI valovavAnI goLI 1022 459 28 zakAtuM tevuM 1472 675 49 kalazIsuta sagastya RSi 123-ze. 43 ___48 kalaSa malina, meLuM 1071 ___484 kalasa ghaDI 1019 457 41 azubha, pA5, hukRtya 1381 633 / / kalasImukha vAcavizeSa 294-ze. ___ 135 pADo 1283-ze. __590 38 kalaha laDAI, jhagaDo 796 353 12 kalevara zarIra 564 249 kalahaMsa bAla haMsa 1327 609 12 kalka azubha, pA5, 6SkRtya 1381 caMdrano soLamoM bhAga 106 35 37 kalpa pralaya kAla 160 paMdara lava pramANa 161 (trIsa SThA prbhaae|) iMdranuM vRkSa, kalpavRkSa kalA, kArIgarI 900 397 13 vedanA cha aMga kalAkelI maheva 227 107 30 paikI bIjuM aMga kalAcikA thIthI nAyano nyAya zAstra 743 326 31 kAMDA sudhIno bhAga 590 261 29 AcAra 839 371 34 kalAda | sonI 908 400 52 kalpana kApavuM te 166 22 kalAdhika 4o 1325-ze. 608 39 kalpanI kAtara 911 402 20 (kalAnidhi) yaMdramA 105 34 kalpAnta pralaya kAla 161 62 40 kalAntara vyAja 881 387 37 kalpita yuddha mATe taiyAra kalApa strInI keDano kaMdoro, karelo hAthI 1221 566 15 mekhalA 664 293 34 | kalmaSa sazuma, pApa, bANa rAkhavAnuM bhAthuM 782 3452 1381 633 35 moranuM pIchuM. 1320 606 48 | (,) bhalIna, mej 1435 659 samUha, samudAya 1411 648 54 | kalmASa 52 yAtarI 1398 634 kalApaka hAthIne gaLe bAMdhavAnuM (kalmASapakSin) bhA02, sUryanA baMdhana 1232 571 1 pArivAzvika deva 103 33 51 kalApUra me praaranuM vAtri 294-ze. 135 12 kalya prAtaHkALa 139 48 40 kalAbhRt caMdramAM 105 34 51 nIrogI 474 209 35 kalAmaka sabhI 2, sabhI yopA 1169 542 26 madirA 902 398 kalAya vaTANA 1170 543 14 kalyapAla sAsa, mhi| veyanAra 901 397 kalAvatI tuMbarunI vINA 289 132 kalyavarta prabhAtanuM bhojana, nAsto 4ra6 87 rUdda yuddha, laDAI 352 51 kalyA mAMgalika zabda, baheDA 1145 529 41 zubhavacana 273 126 54 kalikA vINAnI vacce rahelI kalyANa kalyANa, zubha 86 22 24 vAMsanI saLI 291 133 2 yauha pUrva pai 11 pUrva 248 115 puSpanI kaLI 1125 417 sonuM 1043 kalikAraka nA26 Si 849 kallatva avyakta svara 306 139 56 kaliGgImAnAmanu pakSI 1333 kallola pANInA moTA (kalindatanayA) yamunA nahI 1083 491 31 taraMgo, mojA 1076 487 4 kalindikA bhAnvIkSihI . kalhAra saMdhyA vikAsI kamala, sarva vidyA 258 119 23 zaratuna zveta malA 1165 539 46 24 kali 796 Jain Education Intemational Page #801 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ka- 760 kA zabdaH kavaka kavaca kavara kavala (kavATa) kavi 19 " " 32 kavikA (kavitR) kaviya kavI kayoSNa kavya (kazipu) kazerukA kazmala 17 kazmIra kazA cAbuka (kazArukA) pIThanu lAI baraDAnI karoDa bhojana ane vastra pIThanuM hADakuM bharaDAnI karoDa " 17 kaSa kaSAya kaSTha si kastIra kastUrI arthaH kazmIrajanman zara kazya maMdirA " koLIyo comAsAmAM UgatI chatrADAra jhagaDAnI TopI bakhtara, kavaca mizrita, ekaThuM thayeluM koLIyo mADa, bAraNuM zuddha brahmA vidvAna paMDita vAmI RSi lagAma, cokaDa vidvAna paMDita agAma, thoDa " thoDuM UnuM brAhmaNa dvArA pitarone ApavA yogya odana mUrchA malina, meluM kAzmIra deza calakardamanI pAMca vastu paiDI kheDa vastu catuHsamanI cAra vanuM paikI eka vastu mlo. 425 188 1184 766 1469 426 1007 119 211 832 1262 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. paM. 549 24 kaha kAMsya 338 1 674 341 846 1250 577 341 1250 1250 557 188 449 42 1042 638 1386 636 639 96 45 153 36 557 374 23 627 801 355 153 40 2 2 5 2 I w m 2 o ar w ur 27 12 45 627 276 53 685 304 12 575 1371 629 401 685 304 368 31 577 41 18 276 48 1435 659 39 958 425 30 644 285 25 902 398 6 madhyama cAlano dhoDo 1236 573 37 ghoDAno madhyabhAga 1244 kasoTIno patthara, sarANa 909 kapAyelo-tUro rasa 6.5, pIDA 1389 bhojana ane vastra kalaI 19 282 16 283 36 Vam 2 m m 3 x 25 19 637 57 39 33 469 45 12 50 zabda: 15 kosa tAMbu kAMsyanIla bhorathuthu, nIla kAgaDo kAka kAkakaGgu kAkajAta kAkatuNDa kAkapakSa kAkapuSTa kAkamAcI (kAkala) kAkalaka (kAphala) kAkalI kAkAri kAku kAkuvAc kAkuda kAkodara kAkodumbarikA kAkola kAkSa kAkSI (..) kAGkSA kAca arthaH kasturI, heraNanI nAbhimAM thanAro sugaMdhI padArtha bagalo na 1052 1321 aMga, kheDa bhatinuM dhAnya 1978 koyala 1621- ze. 641 33 33 jhINo ne madhura zabda kALo agara DAna zerIyAM ana sudhI pahA vANa 572 koyala 1321 kAma phalano velo, kAkamAthI kaMThano zi 33 ghuvaDa zoka, bhaya vagerethI thata dhvanimAM vikAra "" jIbha zoka bhaya vagerethI svaranuM badalAvuM te nALavuM sarpa, nAga jA jarAnu vRkSa, 19 ghulaDo sthAvara viSa kAgaDAnI eka jAta TAkSa, vAMkI najare jovuM te saurASTra dezanI mATI, phaTakaDI zlo. 644 1332 1049 1040 ze. chacchA abhivASA, manoratha 1410 585- ze. 275 585 1303 1988 551 10 588 260 15 588 260 15 1410 647 48 1410 647 39 1324 608 12 578 pR. paM. 2055 1055 285 13 611 58 474 2 468 57 475 39 607 24 430 sIkuM 364 atha savArA, aMgaDI jAra 1062 546 21 607 16 284 1 252 44 607 14 1133 521 47 1196 556 29 1323 607 56 648 6 258 49 127 38 258 56 599 63 255 27 476 27 476 35 189 50 163 12 478 26 Page #802 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sArthazabdAnukramaNikA kA-761-kA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. kAcima kAca jevuM atisvaccha kAdraveya nAga, devayonivALA pANI 1070-ze. 483 53 sapo, sapA 1307 601 50 kAcchI saurASTra dezanI kAnana jaMgala 1110 508 56 mATI, phaTakaDI 1056 476 32 kAnIna kuMvArI strIno putra 1056 476 35 (vyAsa bhane 49) 547 242 30 kAJcana sAta 4.0 yama buddha 236 111 vyAsa RSi 847 374 39 sonuM 1043 470 57 kAnta suMdara, manohara 1444 663 42 kAJcanagiri bhera parvata 1032 464 19 vahAlo pati, vara 516 228 34 kAJcanI haLadara 418 185 1 kAntA A zabda pativAcaka kAJcika kAMjI, rAba 415 183 zabdathI lagADI kAJcI strInI keDano patnIvAcaka zabda bane che, kaMdoro, mekhalA hebha-zivakAntA 8pa. 4 / kAJcIpada 607 manohara strI 504 222 12 kAJjika kAMjI, rAba 415 184 vahAlI strI 515 228 25 kANa kANo, eka kAntAra vi2 bhArga, yo2AMkhavALo mANasa 453 198 34 kAMTAvALa mArga 985 438 55 kANDa bANa 778 342 59 jaMgala 1110 1109 40 anAjanA choDano hI hI tanI ze2 1194 554 / dAMDo, sAMTho 1182 548 30 kAntAravAhinI pArvatI 205-ze. 92 21 auraM-vAMsa vagerenA is 1183 549 20 | kAnti sAta sAtvi sAM.2. adhama, halakuM 1442 662 37 paikI eka alaMkAra 509 224 32 kANDapaTa kanAta, paDado 680 302 3 zobhA, kAMti 1512 692 46 kANDapRSTha zastro vaDe AjI kAndavikA 921 406 40 vikA calAvanAra 770 339 27 kAndizIka bhayamAta, bhayathI kANDavat jaae| dhaa29| 72nAra 771 339 nAsI gayela 366 163 56 kANDavINA yAMnI viie|| 290-ze. _132 30 kApatha kharAba mArga 984 438 25 kANDaspRSTa zastrathI mAvi kApila sAMkhya 379 22 calAvanAra 858 378 13 kApiza madirA 903 398 54 kANDIra paae| paa25| 72nAra 771 339 59 kApizAyana 902 398 15 kAtara bIkaNa 365 163 40 kApota sAjI kSAra, sAjIne kAtya kAtyAyana RSi 852 376 1 bALIne karelo khAra 945 420 10 kAtyAyana vArtikakAra vararuci 376 2 suramo 1051 475 kAtyAyanI 42nI strI, pArvatI 203 91 kabUtara-pArevA jevo raMga 6364 640 AdheDavayanI, kaSAya varNanA tIrthakaramAM na hoya tevA vastra dhaar| 42nArI vidhavA 531 235 36 18 hopa paiDI 12bho hoSa 73 18 16 (kAdamba) 1138 525 13 kAmadeva 227 107 43 kAdamba bAlahaMsa, kalahaMsa 1327 609 9 487, abhilASA, bANa 778-ze. 343 28 manoratha 431 190 3 kAdambarI mahiza 902 398 24 | , icchA pramANe 1505 689 49 kAdambinI meghanI shree| 165 65 37 / kAmakeli bhaithuna, mahI31 537 238 40 862 kadaMbA Page #803 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 021'za. 190 119 396 nakha kA-762-kA abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo . pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. kAmaMgAmin svachAyArI 495 218 2 kArakukSIya sAska deza 957 425 12 kAmatAla oyasa 1321-ze. 607 18 kAraNa tu, bhuNya // 25 // 1513 693 30 (kAmadhvaMsin) zaM42, mahAdeva 200 89 1 kAraNA | narakanI pIDA 1358 623 27 kAmana bhI, bhavAsanAyukta 434 191 25 / kAraNika parIkSA karanAra 479 211 34 kAmanA 47, abhilASa 431-ze. kAraNDava bataka pakSI 1341 616 kAmapAla baLadeva 224 105 30 kAravella resI 1188 551 kAmam icchA vinA kAraskara vRkSa, jA 1114 510 32 anubhAta mApavA 1540 706 45 kArA jela, kedakhAnuM 806 357 10 kAmayitR abhI, bhavAsanAyuta 434 191 24 kArikA thoDI vRttithI ghaNA kAmarUpa ma35heza, bhAsAma 956 424 45 arthanuM sUcana karanAra 258 15 89-ze. 25 kArin zilpI, kArIgara kAmarUpin muMDa 1288-ze. 592 50 kAru 899 396 54 kAmalatA puruSa sisna, liMga 610 269 56 kAruNya anukaMpA, dayA 369 164 59 kAmalekhA vezyA 533-ze. 236 23 kArUSa eka dezanuM nAma 959 425 56 kAmasakha caitra mahino 153-ze. 57 6 kAreNava pAlakApya muni 853-zaM. 376 28 kAmAGkaza 594 262 50 kArottama madirAmAMno kAmAyu sIdhapakSI 1335-ze. 613 19 svaccha bhAga 905 399 59 kAmAyuS garuDapakSI 231 109 kArtavIrya AThamAM cakravartI 693 307 kAmAriDIsImAnita 215sI, mAkSi dhAtu 1055 476 21 itavAyano putra, marchana 702 309 60 kAmuka bhI, AmavAsanAyusta 434 191 / kArtasvara sonU 1044 472 kAmukA sAmAnya dhanAdikanI kAntika jyotiSI, hai| 212 427vANI strI 527 233 20 kArtikati bhAsa 155 58 29 kAmukI bhaithunanI 27vAjI strI 527 233 16 kArtikika 155 58 31 kAmbala sathI DhaMDayeso 2tha 754 332 48 kArpaNya garImA, patA 319 144 39 kAmbalika bhariyAra, zaMchIpanA kArpAsa pAsamAMthI baneguM vastra 669 296 49 ghareNA vecanAra 910 402 6 / satata Arya 42nAra 354 159 28 kAmboja mo4 zino ghoDo 1235 573 14 | kArmaNa kAmaNa, auSadhijaDI bUTI kAmin sArasa pakSI 1328-ze. 609 50 vaNethI 1242 te 1498 686 54 kAmya suMdara, manohara 1445 664 11 | kArmuka dhanuSya 775 341 13 kalyANa, zubha 86-ze. 22 48 kArya kArya, pravRtti 1514 693 46 kAya zarIra 563 249 2 (kArya) zAla, moTo gaja 1138 525 23 kaniSThA ane anAmikA kArSaka 890 392 53 sAMgaNIyonA bhUbana nAma 840 371 51 samaya, vakhata 126 44 57 kAyamAna tRNa-kASThathI yama, yamarAja 184 78 23 banAvelI jhUMpaDI 996 444 33 mRtyu, maraNa ___323 146 17 kAyastha khema, sahIso 484-ze. 213 6 , zyAmavarNa 1397 642 21 kArakAdya zani 121-ze. 42 38 viparyAsa 127, jala, vayana, siMga zaMkara mahAdeva 200-ze. 89 14 vagereno virodha vagaranI, nava nidhi paikI chaThThA prabhunI vIno 25 bho / 69 17 56 | nidhinuM nAma 193 84 29 482 kArma kAla : : : Jain Education Intemational Page #804 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 633 221 10 185-ze. (kAliyAAra) " " " 604 60 55 sArthazabdAnukramaNikA kA-763-kA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. kAlaka kalejuM, yakRtuM, hRdayano kAlindI yamunA nahI 1083 491 30 jamaNo bhAga 604 266 58 (kAlindIsU) sUrya 95 28 60 zarIramAM kALuM kAlindIsodara yama, ym2|4 185 78 43 cihna, tala vagere 618 273 27 kAlindIsodara ,, , 9-pa. 4 73 kAlakaNTaka 045 1332 611 37 kAliya viSno zatru 221 103 49 (kAlakaNTha) ,, , 1332 611 38 (kAliyadamana) viSNu 11-pa. kAlakarNikA haridratA, azubha mAgya 1380 kAlakuNTha vi, naaraaye| 219-ze. (kAliyakAlakUTa meM prA2nuM sthA12 viSa 1196 556 14 zAsana) yaugi nAma-viSNu 11-pa. yama, yamarAja 78 46 (kAliyAri) , 11-pa. 5 24 kAlakhaJja leTu, yat 604 266 54 kAlI pArvatI 203 91 10 kAlakhaNDa 266 52 soLa vidyAdevI paikI kAlagranthi varSa 159-ze. sAtamI vidyAdevI 239 112 36 kAlaGgamI pArvatI 205-ze. kAlIyaka pILuM caMdana 646 kAlacakra bAra ArAnuM eka kAleya kalejuM, yakRtuM kAlacakra thAya te 128 45 26 kezara kAlaJjarI pArvatI 205-ze. ___92 38 kAlya prabhAtakALa 139 48 48 kAladamanI 205-ze. kAlyA garbhagrahaNa samayane kAladharma mRtyu, 424 // 324 146 36 prApta thayelI gAya 1268 584 41 kAlanemi vizno zatru 220 103 31 kAvacika bakhtara paherelo (kAlanemihara) vi 221 104 4 puruSono samUha 1417 651 44 kAlapRSThAna dhanuSya ___ 711 312 53 (kAvaTa) 100 bhobhA zreSThanA2 972 432 19 kAlabhRt sUrya 98-ze. 30 49 kAverI kAverI nadI 1084 492 13 kAlarAtri pArvatI 205-ze. 92 19 kAvya __119 41 68 kAlavRnta kaLathI 1175 544 53 (kAza) khAMsI 464 203 51 kAlazeya chAsa, vasoveyuMdA 408 181 32 kAza tRNa , kasADo 1195 kAlAgaruNo agara 641 283 51 kAzi kAzI nagarI 974 433 20 (kAlAnusArya) pANu yaMhana 646 286 41 (kAzI) 974 433 22 kAlAntaraviSa khatarenu viSa kAzmarI sIenAmanI vanaspati 1143 528 caDe tevo uMdara 1313 602 60 (kAzmIrI) 1143 528 20 kAlAyanI pArvatI 205-ze. kAzyapa sAta zuddha pai. 98 yuddha 266 111 38 kAlAyasa loDhuM 1037 mAMsa 622 274 40 kAlAsuhad mahAdeva 88 49 kAzyapi sUryano sArathi, ma09 102 33 22 kAlikA zrI abhinaMdanasvAmInI garuDa pakSI 231 109 32 zAsanadevInuM nAma 44 kAzyapI pRthvI 937 416 32 malinatA, phikyuM 307 140 7 kASTha lAkaDuM 1122 515 23 saurASTra dezanI kASThakITa - lAkaDAno kIDo 1203 557 52 mATI, phaTakaDI 1055 476 28 kASThakuddAla vAnI hANI 878 386 29 kAliGga me tanuM sthAva2viSa 1198 556 47 kASThatakS suthAra 917 405 11 kAlinI AdrA nakSatra 110 37 52 kASThA sAra nibheSa prabhArI 136 46 54 zuka 555 92 32 200 Page #805 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kiNva ghoDo kAsU ovNe 135 kim kimu kimuta kA-764-ki abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. kASThA hi 166 66 34 / kiNa gha, dhArnu yisna 465 204 35 kASThAdvaya the / prbhaae| kiNAlAta dra 174-ze. 71 33 kASThAmbuvAhinI sAmane pANI bharIne surAbIja, jemAMthI madya lAvavAnuM pAtra, pANI bharI bhane cha tavA jI 904 / sAvavAnumAnu vaase| 877 385 58 mazuma, pA5, 6SkRtya 1381 / / kAsa khAMsI 464 203 48 | kiNvin 1233-ze. 571 kAsara pADo 1283 590 30 kitava lucco, pApavaDe kAsAra taLAva ___ 1094 498 25 jugAra ramanAra 485 213 kAsIsarAtIhIzI 1056 476 40 | kinnara zrI dharmanAtha bhagavAnanA zasti nAmanu zastra 787-ze. 348 49 zAsanadeva 42 13 1 kAhala aspaSTa bolanAra 349-ze. 157 baMtara deva ___91 26 44 kAhalA ziMsAna vAtri 294-ze. kinnara deva 194 84 48 (kiMvadanti) soDavAyast 259 120 14 | kinnarI yAMnI vii|| 290-ze. 132 31 kiMvadantI 259 120 11 / (kinnareza) mukhara heva 19082 kiMzAru dhAnyanA dANAno sa, paryApta, sUrya 1528 700 64 pAtaLo agrabhAga 1181 547 50 / vitarka, vikalpa 1536 705 21 kiMzuka pAparAnu jADa 1136 523 42 | 1536 705 21 (kiki) yA5 5kSI 1329 1535 704 39 (kikidivi) , , 1329 610 21 1536 705 19 1329 610 kimpacAna rusa bhArAsa 368 164 40 (kikI) 1329 / 24 kimpAka senAbhana merI vRkSa 1141 527 kikIdivi 1329 610 18 / kimpuruSa vyata2 va kikhi ziyALa jevuM prANI, kinnara deva 194 84 51 loMkaDI 1290 594 6 | kimpuruSezvara mujhe 190 82 18 kiGkaNa vAgha vizeSaDhola 294-ze. 135 4 | kiyadetikA utsAha, vA22sano kiGkaNI 665 294 23 sthAyIbhAva kiGkara cAkara 360 161 46 / kira bhaMDa 1287 592 15 kiGkiNI ghUgharI 665 294 22 | kiraNa sUrya 28 32 kiGkirAta pAgo paae|pussp 1135 523 27 kiraNa 100 32 kiJcana thoDaM, satya 1536 704 64 | kirAta nAnA zarIravALo 453-ze. 198 44 1536 704 62 934 413 4 kiJcalaka agasiyA, 4bhInana / 1203 558 1 kirAtI pArvatI 205-ze. 92 32 (kiJculuka) , 1203 558 2 kiriDa 1287 592 15 kiJjalka sarA, bhajanai didei, kirikiJcikA tanu pAtri 294-ze. nAgakezara 1166 540 25 / kirITa . bhugaTa 651 288 21 kiTi bhaMDa 1288 592 40 kirITin arjuna 709 312 1 kiTibha 1209 560 34 kirmIra parayAta raMga 1398 642 kAna vagereno mela 631 279 33 kirmIraniSUdana bhIma, bhImasena 708 311 39 kiTTavarjita zubha, vIrya 629 277 55 | (kimIrAri) , " 708 311 41 kiTTima pratikSA2vANu 59. 1070-ze. 483 52 | krIDA, ramata 556-za. 246 2 (kikidIvi) , , ghugharI 300 kiJcit bhIla 135 mAMkaDa kiTTa kila Jain Education Interational Page #806 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 589 1123 kezara " ***** ********* *32*525** v** sArthazabdAnukramaNikA ki-765-ku zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. kilATI dhano vi.2, bhAvo 405 180 16 mANasa 453 198 56 kilAsa yAmIno roga, DoTaroga 467 205 21 (kukuda) baLadanA be khabhA kilAsanI , tamAlapatra 1190 552 30 uparano Tekaro 1264 582 23 kilAsin zcata moDhanArogavANo 461 202 45 | kukundara nitaMba-kulAmAM rahelA kilikiJcita strImonA svAbhAvi golAkAra be khADA 608 268 52 mAra hI mara 507 223 36 kukUla photarAno agni 1101 503 56 kiliJja sAdaDI, caTAI 1017 455 45 kukkuTa 1324 608 18 kilbiSa azubha, pApa, duSkRtya 1381 633 28 kukkuTAbha varNa ane avAjamAM kizora nAnI uMmarano kukaDA jevo sarpa, kukuTasarpa 2206 dhoDo, vachero 1233 572 19 / kukkuTAhi , ,, , 1306 601 43 (kiSku) vacalI AMgaLI ane kukkuTi daMbha pUrvaka cAlavuM te 378 168 kRNInuM pramANa (covIsa kukkubha jaMgalI kukaDo 1342 616 AMgaLa pramANa) 599 264 42 kukkura kUtaro 1278 kisala kuMpaLa, jhINAM pAna 1123 516 25 kukSi peTa 604 266 28 kisalaya 516 22 kukSimbhAri peTabharo 427 188 43 kIkaTa nirdhana, dIna __ 358 161 5 kuGkuma 645 285 40 magadha deza 960 426 13 yatu:sama paiM.hInI. me. pastu 639 283 kIkasa hADakuM 626 276 20 stana 603 266 4 nAnA karamiyA. 1202 557 50 kucandana raktacaMdana, ratAMjalI 642 284 kIkasamukha pakSI 1317-ze. 604 45 kucara kharAba bolanAra 348 157 17 kIcaka vAsabhA pavana bharAvAthI kuja maMgala graha 116 40 za6 thAyate sa 1153 534 10 vRkSa, A3 1114 510 kIcakaniSUdana bhIma, bhImasena 708 311 40 kuJcikA kuMcI, cAvI 1005 449 kITa bahAra thanAra nAno hIDo 1202 557 kuJcita vAMku kITamaNi madhota, mAgImo po 1213-ze. 562 kuJja latAgRha, velA vagerethI kIna mAMsa 623 274 51 DhaMkAyeluM sthAna 1115 511 7 yama, yamarAja 18478 14 kuJjara hAthI 1217 564 58 rAkSasa 187 79 43 kuJjara A zabda uttara padamAM kaMjUsa mANasa 368 164 32 joDavAthI prazaMsAvAcaka popaTa 1335 613 zabda bane che, jema jIyojAya, bharapUra 1473 676 8 3- nRpakuJjara 1440 661 41 kIrti yaza, zIta, mA 273 126 19 kuJjarArAti aSTApada, zarabha 1286 591 45 kIla gAya bAMdhavAno pAlo 1274 586 kuJjarAzana pIpaLo 1131 520 48 agninI jvAlA 1102 504 20 kuJjala kAMjI, rAba 415 184 18 pANI 1069 483 kuTa ghara 990 441 lAhI 622-ze. 274 ghaTa, kalaza 1019 457 kIlita baMdhAyelo, kedI 438 192 kuTaka daMDa rahita haLa 891 393 50 kIza vAMdaro 1291 594 39 ravaiyo bAMdhavAno pRthvI __936 415 18 khIlo, thAMbhalo 1023-zi. 460 2 kukara TUMTho, hAthanI khoDavALo iMdrajavanuM jhADa 1137 524 14 kuca 27 1456 669 kInAza kIra kIrNa kIlA kIlAla 21 kuTaja Jain Education Intemational Page #807 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ku - 766- ku zabdaH kuTara kuTahArikA kuTila kuTilakeza kuTumbin kuTumbinI ) ( kuTTanI guMthaNAvANA pANa guMcaLAvALA vALa, vAMkaDIyA vALa ( kuTilAzaya) jarAja josanAra, kharAba nAthavALo 348 kuTumbavyApRta poSaNa 42vAmAM udyata 478 890 513 1421 kuntI kuTTAra kuTTima kuTTumita kuTmala kuTha kuThAra kuDaGga arthaH ravaiyo bAMdhavAno khIlo, thAMbhalo hAsI dAsI varDa, pAMDu kuNapa kuNi kuNTha kuNDa kheDUta kuTuMbavALI strI kuTuMbano samUha hanI dhyAba strI, kuNDala kuNDalin kuNDA 52puruSano saMyoga karAvanArI strI lAMbI charI, ro parvata kuDava (kuDukha) kuDya bhIMta kuDyamatsya bharogI maDaduM, kalevara ThUMTho, hAthanI khoDavALo kriyAmAM ALasu pati jIvatAM chatAM jArathI utpanna putra cAlI, tapelI kuNDagolaka sig, rAja kuMDala sarpa, nAga pArva zlo. gharanI paththara vagerethI bAMdhelI bhUmi strIonA svAbhAvika 508 alaMkAro ardhajIlelI puSpanI uNI 1126 vRkSa, parazu, kuhADo 1114 786 batAgRta 4, belAcI DhaMkAyeluM sthAna be palasI pramANa 1023 534 1456 569 533 784 - ze. 1027- ze. 992 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. paM. zabda: kuNDikA kuNDin kuNDina 459 57 237 3 669 10 251 32 157 18 211 17 392 227 33 653 15 236 42 346 57 462 12 442 46 kutuka kutupa 42 224 1 517 53 510 24 347 55 1115 511 15 886 390 33 886 390 29 1003 447 36 1298 597 46 564 249 37 453 198 57 353 159 8 550 243 39 1019 457 12 416 184 29 kuNDinApUra kutapa 656 290 23 1303 205 - ze. 600 8 92 (kutApaka) kutU kutUhala kutsA kutsita kutha kuddAla (kudhra) kunaTI kunAbhi kunAlika kunta kuntala " kunthu kunda 1 kundrA kupUya kupya kupyazAlA 34 (kubara) arthaH kamaMDalu ghoDo kuMDinapura, vidarbha dezanI rAjadhAnI 33 " divasano AThamo bhAga bhANeja kautuka, tamAso ghI-tela vagere bharavAnuM nAnuM carmapAtra mAThara, sUryanA pAripA zrvika devo (bhoTu) 33 33 kautuke, tamAso niMdA adhama, bar3e hAthI ke ratha upara nAkhavAnuM vastra, jhUla darbha, DAbha kodALI parvata mAsIla pAtu bhaMDAra, nidhAna koyala mAryo deza. vALa kuMtava deza zlo. 816 1233- zo. adhama, halakuM sonA-rupA sivAyanI dhAtu-tAMju vi. TaMkazALa, vAsaNa 979 979 - zi. 141 543 17mAM tIrthaMkaranuM nAma cha vartI, tebhane tIrthaMkara padavI paNa hatI. chaThThA kuMthunAtha cakravartI sAtamo nidhi phArako, dArubhrAmakayaMtra pArvatI banAvavAnuM sthAna dhUMsarInuM kASTha pra. paM. 362 4 571 59 693 193 909 205.ze. 1443 434 1046 434 996 756 49 241 3 3 2 3 52 54 103 33 51 926 409 47 37 1025 460 42 1025 460 35 926 409 9 271 125 37 1442 662 39 680 301 38 1192 553 15 892 394 23 1027 462 3 1060 477 46 192 1321-ze. 84 5 18 607 785 347 35 567 251 8 961 426 27 28 9 55 ra 307 25 84 25 401 42 92 41 663 9 472 47 444 28 56 333 Page #808 -------------------------------------------------------------------------- ________________ arthaH kubera 189 kumbhIra EEEEEEEEEEEE 150 sArthazabdAnukramaNikA ku-767-ku zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH zlo. pR. paM. zrImallinAtha bhaTa nA hAthInA samAno mAga 1226 568 23 zAsanadeva 43 13 4 | 11 mI rAzi 116 40 45 uttara hizAno svAmI 169 68 19 | kumbhakAra mA2 916 404 35 kubera deva 81 39 kumbhakArakabja kUbaDA 453 198 47 kukkuTa rAnI kUkaDo 1342 616 48 1429 657 3 kumbhadAsI hAsI 534-ze. 237 kumAra 12mAM tIrthakarano kumbhazAlA kuMbhArano nAmADo 999 445 41 upAsaka yakSa 42 12 67 kumbhin hAthI 1217 565 2 Atithya, zaM42no putra 209 94 23 magaramaccha 1349 620 16 yuvarAja, svAmIno kumbhI (1) thAmI, (2) tapelI 1019 457 putra, kumAra 332 149 15 kumbhInasa sarpa, nAga 1304 600 34 (,) mAsa, ghAva bAbara 338 152 12 magaramaccha 1349 620 kumAraka , , , 338 152 17 kuraGkara sArasa pakSI 1328 609 47 kumArapAla bhA2pAla 2 // 1 kuraGga haraNa 1293 (142rAtano madhipati) 712 313 8 kuracilla karacalo, jalajaMtu 1352 621 (kumArapAladeva) pRthya sevA bhArapAla 2% 336 kuraNTaka . pILo bANapuSpa 1135 523 kumArasU gaMgA nahI 1081 491 kuraNDa aMDakozanI vRddhi 470 2071 pArvatI 203 91 52 kurara mAchalAno nAza kumArI, 9 ke 10 varSanI karanAra kura2pakSI 1335 613 26 __510 225 29 | kurarI 1277 588 33 kumAlaka sauvIra deza 960 426 8 kuru 5 devakuru ane kumukha 1288-ze. 592 50 5 uttarakuru 946 420 39 kumud yaMdra visI dhomuMbha 1164 kurukSetrano bAra cothA diggaja 170 68 34 yojana sudhIno bhAga 950 422 46 cAMdI 1043 470 9 (kuruNTaka) pIgo mAsapuSpa 1135 523 32 dhoLuM kamaLa 1164 __539 13 kurula lalATa UparanA kumudabAndhava yaMdramA 104 34 23 laTakatA bALa 569 251 37 (kumudasuhRd) yaMdramA 104 34 24 | kuruvinda giNI 1061 478 9 kumudAvAsa muha-poyAvANo deza 954 424 motha. 1193 554 kumudAhvaya yAMhI 1043 470 9 kuruvista meM supa58 884 389 55 kumudinIpati yaMdramA 104 34 37 kUtaro 1279 589 17 kumudvat pAyavANo deza 954 423 56 (kurdana) kriIDA, ramata 556 245 51 kumudvatI bhunI vedo . 1163 538 41 (kurpara) 590 261 19 (kumudvatIza) yaMdramA 104 34 43 kula kuNa, vaMza 503 221 12 kumodaka viNa, naaraaye| 216 101 33 ghara. 990 441 45 kumbA yajJane pharatI karelI sajAtIya prANIono atigahana vADa 824 365 14 samudAya 143 650 2 zrI mallinAtha bha.nA (kulaka) kulavAnuM, nagarazeTha 485 213 47 pitAnuM nAma 38 12 14 kulaTA asatI, kulaTA 529 234 27 kalaza , ghaDo 1019 457 29 kulattha kaLathI 1175 544 52 kumArI kanyA gheTI kumuda kurkura koNI kumbha Jain Education Intemational Page #809 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 485 " ku-768-ku abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. kulatthikA jo surabho 1062 478 33 | kuva bhu6, poyaj . 1163 538 58 nAnI kaLathI 1175 544 kuvala 1163 538 55 kuladevatA pArvatI 205-ze. 92 40 | (,) bora 1138 524 kuladhAraka putra 542-ze. 240 40 / kuvalaya kumada, poyaNuM 1163 538 48 kulanAza Gie 1253 578 28 kuvalAzva dhuMdhumAra rAjA 701 309 (kulapAlikA) dukhIna strI ___515 228 7 kuvalI boraDI 1138 524 46 kalabAlikA , " ___515 228 6 kuvATa kamADa, bAraNuM 1007 449 46 kulazreSThin mulavAna, nagarazeTha 213 48 kuvAda kharAba bolanAra, kulastrI kulIna strI 515 228 6 kharAba AzayavALo 348 157 16 kulA pArvatI 205-ze. 92 36 kuvinda 19 / 42, vastra zanAra 913 403 3 kulAya pakSIno mALo 1319 606 2 kuvINA AiDAlanI vIu 290-ze. 132 30 kulAla kuMbhAra 916 404 30 kuveNI bhaa7|| 54vAnI 33yo 929 410 40 kulAlI yIbheDa, jo surabho 1062 478 29 kuvela kumuda, poyaNuM 1163 538 54 kulAha kaMIka pILo ane kuza rAmano putra 704 310 24 jAnu pradezamAM kALA pANI 1069 482 8 varNavALo ghoDo 1241 574 48 darbha, DAbha 1192 553 13 kulika kulavAnuM, nagarazeTha 485 213 kuzala kalyANa 86 . 22 38 kALo, dhUmADA jevI pravI, nipue, hoziyAra 343 154 52 kAMtivALo nAga 1310 kuzasthala nya004 , jano4 974 433 17 (kuliGga) yaso 1331 horI, lagAma 1252 577 51 kuliGkaka , kuzAgrIyamati tI buddhivAno 344 155 27 kuliza iMdranuM vaja 181 kuzAraNi durvAsA RSi 850 375 30 kulizAGkazA soga vidhAhevI par3I kuzika haLanuM nIcaluM cothI vidyAdevI 239 112 35 lokhaMDI phaLa, kosa 891 394 2 kulI patnInI moTI bahena 554 245 kuzin vAlmIki RSi 374 22 kulIna kulavAnuM 502 220 kuzI loDhAnI koza 1039 468 22 kulIna ghoDo 1234 572 kuzIlava cAraNa 329 148 4 kulInaka jaMgalI maga 1173 544 26 kuza ane lava 310 29 kulInasa 1070 483 37 (kuzUla) annano bhaMDAra 1013 453 38 kulIra karacalo, jalajaMtu 1352 620 53 kuzezaya kamaLa 1160 537 46 kuluka jIbhano mela 632 279 50 kuSAku agni 503 14 kulezvarI pArvatI 205-ze. 92 39 kuSTa dhoLo koDha roga 466 205 8 kulmASa madha pAbA 6 1175 545 8 , sthAvara viSa 1197 556 35 (., ) i(r), 25 ___ 415 184 11 kuSThAri gaMdhaka 1057 476 53 kulmASAbhiSuta , , 415 184 10 (kuSmANDI) ni hevI 46 13 48 kulmAsa a pAsA savagere 1175 545 6 kusIda vyAjano dhaMdho 880 387 27 kulya kulavAnuM 502 220 56 | kusIdika vyAthI mAvi hADakuM 625 276 13 calAvanAra 880 387 20 nadI 1080 490 16 / kusuma zrI padmaprabha svAmI pAnI nA, nI 1089 494 46 / bha, nA zAsanadeva 42 12 60 kuzA 1331 75 20 pANI 1100-za. kulyA Jain Education Interational Page #810 -------------------------------------------------------------------------- ________________ arthaH kusuma puSpala (" (..) rajasto kAla (kusumaghanyana) maheva zabdaH kusumapura pATaliputra, paTanA (kusumabANa) amaheva kusumAnta zara (kusumAyudha) amaheva kusumbha kasuMbo karAra kusU kutsUla kusRti kustumbaru kuha kuhaka 11 kuhakasvana kuhana kuhanA kuhara kuhAlA kuhAvatI Qing (kuhuka) kuThU kuhUmukha kUkuda (kUca) kRSikA 37 ( > kUjita kUTa === 17 "" 228 645 - ze. 228 1159 645- ze. aNasiyA, 4bhInanAM DIDA 1203 nAnA koThAra 1012 mAyA, luccAI iMdrajAla, jAdugIrI dhANA, kothamIra bera deva DaMga, dhUrta iMdrajAla, jAdugIrI rANI kUkaDo IrSyALu daMbha pUrvaka cAlavuM te chidra, ziva ziMgaDA Thevu pAtri pArvatI amAsa iMdrajAla caMdra na jaNAto hoya tevI amAsa koyala satkAra karI alaMkRta kanyA ApanAra be stana ciMtAcanI pIMchI huthI, yAvI mAvo chaNa, kapaTa tophAno ghaNa parvatanuM zikhara bhAMgelA ziMgaDAvALo baLada zlo. pR. paM. 1124 517 16 536 238 8 228 108 8 976 434 4 sArthazabdAnukramaNikA 108 379 1363 294 - ze. 205- ze. 286 108 536 286 558 453 377 168 926 419 189 377 926 408 185 81 167 1342 616 391 173 168 624 135 408 58 62 151 926 408 55 u 20 a 20 m u 2 + 2 2 w w z m v w w v & 3 14 1259 580 9 8 kUTastha 40 14 36 10 3 kUNikA 15 60 56 51 3 48 46 6 28 20 57 151 55 24 1321 - ze. 607 17 zabdaH 73 kUTakRt kUTayantra kUTasAkSin 6 (kRSi) kRNikA kUNitekSaNa kUpa kUpaka kRpaka kUpaja kUpada kUvara kUra kUrca == kUryaziras 475 209 52 kUrdana 603 266 8 kUrpa 922 407 5 kUrpara 1005 449 12 kUrpAsa 405 180 20 1407 646 41 () 378 168 22 kUrpAsaka 920 406 19 kUrma 1032. 464 34 kUrtikA "" kUla arthaH samUha, samudAya zaMkara, mahAdeva pazu-pakSIne pakaDavAnI kAMsI jo joDanAra sAkSI anaMta kAla sudhI eka rUpe rahe te AkAzAdi ThUMTho, hAthanI khoDavALo vIlAnI vacce rahelI vAMsanI saLI baLadanuM zIMgaDuM gadha kUvo vahANano vAstaMbha, jemAM nAva baMdhAya te saDha 877 vaheLAo, pANI kADhavA karAtA khADA vAMDA satkArapUrvaka alaMkRta kanyA dAna karanAra 33 33 zlo 1411 200- lo. 132 882-zo. dhUMsarInuM lAkaDuM bhojana. bhAta be bhavAMno vacalo bhAga mUcha, dADhI kAMkasA-aMgUTho ane AMgaLionI u52no bhAga sUryano agrabhAga, aMgUTho ane AMgaLiyono agrabhAga dUdhano vikAra, mAryo DIDA, ramata be bhavAMno vacalo bhAga koNI yoNI, aMgaNI, yoddhAnu chAtInuM sutarAu bakhtara 39 kAcabo kinAro DAMDo, tIra, DinArI 291 1264 1335-ze. 1091 1453 453 1088 630- ze. zrImunisuvrata svAmI bha. nuM. lAMchana, ayajo 617 617 405 556 ku- 769-kU pR. paM. 648 59 89 8 411 42 388 26 767 674 674 668 1 199 2 475 me. 210 756 333 53 395 174 28 580 256 2 583 257 48 48 1353 1077 133 582 34 613 19 496 31 386 9 494 278 9 32 13 ra 273 8 245 47 580 256 2 590 261 18 273 13 180 19 338 19 299 23 299 17 13 61 621 16 487 53 Page #811 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kU - 770 - kR zabdaH kUlaGkaSA kUlabhU kRka kRkaNa kRkalAsa kRkavAku (kRkulAsa) kRkATikA kRcchra kUSmANDaka zaM52no ge| " kRt (kRtaka) kRtakarman (kRtakRtya) kRtajJa kRtapuDa kRtam kRtamAla kRtamukha kRtalakSaNa kRtavarman kRtasApa yikA kRtahasta 19 kRtAnta "1 arthaH 13 nadI samudrakAMThAnI bhUmi, kinAro koLuM Dokano madhya bhAga sapheda tetara kAcaMDo, saraDa gAmaDAno kukaDo kAcaMDo, saraDo jheDa bhane bhAdhAnI saMdhino pAchalo bhAga cAMdrAyaNa, pApano (kRtasAlikA) 52zelI strI nAza karanAra tavizeSa uThina, duHkha, pIDA janma-janaka bhAva saMbaMdhamAM janmathI lagADAtAM zabda. vizvakRt 4 bIDa lavaNa, pakAveluM mIThuM avIkSa, haoNziyAra, nipuza kanaro bALa sArI rIte vAparI jANanAra bha.nA pitAnuM nAma " yama, yamarAja Agama, siddhAnta yamarASTra (yoga34) kRtAntajanaka sUrya abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zlo. pR. paM. 1080 489 39 1077 487 49 210 95 29 1988 551 24 259 39 614 47 598 9 608 33 598 10 587 1338 1299 1325 1299 586 842 1371 asa, paryApta, sa garamALo pravINa, nipuNa, hoMziyAra 42 guNo vaDe prasiddha pAmelo raNa 13mAM zrI vimAnAya 5- pa. 642 342 343 12800 ze. 527 "" "" praviza, nipurA, hoziyAra 342 bhANa sArI rIte vAparI jANanAra 37 527 772 1527 1140 526 259 35 772 184 242 19- pa. 95 372 48 629 10 3 50 419 16 154 49 154 49 589 33 340 154 700 62 192 m & 2 or w 3 11 28 51 16 13 7 233 32 233 27 1954 50 zabdaH kRtArgha (,,) kRtin (..) kRtta kRtti kRttikA kRtsna kRpaNa kRpA kRpANa kRpANikA kRpANI () kRpAlu kRpITa kRmi kRttikAbhava kRttikAsuta artidveSa, zaMkaranI putra kRttivAsas 32 mahAdeva kArya, pravRtti kRtya 1514 (kRtrimaka) jIu tavA, paDAvetuM bhIhuM 942 kRtrimadhUpa aneka dravyono 17 kRmija (kRmijagdha) kRmijA kRmiparvata kRmilA 340 2 kRza 78 8 113 53 6 57 60 arthaH * atIta 19mAM tIrthaMkara pravINa hoziyAra 11 charI dayAlu pANI kRpITayoni agni zarIranI aMdara utpanna thanAra karamiyA karoLIo kRmikozottha zeTAcI manadhuM vastra, rezamI vastra agaru, agara kRzAnu kRzAzvan (kRzetara) 33 lAMbo vicAra karanAra chedAyeluM, kApeluM cAmaDI itiThA nakSatra caMdrabhA banAvela dazAMga pa samasta, badhuM kaMjUsa mANasa anukaMpA, dayA talavAra atara, charI 33 cAraNa jANa 33 lAkha rAjyo ghaNIvAra prasava karanArI strI dubaLo pAtaLo nAnuM, thoDa agni zlo. 648 1433 367 369 782 784 911 784 368 1070 - ze. 1097 1202 1211 52 343 341 343 1490 630 109 105- ze. 208 198 87 49 640 686 970 pU. paM. 14 558 449 1427 1098 329 17- pa. 154 154 683 153 48 278 37 35 * 3 3 1 3 2 % 2 94 39 419 50 50 31 31 297 16 693 49 29 20 287 5 658 52 164 25 165 3 345 24 346 44 = 2 = 402 18 346 44 164 46 483 49 500 30 557 19 560 29 670 640 283 29 283 30 304 32 431 14 5 246 53 19645 655 41 501 15 147 59 6 24 Page #812 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 53 mata 392 kRSTi keli 46 10.za. sArthazabdAnukramaNikA kR-771-ke zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. kRSaka i. osa, nAthI bhUmi ketaka 34DI, utaDInu ja 1152 533 20 kheDAya che te 891 393 ketana bharnu thisna, 54 229 108 26 kheDUta 890 392 dhvaja 750 331 18 kRSi khetI, 866 380 ketu kiraNa 99 31 43 kRSika kheDUta 890 ketu graha 122 42 66 kRSIvala 890 392 56 dhvaja 750 331 12 viddhAnuM, paMDita 341 153 kedAra khetara 965 428 15 kRSNa kALuM kenipAta vahAnu suhAna, suM 879 386 37 vita, naa2|9|, yA 215 100 22 keyUra mAgha, 662 292 31 kALAM marI 419 185 32 kerala kerala deza, malabAra kapaNa , vAsudeva 697 308 38 deza, orisA deza 961 426 22 suramAM 1051 475 18 kIDA, ramata 555 245 37 zyAmavarNa 1397 642 kelikila kUSmANDaka nAmano kRSNa pakSa 147-ze. 53 31 zaMkarano gaNa 210 95 30 sIsuM 1041-ze. vidUSaka 331 148 50 (,) suramA 1051 475 19 kelikIrNa Gie 1255 578 44 kRSNakarmansa yArI dhaam| 855 377 11 kelikuJcikA patnInI nAnI bahena 555 / 245 32 kRSNakAka 11 11. 1323 607 54 kelinI pRthvI 938-ze. 417 3 kRSNataNDulA pI52 421-ze. 186 12 (kelIkila) viSa 331 148 50 kRSNapakSa huna 710-ze. 312 18 kevala ta 742 326 12 kRSNapiGgalA pArvatI 205-ze. 92 22 kevalajJAnin yovIsInA prathama kRSNabhUbhAgI bhUmivANo deza 953 423 24 tIrthakara 50 14 22 kRSNamRttikA ., , , 953 423 31 kevalin arihaMta, bhagavAna 258 58 kRSNalA yahI 1155 535 1 keza vALa 567 250 60 kRSNavartman mani 1098 502 1 sugaMdhI vANo, jasa 1158 536 14 (kRSNazAra) 624AnI me 1294 596 kezakalApa zano samUha, zarayanA 568 251 23 kRSNazRGga pADA 1282 590 25 / kezana keza kharI paDe tevo roga, kRSNasAra 124AnI ta 2 1294 / vAta roga 466 205 12 kRSNasvasR pArvatI 20492 4 | kezapakSa zano samUha, zasyanA 568 251 23 kRSNA pIpara 421 186 4 kezapAza " , 568 251 21 dropadI 710 312 40 kezapAzI zimA, yoTI ___571 252 36 pArvatI 205-ze. 92 18 kezabhAra zano samUha, zarayanA 568 251 kRSNAmiSa bAda 1038 467 49 | kezamArjana it, isahI 688 305 38 kRSNAvAsa pIpago 1131 520 57 kezaracanA zarayanA 568 251 22 kRSNikA rAI 419 185 13 (kezara) sai, didei 1166 540 31 kRsara tala mizrita anna 398 175 64 kezaraJjana mAMga 1987 551 6 kekara trAMsI AMkhavALo 458 201 1 | kezava viSNu, nArAya, rA 214 98 26 kekA moranI vArI, 22 1320 606 31 kezavALo 458 201 3 kekin mora 1319 606 12 | (kezavAvAsa) pIpaNa 1131 520 57 keNikA vastra- nAnu ghara, 20vaTI 681 302 40 / kezaveSa boDo 570 251 47 3 Jain Education Interational Page #813 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zan koTa 221 ke-772-ko abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. kezahasta zarayana 569 251 22 | kokAha dhoNI ghoDI 1237 574 5 kezika kezavALo 458 201 5 | kokila oNyala 1321 607 4 kezin viS (yoni) 220 103 (kokilA) 1321 607 8 kezavALo 458 201 2 bhUcha, hADhI 583-ze. 257 53 (kezihan) viSNu 221 104 5 koTara vRkSano posAvANo bhAga 122 515 37 kezI pArvatI 205-ze. koTavI nagna strI 534 237 11 zilA, coTalI 571 252 35 | koTi 53, 2ro saMdhyA 873 384 33 kezoJcaya zayanA ___568 251 22 khUNo ___1013 453 48 (kezya) sugaMdhI vANo, masa 1158 536 17 koTipAtra vahANanuM sukAna, halesuM 876 386 42 kesara kesarAM, tAMtaNA 1135 522 52 koTivarSa bANAsuranuM nagara 977 434 19 1166 540 27 | koTiza DhephAM bhAMgavAno (kesaraka) borasabI, basa vRkSa 1135 523 2 mudgara, hathoDo 893 394 49 kesarin siMha 1284 591 1 koTizrI pArvatI 205-ze. 92 31 ghoDI 1233-ze. 572 koTIra bhuTa 651 288 23 kesarisuta hanumAna 705 310 56 | (koTIza) asi wigavAno bhugara 893 394 53 kaiTabha viSno zatru (2rAkSasa) 220 103 34 koTTa koTa, killo 973 432 62 (kaiTabhAri) viS (yaunigaDa) koTTapati koTavAla, nagarano kaiTabhI pArvatI 205-ze. 92 40 adhikArI 726-ze. 318 51 kaitava kapaTa, chaLa 378 168 20 (koTTavI) nana strI 534 237 16 jugAra 486 214 11 koTha eka jAtano koDha 467 205 28 kaidAraka kyArAno samUha, koNa sAraMgIno gaja 294 135 17 kSetrano samUha 1419 652 14 khUNo. 1013 453 kaidArika 1419 652 17 koNavAdin zaM42, mAheva 200-ze. kaidArya 1419 652 18 kodaNDa dhanuSya 775 kairava yaMdravisI dhoj bhaNa 1164 __539 18 kodrava kodarA 1177 546 13 (kairavabandhu) yaMdramA 104 34 23 kopa krodha, raudrarasano kairaviNI muhano veso 1163 sthAyIbhAva kairATaka sthAvara viSa 1197 556 38 | (kopana) krodhI 392 kailAsa aSTA56 parvata 1028 kopanA kopavALI strI kailAsaukas dukhara heva 82 15 komala komala, mRda sparza 1387 kaivarta mAchImAra 929 ___ 410 15 koyaSTi jalakukaDI, eka jAtanuM kaivalya mokSa 74 18 30 jalacara pakSI 1338615 4 kaizika keza, vALano samUha 1420 652 koraka puSpanI kaLI 1125 517 kaizikI pAthi, sAtvi, koradUSaka 62 1177 546 AMgika vagere (kordana) 31, 2mata 556 245 abhinayanA prakAro 285 131 8 / kola nAnI hoDI, machavo 879 386 kaizya kezano samUha 1420 652 44 | (,) bora 1138 524 52 koka 13 1291 594 16 1287 592 25 cakravAka pakSI, cakavo 1330 610 49 / kolaka kALA marI 420 185 37 kokanada 27, bhaNa 1163 538 32 / kaMkola 646 286 23 462 45 510 190 bhUMDa. Jain Education Interational Page #814 -------------------------------------------------------------------------- ________________ arthaH 35 549 243 sArthazabdAnukramaNikA ko-773-kra zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH zlo. pR. paM. kolakuNa mAMkaDa 1209 560 31 | kauntika bhAlAvALo 770 339 37 kolambaka tA2. 2hita. viie|| 290 kaunteya pAMca pAMDavo 710-ze. 312 20 kolA pIpara 421-ze. 186 12 kaupIna laMgoTI 676 300 2 kolAhala kolAhala, zora, mANasono kaupodakI vizunI gahA 222-zi. 104 34 kalakalATa 1404 645 44 (kauberI) uttara dizA 169 68 23 koli boraDI 1138 524 48 (kaumArI) 42nI mAtA 201 90 14 (kolI) 1138 524 50 kaumudati bhAsa 155-ze. kovida vidvAnuM __341 154 3 kaumudI yaMdrano nAza 107 36 7 kovidAra vidyAranu jara 1152 533 24 kaumudIpati yaMdramA 104 34 37 (koza) aMDakoza, puruSanI kaumodakI vinI gahA 222 104 31 gulvendriya nIce aMDa rahe che kaulaTineya bhikSuhI satI strIno putra 549 243 2 te kothaLI 612 270 41 kaulaTeya asatI ke bhikSukI bhaMDAra 714 313 37 satI strIno putra taravArane rAkhavAnuM kaulaTera asatI ke vyabhicAkhoLuM, myAna 783 346 13 riNI strIno putra 548 242 55 bhaMDAra, tijorI ___995 444 15 kaulIna lokApavAda 270 125 19 sonuM, rUpuM, sonA kauleyaka kulavAna 502 220 56 cAMdInA AbhUSaNa 1045 472 32 kUtaro 1279 589 12 (koza) 1319 605 53 kauza anya004, no4 974 433 16 kozaphalasa 646 286 27 kauzalika hana, bheTa, sail 737 324 50 jAyaphala 643-ze. 284 48 kauzAmbI kauzAMbI nagarI ___975 433 48 kozazAyikA 7 784-ze. 346 50 kauzika iMdra 173 71 4 kozAtakI 5To __ 1188 551 32 majjA, hADakAnI carabI 6ra8 277 21 kozikA pyAro 1024 ___460 20 vizvAmitra 850 375 kozI pravAlano agrabhAga 1124 516 37 ghuvaDa 1324 608 12 (koSa) aMDakoza, puruSanI gulvendriya kauzikI pArvatI 205-ze. 92 nAye saM 2 te. athaNI 612 270 41 kauzeya kozeTAthI baneluM vastra, (,) 1319 605 54 rezamI vastra 670 297 (koSakAra) zerIno me sara 554 45 kauSItakI agastya RSinI koSNa thoDuM UnuM 1386 636 36 patnI, lopAmudrA 123 43 59 kosalA ayodhyA 975 433 34 kausalyAnanda rAmacaMdra 703 310 11 kaukSeyaka taravAra 782 345 38 kausIdya taMdrA, Apasa 315 143 44 (kauja) krauMca parvata 1029 462 60 kaustubha vinA vakSasthatano bhahita 223. 105 1 kauTatakSa svataMtra suthAra 918 405 28 krakaca karavata 918 405 42 kauTalya vAstyAyana muni, yAzya 853 376 36 krakacacchada uDo, utaDIna joDa 1152 533 22 kauTika mAMsano vyApArI, sA 930 411 11 krakara keraDo 1150 532 20 kauNapa rAkSasa 187 79 26 sapheda tetara 1338 614 50 kutUhala, tamAso 409 8 krakucchanda sAta zuddha par3I kautUhala 926 409 4 cothA buddhanuM nAma 236 111 37 kaudravINa rAnu tara 966 428 44 yajJa 820 363 57 27 kautuka 926 kratu Page #815 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kra- 774-kva zabda: (Rtu) kratudhAman kratubhuj krandana krandita krama 33 " kramaNa kramuka kramelaka krayika krayin krayya kravya kravyAd (kravyAda) sopArInuM jhADa fa krayavikrayika pepArI krAtha krAnti krAyaka (krimi) krimi kriyA krIDA kruJc kucha (kujA) arthaH saptarSi paikI eka RSi viSNu, nArAyaNa devanA Li krudhA kruSTa krUra subhaTone yuddhamAM kholAvavuM te rudana, raDavuM te paga haMsA AkramaNa kharIda karanAra zarIranI aMdara utpanna thanAra karamiyA karoLIo urbha DipA kriyAt kriyAmAM tatpara kriyAvizAla 13bhuM pUrva kriyAha lAla dhorI kriyendriya kalpa, AcAra anukrama, paripATI paga dhoDI kharIda karanAra hAtha, paNa, vAyA, gudha guhmendriya Adi krIDA, ramata kauMca pachI kauMca parvata " 33 rudana, raDavuM te 32. pApI zlo. 124 219-se. 88 krauMca pakSInI strI zeSa, raudrarasano sthAyIbhAva 33 1404 1402 616 839 1503 616 1233- ze. 868 33 vecavA mATe vistAreluM dravya chA 383 mAMsa rAkSasa abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pU. paM. zabda: 43 64 103 6 25 32 645 38 645 9 272 40 371 38 689 20 272 25 571 59 534 28 578 24 381 1154 1253 867 868 381 381 622 274 188 79 188 79 372 166 1511 692 1497 3 X 7 2 2 9 7 2 2 V 49 51 353 159 10 37 50 51 17 868 381 48 18 1202 557 19 1210 560 30 2 x ~ x 686 41 13 248 115 44 1238 574 24 arthaH zlo. chorasparza, niSThura, kaThina, nirdaya 1386 krUrAtman zanigraha 121- ze. kretavyamAtraka veyavA bhATe vistAresuM dravya 871 kreya 871 kroDa 121 602 1287 1356 1384 635 10 555 245 42 1329 610 2 1029 1329 299 299 1402 376 33 33 " kroDapAda kroDA kroDIkRti krodha krodhana krodhin kroza kroSTa kroza "" klapuSpa zrI sumatinAtha bhAnuM lAMbdhana krauMca parvata krauMca pakSI (kromadAraNa) artiDeya krozAri klama klina kliSTa klIba kreDa phreza 462 60 kloma 610 8 137 38 loman 137 35 kaGgu 645 9 kvaNa 167 46 kvaNana zani zarIrano pUrva bhAga bhUMDa kAcano 33 chAtI, be hAthanI vacceno bhAga mAliMgana krodha, koMpa krodhI thAka, parizrama bhInuM, palaLeluM klinnanetra bhInI AMkhavALo kUtaro gAU, be hajAra daMDa pramANa 887 ziyALa 1290 pittAzaya, lIvarano aMdarano bhAga pUrvApara viruddha vacana, kliSTa kaThina napuMsaka caMdramA thAka, parizrama pittAzaya, lIvaranI aMdara rahelo bhAga " kAMga, pILA cokhA zabda dhvani vINAnA zabda 47 1029 1329 209 209 pR. paM. 605 - ze. 636 42 39 383 1 383 265 592 * bila m mv 2 42 33 621 49 602 265 43 1507 690 54 137 31 299 392 173 20 391 173 15 1280 - ze. 589 32 391 47 593 59 5 38 30 13 58 60' 267 267 462 610 94 57 94 53 267 8 319 344 44 1492 684 13 461 202 16 644 265 123 14 562 248 25 105- ze. 35 32 319 144 ke 605 - ze. 605 1176 1400 644 6 1400 45 vxxw in 8 545 44 2 Page #816 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabda: kathita kANa kvAvi kSaNa kSaNadA kSaNana kSaNanu (kSaNaprabhA) kSaNikA kSaNinI kSata kSataghnA kSataja kSatavrata kSatR " 37 kSatra " kSatriya kSatriyA TEEEEEEEE 27 23 arthaH upAtha alo 56 dhvani agastya RSi paMdara leza pramANa utsava, occhava samaya, avasara, prasaMga rAtri hiMsA ghA, braza, nahi rujhAtAM dhArAM vijaLI rAtri dhA. traNa lAkha, alato DI dvArapAla sArathi zaH puruSa ane kSatriya strIthI utpanna thayela kSatriya cAra varNa paikI bIjo varNa kSatriya kSatriya jAtimAM utpanna thayelI strI 33 kSatriyanI strI 464 686 622 vratabhaMga karanAra brahmacArI 84 376 721 760 " kSamAvAnuM, sahanazIla citra samartha, sahanazIla pRthvI kSamAvAnuM, sahanazIla kSamA, sahanazIpaNuM kSaya alayAla, kSayaroga zlo. 1486 1400 123 - ze. 137 1508 1509 141 ghara sama pAmavuM. sItA 370 465 1105 1105 143-ze. sArthazabdAnukramaNikA pR. paM. zabda: 681 47 kSarin 644 5 43 48 47 10 690 65 691 33 50 26 165 45 204 807 863 863 51 204 505 118 3 304 274 316 m m x x x x 2 3 335 31 39 22 31 14 46 33 23 kSAraka 19 57 897 396 16 357 22 379 54 379 58 kSava kSava kSavathu kSAntA (kSAra) 157 rAI 418 chIMka 463 khAMsI 464 pRthvI 938- ze. ( kSAntimat) kSamAvANA bhuni 76 kSApa dubaLo, kRza 449 zeraDInA rasano ukALo, goLa 42 11 (,, ) kSAraNA kSArapatra kSArita kSAlita kSiti kSitiruha kSipaNu kSipta kSipnu 524 231 34 dipa 524 231 34 523 231 21 391 172 62 141 50 29 491 216 20 391 172 67 936 415 11 390 172 52 kSIjana 390 161 62 46 zrIva 463 203 31 kSIra 991 442 23 1523 698 1 kSiyA kSINa kSINASTakarman kSIrakaNTha arthaH varSARtu, shraavnnbhAdaravo mAsa bathavo rAkha 828 bIDa lavaNa, pakAveluM mIThuM 142 kAcalavaNa, baMgaDI khAra 1062 navI kaLI, navI kaLIono samudAya maithuna viSayaka apavAda mUko te bhIlanI lAbha, upar3A sAya, pheMkanAra aMgUTho ane AMgiba ono madhyabhAga jaldI kka - 775-kSI pR. paM. 5 pAmavuM, zINatA dubaLo, kRza STarbha kssiie| ryA che jeNe evA arihana zlo. bhagavAna (1) DIyaDa, vAMsano AvAja (2) veNuvAdya mA. mayAjI lokApavAdathI niMdita dhoyeluM, sApha karAyeluM pRthvI vRkSa, jhADa vAyu, pavana preraNA kareluM, mokaleluM 1482 nirAkaraNa karanAra, tarata doheluM dUdha pANI dhAvaNuM bAlaka 1125 272 125 56 1186 550 26 350 60 3 185 6 203 44 203 53 417 1 19 43 196 47 178 35 366 55 419 20 478 24 436 192 8 1437 660 31 936 414 58 1114 510 29 1907-zo. 507 31 679 56 517 40 1470 1523 449 24 157 617 272 58 674 49 698 2 196 48 61 8 8 1409 647 20 436 191 55 404 179 51 1069 482 48 338 152 11 Page #817 -------------------------------------------------------------------------- ________________ . * pR. paM. 549 46 344 407 40 346 41 346 40 407 39 655 28 558 53 227 6 248 43 428 6 243 11 626 34 97 44 155 6 . mAnuSI . brahmA kSI-776-zve abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. kSIraja hA, gorasa 406 180 30 | kSumA saNasI 1179 (kSIrapa) bAga 338 152 kSurapra dhAravALuM loDhAnuM bANa 780 kSIrasphaTika kSIranA dhaksa kSuramardin hajAma 923 sphaTikaratna 1068 480 23 | (kSurikA) charI 784 kSIravAri kSIrasamudra 1075 486 28 kSurI 784 kSIrazara yajJamAM pAkeluM ane kSurin hajAma 922 garama dUdhamAM nAna, thoDaM 1426 nAMkhelu dahIM 831 368 15 kSullaka nAno zaMkha 1205 kSIrAbdhi kSetra patnI, paraNelI strI 513 sabhI, viSNunI patnI 226-ze. 107 10 zarIra 563 kSIrAhvaya gUgaNano 55 648-ze. 297 33 khetara (kSIrikA) yAsIna vRkSa 1142 527 52 | kSetraja ya2 vagairethI thayeda putra 549 kSIrodatanayA sabhI 226 107 9 kSetrajJa AtmA, jIva 1366 kSuNNa zAstrAdi tattvono 213-ze. saMskArI 345 155 57 pravIsa, hoziyAra, nipu||343-she. kSuNNaka mRtakanI yAtrAmAM (kSetrahara) AtatAyI, vadhamATe vagADAtuM Dhola 294-ze. 135 9 taiyAra thayelo 372 kSut chIMka 463 203 42 | kssetrin| kheDUta 890 463 203 44 kSepa niMdA 271 kSutAbhijanana 27 418 185 7 | (kSepaNi) nAva calAvavAno daMDa, kSudra kRpaNa. 368 164 34 halesu 877 nAnu, usa 1427 655 kSepaNI 877 nirdhana, dIna 358-ze. 161 7 kSema kalyANa, zubha 86 durjana, cADiyo 380-ze. 169 kSemakaGkara ityAza-zubha 2nAra 489 kSudrakambu nAno zaMpa, zaMpalA 1205 kSemaGkarA pArvatI 205-ze. kSudrakUpa nAno po 1093 497 28 205-ze. kSudraghaNTikA dhUdharI 665 294 kSaireyI dUdhapAka, kSIra 406 kSudranAsikA nAnA nAvAgo, (kSoNi) pRthvI zudra nAkavALo 451 197 40 kSoNI 936 kSudrA madhamAkhI 1213 562 26 kSoda kAMkarAvALI dhULa, vezyA 533-ze. 236 23 cUrNa, bhUko 970 kSudrAsama nAnI vADI, bAyo 1113 509 52 kSauma zaNa vagerenuM vastra 669 kSudropAya kSudra (tuccha) upAya 738 325 killAnA Uparano bhUma, 44ninI pI.1372 629 35 samabhAga, sainyagRha 981 kSudha bhUkha 393-ze. 173 kSaura hajAmata 924 kSudhA 393-ze. 173 50 kSaurika hajAma 923-ze. kSudhita bhUkhyo 392 173 30 kSNuta tIkSya karAyeluM 1484 jaTAkAra mULa ane kSmA pRthvI 936 nAnI zAkhAvALuM jhADa 1117 512 11 kSveDa viSa, jhera 1195 maMthana daMDa, ravaiyo. 1023 459 49 kSveDA vIranI garjanA 1404 166 24 392 48 125 38 kSuta " niMdA sama 386 3 386 1 22 30 215 92 42 kSemA 180 25 * : 6 6 * * * * * * * * * * * . 414 w 430 296 25 37 | kSauma kSudha 435 40 407 57 407 47 680 53 416 3 555 36 645 29 kSubdha Jain Education Intemational Page #818 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabda: 634 47 sUrya uMdara khani 1023 khara sArthazabdAnukramaNikA kha-777-kha arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. -: kha :khaNDapazu zaMkara, mahAdeva 198 88 7 (khaNDala) Dao, 14o __1434 659 3 okAza 163 64 14 (khaNDalavaNa) bIDa 19, 5ve bhIDaM 942 419 21 abarakha 1051 475 4 khaNDazIlA dusaTA strI 529-ze. 234 33 iMdriya 1383 khaNDAsya viSNu 219-ze. 103 (khakkaTa) 58ora sparza, hina 1387 636 48 khaNDika kAMkha, bagala 589 260 58 khaga 95 28 54 viTANA 1171 543 23 bANa 778 342 56 khaNDita chedAyeluM, kApeluM 1490 683 21 1316 603 59 khaNDin jaMgalI maga 1174 544 khagAlikA vezyA 533-ze. 236 khaNDIra pILA maga 1172 544 khaDakhara vAMkA vALa 569 251 khatamAla megha, vAdaLa 164-ze. 65 khacita mizrita, me, thayej 1469 674 30 khatilaka sUrya 98-ze. 30 52 (khaja) bhaMthana 6, 2vaiyo 1023 459 42 khadyota madhota, mAgimoDI 1213 562 khajaka 1023 459 41 khanaka 1300 598 31 khajAkA kaDachI 1021 458 25 khANa 1036 466 57 maMthana daMDa, ravaiyo 459 khanitra pAvaDo, kodALo 892 394 khajit buddha, sugata 235 111 16 khaparAga aMdhakAra 146-ze. (khaja) laMgaDo. 455 199 39 gadheDo 1256 579 1 khaJjaka 455 199 41 39 / sparza, satyaMta garama 1385 636 27 khaJjana hivANI ghoDI, na pakSI 1328 609 39 58o2sparza, niSThura, khaJjarITa " " " , 1328 609 38 kaThina 1386 636 khaTa 462 203 kharakuTI hajAmanI dukAna 1000 445 artha bhUThI vANedo hAtha 597 __264 kharakoNa tetara 1341 616 khaTakkikA 14381, 45DInudvAra 1007-ze. 449 50 kharakomala jeTha mahino 154-ze. 57 khaTikA yopAnI dhArA 401-ze. 178 17 kharaNas gadheDAnA jevA nAkavALo, khaTinI dhonI dhAtu, 5 1037 467 23 tINA nAkavALo 451 197 31 khaTI 1037 kharaNasa 451 197 35 khaTTana ThIMgaNa, vAmana 454 199 7 (kharadvArika) bhA42 12 sUryanA khaTTika bhAMsano vepArI, asA 930 pAripAzvika devo 103 khaTvAso , 5in 683 303 24 (khararazmi) sUrya 95 khaTvAGga 242, mahAdeva 200 89 32 kharAMzu 95 27 57 khaTvAGgabhRt " " 19988 37 kharu niSedha karAyelI (khaTavAGgadhara) , ,, 199 88 38 vastugImA ruthivANo 859 378 32 khaDgataravAra 782 345 34 zaMkara, mahAdeva 200-ze. geDA 1287 592 5 dAMta 584-ze. 258 25 khaDgapidhAnaka bhyAna 783 346 15 kharaja, kharajavuM 464 204 15 khagin zrAzraya zrI zreyAMsanAtha bha. nuM lAMchana 47 khajUra cAMdI 1043 470 gaDA 1287 592 1 haratAla 1058 477 17 khaNDa khAMDa 403 178 48 | kharpara kapAla, mAthAnI khoparI 6ra7 ra76 43 551, 1434 659 2 | kharva ThIMgaNo mANasa 454 199 9 khaTaka 467 24 kharju Page #819 -------------------------------------------------------------------------- ________________ khura 452 197 kheda kheya khelA kha-778-ga zabdaH arthaH zlo. kharva daza abaja 874 TU, nIyu 1429 kharvazAkha ThIMgaNo mANasa 454 khala durjana, cADIo 380 khoLa, tela kADhatAM vadhelo kacaro 917 khaLuM 969 (khalata) TAlIo mANasa 452 khalati 452 khaladhAna khaLuM 969 khalapU khaLuM sApha karanAra, jhADu kADhanAra 363 (khalina) lagAma, cokaDuM 1251 khalinI masa puruSono samUha 1421 khalIna lagAma, cokaDuM 1250 (khalUra) zastrAbhyAsa 42vAnuM sthAna 788 khalarikA , , ,, 788 khalevAlin praNAma bAMdhavAnuM lAkaDuM 894 khalyA 8 puruSono samUha 1421 khalla mazaka 1025 khalvATa TAlIyo 452 khasa khasa, kharajavuM 464 khaSAputra rAkSasa 188-ze. khasindhu caMdramAM 105-ze. khAtaka khodelI talAvaDI 1094 khAtikA khAI 1095 khAdana bhojana, khAvuM te 423 dAMta 584 khAni khANa 1036 khApagA gaMgA nadI 1082 (khArika) eka khArI pramANa dhAnya vAvI zaya te tara 969 khArI soga droe| prabhA 8 86 khidira 174-ze. khila kheDyA vagaranA khetaranI bhUmi 940 khilakhilla bhora 1320-ze. khuDNI cAMDAlanI vINA 290-ze. khuGgAha kALo ghoDo 1238 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. 384 5 / kharI 1244 575 49 657 khuraNas tIkSNa dAMtavALo, pazunI 199 11 kharI jevA nAkavALo 169 20 khuraNasa 452 198 khuralI zastra mAno abhyAsa 788 349 405 4 / khuropama astrA jevuM zastra (525lI) 787-ze. 348 50 khecara rAtI hIrAkasI 1056 476 42 198 21 | kheTa nagarano mA vistAra 972 432 45 430 18 adhama, halakuM 1443 462-ze. 203 3 162 47 kheTaka , dAda, isa 783 346 577 17 (kheTAkhu) nAno uMdara 1301 598 53 653 zoka, karuNarasano 577 16 sthAyIbhAva 299 137 27 349 13 | khAI 1095 498 50 349 14 khelanI zeta24 vagairenI sohI 487 214 krIDA, ramata 556 245 395 4 / khoGgAha dhogo bhane pAgo ghoDo 1237 574 8 653 9 laMgaDo 455 199 36 460 48 khora 455 199 36 198 26 (1) pAvaDI, (2) Topa, 204 3 bhastanu antara 768-zi. 338 57 80 27 | khyAta / viNyAta, prasiddha 1493 684 33 35 31 -: ga:498 13 498 51 AkAza ___ 163 63 31 186 60 abarakha 1051 475 5 258 22 gaganadhvaja sUrya 97 30 33 466 61 gaganAdhvaga 97 30 33 491 12 gaGgA gaMgAnadI 1081 490 33 (gaGgAdhara) zaM42, mahAdeva 7-pa. 4 14 430 8 390 54 gaGgAbhUt 71 31 gaGgAsuta kArtikeya, zaMkarano putra 208 gaccha vRkSa, 418 4 gaja zrI ajitanAtha bha. 606 25 nuM laMchana 47 13 58 132 31 hAthI cAra senAMga 574 20 paikInuM eka aMga 751 331 30 khoDa khola gagana (..) dra Page #820 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabda: gaja hAthI gajatA vIono samU hastinApura, dilhI gajapriyA sa zAko (gajapura) (gavaladhvaja) khamaraNa gajAjIva gajAsya ( gajAsura dveSin) gajAsuhRd gajAhvaya gaJjA 21 gaDaka gaDu gaDula gaDUcI mahola gaNa gaNaka gaNadevatA gaNarAtra gaNAdhipa gaNi gaNikA ( gaNanAtha) gaNanAyikA pArvatI (gaNanIya) 11. arthaH gaNeya gaNerukA mahAvata gorI vinAyaka zaMkara, mahAdeva hastinApura, dilhI dAru pIvAnuM sthAna mANa zalamacchanuM bAlaka pIkamAM thayelI gAMTha, khUMdha 466 gust, go 453 go 1157 kImo 425 sarakhI vAcanA lenAra muniono samudAya zaMkarano gaNa samuha, samudAya jyAtiSI, daivasa gaNadevatAo zaMkara, mahAdeva gaNI zakAya tevuM rAtrino samUza gaNadhara bhagavAna AcArAMga vagere hAthaNI gaNikApati zikAno pati gaNikAbhUti gaz2ino pAra gaNikAno gaNipiTaka dvArazAMgI pravacana jANanAra vezyA sArthazabdAnukramaNikA zlo pR. paM. 1217 564 32 1422 653 21 978 434 34 gaNDa 1152 533 40 1051 475 9 336 35 762 207 93 38 gaNI zakAya tevuM. ghUsI 200 88 52 88 43 200 978 434 33 1001 446 27 1036 467 2 1345 618 29 205 198 52 535 41 188 205 - ze. 872 143 31 10 31 201 90 32 1411 482 212 43 89-ze. 78 532 649 334 1218-se. 26 ww 5 383 5 mm x 2 199 88 33 92 28 40 71 12 4 20 28 236 8 149 48 565 27 519 229 36 363 162 44 51 47 11 8 245 114 55 872 383 534- mo. 237 38 5 zabdaH gaNeza gaNezvara 19 gaNDaka gaNDamAla gaNDayinu gaNDazaila gaNDi (gaNDikA) gaNDinI gaNDUpada gaNDUpadabhava gaNDUpadI gaNDUSa gaNDola gaNya gatAkSa gati 37 gada gadayitnu gadAgraja ( gadAdhara) gadAntaka gadAbhRt gadita gandhajJA gandhadAru gandhadhulI arthaH gaNeza, vinAyaka siha visphoTaka, phollo 466 kapolanI AgaLano bhAga dara 1225 1287 467 164 - ze. hAthInuM gaMDasthala geMDo kaMThamALa megha, vAdaLa parvatamAMthI chUTA paDelA moTA patthara mULathI laIne zAkho sudhIno bhAga " 1120 1120 pArvatI 205. ze. aNasiyA, mInanA DIDA 1203 sIsu 1041 1203 gaMDolA pANInA AdhArarUpe manAvelI pasalI (bhAMga) 598 koLIyo 426 gaNI zakAya tevuM 872 AMdhaLo 457 lohI jharatuM traNa, nAsura ka vihAra, page cAlavuM te roga 77 svarganA vadha viSNu nArAyaNa, vANI, vacana gadgadasvara pADo gantrI belagADI gandha sugaMdha gandhaka gaMdhaka gandhakAlikA vyAsa RSinI mAtA nAsiDA, nADa megha, vAdaLa viSNu, nArAyaNa, kRS ga-779-ga zlo. pR. paM. 207 93 24 1285.ze. 591 17 204 58 257 34 568 8 592 9 205 65 " agara, agara kastUrI 1036 1500 463 164 - ze. 216 219 182.ze. 466 219 241-ze. 1283-ze. 33 33 46 513 53 557 57 92 27 557 57 469 11 558 53 264 28 188 10 36 383 200 40 206 54 688 4 203 27 65 33 101 41 102 43 76 32 102 40 113 28 590 38 753 332 38 1390 638 15 1057 477 2 847 374 52 580 256 15 640 - ze. 644 283 39 285 21 Page #821 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mora garjita ga-780-ga abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. gandhanAlikA nAsi, nA 581-ze. 256 36 / garavrata 1320-ze. 606 25 gandhapizAcikA meM sthAnethIbATa garuDa zrI zAMtinAtha sthAne jato dhUpa 649 287 37 bha. nA zAsanadeva gandhamAtR pRthvI garuDa pakSI 230 109 13 gandhamUSI chaburI 1301 598 45 , (,,) bANano eka prakAra 780 344 29 gandharasa hIrAbola 1063 478 45 garuDAgraja sUryanA sArathi, sru| 102 gandharva zrI kuMthunAtha bha. nA (garuDAGka) viS 214 100 5 zAsanadeva 43 13 3 | garut pakSInI pAMkha 1318 605 16 vyaMtaradeva 26 45 garutmat garuDa pakSI 231 109 39 hAhA vagere gandharvo, garula 230 109 14 devonA gavaiyA 183 77 46 | gargarI gAgara, dahIM valovavAnI ghoDo 1233 571 25 goLI 1022 459 25 gandhavatI vyAsa RSinI mAtA 848-ze. 374 57 garja hAthI 1218 565 9 gandhavaha vAyu, pavana 1106 507 3 hAthInI garjanA 1405 646 16 gandhavahA nAsi, naI 581-ze. 256 35 (garjA) 1405 646 16 (gandhavAha) vAyu, pavana 1107 507 6 garji meghanI garjanA 1406 646 gandhasAra caMdana, sukhaDa 641 284 6 madonmatta hAthI 1220 566 1 gandhahat nAsiDI, na 581-ze. 256 35 meghanI garjanA 1406 646 33 gandhAmbuvarSa sugaMdhI paaen| 12sAha bhUmino khADo 1364 625 19 thAya te-arihaMtano gartikA taMtu 999 445 47 trIzamoM atizaya 63 17 2 | gardabha gadheDo 1256 579 1 gandhAzmandha 1057 476 51 gardabhAhvaya yaMdraviAsI dhoj bhaNa 1164 539 19 gandhika 1057 476 53 gardabhI chaena1 81.31, 16DAmA 1208 560 11 gandhottamA madirA 902 398 15 gardha IcchA, abhilASA 430 189 53 gandholI bhamarA jevuM caMcala gardhana lobhI, atilobhI 429 pAMkhavALuM jIvaDuM 1215 563 38 garbha 540 239 24 gabhasti sUrya 95 28 3 peTa 604 266 kiraNa be rAtri 144 52 13 (gabhastipANi) sUrya 11 kezamAM dhAraNa karavAnI gabhIra mIra, 1071 484 28 puSpamALA 651 288 43 gamana prayANa, gamana 789 349 46 garbhapAkin potAnI bhaNe pAhatA yomA 1168 542 11 gambhIra gaMbhIra, UMDu 1071 484 28 garbhavatI sagarbhA strI 538 239 4 gambhIravedin saMkuzane nahi garbhAgAra gharano madhya khaMDa, gaNanAro hAthI 1222 566 24 oraDo, zayanagRha 995 444 6 gayA gaya rAjarSinuM nagara, garbhAzaya garbhAzaya, garbhasthAna 540 239 33 gayA nAmanuM tIrtha 973 433 7 | garva abhimAna, garva 316 144 2 banAvaTI jhera 1314 603 10 (garha) niMdA 271 125 33 garabha garbha 540 239 26 271 125 32 garala viSa, jhera 1195 555 44 / adhama, lakuM 1442 662 " garbha 100 32 28 / garbhaka 95 gara garhaNA gardA Jain Education Intemational Page #822 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabdaH gala galakambala galatI galastanI galAGkura galita galla galjarka galagaNDa galazuNDikA paDalI gavIzvara gavedhu gavedhukA (gavezvara) gaveSita gavya " gavyA " gavyUta gavyUti gahana " vahana na karanAra baLada paDI gayeluM. gaLeluM gAla, kola madirA pIvAnuM pAtra gavaya rojha gavala jaMgalI pADo (gavAka) sopArInuM vRkSa goSa, bhaNI, bhArI gavAkSa ( gavIdhukA) ghaMTI, bhunine jAvA yogya dhAnya 1179 gAyavALo, gAyono mAlika 888 baraMTI, baMTI 1179 1179 " gAyavALo, gAyono mAlika 888 zodheluM 1491 dUdha dahIM vagere 1 gahvara arthaH " $8 baLadanA gaLA nIce laTakatI godaDI kamAla rIMga 467 585 ArI, nAnuM pAzInuM pAtra 1021 bakarI 1275 kaMThamALano roga, gaLAno roga zakti hovA chatAM purAne pramANa be gAU "" pAcha, dhanuSyanI dorI be koza, be gAu gAyono samUha gArI - 2000 habhara haMDa 37 11 vana. jaMga duHkhe praveza karI zakAya tevuM svAbhAvika guphA zlo. 588 pokAra vinAnuM AMta2 hRdayanuM rudana 1264 . 467 1263 1490 1273 404- pro. 776 888 1421 sArthazabdAnukramaNikA pR. paM. 260 5 1402 582 41 x m u x x 205 33 259 8 581 46 683 46 582 257 24 906 399 63 1286 591 54 1283 590 42 1154 534 33 1012 453 27 458 42 587 43 205 45 le 391 54 653 2 887 391 46 888 391 55 888 391 55 1110 508 28 675 52 1472 1033 465 21 645 13 zabdaH zlo. 1043 208 1447 1505 1420 710 710 zarIra 563 566- ze. hAthInA paga, jaMpA vagere 8 zarIranA avayava gAtrasaMkocin khe bhatanI jivADI gAtrasaMghava plava pakSI, jalamAM DUbakI mAranAra pakSI vATelI vastuno kSepa kAnyakubja, kanoja vizvAmitra gAGgeya (,,) gADha gADha gANikya gANDiva gANDIva gAtra 33 546 54 392 13 546 53 546 53 392 13 684 4 586 33 197 63 gAmin 341 46 " gAtrAnulepanI gAdhipura gAdheya gAna gAndharva 11 gAndhava gAndhAra gAndhArI gAruDa gArutmat (gArgaka) gArgI gArdhrapakSa gArbhiNa gArhapatya gAlava gAli gir arthaH sonuM kArtikeya, zaMkarano putra niraMtara atizaya, ghaNuM gaNikAno samUha arjunanuM dhanuSya " gIta, gAyana devonA gavaiyA gIta, gAyana pArvatI vINA athavA kaMThamAMthI bolAtA svara zrI naminAtha la. nI zAsanadevI soLa vidyAdevI paikI dazamI devI A zabda lagADavAthI vAhakavAcaka zabda bane che bha - vRSagAmI sonuM marakata maNi, pannA garga RSinA vaMzaja pArvatI bANa garbhiNIono samUha traNa prakAra paikI trIjA prakArano anu lodhra, lodhara gALa sarasvatI devI, vANI 850 280 183 280 205-ze. 1401 46 240 ga - 789 - gi 9- pa. 1044 1064 1416 205-ze. pR. 778 1415 471 665 690 94 18 652 1302 599 312 312 569 250 paM. * 2 2 2 m x ~ ~ x 2 a u 19 248 44 112 3 616 9 1340 639 283 13 974 433 16 375 25 129 8 77 51 129 12 92 30 41 826 366 1159 272 28 28 10 18 20 644 24 13 45 40 4 54 471 30 479 29 651 23 92 30 342 57 650 51 2 % 0 % 539 49 126 241 112 59 8 Page #823 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 535 41 guNa giriguDa gi-782-gu zabdaH arthaH giri geDI, bALakane ramavAnuM sAdhana parvata (girika) geDI, pANane ramavAnuM sAdhana girikarNI garaNI girikA nAno uMdara geDI, bALakane 2mavAnuM sAdhana (girija) saba25 girija zikSAti (girijAbIja) agara girijAmala girimallikA dra4 varnu jAu giriyaka ge31, pAune ramavAnuM sAdhana zaMkara, mahAdeva girisAra soDhuM girIza zaMkara gI:pati guru gI:patISTikRt vRhaspatisa nAmanA yajJa karanAra gIta gAyana giriza Post abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zlo. pR. paM. | zabdaH artha: zlo. pR. paM. (guDA) (vilAyatI) thora 1140 526 52 688 305 48 / / guDapuSpa mahuDo 1141 527 17 1027 461 41 guDaphala pIlunuM jhADa 1142 527 guDAkoza 709 312 689 305 51 guDUcI gaLo 1157 1156 / 535 23 guDeraka koLIyo 188 1301 598 47 rasoIyo 722 317 10 saMdhi-vigraha vagere 689 305 50 rAyopayogI gu 735 323 20 1051 475 dhanuSyanI dorI 776 341 44 1062 478 dorI, doraDuM 928 409 56 1051 475 gauNa, apradhAna 1441 662 17 1051 475 6 guNagrAma guyono samUha 1414 650 1137 524 17 guNalayanikA vastrana nAnu ghara, rAvaTI 682 302 guNavRkSa sada, pahano vAstama 877 386 689 305 49 guNAdhiSThAnaka ha65, aNt:425|| 603-ze.. 265 61 196 86 52 guNAbdhi suddha, sugata 235-za. 111 467 44 guNita // 2428 1 483 680 196 guNotkarSa guyona utkRSTa 5j, 3rSa 1375 631 3 119 41 36 guNDita dhUmathI 2ye 1483 680 21 guNDiva ziyAlane bhaNatuM pAe 1291 594 11 818 363 8 | (gutsa) batrIsa serano hAra 660 291 280 129 6 nahIM khIlelI 280 129 10 kuMpaLono guccho 1126 548 11 119-ze. gutsaka 1126 518 21 19-pa. 6 54 gudA, zarIramAMthI 89 25 42 viSThA nIkaLavAnuM dvAra 612 270 119-zi. (gudakIla) harasa, masA 468 206 28 1142 527 gudagraha maLa-mUtrAdi rokavAthI 1142 527 thato roga, Apharo 469 206 660 291 gudAkura harasa, masA 468 206 gundala mRdaMgano zabda 1408 647 1126 518 10 | gundra muMja tRNa 1192 553 1126 518 8 gundrA uttama motha 1193 554 11 883 389 19 / gundrAla jIvaMjIva pakSI, jherane jotAM 1155 535 1 44 mRtyu pAchate 1340 615 48 402 178 33 | gupta saMtAyela 1483 680 28 425 188 8 | rakSaNa karAyeluM 1497 686 28 guptacara baladeva 225-za. 106 1 688 305 46 / gupti jela, kedakhAnuM 806 357 12 gIti LILLLLLLL LL ELLE! gIratha gIrvANa guru guda gISpati (guggula) guggulu devatA 'guru gUgaLanuM jhADa batrIza serano hAra nahi khIlelI kuMpaLono guccho guJcha caNoThI, rati goLa koLIyo geDI, bALakane ramavAnuM sAdhana Jain Education Intemational Page #824 -------------------------------------------------------------------------- ________________ artha: zlo. zabdaH gumpha gu-783-ge pR. paM. 628 14 600 21 523 2 322 4 280 53 685 534 30 gUna gurukrama *44 26 550 189 51 18 guruhan gurudaivata gurupatra (gurupAda) gurviNI gurvI gula guluJcha 239 7 sArthazabdAnukramaNikA pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. tyanA, gUMthae, puSpanA gUDhapatha citta, mana 1369 sara vagerethA rayana 653 653 289 14 / gUDhapAd sarpa, nAga 1304 dharmano upadeza (gUDhapuSpa) morasabI, pa.sa vRkSa 1135 ApanAra guru 77 77 19 56 gUDhapUruSa yarapuruSa, guptapuruSa 733 bRhaspati, devatAnA viSThA 634 adhyApaka 119 41 54 tyAga resa, bhaga, roj 1495 vizALa, moTuM 1430 657 44 gUvAka sopArInuM vRkSa 1154 saMpradAya, guruparaMparAgata gRJjana gAjara, lAla lasaNa, upadeza DuMgaLI 1187 gurune haNanAra 858 atilobhI 429 puSya nakSatra 111 38 15 gIdha pakSI 1335 kalaI 1042 469 40 ekavAra prasava pUjyaguru 336 150 62 karanArI gAya 1268 garbhavatI strI 538 238 57 patnI __512 539 ghara ___989 guhyano madhyabhAga 611 270 16 gRhagodhikA garoNI 1297 nahIM khIlelI gRhagolikA 1297 kuMpaLono guccho 1126 518 22 gRhajAlikA mADAra chupAyo te 314-ze. 518 25 gRhapati gharaghA , ghAna mApanAra 734 paganI eDI uparanI gRhabalibhuj yaso 1331 ghUMTI, ghUMTaNa 272 14 gRhamaNi ho 687 peTanI gAMTha, barola 469 206 43 gRhamRga kUtaro 1279 barola, hRdayanI DAbI gRhamedhin gRhastha 808 bAjuno mAMsapiMDa 605 267 22 gRhayAlu grahaNa karanAra 445 senAmukhathI traNa gaNuM 748 329 30 gRhastha gRhasthAzramI puruSa 808 tha tathA garnu vRkSa 1120 514 22 gRhAmbu kAMjI, rAba 416-ze. gucchavALI velaDI, gRhArAma gharanI pAseno vistRta vela 1118 512 47 bagIco ke vADI 1112 madhura rasa, gaLyuM 1388 637 23 / gRhAvagrahaNI gha2nI parI 1009 sopArInuM vRkSa 1154 534 31 gRhiNI patnI, 525olI strI 512 kArtikeya 209 94 40 | gRhin cAra Azrama paikI svAbhAvika guphA __ 465 28 bIjo gRhastha Azrama 807 strI-puruSarnu thisna, gRhastha, gRhasvAmI 808 yoni ane liMga 611 270 gRhItadiz nAsI gayelo 805 gupta rAkhavA yogya 742 326 16 / garoLI 1298 yakSa 194 84 41 gRhya dhera pANevA pazu-pakSI 1343 kuberadeva 190 gRhyaka paravaza, parAdhIna 356 zaMkara, mahAdeva 200-ze. 89 5 genduka 689 saMtAyelu, gupta 1483 680 gIta, gAyana 280 * * * (guluJchu) gulpha 584 37 226 55 440 55 597 39 597 143 25 322 611 4 304 56 589 17 358 7 194 50 358 184 33 gulma gulminI 509 451 23 20 gulya (guvAka) guha * rs not & *4* guhA 1033 . guhya gRholikA guhyaka (guhyakeza) guhyaguru 597 49 617 160 10 306 4 129 10 daDo Page #825 -------------------------------------------------------------------------- ________________ geha ghara gehabhU gehinI ghau EE :::: ge-784-go abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. 989 440 48 godAraNa haLa 891 393 17 ghara mATenI bhUmi, kodALI 892 394 21 rahevA yogya bhUmi 989 440 35 godAvarI godAvarI nadI 1084 491 51 patnI 512 226 54 goduha. govALa 889 392 16 gehenardina gharamAM zUro, kAyara 477 210 33 godhana gAyono samUha 1273 586 41 gehezUra 477 210 35 godhA cAmaDAno bAhubaMdha 776 341 58 gairika gere 1036 467 7 1297 597 16 sonuM 1044 471 31 godhi kapAla, lalATa 573 253 21 gaireya zilAjIta 1062 478 22 godhUma 1174 544 40 svarga, devaloka 87 23 54 godhUmacUrNa ghaThano voTa 402 178 23 kiraNa gonarda sArasa pakSI 1328-ze. 609 50 sarasvatI devI 241 112 57 | gonasa gAya jevI pRthvI 936 415 29 nAsikAvALo sarpa 1306 601 32 baLada 1257 579 39 gonIya 54siSi, mhaagAya 1265 582 bhAganA kartA 851 375 54 gokarNa aMgUTho anAmikA sahita (gonAga) uttama 16 ||y 1441 saMbhAtalI saMbAI 595 263 19 gonAsa gAyanA jevI haraNa 1293 595 27 nAsikAvALo sarpa 1306 601 31 gokirATikA sAri, bhen| 1336 613 56 gopa ghaNA gAmono gokula gAyonI samUha 1273 586 40 adhikArI, rAjA 726 gokulodbhavA zaM72nI strI, pArvatI 205-ze. 92 32 govALa 392 gokSura gopara 1156 535 16 hIrAboLa 1063 478 (gogoyuga) gAyonu yugala 1424 654 29 gopati 97 30 gogranthi sUIchae, mAyA chaae| 1273 586 27 sAMDha, Akhalo 1259 580 gocara viSayo, 35-2sa goparasa hIrAbola 1063 478 49 Adi pAMca 1384 535 34 | gopAnasI bhAravaTiyAM, valabhIne goNI 11 // 5uMDaM vastra, guerA, DhAMkavAnuM vAMkuM lAkaDuM 1009 451 2 anA4 vi. bharavAna sAdhana 679 301 15 gopAyita rakSaNa karAyeluM 1497 gotama gautamamAM utpanna gopAla govALa 889 392 15 gotamAnvaya zAdhyasiMha 112 zaMkara 200-ze. 89 7 (gotallaja) uttama baLada ke gAya 1441 661 55 gopAlikA bhIgoDI, yAyahI 1208 560 nAma 260 121 10 gopAlI vilepana, zarIramAM pIThI kula, vaMza 503 221 4 vageresAvI.te 518-ze. 229 17 parvata 1027 461 45 (gopitta) haratAla 1059 477 gotrakIlA pRthvI 938-ze. gopuccha be seranI hAra 661 292 gotrA 936 415 42 gopura nagarano daravAjo gAyono samUha 1421 653 3 gopindre viSNu, nArAyaNa 218 102 32 goda magaja 625 275 56 gopya cAkara 360 161 50 godanta haratAla 1059 477 27 / (goprakANDa) uttama gAya 1441 662 9 godA godAvarI nadI 1084 491 48 | gomat gAyavANo, gAyano mAliDa 888 392 sUrya 11 14 237 gotra pandra Jain Education Intemational Page #826 -------------------------------------------------------------------------- ________________ arthaH ___593 1297 gorasa 406 180 408 sArthazabdAnukramaNikA go-785-gra zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH zlo. pR. paM. (gomatallikA) uttama gAya 1441 661 55 | gosthAna gAyano vADo 964 427 40 gomatI gomatI nahI 1085 492 45 gohira paganuM mULa, eDI 616 272 44 gomaya gAyarnu cha5, gobara 1272 586 22 | gautama meda, carabI 624 275 49 gomayotthA chAnA 31 1208 560 gautama RSi 850 375 36 gomAyu ziyALa 1290 sthAvara viSa 1199 556 54 gomin gAyavALo 888 gautamI pArvatI 205-ze. 92 18 gomukha zrI RSabhadeva bha. nA gomatI nadI 1085 492 44 zAsanadeva 41 12 56 | gaudhAra ghonA duSTa magaramaccha 1349 620 19 baccAM, caMdana gho gomedha zrI neminAtha bha. nA gaudheya ghonA sArA baccAM 1297 597 29 zAsanadeva godhenuka baLada ane gAyono goyuga gAyonuM yugala 1424 samudAya 1418 6527 tarata doheluM dUdha 404 gaudhera caMdana gho, ghonA dahIM, dUdha vigere duSTa baccAM 1297 597 22 chAsa, gaura sapheda varNa, zukla 1393 639 46 gorATI sArIkA, menA 1336 pILo raMga 1394 640 goruta be koza, be gAU 887 391 guru 119-ze. 41 58 golaka pati marI gayA pachI gaurava ubhA thaIne 12thI utpanna thayeso putra 550 243 35 satkAra karavo te 500 220 13 maNasIla dhAtu 1060 477 44 kezara 645-ze. 286 14 zaM42nI strI, pArvatI 205-ze. 92 43 | gaurAIka viSano prakAra ___ 1198 556 43 golAGgula ANA bhupavANo vain 1292 594 gaurAvaskandin dra 174-ze. 71 32 govardhanadhara viSNu, naaraay| pArvatI 203 91 6 govinda 215 100 16 vidyAdevI paikI navamI gAyone mATe vidyAdevI 240 112 nimAyela mANasa 889 392 33 na 6zavarSanI unyA 510 225 goviz gAyana chaae| 1272 586 (gaurInAtha) zaM72, ziva 199 88 (govRndAraka) 6ttama bhaNagAya 1441 661 goSThIna pahelA gAyano vADo govRSa sAMDha, Akhalo 1259 580 hoya tevuM sthAna 964 gozAlA gAyona sthAna, goza 999 445 35 | granthana racanA, guMthaNa 653 289 15 gozIrSa gozApayana, gorayaMhana 642 284 granthi sis, qAMsa vagairenI is 1130 520 / goSTha gAyano vADo 964 427 41 granthika pIpaLI mULa, gaMThoDA 421 186 16 goSThazva mahepo, dveSa 42nAra 5osI 477 210 arjuna 710-ze. goSThI sabhA 481 grasta akSara ke pada rahI (gosa) prabhAtakALa 139 48 59 jAya tevA vacana 266 123 43 gosaGkhya govALa 889 392 25 / graha pAMca jyotiSI gosadRkSa rojha 1286 591 56 paikInA eka deva gosarga prabhAtakALa 139-ze. 48 nakSatra, tArA 107 36 gostana cAra serano hAra, 661 292 5 grahaNa karavuM te 1523 697 gostanI drAkSa, darAkha 1155 535 11 | grahaka kedI, baMdIvAna 806 357 19 golA 218 102 38 gaurI 212 92 Jain Education Intemational Page #827 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zlo. 121 sUrya grahIta sUrya gra-786-gha zabdaH arthaH grahakallola - rAhu grahaNa buddhinA ATha guethatrI guerA grahaNI bAno roga, saMgraha grahanemi AkAza. grahapati grahapuSa grahabhojana ghoDo grahAzraya dhruva grahaNa karanAra (graheza) grAma gAma samudAya grAmakukkuTa mAno yu grAmaNI mukhya, pradhAna hajAma grAmatakSa gAmaDAo suthAra grAmatA gAmano samUha grAmamaMga kUtaro grAmasImA gAmanI sImA grAmINa gAmaDIo (,) grAmeyaka grAmya grAmya vacana, bIbhatsa vacana gAmaDIo grAmyadharma maithuna, kAmakrIDA parvata paththara grAsa koLIo grAsamAtraka bhikSA prADa, muMDa grahaNa karavuM grIvA grISma Rtu, 6-aSADha mahIno graiveyaka nava raiveyaka deva DokanuM AbhUSaNa, kaMThI hoDamAM mUkelI rakama rogI 310 471 163-ze. 97 95 1233-ze. 122-ze. 445 97 961 1414 1325-ze. 1439 923-ze. 918 1422 1280-ze. 963 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. paM. zabdaH arthaH zlo. pR. paM. 42 57 | glAni balahInapaNuM ___319 144 34 glAstra rogI 459 201 29 141 54 caMdramAM 105 35 26 207 39 64 36 -: gha :30 16 zrI mallinAtha 28 37 ma. na. sAMchana 48 13 60 572 1 bhA, sImA, 46 962 426 57 43 11 kaLaza, ghaDo 1019 457 26 194 52 sabhA 481 212 29 30 17 hAthImAnA samUha 1223 566 50 42 38 ghaTikA ghaDI, 7 ksse| prbhaae| Na 137 47 24 650 25 ghaTIyantra reMTa, araghaTTa 1093 497 42 608 42 | ghaTodbhava agamya RSi 122 43 31 661 16 ghaTTa tIrtha, ghATa, pAnI sArI 1087 493 39 407 47 / ghaNTApatha rAjamArga 987 439 27 405 27 ghaNTAzabda kAMsu 1049 474 653 20 ghaNTikA paDa jIbhI 585 259 4 589 megha, vAdaLa 164 65 16 427 15 karatAla, ghaMTa, jhallarI 220 34 madhyamagativANu nRtya 292 133 41 220 35 zarIra 564 249 14 220 31 dha, bhagaisa, bhogarI 785 347 47 loDhuM 1037 467 42 123 niraMtara, ghaTTa 1447 665 11 220 34 mukha 572-ze. 253 13 238 kalaI 1042-ze. 469 52 461 53 ghanagolaka sonu mana rupAthI 466 37 mizra dhAtu 1047 473 187 50 ghanadhAtu rasadhAtu 620 273 50 23 ghanarasa 1069 483 29 620 ghanavAta thIjelA ghI 697 53 jevo kaThina vAyu 1359 624 6 259 16 | ghanavAhana zaMkara, mahAdeva ___ 197 85 18 ghanazreNi pRthvI 938-ze. 59 30 ghanasAra caMdra, kapUra 643 285 2 27 16 / ghanAghana megha, vAdaLa 164 64 52 290 48 ghanAJjanI pArvatI 205-ze. 92 29 214 38 ghanAtyaya zarada Rtu 15860 10 201 27 ghanAzraya AkAza 163 63 33 ghana 501 501 501 266 grAvan 501 537 1027 1036 425 813 1351 1523 586 pANI grAha Doka grISma 157 94 657 486 459 chana Jain Education Intemational Page #828 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabdaH ghanottama ghanodadhi ghI ghanopala gharghara ghargharI gharma gharmA ghasi ghasuri ghasmara ghasra ghATA | ghRtelI ghANTika 1288 hiMsA ghoDo ghAta ghAtin ghAtuka ghAtodyata sArthazabdAnukramaNikA gha-787-ca __ artha: zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. mukha 572-ze. 253 14 , anukaMpA, dayA 369 164 63 baraphanI jema | ghRNi kiraNa 99 31 45 jAmeluM pANI 1359 624 5 | ghRta 407 180 56 pANInA karA 166 66 24 pANI 1070-ze. 483 49 hAsya, hAsyarasano ghRtapUra ghebara 400 177 5 sthAyIbhAva 296 136 33 ghRtapUra 400 177 6 ghUgharI 665-ze. 294 27 ghRtalekhanI cAhomavAnI pachI 836 370 23 ghAma, garamI, 52seko 305 139 27 ghRtavara ghabara 400 177 6 2tnAmA pRthvI 1361-ze. 624 18 ghRtANDI ThevA , dhA 400-ze. 177 37 bhojana 423 187 10 ghRtArciS rAtri 143-ze. 51 22 agni 1100-ze. 503 agni 1100-ze. 503 15 (bhakSA 12nAra, pAnA2 394 174 ghRtAvani ghIthI copaDelo divasa 138 48 13 yazastamanI me mA 825 365 51 Doka ane mAthAnI ghRtAhvaya gugalano dhUpa 648-ze. 287 33 saMghino pAsomA 586 259 34 | ghImela 1207 559 26 ghaMTa vagADIne rAjA vagerene ghRtoSaNI dhAthI taNesI roTI 400-ze. 177 4Ara zrIva, noi2 794 / 14 ghRSTi bhU 592 35 371 ghoTaka 1232 571 9 vadhyathI to za6 10-pa. ghoNasa gAyanA jevI hiMsaka 369 nAsikAvALo sarpa 1306 601 6 AtatAyI, vadha nAsikA, nAka 580 256 21 karavA udyata thayelo 372 166 29 ghoNin 1288 592 34 dhI vagerethI agninuM bhayAnaka, bhayaMkara 303 138 39 siMcana karavuM te 837 370 59 kezara 645-ze. 286 13 400 177 ghoravAzin ziyA 1290 593 47 ghAsa,43 1195 555 10 ghorA rAtri 143-ze. 51 21 agni 100-ze. 503 13 ghola chAsa, valoveluM dahI 408 181 34 paganI eDI, ghUMTaNa 615 272 ghoSa govANonu 2245 1002 446 46 615 272 16 kAMsu __1049 474 5 lAkaDAno kIDo 1203 557 53 zabda, dhvani 1400 643 57 paganI uparanI ghoSaNA UMce svare pokArIne ghUMTI, ghUMTaNa 615 272 20 bolavuM te 269 124 55 kesara 644 285 28 ghoSayitnu koyala 1321-ze. 607 18 ghuvaDa 1324 608 7 ghoSavatI vINA, sAraMgI 131 53 kAgaDo 1322 607 32 ghrANa nAka, nAsikA 580 156 22 4501re 32, labha 1519 696 9 ghrANatarpaNa sugaMdha 1390 638 21 " , , 1519 696 7 beThAM beThAM uMghanAra -: ca :442 dugaMchA, bIbhatsa bhane, paahpuur||rth 1542-ze. 708 10 rasano sthAyIbhAva 138 51 | cakita bIe 365 163 44 ghoNA bhUMDa ghAra ghora ghebara ghArtika ghAsa ghAsi ghuTa ghuTaka ghuNa ghuNTaka ghusRNa ghUka ghUkAri 287 __ ghUrNana ghUrNi ghUrNita ghRNA Jain Education Intemational Page #829 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1 2 3 pR. paM. 561 45 668 34 505 45 604 50 604 45 6 616 44 604 53 611 2 611 14 611 19 186 17 122 36 543 29 6-64 5 ca-788-ca abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. cakora cakora pakSI 1339 65 36 | caJcarIka bhamaro 1212 cakra lazkara 746 328 caJcala capaLa, anitya 1454 ya, pahuM 755 333 caJcalA vijaLI 1105 zastra vizeSa 787 348 45 caJcu pakSInI cAMca 1317 kalaI, sIsuM 1042 469 caJcamat pakSI 1317-ze. samUha, samudAya 1411 caJcusUcika sudharI 56 (no bhAgo nadIno vaLAMka, jalanuM yachata) 1341 cakrakAre pharavuM, vamaLa 2088 464 7 caJcU pakSInI cAMca 1317 (,) cakravAka pakSI, cakavo 1330 610 48 caTaka cakalo 1331 cakrajIvaka kuMbhAra 916 404 38 | caTakA yI 1331 cakranAman mAkSi dhAtu 1054 476 14 bAla cakalI 1331 (cakrapANi) viS 219 102 13 caTakAziras pIya bhUga, visit 421 cakrabAndhava sUrya 96 29 28 khuzAmata 264 cakrabhRt viS 219 102 42 caTula capala, anitya 1455 cakrabhedinI rAta 143-ze. 51 20 caNaka caNo 1171 cakramaNDalin 42 1305 600 50 caNakAtmaja vAtsyAyana muni, cakramardaka pAriyo, dhuvADIyAnu vRkSa 1158 536 33 pali muni 853 cakravartin yatA , sArvabhauma 21 691 306 50 caNDa yamano dAsa 186 cakravAka yA pakSI, yo 1330 610 47 atikrodhI ___392 (cakravAkabandhu) sUrya 96 29 30 uSNa sparza, cakravAla lokAloka parvata, aMdhakAra atyaMta garama 1385 ane jagatanI vacce Avelo caNDakolAhalA ziMgAnAle pAThiMtra 294-ze. te nAmano alpita parvata 1031 464 2 caNDatA ugrapaNuM, zUrapaNuM 318 samUha, samudAya 1411 649 2 caNDamuNDA yA DAhevI cakrasaMjJa kalaI, sIsa 1042 469 43 caNDA zrI vAsupUjyasvAmI cakrAGga haMsa 1335 608 49 bha. nI zAsanadevatA 45 cakrAvarta 252 32j, mamaj te 1519 695 58 caNDAtaka strInuM ardha sAthala cakrin sarpa, nAga sudhI DhaMkAya tevuM vastra 674 cakrIvat 1256 579 caNDAla zUdra puruSa ane brAhmaNa cakrezvarI zrI RSabhadevA strIthI utpanna thayelA 897 prabhunI zAsanadevI 44 13 19 cAMDAla vagere 16 vidyAdevI paikI caNDila hajAma ___922 pAMcamI devI caNDI zaM42nI strI, pArvatI 203 cakSaNa madirA pIvAnI prIti catuHzAkha zarIra 564-ze. utpanna kare tevo catuHzAla yAra moravAj ghara 992 bhakSya padArtha 907 400 41 / catuHsama kezara Adi cAra padArthano cakSuS 575 254 18 mizrita lepa 639 cakSuSya Hipane me to 35o 448 196 22 | catura pravI1, ziyA2 343 cakSuSyAAgo suramA 1062 478 kSa, 384 376 37 78 60 173 23 636 24 1356 144 27 206-za. 4620 x 13 32 298 50 396 23 44 407 91 249 442 AMkha * 36 283 154 170 38 Jain Education Interational Page #830 -------------------------------------------------------------------------- ________________ catura candra caturvarga zabdaH arthaH zlo. hastizAlA 998 caturaGgabalAdhyakSa senApati, caturaMgI senAno nAyaka caturgati kAcabo 1353 caturdanta iMdrano hAthI, airAvaNa caturdazI caudaza tithi 151 caturdaSTra viSNu 219-ze. caturdhA cAra prakAre 1542-ze. caturbhadra dharma, artha, kAma ane mokSa, cAre uttama hoya te 2282 caturbhuja viSa - 216 caturmukha brahmA 212 caturmukhAGgatA samavasaramA yAra bhuja bhagavAna 34 paikI 23 bhoM atizaya 62 dharma, artha, rAma sane bho 1382 caturvarSA cAra varSanI uMmaravALI gAya 1272 catuvyUha 219-ze. caturhAyaNI yAra varSanI bharavANI gAya 1272 catuSka coka, cAra rastA bhegA thAya tevuM sthAna 986 catuSkroza yA2 // amaae| 888 catuSpatha coka, cAra rastA bhegA thavAnuM sthAna 986 catus yAra-bAra 1542-ze. catustAlA zataghnI, to5 787-ze. caturkhirAjAtakajJa buddha, sugata 233 catvara yanI saMskRta bhUmi 824 ghaNA rastA bhegA thAya tevuM sthAna 988 AMgaNuM 1004 cana kaMIka 1542-ze. candana sukhaDa, yakSakaImanI pAMca paikI eka vastu 638 sukhaDa, catuHsamanI cAra paikInI eka vastu 639 sArthazabdAnukramaNikA ca-789-ca pR. paM. | zabdaH . artha: zlo. pR. paM. 44 , yaMhana, supara 641 284 9 ratnanI ATha jati pa ti 1063 478 56 318 21 candanagiri bhalyAyara parvata 1029-ze. 621 candira caMdramAM 105-ze. 35 33 jyotiSI devonA pAMca 55 41 pair3I pahelA nA heva 92 26 60 103 4 caMdramAM 105 35 11 709 15 kapUra 643 285 4 sonuM 1044 471 46 634 24 1043 470 8 101 39 candraka moranA pIMchAno 97 21 caMdraka cAMdo 1320 606 54 candrakA caMdrabhAgA nadI 1085 492 41 candrakAnta yaMdrata bhari 1067 480 18 16 63 | candrakin bhora 1320-ze. 606 27 634 11 candragolikA yaMdrano 52 106 36 6 (candraprakhya) yaMdramA ThevU __1462 671 45 586 1 candraprabha bhAbhA tIrtha 42nu nAma 27 9 25 102 49 candrabhAgA caMdramA nahI 1085 492 27 candrabhAsa taravAra 782-ze. 345 55 586 1 candramaNi caMdrata bhariza 1067 480 19 candramas yaMdramA 104 34 13 439 12 (candramauli) 242 7-pa. 4 3 391 62 candrazAlA aAsI 52nI bhI 995 444 22 candrahAsa taravAra 782 345 15 439 8 candrAtapa yaMdrano praza, yAMnI 107 36 7 709 19 (candrAtmaja) budha 9-pa. 4 71 348 53 __ budhagraha 117 41 3 (candrAbharaNa) zaM42, mahAdeva 110 39 (candrAhvaya) 35 1043 470 8 365 29 candrikA yAMnI, yaMdrano prAza ___35 (candrimA) yaMdrano prAza 107 36 4 440 22 candrodaya caMdaravo 681 302 27 448 31 | candropala caMdrakAMta maNi 1067 480 20 708 capala caMcala 476 210 6 (,) pAro 1050 474 50 282 51 / anitya, asthira 1455 668 46 jaldI 1470 674 54 283 15 / capalA vijaLI 1105 505 45 viSNu Jain Education Intemational Page #831 -------------------------------------------------------------------------- ________________ carcarI carcas 400 1373 camU 328 14 camUru 22 ca-790-ca abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH __ arthaH zlo. - pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. capalA pIpara ___421-ze. 186 11 | caru havyA 833 369 10 (capaTa) pahoLI karelI AMgaLIo thALI, tapelI 1019 457 19 vALo hAtha 596 263 36 (carca) yA, viyaa25|| capeTa 596 263 vastuno vicAra 1373 629 53 camara cAmara vIMjhAya te prabhuno harSanI ramata, tAlI 34 paikI 17 moM atizaya dUra vagADI gAvuM te 273 126 58 425|no ghAra 1294 jaina zAstramAnya nava cAmara 717-ze. 314 nidhi 430 navamI lipi 193 / (camasa) aDada-maga vagerenI carcA caMdanAdivaDe zarIrane vastu, pApaDa 400 sugaMdhita karavuM te 636 camasI pApaDa, seva vagere 177 17 carcA vicAraNA lakara 746 carcikA cAmuMDA devI 206 pUtanAthI traNa gaNI senA 748 326 32 carcikya caMdanAdivaDe zarIrane 4211no me 2 1294 595 29 sugaMdhita karavuM te 636 281 41 campaka caMpo 1146 530 20 carbaNa dAMta vaDe cAvavuM te 424 187 30 campA caMpApurI, bhAgalapura 976 434 carbhaTI harSakrIDA, tAlI (campAka) yaMpA 1146 530 ApI gAna karavuM te 273 126 campAdhipa / 711 312 48 carmakRt mocI 914 403 48 caya koTanI mULa bhUmi 980 carmacaTakA cAmAcIDiyuM 1336 613 59 samUha, samudAya 1411 648 45 carmacUDa mAno 4o 1325-ze. 608 38 cara 52 puruSa, guptaya2 733 322 15 carmaNvatI ya tI nahI 1086-ze. 493 19 gama, hAlatu-yAlatuM 1454 668 15 carmadaNDa cAbuka 1252 577 40 caraNa 616 272 24 carman .yAmI 630 278 32 zuddha AcAra, caritra 843 373 32 DhALa, phalaka 783 346 25 caraNagranthi cUMTI, cUMTa 615 272 16 / (,) ratnanI ATha jAti (caraNapa) vRkSa, 13 1114 510 47 paikI AThamI jAti 1063 478 57 caraNAyudha mAno yu 1324 608 31 | (carmadhamanI) mArI, yAmakuM carama chaej, 57j 1459 670 kApavAnuM hathiyAra 915 404 28 caramatIrthakRt mahAvIra svAmI bhagavAna 30 10 60 carmaprabhedikA , " 915 404 caramAdri astAyala parvata 1027 462 21 carmaprasevikA dhamA 908 401 15 carAcara ma , hAlatu-yAlatuM 1454 668 16 carmamuNDA yAbhuMDA hevI 206 93 6 cari 1216 564 11 carmin zaM2no ,gaae| 210-ze. 95 24 (cariNTI) 525odI yuvAna strI 512 226 37 | sAdhuonuM AcAramAM rahevuM, zuddha mAyAra, yaritra, dhyAna-bhAnamA 23j 1501 688 21 zIyaLa 843 373 30 carSaNI asatI, kulaTA 528 234 7 caritra 28 | cala pAro 1050 474 50 cariSNu gama, hAsatuM-yAsatuM 1454 668 27 capala, anitya 1455 668 49 carI yuvAna strI, Rtu vAyu, pavana 1107-ze. 507 31 prApta thayelI strI 511 2266 calacaJca cakora pakSI 1339 615 35 4BL paga 970 43 cayo carita 843 Page #832 -------------------------------------------------------------------------- ________________ arthaH calu 357 sArthazabdAnukramaNikA ca-791-ci zabdaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. calana paga 616 272 34 | cAmIkara sonU 1044 471 45 calanaka suMdara strInuM ardhasAthaLa cAmIkarapaGkaja marihata bhagavAna sudhI DhaMya te vastra 674 298 53 | vihAra kare tyAre suvarNa calanI sAdhAraNa strInuM ardhasAthaLa kamaLa Upara ja paga mUkesudhI DhaMkAya tevuM vastra 674 299 3 meM prabhuno 21bhoM matizaya 61 16 58 (calapattraka) pIpaNa 1131 520 56 cAmuNDA yA Dasa hevI . 206 92 15 calA | vijaLI 1104 505 33 | (,) prAmI, zaM42nI mAtA calAcala capala, anitya 1455 668 42 (zati35) 201 90 15 calita halAveluM, kaMpeluM 1481 679 cAra cara puruSa 734 322 20 cAMgaluM 598 264 3 jela, kedakhAnuM 806 357 caSaka mahie pIvAna pAtra 906 400 2 cArolInuM vRkSa 1142 527 pyAlo 1024 banAvaTI jhera 1314 caSAla yajJIya yUpana mAthe kaDAnI (cAraka) jela, kedakhAnuM 806 jema paherAvavAnI cAraNa cAraNa, stuti valayAkAra vastu 825 365 41 karanAra bhATe 329 148 2 cAkrika deva AgaLa ghaMTa vagADI cArapatha be rastA bhegA kahenAra, zrAvaka 794 351 22 thAya tevuM sthAna 986 439 21 ghAMcI 917 404 52 cArabhaTa sumaTa, zUravIra, 528bhI 365 163 30 cATakara bAla cakalo 1332 611 24 cAritra zuddha AcaraNa, caritra 843 373 31 cATu premALa vacana, khuzAmata 264 122 36 (cAru) laviMga 646 2869 (cANakya) vAtsyAyana muni 853 376 37 suMdara, manohara 1444 663 33 cANUra vizuno vadhya rAkSasa 219 103 28 cAruvArA iMdrANI 175-ze. (cANUrasUdana) viSNa 221 104 cArvAka yA (nAstika) 863 379 44 (cANDAla) yAMnA 933 412 cAlanI calaNI 1018 456 9 cANDAlikA yAMnI vii| 290 cASa cASa pakSI, zubha cAtaka cAtaka pakSI 1329 610 27 zukana sUcaka pakSI 1329 610 10 cAturvarNya zrAma, kSatriya, cikitsaka 472 208 27 vizya ane zudra 807 357 23 cikitsA upacAra, roga dUra cAndra caMdrakAMta maNi 1067 480 19 karavAnI kriyA 473 209 (cAndrabhAgA) yaMdrabhAgA nahI ___ 492 cikura capala 476 210 7 cAndramasa mRgazi2 nakSatra 37 keza, vALa 567 cIkaNuM 413 sAyani) budha 117 41 3 cikkasa javano loTa 402 178 (cAndrAyaNa) yAMdrAyarA vrata (cikkhalla) va 1090 496 7 vizeSa (ta5) 842 372 58 | ciklida / caMdramAM 105-ze. 35 32 cApa kAmadevanuM bANa 228 108 2 (cizcA) AMbalInuM vRkSa 1143 528 27 dhanuSya 775 341 1 (ciJcA) 1143 528 34 cApala caMcala, asthira 315 143 31 / cit buddhi, jJAna 309 141 15 cAmara 717 314 37 / kaMIka 1542-ze. 708 6 cAmarin ghoDo 1233-ze. 572 3 | citA yitA, ye 375 167 17 132 vaidya 1085 109 251 (cAndrama cikkaNa 183 cAmara Jain Education Intemational Page #833 -------------------------------------------------------------------------- ________________ citta 5 x 3 << 9 552 o 3 4 citra citra cirAt cirAyuS citrakRt 921 406 53 ci-792-cu abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo . pR. paM. / arthaH zlo. pR. paM. citi yitA, ye 375 167 15 cibuka 45 582 257 17 yitta, mana 1369 628 8 cirajIvin go 1322 607 32 cittaprasannatA bhananI prasannatA 315 143 50 (ciraNTI) 52bI yuvatI 512 226 37 cittaviplava mananI ghevA, cittama 320 144 53 cirantana runu, purAtana 1448 cittonnati abhimAna, garva 317 144 1 (ciraprasUtA) sa matanI cityA citA, ceha 375 167 16 vayAyelI gAya 1267 584 16 Azcarya, adbhuta 303 138 58 ciram lAMbo vakhata, dIrgha kezara-caMdana samaya sudhI 1532 703 45 AdinuM tilaka 653 289 25 / ciramehin gadheDo 1256 579 3 922 407 8 cirarAtrAya ino mata 1532 703 42 kAbaracItaro 1398 . 642 44 cirasya 1532 703 43 citraka vAgha 1285 591 30 1532 703 44 (citrakAra) citrakAra, sitAro 921 406 55 cirAya 1532 703 41 citrakAya siMha, vAgha 1285 591 31 89-ze. citrakAra, citAro cirikA zastrAno salyAsa 787-ze. 348 56 citrakRtva niraMtara Azcarya ciriNTI paraNelI yuvati 512 226 33 utpanna karanArI prabhunI cireNa lAMbo vakhata 1533 703 vANIno 27mAM guNa 70 17 60 cibhiTI 150 1189 551 48 citragupta bhAvInA 16mAM cilicima tayAri bha7 1346 619 2 tIrthaMkaranuM nAma 55 15 2 (cilicIma) tRpayArI bha7 1346 619 8 yamano lekhaka 186 79 3 (cilIcimi) tRpayArI bha7 1346 619 6 citrapiGgala 1320-ze. 606 24 cilla yI5 marevI mApavANo 461 202 17 citrapuTa bANa 778 343 26 samaLI 1334 612 44 citrabhAnu sUrya 96 28 70 / (cillA) 1334 agni 1098 501 29 (cillI) 1334 citrayodhin arddhana 710-ze. 312 17 kezavALa 568 citrala 2-yAta 1398 6436 cihna lAMchana, cihna 106 35 citravallika bhagarabha7 1345 618 14 haraNa 1294 594 35 citravAjo 1325-ze. 608 41 cInaka kAMga, eka jAtanuM citrazAlA citrazALA 999 445 37 halakuM dhAnya 1178 546 19 citrazi cInapiSTa siMdUra 1061 478 6 khaNDija guru 118 41 25 cIra vastra 666 295 19 citrazi cIrilli moTuM mAchaluM 1348 619 51 khaNDin saptarSi 124 44 2 cIrI bhamarA jevuM zudra nakSatra vizeSa 112 38 46 jaMtu, tamAruM 1215 563 44 citrAGgasUdana arjuna 710-ze. 312 17 cIrukA 1215 563 48 cidrUpa pari575 zAnavANo 345 155 49 cIvara munionuM vastra 678 301 2 vicAraNA, dhyAna 320 145 7 kAMjI, rAba 416 184 22 cipiTa pauvA 401 177 57 AMbalI, kokama 417 184 59 capaTA nAkavALo 451-ze. 197 28 nAno kUvo 1093 497 29 cihura cIna * C/ xxx . . 4 2 . 4 5 6 7 5 ... citrA cintA cukra cuNDI Jain Education Interational Page #834 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabdaH cundI curI arthaH vRkSa vagerenI chAla sADI Azcarya corI karanAra culuka coLI, kAMcaLI cora corI (culukA) culla (culli) cUllI cUcuka cUDA cUDAmaNi cUta cUtaka cUrNa zlo. 1121 675 304 381 382-ze. 674 382-ze. 383 383 712 1490 609 612 cu-793-cha pR. paM. 515 9 299 35 138 62 169 35 169 52 299 11 169 52 170 4 170 2 312 11 683 47 269 19 270 57 kumArapALa rAjA paDI gayeluM strInuM cihna, yoni gudA 497 251 cUrNakuntala cUlikA sArthazabdAnukramaNikA arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH kuTTanI, dalAla strI 533 236 39 coca nAno kUvo 1093 497 28 coTI pANInA AdhArarUpe codya panavelI lasI, yAMgaj 598 264 30 cora " " 598 / 264 30 coraTa yA5 bharedI imano 461 202 cola cUlo 1018 456 36 caura 1018 456 33 caurikA stanano agrabhAga 603 266 caurya zikhA, coTalI 571 252 caulukya mastaka uparano maNi 650 287 56 cyuta AMbo 1133 522 cyuti nAno kUvo 1093 anIsa, 52vAsAhie 639 282 kAMkarAvALI dhULa 970 430 yaNAvANA vANa 569 (chailla) dRSTivAdanA pAMca bheda chaga paikI pAMcamo bheda 245 115 chagaNa hAthInA kAnanuM mULa chagala cAkara 360 161 49 chatra dAsI 534 chatratraya bhane, 'yadi'nAmarthamA 1542 oo AtmA, jIva 1366 626 chatradhAra mUrti, buddhi 309 141 chada citta, mana 1369 628 4 maheza 229 108 41 chadana dezavizeSa (pUrva hindustAna) 956 424 56 (chadAvali) yahi zanI nagarI, tripurI 975 / vastra 666 adhama, halakuM 1443 663 10 chadman jinamaMdira 994 443 60 chanda azokavRkSa caitra mahino kuberanuM udyAna 190 kAmadeva citra mahIno 153 yaidha deza, pUrva hindustAna 956 photarA vinAnuM, zuddha kareluM 1436 660 16 chadiSa 155 15 587 27 pa86 30 587 21 314 30 1225 236 cet 16 55 cetana cetanA cetas 516 18 605 19 516 12 677 43 (cetobhava) -: cha :atyaMta hoziyAra 343 bakaro 1275 sUkuM chANa, aDAyA chANAM zara7re bakaro 1275 rAjAnuM chatra 717 AkAzamAM traNa chatra hoya te prabhuno 18moM matizaya 61 chatra dhAraNa karanAra 764 patra, pAMdaDuM 1123 pakSInI pAMkha 1318 patra, pAMdaDuM 1123 AcchAdana, DhAMkaNa 1477 bANanI pUMkhamAM rahelA pIMchA 781 chAparuM 1010 kapaTa, chaLa 378 abhiprAya 1383 vida 249 vedanA 6 aMga paikI cothuM aMga 250 ekAMta 741 pUrNa, bhareluM 1473 DhaMkAyeluM 1476 ulaTI 469 469 cedi cedinagarI cela chadiS 344 36 452 17 168 24 634 22. . 116 4 62 chandas 153 caitya caityadruma caitra caitraratha (caitrasakha) caitrika caidya cokSa 229 108 117 326 5 676 19 677 206 30 206 33 chardi Jain Education Intemational Page #835 -------------------------------------------------------------------------- ________________ chavi " cha-794-ja abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. chala kapaTa, chaLa 378 168 28 ThagAI 804 356 29 | ja janaka-kAraNavAcaka challI vRkSa vagerenI chAla 1121 515 9 zabdathI lagADAto kiraNa 100 ___32 44 za6, 610 jalaja cAmaDI. 630 278 27 (jakuTa) yugala, benuro 1424 654 26 chAga 17mAM zrI kuMthunAtha jakSaNa khAvuM, bhojana 423 187 5 bha. nuM lAMchana 48 13 60 (jakSman) kSayaroga 463 203 39 bakaro 1275 587 23 jagaJcakSuSa sUrya 98 30 41 chAgaNa chANAno agni 1101 503 53 jagat loka, duniyA 1365 626 21 chAgaratha agni 1097 501 3 gama, hAsatu-yAsatuM 1454 668 20 chAgikA bakarI 1275 587 40 jagatI pRthvI 937 416 19 (chAgI) 1275 587 37 loka, jagata 1365 626 18 chAta dubaLo, kuza 449 196 53 jagatkartR brahmA 212 97 24 chedAyeluM, kApeluM 1490 687 17 jagatprabhu marita, bhagavAna 24 8 30 chAtra ziSya 79-ze. 20 46 jagatprANa vAyu, pavana 1107 507 13 chAdanI cAmaDI 630 278 28 jagatsAkSin sUrya 98 30 36 (chAdita) pU, maretuM 1473 676 20 jagatsraSTra 42 200-ze. 89 17 (,) dayituM 1476 677 28 jagaddIpa sUrya 98-ze. 30 53 chAndasa vaha nAra graam| 817 362 14 jagadroNi 200-ze. 89 16 chAyA zobhA, kAMti 1512 692 53 jagadvahA pRthvI 938-ze. 417 2 chAyAkara chatra dhAraNa karanAra 764 337 7 jagannAtha 218 102 38 (chAyAGka) caMdramAM 105 34 57 jagara bakhtara, kavaca 766 337 chAyApatha AkAze. 163-ze. jagala madirAno kAdava, chAyAbhRt caMdramAM 105 34 56 madhano nIcalo bhAga 904 399 24 chAyAsuta 120 42 27 jagdhi khAvuM, bhojana 423 187 2 (chikkA) chIMka 463 203 45 jadhana strInIno bhAgo bhAga 608 268 34 chita . chedAyeluM, kApeluM 1489 683 jaghanephalA kALA uMbarAnuM vRkSa, kANuM, bAkoruM 1364 625 dularaDo 1133 522 5 chidravastra kANAM paDeluM vastra 679 301 jaghanya chelluM, pAchaluM 1459 670 40 chidrita vadhAyej, j pAuj 1486 682 8 jaghanyaja nAno bhAI 552 244 16 chinna chedAyeluM, kApeluM 1489 683 12 zudra 894 395 26 chuchundarI chuchurI 1301 598 43 jaGgama gama, hAlatu-yAsatuM 1454 668 13 (churikA) charI 784 346 43 jaGgamAnyat sthAvara, sthira 1454 668 churI 784 346 42 / jaGgala mAMsa 622 274 33 cheka atyaMta hoMziyAra 343 155 9 | pAe vinAno deza 953 423 36 dhera pANelA pazu-pakSI 1343 616 60 | javA jAMgha 614 271 48 chekAla __ atyaMtahAziyAra 343-ze. 155 14 | jaGghAkarika pAyo 494 217 chekila 343-ze. jaGghAtrANa dhanubantara ___768 339 5 cheda kApavuM 372 166 26 | jaGghAla vegavALo 494 217 20 chedita chAyej, apej 1490 683 20 | jaTA bhasta 752 // bhoTa vANa 816 361 45 zaMkara viSNu zani chidra Page #836 -------------------------------------------------------------------------- ________________ janya janyu jatu kAdava jatru sArthazabdAnukramaNikA ja-795-ja arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. jaTA jhADanuM mULa 1120 514 8 | (janma) janma, utpatti 1367 627 13 jaTAjUTa zaMkaranI jaTA 200 89 20 | janman 1367 627 11 jaTAdhara zaMkara 200-ze. janakavAcakathI lagADAto jaTin pIpaLa 1131 521 16 za6, 610 AtmajanmA 6-pa. 3 61 hAthI 1218-ze. 565 15 / varanA mitro, varanA jaThara peTa 604 266 35 snehIo, jAnaiyA 517 228 56 jaDa murkha 352 158 42 yuddha, laDAI 796 353 3 zItasparza, 1385 636 8 saMsArI jIva, prANI 1366 627 2 mUMgo. 349-ze. 157 27 japa vedanuM adhyayana 842 372 34 jaDula zarIramAM kALuM cihna, tala 668 273 28 japA japA puSpa, jAsuda 1147 530 51 lAkha 686 304 29 (jamana) khAvuM, bhojana 424 187 jatuka hIMga 422 186 41 jampati pati-patnI banne 519 229 39 jatukA cAmAcIDiyuM 1336 614 1 jambAla 1090 495 38 (jatUkA) 1336 614 3 jambAlinI nahI 1080 490 25 chAtI ane khabhA jambIra lAMbu lIMbu 1149 532 1 vacceno sAMdho 588 260 28 jambuka ziyA 1289 593 jana so, 501 220 41 (jambUka) 1289 593 35 janaka pitA, bApa 556 jambUsvAmin chedasA usI svAmI 33 11 34 janagama caMDAla 933 412 33 iMdrano zatru 175 71 52 janatA manuSyono samudAya 1422 653 19 583 258 7 janana kula, vaMza 503 221 19 lAMbu lIMbu 1149 532 4 janma, utpatti 1367 627 15 jambhadviS iMdra 175 71 55 jananI bhAtA, 557 246 41 jambhala lAMbu lIMbu 1149 532 . 8 janapada 947 421 29 (jambhIra) lAMbu lIMbu 1149 532 6 janapravAda sopavAnihA 270 125 18 jaya iMdrano putra 175 72 29 janamanohArin sugaMdha 1390 638 18 agiyAramAM cakravartI 694 307 46 janayitR pitA, bA5 556 246 13 vijaya 803 355 55 janayitrI bhAtA, bhA 558 246 46 / / pILA maga 1172 544 12 janazruti lokavAyakA 259 120 10 174-ze. janArdana 214 98 19 jayata zaMkara 200-ze. janAzraya maMDapa 1003 447 34 jayadatta drano putra 175 72 25 jani janma 1367 627 16 jayavAhinI // 175 72 15 janitra pitA 556-ze. 246 jayanta iMdrano putra 175 72 20 (janitrI) bhAtA, 558 246 48 trIjA anuttara janI patnI, sahacAriNI 513 227 12 vimAnanA devo 94 putravadhU 514 227 jayantI iMdranI putrI 176 januS 1367 627 14 pArvatI saMsArI jIva, prANI 1366 627 jayA 12mAM tIrthaMkaranI vRkSa, jhADa 1114-ze. mAtAnuM nAma 40 12 37 jantuphala 2rAnuM jA 1132 521 pArvatI 205-ze. 92 19 jambha dADha deza : dra viSNu 205-ze. jantu Page #837 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jarat 5.. * 4 54 jaranta jarin ja-796-ja abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. jayA pArvatInI sakhIo 205 92 51 (jalanIlI) ,, ,, 1167 541 24 jayya jItI zakAya tevo 793 350 52 , jalapati 12 hevatA 188 80 43 jaraTha 5802 sparza, niSThura, jalapiSpika bha7, mAcha 1344-ze. 617 53 kaThina, nirdaya 1387 636 59 jalabhUSaNa vAyu, pavana 1107-ze. 507 29 (jaraTa) 1387 636 60 jalamArjAra 4sanI liyo , jaraNa jIruM 422-ze. 186 34 jalano noLiyo 1350 620 30 sthAvara, vRddha 339 152 47 jalamuca megha, vAdaLa 164 65 23 junuM, purAtana 1449 666 2 jalarAzi samudra 1074 486 13 jaradgava gharaDo baLada 1258 579 60 jalaraGku (1) 48 , pADo 1282 590 25 (2) 4sI , (3) Rs 1332 611 jarA vRddhAvasthA 340 153 3 jalara 1332 611 jarAbhIru kAmadeva 227 107 19 jalaruha kamaLa 1162 538 15 jarAyu AmAzaya, garbhasthAna 540 239 34 jalaruha 1162 538 jarAyuja manuSya, Aya vagaire 1356 622 13 jalalohita rAkSasa 188-ze. 80 28 (jarAsandha) bhagadha zanA 201 jalavAyasa pAnI DAgaDI 1323 608 4 (prativAsuheva) 699 309 14 jalavAla 42 dAvAko bha7 1345-ze. 618 vira, vRddha 340 152 50 jalavAlaka vidhyAyara parvata 1029 463 18 jarNa caMdramAM 105-ze. 35 jalavAlikA vi4NI 1105 506 vRkSa, jA 1114 510 19 jalavAha megha, vAdaLa 164 65 22 jatila jaMgalI tala 1179 547 8 jalavyAla sano sarpa 1305 601 6 pAe. 1069 481 22 jalazaya viSNu 214 99 32 sugaMdhI vALo, khasa 1158 536 12 jalazUka sevAla,bIra 1167 541 24 (jalakapi) bano , jalazUkara magaramaccha 1349 620 20 zizumAra maccha 1350 620 22 (jalasarpa) AI, muMDa 1351 620 41 jalakAntAra vaha 188 81 1 jalasarpiNI 4o (sohI yUse ta) 1204 558 24 vAyu, pavana 1107-ze. 507 32 | jalahastin 54Ano hAthI 1355 622 3 jalakukkubha sa:30 1338 615 16 / jalAkAGkSa hAthI. 1218-ze. 565 15 jalaja bhaNa 1162 538 16 | jalANuka nAnA mA sAno samudAya 1347 619 46 jalajanman 1162 538 16 / jalAdhAra 4Azaya, pAna sthAna 1096 499 44 (jalaturaGga) pAthIno ghoDo 1355 622 3 jalArdrA bhIMjAyeluM vastra 301 jalada megha, vAdaLa jalAlokA 4o 1204 558 19 18-pa. 6 33 | jalAzaya pANInI jagyA 1096 499 47 jaladhara 164 65 23 / maccha, mAchaluM 1344-ze. 617 54 jaladhi 1074 486 12 / jalUkA jaLo 1204 558 20 (,) ,, (yoni) 18-pa. 6 31 (jalezaya) viSNu 299 99 32 jaladhigA nadI 1080 490 15 jalocchvAsa vadhI gayesA pAena (jalanara) pAemA 23nAra manuSya 1355 622 3 nIkaLavAno mArga 1088 494 29 jalanidhi samudra 1074 486 11 jalaukas jaLo 1203 558 17 jalanirgama pAe nijavAnI rasto 1088 494 20 / jalaukA 1204 558 23 jalanIlikA sevAsa, dIra 1167 541 25 / jalpAka vAyA, nighosanA2 347 156 37 * * * 83 jala * * * * * **Ilibillustratil 679 164 Jain Education Intemational Page #838 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabdaH jalpita + o tsho o java javana (,,) jAgaraNa jAgaritR jAgarin (javanikA) unAta paDo javanI (javA) javApuSpa vi javIyasa jAgarUka jAgaryA jAgUDa (jAbula) jAGgulika ghaNA vegavALo. rUpa jaDu viSNu ( janukanyA) gaMgAnahI jAgara UjAgaro jAGgalI jAGgika jADya jAta (,,) jAtarUpa jAtavedas jAtApatyA jAti jAtikoza jAtiphala arthaH vANI, vacana vega jAtimAtra jIvin ghaNA vegavALo adhika vegavALo ghoDo khAvuM. bhojana jAganAra : ujAgaro kezara agni 424 681 680 17 japA puSpa, jAsudanuM kula cha kAra 645-zo. 494 1043 - ze. 216 1082 443 443 194 443- zi. 19 pANI vinAno deza viSa vaidya, jhera utAranAra vA pArvatI epIdho jaDatA mUrkhatA sa sAmAnya, bhati, bhata sonuM agni suvAvaDI strI camelI, jAI sAmAnya, bhati, bhata jAyaphala zlo. 241- ze. jAtimAtrathI jIvanAra, brAhmaNa sArdhazabdAnukramaNikA 443 443 pR. 113 495 494 1234 572 217 217 474 205 - ze. 187 302 302 530 286 217 470 101 490 194 194 194 194 443 194 209 92 494 217 305 139 312 139 1412 649 1515 694 1044 1099 502 471 539 239 paM. 1147 530 + 2 3 3 V u v 2 3 x 2 2 3 2 2 2 2 2 2 x 27 284 51 855 377 32 28 645 285 44 26 1099 2 28 953 8 7 52 14 31 37 52 18 12 10 423 38 jAmbUnada 15 2 x w m m w m m m v x 5 22 26 23 13 36 13 32 32 19 1515 694 643 643 284 45 59 8 4 zabda: 28 (jAti) (jAtIphala) jAtu (jAlakAra) jAtokSa jAtya 17 jAnakI jAni (jAtI) jAnu jAnudana jAnudrayasa jAnumAtra jAmadagnya jAmAtR jAmi jAmeya jAmbUla mAlikA jAyaka jAyA jAyAjIva jAyApatI jAyu jAra jArI jAla " jAlaka 33 jAlakAraka jAlakinI jAlandhara arthaH jAyaphala 33 33 koika vakhata mAThara juvAna baLada kulavAna mukhya, pradhAna sItA bhAtA, bhA sabhebI bhaI sAthaLanI gAMTha, DhIMcaNa, ghUMTaNa DhIMcaNa pramANa jamadinano putra. parazurAma dIkarIno pati, jamAI bana bhANeja sonuM vivAha malayAgiri, pInacaMdana patnI naTa pati-patnI bo auSadha jAra puruSa pArvatI iMdrajAla, jAgIrI samUha, samudAya goSa, bhaNI, bhArI navI kaLI, navI zreNIono samuha karoLIo ja-797-jA zlo. pR. paM. 643 284 42 643 284 45 643- zo. 284 48 1533 703 51 103 33 51 1258 579 56 503 220 63 1439 661 20 310 22 246 51 531 gheTI trigarta deza (lAhora prAntano eka deza) 703 558- ze. 1147 614 601 601 601 271 926 1412 1012 265 265 848 374 518 229 553 244 543 241 1045 472 958 265 w 2 2 2 2 425 27 m 1 & 2 5 59 24 53 229 598- ze. 16 646 286 46 513 227 12 328 147 52 519 229 41 473 208 46 519 229 31 205-ze. 92 39 408 57 649 31 453 30 35 6 517 39 1125 1210 560 29 1277 588 38 21 Page #839 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jA- 798 - jI zabdaH jAlaprAyA jAlika 11 " jAlikA jAlinI jAlma jAvAla jAhaka jAhnavI jighatsA jighatsu jighAMsu jit jitamanyu jitazatru jitAri jitAhava jitendriya jityA jitvara jina " zatru vaSya vadhaka saMbaMdhamAM vathI lagADAto za76, 68. purajit jita parAjita jitakAzin samAM chatI gayeloM jitanemi vratamAM dhAraNa karavA lAyaka pIpaLAno daMDa viSNu zrI ajitanAtha jinezvara 27 arthaH loDhAnuM bAra haMga, dhUrta jAlathI mUtra vagerene paDanAra bAdharI koLIo loDhAnuM bakhtara citrazAlA mUrkha bakarAne pALanAra, rabArI sehalo, eka jAtano bilADo gaMgAnadI mukhya, kSudhA bhukhyo bha. nA pitA zrI saMbhavanAtha bha. nA pitA laDAImAM jItI gayelo iMdriya Upara jaya meLavanAra moTuM haLa, baLanuM haLa vijaya meLavanAra arita bhagavAna, vinezvara viSNu buddha suta arihaMta, bhagavAna tIrthaMkara deva zlo. 769 377 889 928 409 34 1210 560 27 769 339 15 999 445 38 353 158 58 1302 1081 393 392 729 10- pa. 805 806 219- ze. 36 36 806 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. paM. 339 18 168 2 816 361 32 103 8 24 216 232 24 4. 52 392 40 599 18 490 48 173 43 173 32 320 14 11 356 38 356 55 11 68 11 68 811 359 11 890 393 1 793 350 48 356 54 7 70 101 31 110 7 8 38 14 zabdaH jiSNu "" jihAnaka jilhya jihmaga jilhA 11 jihvAsvAda jIna jImUta jIra jIraka jIraNa jIrNa 11 jINi jIrNavastra jIva jImUtavAhin dhUbhADo bharu == " () (jIvaka) jIvajIva jIvattokA jIvatpati (jIvatpatnI) jIvatha jIvana jIvana jIvanaka jIvanI jIvanIya "3 41 jIvanIyA arthaH iMdra viSNu arjuna vijaya meLavanAra pralayakAla, kSaya as, ai sarpa, nAma jIbha agninI jIbha cATavuM te sthavira, vRddha megha, vAdaLa 33 sthavira, vRddha jUnuM, purAtana vRddhatva, gharaDApaNuM jUnuM guru, bRspati saMsArI ya, prANI prANa AtmA, jIva asana vRkSa, jIvaka jhara jotAMnI sAthe mRtyu pAmanAra pakSI jenI saMtati jIvatI rahetI hoya tevI strI sadhavA strI " kAcabo AviA zlo. pR. paM. 173 70 55 214 98 16 709 793 161 1457 669 23 1303 600 32 585 258 45 1102 424 340 164 1104 422 - ze. 1340 312 3 350 47 62 pANI rUpa bhojana. bhAta 395 bhIDI parapoDI, hiraza choDI 1985 pANI 1069 404 - ze. tarata doheluM dUdha bhIThI jarajoDI, hirA choDI 1185 504 13 422 422 - ze. 340 1448 1523 678 301 9 198 41 19 1366 626 53 1367 627 19 1366 626 47 1144 528 51 187 33 152 56 65 7 505 21 186 34 186 30 186 34 152 51 665 47 698 14 530 530 530 235 615 43 235 235 pm 27 m 380 482 1353 621 20 865 1069 1043.ze. 470 52 550 482 179 550 V 5 5 0 2 2 2 2 2 2 & 2 18 174 47 32 14 10 12 16 62 14 . Page #840 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mauna jIvasU " jJapti jIvAtu 627 30 prANa jyA niMdA sArthazabdAnukramaNikA jI-799-jyo zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. jIvanauSadha vana rakSopAya 1367 627 31 | jonAlA juvAra 1178 546 29 jIvantI bhImaraNo31, Di25 1185 550 9 | joSam 1528 701 19 jIvavRtti pazupAlanana ma 888 392 6 | jJa budhagraha jenI saMtati jIvatI vidvAnuM 341 153 45 rahetI hoya te strI 530 235 19 mati, buddhi 308 141 jIvA 57, dhanuSyanIhorI 776 776 341 43 jJAta jANeluM 1496 686 mIThI kharakhoDI, jJAtanandana 24mAM tIrthakara hiraNa dorI 1185 550 13 zrIvardhamAna svAmI 30 10 68 jIvana auSadha 1367 jJAtAdharmakathA maniyAra aMga (,) prANa 1367 627 24 paikI chaThuM aMga 243 114 23 (jIvAdhAra) hayanI maMno malA jJAti svajana, kuTuMbI 561 247 51 AkArano mAMsapiMDa, hRdaya darara ra71 rara jJAna mokSa 310 141 43 ... jIvAntaka pArevA vagaire jJAnapravAda pAMcamuM pUrva pakSIone haNanAra 411 1 (haSTivAhano meha) 247 15 34 jIvikA AjIvikA 865 380 35 jJAnin zAnI, jyotiSI, haivaza 482 212 47 jIvita 1367 627 23 597, dhanuSyanIhorI 776 341 jIvitakAla mAyuSya 1369 627 54 pRthvI 936 415 14 jugupsana 271 125 42 jyAghAtavAraNa hAtha 52 dhanuSyanI chorI jugupsA dugaMchA doSa- tIrthakaromAM na lAge te mATe karelo na hoya te 18 doSa paikI cAmaDAno bAhubaMdha 776 342 4 10mAM doSa 72 18 14 | jyAni jIrNatA, gharaDApaNuM 1523 698 12 dugaMchA, bIbhatsa jyAyas atigharaDo 340 153 12 rasano sthAyIbhAva 303 138 jyeSTha jeTha mahIno 154 57 19 (,) 271 125 45 moTA bhAI 551 244 (juhurANa) agni 1100-ze. 503 14 kalaI ___ 1042-ze. 469 52 su5, yazapAtra vizeSa, jyeSThazvazru patnInI moTI Dena 554 245 23 dhIhomavAno sa2vo 828 367 21 jyeSThA jyeSThA nakSatra 113 39 11 jUTaka aMboDo 570-ze. 251 44 kyalI mAgaNI 593 262 jUrNAhvaya juvAra 1178 546 28 jyeSThAmUlIya 44 mahIno 154-ze. 57 28 jRmbhaNa bagAsuM 1506 690 36 jyeSThAzramin gRhastha mAzrama 808 358 6 jRmbhA 1506 690 36 jyotiriGgaNa pota, mAgAso vaDo 1213 562 9 vijaya meLavanAra 793 350 46 jyotirmAlin , , ,, 1213-ze. 562 1 jemana bhojana, khAvuM te 424 187 24 jyotiS 329 99 31 19 chatavA yogya 793 350 55 nakSatra, tArA 107 36 40 jaitra vi45 bhejavanAra 793-ze. 350 50 vedanuM pAMcamuM aMga (jaina) haina, sthAvAhavAhI, mAIta 861 379 3 jyotiSazAstra 250 117 6 jaivAtRka caMdramAM 105 34 45 | jyotiSka jyotiSita vona nAma 92 26 55 sAMnI sAvarAvANo 479 211 20 (jyotis) mAMjanI 575 254 50 joGgaka agara, agara 640 283 jyotIratha dhruvananAma 122-ze. 43 11 joTin zaMkara 200-ze. 89 13 / jyotsnA yaMdrAza 107 38 9 niMdA jetR jeya Jain Education Intemational Page #841 -------------------------------------------------------------------------- ________________ jyo 800 ta arthaH zabda: jyotsnApriya yora pakSI jyotsnA po (jyotsnezA) caMdramA jyotiSika bheSI, dhvakSa, jyotiSI jyotstrI punamanI rAta jvara jvalana jvAlA jvAlAjihva (jhagiti) jhaJjhA aTiti (jhampa) jhampA (jampAna) jhara jharjhara jhalakkA jhaSa (ja) jhAbuka jhilikA (jhilI) jhillIkA (jhorukA) jhoTIGga Takka TaGka TaGkaNa tAva agni agninI jvAlA, jhoba agni -: jha : jaladI varasAda sahita pavana, jhApaTA jaldI kUdavuM, chalAMga mAravI maccha, mAchaluM kAmadeva Gora qa bhamarA jevuM kSudra prANI, tamaruM "" zaMkara 23 " 33 -: Ta : zlo. 1339 687 305 3 104 482 143 471 1099 502 1102 1099 502 bhamarAnuM jevuM kSudra jaMtu, tamaruM Aje rAtre nI ma ityAdi zabdo kare che te) karava 1216 vADIka deza paththara toDanAra TAMkaNe TaMkaNakhAra abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. paM. zabdaH arthaH 615 34 (TaGkana) (TaGkapati) ttivis TIkA 34 1530 702 212 51 307 1216 504 " 23 mANasa upADI zake navI pAyakhI 758 jara, jaro, nahIM Ahi 1096 vAjiMtra 294- zo. 1102 moTI jvAlA vana, jaMgala 1110 508 30 ghaNA pAsavALuM jaMgala 1216 200-ze. 1111 509 1343 229 108 1139 x 2 x x 2 x 2 43 1107 507 35 1530 702 36 1470 675 7 1470 675 5 617 37 34 525 54 25 24 334 55 499 34 563 89 24 135 11 504 45 29 Damaruka Dayana I 2 x x Y x 12 21 28 42 562 53 563 56 563 51 49 13 959 919 406 944 419 56 425 39 1 ukArI Damara h " 33 DAhala DiGgara DiNDima DiNDIra Dima Dimba Dimbha (DuNDubha) DhakkA Dhaukana taMvA takra takrasAra takSaka takSaNI takSan taTa (taTAka) 33 rUpuM athavA dInAra TIToDI niraMtara vyAkhyAna, kaThina zabdanuM vivaraNa -: Da : cAMDAlanI vINA buMTa phoToDiyo cAkara vAjiMtrano eka bheda, samudrapheNa nATyano eka prakAra buMTa, phoToDiyo, upadrava, pralaya bhayAnaka, bhayaMkara DamaruM cakIla, strIo mATe paDadAvALo ratha uDavuM te yehI heza (pUrva hindustAna ) 956 360 294- ze. zlo. 944 723 1330 DaMko, yazanagAruM dhana leTa bAM 256 290 - ze. -: ta : 803 303 - ze. 294.ze. 803 upadrava pra dhAvasuM jAjaDa, nAnuM jAla 338 (1) jhera vinAno moTo sarpa (2) the bhuSavANa nirviSa sarpa, (3) kAbaracitarI sarpa -: Dha : 1077 284 1305 pR. paM. 419 57 317 33 610 54 293 737 118 132 753 332 25 1318 605 30 41 30 356 1 138 45 135 4 re ra 624 54 161 44 135 11 487 20 130 47 ww 3 356 151 56 601 14 134 30 * 324 44 gAya 1266 pA bhAganA pANIvALuM dahIM 406 583 26 53 6 181 mAkhaNa 408 181 takSaka nAga 1309 602 20 vAMsI, keADI 918 405 35 thakAra, suthAra 917 405 15 1078 488 6 aMDI, tIra, dinAro taLAva 1094 498 23 Page #842 -------------------------------------------------------------------------- ________________ artha: taDAga zarIra tat tatkAla tantu zabdaH arthaH zlo. taTinI nadI 1080 taDAka taLAva 1094 1094 taDit vi4NI 1104 taDitkumAra manapati va paitrI va 90 taDitvat bheSa, vAhaNa 164 taNDu zaM2nI nhii| 210 taNDulaphalA pI52 421-ze. taNDulIya taind (mAle) 1184 taNDulera 1184 hetu, 729 // 3, tathA 1537 tata vI, tAravANuvAtri 286 vizANa, moTuM 1430 tatas hetu, 129 / 3, tathA 1537 tati zreNI, oLI 1423 te4 mate, vartamAna 162 tatkAladhI 424vAlI 344 tattva maMdagativALuM nRtya 292 tattvajJAna 52bhArtha zAna 311 tattvaniSThatA chita vastu sva35ne anusaratI- prabhunI vANIno 19moM guNa 67 tatpara, Asakta rU84 tatrabhavAn 5nya, pUthyavAya za6 336 tatsad devo, devatA 87 tathA tebha, te pramANe 1542-ze. sadRza, saraj 1542-ze. tathAgata buddha, sugata 232 tathya satya, sAcuM 264 tadgata ekAgra 1458 tadA tyAre,te samaye 1542-ze. tadAtva ta4 mata, vartamAna 75 162 tadAnIm tyAre,te samaye 1542-ze. taddhana 159, rusa 368 tadvala uMdaranA pUMchaDAnA jevI AkRtivALuM bANa 780 zAstrAbhyAsa 42vAna sthAna 788 tanaya putra 542 (tanayA) putrI 542 dubaLa, kRza 449 sArthazabdAnukramaNikA ta-801-ta pR. paM. | zabdaH zlo. pR. paM. 489 37 zarIra 563 248 48 498 22 / , nAnuM thoDuM 1427 655 37 498 19 / , chUTuM chavAyuM, AchuM virala 2447 66 24 505 28 | tanutra / bakhtara, kavaca 766 338 4 (tanutrANa) 766 338 64 45 (tanuruha) robha, rupAi, rupAzi 630 278 8 95 tanuvAtapAtamo vAyu, tanapAta 1359 624 7 186 12 tanU 563 248 50 549 42 tanUkRta pAtaLuM kareluM, choleluM 2486 68 vadda 549 43 tanUtala pAma, nehAya // - . 705 35 tion :2bheTabI. aous 600-ze. 265 4 131 29 tanUnapAt agni 1097 501 4 657 37 tanUruha roma, ruvAi 630 278 8 705 36 pakSInI pAMkha 1317 605 9 653 39 tantipAlaka nakula 710-ze. 312 19 sUtara 913 403 27 ha, suMDa 1351 620 37 133 41 tantuNa 1351 620 41 141 59 tantunAga 1351 620 38 tantubha sarasava 1180 547 26 tantula kamalanI nALa 1165 540 15 17 46 (tantuvAya) 1942 913 403 3 za70 43 tantuvAya bhUtA-karoLIyo 150 44 tantuzAlA kApaDa vaNavAnuM sthAna, 24 26 taMtuzALA 999 445 46 708 11 / tantusantata sIveluM vaLeluM 1487 682 39 708 21 tantra auSadha 110 22 potAnA dezanI rakSA, 123 2 poSaNAdi ciMtA 715 313 51 670 nokara, cAkara 716 314 11 709 lazkara 746 328 6 62 57 tantraka navuM vastra 671 297 34 709 1 tantravAya vaNakara 913 403 2 164 34 | tantuvAya bhUtA, karoLIyo 1210 560 25 (tantri) dorI, doraDuM 928 409 51 344 21 / tantrI 928 409 54 349-- 12 nasa, snAyu 631-ze. 279 5 240 28 tandrA nidrA, uMgha 313 142 44 240 44 taMdrA, ALasa 315 143 42 196 51 | (tandri) nidrA, 64 313 142 47 tatpara 1 ju kha va 3 4 3 3 3 tadbhU tanu Jain Education Interational Page #843 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ta-802-ta zlo. zabdaH artha: nidrA, uMgha (tandrI) 313 tapa 157 grISma Rtu tapaH klezasaha tapanA uvezane sahana karanAra 811 tapana sUrya 98 123- ze. " tapanAtmajA tapanI tapanIya tapas 13 " 31 " tapasa (tapodhana) tapta tamaH prabhA tamaGga tamara tamas 11 tamasvinI tamA tamAla tamAlapatra tapastakSa tapasya tapasyA (tapasvin) bhikSu, bhuni tapAtyaya tamAlinI tamisra tamikhA tamoghna agastya RSi tApI nadI 33 sonuM muninuM dhana, enAthI tapodhana vagere zabda jane che 76 82 153 205 se. 843- ze. 105-ze. 33 cotho niyama mahA mahino caMdramA niyama, vrata caMdramA ste phAgaNa mahino avakRpA hInA dIkSA varSA Rtu, shraavnnbhAdaravo mAsa muni, pati tapAyeluM, dubhavela chaThThI narakanI pRthvI agAsI, aDhArI kalaI, sIsuM rASTra aMdhakAra azula, pApa, duSkRtya rAtri 33 tamAla vRkSa kezara-caMdanAdinuM tilaka, cAMdalo tAlanI nagarI rAtri aMdhAra amAsanI rAta rAta ana 1084 1084 1044 173 153 81 810 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pU. paM. 142 49 35 59 38 tamomaNi 359 tampA 157 76 266ww. 2 30 42 43 48 tarakSu 491 59 taraGga 491 57 taraGgiNI 471 44 taraNi 19 41 21 40 56 35 373 34 28 24 35 30 70 53 56 49 21 22 358 37 59 59 19 43 1493 684 41 1360 624 4 1011 452 39 1042 469 43 121 42 48 145 1381 142 142 50 1146 52 50 633 38 51 12 42 530 16 zabdaH 653 289 23 979 434 45 51 22 143- ze. 145 52 45 143 51 26 142 50 40 1098 502 5 () taraNI taraNDa tarapaNya tarala 11 taralalocanA taralA taralata taravAri taras (,,) tarasa (tari) tarI taru taruNa taruNI tarka tarkavidyA tarka tarkuka tarjanI tarjika tarNa ta tarpaNa "" 37 tarman arthaH viSNu khaghota. AgIyo gAya (aneka prakAranA varNavALI gAya nAno vAgha, ja2kha pANInA mojA nadI sUrya nAva nAnI hoDI, machavo vahANanuM bhADuM hAranI vAcamAM rahelo miya capala, anitya va netrI strI rAjaDI, aM halAveluM kaMpeluM taravAra vega jayadI parAkrama mAMsa nAva, vahAza 37 vRkSa, yuvAna mANasa yuvati, yuvAna strI anumAna, vicAraNA nyAyazAstra "" Au carakho, reMTIyo mAgaNa, yAcaka aMgUThA pAsenI AMgaLI bukhArA pAseno deza vAcharaDo Doyo, lAkaDAnI kaDachI pitRyajJa, pitRne tRpta ka2vAno yajJa zlo. 219- ze. 1213- ze. lAkaDA, baLataNa khuza karavuM, tRpti yUpano agrabhAga pR. paM. 102 47 562 11 1266 583 21 1285 591 38 1075 486 37 1079 489 18 95 27 68 877 385 42 877 879 879 821 827 1502 825 re 385 44 387 387 7 288 6 1455 668 35 506 222 60 397 175 29 1480 678 48 782 345 36 494 217 48 1530 702 29 796 352 10 622 274 41 877 385 38 877 385 40 1114 510 39 339 152 29 511 225 51 323 146 1 251 117 23 911 402 33 388 171 55 592 262 25 169 25 1260 580 39 1021 458 29 958 364 31 366 44 688 48 265 54 Page #844 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabdaH tarSa (tarSita) tarhi tala talasAraka talahRdaya (talA) talikA talina "1 37 nI lekSaNa talpa (tala) tallaja taviSa taviSI taSTa taskara tA tADaGka tADapatra tADya tANDava arthaH pipAsA, tarasa to tyAre, te samaye pahoLI karelI AMgaLIo vALo hAtha pako paganA taLIyAno madhyabhAga hAtha Upara dhanuSyanI dorIno ghasAro na lAge te mATe karelo cAmaDAno baMdha tADa ghoDAnA mukhe bAMdhavAno cAmaDAno paTTo paganA taLiyAno zlo. 393 393 173 58 1542- ze. 709 1 madhyabhAga cAmaDAno bAjubaMdha mukhe bAMdhavAno gAmaDAno po. mIThAnI taMga huSaNo, iza nAnaM, thor3a zabyA (tAI) yuvAna strI, Rtu prApta thayelI strI "" pittAzaya, lIvaranI aMdarano bhAga nRtya, nAtha 596 618 lakSmI, viSNunI patnI kAne paheravAnuM tADapatranA AkAranuM AbhUSaNa 776 1136 1251 618 776 511 1288- ze. 682 1095 bhUMDa rAdhyA, tA nAnuM sarovara A zabda lagADavAthI prazaMsA vAcaka zabda bane che 1440 svarga, devaloka iMdranI putrI pAtaLuM kareluM, choleluM cora 87 176 1486 381 226 sArthazabdAnukramaNikA 656 656 605- me. 280 pR. paM. 173 65 263 41 273 1251 577 24 449 196 55 1426 655 36 682 303 14 17 342 2 523 49 577 25 273 17 342 2 225 51 592 51 303 1 498 45 le 290 19 290 21 zabdaH 267 7 129 31 tAta sAtatulya tAntrika tApana tApasa tApasadruma (tApiccha) tApiJcha tApI Guan Li tApya tAmarasa tAmalipta tAmalimI tAmasI 21 tAmrAkSa tAyika tAra 661 42 tAraka 23 46 72 34 682 2 169 42 106 42 tAmrakuTTaka tAmacUDa tAmravRntA tAmrasAra tArakA (..) tArakAri tArajIvana tAratA tAmbUlakaraGka pAnahAnI, tAMbUlapAtra tAmbUlavallI nAgaravesa tAmbUlI tAmra tArA arthaH pitA, Apa pitAtulya, kAkA zAstra jANanAra, jyotiSAdi jANanAra 13 sUrya bhuni, yati, saMnyAsI iMgorIyo tamAla vRkSa 33 tApI nadI hIrAkasI, mAkSikapAtu kamaLa tAmaliptI nagarI rAtri pArvatI nidrA ( tArakAntaka) artiya nakSatra, tArA AMkhanI kIkI vaithaka 33 sonu sonuM nakSatra, tArA AMkhanI kIkI 718 1955 1155 1039 tAMbU vAsaNa ghaDanAra, kaMsAro gAmaDAno kukaDo 910 1325 nAnI kalathI rakta caMdana 1175 642 1321 koyala tarjika-bukhArA pAseno deza Ta rUpuM 1043 jyotiSika deva prativAsudeva mastakamAMthI nIkaLato avAja, UMco svara atyaMta UMco avAja ta-803- tA zlo. pR. paM. 556 246 9 488 215 22 483 212 95 28 809 358 36 1143 528 1946 530 1146 530 1084 491 1055 476 19 979 143 - ze. 205 - ze. 313 - ze. 209 1044- ze. 1402 1409 107 575 142 1161 538 8 979 534 468 402 608 4. 434 41 434 51 544 * * w Z Z 2 2 2 284 607 61 425 63 92 18 15 254 15 10 314 49 645 647 57 534 40 43 3 x m ~ x 3 m m z y w v 2 % 3 w x 22 53 41 33 2 34 55 469 92 26 699 309 107 36 30 33 3 25 58 575 209 94 57 94 472 61 8 41 56 24 2 26 36 37 254 40 Page #845 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pa. paM. 172 60 5 5 6 * A. 465 449 20 tA-804-ti abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. tArAri DIsI , mAkSi dhAtu 1055 476 21 titikSu kSamAvAn, sahanazIla 391 / / tAruNya juvAnI, taruNatA 339 152 titibha chadragopa, yogAya, tArkika zana2. 863 379 52 mAmaNamuMDA 1209 tArkSya garuDa 231 109 35 | tittiri / tetara 1341 ghoDo 1232 571 15 | tithi 57po-bI4 batithi 147 53 35 tAyadhvaja viS 214 100 4 | tithipraNI yaMdramA 104 34 34 tArthyazaila 24, 2sapatI ghara tiniza taniza vRkSa, t|7 1142 527 haladaranA kvAthanuM (tintiDA) mobadInuM vRkSa 1143 528 33 banAveluM 1053 475 53 tintiDI , ,, 1143 528 28 tAla kALa ane kriyAnuM tintiDIka nadI, oma __417 184 56 parimANa, avApa 133 13 (tintiDIkA) mAdInu vRkSa 1143 528 27 pahoLI karelI AMgaLIo (tintiDIkA) , " 1143 528 34 pANI hAya,hAthanI parI 596 263 45 (tintilA) , " 1143 528 27 aMgUTho madhyamA sahita timi bha7, bhA79 1344 617 51 laMbAve teTalI laMbAI 596 263 16 / timikoza samudra 1074-ze. 486 16 haratAla 1059 477 24 timiGgilagila bhoTa mAchaei 1348 620 1 tADa 1136 523 50 timita lIna pakSaNej 1492 684 8 tAlaka tALuM 1005 timira ghara 145 52 47 tAlakAbha dIdo-pIso mizrita , (timirAri) sUrya "96 29 25 lIlo varNa timilA vAcavizeSa 294-ze. 135 11 (tAlapatra) kuMDala, tAlapatra jevuM tiras tArachu, ig 1534 704 chAnanu AbhUSA 656 290 22 | tiraskariNI tAna, 57) 681 302 13 tAlamardala vAcavizeSa 294-ze. 135 5 tiraskriyA 52mava, ti2242 441 193 35 tAlalakSman basava 224 105 45 tirodhAna DhaMAyedhuM, mAhita 1478 677 49 tAlavRnta paMpo, vImel 687 305 10 tirohita 805 356 51 tAlikA pahoMgI sImAgaNImo maMtadhAna, DhAye, vALo hAtha, paMjo 596 263 43 AcchAdita 1477 677 33 tAlI tALuM ughADavAnuM tiryagghAtin aist yA 42nAra hAthI 1221 yaMtra, yA 1006 449 23 tiryaca vAMko cAlanAra 444 194 41 tAlu tALuM tALavuM pazuM 1216 564 tAlujihva pagaramaccha 1349 620 vAMkuM, tirachuM 1515 694 25 tAlUra pANInI bhamarI, pANInuM | tilaka pittAzaya, lIvaranI cakrAkAre bhamavuM te 1076 saM2no raheko bhAga 605 267 tAviSa svarga, devaloka 87 23 tala, zarIramAM kALuM cihna da28 tAviSI iMdranI putrI 176 72 34 yaharo,TIj, tila 653 tikta vita 2sa, 33 1389 627 53 dhalita jo saMyama 943 419 38 tiktapatra 53131, tamAlapatra 1190 552 31 | tilakAlaka zarIramA aj sni , tara 618 273 28 6 / sparza, atyaMta garama 1385 636 18 (tilantuda) taka pIsanA2 ghAMcI 917 404 54 titau cAlaNI 1018 456 13 | (tilaparNika) 27tayanna, 204jI 642 284 37 titikSA kSamA, sahanazAsa5j 391 172 65 , 642 284 36 1395640 - 289 E tigma K | tilaparNikA " Jain Education Intemational Page #846 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ! tilapeja mukha . . # ** " 255 * 4 tIkSNa 34 sArthazabdAnukramaNikA ti-805-tu zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. tilapijja ugI na zake tevA tala 1980 547 12 zUnya, khAlI 1446 665 1 ,, , , , 1180 547 12 | tuTisa , deza, satya 1427 655 54 tilitsa gAyanA jevI nAsikA tuNDa 572 252 54 vALa sarpa 1306 601 30 tuNDikerikA TIkA, gAlosinI vedo 1985 550 tilya talanuM khetara 967 429 11 (tuNDikerI) ___, , 1185 550 5 tilva lodhra, lodhara 1159 536 55 tuNDibha moTI peTavANo 458 201 tiSya puSya nakSatra 111 38 2 tuNDila " " 458 201 17 loDhuM 1038 467 47 | tuttha bhorathu) 1052 475 29 viSa, jhera 1195 555 (tuttharasAJjana)hiMgaNoDa, 2sAM4na 1053 475 53 6esparza, atyaMta 225. 1385 636 tutthAjana bhorathu| 1052 475 tIkSNakarman taravAra 782-ze. 345 51 tunda peTa 604 266 22 tIkSNagandhaka savo 1134 522 tundakUpikA nAmi, iMTI 606 267 43 tIkSNataNDula pIpa2 421-ze. 186 12 tundaparimRj mAsu 384 170 22 tIkSNadhAra taravAra 782-ze. 345 53 | tundi peTa 604 266 25 astrAnA jevuM zastra, tundika bhoTa paTavAgo 450 197 525lI 787-ze. 348 51 | tundin , " 450 197 tIkSNazUka javA 1170 542 44 tundibha 450-ze. taTa, nArI, sist 1078 488 8 | tundila 450 197 5 traNa bhAganuM zara tunavAya tRNanAra, darajI 910 402 11 ane eka bhAga (tubha) bakaro 1275 587 28 soDhAno hoya tejA / 780 344 27 | (tubhA) bakaro. 1275 587 (tIrtha) caturvidha saMgha athavA kolAhalavALuM yuddha 799 354 28 prathama gaNadhara 24 8 34 yuddhano zora-bakora 1404 645 bhAnuM bhUNa 840-ze. 372 7 tuMbaDI 1155 534 52 tIrtha, ghATa, pAnI bhArI 1087 493 40 (tumbA ) 1155 534 49 tIrthakara arihaMta, bhagavAna 24 (tumbi ) 1155 534 48 tIrthapAda viSNu 219-ze. 102 46 | tumbI taMbaDI 1155 534 46 tIrthavAka keza, vALa 567 250 64 | tumbaru ... zrI. sumatinAtha ma.nA tIvra uSNa sparza, zAsanadeva 42 12 58 atyaMta garama 1385 636 21 devonA gavaiyA, gaMdharva 183 77 41 atizaya, ghaNuM 1505 690 10 turaga ghoDo 1232 571 14 tIvravedanA naranI pIDA 1358 623 28 turagin / ghoDesavAra 761 336 20 nizyaya artha batAnA21542-ze. 708 32 turaGga 1232 571 paa6529||rth za6 1542-ze. 708 10 turaGgama 1232 571 14 (tuc) saMtati, cho'2 543 241 17 turaGgavadana una2 194 84 53 tuj 543 241 turASAh iMdra 172 ___70 47 tukAkSIrI vaMzaloyana, vAMsa pU2 1154 534 16 turIyaka cotho bhAga 1434 659 28 ucca, UMcuM 1428 656 37 turuSka dazAMga dhUpa lobAna, rAtri 143 . 51 24 zelArasa 648 287 6 tuccha nAnu, thoDaM 1426 655 29 turkastAna 959 425 49 tIra tIrI hai. 8 35 ghoDo (tuGgI) Jain Education Intemational Page #847 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tulA tuvaraka tuvarI tejas tu-806-to abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. tulasphoTa (tRNazUnya) bhog| 1148 531 17 nakArmuka pIMjavAnuM yaMtra 912 402 41 / tRNATavI // pAsavANusa 1111 509 11 so pala vajana 885 390 4 (tRNyA) tReno samUha 1421 653 11 upamA 1463 672 5 | tRtIyAkRta pAra 4thI yu tara 968 429 35 12 rAzi 8 sAtamI zazi 116 40 44 tRtIyAprakRti napuMsa 562 248 17 tulAkoTI 5) paravAna 42, 665 294 33 | tRpta tRpta, dharAyela 426 188 16 tulya samAna, barobara 1461 671 22 tRpti, dharAvavuM te 426 188 25 jaMgalI maga 1173 544 25 pipAsA, tarasa 394 174 2 phaTakaDI 1056 476 31 icchA, manoratha 430 189 61 (,) 1056 476 36 tRSA pipAsA, tarasa 394 174 tuvera 1175 545 3 tRSita tarasyo 393 173 55 tuSa dhAnyanA choTa, husahI 1182 548 41 tRSNaj 393 173 58 tuSAnala jhotasanI magni 1101 503 58 lobhI 429 189 21 tuSAra hima, jhAkaLa 1072 485 9 tRSNA pipAsA, tarasa 393 173 63 zItaNa, , zIta sparza 1385 635 49 icchA, manoratha 430 189 41 te dezamAM utpanna tRSNAkSaya zAMti, upazama 304 139 thayela ghoDo 1135 573 18 tejana muMja nAmanuM ghAsa 1192 553 21 tuSita gaNadevatA 89-ze. 25 71 sUryano prakAza __101 32 51 tuSodaka kAMjI, rAba 415 184 9 koza, daMDa ane prabhutvazaktithI hima, jhAkaLa 1072 484 56 utpanna thayela teja, prANanA paae| rAmavAnumAthu 781 344 55 bhoge bIjAnuM apamAna, tUNin dhanuSya paa29|| 42nAra 771 339 52 tiraskAra vagerene sahana bANa rAkhavAnuM bhAthuM 781 345 na kare tevuM teja 740 325 25 vAjiMtra, vAjuM 286 131 16 | tejita tIrNa karAyeluM 1484 680 zIgha, jaldI 1470 674 43 | (tena) hetu, kAraNa 1537 705 37 utAvaLa, zIvratA 322 145 47 / kaDhI, vyaMjana 399 176 57 vAjiMtra, vAjuM 286 131 24 | tera 572-ze. 253 tUlaka kapAsa | taijasAvartanI dhAtu gANavAnI sI 908 401 2 tUlikA soDhAnI saNI 920 406 34 taittira tetarano samUha 1415 650 citArAnI pIMchI 921 407 3 tesa 417 184 39 (tUvara) tUro rasa 1389 tailapaNika gozIrSa yahana 642 284 19 tUSNIMzIla mUMgo, na bolavAnA tailapAyikA vAgaNa 1337 614 11 svabhAvavALo 438 192 29 tailasphaTika tavanA vuTi bhe| 1068 480 24 tUSNIka 438 192 30 tailATI labharAvI paivarj09 1215 563 34 tUSNIkAm mauna 1528 701 tailin 917 404 53 tUSNIm 1528 701 17 tailizAlA takhanI cA na3 ko tRenI ta 1191 552 45 | tailIna talanuM khetara 967 429 11 sarva jAtanuM tRNa 1195 555 18 taiSa poSa mahino 152 56 24 tRNadhvaja vAMsa 1153 534 3 toka saMtati, chokaruM 542 241 1 tRNarAjatA 1136 523 46 | tokma lIlo javA 1170 542 46 tuhina tUNa tUNIra tUrNa tUrNi tUrya temana mukha 1139 526 1 tejasAvatanA ghAMcI tRNa Jain Education Intemational Page #848 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabdaH totra 17 todana tomara () toya (..) toyaDimbha (toyada) toraNa tauryatrika berh taulikika tyakta tyAga trapA trapu trapubandhaka trapusI trayI trayItana trayImukha trasa "" trayoni trasara trasta trasnu trANa 17 trAta trApuSa arthaH baLada vagere hAMkavAno paroNo, cAbuka vAMsano parINo baLada vagere vAno paroNo 893 ravaiyAnA AkAranuM bANa 987 bANano eka prakAra, zastra 780 pANI 1069 sugaMdhI vALI, khasa pANInA karA lAja, zarama kalaI, sIsuM megha vAdaLa 18- pa. ( 1 ) torA (2) maherAja 1007 gIta ane vAjiMtra sahita nRtya citrakAra, citAro choDI dIdheluM, tajeluM chAna tyAga 33 kAkaDI traNa prakAre veda sUrya brAhmaNa jaMgama zlo. " rakSaNa karAyelu 893 1230 rakSaNa ranna karAyeluM 1158 166.ze. 1189 249 98 811 1454 603- ze. hRdaya trasa kavonI utpattinuM sthAna 1357 vaNaka2nuM vaNavAnuM sAdhana (tAsanI) bIkaNa 913 365 - ze. 365- ze. 279 128 46 921 406 52 1475 676 56 386 171 11 311 142 4 1042 469 31 2041- ze. 469 23 552 7 116 14 30 40 1497 1523 1497 rUpuM trAyastriMzapatichaMdra 2043 - zo. 174- zo. trAsa asmAt khAvI paDato laya 321 trAsadAyan trAsa ApanAra trika 479 vAMsAnI nIce banne sAthaLanI pino bhAga sArthazabdAnukramaNikA pR. paM. zabdaH 608 394 38 570 2 394 40 348 23 344 29 482 11 536 16 66 31 6 33 450 3 359 28 668 14 265 62 622 31 403 8 163 50 163 50 686 33 697 49 686 31 470 10 71 31 145 25 211 24 268 45 trikakut trikakud trikaTu trikaNTaka trikA trikAya trikAlavid trikUTa trigarta tridhAtuka tridhAman trinetra triguNAkRta beDaluM khetara tridaza devatA tridazadIrghikA gaMgAnahI tridiva tridRz zidhA tripatraka tripatha tripathagA tripadI tripAt (tripiSTapa (tripurAntaka) tripurI tripRSTha triphalA arthaH jyAM traNa rastA ekaThA 986 thAya tevuM sthAna viSNu nArAyaNa 219 ze. trikuTAcala 1030 sUMDha-marI ane pIpara e traNe bhegAM gokharuM gagaDI buddha. sugata aciMta, bhagavAna arihaMta, buddha, sugata trikuTAcala triganuM deza (lAkhora prAMtano eka deza) traNavAra haLathI svarga, heloDa malAI ziva zaM traNa prakAre gaNeza, vinAyaka viSNu, nArAyaNa kAMkara 42, mahAva cedI dezanI nagarI prathama vAsudeva gharaDAM, bhaloDA ane AMmaLA e traNe bhegAM (tribhuvanapati) dra (trimArgagA) gaMgA trimukuTa trikuTAcala palAzavRkSa, pAmarA jaDa jyAM traNa rastA ekaThAM thAya tevuM sthAna gaMgAnadI hAthIno taMga sAthInI jaMghAne bAMdhavAnI dorI 1230 viSNu nArAyaNa 219 ze. svarga to - 807 - tri pR. paM. zlo. 422 1156 1091 234 24 232 1030 958 968 88 1081 87 196 1542-zo. 207- ze. 219 - ze. 16- pa. 1136 986 1081 1146 173 439 18 102 51 463 37 186 21 535 17 496 49 111 1 8 6 110 6 463 36 425 23 429 34 25 20 490 45 24 2 87 11 709 45 93 46 102 6 523 51 1 39 439 15 490 37 569 52 102 51 87 23 21 200 88 53 975 433 43 695 308 ra 4 530 3 71 14 1081 490 42 1030 463 35 Page #849 -------------------------------------------------------------------------- ________________ tri- 808 - daM zabdaH trimukha triyAmA triyUha trirekha 1 trilocanA trivarga () trivarSA jivalIka trivikrama triviSTapa svarga triziras trizIrSaka tris trisandhya trizabuja harizcandrarAjA trizakuyAjina vizvAmitra RSi trizalA trisara prisItya trisrotas hilya trihAyanI tuTi (truTi) tretA arthaH zrI saMbhavanAtha bha. nA zAsanadeva rAtri piMgala varNavALo ghoDo phrAM asatI, kulaTA strI dharma, artha ane kAma e traNa varga tredhA pura proTi tryambakA manuSya, hAthI ane ghoDAono samudAya traNa varasanI gAya gudA viSNu, nArAyA, kRS bhagavAna mahAvIranI mAtAnuM nAma kubera deva rAkSasa trizUla traNavAra zlo. 1205 529- ze. saMdhyA, prAtaH madhyAhna ane sAyan tala mizrita anna traNavAra haLathI kheDeluM khetara gaMgA nadI traNavAra haLathI beDaluM khetara traNa varasanI gAya lava leza, alpa sava, beza, alpa dakSiNa, AhavanIya ane gArhapatya e traNa prakArano agni re 41 12 57 142 50 35 1239 574 30 558 43 234 34 cedI deza, pUrva hindustAna pakSInI cAMca pArvatI 1382 1413 1272 586 850 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. paM. zabdaH tryUSaNa 612 270 216 87 701 140 398 634 968 1081. 650 1317 203 101 23 309 375 deung 6 2 & 22 x 20 826 366 1542- ze. 2 41 12 49 189 81 22 187- ze. 80 30 787 348 36 1542- se. 709 19 60 35 17 42 24 49 41 175 65 429 33 490 46 le 968 429 30 1272 2 586 655 54 1427 1427 655 57 19 709 15 424 53 604 57 91 26 tva tvakkSIrin (tvaktra) tvakpuSpa (tvaksAra) tvagmala tvac C:: 12 (tvaca) (tvacA) tvacisAra tvarA tvari tvarita tvaSTa tvaSTR 17 "" tvASTrI tviS (viSapati tviSi tsaru thUtkRta daMza 11 11 (daMzana) dazabhIruka daMzita dezI arthaH sUMTha, marI ane pIpara e traNe bhegAM karIye te bhinna vaMzalocana, vAMsa kapUra kavaca koDha roga vAMsa roma, ruMvADAM cAmaDI 33 vRkSanI chAla Dela vagerenI chAla cAmaDI vRkSa vagerenI chAla vAMsa tAvaNa zIghratA ghaNA vegavALo jaldI choleluM sUrya vizvakarmA rathakAra, suthAra citrA nakSatra karaNa raNa taravAra vagerenI mUTha mUkavuM te 37 dAMta kavaca DAMsa kaca pADo -: tha : -: da : kavaca paherelo nAnA DAMsa zlo 422 186 1468 1154 766 467 1153 630 - ze. 619 630 1121 1184 pR. paM. 97 100 782 674 534 338 205 1521 534 278 273 278 515 630 278 1121 1153 322 322 494 1470 1486 549 515 534 145 2 * 2 * 2 m m ~ ~ J m I a w 21 13 17 14 22 3 13 38 18 5 23 22 7 1 51 217 33 674 41 682 1 96 29 16 182 76 35 917 405 10 112 38 44 100 32 13 30 17 32 11 346 3 145 46 697 22 om w 584 258 766 338 1215 563 26 766 338 4 1282 589 28 766 337 33 1215 563 30 21 3 Page #850 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 583 104 721 316 17 36 sArthazabdAnukramaNikA daM-809-da pR. paM. | zabdaH arthaH ___ zlo. pR. paM. 258 3 57. 23nA2 vo pai. meM 103 33 50 257 56 | (daNDakaTaka) ravaiyo bAMdhavAno 592 40 pAlo, thAnako 1023 459 54 481 33 (daNDakoTaka) , 1023 459 daNDadhara yamarA jA 184 182 14 daNDanAyaka senApati 725 318 23 154 47 daNDapAruSya mA42 67 739 325 13 170 27 daNDabhRt kuMbhAra 916 404 36 91 48 (daNDAsana) bAno me 2 780 344 28 daNDAhata chAsa 408 181 31 daNDita hAyelo 446 daNDin dvArapAla 267 30 (daNDipuruSa) sUryanI 57 2nAra va 103 datta sAtabho ta vAsudeva 696 308 31 266 10 dattatIrthakRt gata sArSieAnA 673 16 mAmA tIrtha.42nu nAma 51 14 (dadruNa) dAdaravALo 459 201 49 335 52 dadhi dahIM __406 180 32 dadhija mahau, 6hIMnI tara 396 175 10 463 5 / (dadhijala) laukika sAta samudromAMno 1075 486 33 dadhiphala huM 1151 533 4 20 / dadhivAridhi samudra 1075 486 29 195 5 (dadhiSAjya) 1 mizrita dhI 832 368 40 dadhisaktu kho, choTeTo sAthavo 399 177 43 47 dadhisAra chAsa 408 181 195 6 dadhyAhvaya gaNano 55 648-ze. 287 danuja dAnava 238 . 112 596 21 (danujadviSa) hepa 89 25 49 1956 dantata 584 258 681 52 dantaka khIMTI, Tollo 1011 453 607 54 parvatamAMthI dAMta jevA 174 57 nikaLatA bhAgo 1034 465 52 265 14 dantabhAga hAthIno mAgagano mA 1228 568 57 dantavana 581 256 48 324 2 dantazaTha khATo rasa 1388 637 34 328 8 dantAlaya 572-ze. 253 13 347 dantAvala hAthI 1217 564 54 391 42 1217 564 52 dantura bAra nItavANo 457 200 31 67 zabdaH arthaH zlo. daMSTrA dADha daMSTrikA ghaDhI 583 daMSTrin bhaMDa 1288 daka pAe 1069 dakalAvaNika bhAI bhane pAthI saMskArita dravya 410 dakSa kArya karavAmAM catura hoMziyAra, nipuNa 384 dakSajA pArvatI 203 dakSajApati yaMdramA (dakSAdhvaradhvaMsaka) zaMkara, mahAdeva dakSiNa udAra, sarala cittavALo rU76 traNa prakAramAMthI eka prakArano agni 826 jamaNuM aMga 1466 dakSiNatva saralapaNuM dakSiNastha sArathi dakSiNA ksse| hizA 167 dakSiNAcala bharayAya parvata 1029 dakSiNAyana bIjA ayanamAM dakSiNa dizAmAM sUrya jAya tena dakSiNAyana kahe che. dakSiNArha kSiAne yogya dakSiNAzApati yama, ym2|4 184 dakSizArati agastya RSi 123-ze. dakSiNIya ghakSiAne yogya 446 dakSiNerman pAradhie jamaNA paDakhAmAM ghAyala karelo mRga 1295 dakSiNya dakSiNAne yogya 446 dagdha baLeluM 1486 dagdhakAka rano go 1323 dagdhikA baLelo bhAta 396 dana prbhaae| batAvato pratyaya 601 daNDa daMDa, cAra paikI eka prakArano upAya 736 lakara 746 lAkaDI 785 yAra 4Aya prbhaae| 887 mAThA vi. 18 sUryanI 9 | dadhija 158 78 11 sonu km * hoTha mukha dantin Jain Education Intemational Page #851 -------------------------------------------------------------------------- ________________ darzana 180 479 54 damya chaMdra dava " daviSTha OM 3 44 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 va: a 4441481 4 414 da-810-da abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo . pR. paM. dandazUka sarpa, nAga 1303 600 15 dI ghI homavAnI kaDachI, cATuDI 836 370 22 nAnuM thoDuM 1426 655 32 / dIM sapanA 39, 39 // 1315 603 34 dama 736 324 dIkara sarpa, nAga 1304 600 18 damana ___qdhyathA oDA yogya za6 11-pa. 5 13 darza amAsa 150 55 3 damunas agni 1097 500 36 AMkha, netra 575 254 35 (damUnas) 1100 500 38 jovuM te 577 255 19 dampatI pati-patnI 519 229 39 darzayAminI amAsanI rAta 143 51 28 dambha chaLa, kapaTa 378 darzita batAveluM, pragaTa karAyeluM 2478 677 63 dambhacaryA daMbha pUrvaka cAlavuM te 379 168 50 dala patra, pAMdaDuM 1123 516 19 dambholi vaja 75 7 kakaDo, TukaDo 1434 659 18 hiro 1065 dalanasA pAMdaDAnI nasa 1124 516 49 moTo vAcharaDo, paloTavA dali mATInuM DhekuM 970 431 3 yogya baLada 1260 580 43 dalika kASTha, lAkaDuM 1122 515 26 dayA dayA, anukaMpA 369 164 dalita khIleluM puSpa 1128 519 11 dayAkUrca buddha, sugata 234 dalmin 172 70 5 dayAlu dayAnA pariNAmavALo 368 164 44 dAvAnala 1101 503 40 (dayita) vahAlo pati, vara 516 228 4 vana, jaMgala 1111 509 5 dayitA vahAlI patnI 515 228 13 atyaMta dUra 1452 667 27 bhaya, bhayAnaka rasano davIyas 1452 667 29 sthAyIbhAva 301 138 12 dazakandhara rAva 1452 311 8 chidra, bhUmino mA 1364 625 33 | dazan za 873 384 20 darita bIkaNa 365 163 43 dazana hata 584 258 15 daridra nirdhana, garIba 358 160 52 | dazanocchiSTa ho 581-ze. darI kRtrima guphA 1033 465 5 dazapAramitAdhara suddha, sugata 233 110 48 dardara vAgha vizeSa 294-ze. 135 3 dazabala 234 110 54 dardarI meM DaranupAtri 294 135 12 dazabAhu 200-ze. 89 6 dardura deDako 1354 621 59 dazabhUmiga sugata, buddha 233 110 35 merI (mi)no savA 1409 647 23 dazamin matigha2 340 153 19 dardurI pArvatI 205-ze. 92 40 (dazamIstha) 340 darduNa gharavAjo (20) 459 201 48 (dazaratha) rAmanA pitA (yoga30) 19-pa. dardughna kuMvADio, dazavAjin yaMdramA 104 34 24 puMvADIAnuM vRkSa 1158 536 32 (dazazatadardurogin ghAharavAgo (20) 459 201 43 razmi ) sUrya 95 27 abhimAna 317 144 7 vaya, umara 565 250 2 darpaka kAmadeva 227 107 42 vastranI dazIo 667 295 49 darpacchid qdhyathI hoDavA yogya za6 11-pa. avasthA 1377 darpaNa, ArIso 684 303 dazAkarSa dIvo 687 305 1 darbha darbha, DAbha 1192 553 dazAha baddha, sugata 233 110 35 kaDachI 1021 458 22 dazAvatAra viSNu 219-ze. 142 50 (darvi) sanI 395, 35 // 1315 603 32 | dazAvyaya zaM42 200-ze. 89 14 zaMkara darpa dazA darpaNa davi Jain Education Intemational Page #852 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabda: (dazAzva) dazendhana dazeraka dasyu dasra dasradevatA dahana dahanaketana dahanopala dAkSAyaNa dAkSAyaNI dAkSAyya dAkSiNya ( dAkSIputra) dAtR dAtyUha ( dAkSAyaNIza) is2 gIdha (dAtyauha) dAtra dAdhika dAna arthaH (dAnava) dAnavAri dAnazIla dAnazauNDa dAnAntarAya caMdra dIvo dAkSeSa dADhA dADha dADhikA dADhI dANDapAzika oTavAla, nagarano adhikAra daNDAjinika usa dhUrta mAravADa deza cora zatru svarganA graMtha azvinI nakSatra ana dhUmADo suryakAMta miza sonuM sattAvIsa nakSatro anukUlatA, saralatA pANini bhuni, (mhaavaiyAkaraNa) " " (1) 45 agaDI, (2) 4agssi, (3) pakSI 22 usa agaDo, 4saDUDo, beMkapachI taravuM dahIthI saMskArita ba 729 182 108 1099 1103 1067 2044-ze. chAna, tyAga hAthInA gaMDasthalamAMthI jharatuM pANI, mada zlo. 104 687 957 425 381 169 37 851 851 583 583 726- ze. 377 385 sArthazabdAnukramaNikA 1332 pR. paM. 34 26 dAnta dApita dAman 305 1 115 104 34 44 1335 613 9 1377 631 55 asura devatA priyavAdI dAtA ghaNuM ApanAra tIrthaMkaramAM na hoya te 18 doSa paikI pahelo doSa 72 19 8 29 355 319 55 76 1 37 5 dAmalita 502 59 505 16 480 15 472 25 40 11 375 49 375 49 258 1 257 55 318 51 167 62 170 52 611 28 1332 611 36 892 394 17 18 0 zabdaH 9 dAmanI 7 dAmAJcana dAmodara dAya dAlava 410 182 dAlu 386 171 10 dAva dAyaka dAyAda dAra dAraka dArakarman dArada 37 (dArahara) (dArikA) dArita dAru dAruNa dAruhastaka ( dArvIkkAtha 1223 567 1 dAza 238 112 16 89 25 48 351 158 23 385 170 63 samudbhava) dAvaghATa dAzarathi 13 dAzArha dAzeyI dAzera dAsa da-819 dA arthaH zlo. pR. paM. tapanA klezane sahana karanAra 82 359 3 DAyelo 446 195 13 pazuone bAMdhavAnuM doraDuM, dAmaNa eka dorI ghaNAM pazuo baMdhAya tevuM doraDuM tAlinInagarI dAmaNa gatta utsarpiNInA navamAM tIrthaMkaranuM nAma viSNu, nArAyaNa lagna vageremAM karAto cAMllo, paherAmaNI nANuM dhIranAra putra patnI putra vivA sthAvara viSa samudra AtatAyI putrI cIreluM lAka bhayAnaka DoryA, lAkDAnI kaDachI hiMgaLoka, rasAMjana lakkaDaphUTa pakSI sthAvara viSa dAMta dAvAnala vana, jaMgala mAchImAra AThamAM vAsudeva, lakSmaNa rAmacaMdra viSNu, nArAyaNa vyAsa RSinI mAtA Giz cAkara 1274 1274 587 10 979 434 42 1251 577 29 51 216 882 542- ze. 513 542 518 1996 2074- zo. 372 542 587 520 229 14 30 101 19 584. so. 388 240 226 229 556 486 3 2 % 3 X 166 52 240 44 18 40 57 13 * 2 x Xx 31 15 34 240 44 1488 682 43 1122 303 1021 515 28 138 42 458 32 Xx 1053 475 57 1328 609 26 1199 556 57 258 25 503 45 509 6 1101 1111 929 410 697 308 36 703 310 12 214 98 34 848 374 53 1254 578 40 360 161 52 Page #853 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 4 . . pR. paM. 407 42 412 32 608 21 30 49 sUrya 49 5 1 7 10 147-ze. * * * * * * * * . 610 13 5 6 25 50 483 49 66 43 89 17 dittija dA-812-dI abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. dAsI dAsI 534 237 1 divAkIrtima 923 dAseya dAsIno putra 548 242 47 cAMDAla 933 dAsera 548 242 45 divAndha ghuvaDa 1324 dikkarI yuvAna strI, Rtu prApta divApRSTa 98-ze. thayelI strI 511 226 8 divAmadhya madhyAhna, divasano dikkumAra bhavanapati deva paikI madhyasamaya 139 dazamAM deva 26 37 (divAzraya) va 10-pa. digambara aMdhakAra 146-ze. divAhvaya zubha pakSa kArtikeya 209-ze. 95 14 (divi) yApa pakSI 1329 diggaja dizAnA nAyaka hAthI 170 68 (divaukas) va 10-pa. digdha jheravALuM bANa 779 343 56 89 lepAyeluM, lIMpeluM 1483 680 1 divyA 1070-ze. digvAsasa 2 198 87 48 diz dizA 166 (diNDIra) smudr31|| 1077 487 29 dizAmpriyatama zaM2 200-ze. dita chedAyeluM, kApeluM 1489 683 18 dizya dizAmAM utpanna thayeluM 168 asura 238 112 15 kALa, samaya 126 didivi svarga 87-ze. 24 17 bhAgya, nasIba 1379 didhiSU punarlagna karelI diSTAnta mRtyu 324 strIno pati 525 232 42 diSTyA samma, muzIthI, supathI 1528 punarlagna karelI strI 525 232 21 / dIkSaNIyeSTi somayAga mATehIkSA dina divasa 138 47 57 ApavA yogya iSTi 823 dinakara sUrya 97 29 36 dIkSA zAstramAM kahela dinakesara maMdhAra 146-ze. niyamono saMgraha 823 (dinapraNI) sUrya 97 29 50 dIkSita somayajJa karanAra 817 (dinabandhu) 96 29 30 dIdivi bhojana 395 dinamala bhaDino 152-ze. svarga 87-ze. (dinaratna) sUrya 95 28 18 guru ( spati) 119-ze. dinANDa saMdhAra | dIdhitiza , sUryanu u25 100 dinAtyaya rAtrino prathama bhAga 144-ze. | dIdhISU punargana 42vI strI 525 dinAvasAna sAyaMDala 140 49 7 | dIna garIba 358-ze. svarga 87 23 32 | dIpa dIvo 686 AkAza 163 dIpaka zyana pakSI, siMcAnaka divasa 138 47 61 vagere je bIjAM pakSIone 87-ze. 24 17 pakaDe che te 1342 (divaHpRthivI) svargasane pRthvI 939 417 12 | dIpana kezara 645 divasa havasa 138 47 55 (dIpavRkSa) dIvo 687 divasakara sUrya 97 29 43 dIpti prakAza 99 divaspRthivI svabhane pRthvI 939 417 9 , sAta sAtvika alaMkAra hivasa 1531 703 12 pai.ha. sAtabhoM ma 2 509 divAkara sUrya 97 29 34 | bANano tIvra vega 780 44 63 632 46 146 30 701 26 hai 224 365 4 365- 7 392 38 174 39 ** * 6 * - * 4 6 -- * * 146-ze. 41 58 31 62 232 30 161 7 304 52 diva diva svarga 616 57 386 8 305 3 31 39 divA 224 33 344 15 Jain Education Intemational Page #854 -------------------------------------------------------------------------- ________________ artha: lAMbu 11** 1 30 t| sArthazabdAnukramaNikA dI-813-du zabdaH zlo. pR. paM. | zabdaH ___ arthaH zlo. pR. paM. dIpa agni 1100-ze. 503 12 | dundubhi merI, Dhosa 293 134 39 dIrgha 1428 565 28 | , jaladevatA . 188-ze. 81 5 dIrghakozA ya2 4tu 1206 559 38 / dundubhinAda humino savA4 thAya dIrghagrIva 62 1255 578 44 te-tIrthakarano 21moM dIrghajAnuka sArasapakSI 1328-ze. 609 atizaya 62 16 67 dIrghajihva nAga, sarpa 1303 599 duradhva kumArga, kharAba rasto 184 438 ra6 dIrghadarzaka sUthana 72nAra 330-ze. 148 (durAcAra) durAcArI brAhmaNa 855 377 11 dIrghadarzinsa viyAra 72nAra, durAsada taravAra 782-ze. 345 51 sabhI na42vAgo 344 155 37 durita pApa 1380 633 17 dIrghanAda 1280-ze. 589 34 | duritAri zrIsaMbhavanAtha bhaTa nI gAbhAno 30 1325-ze. 608 38 zAsanadevI 44 13 23 dIrghanidrA mRtyu 324 146 27 durodara jugAra 486 214 10 dIrghapatraka // 42, basa, DugaNI 1187 550 53 killo 714 353 37 dIrghapavana hAthI 1218-ze. 565 16 koTa, killo 973 433 3 dIrghapAda keka pakSI 1334 612 39 | durgata nirdhana 358 161 2 dIrghapRSTha sApa, nAga 1304 600 durgati naraka 1359 623 41 dIrghasUtra Agasu, dhA, ma 42nAra 353 158 durgandha saMcaLa 943 419 33 dIrghAyussAMnI mAravANo 479 211 22 durgadha, kharAba gaMdha 1391 638 52 dIrghikA vAvaDI 1092 497 17 durgalaGghana UMTa 1254 578 36 duHkha 1370 628 47 | durgasaJcara vikaTa 1517 695 18 duHzRGgI pusaTA strI 529-ze. 234 32 | durgA pArvatI 203 91 32 (duHSamaduHSamA) aMta hu:savANo mArI, durjana 380 169 ___ aksapilAno chaTo bhArI 131 45 62 | durdina / vAdaLAMvALo divasa 16565 duHSamasuSamA yotho bhArI, du:5-supa durnAman harasa, masA 468 206 24 mizrita Aro 130 45 50 (durnAman) 4gon| mA2nu duHSamA pAyamoM (6:5ma) mA 131 45 56 jalacara jaMtu 1206 559 35 nirdhana, du:khI 358 durnAmA jaLonA AkAranuM duHsphoTa zastrano meha, mayaM 42 zastra787-ze. 348 43 jalacara prANI 1206 559 34 , , , , 787-ze. 348 52 dubaLo, pAtaLo 449 196 44 dukUla zA vagairenuM vastra 669 296 42 durbhikSa duSkALa " " " 669 296 42 durmanas duSTa cittavALo 435 dugdha ___404 179 48 apriya bolanAra 351 158 kAcabI ___ 1353 621 28 durvarNaka rU 1043 470 5 (duNDubha) (1) 2 vinAno bhoTo sarpa, durvAc kharAba bolanAra 347 156 47 (2) bhuSavAko viSa sarpa, durvAsas durvAsA RSi 850 375 31 (3) pathitarI sarpa 1305 601 21 | durvidha nirdhana 358 160 60 dundu vasudeva (viSNunA pitA) 223 105 9 | durhad 729 320 15 dundubha (1) 2. vinAno bhoTosa kAcabI 1353 621 27 (2) bhuvAjo niviSa sarpa, duzcyavana 171 69 3 (3) 12yit| sarpa 1305 601 10 | paNa yAmIvANo 454 199 58 durbala 60 dugUla 191 durbhukha (duDi) zatru 12 dulI duzcarman Jain Education Intemational Page #855 -------------------------------------------------------------------------- ________________ du-814 de zabdaH duSkRta duSTagaja duSTavRSa duSTasAkSin duSTu duhitR 37 to to to to to to dUtI dUna dUra duradRz dUrvA dUSikA dUSita dUSikA dUSIviSa duSya dUravedhin dUrathI lakSya vIMdhanAra dUrApAtin 17 dUSyA karNa dRgviSa dRDha 33 "1 muSTi dRDharatha dRDhasandhi arthaH pApa kharAba hAthI duSTa baLada, gaLIo baLada ddarU parAna sAkSI khApanAra 882-ze. nidha, nidhA ravA sAya 1541 542 putrI A zabda lagADavAthI DuMTuMjI vAya zabda jane che 9-pa. isa saMdezavAhaka 734 hUtI, saMheza bagha 4nAra strI 521 napAveluM darzAvela 1493 dUra, AduM gIdha " dharo AMkhano mela abhiyAnacintAmaNinAmamAlA lo pR. paM. 1380 633 16 1222 566 22 581 45 388 26 707 35 240 45 dRSTimAM viSa hoya tero nA kaThora spa ghaTa, niraMtara atizaya, ghaNuM kRpaNa 10mAM tIrthaMkaranA pitA bhUta gAMdhI saMhanana (dRDhaskandha) yArolInuM vRkSa iti dRz dRzAna ThapakA lAyaka nakhano mala auSadha, maMtra prayogathI nivIrya karAyeluM jhera durgaMdhavALuM mAMsa, paru taMbu, vastranuM ghara hAthIno keDa Upara bhAMdhavAnI yAmAno dhera 1232 sarpa, nAga 1303 mazaka khAMja, netra sUrya 4 64 322 34 230 31 684 44 1452 667 21 1335 613 12 773 340 16. 773 340 17 1192 553 36 632 279 47 436 192 10 632 279 42 1314 624 681 4. X 575 98- ze. 603 4 275 36 302 33 570 51 600 8 1312 602 15 1387 636 54 1447 665 16 1505 690 17 368 164 39 37 12 3 1472 675 1142 527 53 1025 teca ca 43 460 48 254 36 30 51 zabdaH dRSad dRSadvatI dRSTa dRSTarajas dRSTi " dRSTipAta dRSTivAda deva 11 21 11 devakIsUna (devakuru) devakusuma devakhAta devagAyana devacchanda devajagdha devatA devatApraNidhAna devatva devadattApraja devadIpa devadundubhi devadryac devadhAnya devan dekhana 11 arthaH AvatI utsarpiNInA" bAvIsamAM tIrthaMkara devatA rAjA paththara pArvatI svadeza ane paradezathI thato bhaya 302 yuvAna strI, ne prApta strI para yati buddhi 309 AMkha 575 254 30 dRSTivAda, bhAramuM aMga pUjyavAcaka nAma pachI lagADAto zabda taravAra viSNu, nArAyakSa, kRSNa pAMca devakurukSetra lIMga kudaratI kuMDa gaMdharva so serano hAra rohiSa ghAsa, eka jAtanuM sugaMdhI khaDa devanA pAMtha niyama paiDI pAMcamo niyama devapaNuM zAsyasiMha (buddha) j eka nAma AMkha . jugAra ramavAnA pAsA krIDA, ramata iMdrano dvArapAla devanandin (devanikAya) hevano samuhAya zlo. pR. paM. 1035 466 30 92 23 devapUjaka juvAra DIyara, patino nAno lAI 205 ze. 245 245 336 782-ze. 1191 88 Th 82 841 237 575 - ze. 174- se. 138 27 22260 225 49 56 15 88 24 34 333 141 25 114 47 114 46 2 150 60 345 51 228 102 31 946 420 39 646 286 19 1094 183 658 149 28 497 55 183 52 291 24 553 1 24 60 21 42 372 23 112 254 38 71 32 444 194 31 1178 546 28 553 244 48 486 214 27 556 245 46 176 72 55 1413 650 12 Page #856 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabdaH devanaivedya balibhojana devapati devaprazna devayajJa (devayAna) devara (devarAja) devala (devartman) devavardhaka devazunI devazruta devAyudha devArya devabrahman prathama vacana nArada RSi devabhUya devapaNuM (devayojya) amRta sudhA, hevono bhAhAra varasAdanA pANIthI anAja devamAtRka utpanna thAya tevo deza homa devonuM vimAna 89 patino nAno lAI, hIyara 553 18- pa. (devAhAra) devI arthaH devIkoTa devR deza dezaka dezarUpa devane dharAyeluM naivedya ane bila khAnAra chaMdra praznaphala jANavA mATe jyotiSIne kahevuM (devasAyujya pa devasRSTA madirA devAjIva devano pUjArI devAdhideva arihaMta, bhagavAna devAnAmpriya devAndhas (devA) devano pUjArI AkAza vizvakarmA, devano zilpI kUtarI AvatI utsarpiNImAM thanArA chaThThA tIrthaMkara " zlo. 33 iMdranuM dhanuSya mahAvIra svAmI, 24mAM tIrthaMkara zAsana karanAra nyAya 857 173 263 849 841 89 955 821 924 163 182 1281 sArthazabdAnukramaNikA pR. paM. zabdaH dezika deha 30 89 40 277 57 71 12 263 32 375 7 372 20 26 15 424 364 26 244 6 408 63 76 2 2 2 w x x Y x v 37 20 10 46 54 14 61 841 372 24 903 398 52 924 408 11 25 353 amRta, sudhA, hevono khAhAra 89 89 179 42 12 58 39 589 48 y 8 58 158 54 26 15 26 15 74 16 dehadhAraka (dehabhAga) dehabhRt dehalakSaNa dehalI dehasaMcAriNI dehinI (daiteya) detyaguru daityadeva daityAri dainya dairdhya deva daivajJa (devajJA) daivata 11 daivata daivapara 10 66 doH sahasrabhRt 26 15 dormUla 12 41 dolA amRta zrI aranAtha bha. nI mAtA paTarANI 334 149 40 977 434 18 dos 244 43 doSa bANAsuranuM nagara patino nAno bhAI, diyara 3 947 421 24 488 742 326 deza 215 25 26 doSajJa arthaH musAphara, pravAsI tIrthaMkaronuM zarI2 adbhuta rUpa ane gaMdhavALuM hoya che tetIrthaMkarano pahelo atizaya zarIra = hADakuM saMsArI jIva " (daivapramANaka) haivavAhI, bhAgya apara 33 cakra vagere dehanAM lakSaNa gharano uMbaro putrI pRthvI asura asurAcArya, zukra vAyu, pavana viSNu, nArAyalA, kRSNa gIArka lAMbA AdhAra rAkhanAra artavIrya, arjuna bhAgya jyotiSI hAtha-paga AdinI rekhAo dekhI zubhAzubha lakSaNo jANAvALI strI devatA 159 devonI neka ahorAtra (manuSyanuM khe varasa ) AMgaLIono agrabhAga 840 bhAgya Upara AdhAra rAkhanAra kAMkha, bagala hIMcako rIDoyo bhujA, hAtha doSa kaSTa vidvAna paMDita da zlo. 493 542- ze. 938 - ze. 57 563 626 1366 1366 565 1009 451 de - 815- do paM. 483 88 pR. 217 383 15 26 249 276 627 250 w . v ~ 3 2 & P 9 626 57 18 61 372 1 238 112 120 1107 214 319 144 38 1431 657 47 1379 632 36 212 42 482 170 10 240 54 417 3 16 42 14 507 28 100 2 24 212 56 25 9 K 1 13 383 170 13 702 310 2 589 260 58 758 335 1 1481 679 10 260 41 589 73 18 22 631 6 1375 341 154 24 19 472 208 Page #857 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pR. paM. 32 5 255 20 4 4 4 4 4 135 7 135 7 431 46 180 37 180 40 245 39 355 42 83 43 352 16 83 30 496 25 702 32 535 6 257 58 4 4 draha dauhitra do-816-dru abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. doSArAtri 143 51 61 / (dyota) sUryana prAza 101 (,) mu, sAtha 589 dyotana jovuM te 577 rAtri 1533 drakaTa nobata, zayana mATe ane (doSAtilaka) vo 687 Yusu bhATe atuMvAdha294-ze. doSaikadRz ghoSAhI 380 168 dragaDa " 294-ze. dohada ghoDa, garjanA prabhAva draGga nagara 971 tpanna thatI 47 541 239 52 drapsa chAsa, pAtaY 406 dohadalakSaNa garna 540 239 27 (drapsya) 406 dohadAnvitA hoDavANI strI 539 239 12 drava krIDA, 2mata 555 daundubhI 12yAtrA , 518-ze. 229 16 palAyana, nAsI javuM 802 daurhada choDa 541 239 54 draviNa dhana 192 dauvArika pratihAra, dvArapAla 721 316 22 parAkrama 796 dauleya kAcabo 1353 621 19 dravya dhana 192 dauSyanti bharata, duSyanta ane UMDo draha 1091 zakuMtalAno putra 702 309 51 drAk jaldI 1530 dIkarIno dIkaro 544 241 drAkSA drAkSa, darAkha 1155 dyAvAkSamA svarga bhane pRthvI 938 417 9 (drADhikA) ghATI 583 dyAvApRthivI , , 938 417 7 - drAmila vAtsAyana muni, nyAyasUtranA dyAvAbhUmi 938 417 9 bhASyAra pakSila muni 854 divasa 138 48 1 | (drAvaNa) bIDa , 5veDaM bhI 942 87-ze. 24 1114 sUryano prakAza 100 32 2 | drughaNa brahmA 21 dyutakRt lucco, pAsAvaDe magadala, ghA, mogarI 786 jugAra ramanAra 485 213 60 | druNa dhanuSya 775 100 31 74 vIMchI 1211 dhupati sUrya 99 30 17 | druNA dhanuSyanI dorI 776 192 . 83 23 | druta zIvra gativALuM 292 parAkrama 796 352 15 | , zI, 48hI. 1470 (dhuvasati) 10-pa. 5 6 , pIgaLI gayeluM 1487 (dhuvAsin) 10-pa. vIMchI 1211 (dhuzaya) 10-pa. 5 7 | druma vRkSa 1114 (dhusad) 10-pa. 5 7 | drumAnati vRkSo atyaMta namI jAya te(dhusdn) 10-pa. tIrtha72no 27bhoM atizaya 62 (dhusadman) 10-pa. - 5 drumAmaya lAkha 685 24 drumotpala pANI 2, 4298 1145 dyUta jugAra 486 214 12 druvaka eka prakAranuM mApa 883 dyUtakAraka gArI 213 53 | druvaya kuDava vagere mAna-mApa 883 dyUtakRta druha vadhyathI joDavA yogya svarga 135 39 | za6, 10 puradhruk / 10-pa. AkAza druhiNa brahmA 211 svarga vRkSa dyuti 3 : : 376 38 419 20 510 21 76 31 347 43 341 15 561 14 341 51 133 32 674 682 21 561 15 510 18 dhane khkh kh kh 16 66 304 23 529 14 282 2 282 2 5 96 11 20 Jain Education Interational Page #858 -------------------------------------------------------------------------- ________________ iral E 316 vi l pakSI sArthazabdAnukramaNikA dro-817-dvi zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. droNa yAra mArnu bhAna-bhA5 886 390 46 | dvAravatI dvArA nagarI 980 434 56 (,) hiMsaka kAgaDo 1323 607 53 , dvAravRtta kALAM marI 420-ze. 185 44 droNakAka 1323 607 dvArastha dvArapAla, 721 droNadugghA jatrAzase2 prbhaae| dUdha dvAravatI dvArakA nagarI 980 434 ApanArI gAya 1269 585 2 be, banne 1423 653 60 droNadughA 1269 585 15 / dvika kAgaDo 1322 607 35 droNavApa droNa (eka jAtanuM mA5) dvikakud UMTa 1254 578 35 pramANa dhAnya vAvI zakAya dvikhaNDaka rajAI, TADha ane pavana tevuM khetara 969 430 12 sevA bhATe moTavAnuM sa 675-ze. 299 45 (droNi) lAkaDA ane pANIne vahana dviguNAkRta bevAra kheDeluM khetara 968 429 40 karanAruM bhAjana vizeSa 877 286 51 dvija dAMta 583 258 12 droNI 877 385 48 brAhmaNa, cAra varNa parvatanA saMbaMdhavALI bhUmi 2034 paikI prathama varNa 807 357 22 droha apakAra 1515 694 brAhmaNa 812 359 47 drohacintana droha tivavo te 1372 629 42 1316 604 25 drauNika eka droNa anAja rAMdhI dvijapati caMdra 104 34 38 zakAya tevuM vAsaNa ___969 429 56 dvijanman brAhmaNa 812 359 44 draupadI draupadI ___710 312 38 dvijabruva phakta jAtimAtrathI dvandva strI puruSanuM joDaluM 538 238 46 jIvanAra brAhmaNa 855 377 29 yuddha 797 353 30 dvijAti brAhmaNa 812 359 43 yugala, benuM joDuM 1424 654 18 380 169 dvandvacara yo , 25415 pakSI. 1330 610 52 sarpa, nAga 1303 599 56 dvaya yugala 1423 754 1 (dvijeza) caMdra 104 34 43 dvayas pramANavAcaka pratyaya 601 265 14 dvitaya yugala, 1423 654 9 (dvA:stha) dvArapAla 721 316 34 dvitIya putra 542-ze. 240 40 dvA:sthita 721 316 37 dvitIyA patnI 513 227 18 dvA:sthitadarzaka , 721-ze. be dAMtavALo 1263 581 56 dvAdazamUla viSNu, naaraay| 219-ze. dvidhA be prakAre ___ 1542-ze. 709 15 dvAdazAkSa Atithya, zaM.42no putra 209 dvidhAgati 42yaso (49tu) 1352 620 61 buddha 234 110 52 dvinagnaka kharAba cAmaDIvALo 454 199 dvAdazAGgI dvArazAMgI, gaNipiTaka, hAthI 1217 564 34 bAra aMgasUtro 245 14 53 dvipatha jyAM be rastA bhegA thAya dvAdazAtman surya 96 29 20 tevuM sthAna 986 439 20 dvAdazArciS guru (gRhaspati) 118 41 29 dvipada viSNu, naa2|9| 219-ze. 103 15 dvApara .saMha, saMzaya 1375 630 52 dvipAdya bamaNo daMDa 745 327 38 dvAra bAraNuM 1004 448 45 dvipRSTha bIjA vAsudeva 695 308 11 dvAra 1004 448 46 dvimAtRja bebhAtAno putra . 546 242 19 dvArakA dvArakA nagarI 980 434 57 dvimukha rA4sapa, bhovANo sapa1304-ze. dvArapAlaka dvArapAla 721 316 21 / dviradahAthI 1217 564 46 dvArayantra tALuM 1005 449 18 | (dviradAzana) pIpaNa 1131 520 57 e : ka ! dvijihna dvidat 94 dvipa Efirs!! Jain Education Intemational Page #859 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pR. paM. 532 41 3 19 83 45 586 42 82 23 311 54 500 21 dvis 462 56 dvIpa dhanin nadI dvi-818-dha abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. dviruDhA rIthA 529olI strI 525 232 32 -:dha:dvirepha mabharI 1212 561 60 dhattUra dhaturo 1151 dvivarSA be varasanI gAya 1272 586 8 | dhana svAmI vAcaka zabda dvivida rAkSasanuM nAma banAvanAra zabda, (vizuno dhya) 220 103 43 G10 bhUdhana 4-pa. (dvividAri) viSNa, naaraaye| 221 104 6 dhana, paiso 192 dvizarIra goza 207-ze. 93 46 gAyono samUha 1273 dviS zatru 729 320 24 dhanakeli kuberadeva ___ 190-ze. dviSat // 729 320 dhanaJjaya arjuna 708 be vAra 1542-ze. 709 agni 1097 dvisahasrAkSa zeSa nAga . 1307 602 dhanada kubera deva 189 dvisItya | bevAra kheDeluM khetara 968 429 40 dhanadAvAsa aSTA56 parvata 1028-ze. dvihalya " , , 968 429 39 (dhanApaha) AtatAyI (vadha karavA dvihAyanI be varasanI gAya 1272 586 7 taiyAra thayelo) 1078 488 34 dhanAyA 47, abhilASA 431-ze. dvIpakumAra 10 bhuvanapati hI dhanADhaca, dhanavAnuM 357 navamAM bhavanapati deva 20 radda 37 dhanavAnuM 477 dvIpavatI 1080 489 45 dhaniSThA dhaniSThA nakSatra 114 1285 591 26 dhanu dhanuSya 775 dvedhA be prakAre 1542-ze. 709 15 (dhanurdhara) dhanurdhArI 771 tIrthakaramAM na hoya te dhanu t 771 18 doSa paikI 18 moM dhanus dhanuSya 775 ghoSa-dveSa, dhR|| 73 14 21 / (..) meSa vagere rAzio zatru paikI 8mI rAzi 116 vadhavAcaka zabdathI lagADAto (dhanuSpaTa) yArolIna vRkSa 1142 za,GE10 puradveSI 10-pa. 5 (dhanU) dhanuSya 775 dveSa yogya 448 196 dhanezvara kubera deva ___190 dvaiguNika vyAjathI AjIvikA dhanya puNyazAlI 489 calAvanAra 880 387 12 dhanyA dhANA, kothamIra 419 yugala, be 1424 654 17 dhanyAka 419 dvaidha zatrumAM phATaphuTa pADavI, dhanvan dhanuSya 775 eka sAthe saMdhi karI bIje 5 vinAnI pradeza 940 laDAI karavI 735 323 10 dhanvin viSNu, nArAyaesa, dRss| 219-ze. dvaidham be prakAre 1542-ze. 709 15 arjuna 710-ze. vAghanA cAmaDAthI dhamana baru 1193 DhaMkAyelo ratha 755 333 3 dhamani Doka 586 dvaipAyana vyAsa RSi 847 374 35 nADI 631 dvaimAtura gaNeza, gaNapati 207 dhammilla aMboDo 570 be mAtAno putra 546 242 17 dhara dhAryavAcakathI lagADAto yaSTa tAMbu 1039 468 39 za6, 610 gaGgAdhara 7pa. vAgha 166 33 190 160 210 43 39 340 54 339 54 339 53 340 52 **90 Su zv# OD 25** ** *2.42 2* **23 dveSin 729 320 dvaita 40 527 340 56 82 17 215 32 185 22 185 24 341 9 417 45 103 13 312 18 553 49 259 14 279 13 251 42 sgo, zlo, 'o, 3 75 Jain Education Intemational Page #860 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pRthvI dharma geru sArthazabdAnukramaNikA dha-819-dhA arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. dhara chaTTA zrI padmaprabhusvAmInA vIno 24bhoM guerA 69 17 56 pitAnuM nAma 363 75 | dharmIputra naTa 328 147 48 dharaNa be stana 603-ze. 266 13 | dharmopadezaka guru, dhano dharaNapriyA zrI malsinAtha ma.nI. upadeza Apanara 77 19 58 zAsanadevI 45 13 43 dharSaNI dusarA, asatI strI 529-ze. 234 33 dharaNidhara vi, naa2|9|, 217 102 14 529 234 10 dharaNI pRthvI 935 414 49 dhava pati 517 228 53 dharaNIplava samudra 1074-ze. 486 15 dhavala sapheda varNa 1393 640 1 (dharaNIsuta) bhaMgala 117 40 61 (dhavala) dhoLI gAya ___ 1266 583 29 dharaNIsutA sAtA 703 310 22 dhavitra bhRgayano banAvedo paMjo 687 305 dharA 935 414 55 dhATi dhADa pADavI, kUDakapaTathI dharitrI 935 414 46 chApo mAravo te 800 354 54 15mAM zrI dharmanAtha bhagavAna 28 9 48 | dhAtakI dhAvaDI 1150 532 29 svarUpa, svabhAva 1376 631 26 dhAtu dhAtu, rasa vagere zarIranI gha, puzya, sukRtya 1379 632 16 sAta dhAtu 619 273 33 dharmakSetra kuru kSetrano bAra yojana 1036 467 5 sudhIno bhAga 950 422 45 dhAtukAsIsa rAta haa2|7sii 1056 476 42 dharmacakra AkAzamAM cakra cAle te dhAtuna i(r), 25 416 184 23 marijano 17bhoM atizaya 61 16 50 dhAtupuSpikA dhAvaDI, ghAva, pAe1150 532 32 dharmacintana dharmano viyAra 1381 634 4 dhAtuzekhara rAtI ddaa2|7sii. 1056 476 43 dharmadhAtu suta, buddha 232 110 5 dhAtR brahmA 212 96 58 dharmadhvajin pANI 856 377 34 (dhAttUra) dhaturo 1151 532 42 dharmanAbha vita, naaraaye| 219-ze. 103 dhAtrI dhAva mAtA 558 246 57 dharmanemi 219-ze. 103 1 pRthvI 935 414 32 dharmapAla taravAra 782-ze. 345 51 AmaLAM 1145 529 29 dharmaputra yudhiSThira 707 dhAnA bhUjelA java, dhANI 401 177 43 dharmapracAra taravAra 782-ze. 345 54 dhAnuSka dhanurdhArI 339 55 dharmarAja yamarAjA, 184 78 33 dhAnya anAja 1168 541 28 sugata, zuddha 235 dhAnyaka dhANA, kothamIra 419 185 21 dharmavAhana zaMkara 200-ze. 89 10 dhAnyakaNAdAna dhaanynaae| dharmazAstra smRti 251 117 12 ekaThA karavA te 865 380 cauda vidyA paikI dhAnyAka dhANA, kothamIra 419 185 teramI vidyA 253 117 45 dhAnyAmla kAMjI, rAba 415 184 dharmasaMhitA smRti, dharmazAstra 251 117 14 (dhAma) ghara 992 442 dharmAtman mA2pAla 2 713 313 20 dhAman kiraNa 99 31 41 dharmAdhikaraNin dharma 26ma nibhAye dhara 992 442 25 dharmAdhyakSa , " " 724 318 20 dhAyyA yajJanA agnimAM lAkaDAM dharmArthaprati nAMkhatI vakhate baddhatA dharma ane arthanA bolAtI RcA 827 366 28 saMbaMdhavALI prabhunI dhAra viSNa, naa2|55 219-ze. 103 7 FFEEEEEEEEEEEEES 311 771 725 318 12 Page #861 -------------------------------------------------------------------------- ________________ " dhura dhArtarASTra dhA-820-dhU abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. dhArakA ghaDI, 5 kSa prabhArI 137 47 20 | dhIvara bhAchImAra 929 410 2 dhAraNa bhUlAya nahi tevuM dhAraNa loDhuM 1038-ze. 467 56 karavuM te 310 141 54 | dhIsakha bhaMtrI, sathiva, dhAraNA dhyeyamAM cittane sthira karavuM te 84 rara dUdha salAha ApanAra 719 315 20 maryAdA 744 327 8 dhuta halAveluM kaMpeluM 1480 dhArA pAno goNa 32to mAga 755 333 19 nadI 1080 489 pravAha 1087 493 dhundhumAra dhuMdhumAra rAjA 701 309 37 ghoDAnI gati 1246 576 26 dhoMsarI 757 334 28 anano prAnta mAga 574-ze. dhurandhara dhoMsarIne vahana dhArAGga taravAra 782-ze. 345 54 karanAra, baLada 1262 581 39 dhArAdhara megha, vAdaLa 164 65 dhurINa 1262 581 36 taravAra 782-ze. dhurya 1262 581 37 dhArAsampAta gavANo 12sAha 165-ze. (dhustura) dhaturo, dhaMturo 1151 532 dhAriNI 18mAM zrI aranAtha dhUta tajeluM, choDI dIdheluM 1475 676 ma.nI zAsana hevatA 45 13 41 halAveluM, kaMpeluM 1481 679 haMsa, dhoLA zarIra temaja kALA dhUpAyita tapAveluM saMtApeluM 1493 684 47 5 // ane yAMyavANo sa. 1326 609 5 dhUpita 1493 684 47 dhArmapattana kALAM marI 420 185 43 dhUma dhUmADo 1103 505 13 dhArmika yabharakSAmA nibhAye 318 1 dhUmadhvaja mani 1098 501 32 (dhAvaka) dhobI 914 403 37 dhUmaprabhA pAMyamI na27nI pRthvI 1360 624 dhikkArAyelo 440 (dhUmamahiSI) lima, Aja 1072 485 3 dhikriyA ni 125 33 dhUmayoni megha, vAhaNa 164 64 65 dhiSaNa guru, bRhaspati 41 30 (dhUmarI) hima, jhAkaLa 1072 485 4 dhiSaNA buddhi, mati 140 58 dhUmala rAto ane kALo nakSatra, tArA ___ 108 36 56 mizrita varNa 1398 642 31 zukrAcArya ___ 120 42 15 jhAlara, ghaMTaDI 294-ze. 135 8 991 441 47 (dhUmikA) hima, jhAkaLa 1072 485 3 dhI 308 140 55 dhUmorNA yamanI strI ___ 185 78 48 dhIti pipAsA, tarasa 394 174 (dhUmyA) dhumADAno samUha 1421 653 11 dhIdA 542-ze. 240 53 dhUmyATa kAkA kauA nAmanuM dhIna 1038-ze. 467 56 pakSI, mastakacUDa 1333 612 30 (dhIndriya) sparzana, 2sana, prAe, rAto ane kALo cakSu ane karNa e pAMca mizrita varNa 1398642 30 jJAnendriya che 1384 635 3 zaMkara, mahAdeva 200-za. (dhImat) vidvAna 341 154 21 | dhUr dhoMsarI, ratha vagereno dhIra 341 153 agrabhAga 757 334 29 645 286 5 | dhUrjaTI 195 86 29 dhIratva sAttvika sAta alaMkAra dhUrta 376 167 54 paikI pAMcamoM alaMkAra 509 224 31 485 214 1 dhIraskandha pAo 1282 590 24 bIDa 19, 5veDaM bhAI 942 419 20 dhikRta 271 118 308 dhiSNya buddhi putrI loDhuM " kezara. 601, dhUta lucco Jain Education Intemational Page #862 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabdaH dhUrta dhUrvaha dhUrvI (dhUli) dhUlibhakta phUlo (dhUSIkA) dhUsara (dhUstUra) dhRtarASTra dhRti dRSTa dhRSNaj (dhRSNi) dhRSNu dhenu dhenuka (dhenukadhvaMsin) dhenukA dhenuSyA dhainuka dhaivata dhoraNa dhoraNI dhorita dhota dhautakauzeya dhauritaka dhaureya arthaH loDhAno kATa baLada nAsI 33 Di25 757 dhULa 970 vivAha prasaMganI kheDa DiyA 518 - ze. 970 A khano mesa 632 ghAMcI 917 5555 poNAza paDato raMga 1393 dhaturo, vaMturo eka jAtano nAga saMtoSa nirlajja, avinIta " nirlajja, avinIta navI prasavelI gAya viSNuno zatru 23 ghaNI karI gIro mukelI gAya, dUdha pIvA leNadArane ApelI gAya gAyono samu vINAnA sAta paikI chaThTho svara sarva prakAranA vAhana, 2tha hAthI, ghor3A vi. nIlo 452, mora vi.nA jevI gati zreNI oLI nANi-2-mora vi. nA jevI ghoDAnI na dhoyeluM, sApha karAyeluM kozeTAnI lALanuM vastra, ghoMpeluM rezamI vastra noLIo-Dukkara jevI ghoDAnI gati dhosarIne vahana karanAra zlo. 1038 468 1263 581 43 334 430 229 430 41 279 45 404 49 640 28 532 45 602 34 140 35 190 46 190 51 31 56 432 190 49 1267 584 26 219 103 27 221 104 3 1218 784-ze. 1151 1311 308 432 432 99 sArthazabdAnukramaNikA 1401 pR. paM. 3 www A 1270 585 16 1418 652 2 565 20 346 51 1246 1246 576 1423 653 644 36 759 335 30 26 dhaurya 39 2 36 50 1246 576 36 1437 660 27 667 296 10 zabdaH 576 34 dhaureyaka dhyAna noNIkhora mora jevI ghoDAnI gati prathamAM ekattAnanA dhyAna, vicArazA dhyAnayogAsana dhyAna jane yoga ravA mATenuM Asana dhruva-uttAnapAdanA putra 27 dhruva "" 21 (n) dhruvaka dhruvA dhvaMsin dhvaja " " dhvajapraharaNa dhvajin dhvajinI dhvani dhvanigraha dhvanivikAra arthaH baLada, bhAra upADanAra na naHkSudra nakula 23 " brahmA zAzvata, nitya vRkSa 66 dhvAGkSa dhvAna dhvAnabhit dhvAnta dhvAntArAti sUrya kAna zorDa, laya vagerethI dhvanimAM thato vikAra, svaranuM parivartana kAgaDo 13 " dareka jAtinI saMjJA mATenuM ghI, yajJanuM pAtra vakhavA kathI yugADAno zabda dhArthavAcakI 6- pa. yugADAno zabda ghabha, daMDamAM nAMdI hoya te 750 kalAla, maMdirA veMcanAra 901 vAyu, pavana 1107 - ze. kalAla, maMdirA vecanAra 901 lazkara 746 dhvani, vINAno zabda 1399 573 svara, dhvani, zabda khaghota, AgIo adhakAra -: na : ha kSudra nAkavALo noMIdhI zlo. 1262 1262 1246 84 320 829 10- pa. dhU- 821-na pR. paM. 581 38 581 39 838 371 122 43 212 97 39. 1453 667 1122 515 18 1122 515 19 1410 1322 1399 1913 - zo. 1539 451 1302 576 35 21 72 12 145 4. g ws 367 27 328 11 3. 73 - 331. 21 397 42 507 31 397 43 lu 56 5 643 42 648 11 607 39 643 40 562 12 146 52 52 96 29 25 253 48 706 19 197 38 599 25 Page #863 -------------------------------------------------------------------------- ________________ na-822-na zabda: nakula nakulA naktaka naktam () naktamAla naktA nakra nakra nakSatra 11 nakSatramAlA ( > (nakSatreza) nakha nakhara (nakSatravartman) khADAza " nakharAyudha nakhaviSa nakhAyudha nakhAru naga 11 nagarI nagAvAsa nagna nagnahu nagnahU nagnA nanikA naTa naTana naTamaNDana naTIsuta arthaH zlo. pAMca pAMDava paiDI khe5 710- ze. 205-ze. 676 1533 58 143 51 24 1140 526 44 51 23 26 11 pArvatI vastrano TukaDo, gaLavuM rAtri rAtri karaMja rAtri nAka magaramaccha pAMca jyotiSI paikI cothA deva nakSatra, tArA naganI saMkhyA pramANe 27 motIonI mALA vRkSa, jhADa nagaradvArakUTaka nagaranA haravA pAse caDhavA utaravAno DhALa nagarI mora 77 caMdramA nakha Fals nakhamAM jheravALA manuSya vi. gAmaDAno kukaDo nasa, snAyu parvata stutipAThaka surAbIja, jemAMthI magha bane che evAM bIja 33 33 nagna strI Rtu nahi prApta thayela nyA naTa nRtya, nAtha haratAla naTIno putra 143- ze. 581 1349 92 107 163 - ze. 163 104 1313 1325- ze. 631- ze. abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. paM. 312 19 92 36 300 7 703 1027 1114 256 620 662 292 27 64 36 63 59 34 43 262 56 594 594 262 54 1284 591 9 26 61 X 36 24 602 59 608 38 279 5 462 8 510 57 zabdaH naDa naDakIya 477 37 242 50 naDaprAya naDvat navala nata natanAsika nada nadI nadIja nadIbhava nadImAtRka nadIza nadISNa naddha nathrI nAmbujIvana nananha nanAnha nanuca nandaka nandana " 982 436 36 971 431 431 (nandanA) 606 27 1320 - ze. nandaputrI 795 351 49 nandayantI nandA 11 905 399 47 904 399 45 nandighoSa 534 237 8 nandin 510 225 38 329 147 57 280 129 21 1059 548 11 " nandinI "1 arthaH ra dhaNA latAvALI deza, dhaNA bAvALo deza 954 954 954 954 1456 451 1090 1079 hIrADasI, bhAkSi dhAtu 1055 siMdhava-bhI bahu nala tRNavALo deza paNA nala taravALo derA " varDa, pAMDu natamastakavALo bhoTI nahIM, 18, navI nahInA pAlIthI anAtha utpanna thAya tevo deza samudra pravIna, hoziyAra, nipu baMdhAyela kedI cAmaDAnI dorI, vAdharI nahInA pAzIcI anAtha utpanna thAya tevo deza nAMda 39 viruddha bolavuM viSNunI taravAra iMdranuM udyAna 10mAM tIrthaMkaranI mAtA pArvatI zlo. 1193 arjunano 2tha zaMkarano naMdIgaNa nAMdIpAThaka, pUrvaraMganA aMgane kahenAra aDada nada pArvatI 955 1073 343 - ze. 438 915 pR. paM. 553 52 40 205 - ze. 710 - ze. 210 424 10 420 424 424 669 197 496 489 941 418 476 2 & av m 2 1 & 2 8 9 11 13 21 18 9 20 50 955 424 30 554 245 15 554 245 11 1542 707 40 222 104 26 178 73 52 putra 541 240 19 308 54 AnaMda nAmanA chaThThA baladeva 668 sthAvara viSa 1197 556 7 putrI 542 240 44 pAvanI 205 - ze. 205 - ze. 424 31 485 46 155 6 X 192 44 404 11 92 25 92 37 12 33 92 37 312 18 95 38 330 148 32 1171 543 41 554 245 205 - ze. 16 2 92 37 Page #864 -------------------------------------------------------------------------- ________________ na-823-na pR. paM. 312 5 103 50 623 34 493 16 104 7 378 13 45 40 41 82 3 99 29 256 33 163-ze. sArthazabdAnukramaNikA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. nandinI suravasA nahI 1086-ze. 493 18 arjuna 709 nandinItanaya vyAui bhani 852 276 15 | naraka viSno zatru rAkSasa 221 nandivardhana 42, mahAdeva 200-ze. 89 3 na24, du:parnu sthAna 1359 nandIka mAno 4o 1325-ze. 608 narakasthA vaita24I nahI 1086 nandImukhI nidrA, adha, taMdrA 313 142 42 (narakAri) viSNu, naaraay| 221 nandIza zaM42no nhii| 210 95 36 narakIlaka gurune nA2 858 nandIsaras dranu sarovara 178 73 40 naradattA 20mA tIrthaMnI yakSiI 46 nandyAvarta zrI aranAtha bha. nuM lAMchana 48 23 60 soLa vidyAdevI paikI zrImaMtAnA paronI ryn| 1015 454 36 chaThThI vidyAdevI 239 vRkSa 1114 510 (narapAla) rAjA 690 ( , ) moTuM mAchaluM 1348 620 naramAlinI DhI-bhUpANI strI 531 napuMsaka napuMsaka, hIjaDo 562 248 27 naraviSvaNa rAkSasa 188-ze. putrano putra, pautra 544 241 naravAhana kuberadeva ___ 189 haumitra, putrIno putra 544-ze. 241 narAyaNa viSNu, nArAyA, 3 214 nabha AkAza 64 36 narkuTaka nAka 581 nabhaHketana sUrya 30 33 nartana nRtya, nAca 280 nabhaHkrAnta siMha 1285-ze. 591 17 / narmadA narmadA nadI 1083 (nabhaHpAntha) surya 97 30 33 narman kriIDA, ramata 555 nabhaHzvAsa vAyu, pavana 1106 506 25 nalaka naLI jevuM hADakuM 627 nabhas zrAvaNa mahino 154 57 51 nalakinI jaMghA, jAMgha, paganI ghUMTIthI AkAza 163 64 32 ghuMTaNa sudhIno bhAga 614 1359 624 7 nalakIla W21, dIyA, nabhasaGgama pakSI 1316 604 16 sAthaLanI gAMTha 614 nabhasya bhAdaravo mahino 154 58 nalakUbara kuberano putra nabhasvat vAyu, pavana 1106 506 26 nalamIna tRNacArI maccha 1346 nabhogati 63vuta, 63vAnI yA 1318 605 31 kamaLa 1160 nabhodhvaja megha, vAhaNa 164-ze. 65 32 nalinI kamalano velo 1160 nabhomaNi sUrya 95 28 17 / nava navuM 1448 nabhombupa yAta pakSI, payo 1329 610 40 | navata jhUla, hAthI ke ratha upara nabhrAj megha, vAdaLa 164 64 42 nAMkhavAnuM vastra ___680 namas namaskAra 1542.707 62 navanIta mAkhaNa ___408 namasita 447 195 32 navamAlikA 2 bhoga 1148 namasthita 447 195 31 navavyUha viS], naaraaye| 219-ze. nami 21bha tIrtha42 bhagavAna 28 navazakti zaM42 200-ze. namuci drano zatru 174 71 48 viSNu, nArAyaNa 219-ze. (namucidviSa) dra 175 (,) zaMbhu 16-pa. naya nyAya 743 326 36 | navasUtikA navI prasavelI gAya 1267 nayana AMkha 575 254 30 navarciS maMgala graha ___ 117 nayanauSadha hIrAkasI 1057 476 navIna navuM 1448 nara manuSya 337 151 25 | navoddhRta bhA 408 245 44 276 55 272 3 " 271 32 nalina 537 pUjAyelo 301 44 181 531 26 102 89 8 102 7 6 584 40 665 181 48 63 31 28 Jain Education Interational Page #865 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nATera nAca 280 129 nasyA nahi Pe nAkin nAtha 971 21 na-824-nA. abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. navya 1448 665 40 nAgoda peTanuM bakhtara 768 339 1 (nazana) palAyana, nAsI 4 802 355 49 | nAciketa agni 1100-ze. 503 naSTa palAyana karI gayelo, nATaka nATaya prabaMdhano 2 284 130 39 nAsI gayelo 805 356 48 (nATeya) naTIno putra 548 242 50 naSTabIja vIryarahita, satvarahita 462 radda 42 548 242 49 naSTAgni agnihotrano agni nATya nRtya 279 128 jeno olavAI gayo che tevo brAhmaNa 855 277 18 / nATyarmikA maratA zAstranA nasA nAsikA, nAka 581-ze. 256 35 | AdhAre gIta, nRtya 279 129 2 (nastA) nAbhA nAthedo bajaha 1260 580 56 / nATyapriya zaMkara 198 88 7 nastita __" " , 1260 580 56 nADikA ghaDI, ksse| prbhaae| ____ 137 47 58 (nastota) 1260 nADiMdhama sAnA 808 400 47 nAsikA, nAka 581-ze. 256 36 nADI nADI 631 279 8 nasyota nAma nAtheso paNa 1260 580 53 nADIcaraNa pakSI 1317-za. 604 47 abhAva, niSedha 1539 nADIvigraha 22no bhRgAe 210 nAka svarga, devaloka 48 nADIvraNa dohI maratuM prasa, nAsu2 470 / 206 devatA ___88 25 9 svAmI, nAyaka 359 161 23 nAku rAphaDo nAthavat paravaza, parAdhIna 356 160 3 (nAkeza) iMdra 173 71 13 nAda zabda, AvAja 1400 643 54 nAga . sIsuM 1041 469 9 nAnA sivAya, vinA 1527 700 47 . hAthI 1217 564 51 nAnArUpa vividha prakAranu 1469 674 36 devayonivALo sarpa 1307 601 47 (nAnAvidha) 1469 674 37 grAha, jhuMDa 1351 620 nAndIpaTa vAnA bhuparnu chaTo vaDe A zabda joDavAthI caNeluM DhAMkaNa 1092 496 58 prazaMsAvAcaka zabda nAndImukha 1092 496 57 bane che 1440 661 42 nApitama nAgakumAra bhavanapatinA 10 deva nApitazAlA matanuM sthAna 1000 445 paikI bIjA deva ___ 90 26 34 | nAbhi 1lA zrI RSabhadeva nAgaja kalaI, sIsuM 1042 469 44 bha. nA pitA siMdUra 1061 478 TI 606 267 41 nAgajihnikA bhAsIra dhAtu 1060 477 48 paiDAno madhyabhAga 756 nAgajIvana sa sIkheM 1042 469 35 (nAbhijanman) brahmA 213 97 43 nAgadanta jITI,ToTo 1011 453 9 | nAbhibhU 213 97 40 nAgamAtR maNasIla dhAtu 1060 477 38 nAmadheya nAma 260 121 13 nAgara sUMTha 420 185 56 | nAman 260 121 20 nAgarakta siMdUra 1061 478 nAmavarjita bhUja 353-ze. 158 60 nAgaraGga nAraMgInuM jhADa 1143 528 5 / nAmazeSa mRtyu pAmela 374 nAgaloka pAtAla 1363 624 32 | nAmasaGgraha zoSa 258 119 35 nAgavallI nAgaravela 1155 534 43 nAyaka svAmI 359 161 35 nAgAdhipa zeSanAga 1307 602 5 / hAranI. vayamA 24o bhari 650 288 5 40 / 166 Jain Education Interational Page #866 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nAla zabdaH arthaH zlo. nAraka nAra kI, nArakamAM utpanna thayela jIva 1358 na24 1359 (nArakika) nA21404 1358 nAraGga nAraMgInuM jhADa 1143 nArada nArada RSi 849 nArAca loDhAnuM bANa 779 nArAcI vraNa zodhavAnuM ane phoDavAnuM eka zastra 924 nArAyaNa viSNu, nArAya9, 19 214 AThamoM nArAyaNa ( bhe|) 697 nArAyaNI pArvatI 205-ze. nArI strI, nArI 503 nAryaGga nAraMgInuM jhADa 1143-ze. sAMTho 1182 nAlikA ghaDI, e| prbhaae| 137 nAlikera njiye| 1151 nAlikeraja nANiyeranI jAyalI 1022 (nAlikeri) nAjiyeza 1151 nAlIka kamala 1161 nAvika khalAsI (nAvanuM sukAna pakaDanAra) 876 nAza mRtyu 324 nAza 1517 nAsatya svarganA vaidya 182 nAsatyadara 182-ze. nAsA nAsikA, nAka 580 bArazAkhanI Uparano bhAga, otaraMga 1008 nAsikA nAka 580 nAsikya svargano vaidya 182 nAsikyA nAka 581-ze. nAsIra mokharAnuM lazkara, yuddhamAM AgaLa javuM te 800 nAstika nAstika, paraloka vagerene na mAnanAra 490 cArvAka 862 myuccha jAtivizeSa 934 niHzalAka meta 742 sArthazabdAnukramaNikA nA-825-ni pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. (niHzeSa) samasta, dhu 1433 658 50 623 4 | niHzodhya sApha kareluM, photarA 623 39 / vinAnuM, zuddha kareluM 1436 660 17 623 niHzreNi dAdara, nisaraNI 1013 454 2 528 7 niHzreyasa mokSa 74 18 36 375 5 / niHzvAsa ni:zvAsa, mahArano zvAsa 1368 627 43 343 37 niHsaraNa gharamAM pesavA-nIkaLavAnuM prathama dvAra 982 436 44 408 3 | niHsrAva osAmA, yomAno bhaMDa 396 175 16 99 34 | niHsva nidhana 358 161 4 nikaTa samIpa, pAse 1450 666 308 34 nikara samUha, samudAya 1411 648 92 nikaSa kasoTIno paththara 909 401 31 221 31 nikaSA samIpa pAse 1534 704 23 528 nikasAtmaja rAkSasa 187 79 48 548 28 nikAma icchA pramANe, 47 17 tRpti thatAM sudhI 1505 689 51 533 7 nikAya samAna AcAravALAno 458 60 samudAya 1413 650 9 533 8 nikAyya ghara. 990 441 20 538 6 nikAra parAbhava, tiraskAra 442 nikuJja latAgRha, velo vi. thI 385 29 DhaMkAyeluM sthAna 1115 511 12 146 25 | nikurumba samUha, samudAya 1412 649 28 695 14 nikRta zaTha, mAyAvI 376 ___ 167 41 jhAMkho paDelo 441 193 29 76 31 . nikRti mAyA, luccAI 377 168 11 256 21 / nikRSTa adhama 1442 662 30 niketana ghara 989 441 450 41 nikvaNa zabda, dhvani 1400 644 nikvANa 1400 644 5 nikSepa thApaNa 870 382 47 256 36 / nikharva vAmana, ThIMgaNo 454 1996 daza kharva 874 384 36 354 37 nikhila samasta 1433 458 58 sAMkaLa, hAthInA page 215 53 bAMdhavAnI zRMkhalA 1229 569 34 nigaDita baMdhAyeto, hI 438 192 43 412 43 | homano dhumADo 837 370 33 326 21 nigama nagara, bhuNya za2 972 432 14 78 nigaDa nAhala nigaNa Page #867 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 36 jovuM nighaNTu ___300 19 nija ni-826-ni abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. nigama mArga rasto 983 437 60 | nidhi maMDAra 192 84 16 nagara 972 432 21 (nidigdhikA) hI moya zamI 1157 535 33 nigaraNa 588 260 8 nidhIzvara kumera heva 190 82 17 nigAla gaLAno pradeza 1244 575 42 nidhuvana kAmakrIDA, maithuna 537 238 38 nigUDhaka jaMgalI maga 1173 544 nidhyAna 577 255 16 nigraha 214, asvI12 1508 691 19 ninada zabda, dhvani 1399 643 45 zoSa, nAmanI saMgraha 258 119 29 ninAda 1399 643 36 nighasa bhojana, khAvuM te 186 62 nindA niMdA, kuthalI 271 125 36 nighna 5251, 52||dhaan 356 160 5 nindu jenA saMtAna marI nicita pUrNa, bhareluM 1473 jatAM hoya tevI strI 531 235 24 nicula ochADa, uttarapaTa 676 nipa ghaTa, kalaza 1019 457 44 pANImAM thatuM netara 1145 529 19 nipAna havADo, kUvA pAse Dhorane (niculaka) och|7, 1258 676 pApI mATegeM sthAna 1092 497 17 nicola nipuNa nipuNa, pravINa 342 154 45 nicolaka yogI, yaNI, yoddhArnu nibandha vizeSa arthana anusaranA2 257 118 sutarAu bakhtara 767 338 17 nibandhana kAraNa, hetu 1513 593 41 potAnuM 561 247 60 / nibarhaNa hiMsA 370 165 41 nitamba strInI keDano pAchalo bhAga 608 ra68 28 nibiDa niraMtara, sAMdra 1446 665 9 parvatano madhyabhAga 1033 564 53 nibirIsa 1447 665 9 nitambinI strI 504 222 29 nibha 71,542 378 168 33 nitAnta atizaya, ghaNuM 1506 690 19 samAna, tulya 1462 671 47 nitya nitya, zAzvata 1453 667 38 nibhAlana jovuM te 577 255 14 1471 vinayI, namra 431 190 21 nityagati vAyu, pavana 1106 507 2 nimaya 32612 42vo, sauTuM, nityayauvanA draupaTTI 710 ___ 312 42 mA bahaso 2vo 870 382 44 nidAgha grISma Rtu 157 nimitta kAraNa 1513 693 28 52sevo, ghAma, garamI 305 139 29 nizAna, bhAnuM sakSya, nidAna kAraNa, hetu 1514 693 42 vIdhavA yogya vastu 777-ze. 342 42 nidigdhikA hI moyasaigae 1157 nimittavat nyotISI, viza 482 212 40 nideza AjJA, hukama 277 128 13 nimIlana mRtyu 324 146 tIrthakaramAM na hoya te 18 sAdha 72vIta 578 255 38 deSa paikI 15mAM gheSa- UMdha 73 8 28 nimIzvara gaI utsarpiNInA nidrA, UMgha ___313 142 34 13mAM tIrthaMkara 52 14 36 nidrANa sUtelo 443 194 2 mA 5 42vI te 578 255 37 biDAyeluM puSpa ___ 1129 519 29 AMkhano palakAro 136 nidrAlu UMghanAra 442 193 51 nimeSadyut padhAta, AgAma dhota, mAgImA 1213-ze. 562 12 nidhana mRtyu 324 146 22 nimna mIra, 1071 484 24 nidhanAkSa sumera he 190-ze. 82 21 chidra, bila 1364 625 8 nidhAna bhaMDAra 192 84 2 . nimnagA 1080 489 29 (nidhAneza) mukha heva 190 82 18 / nimba bIDo 1139 525 30 ************************ * nibhRta 9 nidrA nimeSa nadI Jain Education Interational Page #868 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhAgya daridratA deza cAkara. sArthazabdAnukramaNikA ni-827-ni zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. (nimbacUrNA) tuma.DI. 1155 534 49 - nirukti vedamAM cha aMga paikI niyati 1379 632 32 chaThuM aMga 250 1177 niyantR sArathi 760 335 35 | nirodha aTakAva, asvIkAra 691 16 niyama nityakarma, zauca nirRti 1380 633 saMtoSAdi pAMca niyama 82 21 34 nirga 947 422 niyama, vrata 843 373 13 (nirguNTI) siMhavAra, nagouna jAu 1147 530 niyamasthiti dIkSA, pranyA 81 21 24 | (nirguNThI) " , 1147 niyAmaka vahANa calAvavA nirguNDI ,, , , 1147 zaktimAna 876 385 12 | nirgrantha sAdhu, muni 76 196 (niyuta) sApa (saMdhyAvAya) 873 384 32 nirgranthana hiMsA 370 165 46 niyuddha mA yuddha 799 354 18 nirghoSa zabda, dhvani 1399 643 38 niyuddhabhU mADI, bhasmayuddhanI 42ya 801 355 11 nirjara devatA 88 24 54 niyoga AjJA, hukama 277 128 13 nirjala pANI vinAno deza 953 423 39 1520 696 43 nirjhara jharaNuM 1096 499 niyogin amAtya sivAyanA kAma nirjhariNI nadI 1080 489 Upara nImela maMtrI 719 315 27 nirNaya nizyaya 1374 630 10 niyojya 359 161 41 nirNikta dhoyej, sAI yeDaM 1437 660 21 niraGkuza jaza 2hita, niNejaka dhobI 914 403 36 bAdhA rahita 1467 673 28 balavAna, puSTa 449 196 38 niraJjanA pArvatI 205-ze. 92 37 nirdeza AjJA , hukama 277 128 12 nirantara niraMtara, ghaTa 1446 665 nirbandha Agraha 1500 687 niraya naraka 1359 623 40 nirbusIkRta choDA vinAnu manA4, nirarthaka martha vAra- bolata, 267 124 21 sApha kareluM dhAna 1183 549 1 nirarthaka, nakAmuM 694 52 nirbhara atizaya, ghaNuM 1506 690 23 (nirargala) mazarahita, bAdhA rahita 1466 673 26 nirmada mahavinAno hAthI 1221 niravagraha svataMtra, svacchaMdI 355 159 46 | nirmanthadAru m| aSTha, ne ghasavAthI nirasta utAvaLe boleluM 267 124 5 agni utpanna thAya te 8ra, rUdda nAkheluM bANa 779 343 48 / nirmama AvatI covIzInA 15mAM 26 42j, 62 42j 1474 tIrthakara nirAkariSNu ni284298 42nAra, nirmukta utarebI yajIvANo sA5 1312 602 phekanAre 350 157 58 nirmoka sApanI kAMcaLI 1315 603 nirAkRta nirAkaraNa kareluM, niryANa mokSa dUra kareluM 1473 676 30 niryANa hAthInI mAno puu|| 1225 568 2 nirAkRtA niryAtana hiMsA 371 166 8 nyottaratva bInA duusse| vinAnI niryAma vahANa calAvavAne prabhunI vANIno 12mAM guNa 67 za7 42 zaktimAna 876 385 23 nirAkRti svAdhyAya vinAno shraam| 856 377 42 nirlakSaNa ni0 437 192 19 nirAdhAra zaM32, mahAva. 200-ze. 89 12 (nirlayanI) sApanI yaNI 1315 603 49 nirISa daMDarahita haLa 891 393 49 / nirbayanI 1315 603 48 nirukta 54no vibhAga 42vo te 254 118 14 - nirvapaNana 387 171 23 nirdigdha 18 Page #869 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 18 .6.5 . 4 . 171 235 sukha ni-828-ni abhidhAnacintAmaNinAmamAlA arthaH zlo.. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. nirvarNanageta 577 255 20 / nizA rAtri nirvahaNa samApti 1514 693 haLadara 418 185 2 nirvANa mokSa 74 nizAkara caMdramAM ___105 35 10 bhuta thaj, zAMta thaj 1494 685 1 | nizAgaNa rAtrino samUha 143 52 3 nirvANin gaI covIzInA nizAcarman aMdhAra 146-ze. 53 4 bIjA tIrthaMkara 50 14 22 nizATa dhUvara 1324 608 10 nirvANI 16mAM tIrthakaranI (nizATanI) vAgoNa, yAmAdhArayu 1337 614 16 zAsanadevI 13 38 / tIrNa karAyeluM, uttejita nirvAta pavana vinAno 1494 685 6 / karAyeluM zastra 1484 680 49 nirvAda niMdA 271 125 30 nizAtyaya prabhAtakALa 139-ze. 48 52 nirvApaNa hiMsA 371 166 1 nizAnta 52 992 442 35 ( ,) dAna 387 nizApati yaMdra 104 34 39 nirvAsana hiMsA 371 165 (nizAmaNi) , nirviSa 2vinAnA a42 vi. 1312 602 53 nizAmana hota 576 nirvIrA putra vinAnI vidhavA strI 530 nizAratna yaMdra nivRti mokSa 74 nizAvedindu 1324 608 1370 628 28 nizAhvaya kRSNapakSa 147-ze. nirvRtta siddha thayeluM 1487 682 nizita tIkSya karAyeluM, uttejita nirveda 5zyAttA5, vaizaya 321 145 40 karAyeluM 1484 680 49 niveza 5 // 2, mUlya, bhaThUrI 362 162 30 nizItha rAtri 145 52 31 strI vagerena loga 638 282 37 | nizIthinI 141 50 11 nirvyathana chidra, bila 1363 624 nizIthyA 143-ze. nilaya ghara 990 441 nizumbha hiMsA 371 165 61 nilimpa 25 prativAsudeva (pAMyamai) 699 309 - 11 nilimpikA gAya 1266 583 nizumbhamathanI pArvatI 205 92 15 961 424 (nizeza) yaMdra 104 34 44 nivasana nAye 52vAnuM vastra 673 298 nizcaya nizyaya 1374 630 13 vastra 667-ze. 295 37 (nizreNI) nisarI , 62 1013 454 6 nivaha samUha, samudAya 1412 649 niSaGga naae| javAnumAthu 781 344 59 tarpaNa, pitRo mATe niSaGgin dhanurdhArI 771 339 53 sApaDaM 4mAna 375 167 8 niSadyA hATa, dukAna 1002 447 2 nivAsa ghara 991 442 17 niSadvara kAdava 1090 495 55 nivIta 6mA 532vI noDa 845 374 niSadvarI rAtri 143-ze. 51 nivRta choDI dIdheluM 1474 676 46 niSadha sAtamo svara nivRtti nivRtti, maTate 1522 697 24 (hAthIno sva2) 1401 644 40 niveza racanA 1499 687 niSadhA nalarAjAnI rAjadhAnI, nagara 972 432 niSadhA nagarI 980 435 2 ( , ) nigamarnu bhaI zreSTha nagara 972 432 niSAda brAhmaNa puruSa ane zUdra niz rAtri 143-ze. strIthI utpanna thayela 896 395 52 nizamana hote 577 250 cAMDAla 933 412 26 89-ze. nivasatha nivApa nivezana Jain Education Intemational Page #870 -------------------------------------------------------------------------- ________________ nistriMza 109 22 nIca 413 N sArthazabdAnukramaNikA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. zabdaH (niSAda) sAtabho svara 1401 644 40 nisUdana niSAdin sAthI 652 sanA2 762 336 26 nistala niSiddhekaci niSedha rAyedI vastu nistahaNa omAM rucivALo. 378 32 niSka sonuM 1044 471 55 niSkala sAparahita, vIyarahita 492 216 43 nisvana niSkalA Rtu vinAnI strI 535 237 50 nisvAna niSkaSAya AvatI covIzInA nihAkA 13 tIrthaM42 14 70 nihArin niSkAraNa sA nihAda niSkAsita 2 Dhera 440 193 niva niSkuTa vADI, gharanI pAseno nIkA bagIco 1112 509 nIkAza niSkuha vRkSano polANavALo bhAga, koTara 1122 515 32 niSkrama prajAnuM sAmarthya 1524 / niSkriya 52 // 2, mUlya, bharI 362 162 3 niSkvAtha mAMsano rasa nIcais plecchanI eka jAti 934 412 45 nIDa niSThA samApti 1514693 54 niSThAna TI, vyaM 399 176 56 (nIti) niSThura 3602 vayana, Thina, niya 269 124 46 | " " " , 1386 636 45 nIra 1521 597 14 nIrandhra niSThyUta hI bhUj, j 1482 679 (nIrAjana) (niSThyUti) vaM 1521 697 20 niSNa pravI, hoziyAra 343-ze. 155 7 niSNAta 342 154 43 niSpakka sArI rAta 57j, . ukALeluM kvAtha 1486 681 46 niSpatisutA putra vinAnI vidhavA strI 530 235 14 nilaka niSpattrAkRti atyaMta pIsa 1372 nIlakaNTha niSpanna siddha thayeluM 1487 682 16 niSpAva vAla 1174 544 47 dhAnya vagerenA photarAM kADhI rAkhavA te 1521 697 9 niSpulAka mAvatI yovAzInA nIlapaGka 14mAM tIrthakara 55 14 72 nIlamaNi niSpravANi napuM vastra 671 297 nIlalohita nisarga sva35, svabhAva 1376 631 nIlavastra niSTya ni-829-nI arthaH zlo. pR. paM. hiMsA 371 166 . 4 goLa, vartulAkAra 1467 673 53 hiMsA 370 165 43 krUra, pApI 376 167 49 taravAra, 782 345 22 zabda, dhvani 1399 643 49 1399 643 48 1297 597 18 sugaMdha 1390 638 24 zabda, dhvani 1399 643 44 chUpAvavAnuM vacana 276 127 53 nI, pInI pAI 1089-ze. 494 52 samAna, tulya 1462 671 380 .169 17 pAbha2, nIya, masaMDArI 932 412 nIyu,TU 1429 659 nirdhana, dIna 358-ze. 161 nayu, satya, nAnu 1541 707 12 pakSIno mALo. 1319 606 5 pakSI 1317 604 41 nyAya 743 326 38 kadaMba vRkSa 1138 5256 pANI 1069 481 9 ghaTa, niraMtara 1447 yuddha yAtrAnI pahelA rAmonU zastra vidhAna 789 349 35 nIrogI 474 209 nava nidhi paikI AThamAM nidhi 193 84 zyAma varNa 1397 lIlo ghoDo 1239 574 3-pa. 3 ___ 195 86 18 1319 606 19 zarIranI aMdara utpanna thanAra karamiyA 1202 557 23 aMdhakAra 146-ze. nIsamariza 1065 479 42 zaM42, mahAdeva 198 87 57 balheva 225 106 1 nIDaja nIpa niSThIva yU nIruj nIla 629 31 zaMkara mora nIlaGga Jain Education Intemational Page #871 -------------------------------------------------------------------------- ________________ netR nediSTha nIvAra nI-830-nai abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH __ zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. nIlavanA pArvatI 205-ze. 92 34 | manuSya yajJa 822 364 42 nIlavAsas zani __ 121 42 24 | nRveSTana 42 200-ze. nIlA grIvAnI AgaLa rahela nRzaMsa krUra, pApI 376 167 48 banne nADIo. 587 259 51 | nRsiMhavapuS vi, naaraay| 219-ze. 103 4 nIlI sevALa 1167 541 16 / A zabda joDavAthI nIlIrAga gADha snehI, sthira svAmivAcaka zabda rAgavALo 476 210 19 jane .760 bhUnetA 4-pa. 3 19 nIlotpala 21 tIrtha42nuna 48 13 61 svAmI, nAyaka 358 161 14 nIlotpala netra AMkha 575 254 27 lAJchana vAsukI nAga, nIlotpala netraroman AMkhanI pAMpaNa 580 256 10 sevA vimo sa36 nA 1308 602 17 netrAmbu azru, AMsu 307 140 nIvAka huANa, 14namA samAnatA, atyaMta najIka 1452 667 11 kriyAmAM Adara 695 28 (nedIyas) 1452 667 12 jaMgalI cokhA 1176 545 26 nepathya vastra, alaMkAra, mALA nIvI noyanA vastrAnI is 673 298 35 vi. thI thatI aMgazobhA krUDa 81 ra0 bhUladhana, puMcha, bhU 869 382 19 | nepAlI maNasIla dhAtu 1060 477 42 nIvRt 947 422 1 TuDo, ma yo bhAga 1434 659 14 nIvra chAparAno Agalo bhAga, nemi bhAvIsabhA tIrthaM52 bhagavAna 28 9 73 chAparAnA baMne cheDA 1011 452 26 , 30 10 56 nIzAra rajAI 675 299 37 parivaMzabhai 6tpanna bhagavAna 35 11 58 nIhAra hima, jhAkaLa 1072 485 7 pha~DAnI goga32to bhAga 756 333 22 stuti 269 125 7 caMdramAM 105-ze. 35 33 reDaM, 5DhI bhUyu, jhuM 1482 679 niza vRkSa, ta57 1142 527 55 " , , , 1482 679 41 pANI kADhavA mATe kUvA nUtana 1448 665 37 upara je lAkaDAnuM cokaThuM 1448 665 35 Gf 43 chata, 20ii 1091 496 46 nUnaM nizcaya 1540 706 62 | (nemin) 22mAM tIrthakara bhagavAna 28 20 2 nUpura jhAMjhara, kallu 665 294 31 174-ze. 71 33 mANasa 337 151 31 garagaDI 1091 496 48 nRcakSas rAkSasa 187 79 14 naikabheda aneka prakAra 1449 666 19 nRjala bhUtra 633 280 33 vepArI 867 381 41 nRtta nAca 280 129 22 baLadanuM mAthuM 1264 582 nRtya 280 129 21 / (naicikin) , 1264 582 26 nRtyapriya mora 1320-ze. 606 naicikI uttama gAya 1270 585 22 nRdharman kuberadeva 189 81 52 | (nepAlI) maNasIla dhAtu 1060 477 42 nRpa rAjA 690 306 26 / naimeya 3212 12vo, sATuM, (nRpa) cArolInuM vRkSa 1142 527 adalA-badalo karavo 866 382 38 nRpalakSman nuMchatra 717-ze. 314 35 naiyAyika naiyAyi, tazAstrAno nRpAsana siMhAsana 716 314 21 vidvAna athavA abhyAsI 862 379 12 nRyajJa atithinI pUjA te (nairayika) nArI 1358 623 6 FFFFFFF : : : : : deza 2566 navuM nUna nemI naigama naicika Jain Education Interational Page #872 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabdaH (nairRta) (nairRtI) naizcintya naiSkika (naisarpa) naistriMzika naukAdaNDa nyakkAra nyakRta nyakSa nyagrodha paGka " nyaGku nyaJca sArthazabdAnukramaNikA nai-831-pa arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH ___zlo. pR. paM. naSThata dizA ___169 68 18 | pakSaka 5DInuvA2, 54ii 1007 449 50 rAkSasa 188 80 17 / pakSati 57vo (tithI) 147 53 48 naiRta dizA 169 68 22 pAMkhanuM mULa 1318 605 24 mokSa 75-ze. 18 63 pakSadvAra khaDakInuM dvAra 1007 449 dInAra-rUpA nANAno pakSabhAga haathiin| 5mAno mAga 1228 569 adhikArI. 723 317 32 pakSamUla pAMkhanuM mULa 1318 605 23 navanidhi pai. paDeTa nidhi 193 84 28 | pakSAnta pUnama, abhAsa (banne) 148 53 56 talavAravALo 771 339 45 pakSin pakSI 1316 604 27 nali, abhAva, niSedha 1539 706 20 rAta vayyena hivasa 144 52 11 nAva, vahANa 876 385 34 pakSiNI vartamAna ane AgAmI halesu, nAva lApavAno 6877 386 hivasanI vayalI rAta 144 52 8 ti2242, 52rAma 441 193 34 pakSilasvAmin vAtsyAyana RSi 854 376 40 dhikkArAyelo 440 1930 pakSisiMha ga24 pakSI 231-ze. 109 43 samasta, badhuM 1433 658 55 / pakSisvAmin ,, ,, 231 109 24 vAma, banne hAtha ADA pakSman AMkhanI pAMpaNa 580 256 8 ail 3 meTalI bAI 600 265 2 kAdava 1090 495 50 1132 521 22 pApa, duSkRtya 1381 633 58 24AnI ta 1293 595 23 / paGkakrIDanaka muMDa 1288-ze. 592 kuM, nIcuM 1429 659 5 | paGkaja bhaNa 1162 538 18 nIce pheMkeluM 1482 679 33 | paGkajanman 1162 538 18 bhojana, khAvuM te 423 186 57 paGkajinI kamaLano velo 1160 537 17 nyAya, nIti 742 326 22 cothI narakanI pRthvI 1360 624 3 nyAyayukta, vyAjabI 743 326 paGkaruha kamaLa 1162 538 17 thApaNa 870 382 50 1162 538 17 kubaDo 453 198 paGkti zreNI oLI 1423 653 49 nIyA bhuSavANo 457-ze. 200 54 paGgu pAMgaLo 452 198 12 zani graha 121-ze. 42 37 sa36 jAya vo ghoDI 1243 575 A zabda lagADavAthI pAMgaLo 452-ze. 198 17 khAnAra vAcaka zabda bane che. pajja 894 395 23 u60 amRtapa 7-pa. 4 16 paJcakRtvas pAyavAra 1542-ze. 709 19 pAkI gayeluM, pANIthI paJcajana manuSya 337 151 9 rAMdheluM anna ___412 182 40 pazcajJAna buddha, sugata 233 110 27 pAkeluM 1485 681 33 paJcatva mRtyu 324 146 21 bhIlonuM raheThANa 1002 446 32 paJcadazI pUnama-samAsa (jane) 148 53 542 hisa, 5vAuiyu 147 53 20 (paJcabANa) kAmadeva 229 108 34 bANanA pukhamAM rahelA paJcabhadra dhUni vyasanI 434 191 30 gIdha vagerenA pIMchAM 781 344 32 paMyacyA dho 1236 573 56 pakSInI pAMkha 1318 605 11 paJcama sAta svaromAMno eka , " 1318 605 14 pAMcamo svara 1401 644 33 paGkaprabhA nyaJcita nyAda nyAya nyAyya nyAsa (nyubja) 47 zuddha pakkaNa pakSa (pakSas) Jain Education Intemational Page #873 -------------------------------------------------------------------------- ________________ (paNDu) 29 M sUrya pa-832-pa abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. paJcamukha zaM2 196 86 49 | paNitavya parIvA yogya 871 383 15 paJcayajJaparibhraSTa brahmayaza 3 pAMya paNDa napuMsaka 562 248 19 yajJathI bhraSTa thayela 859 378 28 | paNDA tatpane manusaranArI buddhi 310 141 39 paJcaloha divagaire pAya dhAtu 1050 474 18 paNDita viddhAnuM __341 154 19 paJcazara kAmadeva 16-pa. napusaka 562 248 22 paJcazAkha hAthano paMjo 591 261 36 paNya kharIdavA yogya 871 383 18 paJcazikha siMha 1284 591 10 (paNyavIthI) mAra, nonI zreSI 988 439 61 paJcAGgagupta bhayako 1353 621 19 paNyazAlA haTa, huDAna 1002 447 1 paJcAGgI lagAma, cokaDuM 1251 577 22 paNyAGganA ga1i , vezyA 532 236 pAJcaGgula me, vo 1150 532 23 paNyAjIva vepArI 867 381 pazcArciS budha graha pataga pakSI 1316 paJcAsya siMha 1284 591 7 | pataGga paJceSu kAmadeva 16-pa. 6 3 | pataMgiyuM, tIDa 1213 562 paJjikA kaThina padone spaSTa karI pakSI 1316 604 37 artha karavo te (laghu TIkA) radda 28 46 pataGgikA baLatarA, pataMgiyAnA paTa vastra 667 295 30 jevI nAnI mAkhI 1214 563 17 paTakuTI rAvaTI, vastranuM nAnuM ghara 682 302 42 pataJjali 54siSi (mahA-- paTaccaura cora 381 169 40 mAdhyA2) 851 375 55 paTaJcara jIrNa vastra 678 301 10 / patat pakSI 1316 604 36 paTala chAparuM 1010 pakSInI pAMkha 1317 605 3 samUha, samudAya 1411 649 7 (patatri) pakSI 1317 604 34 paTavAsaka abIla, kuMkuma-kezara patatrin 1316 604 32 cUrNa vi. sugaMdhI cUrNa 637 282 patadagraha pikadANI, ghUMkavAnuM pAtra 683 303 37 paTaha nagAru, duMdubhi 294 (patadgrAha) , , 683 yuddhanI 428, Dhola, patayAlu paDanAra 445 194 55 yuddhavAjiMtrano dhvani 799 patAkA dhajA 750 331 15 (paTAkA) dhajA 750 331 18 patAkin nizAnavALo, dhajAne pravINa, hoMziyAra 343 155 4 dhAraNa karanAra 764 337 13 384 170 31 patAkinI lakara 746 328 11 nIrogI 474 209 30 pati A zabda lagADavAthI atyaMta garama, uSNasparza 2285 636 svAmI vAcaka zabda bane che, paTolikA 5To 1188 551 40 GE10 bhUpati 4-pa. 3 19 (paTTana) nagara 972 431 52 svAmI, nAyaka 359 161 19 (paTTiza) zastrano eka prakAra 787 348 pati, 12 516 228 40 paTTisa 787 348 41 jAte varane pasaMda 5 // 2, mUlya, bhaTUrI 362 162 24 karanArI strI __ 511 226 19 jUgAra 486 214 patita 806 357 5 paNava Dhola, vAcavizeSa 294-ze. 135 4 paDI gayeluM, gaLeluM 1490 683 paNAGganA Must, vezyA 532 236 sadhavA strI 530 235 2 paNAsthika 0 1206 559 30 / pativratA pativratA strI 527 233 48 patatra 134 50 354 22 : " : : patiMvarA paNa paDemo Page #874 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabdaH pattana (,, ) patti " 31 (pattraGga) patnI patra 13 patraNA patraparazu patrapAla (patrapAlI) patrapAzyA patraphalA patrabhaGgi (patramaJjarI) patraratha patrala patralatA patralekhA (patravArI) patravalli patravAha arthaH nagara, mukhya zahera 50 gAmobhAM zreSTha nagara page cAlanAra, pALo senAvizeSa, 1 hAthI, 12tha, ghoDA, 5 pAyadaLavALuM sainya " 33 rakta caMdana, ratAMjali paraNelI strI sarva jAtanA vAhana, 2tha, sAthI, ghoDA vi pAMdaDuM lImaDA vagerenAM pAna pakSInI pAMkha charo pakSanuM bANaskandha upara sthApavuM te dhAtu ke pAMdaDAM kApavAnI chINI rAM bANanA puMkhamAM rahelA gIdha vagerenA pIMchA lalATanuM AbhuSaNa, dAmI charo, lAMbI charI strIonA gAla, stana vagere upara kastUrI vagerethI karelI vela, pAMdaDA vagerenI racanA " pa "" " pAtaLuM dahIM, chAsa strIonA gAla, stana vagere upara kastUrI vagerethI karelI vela, pAMdaDA vagerenI racanA 33 bANa " " zlo. 971 972 497 748 751 642 512 759 1123 1183 1317 784-mo. 781 920 784 781 sArthazabdAnukramaNikA pR. paM. zabda: 431 49 432 20 218 50 655 655 1316 406 329 20 331 31 284 30 226 X 48 335 22 515 57 549 19 605 1 346 51 344 41 406 28 346 54 344 37 655 290 1 784- ze. 346 57 289 46 Dhe 289 47 604 22 180 53 655 289 47 654 289 45 655 289 47 655 289 46 778 343 8 patrAGga pAlI patrin 33 patrorNa (patha) pathika pathin pathyA pada 27 11 padaga padatvarA padabhaJjana padabhaJjikA padaracI padavI padAji padAti padAtika padAyatA padAsana padika pana paddhati " padma (padma) " " arthaH rakta caMdana, ratAMjaLI strIonA gAla, stana vagere upara kastUrI vagerethI karelI vela, pAMdaDA vagerenI racanA bANa spena pakSI, bAja pakSI, sIMcANo kozeTAnI lALanuM vastra, rezamI vastra mArga, rasto musAphara mArga, rasto haraDe paga riyApada pagarakhA mArga, rasto paNe bhAvanAra pANI " 39 paga sthAna 988 paNe zAsanAra, pANI 498- ze. pagarajAM, bheDA, jUTa 915 - ze. padano vibhAga karavo te 254 uThina pahone spaSTa karI artha karavo te " pagarakhAM, joDA paga mukavAno bAjuMTha page cAlanAra, pALo 33 33 " 33 graMthano amuka bhAga mArga, rasto nava nidhi paiDI jIbhe nidhi zlo. hRdayanI aMdarano kamala AkArano mAMsapiMDa, hRdaya navamAM varta AThamAM baladeva kamaLa 642 655 289 47 778 343 1334 613 pa-833 pa pR. paM. 284 29 667 296 1 983 493 983 1146 616 242 616 497 257 983 193 deg dararU 693 698 1160 9 & m + 3 m 2 2 2 V ~ 2 437 59 217 3 437 54 529 272 113 47 272 440 219 404 118 57 32 256 118 49 915 - ze. 404 1 983 437 10 498 218 59 497 218 46 218 56 404 2 497 915 - ze. 718 315 4 498 218 62 218 54 119 9 437 24 84 22 29 7 1 275 22 307 37 308 56 537 40 Page #875 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pa-834 pa zabdaH padma padyaNarbha padmanAbha 31 padmanAla padmaprabha (padmapANi) sUrya (pAbandhu) padmabhU padmarAga padmavAsA padmahAsa padmA padmAkara padmAvatI padmin (padminI) (padminIza) padmazaya padya padyA panna pannaga pannaddhA papI ( payaH payas) payas "" arthaH hAthInA zarIra Upara juvAnImAM thatA rAmA biMduo grISma Rtu, jeTha ane aSADha mahIno viSNu nArAyaNa AvatI covIzInA payasya payasyA prathama tIrthaMkara viSNu nArAyaNa kamaLanI nALa chaThThA tIrthaMkara bhagavAna 33 brahmA parAga miNa, mArge lakSmI sUrya viSNu, nArAyA padmottarAtmaja navabhA yavata viSNu, nArAyaNa vIsamAM tIrthaMkaranI mAtAnuM nAma lakSmI taLAva zrIpArzvanAtha bha. nI zAsanadevatA hAthI kamalano velo ka mArga, rasto paDI gayeluM, gaLeluM sarpa pagarakhAM. joDA sUrya dUdha sAgara pa pANI zlo. dhI, chahIM, bhASA vi.. yajJamAM pAkeluM ane garama dUdhamAM nAkheluM dahIM 1229 157- ze. 219 se. 53 215 1165 26 96 96 213 1064 226 219 - ze. 1094 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. paM. zabdaH payodhara para 569 26 59 103 831 14 54 40 226 106 12 100 40 540 9 9 19 29 27 29 30 97 40 479 33 107 9 103 11 49 11 498 2 X 2 44 22 46 1218- ze. 1160 97 30 17 17 368 x 22 mm 13 48 565 13 537 18 215 100 39 693 307 39 894 395 21 983 437 20 1491 683 55 1304 600 28 914 403 60 98 - ze. 30 50 1075 485 33 404 179 59 1069 483 13 405 180 2 17 paraHzata (paraH sahasra) paramarasa paramAnna paramArhata parameSThin " parampara paramparAka paralokagama paracchanda parajAta paraJjana paratantra parapiNDAda cAkara (parapuSTa) koyala parabrahmacAriNI pArvatI parabhAga parabhRta paramada paramam paravat paravaza paravANi parazvadha parazvadhAyudha parazvas paraspara parasvehA parA arthaH stana zatru mukhya, pradhAna dUra sothI vadhAre rathI vadhAre parataMtra, parAdhIna cAkara varuNadevanA jaladevatA parAdhIna guzonuM utkRSTa koyala agaru, agara hA, svIkAra jaNAvanAra zabda kumArapAla rAjA arihaMta, bhagavAna parazu (parazurAma ) parazurAma, brahmA prapautrano putra yajJamAM thato pazuno vadha mRtyu parAdhIna 33 1540 pAbhAganA pAzIvANu all 409. ze. dUdhapAu, bhIra varasa kuhADo jamadagnino putra paraze. hADo IsAThIvANo AvatI kAle, parama divase zlo. paraspara pAra dhana A2Na karavAnI icchA parAkrama 1321 205 - ze. utrSa 1375 1321 640 - ze. 603 728 1439 1452 667 1425 654 1425 pR. paM. 266 406 712 24 211 544 830 323 356 356 159 - ze. 786 1542- ze. 1499 661 431 739 319 39 356 160 361 162 4 188 81 356 160 361 181 180 313 654 39 8 96 241 2 mm a a a a 11 162 2 607 2 92 20 631 2 607 2 283 39 10 146 706 54 160 31 160 19 60 39 348 12 H & H 2 2 5 & 2 ~ 2 w o 367 40 60 24 17 9 35 56 18 13 12 56 848 374 61 786 348 7 339 42 770 1 708 51 687 27 190 11 21 325 Page #876 -------------------------------------------------------------------------- ________________ artha: 360 parAna 441 193 40 parArddha sArthazabdAnukramaNikA pa-835-pa zabdaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. parAkrama parAkrama 796 352 12 | parikhA khAI __ 1095 498 48 viSNu, naaraay|, / 219-ze. 103 parigraha patnI, sahayAri 513 227 17 parAga phulanI rajA 1126 518 27 no42, yA42, parivAra 715 314 4 parAGmukha vimukha, avaLuM 1437 660 43 | parigha loDhAthI baMdhAyelI lAkaDI, parAcita cAkara 161 51 kaDIyALI lAkaDI 786 348 26 parAcIna vimukha 1437 660 41 bhogaNa, bhAu gharI parAjaya raNamAM hAravuM te 355 56 pachavADe nAkhela loDhA ke parAjita hArelo 1805 356 lAkaDAno daMDa 1004 448 50 parAdhIna parAdhIna, paravaza 356 parighAtana loDhAthI baMdhAyelI lAkaDI 786 348 8 cAkara 361 162 2 paricaya oLakhANa 1513 693 7 parAbhava parAbhava, tiraskAra paricara daMDanAyaka, senAnuM rakSaNa parAbhUta hArelo 805 356 37 karanAra, cokIdAra 765 337 parAmarza vicAraNA 322 145 58 paricaryA sevA, bhakti 496 218 29 parAyatta parAdhIna 356 160 11 | paricAraka yA72 359 161 43 parAyaNa tatpara, Asakta 385 , 170 49 cokhAnI dhANI 401-ze. 178 parAri chellI sAlanI AgalI paricchada nokara-cAkara vagere sola, parAra 1542-ze. 709 7 parivAra 716 314 daza madhya pramANa, parArdha 874 384 32 parijana 716 314 13 parArdhya bhujya, pradhAna 1439 661 30 parijvan ___ 105-ze. 35 33 madhota, AgIso 1213-ze. 562 12 pariNata qisoghA 42 nA2 hAthI 1221 566 19 parAvarta 3252 72vo, malo pAkeluM 1485 681 35 mahamA 42vo te 870 / pariNaya vivAha 518 229 14 parAviddha viSNu, naa2|59, 19 / 219-ze. 102 52 pariNAma pheraphAra, vikAra 1518 695 49 parAvRtta ghoDAnuM jamIna Upara pariNAya pAsA pramANe sogaTa ALoTavuM te 1245 576 20 pheravavAM te 487 214 57 parAsa kalaI, sIsuM 1042-ze. 469 52 pariNAha pahoLAI 1431 658 parAsana hiMsA 370 200-ze. parAsu mRtyu pAmelo 374 166 56 (pariNetR) pati, 12 517 228 parAskandin yora paritas yAre pA, sarvata26 1529 parikara palAMThI 679 (parityAga) tyAga 738 325 12 parivAra, no42, 42 715 314 3 paritrANa rakSaNIyane bacAvavuM, parikarman bAramA daSTivAda aMganA mAravA taiyAra pAMca bheda paikI pahelo bheda 246 115 3 thayevAne rovota 1502 688 51 snAna, vilepana vagerethI roma, ruvATAM 630-ze. 278 14 thato aMga saMskAra 635 281 paridAna sATuM, adalA-badalo parikarmin yA42 360 161 67 karavo te 869 382 33 parikUTa nagaranA daravAjA pAse paridevana zoka karavo 275 127 32 caDavA-utaravAno DhALa 182 436 ra7 paridhAna nIce paheravAnuM vastra 672 298 22 parikrama vihAra, 5Ne yAlate 1500 688 9 | paridhi maMDala, caMdra-sUryanI cAre parikSipta dhezayeDaM, vITAyeDaM 1474 676 44 | bAju paridhi 102 33 4 caMdra parArbuda 165 zaMkara 382 169 Page #877 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pa-836-pa zabdaH arthaH zlo. paridhistha sainyano bahAvasta rAkhanAra, daMDanAyaka 765 paripaNa bhUladhana, puMcha, bhUDI 869 paripanthaka zatru 729 paripanthin 729 (paripATi) anubha 1504 paripATi 1504 paripUrNasahasracandravatI drA 175-ze. pariplava cala, anitya 1455 pariplutA madirA 902 paribarha nokara-cAkara vagere parivAra 716 (paribarhaNa) 716 (paribhadra) (1) 85vRkSa, (2) bhIho bIbI 1141 paribhava parAbhava, ti224Ara paribhAva tiraskAra 441 paribhASaNa niMpUrva 64 Apavo te 274 paribhUta hArelo, parAjita 805 parimaNDala goga 1467 parimala mardana karavAthI utpanna thayela sugaMdha 1391 parimoSin 382 parirambha AliMgana 1507 parivatsara varasa 159 parivarta pralayakALa, kSaya 161 parivartana pheraphAra karavo te 869 parivasatha ma 961 parivAda niMda 271 parivAdinI sAta tAravANI viie| 288 parivApaNa hajAmata 923 parivAra nokara, cAkara 715 (,) bhyAna 783 (parivAha) vadhI gayeA pAlana nikaLavAno mArga 1088 parivitti nAno bhAI paraNelo chatAM kuMvAro moTo bhAI 526 parividdha kuberadeva 190-ze. abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. parivRDha svAmI, nAyaka 358 161 16 337 17 parivettR moTo bhAI na paraNelo. 382 17 hoya tyAre paraNelo 320 18 nAno bhAI 526 232 55 320 20 parivedinI moTo bhAI na paraNelo 689 20 chatAM paraNela nAnA bhAInI strI 526 233 9 pariveSa jaLa kuMDALuM, sUrya ane 72 18 caMdranI cAre bAju, 668 41 dekhAtuM teja 102 33 8 398 2 pariveSTita dhezayej, vIyej 1474 676 parivrajyA dIkSA, pravajyA 81 21 19 314 9 parivrAjaka saMnyAsI 809 358 35 314 10 | pariziSTa andhano savaziSTa bhAga 257 119 7 parizrama thAka 319 144 46 527 7 pariSad sabhA 481 212 14 193 40 pariSkAra alaMkAra, ghareNAM 650 287 49 193 37 pariSkRta gharAyapATA3 gherAyeluM, vIMTAyeluM 1475 676 50 pariSvaGga AliMgana 1507 690 127 8 parisara sImADo 963 427 356 37 parisarpa vihAra, 5 yAsata 1500 688 8 673 54 pariskanda yA2 360 161 63 paristoma 680 301 42 638 34 parisyanda 2yanA, gUMtha, 169 46 puSpahAranI racanA 653-ze. 289 18 690 51 nokara-cAkara vagere 60 33 parivAra 715 314 1 62 50 | parisrut madirA 902 398 9 382 40 parisrutA 902 398 4 426 47 (parihArya) hAthanA kAMDAnuM ghareNuM, 125 30 Du, vi. 663 292 49 132 3 parIkSaka parIkSA karanAra 479 211 47 407 55 gherAyeluM 1475 676 52 314 parIrambha AliMgana 1507 690 54 346 11 parIvAra myAna 783 346 13 parIvAha vadhI gayelA pANIne 494 23 nIkaLavAno mArga 1088 494 24 parISTi sevA, bhakti 497 218 39 233 3 | parIhAsa krIDA, ramata 555 245 40 82 23 | 52 / 2, AyuM varSa 1542-ze. 709 7 cora parIta Jain Education Intemational Page #878 -------------------------------------------------------------------------- ________________ parula goTha * * * * 63 caMdra 164 * * * parNa parSad sArthazabdAnukramaNikA pa-837-pa zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. ghoDo 1233-ze. 571 60 parvatAdhArA pRthvI 937 416 35 paruSa 1130 520 10 | parvan pUnama 3 sabhAsa. 148 53 57 paruSa kaThora vacana 269 124 pUnama ke amAsa ane 58ora sparza, nirdaya 1386 636 50 57vAnI pathyeno saMghi 149 pareta marelo 373 166 48 gAMTha, graMthi 1130 520 na.2.4i 6tpanna va 1358 623 7 parvamUla caudaza pUnama ke caudaza paredyavi bIjA divase 1542-ze. 708 67 sabhAsanI vayaso bhAga 148 54 pareSTu ghaNI vakhata prasava parvayoni gAMThamAMthI utpanna thanAra karanArI gAya 1268 584 33 (49) mAhi 1200 557 30 paraidhita cAkara, sevaka 361 162 4 / parvari 105-ze. 35 32 paroSNI vAgoLa, cAmAcIDiyuM 1337 614 10 (parvasandhi) pUnama mAbhAsa bhane parkaTin pIpaLa 1131 521 8 53vAnI vayyeno saciva 149 54 9 parkaTI 1131 521 13 | pazu parazu, kuhADo 786 348 3 parjanya megha 65 11 pazukA paDakhAnI pAMsaLI 627 277 6 iMdra 172 ___72 25 pazupANi gaNeza 207 93 26 pAMdaDuM 1123 516 15 parzvadha parazu, kuhADo 786 348 5 parNazAlA jhuMpaDuM, munione sabhA 481 212 18 rahevAnI kuTira 994 443 48 pala mAMsa 623 274 52 paNin vRkSa, 13 1114 510 42 yAra rSa (481) bhe| 884 389 31 pardana pAdavuM te 1403 645 22 anAja rahita choDa, parpaTa pApaDa 400-ze. 177 38 parALa, kaDaba 1982 548 36 parpaTI phaTakaDI 1055 476 28 palapANDa kaDiyo, lIMpanAra 922 407 14 parparIka agni 1100-ze. 503 gUgaLanuM jhADa 1142 527 paryaGka palAMThI 679 301 31 siMha 1285-ze. 591 16 khATalo, palaMga 683 303 23 palakaSA 685 304 28 paryaTana paryaTana karavuM te 1501 688 19 palapriya rAkSasa 188-ze. 80 27 paryantaparvata bhuNya parvatanI nIyano palala mAMsa 622 274 30 nAno parvata 1034 465 49 palalajvara pitta 462-ze. 202 55 paryantabhU sImADo 963 427 32 palazata so pala vajana 885 390 7 paryaya atimI, mana dhana 1504 689 39 palAgni 462-ze. 202 54 paryastikA palAMThI. 679 301 29 palAda rAkSasa 187 79 41 paryANa palANa 1252 577 54 palAyana nAsI javuM te 802 355 38 paryApta icchA pramANe 1505 689 50 palAyita nAsI gayelo 805 356 45 paryApti 2kSayane yAta 1502 688 52 palAla anAja rahita choDa, parALa 2282 148 37 paryAya anukrama 1503 689 15 palAza patra, pAMdaDuM 1123 516 7 paryudaJcana karaja , devuM 881 387 45 palAza vRkSa, 552 1136 523 41 (paryeSaNA) sevA, masti. 497 218 40 lIlo pILo mizrita parvata parvata 1027 461 56 varNa, lIlo varNa 1395 640 57 parvatakAka meM tano Ago 1323 607 55 | paliknI vRddha strI 534 237 19 parvatajA | nadI 1080 489 58 | , pAsa gavANI // 1270 585 29 * * * * * * * lAkha pitta Page #879 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zlo. 17 580 52 pallava pallUra pavana pa-838-pA abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH (paligha) loDhAthI baMdhAyelI lAkaDI, abhyAsane mATe dhoMsare DIyANI 413 786 348 joDelo navo baLada 1260 palita vRddhAvasthAthI dhonA thayela vANa 571 252 24 | paSThIhI bAlyavayamAM garbhiNI palyaGka palaMga khATalo 683 303 23 thayelI gAya 1266 palAMThI 679 301 32 pastya ghara 991 palyayana palANa 1252 577 56 pAMzucandana zaM42 200-ze. kuMpaLa 1123 516 27 pAMzujAlika viSNu, naa2|5| 219-ze. pallavaka dhUtAro, vyabhicArI 331 148 63 / (pAMzulA) masatI, pusaTA strI ___528 pallI garoLI 1298 597 pAMsu dhULa 970 dhoLuM pANI 1070-ze. 483 pAMsulA asatI, kulaTA strI 528 palvala nAnuM sarovara 1095 498 41 | pAka drano zatru 174 pava dhAnya vagerenAM photarAM bAlaka 338 kADhI rAkhavAM te 1521 697 11 / (pAkadviS) dra 175 sUpaDuM 1017 455 33 | pAkapuTI mArano nAmADo ___999 vAyu, pavana 1106 506 21 (pAkazAsana) dra 175 dhAnya vagerenA photarA pAkazuklA khaDI 1037 kADhI rAkhavAM te 1521 697 11 pAkasthAna rasoI 998 pavanavAhana agni 1100-ze. 503 16 pAkya pakAveluM mIThuM 942 pavanAzana sarpa, nAga 1302 599 jalakhAra 944 pavamAna vAyu, pavana 1106 506 pAcana khATo rasa 1388 pavi iMdranuM vaja 74 56 pAcanaka TaMkaNakhAra 944 agni 1100-ze. 503 13 pAJcajanya viSno zaMpa 222 pavitra darbha, DAbha 1192 553 19 pAJcAlikA 6 pUtalI 1014 pavitra, zuddha 1435 659 42 pAJcAlI draupadI 710 4no, yazopavIta 845 373 61 pATa saMbodhanArthaka 1537 tAMbu 1040-ze. 468 57 pATaka pADI, mano amubhAga 962 pazu . pazu 1216 564 pATaJcara cora ___381 bakaro 1275 587 33 | pATala 2nI ta 1168 pazukriyA AmahI1, bhaithuna 537 238 40 gulAbI raMga 1395 (pazudharma) 536 238 41 pATalA kAMkI 1144 (pazunAtha) is2 88 pATali kAMkI, kAcakI 1144 pazupati 19988 24 pATaliputra 5 976 pazurajju eka doraDe ghaNAM pazu phADeluM, cIreluM baMdhAya te 1274 587 9 pAThaka upAdhyAya pazcAttApa 5zyAttA5, 5stAvo 1378 632 1 | pAThIna magaramaccha 1345 pazcima cheDaM, pAluM 1459 670 53 dhAryavAcaka zabdathI pazcimadikpati vAyu, pavana 1107-ze. 507 30 lagADAto zabda 6-pa. pazcimA 5zyima hiza 167 67 28 591 pazyatohara sonI 382 169 pANigRhItI patnI, 525obI strI 512 paSThavAha saj (paDoTavAnu), pANigrahaNa vivAha 518 1 * 23***78855 *** ****5265*3**$** ** 441 54 89 7 102 48 234 21 430 42 234 20 71 40 151 51 71 54 445 42 71 55 467 21 445 19 419 3 419 48 637 33 419 55 104 14 454 21 312 36 705 43 426 169 39 542 5 641 11 529 6 529 434 2 180 " pATita 1488 20 17 618 11 pANi hAtha . 13 73 261 43 226 229 8 Jain Education Intemational Page #880 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paga pAda 50 710-ze. sArthazabdAnukramaNikA pA-839-pA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH ___ arthaH zlo. pR. paM. (pANigrAha) pati, 12 517 228 46 (pAd) 616 272 32 pANigha vAjiMtra sAthe tALIvaDe kiraNa 100 31 57 tALa meLavanAra 925 408 37 pUjyavAcaka nAma pachI (pANija) 594 262 52 lagADAto zabda 336 150 60 pANini pANini muni paga 616 272 26 (vyaa72|712) 851 375 46 mukhya parvatanI nIcenA pANipIDana vivAha 517 ___ 229 6 nAnA parvato 1034 465 45 pANImukta hAthathA bhUDI zAya 774 340 39 cotho bhAga 1434 659 27 pANivAdaka pAtri sAthe. tANIva pAdakaTaka 72, ier 665 294 36 tALa meLavanAra 925 408 39 / pAdakIlikA pAnI aMgUThI 666-ze. 2951 pANDara sapheda varNa 1393 640 17 pAdagrahaNa pagamA 57 pANDava yudhiSThira vagere pAMca (hana, nabha72) 844 373 44 pAMDava 311 1 | pAdacArin 5 yAsanAra, pANo 498 218 58 pANDavAyana !, viS 217 102 17 pAdajaGgu 52i, 1, sUTa 915-ze. 404 1 pAMca pAMDava 710-ze. 312 11 (pAdatrANa) , ,, , 915 403 62 pANDaveya 710-ze. 312 11 pAdanAlikA jaja2, see pANDusa36 1393 640 18 (5. 5:2vAnu) 666-ze. 294 52 (pANDuka) navanivi pIvI vi 193 84 28 pAdapa vRkSa 1114 510 56 pANDukambalin sa36 balathI pAdapAlikA pAnI hI 666-ze. 2951 DhaMkAyelo ratha 754 332 57 pAdapAza hAthInA page bAMdhavAnI pANDubhUma ghojI bhATIvANo deza 423 23 sAMkaLa 1229 569 40 pANDumRttika ,, ,, ,, 953 423 30 dAmaNa, ghoDAnA page pANDura dhoLo koDha roga 466 bAMdhavArnuhoraDaM 1251 577 30 pANDurasa36 ve| 1393 640 6 / pAdapITa 5 bhUvAno pAlo 718 315 4 pANDurapRSTha nirI 437 192 21 pAdapIThI pagarakhAM 915-ze. 404 pAtaka pApa, duSkRtya 1380 633 26 pAdapezI pagarakhAM 915-ze. 404 pAtAla zrI anaMtanAtha pAlamUla ganI sahI 616 272 44 bha. nA zAsanadeva pAdarakSaNa garama 914 403 61 pAtAla, nAgaloka 1362 624 25 pAdavalmIka 5ganI roga, hAthIgo 465 204 pANI 1070-ze. 483 50 pAdavIthI pagarakhAM 915-ze. 404 2 pAtAlaukas sasura 238 112 17 pAdazAlA 72, tu 666-ze. 294 52 pAtuka paDanAra 445 194 57 pAdasphoTa ( pagano roga, pagamAM nATakanA pAtra 327 147 28 thayela phollo 465 204 43 yajJamAM vaparAtuM suva, pAdAna pagano Agalo bhAga 617 272 55 camasa Adi pAtra 828 367 1 | pAdAGgada jhAMjhara, kaluM 665 294 36 vAsaNa 1026 pAdAGgulIyaka pAnI aMgUThI 666-ze. banne kinArAnI pAdAta paNe yAsanAra, pANo vacceno jalapaTa 1079 488 53 / pAdAtika / , , , 488 218 57 pAthas pANI 1069 483 16 / pAdAvarta reMTa, arahiTTa 1093 497 46 pAtheya 493 217 15 / pAdukA garama 914 403 55 953 205 pAtra 295 498 bhAtuM Jain Education Intemational Page #881 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pA-840-pA zabdaH artha: pAdukAkRt pagaraNAM pAdU pAdya pAna 27 77 17 pApa pAnagoSThikA pAnabhAjana pAnavaNij pAnIya pANI pAnIyanakula 4sano nojiyo, jalano bilADo pAnIyazAlA 525 musAphara (pAnthasArtha) sabhatIya-vibhatIya sajAtIya-vijAtIya pAntha prANIonA samudAya 2 pApI " pApaddha pApman pAman pAmana pAmara (,, ) (pAmA) pAmAri pAyasa pAyin pAyu pAyya pAra pAragata pArata pArada pAramparya 914 914 500 394 madirA pAna 738 1089 pAzInI pAI, nIDa niHzvAsa, bahArano zvAsa ghaTa dAru pIvA beThelI maMDaLI pyAyo pAnI pIvAnuM pAtra 1024 kalAla, madirA vecanAra 907 901 1069 33 paga dhovAnuM pANI pipAsA, tarasa zlo. papA bhIra gUgaLano dhUpa bhojyavAcakathI lagADAto zab6, 060 amRtapAyI gu pAcya Adi traNa prakAranA bhAna-pAna che sAmano nAro arihaMta, bhagavAna pAro " saMpradAya abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. paM. zabdaH 403 46 pArazava 403 59 220 3 174 325 494 44 pArazvadha pArazvadhika pArasIka 627 44 pArastraiNeya 400 35 pArApata 460 28 pArAyaNa 397 41 481 43 re 100 1412 649 57 376 167 50 1380 pApa, duSkRtya 633 18 adhama, halakuM 1443 663 7 zikAra pApa, hukRtya 927 409 2 1380 633 24 464 460 203 57 kharaja, kharajavuM kharajavAnA rogavALo 201 52 pAbhara nIya asaMskArI 932 412 2 kharajavAnA rogavALo 460 201 52 kharajavuM 464 204 59 gaMdhaka 1057 476 53 406 180 23 648 287 21 1350 620 31 1001 446 23 493 217 2 7- pa. 4 16 612 270 51 883 389 8 1079 488 40 24 1050 8 4 474 39 1050 474 37 80 "" pAriplava (pAribhadra) pAribhadraka pArimita arthaH niSA, Ama puruSa zUdra strIthI utpanna thayela loDhuM jhADIvALo 39 pArasa, irAna dezano ghoDo 52strIno putra 21 12 () kabutara graMthanI AdithI aMta sudhI AvRtti karavI te kabUtara samudra saMnyAsa Azrama [saM pArindra pAripanthika thora pAripArzvika bhAra mere 18 sUryanA pAripArzvi (paDaNe rhenaarsevaka) devo paDakhe rahenAra yakSa, asthira, anitya agrabIja kalpavRkSa, mITho lIMbaDo satkArapUrvaka ahaMkAra bho saMnyAsa Azrama mAlapUDA, puDalo zaMkarano gaNa sabhAjana DuM, valaya, jaMgaDI pyAlo (pArAvata) pArAvAra 1073 485 22 810 847 pArAzaran pArAzarya vyAsa RSi pArikarmika 52zono adhikArI 726- ze. pArikADGkSin saMnyAsa Azrama pArijAta iMdranuM vRkSa mAthe seMthA upara 810 179 pAritacyA rAkhavAnuM ghareNuM ajagara siMddha paherAvI unyAdhana DaranAra 475 ze. pAriyAtraka kulAcala parvata pAriyAnika bhusAirInA 25 pArirakSaka pArizAla (pAriSada) pAriSadya pArihArya pArI pArIndra 896 1037 467 39 770 339 40 770 339 40 1235 573 9 547 242 39 1339 615 22 655 1284 381 pR. paM. 103 330 1455 1200 1141 839 1339 615 23 1031 752 810 398- ze. 201 480 663 1024 1305 1285 395 49 371 30 358 * 374 318 358 heartsheartsheartshearts 2 3 % & 73 290 591 169 39 37 50 42 62 10 11 45 le 33 46 148 43 668 50 557 8 527 8 210 463 332 358 49 176 90 211 292 49 460 600 591 m 48 8 x 2 m w x 2 3 2 15 31 60 26 55 12 Page #882 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabda: pArtha pArthiya pArvatI 13 (pArvatIpriya) (pArvatIramaNa) (pArvatIvara) (pArvatIza) pArzva pArzvaka (pArvatInandana) zartiya (pArvatIpra Nayin) pArzvastha pArzvodarapriya pArSada pArSadya pASNi (,, > pArzvagAha "" pAla pAlaka pAlakApya pAlakyA pAlAza arthaH arjuna rAjA pArvatI, zaMkaranI patnI iTaDI, saurASTra dezanI mATI ziva zaM2 33 " tevIsamAM tIrthaMkara pAnAya . zrI pArzvanAtha ma.nA zAsanadeva kAMkhanI nIceno bhAga paDakhuM kuhADIno samUha nikaTa, pAse lAMca lenAra, dalAlI karanAra paDakhe rahenAra 25.lo zaMkaranI gaNa sabhAjana ghUMTInI nIceno bhAga, paganI pAnI vyUhanI pAchaLano bhAga bIjA rAjAne jitavAne gayelo jANI tenuM rAjya lenAra rAjA svAmivAcaka zabda banAvanAra zabda thUMkavAnuM pAtra, pikadANI ghoDo pAlakApya muni pAlakhanI bhAjI vanamAM rakhAto khAkharAnI iDa zlo. 708 690 203 1055 208 8- pa. 8- pa. 8- pa. 8-pa. 8-pa. 28 llh 43 589 1420 1450 616 747 732 4- pa. 683 1233 - ze. 853 1186 sArthazabdAnukramaNikA 815 pR. paM. 311 50 306 20 91 13 476 94 4 4 4 4 4 10 2 20 27 475 209 43 330 148 42 1352 620 61 201 90 27 480 211 59 18 39 39 38 38 39 4 10 8 261 6 652 53 666 34 361 272 49 329 4 321 37 13 19 303 35 571 60 376 26 550 29 2 zabda: 31 pAli 11 " (..) pAlI pAvaka pAvana (,, ) pAza pAzaka (for) (pAzayantra) pAzin pAzupAlya pAzcAttya pAzyA pASANa pASANadAraka pika pikabAndhava piGga (..) arthaH sIso varza mizrita va kAnanI vela, kAnano agrabhAga setu pula baMdha, pANa dADhI-mUchavALI strI khUNo 19 agni pavitra paNI pAze. mugAdi bAMdhavA mATenI gAMTha jugAra ramavAnA pAsA, bAjI lagADela 2kama adi, vasaru pazupakSI vagerene paDavAno kAMso varuNa devatA pazu rAkhavA (AjIvikAno eka prakAra pazupAlananI vRtti, pazupAlanano vyavasAya cheluM. pAchaluM jALono samRddha paththara paththarane toDanAra () piGgakapizA ghIbhela (piGagaja) mAThara picakSuS karo. piGgajaTa piGgala 574 254 965 428 22 531-zo. 235 33 1013 453 49 453 51 1098 501 27 1435 659 49 1070 - ze. 483 51 zlo. 1395 " sAta mizrita pIjo varSA mAThara vi. sUryanA sevaka deva 931 411 29 486 188 932 188 864 koyala vasaMta Rtu, yaMtra jane vaizAkha mAsa 156- ze. bAbU mizrita pANI va 1397 pADo 1283-ze. sugaMdhI vALo, khasa pA- 841 - pi paM. pR. 640 55 888 1459 1421 1035 919 1321 1302 1396 (03 214 20 80 47 411 43 80 46 380 24 392 670 653 0 3 2 6 % 5 5 51 466 24 406 607 6 1158 1207 559 28 103 33 51 1352 620 60 zAMkara 199 88 34 556 54 eka prakAranuM sthAvara viSe ja noLiyo 599 27 641 34 33 50 59 24 641 54 590 38 536 17 Page #883 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 34 hiMsA pi-842-pi abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. ( piGgala) nabi paitrI nidhi 193 84 28 | piNDIzUra gharamA zU2 477 210 37 piGgekSaNa zaM72, mahAdeva 199 88 34 | piNDoli 427 188 35 picaNDa peTa 604 266 32 | piNyAka khoLa, tela kADhatA picaNDikA pI 615 272 10 vadhelo kacaro 917 405 1 picavya upAsano chor3a 1139 525 51 | pitAmaha brahmA 211 96 52 (piciNDa) 2 604 266 34 | pitAnA pitA 557 246 19 piciNDila bhott| peTavAgo 450 197 1 | pitR pitA, bApa 556 246 13 picila hAthI 1218-ze. 565 13 | pitAnA vaMzamAM thayela 559 247 19 picu upAsanI choDa, jayAsa 1139 526 2 , mAtA-pitA banne 560 247 27 picumandabIbI 1139 525 pitRgaNA pArvatI 205-ze. 92 (picumarda) 1139 525 36 / pitRgRha mazAna picula hijjala vRkSa 1139 525 34 | pitRtarpaNa zrAddhAdi 375 167 11 piTa kalaI, sIsuM 1042, 469 41 - pitRpati yamarAja 184 78 10 piccha 5i (pakSInI 5i4) 1317 6056 (pitRprasU) saMdhyAkALa 140 49 21 moranuM pIchuM 1320 606 pitRyajJa tarpaNa. 821 364 30 picchila atyaMta cIkaNuM 414 183 26 pitRvana mazIna 989 440 33 (piJcha) pAMkha, pakSInI pAMkha 1318 605 7 pitRvya kAkA 552 244 31 piJja 372 166 pitRsU saMdhyAkALa 140 49 23 piJjana pIMjavuM te 912 402 38 pitta, zarIramAM rahela traNa piJjara haratAla 1058 477 13 dhAtu paikInI eka dhAtu 46ra 202 48 dAla mizrita pIgo [ 1396 641 27 pittalA pittaLa vizeSa 1047 473 28 piJjala ativyAkula 366 164 1 | pitrya maghA nakSatra 111 38 24 piJjUSa kAnano mela 632 280 9 , moTA bhAI 551 244 11 piTa Topalo, karaMDiyo. 1017 456 3 tarjanI ane aMgUThAnA piTaka visphoTaka, phollo 466 204 53 mULarUpa tIrtha 840 371 57 (,) Topalo 1017 456 5 | pitsat pakSI 1317 604 39 thALI, tapelI 1019 457 7 pidhAna DhAMkaNuM 1026 461 26 koLIo 425 188 3 | saMtAna, aisel, zarIra 564 249 17 AcchAdane 1477 677 47 aneka dravyono banelo dazAMga pinaddha kaMcuka dhAraNa karelo 765 337 vagere dhUpa, lobAna 648 287 11 pinAka 2nu dhanuSya 201 1037 467 37 (pinAkapANi) zaM32 7-pa. hIrAboLa 1063 478 48 88 38 piNDaka dhUpa, dobAna, zelArasa. 648 287 10 (pinAkabhartR) , (piNDaphalA) tuMbaDI 1155 534 48 pinAkabhRt , 88 36 piNDadAna pitRyajJa 822 364 40 / (pinAkamAlim) , 7-pa. piNDikA parI 615 272 9 (pinAkazAlin) , 7-pa. 4 5 paiDAno madhyabhAga, pipAsA tarasa 394 174 2 dharIvALo bhAga 756 333 47 (pipAsita) tarasyo 393 173 54 (piNDIra) smudr3| 1077 487 29 / pipAsu pIpIvAnI 42chAvANo 393 173 52 pitta piThara piNDa 7-pa. 199 Jain Education Intemational Page #884 -------------------------------------------------------------------------- ________________ arthaH menA - 1131 * piplu | pItu 98-ze. sUrya caMdra sUrya : pizaGga : 206 * 3 maI sa . lI hai . maiM kucha kucha bA / akucha cha ba zabdaH arthaH zlo. pipIlaka maMDI, bhoTI 1206 pipIlikA kIDI 1207 pippala stanano agrabhAga 603-ze. pipaLo pANI 1070-ze. pippalaka soyano doro 911 pippalI pIpara 421 pippikA dAMtano mela 632 tala (zarIramAM raheluM yisna) 618 piyAla cirolInuM jhADa 1142 pilla cIpaDAvALI AMkhavALo aMdara sAra mizrita pAgo [ 1396 pizAca | vyaMtara deva pizAcakin zaM42 189 pizita bhAMsa 623 pizitAzin bhAMsa pAnA2 429 pizuna durjana, cADIo 380 nArada RSi 849 (,) kezara 645 piSTaka mAlapUDA, puDalo 398 piSTapUra ghebara 400 piSTavarti pApaDa, seva 400 piSTAta anIsa, sugaMdhI yU, 637 pihita DhaMAyeguM mAhita 1476 pITha mAsana . 684 tapasvInuM darbhAsana 816 koTanI mULabhUmi 980 pIThamarda nRtyanA upAdhyAya 330 pIThasarpingo 452-ze. pIDana pIDavuM te 800 sta bhelA5, 425ouna 518-ze. huma, pI. _1371 pILo varNa ____1394 pItakAbera za2 645-ze. pItataNDulA in, pIyA yonA 1176 pItadugdhA | gIro mUkelI gAya 1270 pItana 645 haratAla 1059 sArthazabdAnukramaNikA pi-843-pu pR. paM. | zabdaH zlo. pR. paM. 559 13 | pItanIla dAdA-pIgo mizrita [ 1394 647 52 559 pItapAdA 1336 613 52 266 20 | pItarakta sAra mizrita pAyo f. 1396 641 26 520 30 pItala pILo varNa 1394 640 47 483 pItaloha pIttaLa 1048 473 44 402 28 | pItasAla masana vRkSa, 17 1144 528 186 3 pItA haLadara 418 1852 280 pItAbdhi agatya RSi 122 43 pItAmbara viSNu, nArAya9, 216 273 27 527 37 105-ze. 35 32 18 | pItha 98-ze. 30 53 641 agni 1100-ze. 503 16 pIna skUla, jADuM 448 196 11 81 19 pInasa saLekhama, nAkano roga 468 274 48 pInonI 31 mAMyavANI gAya 1269 585 9 189 9 pIyUSa amRta 89 26 16 169 10 navI prasavelI gAyanuM 375 8 ukALeluM dUdha 405 180 11 285 46 | pIlaka bhaMDoDo, bhoTI 40 1206 559 14 176 5 pIlu pIlunuM jhADa 1142 527 20 177 hAthI 1217 565 3 177 27 pIluparNI TImA, sAloDainavedo 1185 549 54 282 20 pIvan sthUla, huM 448 196 677 24 | | pIvara 448 176 14 303 59 | pIvarastanI moTI mAyavANI gAya 1269 585 11 361 56 puMzcalI asatI, kulaTA strI 528 234 435 26 / puMzcihna siMga, puruSad yisna 610 269 36 148 23 | puMs puruSa, manuSya 337 151 40 198 17 puMsavana tATuM-tarata ho dUdha 404 179 58 354 47 puMstva 629 277 52 229 21 (pukkasa) cAMDAla 933 412 24 628 58 bANanuM mUla 781 344 52 640 42 puGgava A zabda joDavAthI 286 23 prazaMsAvAya: zabanache 1440 661 41 545 47 puccha pUchaDuM 1244 576 3 585 15 samUha 1411 649 23 286 6 dAbhaDI 1015 454 52 477 22 | puTaka jAyaphala 642-ze. 284 pIThabhU zukra, vIrya pIDA pIta kezara (puTa) Jain Education Intemational Page #885 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pu-844- pu zabda: puTakinI puTabheda puTabhedana ( 11 puNDarIka " puNDra (..) " puNya > 12 vAgha puNDarIkAkSa viSNu, nArAyaNa (puNDarIza) dhaturo, dhaturo puNyaka puNyajana puNyabhU puNyavat puNyazloka puta putArikA puttikA putra 33 (putra) putraputra (putrikA) putrikA putrI (,,) pudgala punar punaHpunar punarnava punarbhava punarbhU arthaH kamaLano velo nadIno vaLAMka, jaLanuM cakrAkAre pharavuM, vamaLa nagara pa0 gAmomAM zuddha AndhI dizAno himbhara (sAthI) zveta kamaLa dhaMturo tila yAMhalo, TIbuM kI sukRtya pavitra, niSpApa niyama, vrata rAkSasa kulA, dhagaDA nAbhi, tUTI bagatarAM putra dIkaro dIkarI banne putra pautra, putrano putra putrI yakSa tIrtha52, cakravartI, 948 vAsudeva vagerenI bhUmi puNyazALI 489 viSNu, nArAyazA 219- ze. kaThapUtalI pArvatI putrI zarIra nizcaya artha batAvanAra vAraMvAra nakha zlo. " pharIthI paraNelI strI 1160 1088 971 972 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. paM. zabda: arthaH 537 punarvasu 6.4. 1542- se. 7 170 68 32 1162 538 22 1285 591 31 217 101 50 1151 532 46 653 289 27 1194 554 39 1379 632 20 1435 659 52 843 373 17 187 79 13 194 84 39 493 53 432 4 432 20 422 26 215 30 102 46 269 1 609 606- ze. 267 43 1214 563 15 542 240 34 560 247 40 542 240 36 544 241 44 542 240 50 1014 554 22 205 - ze 92 42 542 240 47 564 249 22 708 32 1531 702 64 263 4 594 594 263 4 525 232 31 " 11 punnAga pur pura 37 puraHsara (puraketu) (puraghAtin (purajayin) (purajit) puratas (puradamana) (puradarpacchid) (puradArin) (puradruh) puradveSin (puradhvaMsin) (puranihantR) purandara purandhrI (purabhid) (puramadhana) purA purANa purANaga purANapuruSa purANAnta purAtana punarvasu nakSatra viSNu. nArAyaNa kAtyAyana te nAme eka phUlajhADa 33 AgaLa ziva 37 " "" 33 39 puralA pArvatI (purazAsana) ziva puras (purasUdana) purastAt nagara zarIra vezyAkhane rahevAnuM sthAna 1003 447 agresara nApa 498 ziva " iMdra putra-nokara vagere kuTuMbavALI strI ziva AgaLa ziva AgaLa pUrve, pahelAM saMda pAMca lALavALuM zAstra cauda vidyA paikI caudI vidyA bhalo purAtana, jUnuM brahmA viSNu, nArAyaNa, kRSNa yamarAjA purAtana, jUnuM 110 216 852 376 1134 971 564 249 11- pa. 10- pa. 11- pa. 11- pa. 1529 11- pa. 11- pa. 11- pa. 10.pa. 10. pa. 10- pa. 11- pa. 171 513 10- pa. 11- pa. 205 - ze. 10- pa. 1529 11- pa. 1529 1535 252 pR. paM. 253 1449 37 58 101 39 522 431 219 5 5 5 701 1 1 2 5 5 5 w w ~ ~ D * 2 *** 2 2 2 2 * ggg g g gg 5 5 45 5 35 69 16 5 17 13 22 18 5 20 23 5 20 50 5 22 18 17 19 22 26 227 29 5 16 21 92 39 5 19 701 47 5 22 701 49 704 46 117 39 117 44 665 55 212 97 9 214 100 3 185 ze. 78 46 1448 665 51 Page #886 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabda: purAdhyakSa (purAntaka) ziya (purAntakArin) purAvRta purAsuhad (puri) purI purItat purISa (purAri) purArdhavistAra nagarano arSo vistAra itihAsa, pUrvenuM caritra zaMkara, mahAdeva nagara puru puruSa 33 ) (puruSazArdUla) puruSasiMha > ( >> puruSAsthi mAlin puruSottama " puruha puruhUta purUravas arthaH koTavAla, nagarano adhikArI puroga (puruSadasna) puruSa prabhAsa puruSapuGgava uttama puruSa puruSapuNDarIka cha | vAsudeva (puruSarSabha) uttama pura gIdha puruSavyAghra ( uttama puruSa purogama 27 726- ze. 11 - pa. 11- pa. 10- pa. 972 259 119 43 200 88 48 971 431 45 971 431 605 634 1426 337 1366 brahmA 213- ze. viSNu, nArAyaNa kRSNa 219 - ze. 601 AMtarakuM viSThA, maLa ghA madhya AtmA, jIva " pAMcamAM vAsudeva uttama puruSa zaMkara arihaMta, bhagavAna viSNu, nArAyaza, dRS cothA vAsudeva zlo. chaMdra pururavA zubha, urvazIno patta agresara, nAyaDa, bhAgaNa cAlanAra mukhya pradhAna agresara, nAyaka, nAgaNa sArthazabdAnukramaNikA pR. paM. zabda: purogAmin ja I m 2 % 0 % w 2 x x x ~ 2 2 2 3 2 1 2 2 3 318 5 5 701 432 498 1438 280 655 151 626 696 308 1441 661 1935-ze. 613 267 31 103 265 1441 1441 661 51 23 696 308 20 purodhas 18 49 42 97 44 56 10 31 1441 1439 47 42 2 18 27 50 19 661 46 51 1441 661 50 22 309 45 purobhAgin purohita pulaka 219 23 661 3 " (pulastya) pulAkin pulina 197 87 37 25 8 61 214 98 36 695 308 19 puSpa 1426 655 2 171 69 33 pulinda puloman (pulomadviS) puSkara ::: 11 puSTivardhana ha: " arthaH cAlanAra kUtaro purohita iSAnI purohita, gora romAMca zarIranI aMdara ane bahAra thanArA nAnA kIDA pulastya RSi, saptarSi paikI eka pulaha RSi, saptarSi paikI eka kamaLa sUMDhano agrabhAga sUrya puSpakarAkhya sArasa pakSI puSkariNI puSkarin puSkala " vRkSa, jhADa pANI utarI gayA pachI korI paDelI jamIna svaita jAti, bhIla iMdrano zatru dra AkAza pANI khodelI tAvaDI hAthI pa zreSTha kukaDo strI 24 rAnAM puSpa phUla, bhamarAnuM jya puSpaka kuberanuM vimAna puSpakaraNDinI 44 minI nagarI puSpakAla vasaMta Rtu, caitra ane vaizAkha mAsa puSpakAsIsa hIrAsI pu-845-pu zlo. pU. paM. 498 219 21 498 219 22 1280-ze. 589 34 316 6 169 69 720 316 8 305 139 36 720 380 1202 124 124 1114 557 29 156 1057 43 64 43 64 510 43 1078 488 16 934 412 39 174 71 47 174 71 54 163 63 40 1069 483 4 1161 537 55 1224 567 16 98- ze. 30 51 1328 1094 609 47 498 8 1218- zo. 565 13 1425 654 56 1439 661 38 1325-zo. 608 40 536 238 8 1125 517 21 1984 549 24 1213 562 3 190 82 26 976 33 59 22 59 476 46 le Page #887 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 10928 pUrI 176 pUruSa pUrNa * . . * * pu-846-pU abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. puSpaketana maheva ___ 228 107 52 (pUtanAdUSaNa) viSNu, nArAya9, 1 221 104 4 puSpaketu kusumAMjana, phUlamAMthI (pUtigandhi) dudha 1391 639 5 banAvela aMjana 1054 47 7 pUtigandhika 1391 639 6 (puSpacApa) abhava 228 108 8 pUpa mAlapUDA 398 176 puSpada vRkSa 1114 511 1 pUpalI 399 puSpadanta navamAM tIrthakara zrIsuvadhi pUpikA 398 176 26 nAtha-bITuM nAma 29 20 43 durgaMdhavALu mAMsa 624 275 35 caMdra ane sUryanuM bheguM nAma 224 44 7 pUr nagara, mukhya zahera 971 431 35 vAyavya dizAnA diggaja 70 68 37 | pUra nadI vageremAM AvatuM (puSpandhaya) bhamaro 1213 562 pANInuM pUra 1087 493 49 puSparajasa zara 645-ze. 286 13 pUrita pUrNa, bhareluM 1473 676 21 puSparatha B31, yAtrA, mahotsava manuSya 337 151 25 nimittano ratha 752 331 49 pUrNa, bhareluM 1473 676 15 puSpalakAyane bAMdhavAno jAlo 1274 586 54 pUrNakalaza vivAhamAM mAMgalika divase puSpalAvin maaraa| 397 25 kalaza bharIne karAtI (puSpaliha) sbh2|| 1213 562 3 zubhakriyA 518-ze. 229 19 puSpavat yaMdra bhane sUryanu nAma 124 44 9 pUrNakumbha pAzIthI bhareko saza 718 315 1 puSpavatI RtuvALI strI 535 237 27 / pUrNapAtra utsavomAM je vastra-mALA puSpavATI bagIco, gharanI vagere mitro vaDe kheMcIne pAsenI vADI 1113 509 48 levAya te 677 300 34 puSpasa phephasA 605 267 12 | pUrNAnaka " 677 300 35 puSpasAdhAraNa vasaMta tu 156-ze. 59 24 pUrNimA pUnama puSpahAsa viSNu, nArAyA, pRss| 219-ze. 103 9 | pUrNimArAtri pUnamanI rAta 14351 37 puSpAjIva mAlI 900 397 22 | pUrta vAva, vA, taNAva puSpAJjana kusumAMjana 1054 476 2 vagere puNyakarma 834 369 34 (puSpAsra) kAmadeva 228 108 9 pUra nagarano daravAjo 981 436 6 puSpikA liMgano mela 634 280 37 pUrva prathama, paheluM 1459 (puSpitA) rasasvatA strI 535 pUrvagaGgA narmadA nadI 1083 491 41 (puSpeSu) kAmadeva 108 8 pUrvagata daSTivAda aMgano puSya puSya nakSatra ___37 65 cotho bheda 246 115 12 mATI vagerenI pUtaLI pUrvaja bhoTo mA 551 244 12 bhane 2 banAvavAte 922 407 19 pUrvadikpati dra 173 71 11 pUga sopArInuM jhADa 1154 534 pUrvadeva asu2 238 112 19 pUjA karavI te 447 195 pUrvaphalgunI pUrva gunI nakSatra 111 38 30 pUjita pUjAyelo 446 195 pUrvabhadrapadA pUrva bhAdrapada nakSatra 115 39 54 pUjita 89-ze. 25 68 pUrvaraGga | nATakano prAraMbha 282 130 3 pUjya pUjA karavA yogya 336 150 pUrvA pUrva dizA 167 67 2 choDAM vinAnuM anAja 1183 549 11 pUrvAdri udayAcala 1027 462 18 pavitra, zuddha 1435 659 50 pUrvAnuyoga dRSTivAhanotrIle 246 115 9 viSNuno zatru 219 103 29 | pUrvASADhA pUrvASADhA nakSatra 113 39 19 149 EFFERLEEL FEEEEEEEEEEE 127 28 / pUjA * * SHAS pUtanA Jain Education Intemational Page #888 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pU-847-pe . * 4. T A pUSan zaMkara 200 88 44 122 23 . . . . HT sArthazabdAnukramaNikA zabdaH arthaH ___ zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. pUrvetarA pazyima hizA 167-ze. 67.34 pRSata 1089 495 21 pUrvedyus pUrva hivase 1542-ze. 70, 58 haraNano eka prakAra 1294 596 (,) prAta: 139 48 58 pRSatka bANa. 778 342 49 pUlikA pUrI 398 176 19 pRSadazva pavana, vAyu 1107 507 19 (pUSadantahara) zaM72 200 88 52 pRSadAjya dahIMthI mizrita dhI 832 368 37 sUrya 95 28 42 pRSAtaka 832 368 37 pUSAsuhad nAnA zarIravALo 453 198 43 pRktha dhana 83 34 pITha, vAMso 601 265 27 pRcchA prazna agni 1100-ze. pRtanA senA (1942) 745 ___ 327 49 pRSThagranthi budha, pAma thayeTI is 466 205 vAhinIthI traNa gaNI senA 748 rara1 ra pRSThamAMsAdana parokSamA InA pRtanASAh chadra 174 71 16 doSo kahevA te 268 124 28 pRthak vinA, sivAya 1527 700 49 pRSThavaMza pIThanuM hADakuM, pAMsaLI __601 pRthagAtmatA vive, bhezAna, 4 ane pRSThavAhya pITha Upara bhAra thetananu pRthatva zAna 79 20 upADanAra baLada 1263 581 53 pRthagAtmikA bhinna bhinna sva35 694 22 pRSThazRGga jaMgalI bakaro 1278 pRthagjana pAbhara, nIya 932 411 54 pRSThya pITha upara bhAra (pRthagrUpa) pAranu 1469 674 37 upADanAra baLada 1263 581 52 pRthagvidha 1469 674 36 (pRSNi ) kiraNa __ 99 31 54 pRthivI pRthvI 935 414 24 pecaka . hAthInA pUMchArnu bhUNa 1227 568 54 pRthivIzakra / 689 306 16 ghuvaDa 1324 608 19 pRthurAjA 700 309 26 pecakin hAthI 1218-ze. 565 13 vizALa, moTuM 1430 657 11 peTaka samUha, samudAya 1411 649 14 agni 1100-ze. 503 peTI 1015 455 2 pRthuka bAlaka 338 152 3 | peTA / 1015 454 55 pauvA 401 177 52 (peDA) 1015 455 2 pRthuroman mAchaluM, maccha 1343 617 17 peDhAla AvatI covIzInA pRthula vizALa, moTuM 1430 657 15 AThamAM tIrthakara 54 14 64 pRthvI sAtamAM suvidhinAtha peyUSa navuM-tAjuM dUdha 405 180 9 bha. nI mAtA 39 12 30 (..) amRta 89 26 17 pRthvI, bhoMya 935 414 aMDakoza 611 270 35 pRdAku sarpa, nAga 1303 607 dubaLo, kuza 449 196 57 agni 1100-ze. 503 14 sUkSma, bArIka 1427 655 51 pRzni kiraNa 99 31 52 1447 665 25 nAnA zarIravALo 453 198 39 pezala hoMziyAra 384 170 pRznIgarbha gaNeza, vinAyaka 207-ze. 93 46 suMdara 1445 664 6 viSNu, nArAyaNa 219 102 52 | (,) cha 1319 605 52 pRznizRGga 217 102 14 pezi bhAMsapiMDI-snAyupezI vi. 623 274 / / eoza, vinAya 207-ze. 93 46 | pezI 623 274 58 pRSat jalabiMdu 1089 495 19 | .) 1319 605 49 pRthu .. . " .. 4 . . . . . Page #889 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zlo. paiJjUSa paiThara paitra pauruSa pogaNDa pUnama poTTila pe-848-pra abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH ___ pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. pezIkoza 1319 605 41 | paunarbhava punavanavaNI strIno putra 547 242 35 kAna 573 253 45 | paura eka jAtanuM sugaMdhI khaDa, thALI ke tapelImAM roMsAnuM ghAsa 1191 553 2 rAMdhela anna 182 30 baladeva 225-ze. 106 3 paitRSvaseya nohArI 545 pauraka nAnI pAnI bAyo 1112 509 25 paitRSvasrIya 545 242 paurastya prathama, paheluM 1459 670 20 manuSyanA eka varasanI paurika koTavAla 726-ze. 318 51 pitRnI eka ahorAtra UMcA hAtha karIne ubhA pailava pIluno daMDa 815 23 manuSya- prbhaae| 600 265 9 paizAcI rAtri 143-ze. zukra, vIrya 630 277 56 (,) paizAcI bhASA 285 130 62 parAkrama 739 325 17 pAMgaLo, ochAvattA paurogava bhoTo 2sodhyo 722 316 58 aMgavALo 455 199 paurNamAsa zukha pakSane maMte. thato yaza 823 364 56 poTagala barU 1193 553 47 paurNamAsI 149 54 21 poTA puruSanA lakSaNavALI strI paulastya kubera deva 18981 34 dAsI 534 236 50 rAvaNa 706 311 2 AvatI covIzInA pauli ghI paremA taNedI pUrI 399 176 36 navamAM tIrthakara 254 14 65 paulomI iMdrANI 175 72 14 bAlaka 338 (paulomIza) dra 173 vahANa ___385 16 poSa mahino 152 56 22 daza varSano hAthI 1219 565 42 pauSNa revatI nakSatra 115 40 8 potaja pota (42rAyu vinAnA) pauSpaka phulamAMthI baneluM eka garbhathI utpanna thanAra jAtanuM aMjana 1054 476 7 hAthI vi. 1355 pyAT saMbodhanavAya avyaya 1537 705 42 potavaNij paae| 43 vepA2 42 nA2 875 385 spaSTa 1467 673 41 potavAha vahANamAM besI samudrano prakaTita pragaTa karAyeluM, batAyeluM 2478 677 udda rasto jonAra 876 385 21 prakampana pavana, vAyu 1106 506 potAdhAna nAnA bhAsAno samudAya 1347 619 45 prakara samUDa, samudAya 1411 648 33 muMDa 1287 592 33 magara, bhAra 640-ze. 383 39 poli 398 176 23 prakaraNa prastAva, prasaMga polikA 398 176 19 nATya prajdhano me 12 284 130 42 polinda vahAena kyA 6 878 386 14 prakarSaka kAmadeva 228-ze. 107 55 (polI) 398 176 25 prakANDa mULathI laIne zAkhA poSayitnu oyala 1321-ze. 607 sudhIno bhAga 1120 513 54 (pauNDraka) ze21 1194 554 43 A zabda joDavAthI pautava tulAdi vaDe mApa prazaMsA vAyanecha 1441 662 2 athavA vajana 883 388 37 prakAma icchA pramANe, (pauttika) madhanI ke jAta 1214 563 20 tRpti thatA sudhI 1505 689 49 pautra putrano putra 241 42 prakAra samAna, tulya 1462 671 pArvatI 205-ze. 242 35 prakAza sUryano prakAza 101 32 50 pauSa prakaTa potrin pUrI 254 1188 pUrI 544 pautrI Jain Education Interational Page #890 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pracakSas prakRSTa sArthazabdAnukramaNikA pra-849-pra zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. prakAza kAMsu. 1049 474 7 / praghaNa bAraNanA AgaLa tulya , sarakhuM 1462 671 56 bhAgamA 42vo moTako 1010 451 36 spaSTa 1467 673 40 praghANa 1010 451 36 prakAzita pragaTa karAyeluM 1478 677 54 praghAta yuddha, laDhAI 797 353 41 prakIrNaka yAbhara 717 314 39 pracakra cAleluM, lazkara 790 350 4 ghoDo 1223-ze. 571 59 bRhaspati, guru 119-ze. 41 58 prakIrNakezI pArvatI 205-ze. 92 34 pracalAka moranuM pIchuM. 1320 606 47 prakUSmANDI 205-ze. 92 27 pracalAyita 68i dhanAra 442 193 58 prakRti rAjyanA sAta aMga 714 313 pracura baI, ghaj 1425 654 zikSyA, ArIgara 899 / / 396 57 | pracetas ruheva 188 80 svabhAva 1376 631 pracchadapaTa moch|4, utta258 mukhya , pradhAna 1438 660 53 pracchanna guptadvAra, aMdaranuM bAraNuM 2007 prakoSTha koNIthI nIceno kAMDA pracchardikA saTI, vamana 469 206 31 sudhIno bhAga 590 261 25 pracchAdana oDhavAnuM vastra 671 297 41 prakrama samaya, avasa2, prsN| 1509 / / prajana garbha grahaNa kALa, jJAna pUrvaka AraMbha, garbhAdhAna 1274 586 45 zaruAta 1510 prajanana strI-puruSarnu thiena, prakriyA vyavasthA karavI 744 327 1 yoni-liMga 611 270 8 prakvaNa vINAno AvAja 1408 647 13 prajanuka zarIra 564-ze. 249 32 prakvANa 1408 647 12 prajA prajA, loka 501 220 43 prakSara pAkhara, ghoDAnuM bakhtara 1251 577 saMtati 543 241 22 (prakSveDana) soddhaarnumaae| 779 343 35 prajAkara taravAra, 782-ze. 345 50 prakSvedana 779 343 31 prajAtA suvAvaDI strI ___539 239 17 552, ghoDA- bAta2 1251 577 35 (prajAnatI) zAstrI, buddhivANI strI 522 230 40 prakhala durjana, cADiyo 380-ze. 169 prajApa rAjA 690 306 26 prakhya tulya, sa2j 1462 671 prajApati brahmA 212 prakhyas guru, gRhaspati 119-ze. 41 58 prajAvatI bhAInI strI, mAmI 514 / prakhyAtavatRka adhyAta pitAno putra 502 220 48 prajJa vacce AMtarAvALA pragaNDa l al mA sudhAno bhA 591 261 31 DhIMcaNavALo 456 200 10 pragalbha prauda, pratibhAzANI 343 155 20 prajJapti soLa vidyAdevI paikI pragalbhatA utsAha 299 137 52 bIjI vidyAdevI pragalbhA pArvatI 205-ze. 92 23 | prajJA bhati, buddhi 309 141 12 pragADha du:kha, pIDA 1371 629 21 / taae| buddhivANI strI 522 praguNa saraLa, sIdhuM 1456 668 56 prajJAta viNyAta, prasiddha 1493 684 35 savAre 1533 703 62 praju ubhA rahetA jenA DhIMcaNa prAta:kALa 139 48 58 UMcA rahe te 456 2009 kiraNa __99 31 33 / praDIna 63j,63vAnI jiyA 1318 605 26 kedI, baMdIvAna 806 357 19 | praNati / nabha2712, nabha, pragrIva jharukho, gokha 1012 453 17 praNAma karavuM te 1503 689 1 prakhara E FREEEEEEEEEEEEE 3k : 239 prage pragraha Page #891 -------------------------------------------------------------------------- ________________ praNayin pra-850-pra abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. praNaya bhAMgI , yAyanA 42vI 388 171 63 / pratigrAha , , , 684 303 39 A zabda lagADavAthI pratigha jodha, o5, raudra 2sano pativAcaka zabda bane che, sthAyIbhAva 299 137 41 GE10 gaurIpraNayI 8-pa. 4 36 / pratighAtana hiMsA 370 165 49 Reat pati, 12 516 228 36 | (praticara) yA32 361 161 44 praNayinI strI (patnI) 516 228 27 praticchanda pratiliMba, pratibhA 1464 672 21 A zabda lagADavAthI praticchAyA , 1464 672 21 patnIvAcaka zabda bane che, pratijaGghA pAnI abhAra 615 272 6 610 zivapraNayinI 8-pa. 4 28 | pratijAgara savadhAna, ai525, tAsa 1518 695 41 praNava oMkAra 250 116 44 pratijJA svIkAra, aMgIkAra 278 228 rUba praNAda jayajayakAra-guNA pratijJAta svIkAreluM 1488 682 57 nurAgathI godAyara za6 1403 645 17 | pratitAlI dij 63vAna yaMtra, yI 1006 449 24 praNAyya viruddha 491 216 6 pratidAna thApaNa pAchI ApavI te 870 282 18 praNAlI pAe 4vAnI 52nAga 1089 494 41 pratidhvani 5o 1410 648 19 praNidhAna ___samaya, samAdhAna 1378 632 9 pratinapta pautrano putra 544 241 52 praNidhi ya2 puruSa, gupta puruSa 733 322 5 pratinAdavipraNipAta namaskAra, prama 1503 689 3 dhAyitA paDaghA paDe tevI prabhunI praNIta 5DhI 3 siddha sana 413 183 8 vANIno pamoM guNa 65 17 34 maMtra vagerethI saMskArita pratinidhi pratini, pratibhA 1463 672 19 karelo agni 826 366 23 pratipakSa zatru 728 319 39 praNeya vaza thayeTo, AdhIna thayeTo 432 190 42 pratipad vo 147 53 45 pratati vallI, velo 1117 mati, buddhi, ___309 141 10 pratana jUnuM, purAtana 1449 pratipanna jANeluM 1496 686 14 pratala hAthano paMjo 596 263 40 pratipAdana ghana, tyAga 386 171 20 pratApa teja, prANanA bhoge pratibaddha nirAza, nA ubhe thayeso 439 193 3 bIjAnuM apamAna sahana pratibandha roesa, 24 1498 687 na kare tevuM 740 325 31 pratibimba pratibiMba, paDachAyo, pratimA 2464 672 ra, pratAraNa 379 168 55 pratibhaya bhayAnaka 302 138 31 pratAninI veda (latA) 1118 512 pratibhA bhati, buddhi ___309 141 9 pratikarman zaNagAra, alaMkAra 636 281 53 pratibhAnvita prauDha, pratimAzANI 343 155 22 pratikAya pratibiMba, pratimA, pratibhU pratinidhi, jAmIna 882 388 paDachAyo 1464 672 23 pratima tulya, sarakhuM 1462 671 pratikAza samAna, tulya 1462 671 pratibiMba, paDachAyo 1463 672 15 pratikUla pratikUla, viparIta 672 52 pratimAna hata thyeno bhAga 1227 568 47 pratikRti pratibiMba, pratimA 1464 672 pratibiMba 1464 672 27 pratikRSTa adhama, halakuM 1442 662 pratimukta kaMcuka dhAraNa karelo 765 337 23 pratikSipta tiraskAra pAmelo 440 193 pratiyatra 2yanA, muMthae niSiddha karAyelo 1474 676 32 puSpahAranI rayana 652-ze. 289 18 pratigraha sainyAnI pAnI mAga 747 329 12 pratiyAtanA pratibiMba, pratibhA 1463 672 17 ysvAna pAtra, pi 683 303 38 pratirUpa 1464 672 24 512 20 665 59 671 56 pratimA Page #892 -------------------------------------------------------------------------- ________________ navuM zatru 728 sArthazabdAnukramaNikA pra-851-pra pR. paM. | zabdaH arthaH ___ zlo. pR. paM. 169 36 | pratna jUnuM, purAtana 1449 665 59 696 37 pratyak pazcima dizA, deza 673 3 athavA kAla 1542-ze. 709 20 122 14 pratyagra 1448 665 34 426 47 pratyagratha ahicchatra deza -960 426 128 20 pratyac pazcima dizAmAM 684 27 utpanna thayeluM 16868 13 205 54 pratyanIka 728 319 46 446 6 pratyanta plecchano deza 952 423 16 128 31 pratyayita vizvAsu, avisaMvAdI 734 322 25 648 17 pratyarthIn zatru 729 683 pratyavasAna mona, bhAvute 423 687 12 pratyavasthAtR zatru pratyAkAra bhyAna, taravAra 1 73 rAkhavAnuM khoLuM 783 346 10 pratyAkhyAta nirA:29, 26 rAye 292 56 niSiddha karAyela pratyAkhyANa117 36 14 pUrva paikI navamuM pUrva ra48 302 3 | pratyAdiSTa nirAkaraNa kareluM, niSiddha 598 14 karAyela 1474 676 30 pratyAlIDha DAbo paga laMbAvI 598 16 jamaNo paga saMkocI 193 ubhA rahevuM te 777 342 12 pratyAsAra vyUDanI pAnI mAga 747 329 1 pratyAhAra viSayomAMthI iMdriyone 67 rokavI te 83 21 61 pratyAhAra iMdriyone annAdika 68 14 viSayothI pAchI kheMcavI te 2124 618 rUdra pratyutkrama prayoga, Aryano mArama 1510 692 2 684 34 pratyutpannamati 42 4 vAjI ___344 155 33 673 1 pratyuSas prabhAta ANa 139 48 42 pratyUSa 139 48 36 223 7 pratyUSANDa sUrya 98-ze. 30 52 488 10 pratyUha aMtarAya, vipna 1509 691 27 316 prathana maga 1172 543 53 448 41 prathama prathama, paheluM 1459 570 22 prathita viNyAta, prasiddha 1493 684 38 394 33 | pradakSiNa pakSIo pradakSiNA kare-te 436 18 / tIrtha 42no 28moM matizaya 62 17 1 zabdaH artha: zlo. pratirodhaka yAra ___381 pratilambha prApti, sAma, punaHprApti 1520 pratiloma viparIta, pratisa 1465 prativacas uttara, 4 vApa 263 prativasatha gAma 961 pratizAsana mAzA 2vIte 277 pratiziSTa bhoseDhuM 1492 pratizyAya nAno roga, saNe 468 pratizraya haMmezanI dAnazALA 1000 pratizrava svIkAra, aMgIkAra 278 pratizrut paDagho 1410 pratizruta svIkAreluM 1489 pratiSTambha rokANa, aTakAva 1498 pratiSTha zrI supArzvanAtha bha. nA pitA 36 pratisara hAthe bAMdhavAnuM ghareNuM, pA~cI, valaya vi. 663 pratisarga pratisarga (purANanuM eka lakSaNa) 252 pratisIrA paDado, kanAta 680 pratisUryAyaMDo, DIDo 1299 (pratisUryazayAnaka) 1299 pratihata nirAza, na umeha thayeso 439 pratIka zarIranA avayava 566 pratIkSya pUjaya pratIcI pazcima dizA 167 pratIcIna pazcima dizAmAM utpanna thayela pratIcIza varuNa devatA 188-ze. pratIta vikhyAta, prasiddha 1493 pratIpa viparIta, pratisa 1465 (pratIpadarzinI) viziSTa saMgamane kriyAvALI strI 507 pratIra tIra, sisii, nArI 1078 pratIhAra dvArapAla 721 dvAra, bAraNuM 1004 pratoda baLada vagere hAMkavAno paroNo, cAbuka pratolI zerI 981 pravAda 446 26 Jain Education Intemational Page #893 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 491 12 pra-852-pra abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. pradara bANa 778 343 4 khIleluM phula 1127 518 55 pradiz dizAnA khUNA, vidizA prabodha jAgavuM te 319 144 30 pradIpa dIvo 304 53 prabhaJjana pavana, vAyu 1106 507 7 pradIpana vanaspatimAMthI (prabhava) zruta upakSI prabhavasvAbhA 33 11 38 utpanna thatuM bIja 1196 556 21 / prabhavaprabhu 33 11 40 (pradeza) aMgUTho tarjanI sahita (prabhaviSNu) samartha, sahanazIla 216 24 laMbAve teTalI laMbAI 295 263 14 prabhA kiraNa 100 32 16 pradezana dAna, tyAga 386 171 13 kuberanI nagarI 190 82 36 pradezanI aMgUThA pAsenI pArvatI 205-ze. 92 42 AMgaLI, tarjanI 592 262 26 prabhAkara sUrya 97 29 43 592 262 27 prabhAta prabhAta kALa, savAra 138 pradoSa rAtrino prathama bhAga 52 16 prabhAva te4, sAmarthya, 52rAma 740 325 29 pradyumna kAmadeva 228 107 48 prabhAvatI zrI mallinAtha bha. nI mAtA 40 pradyotana sUrya 28 61 gonI vii|| 289 132 17 pradrAva 5sAyana, nAsI 4 prabhAsa maniyAramA gaera2 ma. 32 11 28 pradhana yuddha, laDAI prabhinna madonmatta hAthI 1220 565 60 pradhAna mukhya pradhAna, senApati prabhu svAmI, nAyaka 359 161 26 purohita vagere 720 315 58 prabhutvazakti joza, una prabhAvI pradhAna, mukhya 1438 utpanna thayelI zakti 735 323 27 pradhAnadhAtu zubha, vIrya 277 56 prabhUta ghaNuM, atizaya 1425 654 51 gherAvo, paiDAno goLa prabhUSNu samartha, sahanazIla 491 216 22 pharato bhAga 755 333 20 prabhraSTaka zikhAnI peThe mastaka Upara prapaJca vistAra 1432 658 12 pAchaLanA bhAgamAM laTakatI prapada pagano Agalo bhAga 617 272 puSpamAlA 652 288 53 prapA paraba 1001 446 21 pramatha zaMkaranA gaNa. prapAta dhAra, 7-842thI pramathana hiMsA 370 ahama ch|yo bhArote 800 354 51 | pramathapati zaM42 parvatanuM UcuM sthAna, parvata (pramathAdhipa) goza 207 652thI 5 vAjeM sthAna 1032 464 37 pramada mananI prasannatA, harSa 316 143 52 sist, 12, nAro 1077 487 55 pramadavana rANIone krIDA prapApin parvata 1027-ze. 462 12 karavAno bAga 1113 509 35 prapitAmaha pitAmahanA pitA 557 246 26 pramadA prakRSTa madavALI strI 222 31 (prapunADa) ghuvADIyo, nAza pramanas prasanna manavALo 435 191 39 auSadhi 1158 536 28 pramaya hiMsA 370 (prapunaTa) " " , 1158 536 23 pramardana viSNu, nArAyaNa 219-ze. 103 14 prapunnATa 1158 536 21 (pramAtAmaha) mAtAmahanA pitA 557 246 31 prapannADa ____ 1158 536 27 / pramAda pramA, masAvadhAna5j 1382 634 17 prapautra pautrano putra 544 241 53 pramApaNa hiMsA 370 165 33 praphUlla khIleluM puSpa 1128 519 13 | pramIta bhareko, mRtyu pAsa 373 166 45 prabuddha vidvAnuM, paMDita 341 154 24 pramIlA nidrA, ca, taMdrA 313 142 36 pradhi 505 " " " 1958526 27 Jain Education Intemational Page #894 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pramukha pramRta prameha pramoda pramodita prayasta prayANaka prayAma zabdaH prayAsa prayuta prayoga prayojana praroha (pralambana) pralambabhid pralambANDa pralaya " pralApa pralApin pravaGga pravaNa pravayaNa pravayas pravara 13 " pravaravAhana pravarga prava pravaha pravahaNa pravahikA pravAc arthaH mukhya, pradhAna, zreSTha khetI bahumutranAno roga AnaMda, harSa kubera deva sArI rIte saMskArita anna, pakvAnna vagere prayANa, gamana 1 dukALa, 2 vajanamAM sAmAnatA, uDiyAmAM khAra 1518 thA parizrama, sarata 320 daza lAkha 873 prayoga, kAryano AraMbha 1510 kArya 1514 aMkuro, phaNago 1118 moTA bhAI nA 33 " lAMbA aMDavALo pralayakALa, kSaya mUrchA artha vinAnuM bolavuM te deva vAnara, vAMdaro tatpara, Asakta paroNI, cAbuka sthavira, vRddha kALA maga mukhya, pradhAna agara, agaru svarganA vaidya zlo. 1438 866 470 316 180 - ze. yajJAgni, homa mATeno ani 411 789 224 224 457 161 307 275 225-ze. 1292- zi. 385 893 339 1173 1438 640-ze. 182-ze. mukhya, pradhAna 1438 jala vagerenuM bahAra javuM pa4 yoga pAvANI 25, pAlakhI pravi guptabhAva vALa kAvya bolavAmAM kuzala sArthazabdAnukramaNikA 753 pR. paM. zabdaH 660 55 pravAla 380 61 207 24 143 51 82 21 182 35 349 49 695 31 144 47 384 33 692 693 513 s 3 51 10 105 42 105 200 * * 41 33 836 370 29 660 56 693 62 62 45 332 22 259 119 47 346 156 24 33 " pravAsana pravAsin pravetR 140 23 pravela 127 29 pravezA 106 2 594 43 170 45 394 35 152 43 544 16 661 1 283 38 76 31 pravAha pravAhika pravAhikA pravidAraNa pravINa pravRtti pravRddha praveka (praveNi) praveNI pravazana praveSTa (annajyA) prazaMsA prazamana prazala prazasyatA 17 prazrita praSTha arthaH vINAno vacalo Da pUravAnAM navI kuMpaLa hisA musAphara pravAha rAkSasa jhADAno roga, saMgrahaNI yuddha, laDAI pravINa, hoMziyAra vArtA hAthInA gaMDasthalamAMthI jharatuM pANI ghaNuM vadheluM proTa prakhya pradhAna zreNI 33 skUla, hAthInI upara nAMkhavAnuM vastra sAyi hemaMta Rtu, mAgazara ane poSamAsa prazaMsAne pAtra-prabhunI vANIno 21moM guNa pUchavuM, te savAla praznavyAkaraNa agiyAra aMga paiDI prazna vakhANa, stuti hisA dazamuM aMga sUtra vinayI, namra agresara, nAyaka pradhAna, zre (praSThavAh) gIsaDhuM (jagaha paloTavAnuM), abhyAsane mATe ghoMsare joDelo navo baLada zlo. 291 1066 480 7 1124 516 32 371 165 56 217 6 493 29 80 29 207 52 471 797 353 55 342 154 38 260 120 25 493 1087 188 - ze. 301 43 335 54 pILA maga 544 11 1500 687 62 praveza, aMdara javuM te pravezadvAra, mukhya haravAbhe 993 443 20 bhujA, hAtha 260 39 589 81 dIkSA 21 21 270 125 9 370 165 48 1223 567 2 1495 685 18 1438 570 661 252 570 252 680 760 1172 156 pra-853- pra pR. paM. 132 49 68 263 244 431 499 1439 1260 m ww kr nt 6 58 55 17 53 122 19 114 39 190 23 219 24 661 28 581 2 Page #895 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pra-854-prA abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. prasaGga taravAra 782-ze. 345 52 | prastAva pr29|| 254 118 prasanna nirmaLa 1071 484 43 / samaya, avasa2, prasaMga 1509 prasannA madirA 903 398 40 prastAvaucitya deza-apane avirodhIprasabha balAtkAra, julama 804 356 17 prabhunI vANIno 15moM guNa 67 27 46 prasara vega 495 217 54 prastha cAra kuDava pramANa 886 390 31 prasava janma 541 240 12 paththara 1035 466 11 puSpa, phUla 1125 517 33 prasthAna prayAsa, yAtrA, gamana 789 349 45 prasavabandhana isa-ThUsa vagerena TuM 1127 518 48 prasthApita bhoDase 1492 684 25 prasavya viparIta, prativa, khaTuM 1465 673 1 prasphoTana choDai stDhI nAmaita 1017 455 29 prasahya 44thI, bAjArathI 1539 706 28 sUpaDuM 1018. 456 25 prasAdana bhojana, bhAta 395 174 51 (prasmRta) visarI gayeluM 1495 685 prasAdanA sevA, bhakti 496 218 31 prasrava yomAno bhaMDa, mosaabhe| 396-ze. 175 23 prasAdhana zaNagAra, alaMkAra 636 281 52 prasravaNa mAlyavAna parvata 1029 463 10 kAMsako, kAMsakI 688 305 39 2j, jarI, nahInu prasAra ghAsa, pAe, ausi udbhavasthAna 1096 499 42 vagere mATe sainyanI prasrAva mUtra, pezAba 633 280 31 bahAra javuM te 791 350 9 yopAnI bhaMDa, mosaabhe| 396-ze. prasArin prasaranAra, vistAra prahata zastrAhi tatvono saM27, 345 155 55 pAmanAra 390 172 42 prahara pahora, ahorAtrano prasita tatpara, Asakta 385 AThamo bhAga 145 52 27 prasIdikA gAyo, nAnI vADI 1113 509 53 praharaNa zastra 332 prasU jananI, mAtA 557 246 43 yuddha, laDAI 796 ghoDI 1233 572 12 praharSula budhagraha 117 41 4 prasUtakA suvAvI strI, prasUtA strI 539 239 21 prahasana nATaya pradhano meM prasAra 284 130 45 prasUti saMtati, chokaruM. 542 241 12 / prahasta hAthano paMjo 596 263 43 prasUtikA suvAvI. strI __539 239 20 / prahAsin vidUSaka 331 148 54 prasUtija du:kha, pIDA 1371 629 14 1091 496 41 prasUna puSpa, kha 1124 517 6 prahita dALa prasRta ardha aMjalI, pasalI 598 264 nAkheluM bANa prasRtA jAMgha 614 271 58 mokaleluM 1492 684 29 prasRti ardha aMjalI, pasalI 598 264 10 prahelikA guptabhAva sUcavanAra prasevaka vINAnI nIceno bhAga, loka ke kAvya 259 119 49 kASThapAtra 291 132 53 prahlAda sAtamAM prativAsudeva 699 thelI, kothaLI 912 402 51 praha tatpara, Asakta 385 170 46 praskanna patita, paDelo 806 prAMzu UMcuM 1429 656 46 prastara paththara 1035 466 29 pUrve, pahelAM 1535 704 45 pAMdaDA vagerenI zayyA 682 302 53 pUrva dizA, deza prastAra ghae pAsavANugala 1111 509 9 athavA kALa 1542-ze. 709 20 170 prahi kUvo 779 309 13 prAk Page #896 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabda: prAk () prAkAmya prAkAra prAkArAgra prAkRta (,,) prAgalbhya prAgjyotiSa prAgrahara prAgvaMza prAghUNa prAghUrNaka prAGgana prAc prAcI prAcIna (prAcIza) prAcetas prAcya prAjana prAjApatya prAjita prAjJa prAjJA prAjJI prAjya prAJjala arthaH pUrva kALamAM prathama, paheluM icchita prApta thAya prAcInavarhiS (prAcInAvIta) DA jamA para dhAraNa karelI janoI fia tevI zakti, aSTa siddhi parI eka siddhi koTa, killo prAkAranA kAMgarA pAbhara, nIya, asaMskArI mAM kRbhASA sAta sAttvika alaMkAra paikI pahelo alaMkAra AsAma, kAmarUpa deza pradhAna zreSTha divA (homavAnI vastuo rAjavAnuM sthAna ) 996 atithi mahemAna, parozo 499 499 zlo. 1542- ze. 1459 vAmIki RSi zarAvatI nadIno pUrva ane dakSiNano deza paroNo, cAbuka tripRSTha nAmano prathama vAsudeva mAriya vidvAnu, paMDita tIkSNa buddhivALI strI AMgaNuM pUrva dizAmAM utpanna thayeluM hrada pUrva dizA 167 pUrva dizAmAM utpanna thayeluM Ta gharane pharato koTa ke vADa 33 ghaNuM, bahu saraLa, sAthe 202 980 981 932 285 33 509 956 1438 sArthazabdAnukramaNikA paM. 845 173 846 pR. 708 40 670 30 952 893 435 435 411 56 130 62 224 3 424 44 661 5 90 45 6 37 prANataja prANada 444 47 219 37 kss sthoo rnn kssu ttu 8 sw' aaau 1004 448 219 50 24 68 8 982 437 171 67 4 10 55 29 374 3 71 13 374 18 423 2 394 37 zabda: artha: prADvivAka nyAyAdhIza prANa 695 308 1 760 335 37 341 154 15 522 230 45 522 230 40 1425 654 49 375 167 24 " 11 " prANayama prANasama prANasamA prANahitA prANAyAma prANAvAya prANidyUta (prANin) prANeza prANezA (prAtar) "1 prAdus prAdeza parAkrama hIrAboLa prANavAyu prANa vAyu, pavana dasamA devalokanA deva lohI pANI (prAdezana) prAdhvam prAntara prANAyAma, yoganA ATha aMga paikI cothuM aMga vahAlo pati, vara vahAlI strI pagarajA, bhoDA, lUTa prANAyAma, yoganuM cothuM aMga cauda pUrva paikI bAramuM pUrva kukaDA vagerene sarata karI laDAvavA te saMsArI jIva vahAlo patI, vara vahAlI patnI aTA aMgUTho tarjanI sahita laMbAve teTalI laMbAI dAna, tyAga anukula zUnyamArga, pANI chAyA na hoya tevo mArga (prApaNika) bepArI prApta prA-855- prA zlo. pR. paM. 720 315 40 796 352 6 1063 478 46 1108 507 40 1367 627 25 1107 - ze. 29 93 27 8 621 274 13 1070 483 46 83 516 516 915 83 248 507 savAra prabhAta kALa prAtarAza nAsto prabhAtanuM lozana prAtihArika caMdrabhAgara prAthamakalpika navIna ziSya prathama dIkSA lenAra 79 20 (prAduSkRta) pragaTa urAyesuM jatAvetuM 1478 677 1539 706 21 52 228 35 228 24 403 63 21 52. 115 43 488 215 14 1366 626 56 516 228 34 515 228 17 1533 703 63 139 48 58 425 187 37 925 408 43 rra 54 56 15 10 595 263 386 171 14 1542- ze. 708 u 2 985 438 49 867 381 41 yogya, nyAyayukta, vyAbhajI 743 326 48 Page #897 -------------------------------------------------------------------------- ________________ prA-856 - pro zabdaH prApta prAptarUpa prApti prAbhRta prAya 31 prAyas prAlabhba prAlambikA prAleya prAvaraNa prAvAra prAvika prAvRS prAsa prAsaka prAsaGga prAsaGgya prAsAda prAsika (prAle) priya 11 " priyaka priyaGgu 44 23 priyatamA priyaMvada arthaH meLaveluM vidvAna paMDita prApti siddhi, AMgaLInA agrabhAgathI sUrya-caMdrane sparzavAnI zakti chAna, leTa, sAMya bAlyAdi vaya saMnyAsInuM anazana, badhuM tyAgI marA pAmavuM te ghaNuM karIne gaLAmAMthI banne bAjue chAtI upara laTakatI mAlA nAbhi sudhI laTakatI sonAnI kaMThI hima, jhAkaLa oDhavAnuM vastra khesa, uttarAsaMga sAthI (prAmANika puruSa varSARtu, zrIvA bhAdaravo mAsa bhAyo jugAranA pAsA jota2, navA vAcharaDA mATenI dhuMsarI dhoMsarI kheMcanAra baLada heva maMdira, rAbhano mahesa bhAlAvALo prabhAtakALa A zabda lagADavAthI pativAcaka zabdabane che suMdara, manohara ti asana vRkSa, jIvaka kAMga eka jAtanuM halakuM dhAnya 37 " zara patnI priya bolanAra zlo. 1490 341 202 90 53 737 324 42 565 250 3 843 1529 652 157 785 486 757 1261 993 657 291 6 1072 484 59 671 297 42 672 297 51 882-ze. 388 25 770 139 8- pa. 1445 516 1144 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. paM. 683 35 153 47 1176 645.ze. 373 2 701 27 8- pa. 351 289 9 59 60 38 347 214 1149 531 2 22 334 12 581 12 443 28 339 36 48 58 36 664 18 228 35 528 47 39 w 545 46 286 4 158 13 28 18 zabda: arthaH (priyadarzana) yArolInuM vRkSa popaTa priyadarzana priyaprAya priyamadhu priyavAdakA priyA (priyAla) prINana prIti = prItida pruSTa prekSA preGkhA "" preGkhita preGkholana preGkholita preta 17 pretagRha pretapati pretavana ttho pretya preman (premavatI) preyas preyasI preSita (preSTha) preSThA preSya prokSaNa projjAsana prota 31 protha (..) khuzAmata, mithyA vakhANa karavA te va maMgala vAtri vahAlI strI cArolInuM jhADa khuza karavuM, tRpti AnaMda, mananI prasannatA prema, sneha vidUSaka bhaLeluM bhati, buddhi hIMcako, DoLI hIMDojo, DojI halAveluM, kaMpeluM hIMDojo, DojI halAveluM, kaMpeluM marelo nArakI, narakamAM utpanna thayela jIva zmazAna yamarAjA zmazAna paraloka, bhavAMtara sneha, prema sneha, prema vahAlo pati vahAlI patnI mokaleluM vahAlo pati vahAlI patnI zlo. 1142 1335. zaM. cAkara yajJamAM thato pazuno vadha hisA vastra paroveluM ghoDAnuM nAka kulA, dhagaDA 264 224 294-ze. 122 39 105 37 135 9 20 228 515 1142 527 38 1502 688 45 316 143 56 1377 631 45 331 148 55 1486 681 51 309 141 13 758 335 2 1481 679 13 1480 678 51 1481 679 12 140 678 47 373 166 49 pR. paM. 527 52 613 47 1358 989 184 989 1528 11 78 440 33 7 701 1377 631 47 516 228 28 228 33 416 515 228 11 1492 684 30 516 228 35 516 228 24 360 161 53 830 623 1243 609 8 Dhere 367 44 370 165 47 667 295 34 1487 682 30 575 26 9 269 Page #898 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabdaH prothin proSThapadA proSThI zlo. 1233-ze. 115 1346 343 1495 lAbha prauDha prauDhavatsA 1267 proDhi artha: ghoDA utt| mAdra56 nakSatra sapheda maccha pratibhAzALI ghaNuM vadheluM lAMbA vakhatanI viyAyelI gAya utsAha, vIrarasano sthAyIbhAva bhAdaravo mahino pIMpaLa nAnI hoDI, machavo cAMDAla pANInI vRddhi pANImAM DubakI mAranAra pakSI prauSThapada 300 154 1131 879 933 1087 1340 1354 daDako plavaga zrI abhinaMda svAmI bha. nuM lAMchana vAMdaro sUryano putra vAnara, vAMdaro daDako vAnara 47 103 1292 1354 1292 1291 1354 sArthazabdAnukramaNikA pro-857-phA pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. 571 59 | (phaNilatA) nAgaraveda 1155 534 43 39 62 (phala) jAyaphala 643 284 45 618 46 869 382 27 kosa, haLanuM nIcaluM 685 20 lokhaMDI phaLuM 891 394 3 vRkSAdinuM phaLa 1130 519 35 kerI vagere phala 1183 549 20 pariNAma, prayojana 2446 664 ra6 137 55 phalaka DhAla, phalaka 783 346 20 58 10 / phalakin yaMhana, supara 641-ze. 284 521 2 phalada vRkSa 1114 510 13 phalapAkA412 27 vasAnikA 3Na paripathatAMThe 493 50 vRkSa nAza pAme te ghauM, DAMgara, java vagere 1117 512 7 616 8 | phalabhUmi isa bhUmimI (moga621 akarmabhUo che) 946 420 phalavat phalavALuM 1116 512 56 13 58 phalavandhya vAMjhiyuM vRkSa 1116 512 45 33 39 phalAdana popaTa 1335 613 594 45 / phalAvandhya avazya phale tevuM vRkSa 1116 511 621 45 phalin phalavALuM 1116 594 42 phalina 1116 594 41 phalinI sion, suMgadhI yo 1149 531 41 621 45 / phalegrahi avazya ise te vRkSa 1116 511 37 phalgu kALA uMbarAnuM vRkSa, ghularaDo 1133 521 47 asAra, nakAmuM 1446 664 39 phalgunAla ge| mahinI 153-ze. 56 50 681 50 / phalgunIbhava guru, vRhaspati 118 41 33 187 13 / / phANita sAkara zeraDInA rasanI goLa karatAM pAtaLI banAvaTa 403 179 3 603 37 / phANTa auSadhane rAtre pANImAM 603 43 palALI savAre gALI 600 2 levuM te 1481 679 18 624 32 | phAla sa, haNana sovi..sj 891 393 55 baladeva 225-ze. 106 2 13 61 vastra, kapAsamAMthI 620 49 baneluM hoya te 669 296 52 511 plavaGga plavaGgama 57 plIhin 605 674 baroLa, hRdayanI DAbI mAno mAMsapiMDa pakSI ane mRganA jevI ThekaDA mAratI cAla baLeluM bhojana, khAvuM 1248 1486 424 psAna -: pha :phaTa phaNA sarpanI pheNa phaNa phaNabhRt sarpa, nAga (phaNibhuvana) pAtAla, nAgalA | sarpa-zrI pArzvanAtha bha. nuM lAMchana (,) bhagara, 44tu 1315 1315 1303 1363 phaNin 48 1351 Page #899 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pherava pheru pheli phA-858-ba abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. (phAla) loDhAnI koza 1039 468 26 / bAMdhavAnuM doraDuM 1274 587 2 phAlguna phAgaNa mahino 153 56 bandhanagranthi bhRgAhabAMdhavA bhATenI arjuna 708 311 48 018, za, 931 411 33 phAlgunAnuja caitra mahino 153-ze. bandhu svajana 561 247 53 phAlgunika ge| mahino 153 bandhujIvaka porIyA jA 1149 531 47 khIleluM puSpa 1127 518 58 bandhutA dhumono samUDa 1422 653 20 phullaka Azcarya adbhutarasano bandhudA asatI, musaTA strI 529-ze. 234 32 sthAyIbhAva 304-ze. 139 bandhura suMdara, manohara 1444 663 45 phena samudra pheNa 1077 487 32 svAbhAvi yu 1468 673 57 phenila ariThAnuM jhADa 1138 525 27 bandhula vyabhiyAriNI strIno putra 548 242 53 pheraNDa ziyALa 1289 593 bandhUka porIyAnuM 1149 531 45 1289 593 (bandhUra) svAbhAvika UMcuM paraMtu 1289 593 37 6pAdhi 35 nabhej 1468 674 3 phelA eThuM, jamatAM vadheluM 427 188 34 (bandhya) vyartha, niSkala 1516 694 42 427 188 37 bappIha cAtaka pakSI 1329 610 32 babhru viSNu, nArAyae!, 3 217 102 8 TAlIyo __453 198 30 baka bagalo 1332 611 54 noLiyo 1302 599 29 bakaniSUdana bhIma 708 311 sAta mizrita pIgo va 1397 641 46 bakula jorasalI 1135 522 49 | (barbaTI) (1) baraMTI, baMTI (bakerukA) jagadI 1333 612 __23 (2) bhanine mAvA yogya bakoTa bagalo 1332 611 60 khaDa dhAnya, thegI 1179 547 3 baMgALa deza 957 425 2 barbara pAmara, nIca 932 412 3 baTuka, janoI dhAraNa karparI uza 2yanA, aMboDo 570-ze. 251 53 karanAra bALaka 813 360 13 patra, pAMdaDuM 1123 516 14 (badara) bora 1138 524 52 moranuM pIchuM 1320 606 38 badarI boraDI 1138 524 53 barhiHzuSman magni 1099 502 37 badarIvAsA pArvatI 205-ze. 92 22 barhiNa bhora 1319 606 19 kedI, baMdhAyelo 438 192 barhidhvajA pArvatI 205-ze. 92 20 badhira bahero 454 199 bahiyotiSa agni 1099 502 58 bandin stuti-maMgala pATha bahirmukha devatA 88 25 2 bolanA2 mATa, yAra 794 351 26 | darbhanuM Asana 835 370 2 357 15 820 364 zarIra 564 249 15 darbha, dAbha 1192 553 17 pANI 1070 483 43 (barhiSTha) sugaMdhI vALo, khasa 1158 536 14 bandhaka leNadArane ghera gIra ( ) agni 1100 502 38 mUkelI vastu 882 388 30 iMdrano zatru 174 71 51 bandhako asatI, musaTA strI 528 / 234 15 / baladeva 224 105 38 bandhana baMdhana 439 192 56 | " vIrya, zuI 629 277 44 dAmaNa, pazuone baladeva 697 308 45 baGga (baTu) | barha bahirmuSTi barhiS bandI kedI yajJa bandha Jain Education Intemational Page #900 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabdaH bala 13 31 baladeva baladevasya (baladviS) balabhadra balavat (,, ) balahInatA balA balAka balAkA balAGgaka balATa balAtkAra balAza balAhaka " bali 13 13 " 35 balita yalin 11 arthaH lazkara, rAjyanA sAta aMga paikI sAtamuM aMga sainya parAkrama bhavadeva pRSAnA moTA bhAI pArvatI isa baladeva, kRSNanA moTA bhAI atizaya, ghaNuM bhavAna, tADAtavANI, pura glAni, balahInapaNuM zrI kuMthunAtha bha. nI zAsanadevI bagalAnI eka jAta gaNI vasaMta Rtu maga baLAtkAra, julama I megha, vAdaLa nAga bagalAnI eka jAta viSNuno vadhya rAkSasa balidAna chaThThA prativAsudeva mahesUla, kara bhUtayajJa, balidAna lAsara, ghaMTaDI kALA marI balavAnuM, puSTa aDada baladeva viSNu, nArAyaNa kAgaDo balindama (balipuSTa) (balibandhana) viSNu, nArAyaNa balin kAgaDo balivezman pAtAla zlo. 714 745 796 225 205 - ze. 225 1535 449 319 sArthazabdAnukramaNikA paM. 105 48 92 42 175 71 55 294 - ze. 420 - ze. pR. 448 1171 225-ze. 219 - ze. 1322 313 327 54 352 14 37 2 105 50 704 37 45 13 40 1333 612 17 1333 612 16 156 59 23 1172 804 462 164 1311 1333 221 447 195 50 699 309 12 745 327 26 822 364 47 135 8 185 45 196 36 543 49 106 2 102 46 607 38 196 36 144 36 543 55 356 15 202 63 65 15 602 34 612 8 104 1 221 104 7 1322 607 36 1363 624 28 zabdaH bAliza balIvarda baSkayaNI vasti bastimala bahala bahirdvAra bahizvara bahis bahu 11 bahukara bahukarI bahugavAc bahubhujA bahumArgI bahumUtratA bahurUpa " bahutvaka bhojapatranuM vRkSa bahudugdhA ghaNA dUdhavALI gAya (bahudhAnyArjaka ) dhaNuM dhAnya pehA uranAra bahupAd paunu jADa bahuputrI pArvatI bahupraja bahuprada bahuprasU 31 (,, ) bahula == arthaH gAMDamAMthI nIkaLelI aMkura baLada bahulagrIva bahulA bhAvana viyAyelI gAya mUtrAzaya mutra, pezA ghaTa, niraMtara toraNa karacalo jalajaMtu bahAra ghA vizAla, moTuM khaLuM sApha karanAra, jhADu kADhanAra sAvaraNI vAcAla, bahu niMdya bhASaNa karanAra bhUMDa ghaNuM ApanAra ghaNI vAra prasava karanArI strI pArvatI ghaNA rastA bhegA thAya tevuM sthAna prarmA roga rALa sUrya zaMkara viSNu, nArAyaNa vividha prakAranuM kRpala agni dha mora kRttikA nakSatra zlo. 1257 363 1016 ba - 859 - ba paM. 1267 584 19 606 267 47 633 280 30 1447 665 14 1007 450 2 1352 621 8 1541 706 67 1425 654 54 1430 657 40 347 1144 1269 363 1132 205- ze. 1288 385 pR. 20 513 579 40 162 50 455 12 156 41 529 10 584 58 162 53 621 24 92 39 592 49 171 5 558 246 54 205- ze. 92 25 988 440 21 470 207 26 647 286 51 51 98- zo. 30 200-pro. 89 219 - ze. 103 1469 674 147 53 1099 502 1425 654 54 1320 ze. 606 27 109 37 18 4 6 37 28 60 H Page #901 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bAlya ' 20 ba-860-bI abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. bahuvarNapuSpavRSTi paMya sonI vRSTi bAlyAvasthA 339 152 21 maratano 31bhI atizaya 63 17 bASpa AMsa 307 140 14 bahuvidha ghaNA prakAranuM 1469 674 35 garamI. 1102 504 5 bahuzRGga vi, nArAyA, iSrA 219-ze. 103 | bAhu bhujA, hAtha 589 260 37 bahusUti ghaNI vakhata prasava bAhucApa vAma, baMne hAtha ADA karanArI gAya 1268 584 34 ain icus 600-ze. bADha ghaNuM, atizaya 1505 690 7 bAhatrANa hAthanuM bakhtara 769 339 10 bANa viSNuno vadhya asura 221 103 47 bAhudanteya dra 17270 39 bANa, tIra 778 342 47 bAhudA bAhudA nadI 1086 493 2 (bANajit) viSNu, naaraaye|, // 221 bAhubhUSA bAjubaMdha, kaDu vagere dara ra12 rUdda (bANadhi) baae| rApavAnu mAthu 782 345 8 bAhula kArtika mAsa 155 58 bANapura bAsuranu nagara 977 hAthanuM bakhtara 769 339 11 bANamukti dhanuSyamAMthI bANanuM (bAhuleya) pratiya, zaM.42 no putra 208 94 19 choDavuM te 780 344 8 | bAhusaMbhava kSatriya 863 380 8 bANAsana 59 / 7, dhanuSyanI horI 776 341 49 | bAhUpabAhusandhi l 590-ze. 261 21 bAdara 5pAsamAMthI baneDaM vastra 669 296 50 biDAla bilADo 1301 599 1 kapAsano choDa 1139 525 50 biDAlaka haratAla 1058 477 15 bAdarAyaNa vyAsa RSi 847 374 41 biDojas dra 171 69 12 (bAdha) 6:5, pIDA 1371 629 3 bindu pANInuM TIpuM 1089 495 12 bAdhA 1371 629 2 bibhItaka baheDA 1145 529 48 bAndhakineya vyabhiyAriNI strIno putra 548 242 54 / bimba caMdranuM biMba 107 36 14 bAndhava svajana 561 247 48 bimbI TIti, sImono vedo 1185 549 bAbhravI pArvatI 205-ze. 92 18 bila chidra 1363 624 bArhaspatya nAsti (yA[3) 862 379 41 / bilezaya sa, nAga 1303 600 12 bAla bAlaka 338 151 47 bilva bIlInuM jhADa 1135 523 24 mUrkha, ajJAnI 352 158 ___41 (bisakaNThikA) rAkhI 1133 612 pAMca varSano hAthI 1219 565 38 / 629 277 45 bAlakrIDanaka geDI, pAsaDone kAraNa 1513 693 34 ramavAnuM sAdhana 688 305 46 | bIjakoza bhaganA bAno DojI 1165 539 52 bAlagarbhiNI pAsyavayamA gamavatI bIjakozI zI1, bI04 no oza 1130 520 16 thayelI gAya 1266 583 45 bIjapuSpikA zuvAra 1178 546 31 bAlacarya jAtiya 209-ze. 95 13 bIjapUra bIjoru 1150 532 13 bAlapAzyA bhasta sethA 652 2rAmavAna bIjaruha bIjamAMthI utpanna ghare, bhotAnI se2 655 290 7 thAya te, DAMgara vagere 1201 557 35 bAlamUSikA nAno 62 1301 598 52 bIjavara aDada 1171 543 46 bAlasandhyAbha 58s rAto 1396 641 20 bIjasU pRthvI 937 416 53 bAlasAtmya 404-ze. 179 62 bIjAkRta prathama vAvIne aMDe tara 969 429 49 bAlA kanyA, kumArI 333 149 21 | bIjin pitA 556 246 12 bAlinI azvinI nakSatra 108 bIjodaka pAena2 166-ze. 66 31 mUrkha 351 158 34 vaMzaja 713 313 29 bIja zuka, vIrya Jain Education Intemational Page #902 -------------------------------------------------------------------------- ________________ F artha: devaguru REEEE : * kukaDo bodhitaru buddhi sArthazabdAnukramaNikA bI-861-bra zabdaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. bIbhatsa bIbhatsa rasa, nava bRhaspati 118 41 15 rasa paikI eka rasa 295 135 45 bRMhita hAthImAnI giin| 1405 646 17 arjuna 710 312 14 | beDA naukA, nAva 877 385 45 (bIbhatsu) 710 312 14 bailva pIluno daMDa 815 361 20 (bukka) hRdaya 623 275 7 bodhakara vaitAlika, rAjAone bukkan hRdaya 623 275 3 savAramAM stuti karI bukkana kUtarAnuM bhasavuM 1407 647 jagADanAra 794 351 bukkasa cAMDAla 933 412 21 | bodhi buddha, sugata 235-ze. 111 butkasa 933 412 24 1325-ze. 608 40 buddha sugata, buddha 232 109 54 pIpaLo 1131 520 54 jANeluM 1496 686 4 1131 520 53 ekala, jJAna 308 140 54 bodhida arihaMta, bhagavAna 25 8 59 buddhizakti prajJAsAmartha 1524 698 bodhisattva sugata, buddha 232 110 (buddhisahAya) pradhAna, savAra bola hIrAboLa 1063 478 ApanAra maMtrI 719 315 21 / bolaka pANInI bhamarI 1076 487 13 buddhIndriya zanidriya, mana, bohitya vahANa 876 385 14 Ana, mAna, tvayA, baudha pururavA rAjA 701 309 46 jIbha ane nAka 1384 634 60 brana sUrya 96 28 65 budabuda pANIno parapoTo 1077 487 36 brahmacAriNI pArvatI 205-ze. 92 30 budha graha 117 40 68 brahmacArin tiya 208 94 14 paMDita, vidvAnuM 341 154 22 brahmacarya Azrama, cAra caMdramAM 105-ze. 35 30 mAzrama 48 pado mAzrama 807 357 39 sugata, buddha 232 109 59 brahmayArI, mn-vaaebuddha, sugata 235-ze. 111 26 kAyAthI viSaya sevanano budhita jANeluM 1496 685 3 tyAga karanAra 808 357 61 budhra vRkSanuM mULa 1121 514 41 brahmaja pAMyamA vaimAni heva 93 27 7 bubhukSA bhUkhe 393 173 41 brahmaNya zanigraha 121-ze. 42 38 bubhukSita bhUkhyo 392 173 29 brahmatva brahmapaNuM, zuddha caitanya strInuM cihna, yoni 609 269 22 svarUpanI prApti 841 372 9 gudA 612 270 60 brahmadatta brahmatta (bAramA yatI) 694 307 51 parALa vagereno bhUko 1182 548 48 brahman zrI zItalanAtha bha. nA parALa 1182 548 45 zAsanadeva 42 12 64 bRhat vizALa, moTuM 1430 657 25 mokSa 74 18 42 bRhatikA uttarAsaMga, khesa 672 298 4 brahmacarya, pAMca yama bRhatI vizvAvasunI vINA 289 132 21 paikI cotho yama 81 21 28 bRhatIpati sa ) 119 41 43 brahmA 212 97 16 bRhatkukSi moTA peTavALo 450 197 2 sUrya 98-ze. bRhadbhAnu agni 1097 500 19 | brahmanAbha viSNu, naa2|55, 19 219-ze. 103 12 bRhannaTa mana 709 312 6 brahmapAdapa 5sAzavRkSa, pAparAnuM A3 1136 523 43 (bRhatrala) 709 312 7 | brahmaputra sthAvara viSa 1196 556 19 budha : : 3 : buli 30 Page #903 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhaga sUrya bra-862-bha abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. brahmaputrI sarasvatI nadI 1085 492 47 -: bha :brahmabandhu adhama brAhmaNa 855 377 15 107 brahmabindu nakSatra, tArA 36 41 ghUMka, vedapATha vakhate bhakta bhojana, bhAta mukhamAMthI nIkaLatA 395 174 24 rasoIyo bhaktakAra 723 317 jalakaNa 11 839 371 25 bhakti sevA, bhakti 841 372 10 496 brahmabhUya 218 brahmapaNuM 28 bhakSaka lksse| 42 n||2, pAnA2 394 174 15 brahmayajJa varnu adhyayana, zramazAna 821 364 16 bhakSaNa bhojana, khAvuM 423 brahmarAtri 187 yAjJavakya 851 375 40 6 bhakSyakAra kaMdoI 921 406 38 brahmarIti pitta 1048 473 49 95 28 35 brahmavarcasta 5-svAdhyAyathI strInu thiena, yoni 609 269 24 utpanna thatuM teja 838 371 11 bhaganetrAntaka zaM72 200-ze. 89 5 brahmavardhana taij 1040 468 54 bhagandara gudA pAse chidra, vraNa brahmavedi kurukSetramA pAMya rAma thavAno eka roga 471 207 54 hRdano madhyabhAga 950 422 43 bhagavat sarita, bhagavAna 248 26 brahmasaMbhava dvipRSTha (bI vAsudeva) 695 308 12 pUjya 336 150 brahmasAyujya brahma5j 372 17 buddha, sugata 235-ze. 111 brahmasU kAmadevano putra 108 59 bhagavatyaGga bAra aMga paikI (brahmasUtra) 4noI 845 373 pAMcamuM aMga 243 114 22 brahmasUnu brahmahatta. (bArabho yaqdl) 694 307 50 bhaginI bahena 553 244 57 brahmAali | vedapATha karatI vakhate bhagna hArelo 805 356 39 karelI aMjali 838 371 17 bhagnaviSANaka mAMgemA zIvAjo baha 1259 580 9 (brahmANI) zaM.42nI bhaat| (zasti35) 201 (bhagnI) bahena 553 245 2 brahmAvarta sarasvatI ane dRSaDhatIno bhaGga paaen| bho, taraMga 1075 486 40 madhyabhAga 949 422 38 bhaGgA zaNa, bhAMga 1179 546 34 brahmAsana dhyAna ane yoga vakra, vAMku 1457 669 17 42vA bhATena sAsana 838 371 2 bhanaya zaNanuM khetara 967 4291 brAhma brahmAno eka ahorAtra 260 6ra 2 bhajamAna yogya, vyAjabI 743 326 49 brAhmatIrtha, aMgUThAnuM mULa 840 bhaTa subhaTa, laDavaiyo ___763 336 41 brAhmaNa brAhmaNa, viprala 811 27nI . ti 934 412 50 (brAhmaNavarga) zrAmono samuhAya 1413 650 17 bhaTitra magnimAM pAtuM mAMsa. 412 182 51 brAhmaNI bhoTa mAyAvANI bhaTTa pUjyavAcaka nAma pachI nAnI kIDI 1207 uvA yogya za6 336-ze. moTI garoLI 1299 bhaTTAraka rAjA 333 149 30 brAhmaNya brAhmaNono samUha pUjyavAcaka nAma pachI brAhmI rohiNI nakSatra 109 37 23 sevA yogya za6 336 150 60 zaMkaranI mAtA 201 90 9 | bhaTTinI paTarANI sivAyanI rANI sarasvatI devI, vA 241 112 52 (nA23nI bhASAmai) 334 149 43 pittaLa 1048 473 47 bhaNita vAsI, vayana 241-ze. 113 28 adhama, halakuM 1442 663 4 bhaNDivAhika 4Ama 923-ze. 407 47 bana 1419 Jain Education Intemational Page #904 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabdaH bhadanta bhadra 6 bhadrakAlI bhadrakumbha bhadrakRt bhadraparNI bhadravalina bhadrabAhu bhadraveNu bhadrazrI bhadrAkaraNa bhadrAGga bhadrAsana (bhandra) bhapati bhambhAsAra bhaya bhayaGkara bhaduta bhayAnaka bhayAvaha bhara bharaTaka arthaH sAMgata, niAndha vagere muni nATaDanI bhASAmA) kalyANa jA baladeva hAthInI cAra jAti paikI eka jAti baLada AvatI codInA 28mAM tIrthaMkara pArvatI pANIthI bharelI kalaza AvatI covIzInA 24mAM tIrthaMkara sIvAnuM yuva hajAmata baladeva rAjAne yogya cAMdInuM siMhAsana 6 zruta kevalI paikI pAM takevalI iMdrano hAthI caMdana kalyANa caMdra zreNika rAjA svacakra pacakano bhaya dUra thAya te-nIrthaMkarano 15rmo atizaya bhaya, bhayAnaka rasano sthAyIbhAva bhayAnaka bhayathI pIDita bhayAnaka rasa, nava rasa paikI 6ThThI rasa bhayaMkara 33 atizaya, ghaNuM pUjyavAcaka nAma pachI joDavA yogya zabda zlo. 335 86 698 1218 1257 56 205 - ze. 56 1143 225 - ze. 34 177-ze. 641- ze. 923 225-ze 716 86 104 712 718 314 sArthazabdAnukramaNikA 60 pR. paM. 150 22 42 336- ze. 308 2 & 565 30 579 28 39 15 528 15 11 106 ~ 92 27 58 53 314 10 11 43 73 22 284 1/2 407 53 106 2 21 3 150 22 45 2523 34 37 312 58 16 31 294 135 41 302 138 35 303 138 44 1506 690 24 zabdaH 63 bharaNa bharaNI bharaNIbhU bharata 11 21 31 bharataputraka bharatha bharadvAja bharita lM, yyo bharuja bharUTaka bharga (bhalla) bhallaha bhATuka 301 138 3 bhaka 302 138 30 bhava 366 163 64 bhavatu bhavana bhavanAdhIza bhartR 33 bhartR bhartRdAraka bharbharI bharmaNyA bharman = rAjakumAra, yuvarAja (nATaDanI bhASAbhAM ) bhartRdArikA 2144nyA (nATaDanI bhASAmA) bhavAnI bhavAnIguru bhavAntakRt bhavika arthaH pagAra, majurI bharaNI nakSatra rAha naTa bharata (prathama cakravartI) bharata (huSyantano putra) pAMca bharata kSetra naTa agni bhAradvAja pakSI pUrNa, bhareluM ziyALa cokhAnI dhANI agnimAM pAkeluM mAMsa zaMkara dhArthavAcakathI lagADAto za76, 360 bhUbhartA svAmI pati, svAmI lakSmI pagAra, majUrI sonuM bANano eka bheda kUtaro 33 zaMkara jasa, ghara = saryuM asurakumAra vagere 10 bhavanapati pArvatI himAlaya parvata brahmA kalyANa bha-863-bha zlo. pR. paM. 362 162 31 108 37 11 121 42 56 147 43 328 692 307 6 702 309 52 946 420 30 328 147 47 1200 ze. 503 16 616 2 676 22 1290 573 58 401.ze. 178 17 1340 1473 412 195 7- pa. 3 75 359 161 28 516 228 37 332 182 54 86 36 333 226- ze. 363 363 1044 149 16 149 38 107 162 162 471 48 ~ 22 w V m 2 2 7 & 344 29 35 780 1280 - ze. 1289 593 1289 593 15 198 87 1528 990 90 26 36 589 33 204 92 1027 212 86 22 462 700 62 441 97 51 23 m m x w 41 3 22 36 Page #905 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 885 390 bhAratI bhavya 100 rIMcha bha-864-bhA abhidhAnacintAmaNinAmamAlA . zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH __ zlo. pR. paM. bhavita utpanna thanAra ___389 172 26 bhAminI kopavALI strI __510 225 11 bhavin saMsArI jIva 1366 626 51 | bhAra bhAra, bojo 364 164 4 bhaviSNu utpanna thanAra, sArA vIsa tulA pramANa 390 12 bhaviSyakALavALo 389 172 24 sarasvatI deva, vANI 112 54 kalyANa 86-ze. 22 48 abhinayano me 2285 131 1 (bhaSaka) kUtaro 1280 589 10 bhAradvAja hADakuM 625 276 14 bhaSaNa 1279 589 9 bhArayaSTi bhAra upADavAnI kUtarAnuM bhasavuM 1407 647 2 lAkaDI, kAvaDa 364 163 21 (bhasala) bhamaro 1212 561 61 | bhAravAha bhaTU2, bhAra6pAunAra 363 bhasita rAkhoDI, bhasma 828 366 53 bhArika 363 162 bhasman 827 366 50 bhArgava zukra 119 42 8 bhanA dhamaNa 908 401 12 parazurAma 848 374 61 bhA kiraNa. 32 30 zu (bhRguno putra) bhAga bhAga, hisso 1434 659 23 bhAryA patnI 513 227 8 bhAgadheya kara, mahesUla 745 327 31 bhAryApati patI-patnI (manne) 519 229 41 bhAgya, nasIba 1379 632 44 bhAla kapALa, lalATa 573 253 16 bhAgineya bhANeja 543 241 33 bhAladRz zaMkara 196 87 12 bhAgIrathI gaMgA nadI 1081 490 42 bhAlUka 1289 593 4 bhAgya bhAgya, nasIba 1379 632 41 bhAllUka 1289 592 bhAGgIna zaNanuM khetara 967 429 2 bhAva sAtvi, saMyArI, bhAjana vAsaNa 1026 461 14 vyabhicArI vi. bhAva 295 136 bhATaka mUlya, kiMmata 868-ze. 382 13 vidvAn (nATanI bhASAmAM) 332 149 bhATi sino 52 363-ze. 162 hAvabhAva (aMgathI bhANa nATaka, prabaMdhano eka prakAra 284 230 44 utpanna thato ) 509 224 39 bhANDa vAsaNa 1026 460 abhiprAya 1383 634 32 bhANDAgAra bhaMDAra, tijorI 995 444 14 bhAvanA pUrvasaM272, vAsanA, bhANDikAbha 923-ze. 407 anubhavela prasaMgane na bhAdra bhAdaravo mAsa 154 - 58 13 bhUlavuM te 1373 630 4 bhAdrapada 154 58 10 | bhAvita dhupa-puSpa vagere va bhAdramAtura satI strIno putra 546 242 23 vAsita karelA 414 183 36 bhAnavIya jamaNI AMkha 576 255 1 meLaveluM 1490 683 37 bhAnu zrI dharmanAtha bha. nA pitA rU7 bhAvuka kalyANa, zubha 86 22 33 sUrya __95 28 14 panevI ( nAnI bhASAmai) 332 149 7 kiraNa 100 32 28 bhASA sarasvatI, vANInI bhAnukesara sUrya 98-ze. 30 48 adhiSThAtrI devI 241 113 10 bhAnemi 98-ze. 30 48 abhinayano eka prakAra 285 130 60 bhAmaNDala tIrthaMkarano sAtamo atizaya, bhASita vacana, vANI 241 113 24 mastakanI pAchaLa sUryamaMDala bhASya sUtramAM batAvela arthano karatA paNa vadhu prakAza vistAra karanAra 254 118 1 vALo tejapuMja hoya te 59 16 17 | bhAs kiraNa. 100 32 14 Page #906 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 138 sUrya rUpe " 3ghu bhikSu 5 . sArthazabdAnukramaNikA bhA-865-bhu zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. bhAsa (bhAsa pakSI, 2, bhImasena (uis4) 707 311 30 ThevU pakSI 1338 614 53 | bhImA / pArvatI 205-ze. 92 27 bhAsura bhayAna (ihIpyamAna) 303-ze. bhIru bIkaNa 365 163 bhAskara 97 29 45 | " bIkaNa strI 504 222 bhAsvat 98 30 37 1043-ze. 470 18 bhikSaNA yAyanA bhAga 388-ze. 172 10 bhIruka bIkaNa 365 163 47 bhikSA bhikSA, judA judA 1043-ze. 470 10 gharamAMthI thoDuM thoDuM bhojana bhIluka bIkaNa 365 163 47 grahaNa karavuM te 813 360 21 bhISaNa bhayaMkara, bhayAnaka 303 138 37 sAdhu, muni 76 19 19 bhISma bhayAnaka 302 138 32 saMnyAsa Azrama, cAra bhISmasUnahI 1081 491 mAzrama paiDIyotho Azrama 807 357 51 bhuktazeSaka yazabhA patA padhetuMDIyate 834 369 23 parivrAjaka, saMnyAsI 809 358 25 bhuktasamujjhita meM 4mata dhej Doyate 426 188 32 bhikSukI bhikSue, sAdhvI 532 235 52 48, is 1457 669 20 bhikSuNI sAdhvI 532-ze. 235 53 qivaNekheM, nabhetu 1483 680 9 bhikSusaGghATI bhunimonu vastra 678 301 A zabda lagADavAthI bhitto , 31 1434 659 12 svAmIvAcaka zabda bane che, bhitti mAta 1003 447 49 60 bhUbhuk 4-pa. 3 18 bhittikA garoLI. 1298 597 A zabda joDavAthI bhojaka A joDavAthI vadhakvAcaka vAcaka zabda bane che, zabda bane che 10-pa. 5 11 / 60 amRtabhuk 7-pa. 4 16 bhidA phADavuM, cIravuM 1488 682 51 | bhuja bhujA, hAtha 589 260 34 iMdranuM vaja bhujakoTara kAMkha, bagala 589 260 57 180 bhujaga sarpa 1303 599 52 bhidya bhoTI nahI, na, draha 1091 496 bhujaGga gaNikAno pati 519 229 34 bhindipAla goie(zastra vizeSa) 785 347 23 sarpa __1303 599 50 bhinna bhinna, juduM 1468 674 13 | bhujaGgabhojin 2|4s, bhovANo sa. 1304 600 42 phADeluM, cIreluM 1488 682 44 / bhujaGgama sapa 1303 599 54 bhaya, Dara 301 138 13 bhujadala DAyano 5 591-ze. myuccha 934 413 2 (bhujazikhara) palo 588 260 22 vidya 472 208 22 bhujaziras 588 260 bhissaTA baLelo bhAta 396 174 55 | bhujAkaNTa napa 594 263 3 bhissA bhojana, bhAta 395 174 33 bhujAntara chAtI 602 265 55 bhaya, Dara 301 138 7 bhujAmadhya koNI 590 261 13 bIkaNa 365 163 46 bhuji agni 1100-ze. 503 bhIti bhaya, tIrthaMkaramAM na hoya te cAkara 360 161 65 18 doSa paikI navamAM doSa 14 bhujiSyA vezyA 533 236 bhaya, Dara 301 138 8 bhuvana pANI 1069 483 24 bhIma 195 86 34 | , loka, jagatuM 1365 626 15 bhayAnaka 302 138 32 | bhuvas . AkAza 1526 699 57 bhid bhidu 180 bhidura 75 20 bhiyA 261 bhilla bhiSaj bhIta bhujiSya 72 zaMkara Jain Education Intemational Page #907 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhu-866-bhR zabdaH bhuviS bhU bhUkazyapa bhUghana (bhUcchatra) bhUcchAyA bhUta 13 11 bhUtanAzana bhUtapati bhUtayajJa bhUtAtta bhUti 11 BEEEEEEEEEEEEE bhUteSTA bhUtagrAma bhUtaghna Gle bhUtadhAtrI pRthvI (bhUtanAtha) zaMkara bhUtanAyikA pArvatI hIMga zaMkara balidana bhUtamAM agnimAM pAkeluM mAMsa rAkhoDI bhUttama bhUdAra bhUdeva bhUdhana bhUdhara (,, ) bhUdhra bhUnetR bhUpa bhUpati (bhUpadI) bhUpAla (,,) bhUbhuj arthaH svarga A zabda lagADavAthI janmavAcaka zabda bane che. 60 AtmabhU pRthvI rasAtala, bhUloka viSNunA pitA, vasudeva zarIra potAnI meLe utpanna thanAra vanaspatikAya aMdhakAra aMtara keva samAna, tulya bheLaveluM prANIono samUha caudaza tithi sonuM bhUMDa brAhmaNa rAjA parvata 23 rAjA 33 mogaro "" 17 zlo. 87 6- pa. 935 1525 223 563 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. paM. zabdaH 23 42 3 59 414 14 699 51 105 8 248 50 1201 557 38 146 52 55 91 26 44 671 49 1462 1490 683 38 1414 650 28 1254 578 37 936 415 55 199 88 33 205 92 16 422 - ze. 186 50 199 88 32 822 364 46 491 216 27 412 182 54 828 366 52 151 55 40 1045 472 22 1287 592 18 812 359 29 3 38 4- pa. 1027 18- pa. 1027 462 4- pa. 690 4- pa. 1148 1148 690 4- pa. 462 3 306 3 531 ma m 306 nama 3 3 ~ 2 x 3 2 uu 1 39 24 3 37 39 26 38 bhUbhRt pUrvana rAjA parvata 33 (,,) bhUmat bhUmi bhUmikA bhUmilepana bhUmispRz bhUyas bhUyas bhUyiSTha bhUri 11 bhUrimAya bhUrivetasa bhUrja bhUlatA bhUSaNa bhUSaNa bhUSNu bhUspRz bhRkuMsa bhRkuTi bhRgu "" bhRGga " bhRGgaraja bhRGgarAja arthaH rAjA pRthvI nATakamAM te te jAtano strI vagereno veSa gAyanuM chANa vaiya adha vAraMvAra bhA sonuM 1426 zaMkara 200 - ze. ziyALa 1290 954 1144 bahu netaravALo deza bhojapatranuM vRkSa aLasiyA, jamInanAM kIDA 2200 dhAryavAcaka zabda sAthe bhuSaNa zabda joDavAthI dhAraka vAcaka zabda bane che, to zazibhUSaNa alaMkAra, ghareNAM utpanna thanAra, honAra manuSya strIveSa dhAraNa karanAra naTa zrI naminAtha ma. nA zAsanadeva zrI caMdraprabhasvAmi naM. nI zAsanavI krodha vagerethI vAMkI bhramara thAya te parvatanuM UMcuM sthAna, zikharasthAna zu bhamaro zlo. 18- pa. 689 1027 5- pa. 935 mastaka cUDa, kAkA kauA bhAMgaro 17 6- pa. 649 389 337 329 327 1272 864 1426 1531 1426 1045 472 19 44 579 pR. paM. 6 40 306 17 462 4 3 40 414 19 1032 120-ze. 147 34 586 380 655 702 655 4. 424 529 558 654 58 xo m m w m y avag u a 172 43 13 23 89 12 151 13 593 50 148 6 63 8 3 73 6 287 47 11 4 32 2 2 2 27 18 14 9 13 29 255 52 464 40 42 18 1212 561 43 1333 612 25 1187 551 1 1187 550 56 Page #908 -------------------------------------------------------------------------- ________________ UMTa bhos 117-ze. ba 361 bhRti FEE: :: bhRtya gheTo meM huI . haiM haiM . . . 4 meM jaba 11 zabdaH arthaH zlo. sonAnI ArI (422) bhRGgArikA tamaru ( tanu) tu 1216 bhRGgin zaM42no bhUbhAga 210 bhRGgiriTi 210 bhRGgirITi 210 bhRt A zabda lagADavAthI dhArakavAcaka zabda bane che, 60 zUlabhRt bhRtaka pagAradAra pagAra, bhUlya, bhaTUrI 362 bhRtibhuj pagAradAra 361 cAkara ___360 bhRtyA pagAra, mUlya, bhaThUrI 363 gha, bahu 1505 sekeluM anna 412 deDako 1354 1277 bheda, cAra upAya paikI eka upAya 736 736 nagAruM. 293 nAnI hoDI, machavo 879 bheSaja auSadha 472 bhikSAno samUha 1415 bhairava zaMkara 198 bhayAnaka 303 bhairavI pArvatI 206 bhaiSajya auSadha, davA 473 bhokta pati, vara 517 gaNikAno pagAra 363 phaNA, sarpanI pheNa 1315 sarpanuM zarIra 1315 bhogAntarAya tIrtha 52mAM na choya te 18 gheSa paikI bIjo doSa 72 bhogAvatI nAgonI nagarI 1307 bhogAvalI stutipAThakano graMtha 795 bhogin sarpa 1303 bhoginI abhiSe vinAnI rAjAnI rANI 520 bhojana mo4na, 4 bhe| 424 sArthazabdAnukramaNikA bhR-867-bhrU pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. 314 52 bholi 1253 578 31 saMbodhananA abhaya . 1537 705 42 95 16 / bhautI rAtri 142 50 38 95 18 | bhauma maMgalagraha 95 19 (,) 117 40 60 bhaurika supA 52no adhikArI 723 317 bhraMkuza strIveSadhArI naTa 329 148 12 bhraMza UMcA sthAnathI paDavuM, 162 9 potAnA 54thI 53jta 1517 162 22 bhrakuTi krodha vagerethI vAMkI 162 bhramara thAya te 579 255 52 161 47 bhrama dArubhrAmaka yaMtra 909 401 40 162 39 cakrAkAre jalanuM nIce javuM, 690 pAna nigavAno sasto 1088 494 14 182 47 bhrama, viparIta jJAna zarU74 darU. 4, 621 43 431312 32, mamaj 1519 695 588 25 bhramara bhamaro 1212 561 bhramaraka lalATa UparanA 323 54 laTakatAvALa 569 251 36 323 32 (bhramaraka) ge, pAne 2bhavAnuM sAdhana 689 305 50 134 35 bhramarAlaka , , 569 251 38 386 60 bhramAsakta talavAra vagere zastra 208 37 ghasanAra, sarANiyo 916 404 650 49 bhrami yAre lamaj, 32j 1519 696 4 87 47 bhraSTa paDI gayeluM 1491 683 51 138 38 bhrAturjAyA bhAbhI 514 227 38 93 10 bhrAtR sago mAI 550 243 47 308 44 bhAI-bahena banne 561 247 43 228 48 (bhrAtRjAyA) mAlI 514 227 40 162 42 bhrAtRvya bhatrIjo 543 241 27 603 35 bhrAtrIya 543 241 27 603 13 bhrAnti viparIta zAna (bhrama) 1374 630 39 cakrAkAre bhamavuM 1519 696 18 (bhrAmara) 1214 563 bhrAmarI pArvatI 205-ze. 92 19 351 caNA vagere sekavAnI 599 46 kaDAI 1020 457 strIveza paa29|| 429 // 2 naTa 329 148 13 230 18 / auSadhI vana bhara thAyate 579 255 52 187 23 bhramara, bhavAM 579 255 48 bhaikSa EEEEEEEEEE bhoga madha bhrASTra bhrukuMza bhrukuTi I Jain Education Intemational Page #909 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhrU-868-ma zabdaH arthaH naTa bhrUkuTi krodha vi. thI vAMkI bhramara thAya te zlo. 329 bhUkuMsa garbha yA sthAnathI 57j 540 1517 40 -: ma:makara magara, zrI suvidhinAtha bha. nuM lAMchana 47 navanidhi pI yotho nidhi 193 bhavana yina 229 bhaga2 vagere 49tu 1351 (makara) bAra rAzI pai zabhI rAzi 116 (makaraketana) bhava 229 (makaradhvaja) , 229 makaranda puSparasa., 52 / 1127 makarAkara samudra 1074 (makarAlaya) , 1074 (makalanda) bha5, puSparasa. 1127 makuTa | mugaTa 651 makura darpaNa 684 makuSTaka bha6 (anA4) 1174 makha yaza 820 makhAsuhRd zaM42 magadha rAnI stuti 42nA2 bhATa 795 magadha deza 960 magadhezvara - jarAsaMdha (navamA prativAsudeva) 699 maghavat 171 maghavan trIjA cakravartI maghA maghA nakSatra maghAbhava 119 darpaNa, ArIso 684 makSu jaldI 1530 (..) 1470 maGga vahANano agrabhAga 878 maGgala kalyANa, zubha 86 maMgalagraha 116 maGgaladhvani bhAMgaliza 518-ze. abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. 148 13 | maGgalapAThaka mATa, yaa25|| 794 351 28 maGgalazaMsana mAzI 272 126 15 255 52 | maGgalasnAna zailalyAma sudhi 239 26 461 42rAtuM snAna 518-ze. maGgalA zrI sumatinAtha bha. nI mAtA 39 12 28 maGgalAhnika vivAhamA mAMgali divase kalaza bharI karAtI 13 59 zubha kriyA 518-ze. 229 84 23 maGgalya dahIM, gorasa 406-ze. 180 108 27 (maGgalya) cIna 1131 520 620 46 maGgalyaka bhasu2 ( tanuM manA) 1170 543 3 108 28 maGgalyA mogarAnA jevI sugaMdhI108 29 vALo agara 640 283 43 518 36 maGginI nauDA, nAva 876 385 37 486 9 maGginIziras pAnI mayamA 878 386 22 486 10 macarcikA mAza uttara 5mAM 518 40 joDavAthI prazaMsA vAcaka 288 18 anecha, 303 610 gomacarcikA 1441 662 1 544 32 majakRt hADakuM 625 276 15 363 55 majan majjA (zarIramAM rahelI 88 51 sAta. pAtu pIsa dhAtu) 619 273 36 bha%1, 35nI ya2bI 628 277 23 426 16 vRkSAdinuM sattva 1121 514 manjasamudbhava zu, vIrya 629 277 51 309 14 majjA majjA, hADakAnI carabI dU28 ra77 radda 69 42 (majjA) vRkSArnui satva-garma 1121 514 54 khATalo, palaMga 683 303 18 maJcaka 683 303 20 38 22 maJca vAtrino me 12 294-ze. 135 11 41 67 maJjari maMjarI, mahora 1122 515 43 303 45 1122 415 42 702 40 bakarI 1275 587 675 1 | maJjIra jhAMjhara, kalu 666 294 386 19 2vaiyo bAMdhavAno pIso 1023 459 57 22 41 maJju manohara, suMdara 1444 663 55 40 53 | maJjula 1444 663 229 18 | maJjUSA peTI 1015 455 4 dra zukra maA Jain Education Intemational Page #910 -------------------------------------------------------------------------- ________________ arthaH sArthazabdAnukramaNikA ma-869-ma zabdaH zlo. pR. paM. zabdaH arthaH zlo. pR. paM. maTha vidyArthI ke vatIonuM matallikA A zabda joDavAthI raheThANa 994 443 40 prazaMsA vAcaka zabda bane maNi 591 261 52 cha,680 gomatallikA 1440 661 42 guhyano madhyabhAga 611 270 18 mati buddhi, jJAna 308 140 48 ratna 1063 479 2 (matimat) vidvAna, paMDita 342 154 21 maNika moTo ghaDo 1022 459 16 matkuNa jAMghanuM bakhtara 768 339 6 maNikaNThaka kuro 1325-ze. 608 41 mAMkaDa 1209 560 maNikAra jhaverI 910 401 50 dAMta na AvelA ane maNita ratikALe thato TUMkA aMgavALo hAthI 1219 565 avyakta avAja 1408 647 / matta madavALo 436 maNibandha hAthanuM kAMDu 591 261 51 madonmatta hAthI 1220 maNIvaka phUla 1125 517 25 (mattagAminI) viziSTa yAsavANI strI. 507 (maNTha) mahAvata 762 ,336 37 mattavAraNa arumA, gopa 1012 453 maNDa bhAta vi.nuM osAmaNa 396 174 60 mattAlamba 1012 453 17 maNDana zobhAvanAra 389 172 20 mattebhagamanA viziSTa yAsavANI strI 506 223 1 zaNagAra, alaMkAra 636 281 50 matya khetaranI bhUmine sarakhI maNDapa mAMDavo 1003 447 karavI te 892 394 17 maNDala sUrya-caMdranI cAre bAju (matsa) maccha, mAchaluM 1344 617 12 raheluM goLAkAra teja 101 32 68 matsarin huna, pala ___ 380 169 19 caMdranuM biMba 107 36 20 matsya mAchaluM 1343 617 11 eka jAtano koDharoga ka67 ra01 20 matsyajAla garala, mAchalA banne paga goLAkAre pakaDavAno AMkaDo 929 410 37 rAmavAte 777 342 13 matsyaNDI sA42 403 178 54 deza 947 422 12 (matsyaNDikA) , 403 178 58 samUha 1411 648 61 matsyANDikA , 403 178 kUtaro 1280-ze. 589 35 (matsyANDI) , 403 178 maNDalaka me tano oDha roga 467-zi. 205 31 matsyanAzana 22 pakSI 1335 613 25 maNDalAgra taravAra 782 345 41 matsyabaMdhanI bhAvA 54vAno yo 929 410 maNDalAdhIza meM zino 20% 690 306 30 matsyarAja rohita bha7 (bhoTo bha7) 1346 619 maNDalin seDaso, meM tano matsyavedhana 21, bhaa78|| 573vAno bilADo 1302 599 21 AMkaDo 929 410 25 maNDahAraka sAla, mahirA veyanAra 901 397 39 / matsyodarI vyAsa pinI mAtA 848-ze. 374 57 maNDita zrI mahAvIra bha. nA 11 mathana A zabda joDavAthI vadhaka6|32 pai gAdhara 32 11 21 pAya: za6 bane cha 11-pa. 5 13 (maNDitaputra) " " " , 32 11 23 kAmadeva 228-ze. 107 56 maNDUka ho 1354 621 33 | mathitA vinA matheDhuMha 409 182 1 maNDUra loDhAno kATa 1038 468 5 mathin maMthana daMDa, ravaiyo 1023 459 43 mata abhiprAya 1383 634 29 mathurA mathurA nagarI 978 434 23 mataGgaja hAthI 1217 564 30 saMmohamizra AnaMda 312 142 22 mada Jain Education Intemational Page #911 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mAdarA khAMDa ma-870-ma abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. (mada) kastUrI 644 285 19 | madhuka sIsu, isa 1042-ze. 469 52 hAthInA gaMDasthalamAMthI (,) bho 1141 527 12 jharatuM pANI 1223 566 52 | madhukaNTha yasa 1321-ze. 607 madakala ghaNA madavALo hAthI 1221 566 7 (madhukara) bhamaro 1212 561 42 madakohala saia 1259 580 32 madhukA kALI kAMga 1177 545 madana kAmadeva 227 107 17 madhukRt bhamaro 1212 561 29 aDada 1171 543 40 madhukrama madha pIvAnI paddhati, (,) bhii| 1214 562 44 pArA prabhArI pAta 906 400 24 madananAlikA pusaTAstrI 529-ze. 234 33 (madhugandha) porasabI, basa vRkSa 1135 523 2 madanA maharA 903 398 51 madhughoSa koyala 1321-ze. 607 17 madazauNDaka yasa 643-ze. 284 48 madhujyeSTha tarata doheluM dUdha 404-ze. 179 63 madAmbara chaMdrano hAthI, auraav| 177-ze. 73 22 madhudIpa kAmadeva 227 107 35 madirA madirA 902 398 2 madhudruma mahuDo 1141 527 17 madirAgRha hara pIvAna sthAna 1001 446 30 madhudhUli 403 178 madiSThA madirA 902 397 60 (madhupa) bhamaro 1213 562 4 madotkaTa gh|| mahavANo hAthI 1221 566 madhuparka dahIM sAthe mizrita kareluM madha 833 368 46 madollApin oyala 1321-ze. 607 16 | madhumakSikA madhamApI 1213 562 32 madgu pANIno kAgaDo 1323 608 2 (madhumathana) viSNu, naaraaye| 221 1043 madgura zIgAvANo bha7 1347 619 21 madhura madhu2. 2sa. (gaNyu) 1388 637 16 madya madirA 902 397 56 / suMdara, manohara 1445 664 16 (madyagandha) porasabI, para vRkSa 1135 523 1 madhurA mathurA nagarI 978 434 27 madyapaGka madhano nIcalo bhAga, si(r), rAma 416-ze. 184 33 madhano kAdava 904 399 57 | (madhurAlaphala) yArolInuM vRkSa 1142 527 53 madyapAzana madirA pIvAnI prIti madhuli mabharo 1213 562 3 utpanna kare tevo bhakSya madhuvAra bhadha pIvAnI paddhati, padArtha 907 400 43 vArA pramANe pIvuM te 906 400 23 madyabIja surAbIja (jemAMthI (madhuvrata) bhamaro 1213 562 4 madirA bane te). 905 399 .48 madhuSThIla maDuDo 1141 527 madyamaNDa maghanI tara 905 399 58 (madhusakha) maheva 9-pa. 4 49 madyasandhAna mahirA banAvAnI jiyA 905 399 madhusArathi 227 107 38 madra kalyANa, zubha 86 22 45 madhusikthaka vanaspati4nya sthAva2viSa 1198 558 50 (..) gaMbhIra avAja 1409 647 (madhusuhad) abhava 229 108 44 caitra mahino __153 56 55 | madhusUdanI pAnImA 1186 550 32 viSNuna vadhya, rAkSasa 219 103 24 / mdhusrvaa| mIThI kharakhoDI, mano mitra (yaitramAsa) 229 108 44 hiraNadoDI 1185 550 18 cothA prativAsudeva 699 309 10 madhUka mahuDo 1141 527 10 madirA 902 398 11 madhUcchiSTa mINa 1214 562 41 puSparasa 1126 518 32 mathurA nagarI 978 434 26 bhI8 525o.31, 29 231 1186 550 (madhUla) madhura 2sa (maN) 1388 637 26 bhadha, mamanU mozana 1213 562 3 | madhUlaka / 1388 637 26 : : : : madhUpaghna : : Page #912 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sArthazabdAnukramaNikA ma-871-ma zabdaH arthaH zlo. pR. paM. zabdaH arthaH zlo. pR. paM. madhya madhyabhagativANu (nRtya) 292 133 33 | manoguptA bhAsI dhAtu 1059 477 35 zarIrano vayaso bhAga 607 267 53 | (manojava) pitA tulya (515 vi3) 488 215 20 6 // atya prabhArI 874 384 39 manAjavasa , ,, , , 488 215 OMmAthI nIto savA4 1402 645 2 manojJa suMdara, manoha2 1445 664 5 aMtara, avakAza 1460 671 12 manodAhin maheva 228-ze. 107 56 madhyadeza himAcala ane vidhyAcala (manoyoni) 229 108 vacceno deza 951 422 54 manoratha icchA, manoratha 430 190 madhyandina bhadhyAna, pora 139 49 1 manorama suMdara, manohara 1444 663 madhyama zarIrano vayaso bhAga 607 267 59 manohata nirAza, na me thayeso 439 193 1 eka dezano adhipati 690 306 29 manohara suMdara 1444 663 39 madhyadeza, himAcala ane manohArI pusaTA, asatI strI. 529-ze. 234 34 viMdhyAcala vacceno deza 951 422 55 manohA maNasIla dhAtu 1060 477 46 madhyama vara (krauMca pakSI mantu aparAdha 744 327 16 jevo avAja). 1401 644 29 mantra meti yatA viyaar|| 741 325 49 aMtara, avakAza 1460 670 57 mantrajita agni 1099 502 23 madhyamA yuvAna strI, Rtu prApta mantravid guptaya2 (52 puruSa) 733 322 14 thayelI strI 511 225 47 mantrazakti saMdhi-vigraha vagere pAMcane vacalI AMgaLI 593 262 32 yathAsthAne sthApana karavAthI madhyamIya madhyama, kyaj ___1460 671 1 utpanna thayebI zakti 735 323 33 madhyalokA pRthvI 938-ze. 417 mantrin amAtya, maMtrI 719 315 17 madhyalokeza rA 689 306 17 maMthanadaMDa, ravaiyo 1023 459 48 madhyastha vivAdamAM nirNaya karanAra manthadaNDaka 1023 459 48 prAmANikapuruSa 882-ze. 388 25 / manthanI gAgara, goNI (DA madhyA vacalI AMgaLI 593 262 33 valovavAnI) 1022 459 32 madhyAhna bapora, madhyadina 139 48 61 dhIme cAlanAra 495 217 58 madhvAsava mahuDAno dAru 904 398 60 TUMkuM, nIcuM 1429 656 62 manaHzilA manasIla dhAtu 1059 477 36 manthAna maMthanadaMDa, ravaiyo 1023 459 46 manas mahevanI yoni, utpatti 229 108 39 manda zanigraha 121 42 32 mana 1369 627 61 352 158 42 (manasizaya) maheva 227 107 47 ALasu 384 170 21 manastAla pArvatIna vAhana (siMha) 205 92 47 hAthInI eka jAti 1218 565 30 manAk thoDuM alpa 1536 704 63 mandagAmin dhIme yAlanAra 495 217 56 manita jANeluM 1496 686 11 mandara ATha serano hAra 660 292 3 manISA buddhi, mati 308 140 52 maMdarAcala 1030 463 27 manISin vidvAnuM, paMDita 341 154 20 mandaramaNi zaM2 200-ze. manuja manuSya 337 151 34 mandarAvAsA pArvatI 205-ze. 92 31 manujyeSTha taravAra 782-ze. 345 52 mandAkinI nahI 1081 490 52 manuSya mAnava 337 151 27 mandAkSa lAja, zarama 311 142 2 (manogavI) 487, abhilASA, mandAra kalpavRkSa 179 74 4 manoratha 431 190 2 (,) 52vAna ideg42 666-ze. 294 52 Na 2 mantha manthara mUrkha Jain Education Intemational Page #913 -------------------------------------------------------------------------- ________________ of marut 647 29 12 ma-872-ma abhidhAnacintAmaNinAmamAlA arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. mandAra pavRkSa, bhIholIDo 1141 527 5 (,) marIci RSi (saptarSi mandira DhIyAno pAlo bhAga 614 271 40 | pai.hI meM) 124 43 64 bhavana, ghara 990 441 7 | marIcikA bhRgatRSu, BijavAna 45 101 32 62 mandurA ghoDA bAMdhavAnI 42yA 998 445 29 / maru pAe vinAno praza bhAravADa 940 417 53 mandodarIsuta bhedhanA6, 2019|no putra, mAravADa deza 957 425 15 iMdrajitu 706 311 14 devatA 89 25 44 mandoSNa thoDuM UnuM 1386 636 38 vAyu, pavana 1106 506 52 mandra manuSyanI chAtImAMthI marutpatha AkAza 163 63 58 nIkaLato gaMbhIra marutputra bhImasena 707 311 32 UMDo dhvani 1402 645 2 marutvat dra 174 71 21 gaMbhIra avAja 1409 marudevA zrI maheva ma.nI bhAta 39 manmatha kAmadeva 227 107 27 (marudevI) " " , 39 12 25 manyA grIvAnI pAchalA marudratha hepAnI 20 7 52 331 54 bhAganI banne dhamanI-nI 587 259 54 ghoDo 1233-ze. 572 2 manyu 299 137 33 marupriya 1253 578 32 yajJa 820 363 53 (marumarIcikA) bhRgatRSpa, inari 45 101 32 66 manvantara 71 hivya (havAnA) marula bataka pakSI 1341 616 40 yuganuM eka manvantara thAya marUka mora 1320-ze. 606 chate (vizeSa) 160 62 7 marka vAyu, pavana 1107-ze. 507 31 purANanA pAMca lakSaNa markaTa vAnara, vAMdaro 1197 556 39 paikI cothuM lakSaNa 252 117 37 1291 594 33 mamatA abhimAna, garva 317 144 10 markaTaka bhUtA, karoLIo ___ 1210 560 49 maya UMTa 1254 578 32 markaTAsya tAMbu 1040 468 51 (mayastaka) bha. 1174 544 37 (marjitA) zIkhaMDa 403 179 24 mayu nira , dhvanI meti 194 84 53 martya manuSya 337 151 5 mayuka mora 1320-ze. 606 27 martyamahita heva 89-ze. 25 68 mayuSTaka 1174 544 32 marmacara hAya, aMta:425 6 03-ze. 265 61 mayUkha kiraNa 100 32 32 | marmabhedana bANa 778-ze. 343 27 mayUra mora 1319 606 15 marmara 5isimno za6 1405 645 58 mayUraka morathuthu 1052 475 marmarAla pApaDa, mamarA 400-ze. 177 mayUracaTaka yuro 1325-ze. 608 39 / pIDanAra 501 220 20 (mayUraratha) kArtikeya, zaMkarano putra 208 14 2 nyAyamArgamAM rahevuM te 744 3ra7 7 maraka bha2.4I, mahAmArI, sImA,46 ___962 427 sarvalokavyApI maraNa 325 146 42 samudra kAMThAnI bhUmi, marakata marakata maNi 1064 479 26 kinAro 1077 487 maranda pukharasa, parAga 1127 518 40 kAna vagereno mela 631 279 30 marAla haMsa 1325-ze. 608 53 deva vagerenI pUjAmAM marica kALA marI 419 185 31 zraddhA vinAno 858 378 20 marIca 420-ze. 185 45 / kAMsu 1049 474 13 marIci kiraNa 99 31 37 | malaya masyAyasa parvata 1029 463 1 marmaspRz maryAdA Jain Education Intemational Page #914 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 213 28 peTa, dAMta sArthazabdAnukramaNikA ma-873-ma zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. malayaja yaMhana, supa 641 284 8 | maskara vAMsa 1153 534 4 malayavAsinI pArvatI 205-ze. 92 31 | maskarin yAra Azrama pai.hI yotho malayu kALA uMbarAnuM vRkSa, saMnyAsa Azrama 810 358 44 ghularaDo 1133 mastaka mastaka, mAthuM 566 250 48 malina pANI 1070-ze. 483 50 mastakasneha bhaga4 625 276 1 malIna, meluM 1435 659 32 mastika mastaka, mAthuM 567 250 52 malinAmbu masI, sAhI 484 mastiSka magaja 625 276 2 malinI rajasvalA strI, mastu maTho, dahIMnI tara 396 175 11 RtuvALI strI 535 237 39 mastuluGgaka bhaga4 625 276 malimluca cora 382 169 51 | maha pADo 1282 590 23 brahma yajJa vagere pAMcayajJathI utsava 1508 690 60 bhraSTa thayelo 858 378 26 mahat vizALa moTuM 1430 657 malImasa malIna, meluM 1435 659 32 mahatI nAradanI vINA 289 132 14 maluka 604-ze. 266 46 mahas kiraNa 100 32 42 malla AvatI covIzInA pharIthI AraMbha 21mAM tIrthakara batAvanA2 za06 1542-ze. 708 46 mallaka 584 mahAkaccha jemAM vacce dvIpa hoya mallanAga vAtsyAyana muni, nyAya tevo samudra 1074-ze. 486 15 sUtra 652 lAya. 853 376 mahAkanda lasaNa 1187 550. 46 A avasarpiNInA 19mAM mahAkAnta zaM42 200-ze. 89 11 tIrthakara 28 9 8 mahAkAntA pRthvI 938-ze. 417 1 mallikA pyATo, pA, pIvAna pAtra 1024 460 / / mahAkAya hAthI 1218-ze. mogaro 1148 531 11 mahAkAla kipAka vRkSa 1141 527 1 mogaro 1148 531 17 / (,) navanidhi pai.hI mallikAkSa dhoLA zarIra ane kALA paga sAtamo nidhi 193 84 tathA yAMyavANo sa. 1326 609 2 mahAkAlI zrI sumatinAtha ma.nI zvetanetravANo ghoDo 1243-ze. 575 17 zAsanadevI 44 13 mallikApuSpa 24 vRkSa 1149 531 54 soLa paikI AThamI malligandhi mogarA jevI sugaMdhivALo vidyAdevI 239 112 agara 640 283 47 pArvatI 205-ze. mazakin uMbarAnuM jhADa 1132 521 42 mahAkula kulavAna, khAnadAna 502 220 (maSi) masI, sADI 484 213 29 mahAkrama viSNu, nArAya 219-ze. 103 6 maSikUpI sahIno khaDIo 484 213 23 mahAgandhA cAmuMDA devI 206 93. 10 maSidhAna 484 213 22 mahAgiri daza pUrva paikI pahelA maSI sADI, masI. 484 213 33 dazapUrvI 34 11 48 (masi) 484 213 31 mahAgraha zani 121-ze. 42 37 (masimaNi) sahInI paDIyo 484 213 24 mahAGga UMTa 1254 578 33 masI sAhI, masI 484 213 33 | mahAcaNDa yamanI seva . 186 78 61 masUra bhasu2 (anA4) 1170 543 5. mahAcaNDA cAmuMDA devI 206-ze. masRNa cIkaNuM 413 183 13 mahAjayA pArvatI 205-ze. 92 15 malli FREEETTER REFERENFERREE huI cha / Jain Education Intemational Page #915 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ma-874-ma arthaH zabda: mahAjvAla yajJAgni mahAtapas viSNu nArAyaNa mahAtamaH prabhA naranI sAtabhI pRthvI mahAtaru thora mahAtejas mahAtman mahAdeva mahAdevI mahAdhAtu mahAnaTa rasa dhAtu zaMkara mahAnanda mokSa mahAnasa mahAnAda 11 mahAnizA " (mahAnIla) (,, ) mahApakSa mahApatha mahApadma kArtikeya, zaMkarano putra udAra, mahAtmA kAMkara pArvatI mahAbodhi mahAbhIru mahAmati mahAmatsya mahAmanas mahAmada mahAmAtra rasoDuM kAna siha zaMkara ardharAta pArvatI nIsamiNa te nAmano eka nAga garuDa pakSI rAjamArga nava nidhi paikI pAMcamo nidhi manamAM daza TIlAvALo (mahAphalA) tuMjaDI mahAphalA zakti nAmanuM zastra vAyu, pavana mahAbala mahAbala sIsuM (mahAbila) AkAza mahAyojya sapheda nAga aMDamULa, aMDa ane vaMkSaNano madhyabhAga buddha, sugata cIcaDI, gIgADI bRhaspati, guru moTuM mAchaluM udAra, mahAtmA hAthI pradhAna, amAtya, purohita vagere zlo. 219-se. 836 370 103 1360 624 1140 526 209 94 22 mahAmukha 367 164 16 198 88 12 204 91 58 620 273 50 198 88 18 74 18 28 998 445 20 573 253 47 1284. 591 9 89 12 145 52 35 205 - ze. 92 41 1065 479 43 1311 602 38 231-ze. 109 43 987 439 39 200 - ze. 193 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. paM. zabdaH 18 9 4 720 2 54 84 21 1309 602 1955 534 348 49 787- ze. 1107 507 23 469 23 1041 - ze. 163 64 35 24 x 48 613 271 232 110 1208 560 5 119- ze. 41 57 1348 619 50 367 164 15 1218 - ze. 565 14 25 11 arthaH 27 hAthI upara besanAra mahAmAnAsikA 17 bhI vidyAdevI 315 54 mahAmAya mahAmAyA mahAmRga mahAmaitra mahAmbuka mahAmbuja mahAyakSa mahAyazas mahArajana 33 mahAvasa mahAvIra mahAvega mahAvratin mahAzaya mahAzayyA mahAzAli mahAzukraja mahAzUdrI mahAsattva " mahAsena mahAsnAyu mahAhaMsa mahiman " mahilA mahiSa viSNu, nArAyaNa pArvatI magaramaccha hAthI buddha zaMkara, mahAdeva nirva zrI ajita bha.nA zAsanadeva gaI covIdInA 4thA tIrthaMkara sonuM kasuMbI, kasUMba jalanI vAMdaro, zizumAra macchu bALakone khAI janAra maccha bhagavAna mahAvIra homa mATeno agni, yajJAgni strI nArI zrI vAsupUjyasvAmI bhe. nuM lAMchana pADI pADo garuDa pakSI zaMkara, mahAdeva udAra mahAtmA rAjAnI zayyA sugaMdhI cokhA sAtamAM vaimAnika deva bharavADanI jAtimAM utpanna thayelI strI, bharavADanI kubera buddha kArtikeya, zaMkarano putra mahAnAyu, moTI nasa viSNu, nArAyaNa atyaMta moTA thavAnI zakti ATha siddhi paikI pAMcamI siddhi zlo. 219- ze. 205-ze. 1349 1217 235 200 874 pR. paM. 762 336 26 240 112 1350 30 836 231- ze. 197 367 716 1169 93 522 190 - ze. 235-zo. 103 92 202 504 620 41 12 47 1281 564 111 89 620 50 14 25 1043 471 10 39 1159 536 370 109 87 + w w 2 2 2 x ~ ~ ~ 3 164 384 36 314 542 46 27 11 230 19 42 24 10 60 23 8 57 2 x 2 x 2 29 42 27 14 16 30 50 82. 21 111 27 209 94 9 631 279 26 219.ze. 103 11 8 90 47 221 49 13 59 589 58 Page #916 -------------------------------------------------------------------------- ________________ arthaH mahI vRkSa sArthazabdAnukramaNikA ma-875-mA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH zlo. pR. paM. mahiSadhvaja yama, ym2|04 185 78 42 | madha 1214 562 35 mahiSamathanI pArvatI 205 92 15 , mAgadha yaa29||, stuti 2nA2 mATa 795 351 35 mahiSI paTarANI 520 230 4 vaizyapuruSa ane kSatriya pRthvI 936 415 22 strIthI utpanna thayela 818 326 26 mahikSit rAjA 690 306 mAgadhI pIpara ___421 186 8 (mahidhara) viSNu, naaraay| *217 102 15 mogaro 1148 531 29 (,) parvata 1027 462 4 (,) mAgadhI bhASA 285 130 62 (mahIdhra) 1027 462 3 mAgha mahA mahino - 153 56 33 mahIprAvAra bhAM vayye dIpo 2DesA mAjiSTha rAto varNa 1395 641 7 che evo samudra 1075-ze. 486 16 mAThara sUryanA sevaka deva 103 33 43 (mahIruh) 1114 510 31 vedavyAsa RSi 846 374 34 maheccha udAra, mahAtmA 367 164 5 mAThi kavaca, bakhtara 766 338 6 mahendrANI iMdrANI 175-ze. 72 18 mAThI 766 338 (mahelA) strI 504 221 50 mADhi pAMdaDAMnI nasa, 1124 mahezvara zaMkara 198 88 19 mANava soLa serano hAra 660 292 3 mahezvarI eka jAtanuM pittaLa 1048 473 50 nava nidhimAMno mahokSa moTo baLada 1258 579 55 AThamo nidhi 193 84 mahotpala kamaLa 1161 538 13 mANavaka janoI dhAraNa karanAra mahotsava kAmadeva 228-ze. 107 54 pAsa (a ) 813 360 19 mahodaya mokSa / 75 18 46 mANavya bAlakono samUha 1419 652 30 4) sAthe mishre| reDaM bhaya 833 368 47 (mANikya) ratna (mAyo) 1063 479 6 anya 4004 , no4 973 433 14 mANikyA garojI 1298 597 mahoraga ATha vyaMtara paikI sAtamAM (mANibandha) siMdha bhI 942 418 51 vyaMtara deva 91 26 45 942 418 mahauSadha sUMTha 420 185 52 mANimantha lasaNa 1186 550 45 mAtaGga zrI supArzvanAtha bha. nA mAMsa zarIranI sAta dhAtu zAsanadeva 42 12 62 paikI trIjI dhAtu 619 273 35 zrI mahAvIra svAmI mAMsa 622 274 23 bha. nA zAsanadeva mAMsakArin yo 622 274 14 cAMDAla mAMsaja meha, yakI 624 275 48 hAthI 1217 564 38 624 275 48 mAtarapitR mAtA-pitA banne 560 247 31 mAMsaniryAsa robha, rupAsi 630-ze. 278 14 mAtarizvan vAyu, pavana 1107 507 9 mAMsapitta 626 276 16 mAtali iMdrano sArathI 176 72 47 mAMsala balavAna, puSTa 449 196 39 mAtApita mAtA-pitA banne 560 247 mAMsika kasAI, khATakI 930 411 10 mAtAmaha mAtAnA pitA 557 246 29 liMkSmI 226 106 41 mAtAnA vaMzamAM thayelA 559 247 22 1539 706 32 mAtula mAmo 552 244 38 mAkSika bhAkSi dhAtu, suvA mAtulAnI mAmI 523 231 7 mAkSika vagere 1054 476 13 zaNa, bhAMga 1179 546 37 (mANimanta) , " mAMsatejas , " mA Page #917 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mAtR mAtra 312 57 372 mA-876-mA abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. mAtulI bhAbhI 523 231 9 | mAnuSa manuSya ___337 151 29 mAtuliGga bhIra 1150 532 11 mAnuSyaka manuSyano samUha 1416 651 31 (mAtuluGga) 1150 532 12 | mAndya roga 462 203 12 bhA, yA 557 246 36 mAndhAtR mAMdhAtA rAjA 700 309 32 mAtRmAtR pArvatI 203 91 19 mAyA mAyA, luccAI 377 168 5 mAtRmukha bhUrNa, bhUda 352 158 41 rU5 parAvartana vagere 738 325 1 mAtRzAsita 352 158 53 iMdrajAla vagere mAyA 925 408 48 mAtRSvaseya bhAsIno hIro 545 242 9 | mAyAkAra li, bAgara 925 408 45 mAtRSvasrIya 545 242 8 (mAyAvin) 61, dhUta 377 168 2 pramANa-mApa batAvavA mAyAsuta yasiMha yuddha 237 112 5 bAvAmAM mApato pratyaya 601 265 14 mAyin 4, dhUrta 377 168 1 mAtrA leza, alpa 1427 655 (mAyika) 377 168 2 mAdreya sahavi bhane nara banne 710-ze. mAyu 462 202 53 mAdhava vaizAkha mahino 153 mAyUra morono samUha 1415 650 44 viSNu, nArAyaNa 215 101 mAra kAmadeva 227 107 36 mAdhavaka mahuDAno dAru 904 399 hiMsA 166 14 mAdhavI mAdhavI latA 1147 530 36 mArajit buddha, sugata 235 111 14 pILI kAMga 1177 546 9 mAri mArI-akALe atpAtika mahAtama:prabhA nAmanI maraNa 125 yojana sudhI sAtamI pRthvI (na2.4) 1361-ze. 624 21 na thAya tevo tIrthaMkara (mAdhavIlatA) mAdhavI satA, bho||2||no devono 11mAM atizaya 60 radda ra7 deto, DobaranI mend 1147 530 41 marakI, mahAmArI rUrala 246 46 mAdhavyA tamAmamA 74. na27 1361-ze. 624 20 mArivyasanamAdhumata kAzmIra deza 958 425 32 vAraka kumArapAla rAjA 713 313 21 mAdhurya madhuratA, sAta sAttvika (mAriSa) mArya (nATanI bhASAmai) 333 149 masara 40trI ra 509 224 30 mArI pArvatI 205-ze. 92 43 mAdhyandina madhyama, kyaj 1460 671 mAruta vAyu, pavana 1107 507 23 mAdhyama 1460 670 mAruti hanumAna 705 310 55 mAdhyavIka mhi| 903 398 48 mArkava main (vanaspati) 1187 551 4 mAna abhimAna, garva 317 144 10 mArga mRgazira nakSatra 109 37 33 223 16 mArga, rasto 983 437 46 mAnaJjara viSNu, nArAyaNa 219-ze. 102 52 mAgazara mahino __152 56 17 manuSya 337 151 36 mArgaNa mAMgaNa, yAcaka ___388 171 49 mAnavI zrI zreyAMsanAtha bha. nI bANa 778 343 24 zAsanadevI 45 13 31 mArgaNA yAcanA karavI te __388-ze. 172 10 soma pahIbArabhI vidhA hevI 240 112 42 mArgazIrSa mAgazara mahino 152 56 2 mAnasa citta, mana 1369 627 60 mArgazirSI mAgazara pUnama _150 54 42 mAnasI soca pai.8. paMrabhI vidyAvI. 240 112 45 mArgita zodheluM, khoLeluM 1491 684 1 mAnasaukassa 1325 608 51 mArja viSNu, nArAyaNa 216 101 28 mAnastokA pArvatI 205-ze. 92 28 (mArjana) sAI 2te 636 282 3 * * 33 63 36 507 22 mAnava Page #918 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gAya mAheyI gAya 408 sUrya sArthazabdAnukramaNikA mA-877-mI zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. mArjana lodha, lodhara 1159 537 2 | mAsurI DhI-bhUcha 583 257 51 mArjanA sApha karavuM te __636 282 2 | mAsma / niSedha, nahi 1539 706 33 (mArjA) 636 282 7 | mAhA 1265 583 mArjAra jilADo 1301 599 9 mAhArAjika hevatA 89-ze. 26 mArjarakaNTha bhora 1320-ze. 606 26 mAhiSya kSatriya puruSa ane vaizya mArjArakarNikA yA hevI 206 93 7 strIthI 6tpanna thayesa 896 395 56 mArjitA ziis 403 179 23 mAhendraja yothA vaimAni va 93 27 7 mArtaNDa surya 95 27 64 | (mAheya) maMgalagraha 117 40 mArtANDa 95 28 56 | 582 53 mArdaGgika mRga-tabalA vagAunAra 924 (mAhezvarI) zaM2nI mAtA (zakti) 2011 (mAIka) madirA 398 49 mitadru samudra 1073 485 57 mArSa Arya (nATakanI bhASAmAM) 333 149 23 mitampaca kRSNa, kaMjUsa 367 164 28 mASTi sApha karavuM te 636 281 56 - mitra 29 23 mAla myuccha jAti 934 412 51 mitra, mAdha, ghostAra 730 320 gAma vacce rahelo mitra rAjA 732 321 32 jaMgala vibhAga 963 427 26 mitrayu bhitra 52 prema rAmanAra 489 215 35 (mAlaka) 963 427 27 mitravatsala " , , , 489 215 37 mAlatI yamenI, MS 1147 531 mitha:sAkAmAlatItIraja TamAra 944 419 kSatA paraspara pada-vAkyanI mAlava mAlava deza 956 424 48 apekSA rAkhanArI prabhunI mAlA puSpa vagerenI mAlA ___651 288 35 vANIno caudamoM guNa 67 7 41 zreNI, paMkti 1423 653 43 paraspara 1535 704 54 mAlAkAra mALI 900 397 19 mithilA mithilA nagarI 975 433 39 mAlika 900 397 20 mithuna strI-puruSayoDaj 538 238 49 A zabda joDavAthI dhAraka bAra rAzi paikI trIjI vAcaka zabda bane che. mithuna rAzi 116 40 44 (610 pinAkamAlI) 7-pa. 3 75 | mithyA asatya 1534 704 19 mAlinI yaMpApurI, bhAgalapura 976 434 13 | (,) asatya vacana 265 123 / mAlUra bIlInuM jhADa 1135 523 19 | mithyAtva tIrtha62mAM nahIyate puSpa karenI bhAga 651 288 32 18 ghoSa pai 13bhoM ghoSa 73 18 17 mAlyavat mAlyavAnuM parvata 1029 463 8 mithyAbhiyoga asatya mAkSe5 268 124 32 mASa aDada 1171 543 38 mithyAmati bhrama, viparIta zAna 1374 630 43 mASaka pAMca ratipramANa, mAso 883 282 20 hAthInI eka jAta 1218 565 31 mASAzin ghoDo 1233-ze. 572 mizrita, bheguM 1469 674 27 mASINa aDadanuM khetara 967 429 14 | miSa chaLa, kapaTa 378 168 30 mASya 967 429 14 mihikA hima, jhAkaLa 1072 485 2 caMdramAM 105-ze. 97 30 1 mAsa mahino 152 55 45 174-ze. mAsamala varasa 159-ze. 60 55 | mihirANa / zaMkara 200-ze. 89 4 mAsara yopAnI bhaMDa, mosAmA 396 175 21 - mIDha pezAba kareluM 1495 685 51 mithas mAlin mAlya mizra mAs mihira sUrya chadra Page #919 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mIna muJja mudira mI-878-mu abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. kAmanuM cihna ___ 229 108 27 / mukhya pradhAna, zreSTha 1438 660 52 maccha, mAchaluM 1343 617 16 / (mucuTi) bhUhI 597 263 59 bAra rAzi paikI mucuTI 597 263 60 12mI rAzi 116 40 45 eka jAtanuM ghAsa 1192 553 28 (mInaketana) abhava 229 108 28 muJjakezin viSNu, nArAya9, 19 217 101 42 mImAMsA viyaa2|| - 251 117 25 muNDa muMDAyelo 458 200 57 cauda vidyA paikI mastaka 566 250 40 11mI vidyA 253 117 44 | muNDaka hajAmata 923 407 43 mIlita biDAyeluM puSpa 1129 ___519 31 | muNDana 923 407 52 mukuTa bhugaTa, mastanAbhUSA 650 288 12 muNDA sAdhvI, bhikSu / 532 235 53 navanidhi paira chonivi 193 84 24 muNDita muMDAyelo 458 200 viSNu, naaraay|, 19 215 100 20 AnaMda, harSa 316 143 (mukura) , bhArIso 684 303 44 megha, vAdaLa 16464 mukula puSpanI kaLI 1126 518 1 maga 1172 543 51 muktanirmoka tarevI yajIvANosa 1312 602 48 (,) bIjamAMthI utpanna muktA motI 1068 480 44 thanAra maga cokhA vi. 1201 557 36 muktAkalApa bhotInohAra 658 291 18 mudgara ghaNa, magadala 786 347 50 muktAprAlamba 658 291 17 (mudgaSTaka) maTha 1174 544 34 muktAphala motI 1068 480 44 | mudrita biDAyeluM puSpa 1129 519 32 muktAmuktAtmaka bhUDIzAya anehAyamA mudhA vyartha, niSkala 1516 694 46 paNa rAkhI zakAya tevuM 1534 704 17 zastra, yAvi. 774 340 39 munaya zastravizeSa, phalapatranA muktAlatA motIno hAra 658 291 19 agrabhAgale zastra 787-ze. 658 291 muni sAdhu, aNagAra muktAsphoTa motInI chIpa 1204 agamya RSi muktAsraj motIno hAra 658 291 18 | munisuvrata vIsamAM tIrthakara bha. mokSa 75 18 55 mukha 572 252 61 harivaMzamAM utpanna gharamAM pesavA nikaLavAnuM tIrthaMkara bha. 35 11 58 prathama dvArA 982 436 gaI covIzInA bAramAM mukhakhara dAMta 584-ze. 258 25 tIrthakara bha. 51 14 32 mukhabhUSaNa 56, sIkheM 1042-ze. 469 52 munisthAna Azrama 1001 446 12 mukhayantraga lagAma, cokaDuM 1250 577 munIndra buddha, sugata mukhara apriya bolanAra, mumukSu sAdhu, mukta thavAnI arthazUnya bolanAra 351 158 9 icchAvALA 75 18 68 mukhavAsana sugaMdhI, suvAsa 1391 638 43 | mura . vizunI vadhya, bhu22kSasa 220 103 37 mukhaviSTA vAgINa, metarnu muraNDa laMpAka deza 960 426 2 cAmAcIDiyuM 1337 614 9 muraja mRdaMga, mardala 293 133 51 mukhazodhana Turasa, tIj 1389 637 49 | murundalA bhu2khA nahI 1086-za. 493 18 mukhasambhava braahe| 812 359 55 - (murAri) bhuranA zastru, 19 221 104 5 muktAvalI mukti moTuM Page #920 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabdaH (muSala) (muSalI) muSita muSuNDhI muSka muSkara muSTi muSTika musaTI musala musalin musalI mustaka mustA mustu muhurbhuja muhus sArthazabdAnukramaNikA mu-879-mR arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. bhUsaNa, sAMbaDaM 1017 455 52 | mUrdhAvasikta vAmae puruSa bhane kSatriya garoLI 1297 597 37 strIthI utpanna yevoyate 895 395 34 corAyeluM 1483 - 680 32 rAjA 690-zi. 306 23 zastra vizeSa 787-ze. 348 55 mULa nakSatra 113 39 16 aMDakoza 612 270 38 vRkSanuM mULa 1121 514 39 lAMbA aMDakoSavALo 457 200 bhUgA-jisa parenuM bhUNa 1183 549 18 mUThI 597 263 55 mUlaka mULo 1190 552 35 sonI 908 400 55 viSa 1198 556 42 dhoLI kAMga 1177 546 4 mUlakarman Amaesa, aussdhi-431mUla, sAMbeluM 1017 455 50 buTI vi.thI vazIkaraNa baladeva 224 105 27 karavuM te 1498 6872 garoLI 1297 597 35 mUlaja bhU-mAthI utpanna thanAra 1200 557 10 viSa (vanaspatijanya mUladravya mUladhana 869 382 16 sthAvara viSa) 1199 556 55 mUladhAtu rasadhAtu ___620 273 50 motha 1193 554 mUlya pagAra 362 162 29 1193 554 5 mUlya, kIMmata 868 382 mUThI 597 263 56 mUSaka udara 1300 598 26 ghoDo. 1233-ze. 572 1 | mUSA dhAtu gAgavAnI esI, bhUSA 908 401 4 vAraMvAra 1531 702 66 / mUSAtuttha bhorathuthu, nIla 4na 1052 475 38 be ghaDI pramANa 137 47 29 mUSika uMdara 1300 598 22 maMgo 349 157 26 (mUSikaratha) goza, vinAyaDa 207 93 44 maccha, mAchaluM 1344-ze. 617 mUSita yorAyej 1483 680 33 352 158 (mUSI) udara 1300 598 29 mUtra, pezAba 633 280 (,) dhAtu ||nnvaanii lI. 908 401 9 mUtrAzayamAM patharIno roga 470 ra07 20 zrI zAMtinAtha bha. nuM mUtrAzaya 606 267 47 lAMchana-haraNa 48 13 60 nAminI nAyano bhAga 606 267 50 mRgazira nakSatra 109 37 36 mUtareluM 1495 685 54 hAthInI eka jAti 1218 565 jaDa, ajJAnI 352 158 43 haraNa 1293 595 2 bebhAne dazA 801 355 16 (mRgakula) bhRgano samudAya 1413 650 4 bebhAna thayelo 461 202 34 mRgajAlikA 429ne 54vAnI // 928 409 40 461 202 mRgatRSNA javAnAM 4 // __101 32 63 461 202 30 mRgadaMzataro 1280 589 27 rUpI, AkAravALuM 1449 666 9 mRgadhUrtaka ziyANa 1290 593 55 zarIra, AkRti 563 249 3 mRganAbhi stUrI 644 285 11 563 248 57 mRganAbhijA , 643 285 9 rUpI, AkAravALuM 1449 666 13 mRgapati siMha 1284 591 14 mastaka 566 250 33 | mRgamadaM stUrI 644 285 12 pAca.DI, 3To 667 mRgayA 738 325 8 / 690 306 22 927 409 24 muhUrta mUDha mUrkha 36 27 mUtrakRcchra mUtrapuTa mUtrAzaya mUtrita mUrkha mUrchA mUrchAla mUrchita mUrta 29 mUrti mUrtimat mUrdhan kA 296 zikAra mUrdhaveSTana mUrdhAbhiSikta Jain Education Intemational Page #921 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mR-880-me zabdaH mRgayu (ga) caMdramA mRgavadhAjIvan zimarI, pArapI mRgavya zikArI mRgaziras bhRgazira nakSatra mRgazIrSa mRgAkSI mRgAdana mRgAri mRti mRjA mRDa mRDAnI mRgAla mRNAlinI mRta zodheluM mRgendrAsana khaDAzamAM siTiGabhaya sihAsana hoya tetIrthaMkarano 34 paikI 18moM atizaya 11 mRtaka (mRtapa) mRtasvAna mRtasvamokta mRtakA mRti mRttikA (,, ) mRtyu arthaH zikArI, pAradhI mRtyuJjaya mRtsA () () 3" mRganA jevI caMcala AMkhavALI strI sApha karavuM ka pArvatI kamaLanI nALa kamaLano velo marelo, mRtyu pAmelo mAMgavAthI maLeluM 506 nAno vAdha, jarakha, citto Ta siddha 1284 1491 bhaI vara cAMDAla (mRtaka-smazAnanuM kArya karanAra) marelAnuM sthAna DuMbhArapANa rAbha, aputrIyanA dhana levAno pAraMparika rivAjane choDI denAra ghaTakaDI mRtyu, maraNa mATI 524 yamarAjA mRtyu zaMkara sArI mATI phaTakaDI zlo. 17 927 105 18 34 57 409 14 927 409 28 jMng:::: abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. paM. 409 4. 37 30 37 29 222 64 591 40 591 683 540 537 14 62 61 16 636 282 197 87 203 91 45 1165 1160 374 566 54 866 381 2 565 249 46 m w 2 x 2 w x 53 6 15 10 6 933 412 25 375 167 5 713 313 18 1056 476 36 323 146 12 940 418 13 1056 476 33 184 78 18 323 146 15 196 86 45 940 41822 1056 476 33 1056 476 36 zabdaH mRtsrA (..) (,, ) mRd mRdaGkura mRdaGga mRdAhvayA mRdu mRducchada mRdupAThaka mRdula " mRdulomaka mRdaGga mRdvIkA mRdha mRSA () mRSTa (mekla kanyakA) mekalAdvijA mekhalA 37 31 11 meghakapha meghakAla (mekhalAdrijA) narbhahA nahI megha meghagammIraghoSatva meghanAda 11 meghanAdAnu lAsaka meghanAman arthaH sArI mATI 525DI mArI hArIne pakSI mRdaMga, narA phaTakaDI komaLa bhojapatranuM vRkSa magaramaccha zeNa mR agaru, agara saso dubaI, sIsuM drAkSa, darAkha yuddha, bAI asatya dhoyeluM, sApha kareluM narmadA nadI strInI kaMDano koro parvatano madhyabhAga abarakha pANInA karA varSA Rtu zrAvaza bhAdaravo mAsa zrI sumatinAtha bha. nA pitA megha, vAdaLa mora modha zlo. meghanA jevo gaMbhIra avAjaprabhunI vANIno pA~ gurA varuNa deva, jaladevatA iMdrajita, rAvaNano putra tAMdaLajAnI bhAjI 940 1056 1056 940 1341 293 1387 640 - ze. 1295 1042 1056 476 1387 1144 1345 - ze. 1156 796 1534 265 1437 157 pR. paM. 418 22 476 33 476 36 418 616 1320 - ze. 1193 637 133 47 529 + m w 2 m w x 2 475 11 66 31 60 33 491 1083 43 1083 491 42 664 293 30 1033 464 50 49144 1083 36 11 70 65 164 1051 166 - ze. 6 618 637 283 38 596 44 469 37 535 11 353 17 704 7 123 11 660 11 27 6 ce co 5 30 65 17 33 188 81 1 706 311 14 1184 549 45 606 26 554 3 Page #922 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabdaH meghapuSpa meghamAlA meghAri meghAsthi puJjikA (mecaka) mecaka (meghavartman) khAza meghavahni meghavAhana meghasuhRd meghAgama maiDa mer3a meNDhaka metArya methi meda medaka medas medhAjit medhAtithi medhAvin ( medhi 21 arthaH > pANI meghanI zreNI khaLAmAM baLada bAMdhavAnuM lAkaDuM carabI madirAno kAdava, maghano nIcalo bhAga kArIranI 7 paikI cothI dhAtu dharaNI maMda, carabI mAMsa medaskRt medastejas 613 medinI medura medoja medhA vijaLIno agni chaMdra mora varSARtu, zrAvaza bhAda2vo mAsa vAyu. pavana pANInA karA suramo moranA pIMchAno caMdra, cAMdo zyAma varNa stananuM mukha gheTo pRthvI atizaya snehavALo siMga (puruSa milana ) gheTo bha. mahAvIranA chadma gaNadhara ELS dhAraNa karanArI buddhi kAtyAyana, vaca popaTa vidvAna, paMDita popaTa khaLAmAM baLada zlo. pR. paM. 1069 483 6 165 65 40 163 63 59 1101 503 49 171 69 49 1319 606 20 157 1907-ze. 166- ze. 1051 1320 1397 603 - ze. 1276 610 1276 32 sArdhazabdAnukramaNikA 60 2 507 32 66 30 19 475 606 52 642 13 266 20 588 11 269 54 588 12 11 27 894 394 60 619 273 35 904 399 29 619 273 35 624 275 42 623 274 47 625 276 15 937 416 23 476 210 30 626 276 19 309 141 29 852 376 4 1335 - ze. 613 47 341 153 1335 613 46 61 le zabda: medhya menakAprANeza himAlaya pArvatI trIjA prativAsudeva meru parvata menAjA meraka meru svarga merupRSTha medikaNikA pRthvI melaka (molA) (melAnanda) meSa 31 meSazRGga meSI meha (,,) mehana maitra maitrAvaruNa maitrAvaruNi ( > maitrI " 33 maithilI maithuna maithunin mainAka mainAkasva mainda arthaH bAMdhavAnuM lAkaDuM pavitra (maindamardana) maireya mokuli mokSa mokSopAya mogha mocaka maLavuM, saMyoga masI, sAhI sahIno par3Iyo bAra rAzi paikI pahelI rAzi 116 40 44 1276 587 56 556 33 gheTo vanaspati 4nya sthAvara viSa 1197 gheTI 1277 588 29 633 280 30 470 207 25 mUtra, pezAla prameha, pa2mIo liMga, puruSa vina 610 269 36 813 360 8 846 374 24 123 43 33 846 374 25 113 39 8 731 321 13 703 310 19 238 43 609 50 462 38 brAhmaNa vAlmIki RSi agastya RSi vAlmIki RSi me - 881 - mo zlo. pR.paM. 394 58 894 1435 659 53 1027 462 30 204 92 8 699 309 8 1031 464 10 87-se. 24 16 938 - ze. 417 1 1508 691 6 484 213 34 213 24 484 anurAdhA nakSatra mitratA bhI sitA (4na putrI) 538 kAmakrIDA, viSayasevana sArasa pakSI 1328- ze. himAlayano putra (parvata) 1028 pArvatI viSNuno zatru viSNu, nArAyaNa madirA kAgaDo mokSa, sakalakarmano kSaya jJAna-darzana ane caritrarUpI yoga vyartha niSphala saragavo 204 92 5 220 103 42 221 104 6 904 399 5 1322 607 41 75 18 57 77 1516 1134 rela 19 694 44 522 37 46 Page #923 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mo - 882 - ya zabdaH mocA moTAyita modaka moraTa moha moha 11 mohana mohanika mauktika ( 23 moThya maudgIna mauna maurajika maurya mauryaputra maurvI mauli "" 33 " ) " mauhUrta mauhUrtika mrakSaNa arthaH keLa strInA 10 svAbhAvika alakArI eka lADu zeraDInuM muLa mUDhatA mUrchA Azcarya, adbhuta rasano sthAyIbhAva kAmakrIDA, maithuna caitra mahino chIpabhAM utpanna thanAra bhotI ratnanI eka jAta mUDhatA maganuM khetara mauna, na belavuM te mRdaMga-tabalA vagADanAra mUrkhatA bhagavAna mahAvIranA sAtamAM gaNadhara dhanuSyanI dorI A zabda lagADavAMthI dhAraka zabda bane che, prema - candramauli mastaka mugaTa aMboDo pRthvI jyoti taila malina, meluM aspaSTa vacana tAMbu mlecchu jAti mlAna gliTa mleccha (,,) mlecchakanda lasaNa mlesamaNDala loTa vagere mlecchamukha tAMba zlo. 1136 508 223 45 400 - ze. 177 39 1194 554 55 320 144 57 801 355 15 204 ze. 139 3 536 238 26 153- ze. 57 6 1068 480 41 1063 478 320 144 966 428 44 77 19 924 408 312 142 32 776 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. paM. zabdaH 524 3 570 - ze. 938- ze. 482 - zi. 2 2 & 2 2 PS PS 341 1186 952 1039 56 58 53 24 14 11 23 35 6-pa. 3 73 566 250 37 651 288 19 lu X mMmmm 32 yakRt yakSa 33 50 yakSakardama yakSadhUpa yakSanAyaka yakSez yakSezvara yakSman yajata yajamAna yajurvid yajuS yajJa yajJadhara yajJapuruSa 251 44 417 3 yajJarAj yajJavaha 212 39 yajJazeSa 482 212 39 yajJasUtra yajJAnta 416 184 35 1435 659 36 266 123 37 1040 468 934 413 17 550 45 423 468 36 yata arthaH yajvan yat -: ya : hRdayanA jamaNA bhAgamAM rahela kALo mAMsano TukaDo, kALajuM eka vyaMtara deva kubera deva yakSa yajJakAla pUnama amAsa banne bhegA yajJakIlaka pazunA hiMsA bhATeno bha. nA zAsanadeva zrI zreyAMsanAtha bha. nA zAsanadeva kubera deva kSayaroga upuur-hn-ngrkasturI-kola e pAMca sugaMdhI padArthono mizrita lepa 6,71 rALa 647 zrI abhinaMdana svAmI 11 caMdramA svarganA vaidya ( yajJAzana) yajJiya (yajJopavIta) 14 no " yajJa karatAM vadheluM dravya janoI yajJAMte snAna karavuM te, yajJanuM aMtima kRtya devanA zlo. 604 caMdramA catramAM vratavALo yajamAna 817 yazurveha bhAnAra RtvikSa 819 traNa veda paikI bIjo veda 349 yajJa 820 148 yajJane yogya kArya 91 somarasa kheMcI yajJa karanAra hetu ra mArthIne calAvavAmAM mahAvatanA paganI saMjJA 189 194 824 yajJastaMbha viSNu nArAyaNa, kRS 219.ze. 41 42 190 463 105 - ze. 214 105 -ze. 182- ze. 834 845 pR. paM. 266 26 44 81 47 84 35 12 282 52 286 50 12 82 60 203 de re 35 362 363 116 363 53 58 w 2 2 2 2 2 2 3 3 66 37 29 28 22 20 43 55 365 37 103 1 100 4 35 30 76 32 369 18 373 57 834 369 29 2 88 25 35 830 367 53 845 818 1537 373 61 362 46 705 35 1231 570 36 Page #924 -------------------------------------------------------------------------- ________________ yatas zlo. 108 200 681 1083 1283 185 ya-883-ya pR. paM. 37 14 89 1 302 10 491 28 590 4 78 38 78 37 654 103 30 1424 219 yamA " " sArthazabdAnukramaNikA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH hetu, 21, 4thI 1537 705 36 | yamadevatA ma25 nakSatra yati sAdhu, muni 75 19 2 | (yamajit) 42, mahAdeva bhikSu-saMnyAsa mAzrama 809 358 29 | (yamanikA) nAta, 57) yatin sAdhu, muni 76 19 7 yamabhaginI yamunA nahI yatrakAmA (yamaratha) pADo vasAyitva viSane amRta rUpe pariNamA (yamarAja) yamarAja vavAnI zakti ATha yamarAja yama siddhi hI sAtamI siddhi 202 90 49 yamala yugala, benuM joDuM yathA sadRza, saraj 1542-ze. 708 21 | yamalArjuna vizuno zatru 4bha, vIrIta 1542-ze. 709 11 / (yamalArjunayathAkAmin svataMtra, svachahI 355 159 49 bhaJjana) viSNu, kRSNa yathAjAta bhUrNa, 43 352 158 40 yamavAhana pADo yathAtatham satya, sAyu 264 123 3 | (yamasU) surya yathArhavarNa ya2 puruSa, gupta puruSa 733 322 7 | yamasvasR pArvatI yathAsthita satya, sAdhu 265 123 4 yamunA nadI yathepsita icchA pramANe 1505 689 56 yadA jyAre. 1542-ze. 709 4 yamunA , , yadi jo 1542 707 44 yamunAgraja yama, ym2|4 yadunAtha vi , nArAya9, 219 102 39 yamunAjanaka sUrya yadRcchA svecchA 356 159 56 yamunAbhid sava yadbhaviSya Upara AdhAra azvamedha yajJano ghoDo rAkhanAra, daivavAdI 383 170 12 yahi jyAre yadvada ve tema bolanA2 . 347 156 44 yava javA yanta sArathI 760 335 40 yavakya javanuM khetara hAthI 52. sanAra 762 336 24 yavakSoda javano loTa yantraka 612, 3mAma yaMtra 909 401 45 yavakSAra javakhAra yantragRha telanI ghANI 997 445 10 yavanapriya kALA marI yantraNI patnInI nAnI bena 555 245 30 yavanAri viSNu, nArAyaNa yantramukta yaMtrathI mUkI zakAya yavanAla juvAra tevuM zastra 774 340 39 yavanAlaja javakhAra yantrita baMdhAyelo, kedI 438 192 47 yavaneSTa zarIramAtra sAdhanathI yavaphala thatuM nityakarma, yavasa ghAsa, khaDa ahiMsA vi. pAMca yama 29 yavAgU rAbaDI, kAMjI dakSiNa dizAno svAmI 169 yavAgraja javakhAra svarganA vaidya 182 76 12 yaviSTa nAno bhAI yamarAja 184 78 6 yavIyas yugala, benuM joDuM 1424 654 18 yavya javanuM khetara zanigraha 120-ze. 42 38 yazaHpaTaha DaMko, yazanagAru yamakIla viSNu, naa2|9| 219-ze. 103 16 | yazaHzeSa bhareto, mRtyu pAbheko yayu 221 104 1281 590 4 95 28 60 205-ze. 92 35 9-pa. 4 74 1083 491 33 1083 491 25 185-ze. 78 45 95 28 59 224 105 41 1243 575 21 1542-ze. 709 1170 542 42 967 429 402 178 28 943 419 45 420 185 44 219-ze. 103 14 1178 546 944 419 1041 469 20 1153 533 1195 555 14 397 175 32 943 552 244 17 552 244 23 967 429 7 293 134 29 374 166 52 sIsuM vAMsa yama .:: : Jain Education Intemational Page #925 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ya-884 - yu zabdaH arthaH yaza, kIrti yazas yazodhara gaI covIzInA 18mAM yazobhadra yaSTi yaSTra (yA) yAga yAgasantAna yAcaka yAcanaka yAcanA yAcita yAcitaka yAcJA yAja yAjaka yAjJavalkya yAjJasenI yAta yAtanA yAtayAma yAtu yAtudhAna yAtR yAtya yAtrA yAdaH pati ( 13 yAdaza yAdavI ) tIrthaMkara AvatI covIzInA 199mAM nIrthaMkara 6 paikI trIjA zrutakevalI bhagavAna lAkaDI yajJa karanAra, yajamAna lakSmI, viSNunI patnI yajJa iMdrano putra mAgaNa, yAcaka " mAgaNI, yAcanA karavI mAgavAthI maLeluM derANI, jeThANI nArI prayANa, gamana jaladevatA samudra 33 pArvatI magara vagere jalarjInuM yAdas yAdonivAsa pAzI yAna zlo. 273 52 55 33 785 817 226 820 175-ze. A zabda joDavAthI vAhakavAcaka zabda bane che, GL. vRSayAna abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. paM. 126 21 14 38 15 11 9- pa. 347 362 mAgIne meLaveluM mAgaNI, yAcanA karAvI bhojana, bhAta yajJamAM vratavALo yajamAna 87 362 yAjJavalkya RSi 851 375 draupadI hAthIne ekavarDa aniSTa sthAnathI rokavo te narakanI pIDA sthavira, vRddha, paDo rAkSasa 106 363 6 ke ma nai * * * 2 m 41 3 18 39 72 31 387 388 171 54 388 172 1 866 381 2 881 387 48 388 171 64 395 174 47 171 41 45 yAmaka yAmavatI yAmanemi 39 711 312 43 zabdaH " Du yAnapAtra yAnamukha yAmuna 27 (yAmyA) 55 yApya yApyayAna yAma yAmala (yAmi) yAminI yAminImukha 1231 570 31 yAva 1358 623 24 yAvaka 340 152 187 79 16 (pAvana) 187 79 30 (yAvya) 514 227 58 yASTIka 1358 623 10 790 349 50 188 80 43 1073 485 46 1073 485 45 205-zo. 92 19 1348 620 5 1069 483 36 yAyajUka " 31 yukta yuga "" yugakIlaka yugandhara yugapat yugapatra yugapArzvaga 4 54 yugala arthaH yuddhayAtrA sarva jAtanA vAhana hAthI ghoDA vagere vahANa poMsarI, ratha vagereno agrabhAga adhama, halakuM pAlakhI prahara, divasa ke rAtano cotho bhAga punarvasu nakSatra rAtri chaMdra yugala, benuM joDuM bana rAtri zatrino prathamabhAga saMdhyA samaya suramo dakSiNa dizA rAtri haMmezAM yajJa karavAnA svabhAvavALo alato, lAkhano rasa ardhapADelA uha vagere alato, lAkhano rasa dhUpa, ghoSAna zevArasa aSama, ha lArIvALo nyAyukta, vyAjabI greMsa yugala, benuM joDuM dhuMsarIno bhIkSo dhUMsarInuM lAkaDuM eka samaye zlo. 735 kovidAranuM jhADa gosaDhuM ( jagaha paloTavAnuM), abhyAsa mATe dhoMsare joDela navo baLada nuM jovuM yugala 759 335 18 875 385 12 pR. paM. 322 48 757 334 27 1442 662 42 758 334 54 145 110 143 174- ze. 52 24 37 59 50 37 71 33 1424 654 25 553 244 55 142 50 36 144 52 20 1051 169 143 - ze. 2222 1542-ze. 475 22 68 22 51 22 362 42 304 35 818 686 545 12 1975 686 304 36 648 287 16 2 1443 771 339 47 743 326 44 756 334 1 1424 654 15 757 334 8 756 333 51 708 71 1152 533 29 662 44 1260 581 4 1423 654 6 Page #926 -------------------------------------------------------------------------- ________________ arthaH pralayakAla, kSaya bIjI dhuMsarI, jotara varasa yugala, benuM joDuM sarva jAtanA vAhana, ratha-hAthI vagere puMsarI kheMcanAra baLada lAI yuddha yuddhAnivartin yuddhavI pAre navi karanAra 58. bAI yudhiSThira (pAMca pAMDavamAM moTA bhAI) yuvAna zabdaH yugAnta yugAntara yugAMzaka yugma yugya yudh yudhiSThira yuvati yuvatI yuvan yuvana yuvanAzvaja yuvarAja yU yUkA yUtha yUthanAtha yUthapati yUthikA yUpa yUpakarNa yUpAgrabhAga yUva (pena) yoktra yoga 17 11 37 juvAna, tarUNa caMdramA mAMdhAtA rAjA pATavI kuMvara maga vagerenuM osAmaNa jU 33 pazuono samudAya ToLAno nAyaka " jaI 11 yajJano khIlo pIthI copaDelo yaza staMbhano eka bhAga yUpano agrabhAga maga vagerenuM osAmaNa hetu The vaDe jotaruM bhuninuM dhana, tapa-yoga zama vagere mokSano upAya (jJAna-zraddhA-yAritra) sAjI zaMkara dhama vagere ATha aMgavALo yoga, vittavRtti, nirodha yoganidrAlu viSNu, nArAyaNa yogavAhin yogin zlo. 161 757 159 - ze. 1424 759 1261 796 795 796 707 511 511 339 105- se. 311 20 226 1 226 6 152 31 35 33 700 309 34 332 149 13 404 179 38 1208 559 57 1412 649 41 1220 565 56 1220 565 56 1148 531 30 824 365 33 sArthazabdAnukramaNikA pR. paM. zabda: 62 40 334 15 60 54 654 22 1537 893 335 20 581 9 352 44 351 46 353 4 825 825 365 53 404 179 41 365 200-ze 50 + m 705 37 394 43 76 19 41 77 19 47 103 945 420 89 85 22 10 219 - ze. 2 25 13 yogin yoginI (yogIza) yogeza yogeSTa yogya yogyA yogyAratha yojana yojanagandhA "1 yotra yoddhR yodha yonala yoni " " yonidevatA yoSA yoSit ( yoSitA) yauga yautaka yauvata yauvana rahas rakta ::: arthaH buddha arjuna muni pArvatI yAjJavalkya (no putra) " strInuM cihna hetu, mukhya kAraNa pUrva phAlgunI nakSetra strI, nArI 37 yauvanoda maheva sIsuM 788 tarata doluM dUdha phAstrakaLAno abhyAsa zAstrAbhyAsa bhATeno 2tha 752 cAra gAU pramANa vyAsanI mAtA, satyavatI 848 jota 888 893 sulaTa, laDavaiyo 763 763 1178 33 juvAra A zabda lagADavAthI janya vAcaka zabda bane che, jema ke Atmayoni ga lohI mAra 33 33 naiyAyika, nyAyazAstrano jANanAra tathA bhaNanAra lagna vagere prasaMge karAto cAMllo yuvatIono samUha juvAnI zlo. 235-zo. 710 - ze. -: ra tAMbu gulAbI raMga, dhoLo ane rAto mizra raMga 76 205 - ze. 851 851 1041 404- mo. yu-885- ra pR. paM. 111 26 312 18 19 43 92 16 375 41 375 41 469 18 179 62 349 5 331 58 391 62 374 53 394 43 336 40 228-ze. 336 43 546 26 6- pa. 3 64 609 269 28 1513 693 38 111 38 32 504 221 57 504 222 4 504 222 862 379 w 16 520 229 48 1415 651 339 152 36 107 54 te 4 OM 494 217 45 56 621 273 645 286 5 1039 468 38 1395 641 3 Page #927 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 32 (..) 45 rajas 25 ra-886-ra abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. raktakanda 52vAmi (avAra) 1066 480 7 rajata rupuM, cAMdI 1043 470 1 raktagrIva rAkSasa 188-ze. 80 sonuM 1045 472 16 raktacandana 24dI 642 284 ratnanI meti 1063 478 56 raktajihva siMha 1285-ze. 591 18 rajatAdri khAsa, aSTa56 parvata 1028 462 44 raktatuNDa popaTa 1335 613 rajanI tri 142 51 1 raktatejas mAMsa 622 274 36 (rajanIkara) yaMdramA 105 ____35 12 raktadantI pArvatI 205-ze. 92 24 rajanIdvandva rAta 144 52 14 raktapucchikA bhoTI rojI 1299 598 5 strI raja 536 238 13 raktaphalAToni 1185 549 52 dhULa 970 430 31 raktaphenaja sai 605 267 1 kalaI, sIsuM 1042-ze. 469 51 raktabhava mAMsa 622 274 36 rajasvala pADo 1282 590 5 raktamastaka sArasa pakSI 1328-ze. 609 rajasvalA RtuvatI strI 534 237 24 raktavarNa sonuM 1044-ze. 472 rajobala aMdhakAra 146-ze. raktalocana kabUtara 1339 615 28 chorI, 2 928 409 46 raktavasana yotho saMnyAsa Azrama 809 358 34 raJjana 27lahana, 204NI 642 284 34 raktazAli ra yogA 1169 542 38 raNa yuddha, laDAI 796 353 raktazyAma rAto bhane ago mizrita 2 1398 642 29 zabda, dhvani 1400 644 10 raktasandhyaka saMdhyAvAsI rAtuM bhaga 1164 539 31 (raNapriya) vANAnuM bhUga 1158 536 raktasaroruha 27ta bhaNa 1162 538 30 / raNaraNakatsA , 6.561 314 143 5 raktAkSa 1283 590 29 / raNasaMkula lADavANu yuddha 799 354. 34 raktAGka 52vAni (pravAra) 1066 480 raNecchu bhAno buDo 1325-ze. 608 39 raktotpala 2kta kamaLa 1163 538 31 (raNDA ) vidhavA, rAMDelI strI 531 235 rakSasa rAkSasa 187 79 45 mathuna, kAmakrIDA 536 238 27 rakSaIza rAvaNa 706 311 7 ratakIla itarI 1280 589 22 rakSA rAkhoDI 828 366 54 ratavraNa 1280 589 25 rakSita rakSaNa karAyeluM 1497 686 34 ratazAyin 1280 589 24 rakSivarga 21 varga, 124rI saini: 722 316 42 ratAnduka 1280 589 25 rakSona kAMjI, rAba 416 184 28 ratAmbuka nitaMbamAM rahelA rakSNa bacAva, rakSA 1523 697 gopA2mA 608 ze. 268 58 raGku haraNano eka prakAra 1293 595 25 tIrthakaramAM na hoya te nATakanuM sthAna 282 129 57 18 ghoSa hI bhoM hoSa 72 kalaI 1042 469 38 kAmadevanI strI 229 108 37 raGgamAtR 685 304 rAga, zRMgArarasano raGgAjIva naTa 328 sthAyIbhAva 295 136 21 citAro maithuna, kAmakrIDA 537 238 35 raGgAvatAraka naTa 328 147 55 (ratipati) maheva 229 108 37 puSpanA ravi. nI syanA 653 289 13 (rativara) 229 108 37 sya, banA, go84j 1499 687 51 (rativara) maheva 228 108 36 (raja) dhULa 970 430 37 koyala 1321-ze. 607 16 rajaka dhobI 914 403 38 bhAvagere ratna 1063 478 53 pADo rati lAkha 406 51 racanA ratodvaha Jain Education Interational Page #928 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabdaH ratnakara ratnagarbha svagarbhA ratnaprabhA ratrabAhu ratnamayadhvaja ratnamukhya (ratnarAzi) ratnasAnu ratnasU ratnAkara ratri ratripRSThaka ratha rathakaTyA (rathakAra) rathakAraka rathadruma rathapAda ratharohin rathAGga (,, ) rathAGgAhva arthaH kUkkara deva pRthvI narakanI sAta paikI dhajA hoya te- tIrthaMkarano 20mAM atizaya hIro rathakuTumbika sArathI rathakRt rathagarbhaka rathagupti pahelI pRthvI 1360 viSNu, nArAyaza, iSTha 219 - ze. AkAzamAM ratnamaya samudra meru parvata pRthvI samudra muThThI vALelo hAtha kAMnI senAnA yAra aMga paiDI roDa putramAM laI javAno tha netara 2thono samUha zlo. 189 190 - ze. 937 suthAra puruSo vadhu upADI laI javAto 25 zastrAdithI bacavA mATe ratha uparanuM loDhAnuM DhAMkaNa nirtanama vRkSa tha, paiDu rathamAM besIne yuddha ka2nA2 yoddho yaha paiDuM cakravAka pachI, caka yAra mAhiSya puruSa (kSatriya puruSa ane vaizya strIthI utpanna thayelo putra) ane karaNa (vAya puruSa ane zuddha strIthI utpanna thayelI kthA) strIthI utpanna thayela puruSa ra 899 sArthazabdAnukramaNikA pR. paM. 81 39 rathika 82 21 racin 416 18 rathira 624 103 16 479 486 937 416 2074 599 590 - ze. 751 751 1137 1422 653 61 2065 1074 1032 464 16 randhra ramaNa 486 A. 261 F 3 D W & & & & m 5 g o 524 917 405 2 rathyA 9 55 53 10 264 49 52 10 331 30 20 331 43 35 27 9 % v 396 49 760 335 60 917 405 753 332 27 758 334 34 1142 528 2 755 333 11 zabdaH 761 336 2 755 333 11 1330 610 48 1330 610 48 te 31 rada radana radacchada rantideva ramaNI ramA rambhA 13 ramya ( ramyak) raya " rallaka rava ravaNa ==do ravi artha: rathavALo 33 rathamAM besI yuddha karanAra sainika zerI, gAmanI aMdarano nAno rasto rono samU dAMta " hoTha viSNu nArAyaNa chidra jisa A zabda joDavAthI pativAcaka zabda bane che, 68. gaurIramaNa vahAlo pati, vara DIDA karanArI (strI) lakSmI, viSNunI patnI keLa gAyano zabda suMdara, manohara pAMca ramyA (bhUmi) vega pravAha UnanuM vastra, kAMbaLa zabda ni zabda pharanAra kAMsa UMTa sUrya (ravisArathi) sUryano sArathi bharuza (razanA) razanA razmi zlo. 761 336 9 761 336 12 761 336 11 ra-887-ra pR. paM. 981 436 15 1422 653 26 583 258 13 584 258 14 581 256 45 219- ze. 103 8 1363 624 37 8- pa. 4 36 517 228 47 505 222 38 226 106 24 1136 523 52 1406 646 27 1445 664 3 95 102 jIbha 585 99 strInI keDano kaMDhero, mekhalA 664 daraga dorI. lagAma razmikalApa ghoSana serano bAra vibhAva, anubhAva ane vyabhicArI bhAvothI vyakta thato rasa hAra rasa *& a 946 420 44 494 317 43 1087 493 36 670 297 27 1400 643 52 348 157 10 1049 474 11 1254 1252 659 327 2 578 41 27 63 33 21 258 42 293 35 M 31 46 577 46 291 41 147 21 Page #929 -------------------------------------------------------------------------- ________________ rasaka lohI rAtri ra-888-rA abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. rasa bhAvagerenu mosama 404 179 44 | rasAlepinTo : 581-ze. 256 49 404-ze. 179 63 | rasikA ma 585-ze. 258 48 zarIranI sAta dhAtu paikI rasita bheghanI grchn| 1406 646 37 pahelI dhAtu rasottama tarata houtuM dUdha 404-ze. 179 62 khAdhelA anna vagerenuM (rasodbhava) hiMgoDa, 24na 1053 475 56 zarIramA yatuM pariNAma 620 / rasodbhava chIpa vagerethI utpanna pAro 1050 474 49 thanAra motI 1068 480 45 viSa, 2 1195 555 41 rasona lasaNa 1186 550 36 khAro-mITho vagere 9 rasa 1386 638 bAba. basa, DugaNI, 242 1187 550 49 hIrAbola 1063 478 50 ranA jIbha .585-ze. 258 48 ukALeluM mAMsa 413 183 6 | rahas bhaithuna, AmahI. 537 238 34 rasagarbha hiMgaLoka, rasAMjanA 1053 475 ekAMta 741 325 57 rasaja madirAnA kIDA 1356 622 11 rahasya gupta rAjavA yogya vAta 742 326 18 rasajAta rasAMjana, hiMgaLoka 1053 475 56 rAkA pU[ yaMdra Doyate pUnama 149 54 29 rasajJA jIbha 585 258 34 24vasA unyA 536 237 55 rasajyeSTha madhura rasa, gaLyuM 1388 637 22 rAkSasa yothA maranA vyaMtara heva 91 26 44 rasatejas 621 274 3 rAkSasa 187 79 rasanA jIbha 585 258 35 | rAkSasI 143-ze. 51 22 strInI na , bhedA 664 293 38 / (rAkSaseza) 2 / 19 / 706 311 7 rasanArada pakSI -1317-ze. 604 46 rAkSA lAkha 685 304 23 rasanAliha kUtaro 1280 589 21 rAga tIrthakaramAM na hoya te rasanetrikA bhaesI dhAtu 1060 477 41 18 ghoSa pai.zrI. 17bho hoSa 73 18 19 rasabhava lohI 621 274 4 rAga, zRMgAra rasano (rasamaya) sAta samudra paikI sthAyIbhAva 296 136 23 bIjo samudra 1075 486 32 rAgarajju kAmadeva 228-ze. 107 55 rasamAtRkA jIbha 585-ze. 258 48 rAgarasa krIDA, ramata 556-ze. 246 rasavatI rasoDuM 998 445 18 rAGkava haraNanA vATAmAMthI rasazodhana mAra 944 420 2 banela vastra 670 297 10 rasA 937 416 30 rAj rAjA 689 306 12 jIbha 585-ze. 258 49 caMdramA 105-ze. 35 rasAgra pIttaLamAMthI banatuM rAjaka rAjAono samUha 1417 651 38 meDa 4na 1053-zi. rAjadanta upara-nIcenI hAramAM (rasAgrya) hiMgo, 2sAMna 1053 475 57 AgalA be dAMta 584 258 (rasAJjana) hiMgo, 244na 1053 475 56 rAjadhAnI rAjadhAnI 973 432 56 rasAtala pAtA, nAgalo 1363 624 33 caMdramA 105 35 4 rasAdAna suQ 394 174 12 yakSa 194 84 40 rasApAyin tarI 1280-ze. 589 32 rAjA 689 306 9 rasAyana chAsa 409 181 kSatriya 863 379 62 rasAla zeraDI 1194 554 rAjanya 863 380 4 rasAlA zIkhaMDa 403 179 22 rAjanyaka mono samUha 1417 651 35 pRthvI rAja rAjan Jain Education Intemational Page #930 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 146-ze. rAjabIjin rAma FEEEEEEEEEEEEEEE IF : sArthazabdAnukramaNikA rA-889-rA zabdaH arthaH ___ zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. (rAjanyA) yArolIna vRkSa 1142 527 52 | rAtrizcara rAkSasa ___ 187 79 39 rAjapaTTa virATa dezamAM utpanna rAtrinAzana sUrya 98-ze. thayelo hIro 1066 479 60 rAtribala rAkSasa 188-ze. 80 30 rAjaputraka rAjaputrono samUha 1417 651 34 rAtrirAga aMdhakAra rAjAnA vaMzamAM utpanna (rAtrI) rAtri 141 50 18 thayela, rAjavaMzI 713 313 25 pAkI gayeluM ke pANIthI rAjamudga maTha 1174 544 29 rAMdheluM anna 412 182 43 rAjayakSman kSaya roga 463 203 37 rAddhAnta Agama, siddhAMta 242 113 rAjarAja yaMdramA 105-ze. 35 29 vaizAkha mahIno 153 57 10 (,) aura haiva 190 82 19 rAdhA vizAkhA nakSatra 113 rAjarSi kumArapAla rAjA 712 313 14 rAdhAtanaya 711 312 50 rAjavaMzya rAjAnA vaMzamAM utpanna rAdhAvedhin arjuna 709 311 56 thayela, rAjavaMzI 713 313 26 (rAdheya) 711 312 51 rAjavartman 2|4bhaag 987 439 34 (rAbhasika) tI60443 artha ranAra 354 330 rAjavAhya sAne savA yogya hAthI 1222 566 pabaheva, izAna bhoTa mA 224 105 rAjazayyA |haanii zayyA 716 314 navamAM baladeva 698 308 57 rAjazRGga zAsavANo bha7 1347 619 24 rAmacaMdra, hazarathanA putra 703 310 (rAjazrotha) bhA42 vagaire sUryanA parazurAma 848 374 pArivAdhika sevaka deva 103 33 zyAmavarNa 1397 642 16 rAjasarpabhovANo sarpa 1304 600 43 (rAmacandra) dazarathanA putra rAma 703 310 13 rAjasarSapa rAI 418 185 10 rAmaTha hIMga 186 46 rAjahaMsa sasa 1326 608 58 (rAmabhadra) rAma, rAmacaMdra 310 13 (rAjAtana) yArobIna vRkSa 1142 527 36 rAmA zrI suvidhinAtha rAjAdana yArolIna A3 (2rAya) 1142 527 35 bha nI mAtA ___39 12 32 rAjA agara 640 283 krIDA karatI strI 505 222 37 rAjAvarta virATa dezamAM utpanna vratamAM dhAraNa karavA thayelo hIro 1066 480 1 lAyaka vAMsano daMDa 815 361 7 rAji zreNI, paMkti, hAra 1423 653 33 rAla rALa 647 286 55 rAjikA rAI 418 185 (rAva) zabda, dhvani 1400 644 rAjila jhera vinAno kAbaracItaro rAvaNa laMkApati rAvaNa 706 311 4 moTo sarpa .. 1305 601 8 bhAmA prativAsuheva 699 209 14 rAjIva kamaLa 1161 537 53 rAvaNi 219|no putra, t i706 311 rAjJI eka jAtanuM pittaLa 1048 473 rAzi samUha, samudAya 1411 648 yuddha , laDAI 798 353 rASTra 714 313 37 zobhA, kAMti 1512 692 bhAsonI vastIvANo deza 947 422 rAtri 141 50 13 rASTriya rAjAno sALo (nATakanI (..) haladara 418 185 2 bhASAmAM) ___333 149 32 rAtricara rAkSasa 187 79 37 | rAsabha gadheDo 1256 579 7 cora 382-ze. 169 53 | rAhu rAhu graha 121 42 53 rAtrijAgara itarI 1279 589 19 / , viSNuno zatru 220 103 44 422 m .. sx sxs . . . . : 6 4 3 6 3452 2.xxxx 48 rATi deza rADhA rAtri Jain Education Intemational Page #931 -------------------------------------------------------------------------- ________________ riktha rudita riddha rirI rA-890-rU abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. rAhugrAsa caMdragraha 125 44 27 | ruj roga 462 203 10 (rAhumUrdhahara) viSNu 221 104 6 | rujA 125 yojana sudhI roga rAhulasU zAkyasiMha buddha 237 111 57 na thAya te-tIrthakarano (rikta) zUnya, pAlI 1446 664 8mAM atizaya 60 16 23 riktaka 1446 664 51 rujA roga 462 2039 dhana 191 83 3 gheTI 1277 588 36 rikSA lIkha 1208 559 51 | rujAkara mAnasika pIDA 312 142 27 rikSaNa spasanA, bhUsa, ruNDa nAcatuM dhaDa 565 249 50 svadharmathI cUkavuM te 1522 697 40 ruta pazuono zabda 1407 646 ritinadI yavatI nahI 1086-ze. 493 19 rudana, raDavuM te 1402 645 8 bhasaNe, zetasAmu anA4 1183 549 6 ruddha Aye, mAhila yeDaM 1476 677 22 ripu zatra 728 319 42 / rudra zaMkara, mahAdeva 195 85 45 eka jAtanuM pittaLa 1048 473 41 gaNa devatA 89-ze. 26 2 (rizatI) amAMgalika zabda, rudrakapila viSNu, naaraay| 219-ze. 103 5 kharAba vacana 273 126 44 rudratanaya trIjA vAsudeva 695 308 riSTatAti lyANa karanAra 489 215 41 taravAra 782-ze. 345 52 riSTA chaThThI nArakI 1361-ze. 624 20 rudrANI pArvatI 203 91 23 riSTi taravAra 782 345 47 rudhira lohI gAyanA dUdha jevuM HisanI, pIThay, &I 601 265 22 sapheda hoya te- tIrthaMkarano ti2272, sanA62, 34 paikI 3 jo atizaya apamAna 1479 678 17 lohI 621 273 57 jhareluM, TapakeluM 1496 686 21 rumA mIThAnI khANa 941 418 26 rIti eka jAtanuM pittaLa 1048 473 42 rumAbhava bhIDaM sApa2 bhADaM, rAgaDaM 942 419 4 svarUpa, svabhAva 1376 631 23 ruru 421 / nIta 1293 595 22 rItipuSpa samAMthA banAvej 4na 1054 476 3 tarI 1280-ze. 589 32 rIrI meM tanu pittama 1048 473 41 ruzatI kharAba vacana, rukpratikriyA roga (2 12vAna yA 473 209 amAMgalika zabda 273 126 39 rukma sonU 1043 471 24 | ruS audha, raudrarasano sthAyImA 299 137 44 (rukmidAruNa) balava 224 105 299 137 36 rukmibhid 224 105 41 A zabda lagADavAthI rugNa rogI, mana, vaig 1483 68 janmavAcaka zabda bane che kiraNa 100 32 bha- Atmaruha saMcaLa 943 419 ruhA dharo __1193 553 43 kiraNa ___ 99 31 8 kaThora vacana 269 124 50 bhUkha, sudhA 393 173 49 vRkSa, jAu 1114 510 58 47, abhilASA, samAna, tulya 1462 671 49 manoratha 431-ze. 1906 rUpagraha AMkha 575-ze. 254 38 rucira suMdara, manohara 1444 663 36 | rUpatattva svarUpa, svabhAva 1376 631 26 vahAlo pati, vara 517 228 rUpAjIvA vezyA 533 236 22 suMdara, manohara 1444 663 49 | rUpya rUpe 1043 469 56 rIDhaka rIDhA rINa ruca rucaka ruci rucya 49 Jain Education Intemational Page #932 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabdaH rUpya rUpyAdhyakSa " rodhas rUSita nahI rodhra recita reNu (reNukA) reNukAsuta roman retas retodhas (repas) repha rerihANa revatI sArthazabdAnukramaNikA rU-891-rau arthaH zlo. pR. paM. zabdaH arthaH zlo. pR. paM. trAMnA vagaireno sijo 1046 472 55 rodasI 939 417 13 rupA nANA Uparano 939 417 22 adhikArI 723 317 32 AkAza ane pRthvI 1526 700 8 1043-ze. 470 11 kAMTho, tIra 1077 488 3 dhUNathI 52Aye 1483 680 15 rodhovakrA 1079 489 18 saMbodhana arthamAM te nI lodha, lodhara 1159 536 52 sebha 152to za6 1537 705 46 ropa bANa 778 343 madhyama vegavANI ti 1248 576 57 chidra, bila 1364 625 5 dhULa 970 430 44 | romaguccha / cAmara 717 314 39 kapUra 643 284 roma, ruMvATAM 619 273 38 parazurAma 848 375 2 630 378 4 zukra, vIrya 629 277 41 romalatA nAbhimAMthI nIkaLelI pitA, bApa 556-ze. 246 16 ruMvATAnI hAra 606 267 34 adhama, saI 1443 662 51 romalatAdhAra peTa 604-ze. 266 46 1442 662 44 romavikAra romAMya 305 139 42 zaMkara, mahAdeva 200-ze. romaza gheTo 1276 588 20 revatI nakSatra 115 406 romaharSaNa - romAMca 305 139 43 pArvatI 205-ze. 92 23 romAJca ruvATai win 305 139 38 zanigraha 120 romAvalI - nAbhimAMthI nIkaLelI baLadeva 224 105 48 ruMvATAnI hAra 606 267 38 sUryano putra 103 33 33 romodgama rupaaNtt| 31 2 te 306 139 45 narmadA nadI 1083 491 rolamba bhamaro 1212 561 58 varuno avAja 1407 646 roSa audha, raudrarasano sthAyImA 299 137 44 1407 646 roSaNa krodhI 391 173 191 83 roha aMkuro, phaNago 1118 513 16 sonuM 1043 471 15 rohaNadruma caMdana, sukhaDa 641 2846 parazurAma 848 375 2 rohiNI rohiNI nakSatra 109 37 25 giranAra, 3%8deg4yaMta parvata 1031 463 44 , soLa vidyAdevIomAM chidra, bila 1364 625 10 prathama devI 239 112 28 roga, vyAdhi 462 203 gaMDamALano roga 467 205 auSadha, havA 472 208 31 gAya 1265 583 rogI 459 201 34 rohiNIpati yaMdramA 104 34 38 bhUkha, sudhA 393 173 47 (rohiNIza) 104 34 44 sitimAna, te4svI 445 175 2 rohiNIsuta budhagraha 117 41 10 maNasIla dhAtu 1060 477 39 iMdranuM saraLa dhanuSya . 179 74 23 kiraNa 99 30 63 haraNa vizeSa 1294 596 18 prakAzamAna, tejasvI 445 194 moTo maccha 1346 619 13 AMsu 307 140 17 rAto varNa 1395 641 4 svarga ane pRthivI 939 417 16 rohitAzva agni 1099 502 51 939 417 18 | raucya pItuno haDa 815 361 21 revatIbhava revatIza revanta revA reSaNa 42 (reNukeya) raivataka roka roga rogahArin (rogita) rocaka rohita rocana rocanI rociS rociSNu rodana rodas rodasi Jain Education Intemational Page #933 -------------------------------------------------------------------------- ________________ arthaH raudra lakana rau-892-la abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH zlo. pR. paM. hemaMta Rtu mAgazara laghiman atyaMta halakA thavAnI ane poSamAsa 156 58 56 zakti, ATha siddhi paikI nava rasamAMno eka rasa pahelI siddhi 202 90 36 raudra, mayAna 24 294 135 34 | laghu nAnu, 1427 656 16 raudrI AdrA nakSatra 110 37 jaldI 1470 674 53 pArvatI 205-ze. 92 41 agaru, agara 640-ze. 283 38 raumaka sApara bhIDaM, parAgabhAI 942 419 3 laghuhasta nizAnabAja 772 340 8 rohiNeya baladeva 224 105 39 | (laGkApati rAvaNa 706 311 10 budhagraha 117 41 10 | laGkezAmA prativAsudeva 699 309 14 rauhiSa rohiDo, eka jAtanuM lakeza rAvaNa 706 311 sugaMdhI khaDa 1191 553 5 lakula puruSa yina, siMga 610-ze. 270 1 haraNa vizeSa 1294 595 42 / lAMghaNa 473 207 11 pakSI ane mRganA jevI -: la : kudaratI cAla 1248 576 51 chaLa, kapaTa 378 168 32 lAja, zarama 311 141 65 nizAna, bANanuM lakSya 777 342 33 lajjAzIla zaramALa 390 172 46 lAkha 8733 384 32 lajjita lajjA pAmela, zaramAyela 2484 68 24 lakSaNa lAMchana, cihna 106 35 47 lazcA hAna,bheTa,in 737 324 45 (,) sArasa 1329 609 57 laJjikA vezyA 533 236 20 lakSahan bANa 778-ze. 343 27 laTvA kasuMbo, kasuMbha 1159 536 36 lakSmaNa lakSmIvALo 357 160 28 (laDaha) suMdara, manohara 1445 664 22 sabhA (2rAmanA mAI) 704 laDDuka loTa, khAMDa ane ghIthI sArasa pakSI 1328 609 banAvelo lADu 400-ze. 177 39 lakSmaNA zrIcaMdraprabha svAmI latA vallI, velo 1117 512 32 bha. nI mAtA 39 12 21 DALI 1119 513 32 sArasI 1329 609 54 sion, sugaMdhI 40 1147 530 38 (lakSmaNI) 1329 609 59 latAparNa viSNu, naaraaye|, / 219-ze. 102 48 lakSman lAMchana, cihna 106 35 49 (latApratAninI)vistAra pAbheto vedo, lakSmI lakSmI, viSNunI patnI rara6 206 24 gucchAvALI velaDI 1118 513 3 saMpatti, samRddhi 357 160 44 lapana 572 253 8 zobhA, kAMti 1512 692 51 lapita vANI, vacana 241-ze. (lakSmInAtha) viSNu, naaraaye| 214 1001 labdha meLaveluM 1490 683 38 lakSmIputra ghoDI 1233-ze. 572 2 labdhavarNa vidvAnuM, paMDita 341 153 44 lakSmIpuSpa 5bharAga bhalita, mA 1064 479 38 labhya nyAyayuta, vyA4I 743 326 46 lakSmIvat saMpattivAno 357 160 27 lampaTa atilobhI 429-ze. 189 34 nizAna, bANanuM lakSya 777 342 35 lampAka te nAmano me deza 960 426 1 laguDa lAkaDI. 785 347 lAmbA pArvatI 205-ze. 92 36 rAziono udaya 116 40 36 lambikA paDajIbhI 585 259 7 pratinidhi, jAmIna 882 388 21 lambodara poza, vinAyaka 207 93 42 mukha 113 lagnaka Jain Education Intemational Page #934 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabdaH arthaH layAnuga lalanA lalantikA lalATa lalATikA lalAmaka dohada lalita lALa sArthazabdAnukramaNikA zlo. pR. paM. | zabdaH prApti, lAbha 1520 696 39 | (,) gIta-nRtya-pAdha-sa mAne lAJchana miyA vagairenu sAbhyapa 292 133 25 | lAJchanI meM syavANu gAna 1410 647 57 | lAntakaja kIDA, ramata 556 245 54 kIDAvALI strI 505 222 39 (lAbukA) jIbha 585-ze. 258 49 lAbha sapavAna sAdhana, pena 484 213 41 lAbhAntarAya nAbhi sudhA. 25d 380 657 290 58 kapALa 573 253 32 lAlanI sATana AbhUSA, bhe| 655 kapALe laTakatI lAlasa puSpamA , ma 652 lAlasA strIonA svAbhAvika lAlA 10 alaMkAra paikI 8mAM lAlAviSa alaMkAra 508 224 10 be kASThA pramANa athavA lAlAsrAva chatrIsa nibheSa prbhaae| samaya 136 46 62 lAlika rAmano putra 704 310 27 lAvaNa seza, satya, saMza 1427 656 (,) chedavuM, kApavuM 1521 697 lavIMga 646 286 samudranuM mIThuM 941 418 liGga khAro rasa 1388 637 liGgavRtti mIThAnI khANa, 941 418 lavaNa, samudra 1075 486 lipi chedavuM, kApavuM 1521 697 6 lipikara dAtaraDuM 892 394 9 lasaNa, 1186 550 liptaka dhanuSyano madhyabhAga, lipsA grahaNa sthAna 775 341 24 lipsu paaen| bhoTA taraMgo 1076 486 56 685 304 890 393 13 | liha nALiyerI 1151 533 10 meM prA2nuM sthAvara viSa 1199 556 pUchaDuM 1244 576 puruSa sisna, siMga 610-ze. 270 1 yopAnI dhAmabharA 401 178 2 / la-893-lI arthaH zlo. pR. paM. ___" " " 401 178 yina, nIzAna 106 35 55 asatI, musAstrI 529-ze. 334 33 chaThThA devalokanA vaimAnika va 93 27 tuMbaDI 1155 534 49 napho, phAyado 869 382 25 tIrthakaramAM na hoya te 18 hopa par3IbIne hoSa 72 18 8 strInA keDano kaMdoro, mekhalA 664-ze. 294 13 atilobhI 429-ze. 189 34 541 239 633 280 23 lALamAM jheravALA karoLiyA vagere 1313 603 karoLiyo 1211 560 pADo 1283 590 36 bhI thI. saMskArita dravya 411 182 26 lavaNasamudra 1075 486 28 nRtya, nAya 280 lIkha 1208 559 53 puruSa yina, siMga 610 269 56 AjIvikA mATe veSa rAkhato pAkhaMDI 856 377 34 lakhANa, akSaranyAsa 484 213 lekhaka, lakhanAra 484 213 lepAyeluM, lIMpeluM 1483 jheravALuM bANa 779 344 4 IcchA, abhilASA 430 189 43 lobhI, atilobhI 429 189 34 zipi, sapA, akSara nyAsa 484 213 13 A zabda bhojyavAcakathI joDatA bhoja kavAcaka zabda banecha,660 amRtaliT 7-pa. shRN||2, yeSThA 507 223 17 strIonA daza svAbhAvika mA2 pair3I meM 507 223 21 lAsya 129 24 likSA lavaNa lavaNakhAni lavaNavAri lavana lavitra lazuna lastaka livi laharI lAkSA lAkha lAgalI lAGgalika lAGgala lAja Jain Education Intemational Page #935 -------------------------------------------------------------------------- ________________ luThita lota lodhra " pUchaDuM lobhya devatA lI-894-lo abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. lIlA krIDA, ramata 555 245 43 | lokabindusAra 14 pUrva 41 14 bhuM pUrva 248 115 46 ghoDAnuM jamIna upara lokAloka aMdhAra bhane zavayye ALoTavuM 1245 576 21 | . Avedo tanAmano luptavarNapada sakSara athavA 5624 kalpita parvata 1031 462 56 jAya tevuM vacana 266 123 42 | lokeza brahmA lobhI, atilobhI 429 189 28 | (locaka) ho 687 305 3 lubdhaka zikArI, pAradhI 927 409 17 | locana mAMga 575 254 33 lumbikA vAjiMtra vizeSa 294-ze. 135 12 AMsu 307-ze. 140 21 (lulApa) pADo 1283 590 14 lodharanuM jhADa lulAya 1282 590 lopAka ziyANane bhagatuM pAe 1291 594 lulita halAveluM, kaMpeluM 1480 678 50 lopAmudrA agastya RSinI patnI 123 43 54 lUtA karoLiyo 1211 560 49 lona corInuM dhana 383 170 chedAyeluM, kApeluM 1489 683 14 lobha lobha, Asakti 430 187 lUman 1244 574 13 lobhana sonuM 1044-ze. 472 24 lUmaviSa pUchamAravANI vIchI 1312 602 bhaga 1172 543 54 88 25 11 lomakarNa sasaj 1296 596 46 lekhaka depA, sapanAra 483 212 65 lomakin pakSI 1317-ze. 604 46 (lekhanI) lakhavAnuM sAdhana, pena 484 ra3 40 loman roma, ruvAta 630 278 3 lekhA oLI, paMkti 1423 653 37 lomapAdapura mAlapura, yaMpApurI 977 434 14 lepaka kaDiyo, lIMpanAra 922 407 16 (lomapAdapurI) , " 977 434 14 lepana mAMsa 623-ze. 274 54 lomaviSa vAma ravANA vAgha kaDiyo, lIMpanAra 922 407 16 vagere pazu 1313 602 59 lepyamayI cItarelI pUtaLI, mATI haratAla 1059 477 29 vagairenI banAvabI pUtajI 1014 454 31 lola capala, anitya 1455 668 48 lelihAna sarpa, nAga 1304 600 33 lobhI 429-ze. 189 35 be kaLA pramANa 136 47 5 lolaghaTa vAyu, pavana 1107-ze. 507 30 alpa, aMza 1427 656 2 lolA jIbha 585 258 47 mATInuM DhekuM 970 431 5 lolupa lobhI, atilobhI 430 189 33 khAvuM, bhojana 423 187 7 lolubha 430 189 33 lehana cATavuM 424 187 33 mATInuM DhekuM 970 430 48 loka, prajA 501 210 30 loSTabhedana mugara, hathoDo 893 394 53 jagata, duniyA 1365 626 6 mATInuM DhekuM 470 431 1 jIva-ajIva-dharmAstikAya aMga2, agara 640 283 26 . vi. nA AdhArabhUta kSetra 1365 626 28 1037 467 30 lokajit zuddha, sugata 235 suvarNa vagere sarva lokanAtha 235-ze. dhAtumA pittaNa rughuvi. 1039 468 lokanAbha viSNu, nArAya!, 652 219-ze. lohakaNTaka(lokapAla) 22% 690 306 27 saJcitA zatanI, seMkaDo mANasano lokaprakAzana sUrya 98-ze. saMya2 42nAru zastra, topa 787-ze. 348 53 lokabandhu , 98-ze. 30 48 - lohakAra luhAra 920 406 16 lepyakRt lomahat leza loSTa loka loSTu loha loDhuM. Page #936 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1**.55 25** vAMku sArthazabdAnukramaNikA lo-895-va zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. lohaja kAnuM __1049 474 12 / paikI pAMcamuM lakSaNa 252 117 38 lohadaNDa astrAnA jevuM zastra, (vaMzAbha) agara, magara 640 283 32 kherapalI 787-ze. 348 51 vaMzika 640 283 31 lohanAla soDhArnumAe .779-ze. 343 45 vaMzya kuLamAM utpanna thayela 713 313 29 lohapRSTha kaMka pakSI, (A pakSInI vakta vaktA, vyAjabI kahenAra 346 26 30 pAMkhathI bANanI paMkha vakA mukha 572 253 thAya cha) 1334 612 38 / vaktrabhedin titarasa, ssj 1389 637 52 lohamAtra 3. boTAnuM baneguM zastra 787-ze. 348 56 vakra maMgalagraha 116 40 50 lohala aspaSTa bolanAra 349 157 21 nahIno Anis, ma 1088 494 1 lohazleSaNa TaMmAra 944 420 1 , 1456 669 12 lohAbhisAra yuddhayAtrAnI pahelai vakradala tALavuM 585-ze. 258 61 zastradhArI rAjAonI vakradaMSTra 1288-ze. 592 zastra pUjA 789 349 26 vakravAladhi tarI ___ 1278 589 6 lohita lohI 621 274 . 6 vakraya mUlya, kIMmata 868 382 12 lAla cokhA 1169 542 27 vakrAGgasa 1325 608 rAto varNa 1395 641 6 vakroSThikA bhaMha hAsya, bhoM bhaqjte 297 136 lohitaka 52 / bhati, bhAyo 1064 479 37 vakSas chAtI 602 265 49 lohitacandana za2 644 285 (vakSoja) stana 603 266 13 lohitAkSa viSNa, naaraay|, 6Sa 219-ze. 103 15 vakri paDakhAnI pAMsaLI 627 277 2 lohitAGga bhaMgata 116 40 53 vakSaNa mUtrAzayanI nIce sAthaLanI lohottama sonu 1044 471 28 saMdhino bhAga 613 271 13 laukAyatika yADa (nAsti) 863 379 46 baMgAla deza 957 425 kalaI, sIsuM 1042 469 -: va: 1043-ze. 470 10 purANanA pAMca lakSaNa vaGgazulvaja isa 1049 474 paikI trIjuM lakSaNa 252 117 36 vaGgAri haratAla 1059 477 kula, vaMza ___ 503 221 20 (vacana) sarasvatI 241 113 17 1153 533 43 vANI, vacana 241 113 21 vizu, nArAya9, 189 / 219-ze. 103 17 vacanIyatA dovAha 270 125 22 (..) gAMThamAMthI utpanna vacanesthita somavAma tat52 432 190 36 thanAra vAMsa vi. 1200 557 30 vacas kahevuM, bolavuM te 241 113 25 (vaMzaka) agara, magara 640 283 32 vajra zrI dharmanAtha ma. nu na 48 13 60 vaMzakSIrin vaMzasoyana, vAMsapUra 1154 534 17 4%, dranuM zastra 180 74 34 vaMzapatraka tAla 1058 477 19 hIro 1065 479 54 vaMzarocanA vaMzaloyana, AisapUra 1154 534 18 | " thora 1140 526 51 vaMzazalAkA vIrAnI pathye 24dI sugaMdhI vALo, khasa 1158 536 17 vAMsanI saLI 291 133 1 vajrakaGkaTa hanumAna 705 310 54 vaMzA bIjI naraka 1361-ze. 624 18 vajratuNDa garuDapakSI 231 109 23 vaMzAnuvaMza vrajadakSiNa dra 174-ze. 71 34 carita purANanA pAMca lakSaNa vajradazana 62 1300 598 31 vaGga 2"2323354292 : vAMsa Page #937 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabda: a arthaH vat vajrijit dra varasa za. 503 (..) 585 va-896-va abhidhAnacintAmaNinAmamAlA arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH ___ zlo. pR. paM. vajrazRGkhalA soga vidhAhevImo vaNDa 525 yAmINo 455 199 30 paikI trIjA devI 239 112 34 | jevo, sarakho 1542-ze. garapakSI 231 109 22 vatsa chAtI 602 265 53 vajrin 171 69 9 vAcharaDo 1260 580 35 vaJcaka Thaga, dhUrta, dhutAro 376 167 57 159-ze. 60 vaJcati agni 1100-ze. vatsakAmA pA72.Ane 457nArI gAya 1271 585 45 vaJcana ThagavuM, chetaravuM 379 168 54 vatsatara bhoTo vA72 1260 580 45 vaJcita ThagAyelo 442 193 45 vatsanAbha sthA12-vanaspatijanya 2 1196 556 11 vaJjula netara 1137 524 34 vatsapattana zAMbI nagarI 975 433 50 vaJjulA ghaNA dUdhavALI gAya 1269 584 59 vatsara varasa 158 60 20 vaTa vaDanuM jhADa 1132 521 25 vatsarAdi mAgazara mahino 152 55 61 skaMdhamAMthI utpanna vatsala nehavALo, premALa 478 211 6 thAya te vaDa vi. 1200 557 33 vatsalA 72.ne 4AnArI gAya 1271 vaTaka khAdya vastu, vaDAM 400 177 30 vatsAdanI gaLo 1157 535 40 vaTavAsin yakSa 194 84 45 vada vaktA 346 156 29 vaTAraka dorI, doraDuM 928 409 45 vadana mukha ___572 253 9 vaTikA vaDI 400-ze. 177 37 vadanya priyaquelthI dhana maapn|2 351 158 23 vaTI ghorI, ghora 928 409 54 vadAnya ghAtA, priyavAhI, 62 351 158 27 janoI dhAraNa karanAra vadAla 2. havANo bha7 1345-ze. 618 8 bAlaka, baTuka 813 360 13 vadAvada qtil, vyA4I bolanAra 346 156 31 vaTUkaraNa 4no saMsAra 814 360 44 vadha hiMsA 370 165 50 vaDavA ghoDI 1233 572 vadhU A zabda joDavAthI dAsI 534-ze. 524-za. 237 patnIvAcaka zabda bane che, (vaDavAgni) pAnasa, samudrano agni 17-pa. 6 35 GE10 zivavadhU 8-pa. 4 28 (vaDavAnala) , , , 17-pa. 6 35 strI, nArI 503 221 37 vaDavAmukha , , , 1100 patnI 513 227 7 , pAtAsa, nAgalo 1362 624 27 putravadhU . 514 227 54 (vaDavAvahni) 43vAnasa, samudrano agni 18-pa. vadhUTI 524obI yuvAna strI 512 226 28 vaDavAsuta sAnA vaidha 181 75 46 / (,) putravadhU 514 227 55 vaDiza mAchalAM pakaDavAno (vadhvaTI) 525obI yuvAna strI 512 226 31 AMkaDo, garala 929 410 20 vana pANI 1069 483 27 (vaDizA) bhA7i 453vAno jaMgala 1110 508 59 AMkaDo, garala 929 410 23 vanagavarAja 1286 581 55 (vaDizI) mAchalAM pakaDavAno vanantapa | kUtaro 1280-ze. 589 AMkaDo, garala 929 410 24 | vanapriya oyala 1321 607 1 vaNigmArga bajAra, dukAnonI zreNI vanamakSikA sa., Tii mAMga 1215 563 26 vaNij vepArI 867 381 33 vanamAlin viSNu, nArAya5, 6 217 101 46 vaNijyA vepAra 867 381 22 vanarAja siMha 1285-ze. 591 vaNTa dAtaraDAnI mUTha, hAtho 892 394 14 vanavahni ghavAnala, bano agni 1101 503 47 bhAga, hisso 1434 659 24 / vanavrIhi jaMgalI cokhA 1176 545 31 Page #938 -------------------------------------------------------------------------- ________________ F udheI vanIpaka mukha EEEEEEEEEE : FEE : sArthazabdAnukramaNikA va-897-va zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. vanaspati phUla na AvatA prathamathI vamri 1208 559 47 ja phala Ave tevuM vRkSa, vanIkUTa rAiDa 971 431 15 pIpaLophaNasa vi. 1116 511 29 / vayas vaya, umara 565 249 58 vanAja jaMgalI bakaro 1278 588 49 pakSI 1316 604 8 vanAzraya kAgaDAnI sAta jAta vayaHstha taruNa, yuvAna 339 152 25 paikI eka jAta ___1323 607 55 vayasya mitra, bhAIbaMdha 730 320 41 vanitA strI, nArI 503 221 35 vayasyA sakhI. 529 234 46 mAgaNa, vAcaka __387 171 44 viyuta 174-ze. 71 34 vanaukas vAnara, vaial 1292 594 50 | vara patnIvAya zathImA vandanamAlikA to29| 652 maMgala bhATe zabda joDatAM patavAcaka zabda baMdhAtI AMbA ke bane cha,310 gaurIvara 8-pa. 4 36 AsopAlavanA 572-ze. 253 13 pAdaDAMnI mALA 1008 450 19 / , 516 228 41 vandAru vaMdana karanAra 349 157 41 | () laviMga 646 286 9 vandIka 174-ze. 71 32 bhujya, pradhAna, zreSTha 1439 661, 26 vandhya vyartha, niSkasa 1516 694 42 dhero, vahAna 1523 698 20 vandhyA vAMjhaNI gAya 1266 583 kezara 645-ze. 286 13 vapana hajAmata 923 407 54 varaka TADha ane pavana rokavA hajAmatanuM sthAna 1000 445 51 bhATena vastra 2 vi. 675-ze. 299 45 vapA meda, carabI 624 275 45 varakratu iMdra 173 71 2 chidra, bila 1364 625 13 varaTa jaMgalamAM pharanArI vapuSa zarIra 564 249 19 pleccha jAti 934 412 49 pitA, bApa 556 246 5 varaTA haMsalI 1327 609 21 vapya 556-ze. 246 16 bhamarAnA jevuM caMcala khetara 965 428 11 DaMkha mAratuM jIvaDuM 1215 563 35 DoTanI bhUNa bhUmi, bhAI (varaTI) bhamarAnuM jevuM caMcaLa DaMkha bhAthI Dheso bhATIno Dha980 435 29 bhAratuM vAyuM huM 1215 sIsuM 1041 469 11 oTa, 43, Bieem 980 vapratraya tIrtha karanA samavasaraNamAM varatrA yAmaDAnI horI, vAdhara 915 404 rajatasvarNa ane ratnanA hAthInI keDa Upara traNa gaDha hoya te- tIrthaMkarano bAMdhavAnI yAmAnI chorI 1232 57052 34 paiDI 22bho matizaya 62 / varada varAna ApanAra 480 211 45 vaprA zrInabhinAya ma.. nI mAtA 40 12 45 varadA pArvatI 205-ze. 92 12 (vamati) ulaTI, vamana 469 206 varadruma agara, agara 640-ze. 283 39 vamathu ulTI, vamana 469 206 36 varanimantraNa 12nu nimaMtrae 518-ze. 229 hAthInI sUMDhamAMthI uDatA varapradA agastya RSinI patnI 123 43 59 pANInAM bindu 1223 567 5 varayAtrA varayAtrA 518-ze. 229 16 vamana ulTI 469 206 37 | varayita vahAlo pati 517 228 51 vami 469 206 38 | vararuci tyAyana, pAti2 852 376 3 agni 1100-ze. 503 12 varalA haMsalI 609 19 vapanI vata varaNa : : Jain Education Intemational Page #939 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ururm varjana varNa tuvera va-898-va abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. varavarNinI 12 418 185 3 | , viSThA, maNa 634 281 10 (varavarNinI) viziSTha aMza mane varcaska 634 281 8 ceSTAvALI strI 507 223 hiMsA 372 166 12 varavRddha zaMkara 200-ze. kezara 644 285 varA pArvatI 205-ze. 92 19 | hAthI ke ratha upara (..) haraDAM, baheDAM ane nAvAna vastra, bhUkha 680 301 40 bhAbhaja metro me 1146 530 7 sapheda vagere raMga 1392 639 22 varAGga mastaka 567 250 47 varNaka vilepana, zarIramAM pIThI yoni, strIna yisna 609 269 18 vagaire sagAvI te 518-ze. 229 17 varATaka kamaLanA bIjano DoDo 1165 540 varNajyeSTha brAhmaNa 812 359 51 koDI 1206 559 31 varNanA stuti, prazaMsA, pArA 269 124 62 varANa 174-ze. 71 32 varNapadavAkyavarANasI kAzI 974 433 27 viviktatA akSa2-56-vAbhyAM varAraka hIro 1065 479 52 chuTAM hoya te- prabhunI varAroha viSNa 219-ze. 103 3 vANIno 33mAM guNa 71 17 66 (varArohA) viziSTa praranI strI507 223 7 (varNaparistoma) hAthI 752 nAMpavAna varAzi jADuM vastra 672 278 10 vastra, jhUla 680 301 42 (varAsi) , 672 278 14 varNA 1175 545 3 1287 592 varNin brahmacArI 808 357 59 varAhakarNaka zastra vizeSa 787-ze. 348 varNinI strI, nArI 504 221 47 varivasyA sevA, masti 497 218 37 (varNya) kezara 645 285 31 (variSA) [ tu, shraave| goLa 1467 673 48 bhAdaravo mAsa 157 59 58 (vartulA) tuMbaDI 1155 534 49 variSTha tAMbu 1040 468 55 / vartaka eka jAtanuM loDhuM 1050 474 32 vizAla, moTuM 1430 657 31 / vartanAra, sthira. 23nAra 389 172 34 varuNa zrI munisuvratasvAmi (vartani) bhArga, 22sto bha nA zAsanadeva 983 437 37 pazyima hizAno svAmI 169 68 19 vartaloha eka jAtanuM loDhuM 1050 474 32 varuNa devatA 188 80 35 varti vATelI vastuno lepa 639 283 8 (varuNapAza) grA, muMDa 1351 620 42 vastranI dazIo 667 295 44 varUtha zastrAdithI bacavA ratha vartiSNu vartanAra, rahevAnA UparanuM loDhAnuM DhAMkaNa 758 334 36 svabhAvavALuM. 389 172 32 varUthinI lakara 746 328 12 vartman 983 437 27 vareNya pradhAna, zreSTha ____660 60 vardhaki rathakAra, suthAra 917 405 varkara kIDA, ramata 556 245 55 vardhana kApavuM 372 166 25 yuvAna bakaro 1276 587 45 vardhanI sAvaraNI 1016 455 13 sajAtIya vastu ane vardhamAna zrI mahAvIra svAmI 30 10 61 prANIono samudAya jema koDiyuM, zAkoruM 1024 460 6 - trivarga, brAhmaNavarga 1413 650 15 viSNu 219-ze. 103 4 varcas sUryano prakAza 101 32 55 / sis 1041 469 15 varAha vartula vartana mArga 1438 varga . . : " Jain Education Intemational Page #940 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabda: vardhI varman varmita varya varyA carvaNA varSa 37 varSakarI varSakoza varSaNa varSapAkin varSavara varSA varSAMzaka varSAcIja varSAbhU varSIyas varman valakSa valaja (yalabhi) klmii valaya varSadharAyaGka kSetra valayaprAya valayita balina valibha balira calIka valImukha valka valkala valgA valgita arthaH cAmaDAnI dorI, vAdhara bakhtara, kavaca bakhtara paherelo pradhAna, mukhya zreSTha svayaMvarane pasaMda karanAra sIlA varNavALI mAkha varasa varasAda kSetra tamaruM, bhamarA jevuM zudra jaMtu mAsa. zino varasAda naMgalI bhAMjI 1216 152- ze. 166 947 1152 antaHpurano zaka napuMsaka da varSA Rtu, zrIvA bhAdaravo mAsa mAsa mahino pANInA karA atidho zarIra saha va zu zukla bAraNuM chAparAno AdhAra 33 hAthanA kAMDAnuM ghareNuM ca zlo 915 766 766 1438 trAMsI AMkhavALo chAparAno bhAgato lAga vAnara, vAMdaro vRkSa vagerenI chAla 27 511 1214 159 166 947 157 152-ze. 166- ze. 1011 663 787 - ze. gherAyeluM, viTAyeluM jenI cAmaDI DhIlI paDatAM karacalI vaLI gaI hoya te 46 sArthazabdAnukramaNikA pU. paM. 404 337 337 660 226 562 60 66 420 200 456 200 458 201 + 2 2 1 3 2 3 2 2 % 1011 452 1292 594 1121 1121 515 16 515 47 59 51 55 56 66 31 1354 621 46 15 340 153 564 249 24 1393 639 50 1004 448 37 36 563 55 56 66 11 420 55 533 18 319 22 1252 577 57 17 1011 452 54 452 51 292 46 348 52 1474 676 45 51 35 12 51 61 le m w 9 2 x 2 x x x 23 26 49 " dorI, lagAma dhoDAnI eka jAnanI gati 24 576 44 14 49 zabda: valgu valgulikA valbhana valmIka valmIka valla vallakI vallabha vallabhA vallari (ri) (vallarI) vallava 17 (vali) vallI vallUra (bahurA) valvajA vaza 31 vazakriyA vazA 29 vaSaTkAra " 33 vazika vazitA vazira vazya vaSaT vasati 11 arthaH suMdara. manohara vo vasana loThana, jAvu vAlmIka RSi rADo vAsa (ho) vINA, sAraMgI DAyanI vINA vAlo pati vahAlI patnI maMjarI, mahora batA de maMjarI, mAra rasoIyo govALa velo "" zuSka mAMsa (vaSkayaNI) bajAvanI vidyAsI zAka masa eka jAtanuM komaLa ghAsa icchA paravaza, parAdhIna vazIkaraNa strI. nArI hAthaNI vAMjhaNI gAya zUnya, khAlI sarvane vaza karavAnI zakti siddhi paikI bIja siddhi samudranuM mIThuM vaza thayelo devone bali ApavAmAM vaparAto zabda devayajJa, homa gAya. rAtri ghara vastra va-899-va zlo. pR. paM. 1444 663 40 1337 614 423 186 64 846 374 21 970 431 10 1174 288 290 - ze. 516 515 1122 1122 1122 723 889 1118 1118 624 275 28 624 1194 430 356- ze. N 544 131 132 1538 821 228 228 515 317 392 512 512 275 515 45 554 160 24. 515 49 687 8 1218 565 1266 583 1446 665 * 3 3 3 2 5 3 % 2 ~ ~ ~ ~ ~ % 2 % m 46 59 30 35 142 51 18 53 22 38 189 47 35 30 18 1498 504 221 40 14 9 21 49 37 202 90 941 418 49 432 190 39 3 705 54 364 26 1267 584 23 5 & 5 991 442 19 666 295 17 Page #941 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vasA sonuM zaMkara 3 va-900-vA abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH ___ zlo. pR. paM. vasanta vasanta Rtu 156 59 11 | vaha bhoTI nahI, na6, 1090 496 19 meda, carabI __ 624 275 50 | , pahanI 275, Hig 1264 582 17 vasin sano lilA) 1350 620 32 | , vAyu, pavana 1107-ze. 507 30 (vasiSTha) saptarSi paikI eka vahana vahANa 876 385 15 RSi, vaziSTha RSi vahala ghaTa, niraMtara 1447 665 14 849 375 vahA nadI 1080 489 24 kiraNa 100 32 18 vahitra vahANa 875 385 13 dhana 191 83 vahni agni 1097 500 16 1043 470 vahrinetra 200-ze. 89 11 ratna 1063 478 vahibIja sonuM 1044 471 agni 1099 502 vahribhU vRkSa, jhADa 1114-ze. vRkSa, jA 1114 510 40 vahiretas zaMkara 197 87 28 pILA maga 1172 544 vahnizikha za2 645 285 gaNa devatA 89-ze. 25 70 vaDhyutpAta magnano 6padrava 126 44 53 sAbara bhI, parAgaDa bhI 942 419 8 vahya sarva jAtanA vAhana, 1043-ze. 470 2tha, hAthI ghoDA vi. 759 335 25 vasuka sAbara mIThuM 942 419 7 | vA sAmya arthamAM vasudeva kRSNanA pita 223 105 6 15rAto za06 1542-ze. 708 21 vasudevatA dhaniSThA nakSatra 114 39 42 | nizyaya artha batAnAra 1542-ze... vasudevabhU vAsudeva 697 308 39 | vAkpati vAkpati zreSTha patA, pRhaspati 346 156 vasudhA pRthvI 935 414 33 | vAkpAruSya zavayana 738 325 10 vasundharA 935 414 41 vAkya vAdhya, sujanta-tiantavasupUjyarAja zrI vAsupUjya svAmI yukta padarUpa vAkya 242 113 31 bha. nA pitA 37 12 6 vAgIza zreSTha vaktA, bRhaspati 346 156 11 vasuprabhA pukharanI nagarI 191-ze. 82 vAgurA bhRgane upAnI 928 409 38 vasumatI pRthvI 936 415 vAgurika vAgharI, zIkArI 928 409 35 vasusArA kuberanI nagarI 191-ze. vAgmin zreSTha patA, vRhaspati 346 156 16 vasta bakaro 1275 587 vAgdala hoTha 581-ze. 256 49 vastaka sAbara mIThuM 942 419 vAgmin vRhaspati, guru 119-ze. 41 58 vasti dazIo (vastranA cheDe vAgmin popaTa 1335-ze. 613 47 hoya.) 667 295 46 / vAGmukha prastAvanA, upadyAta 262 vastra vastra, kapaDuM 666 295 12 vANI, vacana 241 112 50 ratnanI ATha jAti bRhaspati 119-ze. paikI eka jAti __ 1063 478 57 vAcaMyama sAdhu, muni vastrapezI vastranI dazIo 667-ze. 295 vAcaspati gRhaspati, vitAnA guru 118 41 vana kIMmata, mUlya 868 382 vAcATa vAyA, asaMbaddha, barDa vastra, kapaDuM 667-ze. 295 bolanAra 347 156 vastrasA nasa, snAyu 631 278 48 vAcAla " , , 347 156 39 vasvokasArA mukharanI nagarI 191 82 44 | vAcika saMghazo, saMghazAvANu kyana 276 127 60 sm 68 vAc 37 Jain Education Intemational Page #942 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sUrya sArthazabdAnukramaNikA vA-901-vA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH - zlo. pR. paM. vAcika vayanathI yeto abhinaya 283 130 30 | , vANI, vacana 241 113 3 vAcoyuktipaTu pAsavAma duzaNa, nyAya vAta anukUla vAyu vAya tetarkazAstrI ___346 156 22 tIrthakarano 34 paikI vAcya 643 sAyas, aist 28ma atizaya 62 16 68 pavAdathI niMdita 436 vAyu, pavana 1106 506 44 bhojana, bhAta 395 vAtakin vAyuno rogavALo 460 202 vega 495 vAtakumbha hAthInA kuMbhasthalanI bANanA pukhamAM rahelA nIceno bhAga 1227 568 37 gIdha vagerenA pIchAM 781 344 33 / vAtapaTTa sIsuM 1041-ze. 469 23 pakSInI pAMkha 1317 605 8 vAtapramI me saranu vegavANu 4258 1295 596 29 (vAjidantaka) 2523 1140 526 34 vAtamRga 1295 596 38 vAjin ghoDo, senAnA cAra vAtarogin vAyurogI 460 202 8 maga pahATu aMga 751 331 30 vAtApidviSa agastya RSi . 122 43 30 ghoDo 1233 571 47 vAtAyana gokha, gavAkSa 1012 453 22 98-ze. 30 48 vAtAyu haraNa 1293 595 13 vAjina yajJanI AmikSAmAMthI vAtUla vAyuno samUha 1421 652 nIkaLeluM jaLa (garama vAtyA 1421 652 61 pANImAM dahIM nAMkhatA vAtsaka vAcharaDAMono samUha 1417 651 39 je kokaDAM kokaDAM thaI (vAtsalya) vAtsalya rasa, putrAdi jAya te AmikSA) 831 368 21 Uparano sneha 295 . 135 vAjizAlA ghoDAra, ghoDA vAtsyAyana vAsyAyana RSi bAMdhavAnI jagyA 998 445 28 (nyAyabhASyara) ___853 376 vAJchA icchA 430 189 54 vAdAla 42DhAvANo bha7 1345 618 1 vATa nagarAdine pharato vAditra vAjitra 286 131 20 koTa ke vADa 982 436 54 vAdya 286 131 18 mArga, rasto 983 437 58 vAdhrINasa geMDo 1287 592 2 vADava brAhmaNa 812 359 30 vAna sUkuM phaLa 1130 519 46 vaDavAnala 1100 503 34 vAnadaNDa vebhA, 11|72nii sANa 913 / vADaveya baLada 1257 579 25 / vAnaprastha cAra Azrama paikI vADavya brAhmaNono samUha 1419 652 30 trIjo Azrama 807 357 55 vaNavuM 913 403 13 / vAnaprastha vAnaprasthAzrama jeNe vANija vepArI 867 svIkAryo hoya te 809 358 20 vANijya vepAra, AjIvikAnA (vAnamantara) vyaMtara tinAva eDAra par3I me 864 380 24 | vAnara in 1292 594 vepAra 867 381 20 vAnaspatya mo -manadI mere vRkSa 1115 511 21 vANinI hoziyAra bhane 6nmatta strI 510 225 16 vAnAyuja sa25stAna zano ghoDI 1235 573 maranastAna deva-manuSya-tiryaMcanI bhASAmAM vAnIra netara 1137 524 32 pariNamatI yojana sudhI jatI (vAnti) ulaTI, vamana 469 206 41 ardhamAgadhI bhASA-tIrthaMkarano (vApi) vAvaDI 1093 497 23 24 pai. 5 6 matizaya 59 15 56 | vApI 1093 497 22 vANi vANI Page #943 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pR. paM. 481 536 569 42 vAmA zaMkha vAmI vAyasI vA-902-vA abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH ___ zlo. vAma suMdara, manohara 1444 663 47 | (vArAhI) prAmA vagaire 42nI viparIta, ulaTuM 1465 672 mAtA (zakti35) zarI2nu rAju aMga 1466 673 9 | vAri . pANI 1069 vAmadeva zaMkara 195 sugaMdhI vALo, khasa 1158 vAmana mA0 pai.hI triI hi 170 68 33 | , hAthIne pakaDavA mATe ThIMgaNo 454 karAto khADo 1229 TUMkuM, nIcuM 1429 657 | (vArI) hAthIne bAMdhavAnI jagyA, vAmalUra rAphaDo 971 hAthIne pakaDavA mATe zrI pArzvanAtha ma. nI mAtA 41 12 47 karAto khADo 1229 strI, nArI 504 221 44 vArija 1204 vAmAkSI 507 223 3 | (vArida) bheSa 164 ghorI 1233 572 (vAridhara) 164 (vAyavyA) vAyavya dizA 169 68 23 (vAridhi) sabhu 1074 vAyasa kAgaDo 1322 607 43 (vArinidhi) , 1074 (,) gUgaLano dhUpa 648 287 (vArimuc) bheSa 164 bhAyI, ayasanI vedo 1188 551 (vArirAzi) samudra 1074 vAya vAyavya hizAnA svAmI 169 68 19 vArivAsa sAba, mahie veyanAra 901 vAyu, pavana 1106 506 14 vArivAha bheSa 164 gaNadevatA 26 2 vArivAhana megha 164-ze, vAyubha 89-ze. 25 68 vArIza samudra 1073 vAyubhUti ma. mahAvIranA vAruNi agamya RSi 123-ze. trIjA gaNadhara 31 11 12 vAruNI zatabhiSA nakSatra ___114 (vAyuvartman) mAza ___ 163 63 58 madirA 903 vAyuvAha dhUmA 1103 505 14 pArvatI 205-ze. vAyuvAhana viSNu, nArAyaNa. 219-ze. 103 pazcima dizA 169 vAr pANI 1069 482 vArbha vana, jaMgala 1110 vAra samUha, samUdAya 1411 648 38 vArNika lekhaka, lahio 484 samaya, avasara, prasaMga 1509 691 39 vArta nIrogI 474 778-ze. 343 28 Arogya 474 vAraGgin pakSI 1317-ze. 604 47 vArtA vArtA, khabara 260 vAraTA haMsalI 1327 609 20 AjIvikA 865 vAraNa 1217 564 40 / vArtAyana cara puruSa, dUta 734 vAraNA pArvatI 205-ze. vArtAvaha manAno mAra 6403nAra 364 vArabANa coLI, yoddhAnI chAtInuM vAtozina mAnA bhojana mATe potAnA sutarAu bakhtara 767 338 20 gotra vagere nAra 856 vAramukhyA vezyA 533 236 34 vArtika kahelA, nahi kahelA, ane vAravadhU 533 235 30 kaSTathI kahI zakAya tevo vAravANi 533-ze. 236 23 pArthAnI viyaar| 256 vAralA salI 1327 609 dhUlibhakti vArANasI zI nagarI 974 433 26 (vivAnI miyA) 518-ze. 89-ze. 569 45 558 42 65 24 65 24 486 13 486 13 65 24 486 13 397 65 24 65 33 485 45 43 39 44 398 42 92 17 68 23 508 213 3 209 24 209 34 120 24 380 33 322 16 162 62 bANa hAthI 377 118 38 229 22 Jain Education Intemational Page #944 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabda: (vArda) (bAdala) vArdhaka vAdhi vArdhAnI vArdhuSi (vArdhuSika) vArmaSi vAla vAlaka vAladhi bAlaputraka vAlavAyaja vAlahasta vAli vAlikA balina vAlukA vAlukAprabhA vAluGkI vAlUka vAleya vAlmIka vAlmIki vAlhika 31 vAlhIka vAvadUka (vAvalla) vAvRtta vAlavyajana cAmara pUchaI yAni (pAna2) (vAzA) vAzita vAsateyI arthaH vAdaLa, megha vANo hiksa (huIi) vRddhAvasthA vRddhono samUha samudra 6] zaMDu (saMkhyA) 11 megha, vAdaLa deza, vAja sugaMdhI vALo pUchuM roma, ruMvADA vairya ratna " vALI, kAnanuM AbhUSaNa bAsi ( vAnara ) ranI narakanI trIjI pRthvI kAkaDI 874 18- pa. samudra jArI, nAnuM pAzInuM pAtra 1021 458 AjathI AvikA calAvanAra gadheDo vAlmIkI RSi nIMga arabastAna vAlIka dezano ghoDo te nAmano eka deza bolavAmAM kuzaLa, vaktA bANano eka bheda ThaMDA, pasaMhare, cUMTI kADheluM sArthazabdAnukramaNikA zlo. pU. paM. 18- pa. 6 33 165 65 54 340 153 1416 651 17- pa. araDuzI pazuono zabda rAtri 880 880 164 - ze. 568 1158 1244 630- ze. 32 29 37 6 46 6 384 387 387 65 251 536 596 278 1189 551 vanaspatiSThanya sthAvara viSa 1197 1360 624 37 x w m x a 2 m ~ ~ 2 8 m a 5 m & 2 x 8 6 2 2 8 1256 579 22 16 846 374 33 14 1063 479 22 717 314 38 1244 576 9 17 704 310 40 656 290 43 704 310 39 1089 495 13 7 5 3 556 37 51 4 846 374 26 20 422 186 40 959 425 47 1235 573 15 959 425 43 346 156 26 780 344 29 1484 681 6 1140 526 24 1407 646 45 142 51 10 zabdaH vAsanA vAsanIyaka vAsanta " vAsantika vAsantI vAsayoga vAsara vAsas vAsA vAsita vAsarakanyakA 2rAtri (bAsarakRt) sUrya chaMdra vAsitA vAsina vAsava ( vAsavAvaraja) viSNu, nArAya vAsavAvAsa svarga vAsavI vyAsa RSinI mAtA vastra, 65kuM araDuzI pa-puSpAdivaDe vAsita kareluM sAthI vAsiSTha vAsiSThI vAsI vAsuki vAsudeva " 11 vAsupUjya vAsubhadra vAsurA vAsU vAsaukas arthaH pUrva saMskAra, anubhavela dekhela vi. prasaMgane bhulI na javuM te za vAstu vAstuka kALA maga UMTa vidUSaka mAdhavI latA, mogarAno velo 1147 abIla, paTavAsAdi cUrNa 637 divasa 138 143-zo. 6. vAsin choDI zlo. gomatI nadI vAMsI, hADI vAsuDI (nAgarA) viSNu, nArAyaNa, kRS vAsudeva nava hoya che te ghoDo bAramAM tIrthaMkara bha. viSNu, nArAyaNa rAtri kanyA, kumArI gharano madhya bhAga para mATenI bhUmi athava. cItanI bhA vA 903 vA pR. paM. AzrayavAcaka zabda sAthe A zabda lagADavAthI AzrayI zabda bane che, 1373 630 3 286 12 1173 544 18 1254 578 34 331 148 49 645 - ze. 214 87- so 847 666 1140 530 44 282 97 171 69 48 27 219-ze 143-ze. 51 29 99 24 374 295 x x ~ 3 2 x & x 2 & 526 12 2 21 50 37 14 16 49 27 414 183 41 1218- zo. 565 26 19 10- pa. 621 274 12 1085 492 44 918 405 39 1308 602 15 215 101 8 697 1233-zo. 308 41 572 2 9 35 103 6 51 23 333 149 19 995 444 10 989 440 35 1186 550 22 Page #945 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 70 vikka vina vigraha vA-904-vi abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. vAstUka athavo, yIsanI mA0 1986 550 25 / (vikRti) parima, vihAra 1518 695 52 vAstoSpati chadra 172 vIza varSano hAthI 1220 565 46 vAstra vastrathI DhaMkAyelo ratha 754 332 49 vikrama parAkrama 739 325 18 vAha ghoDo 1233 571 vikraya vecANa, vakaro 872 382 33 bhujA, hAtha 589 260 52 | vikrayika veyanAra 868 381 57 vAhA 589 260 50 vikrayin 868 381 57 vAhana sarva jAtanA vAhana, vikrAnta subhaTa, zUravIra 365 163 35 hAthI, ghoDA 20 vi. 759 335 27 vikrAyaka veyanAra 868 381 57 vAharipu pADo. 1282 590 6 vikriyA parima, vi12, 32612 1518 695 50 vAhasa magara . 1305 600 55 vikruSTa kaThora vacana 269 124 vAhitya hAthInA kuMbhasthaLa ane vikreya kharIdavA yogya 871 383 lalATanI nIceno bhAga 1227 568 40 viklava bhayabhIta, muMjhAyelo 448 196 vAhinI senA 745 327 47 vikhu nA vinAno 450 197 gulmathI trae gae (senA) 748 329 30 vina 450 197 nadI 1080 489 vigatadvandva yuddha, sugata 235-ze. 11 28 vAhIka vAhika deza 959 425 38 vigAna lokApavAda 270 125 vAhya sarva jAtanA vAhana, nAka vinAno 450 197 11 hAthI, ghoDA, 2tha vi. 759 335 zarIra 563 248 41 (vAhnika) za2 645 285 36 rAjyane upayogI vAhIka 645 285 36 7 gue| paiDImeDa 735 322 47 pakSI 1316 604 5 , yuddha, laDAI 796 353 27 vikaca khIleluM puSpa 1127 519 5 | vighasa yama mAtA vaj 834 369 20 vikacA pArvatI 205-ze. 92 36 / vighna aMtarAya 1509 691 22 vikaTa vizALa, moTuM 1430 657 21 (vighnarAja) goza, vinAya 207 93 25 vikatthana phogaTa vakhANa 270 125 14 | vighneza 207 93 24 vikarAlA 205-ze. vicakila bhogarI 1148 531 13 vikarNika azbhIra deza 958 425 vicakSaNa vidvAn, paMDita 341 153 41 vikartana sUrya 97 30 21 vicarcikA sa (21) 464 204 7 vikalAGga pAMgo 455 199 vicAraNA viyaa29||, bhImAMsAzAstra 251 117 28 (vikalpa) bhanano saMs5, yA, viyaa29||, prbhaae|manano vyApAra 1370 628 21 yukta vicAra 1373 629 55 vikasita pAraDaM puSya 1128 519 10 vicArita vicAreluM 1475 677 8 vikasvara vikasela, khIlela 350 158 4 vicAla vayyenu, maMharanu 1460 671 (vikAra) 529||m, 32312 1518 695 52 vicikitsA saMde, saMzaya 1375 vikAla sAyaMkAla 140 49 8 vicetas duSTa cittavAno 435 191 vikAsin vipAsa pAmerA bhAsada 350 158 1 vicchanda vizeSa prA2nI 2yana 1015 454 37 vikira pakSI 1316 604 19 vicchitti striimaan| 10 svAbhAvika vikurvANa mAnahI, prasanna manavAyo 435 191 41 alaMkAra paikI eka alaMkAra 107 223 radda vikUNikA nA, nAsiDI 580 256 25 | vijana ekAMta, nirjana 742 326 10 vikRta rogI 459 201 30 | vijanana prasava, 4nma 541 240 vi pAtA pArvatI Page #946 -------------------------------------------------------------------------- ________________ arthaH dhana 1475 677 sArthazabdAnukramaNikA vi-905-vi zabda: zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. vijaya zrI naminAtha ma. nA pitA 38 12 16 | viTamAkSika haa2|sii, mAkSi dhAtu 1055 476 22 zrI caMdraprabhasvAmI viTcara mamA 2 yDa 1281 589 51 bha. nA zAsanadeva 42 12 63 | viDa / pakAveluM mIThuM 942 419 11 AvatI covIzInA viDAla bilADo 1301 599 1 20mAM tIrthaMkara vitatha asatya vacana 265 123 10 bIjA baladeva 698 308 vitaraNa dAna, tyAga 386 171 17 vijaya, jIta 803 355 vitarka vicAraNA 322 145 56 arjuna (5isa) 710-ze. 312 17 vitardi vedikA 1004 448 7 taravAra 782-ze. 345 50 vitasti veta, bhAra aMgula prbhaae| 595 263 21 paDelu anuttara vimAna 94 27 19 vitAna caMdaravo 681 302 25 vijayacchanda pAMyaso yAra serano hAra 659 291 36 yajJa 820 364 7 vijayanandana maniyAramA yastA 694 307 47 vitutraka morathutha, nIla aMjana 1052 475 41 vijayA zrI ajitanAtha vitta 191 83 4 svAminI mAtA 39 12 vicAreluM pArvatI 205-ze. 92 28 vikhyAta, prasiddha 1493 684 36 pArvatInI sakhI 205-ze. 92 (vitteza) kubera deva 19082 18 vijayinta meNavanAra 793-ze. 350 vidagdha atyaMta hoMziyAra 343 155 11 vijAtA suvArI strI __539 239 16 vidara phADavuM, cIravuM 1488 682 48 (vijipila) atyaMta yI 4, 2vANu vidarbhA kuDinapura 979 434 50 dahIMnuM bhojana, maTho 414 183 29 vidAraka sukAyelI nadImAM pANI vijila " , , 414 183 32 kADhavA mATe karAtA vijivila khADA, vIraDA 1088 494 35 vijRmmita mAseDaM puSpa 1128 519 20 vidita jANeluM 1496 686 1 vijala atyaMta xij, maho, viditA zrI vimalanAtha bha. nI svAdiSTa vagere 414 183 30 zAsanadevI 45 13 34 pravI, nipura, DoziyAra 343 155 1 dizAnA khUNA vijJAna zilpAhina zAna 310 141 47 | vidu masthabano madhyabhAga 1226 568 kaLA, kArIgara 900 397 15 | vidura jANanAra 349 157 36 vijJAnadezana sugata, zuddha 235-ze. netara 1137 524 23 vijJAnamAtRka ,, , 235 111 vidUSaka zRMgAra rasa sahAyaka, viTa vyabhiyArI, dhUtArI 331 148 eka mazkaro mANasa 331 148 52 (viTaka) visTa , hoTalo 466 204 58 videha pAMca mahAvideha kSetra 946 420 33 viTaGka pakSIone vizrAma mATe videhA mithilA nagarI 975 433 38 banAvela lAkaDAnuM sthAna viddha vIMdhAyeluM 1486 682 6 (bhUtarAna) 1010 452 vidyA ghUgharI 665-ze. 294 27 aMDamUla 613 271 vidyApravAda 14 pUrva hI zabhuM pUrva 248 115 tha tathA zApa vagaranuM vRkSa 1120 514 vidyutpriya su 1049 474 5 vRkSano vistAra 1124 516 55 | vidyAmaNi dhUdharI 665-ze. 294 28 viTapin vRkSa, jA 1114 510 vijaLI 1104 505 32 vijJa vidiz 111 vidula viTapa vidyut Page #947 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vidruta vidruma vidvepa 37 530 235 vina vi-906-vi abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. vidyutpriya suM 1049 474 5 | vinidratva gate ___319 144 31 vidradhi hADakAmAM rahelo vinimaya 3232 12vo, mhlobhayaMkara sojo 471 207 54 badalo karavo 869 382 34 vidrava palAyana, nAsI javuM 802 355 43 viniyoga phaLa ApavuM te 1520 696 64 pigaLI gayeluM 1487 682 22 vinIta vinayI, na 431 190 20 paravALAM 1066 480 5 suzikSita, saraLa vidvas vidvAnuM, paMDita 341 153 28 cAlavALo ghoDo 1235 573 28 vaira, virodha 730 320 vineya ziSya, chAtra 79 20 36 vidhavA pati vagaranI strI vinoda krIDA, ramata 556-ze. 246 2 vidhA pagAra, majUrI 362 162 33 kautuka, tamAso 926 409 karma, kriyA 1497 686 44 vindu jANanAra, jJAnI 349 157 37 vidhAtR janyavAcaka zabdane A vindhya vidhyAyasa parvata 1029 463 14 zabda lagADavAthI janaka vindhyakUTa agastya RSi 123-ze. 43 47 vAcaka zabda bane che, jema vindhyanilayA pArvatI 205-ze. 92 21 3- vizvavidhAtA 5-pa. vindhyavAsin yA muni 852 376 13 brahmA 212 96 60 vicAreluM 1475 677 viSNu, nArAyaNa 219-ze. (vinna) meLaveluM 1490 683 42 vidhi brahmA 212 vipakSa zatru 729 320 4 kalpa, AcAra 839 371 37 vipaJcI vINA 287 131 56 bhAgya, nasIba 1379 632 vipaNa vecANa 872 383 32 mAzA, bha. 32bhAvako 1520 696 45 | vipaNi / bajAra 988 439 49 caMdramAM 105 34 62 hATa, dukAna 1002 447 viSNu, nArAyaNa 216 101 26 | vipatti Apatti, saMkaTa 478 210 56 rAhugraha 121 42 47 vipatha kumArga, kharAba rasto 984 438 24 vidhuvana hAlavuM, kApavuM 1522 697 37 vipad Apatti 478 210 57 vidhura rAkSasa 188-ze. viparyaya viparIta, ulaTuM 1501 688 34 vidhUta taTheyu, chorI dIj 1475 677 3 viparyAsa 1501 688 32 vidhUnana vAg, iqj 1522 697 / vipazcit vidvAnuM, paMDita 342 154 27 vidheya zAstranA saMskAravALo, vipazyin sAtabhA zAyasiMyuddha 236 111 33 iMdriyavijayI 432 vipAkasUtra 11muM aMgasUtra 244 vinatAsUnu saru, sUryano sArathI __ 102 33 vipAdikA - pagamAM thayelo phollo (vinayagrAhin) zAstrAnA saM272vANo, athavA cIro 465 204 45 chadriya vi4yI. 190 33 vipAz vipAzA nadI 1086 492 51 432 190 vipAzA 1086 492 55 (vinasa) nAka vinAno 450 197 17 vipina jaMgala, vana 1110 508 43 vinA sivAya 1527 700 vipula vizAla, moTuM - 1430 657 vinAyaka gaNeza 207 93 27 | vipulaskandha aru9, sUryasArathI 102-ze. 33 30 vinAyaka buddha, sugate 234 111 vipulA pRthvI 938 416 (vinAza) dhanano nAza 738 325 12 vipra brAhmaNa 812 359 37 vinidra khIleluM puSpa 1129 519 22 / viprakAra 52mava, ti2272 4 41 193 48 : : : vidha : vidhuntuda 18deg8225** 2 *** ? ? * * 232 2 * * Jain Education Intemational Page #948 -------------------------------------------------------------------------- ________________ . sArthazabdAnukramaNikA vi-907-vi zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. (viprakula) samAna mAyAravANA vibhrmaadibrAhmaNono samudAya 1413 650 4 / viyuktatA bhrAnti vagere doSa rahitaviprkRt jo pado 441 193 30 prabhunI pIno 27bhoM gu| 69 17 viprakRSTa 62 1452 667 vimanas duSTa cittavALo 435 191 47 vipratisAra 5zyAttA55stAvo 1378 631 59 vimarzana vicAraNA 322 (vipratIsAra) , 1379 631 61 vimala 13mAM tIrthakara bhagavAna ra7 2 viprayoga viyoga, vi24 1511 692 30 gaI covIzInA pAMcamAM vipralabdha gAyato 442 193 43 tIrthaMkara bhagavAna 51 14 25 vipralambha viyoga, viraha 1511 692 28 ujjavala, svabhAvathI ThagavuM, khoTuM kahI nirmaLa 1436 660 3 bhamAvavuM te 1519 696 12 / vimalAdri zatru04ya giri2|4 1030 463 vipralApa viruddha bolavuM 276 127 49 vimAtRja oramAna bhAI 546 242 vinika nyotiSI 483 212 51 | vimAna ponu vimAna 89 26 8 (vipraznikA) haath-52|| mAhinI 2NAmoM (vimAnayAna) hava 89 26 11 dekhI zubhAzubha lakSaNo (vaimAnika) vaimAnika va 89 26 12 jANavAvALI strI 483 212 56 vimudra biDAyeluM puSpa ___ 1129 519 vipriya aparAdha 744 327 20 viyat AkAza 163 vipuS jaLabiMdu 1089 495 23 viyadUbhUti aMdhakAra 146-ze. upadrava, lUMTa 803 356 3 viyAta dhIhI, avinIta, nirva04 432 190 48 vipluta dhutADino vyasanI 434 191 31 viyAma vAma, bane hAtha mADavibandha dhoza, mAro, ADo ail 52 meTalI is 600-ze. 265 4 bhane pezAbanU roDa 471 207 31 | viyutadra 174-ze. 71 34 devatA 89 25 47 viyogaTae thaj, vi26 1511 692 32 vibboka strIonA 10 svAbhAvika virajas pArvatI. 205 92 39 alaMkAra paikI eka 507 223 31 virati nivRtti, aTakavuM 1522 697 vibhava 191 83 18 virala chUTuM chavAyuM, AchuM 1447 665 23 vibhA kiraNa 100 32 46 viralajAnuka vayye sAtavA vibhAkara 97 29 43 DhIMcaNavALo 456 200 13 vibhAta savAra, prAtaHNa 139 48 34 | viraha viyoga, viccheda 1511 692 32 vibhAva alaMkAra zAstramAM kahela virAgArha vairAgyane yogya 490 215 59 2sohI54 sAsaMbanAhi. 326 147 1 | virATaja virATa dezamAM utpanna vibhAvarI rAtri 142 50 53 thayela hIro 1066 479 59 vibhAvasu sUrya 98 30 39 zabda, dhvani 1400 643 59 agni 1100 503 8 viriJca zramA 212 96 33 vibhu svAmI, nAyaka 359 161 31 viriJcana 212 97 . 31 vibhUti saMpatti, aizvarya 357 160 41 viriJci 211 96 23 zobhA, kAMti 1512 692, 39 viruddhokti 52552 viruddha bolate 276 127 50 vibhrama strIonA daza svAbhAvika (virUDha) , navA saM2 1183 549 21 alaMkAro paikI eka 508 224 16 virUpAkSa zaM2 197 87 24 zobhA, kAMti 1512 692 48 / viroka kiraNa 100 32 4 viplava vibudha sUrya virAva vibhUSA Jain Education Intemational Page #949 -------------------------------------------------------------------------- ________________ . 730 vizada vi-908-vi abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. virocana sUrya kamaLanI nALa 1165 540 22 agni 1097 500 40 (viza) 1165 540 23 virodha vaira, virodha vizaGkaTa vizALa, moTuM 1429 657 9 vilakSa vismaya pAmela 433 190 sapheda, zukla 1392 639 39 vilakSaNa vicAra rahita, prayojana nirmaLa, ujvaLa 1436 660 3 vinAnI sthiti 1497 686 48 vizaraNa hiMsA 370 165 30 vilagna zarIrano vacalo bhAga, vizasana 370 165 44 5orI bAMdhavAnI 42yA 607 / taravAra 782-ze. 345 53 vilaGkA pArvatI 205-ze. 92 37 vizAkha pratiya, zaM2no putra 209 94 48 vilambita __ maMhagativANu nRtya 292 vizAkhA vizAkhA nakSatra 112 38 57 vilambha atizaya dAna 1519 696 24 vizAya paheregIronuM vArA pharatI vilApa zoka karavo, rudana sUvuM te 1503 689 10 pUrvaka bolavuM te 275 127 32 vizAraNa hiMsA 372 166 19 vilAsa strIonA daza svAbhAvika vizArada vidvAnuM, paMDita 341 154 alaMkAro paikI eka 507 223 23 porasalI, pala vRkSa 1135 523 1 vilIna pIgaLI gayeluM 1487 682 vizAla vistI, moTu 1429 657 9 vilepana vipana, aMgarAga 635 281 38 vizAlaka garuDa pakSI 231-ze. 109 vilepI rAbaDI, 10 397 175 28 vizAlatA pahoLAI 1431 658 (vilocana) 575 254 34 vizAlA 6%4yinI nagarI 976 433 57 viloma viparIta, khaTuM 1465 672 54 vizAlA dravArI, poino vedo 1157 535 vilomajita hAthI 1218-ze. 565 14 vizAlAkSa 2 200-ze. 89 11 vivadha bhAra, bojo 364 163 4 vizAlAkSI pArvatI 205-ze. 92 32 vivara chidra, bila 1364 625 6 vizikha jaae| 778 342 vivarNa bhUrNa, 4 ___352 158 49 vizikhA zeza 981 436 23 pAbhara, nIya, asaMDArI 932 411 vizuddha nirbhaga, 684m 1436 660 18 kharAba buddhivALo 438 192 33 vizeSa bhinna bhinna 135, me 1515 694 vivasvat ___96 29 1 vizeSaka kezara-caMdanAdinuM tilaka, aneka saMdeha dUra karavA cAMdalo, TIluM 653 289 rU5 vyavahAra 262 122 4 | vizoka 1325-ze. 608 vivAha vivAha, lagna 517 229 4 // vizrambha vizvAsa 1518 695 45 vivikta ekAMta 742 326 8 vizrANana dAna, tyAga 387 171 22 vividha ghaNA prakAranuM 1469 674 34 vizruta prasiddha, vikhyAta 1493 684 39 vivRtAkSa kukaDo 1325 608 35 vizva loka, jagatuM 1365 626 13 viveka 4-yetana vi. nume zAna 79 20 47 samasta, badhuM 1433 658 48 vivoDhA pati, vara 517 228 42 vizvakacha ziDArIta 1281 589 43 vivvoka strIonA svAbhAvika daza vizvakara brahmA 5-pa. 3 56 sa pai..sa-vidAsa 507 223 31 | vizvakartR 5-pa. 3 54 viz manuSya 337 151 33 vizvakarman vizvamA, ponA zilpA 182 76 34 viSTha, bhaga 634 280 41 vizvakAraka brahmA 864 380 21 / vizvakRt vizvamA, yonA zilpI 182 76 38 vivaza vivAda kukaDo " vaizya Page #950 -------------------------------------------------------------------------- ________________ arthaH lill 97 55 sArthazabdAnukramaNikA vi-909-vi zabdaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. vizvakRt zrA 5-pa. 3 53 karavAnI icchA 431 190 11 vizvajanaka viSamAyudhAmahe 227 107 41 (vizvavyac) sarvata26 4 nAra, viSameSu 16-pa. 6 4 sarvavyApaka, sarvane pUjanAra 444 224 28 228 108 vizvabhuj viSNa, naa2|59, 305 219-ze. 103 13 viSamonnata yAnIyu 1468 674 vizvabhU sAtabhAzAyasiMha muddha 236 viSaya 947 421 vizvabheSaja suM. 420 185 58 35-2sa-mAhi pAMya viSaya 1384 635 vizvambhara viSNu, nArAyaNa 215 101 14 viSayagrAma viSayono samUha 1414 650 26 vizvambharA pRthvI 935 414 52 viSayin yakSu sAhidriya 1383 634 vizvarUpa vi, naaraaye| 215 101 18 viSasUcaka yo25kSI 1339 615 vizvaretas pramA 212 97 13 viSAkta vANu mA 771 343 55 vizvavidhAtR , 5-pa. 3 55 viSAgraja taravAra 782-ze. 345 vizvasU 5-pa. 3 56 | viSANa hAthInA banne tazUja, 1224 567 27 vizvasRj 5-pa. 3 54 , baLadanuM zIMgaDu 1264 582 30 (,) pramA 212 viSANAnta goza, vinAya 207-ze. vizvasenarAja zrI zAMtinAtha ma. nA pitA 37 12 11 viSAda bhananI pI.31, 6, zo 312 142 17 vizvastA vidhavA strI 530 235 9 viSAntaka zaMkara 197 87 25 vizvasraSTra | brahmA 5-pa. viSApaha garuDa pakSI 231-ze. 109 vizvA suMTha 420 185 53 | viSuva samAna rAtri ane pRthvI 935 414 50 hivasa hoya tevo 146 53 11 vizvAmitra vizvAmitra RSi 850 375 viSuvat bheSa tathA tulA saMbila 146 53 (vizvAvasu) hA vagere gaMdharva heva 183 77 viSkambha ravaiyo bAMdhavAno khIlo, vizvAsa khAtrI, zraddhA 1518 695 46 thAbhato vi. 1023 459 vizvedeva gaNadevatA 89-ze. pakSI 1316 604 28 (viS) viSThA, maLa 634 280 44 kukaDo 1325-ze. 604 40 viSa 1195 555 29 | viSTapa soDa, 4gata, duniyA 1365 626 pANI 1070-ze. 483 viSTara mAsana, aThAsana 684 303 viSaNNatA bhananI pI31, 312 142 19 / / darbhanI mUThI, darbhanuM Asana 8rUla rU70 viSadarzana vRkSa, jAu 1114 mRtyuka jIvaMjIva pakSI, je jhera viSTarazravas viSNu, naaraaye| di 4 bharIya cha / 1340 615 50 | viSTi baLAtkAre narakamAM viSadhara sa, na 1303 nAMkhavuM te 1358 623 16 viSabhiSaj viSa, vaidha, // 3 474 209 19 | viSThA / viSThA, maLa 634 280 48 viSama tra, pAya, sAta vagere viSNu zrI zreyAMsanAtha viSama saMdhyAvAya za06 15-pa. 5 69 bha. nA pitA 37 12 4 viSamanetra zaM42 16-pa. 6 2 zrI zreyAMsanAtha 196 87 12 bha. nI mAtA viSamapalAza saptapa, sAtapuDAnuM 16-pa. viSNu, nArAyaNa 214 98 12 viSamazakti zaMbhu 16-pa. 6 7 | viSNugupta vAsyAyana RSi, (viSamaspRhA) pAra dhana 425 // nyAyabhASyakAra 854 376 41 viSkira -lierli ili 1111 600 Jain Education Intemational Page #951 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vihata (visaprasUna) " vi-910-vI abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. viSNugRha tamalipti nArI 979 434 49 | vihaGga 1316 603 56 viSNupada AkAza 163 64 22 vihaGgama 1316 603 56 viSNupadIgaMgA nahI 1082 491 .8 vihaGgikA 143, bhAra 6413vAnI viSNuvAhana garuDa pakSI 230 109 17 lAkaDI 364 163 viSNuzakti sabhI 226-ze. 107 10 vihanana pI4j, pI4pArnu yaMtra 912 402 39 viSvak yAre pATha 1529 701 32 (vihandalA) puruSanA lakSavANI strI 532 236 viSvaksena viSNu, naa2|5| 214 99 19 / vihasita iss avA4 thAya viSvavyac sarvata26 4 nAra, tevuM hAsya 297 136 51 sarva vyApaka 444 194 23 / vihasta vyAkula, gabharAyelo 366 163 viSvANa bhojana, khAvuM te vihAyas AkAza 163 63 visa kamaLanI nALa 1165 540 16 pakSI 1316 604 23 visaMvAda ThagavuM, khoTuM kahI vihAyasA mAza 1526 700 2 bharamAvavuM 1519 696 20 (vihAyasA) 163 64 34 (visaka vihAyita chana, tyAga 386 171 16 NTikA) bagalI 1333 612 22 vihAra TinAlaya, nibhari 994 443 61 visakaNThikA 1333 612 20 vihAra, 5Ne yAlaj 1500 688 6 visaprasUta bhaga 1161 538 1 strIonA daza svAbhAvika 1162 538 4 sa rI pai. me 508 224 visara samUha, samudAya 1411 648 53 | vihvala bhayabhIta, bhuMjAyeso 448 196 3 visarjana hAna, tyAga, vihAya 42 386 171 15 vIkSApanna vismaya pAmeta, zaramAyela 433 190 54 visAra bha7, bhAeM 1344 617 42 vIkSa Azcarya, adbhutarasano visArin vistAra pAmanAra __ 390 172 42 sthAyIbhAva 304-ze. 139 3 (visinI) bhabano veso 1160 537 18 vihAra, 5Ne yAsata 1500 688 5 visRtvara vistAra pAmanAra 390 172 37 vIci pAena bho, taraMga 1075 486 42 visamara 390 172 40 vIcimAlin samudra 1073 485 43 (80) 2ti bhAra 14na 884 389 31 vINA vINA, taMburo 287 131 50 vistara zabdano samUha 1432 658 22 vINAvAda vii|| 2||naar 924 408 27 vistAra vRkSano vistAra 1124 516 vIta aMkuzathI hAthIne rokavA vistAra, viund, iyAyo 1432 658 15 ane hAthIne calAvavA vistIrNa vizALa, moTuM 1430 657 34 mhaaytn| 5ganI sN| 1231 570 40 visphAra dhanuSyano 2 (za) 1406 646 20 hAthI, ghoDA 1252 578 visphuliGga vanaspatijanya sthAvara viSa 1199 556 53 vItaMsa pAza, jALa 931 411 (visphoTa) viskoTa, zaTalo 466 204 52 vItadambha sa21, hama vinAno 490 216 vismaya Azcarya ___303 138 56 vItana unI mane pAhunA 575i 587 259 vismRta visarI gayeluM 1495 685 27 vItarAga arihaMta, bhagavAna vitra lohI 621 274 1 ghoDo 1233 571 36 AyA bhAMsa parenI 5 1392 639 13 vItihotra agni 1098 501 22 visragandhi haratAla 1058 477 16 / (vIthi) zreNI, oLI 1423 653 41 42, vRddhAvasthAnotu 340 153 1 nATaya prabaMdhana meM pra.2 284 130 51 vihaga pakSI 1316 603 54 zreNI, paMkti 1423 653 43 vIDA vista vIti visrasA Page #952 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vI-911-vR zabdaH vIdhra 1092 497 vRkNa sArthazabdAnukramaNikA arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. ujvala, svabhAvathI vIryapravAda 14 pUrva pai.trIhu~ pUrva 247 115 30 nirmaLa 1436 660 4 | vIvadha mAra, bholI 364 163 7 vInAha kUvAnA mukhanuM IMTovaDe (vIvadhika) sannAhano mAra caNeluM DhAMkaNa upADanAra 364 163 1 covIsamA tIrthakara bha. 28 10 10 / (vRka) gugaLano dhUpa 648 287 vIra rasa (nava rasa varu 1291 594 23 paikIno eka rasa) 294 135 37 vRkadhUpa aneka dravyano banelo vAra (sumaTa) 365 163 31 dazAMga vagere dhUpa, lobAna 648 287 4 kALA vALAnuM mULa 1158 536 2 gUgaLano dhUpa 648 287 vIrajayantikA sabhAMgabhai rAtuM nRtya 281 129 51 | vRkodara bhImasena 707 311 33 vIraNImUlA vAmAna bhUNa 1158 535 53 viSya, naaraay| 219-ze. 103 8 (vIraNa vRkkA hRdayanI aMdarano kamalanA mUlikA) 1158 536 AkArano mAMsapiMDa 623 275 16 (vIratA) 1135 536 2 kApeluM, chedAyeluM 1490 683 22 vIrapatnI vIrapuruSanI strI 515 228 2 vRkSa vRkSa, ADa 1114 510 vIrapANa vAyu athavA bhAvI vRkSadhUpa gUgaLano dhUpa 648 287 yuddhamA yatuM mAhirApAna 802 355 29 vRkSabhid muDI, vAMsalo 918 405 34 vIrabhavantI moTI mana 554-ze. 245 vRkSabhedin purI 919 405 56 vIrabhAryA vIra puruSanI patnI 515 228 4 vRkSavATI bagIco, amAtyAdinA vIra puruSane janma gharanI pAsenI vADI 1113 509 48 ApanArI mAtA 558 246 62 vRkSAdana kuhADI 919 405 55 vIraviplAvaka zudranA dhanathI. homa 2nAra 861 378 59 vRkSAmla AMbalI, kokama 417 184 61 vIrazaGku bANa 778-ze. 343 28 vRjina pAya, hukRtya, mazuma 1381 633 37 vIra puruSane janma 4s,ig 1457 669 15 ApanArI mAtA 558 246 63 keza, vALa 568-ze. 251 vIrahan agnihotranA olavAI vRta DhaMayo, 5saMha 2 1484 680 57 bhayaMtA agnivANo dhaame| 855 377 19 vRti pA3, 5oTa 982 437 vIrAzaMsana bhayaM72 yuddhabhUmi ghero, vITavuM te 1523 698 23 (ma saMhAra thavAthI) 801 zuddha AcAra, vIrAzaMsanI 801 355 6 ziyala, cAritra 844 373 33 vIrudha vistAra pAmelo velo, 1467 673 50 gucchAvALI velaDI 1118 DhaMkAyeluM, pasaMda kareluM 2484 682 2 vIrojjha agnino tyAga karanAra, vRttAdhyayanarddhi ta5-svAdhyAyathI utpanna te4 838 371 10 homa nahi 2nAra praam| 860 378 49 vRttAnta pAtA, vRttAMta, 260 120 27 vIropajIvaka agnihotrana hAnAthA vRtti vizeSa arthana 41||vnaar 257 118 55 mAgI khAnAra brAhmaNa 860 378 54 AjIvikAnA traNa prakAra vIrya gh|| 4 utsAha 300 137 65 (pAyAha) 864 380 26 zukra, vIrya 629 277 48 | AjIvikA 865 380 37 vIryAntarAya tIrtha62ma nahoyate iMdrano zatru, vRtrAsura 174 71 45 18 hauSa pai.trI hoSa 72 18 9 , aMdhakAra 146-ze. 53 2 vIramAtR vIrasU goLa vRtta Jain Education Intemational Page #953 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vRthA 152 iMdra vRddhi 7-pa. vRSI vRnta vR-912-ve zabdaH arthaH zlo. (vRdviS) dra 175 niSkala, phogaTa 1534 vRddha vira, gharaDo 339 vRddhakAka meM tano Do 1323 vRddhazravas 172 aMDakozanI vRddhi 470 vyAja 881 vRddhi, vadhavuM 1502 vRddhijIvana vyAno dhaMdho-pAra 880 vRddhokSa gharaDo baLada 1258 vRddhyAjIva vyAjano dhaMdho 880 DIMTa, puSpa ane phaLanuM baMdhana 1127 vRnda samUha 1411 vRndAGka viSNu, nArAyaNa 219-ze. vRndAraka devatA 88 vRzcika vIMchI 1211 bhAra rAzi pai.8bhI rAzi 116 zrI maheva ma. nuM bAMchana 47 araDuzI 1140 baLada 1256 udara 1300 dharma, puthya, suitya 1379 bAra rAzi pIbI rAzI 116 vRSaketana zaMkara 7-pa. vRSagAmin 9-pa. vRSaNa aMDakoza. 612 vRSadaMzaka bilADo 1301 vRSadhvaja zaMkara 6-pa. vRSan iMdra, 172 vRSapati 13-pa. vRSabha zrImaddeva ma. muMbana 29 baLada 1256 vRSabhavAhana zaM42 vRSayAna vRSala zudra 894 vRSalakSman zaM42 7-pa. vRSalAJchana , 13-pa. (vRSalAJchana) za42 195 vRSalocana 2 1300 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. 71 54 | vRSavAhana zaM42 12-pa. 5 42 704 12 | vRSasyantI bhaithunanI 427vAjI strI 527 233 16 vRSAkapi viSNu, nArAyae 215 100 48 607 51 agni 1098 501 25 70 41 vRSAkrAntA sAMDhano saMyoga pAmelI ||y 1267 584 206 60 vRSAkSa viSNu, naaraaye| 219-ze. 103 7 387 35 vRSAGka zaMkara 195 86 11 vRSAGka 387 31 vRSAzca iMdrano ghoDo 176-ze. 72 45 579 59 vRSAsana zakara 9-pa. 4 387 11 tapasvI vi. nuM dAbhanuM Asana 816 361 51 518 44 vRSotsAha viSNu, nArAyaNa 219-ze. 102 53 649 15 vRSopagA samAdhAna mATe sAda 103 13 pAse janArI gAya 1266 583 56 25 16 vRSTi varasAda 166 66 8 561 12 vRSTijIvana vasAhana pAvaDe anA4 thAya tevo deza 955 424 13 58 vRSNi gheTo 1276 588 13 526 14 kiraNa 100 31 54 579 23 vRSya aDada 1171 543 43 598 36 (vRsI) dAbhanuM Asana 632 23 (tapasvI vi.nu) 816 361 54 vRhadgRha karUSa deza 959 425 57 4 4 viga 4 58 vegasara khaccara 1253 578 15 270 43 | veNi veNI, sarpAkAre 599 14 / gUMthelo coTalo 570 251 57 4 1 veNI pravAha 1087 493 33 70 10 / gheTI. 1277 588 41 5 43 () veNI, sarpAkAre gUMthelo coTalo 570 252 6 579 21 | veNu vAMsa 1153 533 46 veNuka vAMsano paroNo 1230 570 4 veNutaTIbhava sonU 1044-ze. 472 26 395 14 veNudhma vAMsaLI vagADanAra 925 408 32 4 4 | pagAra 362 162 27 5 44 , AjIvikA 865 380 39 86 1 | vetasa netara 1137 524 24 598 40 | vetasvat pahuM netaravAgo pradeza 954 424 5 (vRSNi ) 40 vega zaMkara vetana Jain Education Interational Page #954 -------------------------------------------------------------------------- ________________ artha: vetrAsana veda vezyA veSa vedita vedI vehat sArthazabdAnukramaNikA ve-913-vai zabdaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. (vetradhara) dvArapAla 721 316 32 | () vastra-alaMkAra-mALA netaranI khurazI 684 303 52 vagairethI thatI AzAmA 635 281 18 vetrin dvArapAla 721 316 31 / vezanta / nAnuM sarovara 1095 478 249 116 10 vezman ghara yauha vidyA pai.. 7-8-8 vezyA, gaNikA 532 234 12 10 prakAranI vidyA vezyAcArya vezyAne nAya zivanAra(yAra vaha) 253 19 44 adhyApaka 330 148 22 vedagarbha brahmA 211 96 48 vezyAzraya vezyAmona rahevAnuM sthAna 1003 447 15 brAhmaNa 813 360 1 vastra-alaMkAra-mALA vedanA , pI31 1370 628 vagerethI thatI aMgazobhA krUra ra82 vedavyAsa vyAsa RSi 846 374 veSavAra sUMTha-marI vagere masAlo 47 284 vedahIna svAdhyAya vinAno braahe| 856 377 veSTana kAnano paDado, vedAnta vedano sAra, upaniSad 250 116 kAnanuM polANa 574 253 56 (vedi) nAmAkSaravALI vIMTI 664 293 (veSyA) vezyA 532 236 15 (vedikA) vaha 1004 448 4 vesara khaccara 1253 578 9 vedijA draupadI 711 312 43 (vesavAra) masAlA, suMTha-bharI 3 417 184 nAra, vidvAn 349 157 35 garbhAdhAna mATe sAMDhanI yajJanI vedI 824 365 22 pAsenArI gAya 1266 583 52 vedikA 1004 448 pAhapuramA rAto za61542-ze. 708 10 98-ze. 30 53 | vaikakSa janoInI peThe vIMdhavuM 1523 697 57 paherelI mALA 652 289 5 vedhanikA bhotI vo vAdhavAnuM zastra 909 401 23 | vaikakSa kheza, uttarAsaMga 672 297 brahmA 212 97 4 vaikaTika jhaverI 910 401 48 viSNu, nArAyaNa 217 102 11 vaikuNTha viSNu, nArAyaNa 215 100 31 vedhita vIMdhAyelu 1486 682 gaNadevatA 89-ze. 26 3 nizAna 777 342 30 vaikhAnasa vAnaprastha (trI Azrama) 809 358 18 patrino me 294-ze. 135 12 | vaijanana prasava mAsa, garbhano vepathu kaMpa, dhrujArI 306 140 3 chello mAsa 541 240 6 vebhA, 1942nI sA 913 403 18 vaijayanta iMdrano mahela ane dhvaja 78 zarIra 563 249 6 tiya zaM42no putra 209-ze. vela bagIco, kRtrimavADI 1111 509 bITuM anuttara vimAna 94 27 19 velA 12, taraM, bho 1076 487 vaijayantika nizAnavANo, ne samaya, avasara 1509 691 dhAraNa karanAra 764 337 14 vellaja kALA marI 420 185 vaijayantI mAM nasI yA 750 331 11 ghoDAnuM jamIna upara vaijayi trI (bhadhavA) yatA 692 307 17 ALoTavuM te 1245 576 vaijJAnika pravINa, hoMziyAra 343 155 2 4, 1456 669 vaiDUrya vaiDUrya maNi 1063 479 9 kaMpeluM, halAveluM 1481 679 vaiNava vratamAM dhAraNa karavA vellitAna keza, vALa 568-ze. 251 lAyaka vAMsano daMDa 815 361 17 vezyAonuM raheThANa 1903 447 18 1044-ze. 472 26 surya vedodaya vedha vedhas vedhya vedhyA veman vellita veza sonuM Jain Education Intemational Page #955 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vai - 914 - vya zabdaH vaiNavika vaiNika (vaiNuka) vaitAsika vaitanika vaitaraNI vaitAlika vaideha vaidehaka vaidehI 37 vaidya vaidheya vaidhyata vainateya 13 ( > vainayika vainItaka cainya vaiparItya vaimAtreya vaimAnika 31 ( ) vaimeya (vaiyAkaraNa nikAya) vaina bera 13 vairaGgika artha: vAMsaLI vagADanAra vINA vagADanAra vAMsano paroNo kasAI, khATakI cAkara vaitaraNI nadI stuti karanAra, baMdIjana vepArI 39 33 vaizya puruSa ane bhAmaNI IthI utpanna thayela 898 pIpara 421 sItA 703 vaidya, Ayurvedano jANanAra 472 mUrkha, ajJAnI yamano pratihAra garuDa pakSI (viSNunuM vAhana) 221 231 102 752 "" " sUryana sAradhi (rakSA) zAstrAbhyAsa mATeno ratha zibikA vagere vAhana (manuSyo vaDe laI javAya tevuM) thurAjA viparIta, na oramAna bhAI bAra devonA deva deva halo- jahalo vo, sATuM-pheraphAra karavo vyAkaraNa jANanArAono samUha vAghanA cAMmaDAthI DhaMkAyelo 2tha tIrthaMkara vicare tyAre 125 thIjana sudhI varavirodha na hoya te tIrthaMkarano rbho atizaya virodha vairAgyane yogya zlo. 925 408 34 924 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 870 1230 930 361 1086 493 794 351 2 868 381 43 1413 pR. paM. 408 60 730 490 570 411 + x 2 w 9 2 2 162 29 6 382 7 310 18 308 24 352 1958 50 186 78 57 104 10 109 19 33 27 332 1 12 759 335 13 700 309 29 1501 688 34 546 242 14 92 26 69 89 26 12 12 396 34 186 1 43 650 12 755 333 2 16 25 320 36 215 57 arthaH vairaniryAtana verano pahalo vairapratikriyA zabdaH vairazuddhi vairATa 33 vairin vairoTyA () vaivadhika vaivarNya vaizAkha 11 vaizeSika vaizya vaizravaNa vaizravaNAlaya vaizvAnara vaizvI vaiSTuta (vaiSNava) (vaiSNavI) vaisAriNa behAsika boTA vorukhAna vollAha vohitya vauSaT vyaMsaka vyakta 37 37 gokaLagAya, iMdragopa virATa dezamAM utpanna thayela hIro uttarASADhA homanI rAkha prAkika dhAtu vaiSNavI vi. zaMkaranI mAtA maccha, mAchaluM viSa bharaDaro hasAvanAra dAsI gulAbI raMgano ghoDo kapila ghoDo, dhoLA prakAro ane pUMchaDAvALo dhoDo vahANa devone bali ApavAmAM vaparAto zabda zlo. Thaga, dhUrta ma. mahAvIranA cothA gaNadhara zatru 16 paikI 13 mI vidyAdevI zrI mallinAtha la. nI zAsanadevI bhAra upADanAra bhavinatA (DiM) vaizAkha mahino banne paga vacce veMtanuM aMtara rAkhI UbhA rahevuM te 777 1023 maMthana daMDa, ravaiyo vaizeSika darzana 862 cAra varNa paikI trIjo varNa nya vepAra 864 kubera deva 189 9.3 1132 521 agni 1098 501 21 113 39 28 837 370 39 1054 476 16 201 90 15 1343 617 26 pR. paM. 356 804 804 356 804 356 1209 560 42 240 + 2 2 2 x 45 364 307 153 10 1066 479 60 729 320 12 12 57 11 112 43 13 44 162 63 140 6 1538 377 167 7 2 342 11 459 38 379 30 357 22 380 14 81 36 27 331 148 51 534 236 51 1240 574 45 1239 574 34 876 385 14 705 54 I 58 32 11 15 Page #956 -------------------------------------------------------------------------- ________________ arthaH 582 vyadhva sArthazabdAnukramaNikA vya-915-vyu zabdaH __ artha: zlo. pR. paM. | zabdaH zlo. pR. paM. vyakta vidvAnuM, paMDita 342 154 25 padamAM lagADavAthI spaSTa 1467 673 prazaMsAvAcaka zabdo bane vyakti vizeSa, bhinna-bhinna 135 1515 694 18 cha,4bha-puruSavyAghra 1440 661 41 vyagra vyAsa, AmarAyaso 366 163 55 vyAghrATa bhAradvAja pakSI 1340 615 vyaGga ___ 1354 621 59 vyAghrI beThI bhoMyarIMgaNI 1157 535 vyaJjaka hAtha vagerethI hRdayano vyAja chaLa, kapaTa ___378 168 35 bhAva jaNAvavo te ___282 130 20 vyADi vyADi muni 852 376 8 vyaJjana dhii-||-10-5ddhii vagaire 397 175 58 vyAdIrNAsya siMha 1285-ze. 591 18 dADhI-mUcha 583-ze. 257 vyAdha zikArI 927 409 12 paMkho, vIMjhaNo 687 305 vyAdhAma iMdranuM vaja 181 75 18 vyatihAra adalA-badalo karavo 870 382 vyAdhi mAnasika pIDA 312 142 28 vyatyaya viparIta, ulaTuM 1502 688 36 roga 462 203 13 vyatyAsa 1502 688 vyAdhita rogI 459 201 33 vyathaka pADanAra 501 220 vyAdhisthAna zarIra 564-ze. 249 32 vyathA du:kha, pIDA 1370 628 vyAna saMpUrNa, zarIramAM saMcAra vyadha vIMdhavuM 1523 697 56 karanAra pavana 1109 508 kumArga, kharAba rasto 984 438 20 vyApana mRtyu pAmela 374 166 52 vyantara vyaMtaradeva 91 26 47 vyApAda droha ciMtavavo te 1372 629 40 vyapadeza 71, 542 378 168 29 vyApAdana hiMsA 370 165 27 vyabhicArin zayArI, yAritra bhraSTa 326 147 1 | vyApta amAtya sivAyanA kAma (,) saMyArImA 295 136 15 / 752 nobhelA maMtrImo 719 / vyaya dravyano vyaya 1516 695 1 vyApta pUra, bhare 1473 676 24 vyalIka ThagavuM 379 168 56 vyAma vAbha, jane hAtha maaaparAdha 744 327 17 lAMbA kare teTalI laMbAI 600 ra64 18 vyavaccheda dhanuSyamAMthI bANanuM choDavuM 780 344 20 vyAyAma thA, parizrama, sarata 320 144 49 vyavadhA antardhAna, Dhais mantavAna, DhADa 1477 677 vAbha, bhannehAtha mAsavyavadhAna 1478 677 48 sAMnA 2 taTabI saMbAI 600 265 2 vyavahAra sesh-dRe| saMbaMdhI vyavahAra 262 121 57 vyAyoga nATya prabaMdhano eka prakAra 284 220 48 taravAra 782-ze. 345 vyAla hiMsaka pazu 1216 564 17 vyavAya bhaithuna, mI 538 238 41 kharAba hAthI 1222 566 21 aMtarAya, vipna 1509 691 sarpa, nAga 1303 599 57 vyasanasaptaka zi12 sAta vyasa- 739 325 14 vyAlagrAhin 2004, sa 542 488 215 vyasanAta vyasanathI pIDAyara 381 169 (vyAvRtta) (1) DhaM Ayeyu, (2) 5saMha vyasanin dhUtAno vyasanI 435 191 33 42j, yUMTI Dhej 1484 681 9 vyAkaraNa vedanA 6 aMga paikI vyAsa vyAsa RSi, mahAbhAratakAra 847 rU74 42 trIjuM aMga 250 116 60 vistAra, isAko 1432 658 18 vyAkula vyAkula, gabharAyelo 366 163 54 vyAhAra pAe, vaya 241 113 22 vyAkoza khIleluM puSpa 1127 519 3 vyutkrama bhavinAnu, GeTo ma 1511 692 23 vyAghra vAgha 1285 591 22 | vyutpanna zastrAhi tattvono saMsDArI 345 155 54 vyAdhra vagere zabdo uttara vyuSTa savAra, prAta:514, prabhAta 139 48 32 Page #957 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyu- 916- za zabdaH vyuSTi vyUDha vyUDhakaGkaTa dUti vyUha 13 vyUhapASNi vyokAra vyomakeza vyomadhUma vyoman vyomayAna vraja 37 vrajyA "" (vyomaratna) sUrya vyomAtmaka maMgalagraha vyoSa vraNa vrata vratati vratasaGgraha vratAdAna vratin vrazcana vrAja vrAta brAtIna vrAtya (vrIDa) arthaH isa, pariNAma, prayo4na vizALa, moTuM bakhtara dhArI samUha, samudAya vyUhanI pAchaLano bhAga vaNavuM yuddhamAM sainyanI goThavaNI chatracha 1411 luhAra zaMkara megha, vAdaLa AkAza devonuM vimAna suMTha-bharI pIpara ho bhegAM (triuTu) gAyono samUha samUha, samudAya 5, gamana, prayAza paryaTana karavuM " 39 zlo. pR. paM. 1446 664 26 vrIDA 1430 657 16 vrIhi 765 dhA, vraNa bhojyavAcakathI A zabda lagADatA bhojakavAcaka zabda jane che, amRtavrata udA vrata, niyama thatA vela dIkSA, zAstramAM kahela niyamono saMgraha dIkSA, pravrajyA yAga karanAra, yajamAna chINI, pAtu ke pAMdaDAM kApavAnI chINI kukaDo samUha saMpanI sAthe rahI AjIvikA calAvanAra saMskAra hIna brAhmaNa lajjA 747 920 198 164 - ze. 337 32 913 403 14 328 39 648 42 329 4 zaMva 406 10 zaMvara abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 162 89-ze. 95 117 - ze. 87 65 63 26 28 40 20 3 2 2 2 w 40 32 15 10 18 65 422 186 22 1273 586 38 1411 648 57 789 349 46 1501 688 12 464 204 24 7-pa. 16 843 373 18 1117 512 22 823 365 9 81 21 19 817 362 26 zabdaH artha: 920 406 26 1325- ze. 608 42 1411 648 54 480 211 50 854 376 52 311 141 63 23 vaiya " 37 (zavarAri) zakaTa 37 zakala zakalin zakuna " zakuni "1 gADuM ( zakaTAri) viSNu nArAyasa TukaDo, kakaDo mAchaluM, maccha pakSIo pradakSiNA kare te tIrthaMkara no 34 paikI 2moM atizaya pachI "1 zakunta zakRt zakRtkari zakRdddvAra zakta zakti 33 " dhAna dha pachI bhAsa pakSI, kAbara zakuntalamana bharata duSyaMta ane zakuMtalAno putra zaktibhRt zakra DAMgaranI eka jAta DAMgaranuM khetara iMdranuM vaja madevano zatru zakunti pakSI zakula eka jAtanuM mAchaluM zakulArbhaka zaGkha bhayachanA abhyA viSThA, maLa vAcharaDI -: za : mRga, haraNa muka, mAchala kAmadeva viSNuno zatru " samI ga samartha prabhutva, utsAha ane maMtra e traNa zaktio zakti nAmanuM zastra parAkrama, sAmarthya kArtikeya zaMkarano putra caMdra . 311 1168 1168 966 pR. paM. 141 65 541 39 542 6 428 37 4. 180 75 2 228 108 6 1293 595 28 1344 617 49 228 108 14 220 103 32 753 332 33 221 104 5 1434 659 10 1344 617 44 17 62 1316 604 5 2 1316 604 1334 612 46 1335 - ze. 613 20 1316 604 1338 12 614 5 54 702 309 56 1316 604 4 1345 618 20 1345 618 31 634 280 51 1260 580 38 612 270 59 491 216 21 735 323 23 787 348 39 352 26 796 209 94 48 172 70 6 Page #958 -------------------------------------------------------------------------- ________________ so zaGka zatadru sArthazabdAnukramaNikA za-917-za zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH artha: zlo. pR. paM. zakrajit bheSanAha 706 311 12 | (,) napuMsa 562 248 25 zakraziras / 971 431 26 | zaNDa sAMda, Apaso 1259-zi. 580 22 zakrANI iMdrANI 175-ze. 72 zata 873 382 29 zakla priya bolanAra 351 158 zataka viSNu, nArAyaNa 219-ze. 102 50 zakkara baLada 1257 579 30 zatakIrti AvatI covIzInA zaGkara zaMkara, mahAdeva 195 86 dazamAM tIrthakara bha. 54 14 67 zaGkA aniSTa saMbhAvanA 315 143 zatakoTi vaja 180 74 54 bANano agrabhAga 787 348 30 zatakratu 173 71 2 daza mahAbuja 874 384 zataghnI zastrano 2 787-ze. 348 54 vRkSanuM ThuMThuM 1122 515 19 zatalaja nadI 1084 492 rAkSasa 188-ze. 80 zatadhRti brahmA 213 97 27 zaMkara 200-ze. zatapatra kamaLa 1161 537 51 puruSa sisna, siMga 610-ze. 270 / / lakkaDa kUTa pakSI 1328 609 32 44tu (bhagara vi.) 1352 620 49 (zatapatraratha) brahmA 212 97 12 zaGkukarNa gadheDo 1256 579 zatapadI kAnakhajUro 1211 560 (zaGkumukha) magaramaccha 1349 620 18 zataparvan vAMsa 1153 534 7 zaGkura trAsa ApanAra 211 25 zataparvikA gharI 1192 553 39 zrI neminAtha bha. nuM lAMchana 48 23 dUra zatabhiSaj zatabhiSA nakSatra ___114 39 45 nava nidhi paikI zatamukhI pArvatI 205-ze. 92 38 navamoM nidhi 193 84 23 zatavIra viSNu, nArAyaNa 219-ze. 103 kapALa ane kAnanI zatahradA vijaLI 1105 505 42 vacceno bhAga, lamaNAM 574 254 10 zatAkSI rAtri 143-ze. 51 22 zaMkha 1205 558 44 zatAGga yuddhabhavAnI ratha 751 331 nAga vizeSa (piLo ane zatAnanda brahmA 211 96 52 gaLAmAM sapheda rekhAvALo gautama RSi 850 375 34 1310 602 26 viSNu, nArAyaNa 219-ze. 103 ratna vizeSa, ratnanIta 1063 478 57 zatAvarI iMdrANI 175-ze. 72 (zaGkhaka) nava nidhi paikI zatAvarta viSNu, nArAyaNa 216 101 41 navamoM nidhi 193 84 29 zatru duzmana, zatru 728 319 34 zaGkhanaka zaMpadA, nAnA zaMbha 1205 558 pADozI zatru rAjA 732 321 29 (zaGkhapANi) vizu, naaraay| 219 102 zatruJjaya zatruMjaya parvata 1030 463 21 zaGkhabhRt 219 102 viSNu, nArAyaNa 219-ze. 103 zaGkhamukha bhaga2 bha7 1349 620 18 zani zanigraha 120 42 25 iMdrANI 175 71 60 zanaizcara 120 42 22 zacIpati 173 71 12 maMda, dhImuM ___ 1542 707 48 zaTha dhUrta, mAyAvI 376 167 38 zapa soha, zA5, um 262 122 10 kalaI, sinuM 1042-ze. 469 51 zapatha " , , 262 122 7 zaThatA mAyA, luccAI 377 168 8 262 122 9 zaNa zaNa, bhAMga 1179 546 33 zapIvi 174-ze. 71 34 (zaNTha) zaTha, mAyAvI 376 167 40 zapha kharI 1244 575 56 ***227EFA 2 E *E*5*8** R 25 36956832x50 sapa) ...) zacI dra zanais chadra Jain Education Intemational Page #959 -------------------------------------------------------------------------- ________________ za-998-za zabdaH arthaH zaphara zabara 23 zabarAvAsa zabala ( zabalA) (zablI) zabda ( zabdagraha) zabdagrAma zabdana zabdAdhiSThAna zam zama zamatha zamana (zamabhRt) zamala zamAntaka zamI zamIgarbha zamogarbha zamIdhAnya zampA zambara (zambara) zambara zambarAri zambala zambAkRta zambuka zambUka zambhava zambhu zlo. saI bhaccha, saharI bha2cha 1346 zaMkara 200- ze. hirAta bhilla 4gavamA pharanArI mleccha jani bhIlonuM raheThANa kAbara cItarI raMga 934 1002 1398 judA-judA raMgavALI gAma kaya " zabcha, "" dhvani " kAna zabdono samUha zabda karanAra, bolanAra kAna kalyANa, sukha muninuM dhana zAMti, zAMtarasano sthAyIbhAva, upasabha hAthano paMjo zAMti yama, yamarAja zamane dhAraNa, karanAra, bhuni, yati viSThA, maNa kAmadeva bIjano koza, zIMga maccha kAmadeva bhAna be vAra kheDeluM khetara chIpa, zaMkhalA abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pU. paM. 618 52 89 304 139 228-ze. 412 46 185 78 139 634 281 591 261 39 304 446 41 642 41 zaya 583 28 1266 583 29 1399 643 32 574 253 49 1414 650 27 348 157 12 573 253 43 1535 704 29 76 19 41 brAhmaNa agni jaucha, bhaga vigere dhAnya 1181 vizvanI 1104 kAmadevano zatru 228 108 pANI + 2 1130 520 813 360 1205 - zi. 1205 zrI (havAsI DaranAra strI) 533 26 trIjA saMbhavanAtha bha. arihaMta, bhagavAna 24 10 ko 1098 502 76 19 43 I am m 1069 482 7 107 55 13 39 m m 3 x n m x x w x 21 2 547 38 505 34 6 zabdaH 41 39 " zamyA zamvara (zamvarAri) zaya zayata zayana zayanAspada zayanIya zayAnaka zayAlu zayita zayu zayyambhava zayyA zara zaraja (zaraNi) zarat zarad zaradhi zarabha 1344 617 49 228 108 14 493 217 16 zarabhU 968 429 40 zaravyaka 559 2 zarAri zarAti 559 1 236 45 9 8 8 16 arthaH zarAru (zarAli) zarAva kAMkara brahmA iMsarIno khIla mAkhaNa (zarajanman) artiDeya, zaMkarano putra maccha amaheva zaraNa zaraNArthin ghara zaraNe Avela (zaraNi) mArga, rasto AzcayavAcakane A zabda joDavAthI AzravAcaka zabda jane che, 760 dyuzaya hAthano paMjo caMdra nidrA, suvuM te zayyA, taLAI zayanagRha pyA. nAI kAcaMDo, saraDo UMghaNasI sUtelo ajagara bIjA zrutakevalI bha.. taLAI pathArI bANa muMja tRNa " (au) varasa zarada Rtu bANa rAkhavAnuM bhAthu aSTApada, siMhane haNanAra pazu kArtikeya, zaMkarano putra nizANa, bANanuM lakSya zlo. 195 213 757 1344 10 pa 591 105 - ze. 1286 209 pR. paM. 85 777 eka jAtanuM pakSI 1338 zarArI, eka jAtanuM pakSI 28 hiMsaka, ghAtaka 369 zarArI, greDa bhatanuM pakSI 1338 koDiyuM, zorTa 1024 228 108 334 97 26 + 2 x a x 2 617 25 9 49 2 261 37 30 35 313 142 37 682 303 13 995 444 11 682 303 12 1299 598 14 442 19350 194 443 600 58 1305 33 11 40 682 303 9 778 343 23 1192 553 29 407 181 19 209 95 11 991 442 22 479 211 31 983 437 43 983 437 43 159 60 51 60 782 345 6 158 14 6 591 43 95 1 m 342 614 36 614 37 165 10 614 40 460 12 37 Page #960 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabdaH zarAbhyAsa. (zarAsana) zarAzraya zarIra (zarIrin) zaru zarkarA zarkarAprabhA (zarma) zarman zarva zarvarI zarvANI zala 33 zalabha zalala zalATa zalATu zAlika zalka zalkin zalya zalyaka zalyAri (zalakI) zava (zavasa) zaza ( zazadhara) zazavindu arthaH zastrakaLAno abhyAsa 33 zalalI zalAkApuruSa 24 tIrthaM42, 12 25, esa. 8 vAsu., 8 prativAsu, kula tresaTha zalAkApuruSa che manuSya bANa rAkhavAnuM bhAthu zarIra de dehadhArI AtmA viSNu, nArAyaza sAkara narakanI bIjI pRthvI sukha zaMkare rAtri pArvatI UMTa sAhInI romatha sethI zizoLiyuM pataMgiyuM " vIsa tulA pramANa kAcuM phaLa viSNu, nArAyaNa 24, maccha, mAchaluM bANano agrabhAga sArI sAhI 1296 sAhuDInI romabhaya rAjI 1296 yudhiSThira 23 zAkhe maDaduM. mRta ArIra hIrAbola sasalo caMdramA viSNu, nArAyA zlo. 788 - ze. 31 775 781 564 1366 219-zo. sArthazabdAnukramaNikA pR. paM. zabdaH 349 9 zazabhRt 341 5 345 249 29 627 1 103 14 402 178 40 1360 624 2 1370 628 27 1370 628 25 195 85 33 141 50 21 204 92 1 1253 578 30 1296 597 13 1213 562 16 596 53 597 9 1296 597 11 700 309 885 390 1130 519 219- ze. 103 1434 659 1344 617 1296 596 my 707 311 2 2 3 ~ W x 26 & 2 % % 1152 533 22 17 52 2 787 348 27 16 48 49 19 37 zazAdana zazin 564 249 42 564 249 44 1063 478 50 1295 596 42 105 34 57 217 102 11 bhA. nuM lAMchana zazipriyA sattAvIsa nakSatro zazibhAskara caMdra-sUrya (janne) zazvat zaSkulI zaSya zasana zasta zastra zazibhUSaNa zaMkara (zazibhUSaNa) 33 zastrajIvin (zastrapANi) zastramArja zakhAjIva zakhI (zasya) zAka zAkaTa " zAkaTIna arthaH caMdramA bAja pakSI, siMgAro zrI caMdraprabhasvAmI zAktIka 1296 597 1 zAkazAkaTa zAka vAvavAnuM khetara zAkazAkina zAkunika (zAkya) zAkyarika zAkkara ghasanA2, sarANiyo zastrathI A vidha calAvanAra karI vRkSAdinuM phaLa khAvA lAyaka zAkabhAjI vIsa tulA pramANa gADAne kheMcanAra baLada vIsa tulA pramANa zAkambharI pArvatI " nitya, hamezA nAnI roTalI navuM ghAsa, bAla tRNa yajJamAM thato pazuno vadha kalyANa, zubha taravAra vagere hathiyAra loDhuM taravAra zastrovaDe AjIvikA calAvanAra AtatAI, vadha karavA taiyAra thayelo taravAra vagere zastra 35 pArevA vagere pakSIone RNanAra, zikArI zakti rUpa zastra dhAraNa 37 baLada bhalo. 105 1334 32 7- pa. 199 1531 400 - ze. 47 13 58 115 40 11 124 44 4 88 41 702 58 177 37 1191 552 51 830 367 42 22 47 86 773 340 27 1037 467 35 345 55 // 782-zo. 769 372 916 858 784 1130 1184 karanAra 771 zAsyasiMha (sAtamA juddha) 236 236 1257 za-919 - zA pR. paM. 34 613 885 205 - ze. 965 965 166 339 26 54 x 404 43 378 11 346 45 519 42 33 549 25 885 390 14 390 1261 581 14 92 930 411 Xxxmmm 15 33 428 32 428 33 m 339 47 111 55 11 44 479 31 Page #961 -------------------------------------------------------------------------- ________________ baLada 675 zANa zA-920-zA abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. zAkhA moTI DALI 1119 513 25 4 // 43 rAtuM snAna 518-ze. 229 20 zAkhApura nagara, zaranu paru 972 432 35 | zAntigRha yazastha pAsena zatigRDa 997 444 55 zAkhAmRga vAnara, vAMdaro 1292 594 46 | zAntiyAtrA varanu nimaMtrae 518-ze.. 229 17 zAkhAraNDa potAnI vedazAkhAnA (zAntIgRha) athe| vhpaatthiikarma choDI anya vedazA zAMtigRha 997 444 55 khAmAM karmo karanAra 857 378 4 | zApa zrApa, niMdA 272 125 zAkhin / vRkSa, ma 1114 510 12 / zAbara lodhra, lodharA 1159 536 56 zAGkara 1257 579 zAmbarI iMdrajALa, bAjIgaranI zADika maNiyAra, zaMkha-chIpa vidyA 925 408 51 vagerenAM ghareNA banAvI zAra zetaraMja vagerenI sogaThI 487 ra64 10 vecanAra 910 402 5 | (zAraGga) yAta pakSI, apaiyo 1329 610 37 (zATaka) jADuM vastra 672 298 17 zArada sa21, zu 433 191 4 sADI 675 299 32 pILA maga 1172 544 13 zATI 299 31 varasa 159 ze 60 55 zAThya mAyA, luccAI 23 168 9 zAri zeta24 vagairenI sohI 487 214 / usoTIno paththara, s2|9| 909 401 27 zArikA sAraMgIno gaja 294 135 15 zANAjIva ' taravAra vagere zastra sArikA, menA 1336 613 50 ghasanAra, sarANiyo 916 404 42 zAriphala zetaraMja vagere ramavAnuM 5j vastra, gu. 679 301 15 khAnAvALuM lugaDuM 487 214 45 (zAta) sukha 1370 628 34 zAGga viSNunuM dhanuSya 222 104 40 tIrNa karela 1484 680 52 zArGgabhRt viSNu, nArAyaNa 219 102 42 zAtakumbha sonU 1045 472 14 (zAGgin) 219 102 43 zAtakaumbha 1045 472 15 zArdUla vAMdha 1285 591 28 zAtrava zatru (zatruno samUDa) 728 319 44 A zabda uttarapadamAM (zAda) lIlA ghAsavALo deza 955 424 20 lagADavAthI prazaMsA vAcaka kAdava 1090 496 2 zabda bane che, zAdaharitadIdA ghAsavANo deza 955 424 27 bha-puruSazArdUla 1440 661 42 zAdvala 955 424 18 / zArvarI rAtri 143-ze. 51 23 zAnta zAMta rasa, nava rasa (zAla) sAlivAhana 712 313 3 paikI navamo rasa 295 135 58 / zAlaGkAyanajA vyAsapinI mAtA 848 374 55 iMdriyo Upara jaya shaalaavRkt| 1280 589 26 meLavanAra 811 359 7 zAlA 990 441 32 zAntA zrI supArzvanAtha bha. nI moTI jI, bhoTI zazA 1119 513 36 zAsanadevI zAlAjIra uyu, zora 1024 460 5 zAnti soLamA tIrthaMkara bha. zAli ukhabhI yomA 1169 542 17 zAMti, zAMtarasano zAlin dhAryavAcaka zabdathI A sthAyIbhAva 304 139 9 zabda lagADavAthI pAMcamAM cakravartI 693 207 25 / dhArakavAcaka zabda bane mokSa 75-ze. 18 63 cha, hema - pinAkazAlI 7-pa. 3 75 zAntika zAMtika kriyAmAM sugaMdhi zAlihotra ghoDo 1233 ze. 572 2 zANI ghara Jain Education Interational Page #962 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 35 *66 & * * * * n_F .. zAva sArthazabdAnukramaNikA zA-921-zi zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. zAlIna saraLa, lajjALuM ___433 191 2 jala kukaDI, jalacara pakSI 2338 65 22 zAlu deDako 1354 621 55 zikhA coTalI __571 252 37 zAlUka caMdravikAsI kamaLanuM agninI jvAlA 1102 504 22 mULa, kaMda 1167 541 6 DALI 1119 513 23 havanIyavANu pAe 1070-ze. 483 52 (zikhAtaru) ho 687 305 3 zAlUra 1354 621 (zikhAbala) bhora 1319 606 zAleya garanu tara 966 428 38 | zikhigrIva bhorathuthu 1052 475 33 zAlmalin 275kSI, viSnu vAina 230 109 16 zikhin mora 14-pa. 5 40 nAnu dhAj pAra 338 115 59 katugraha 122 42 64 zAvara dij 1040 468 buddha, sugata 236 111 34 zAzvata nitya, hamezana 1453 667 35 agni 1099 502 27 (zAzvatika) zAzvata, nitya nAru 1453 667 mora 1319 606 21 zASkula mAMsa pAnAra 429 189 zikhimRtyu bhaheva 228-ze. 107 54 (zASkulika) 4sakI pusAno samUha 1418 651 58 zikhivAhana tiya, zaM72no putra 208 94 (zAsaka) zAsana 72nAra 488 215 26 | zigru saragavo 1134 522 zAsana vadhyavAcaka zabda sAthe zigruka zAka 1184 549 30 A zabda joDatA vadha zivANa nA-nano bhela 632 280 karanAra artha thAya che, (zivANaka) , , , 632 280 15 4 - purazAsana 10-pa. 5 12 / ziGginI nAsi., na 581 256 33 AjJA 277 128 15 / ziJjA ___597, dhanuSyanIhArI 776 341 47 buddha, sugata 232 110 14 (ziJjA) bhUSaNa-kaMkaNa, nUpura zAsana karanAra 488 215 24 vagereno avAja 1405 646 8 taravAra 782-ze. 345 50 ziJjita 49- 2vi. zAstravid zAstra jANanAra 345 156 no avAja 1405 646 6 zikya sI kuM 364 163 14 ziJjinI kalu, jhAMjhara 666 274 45 (zikSaka) zAsana karanAra 488 215 26 57, dhanuSyanIhorI 776 341 53 zikSA vedanA 6 aMga paikI zita tIrNa kareluM, ghaseluM 1484 680 51 paheluM aMga 250 116 50 zitazimbika pAsa (anA4) 1174 544 49 zikSita pravINa, hoMziyAra 342 154 40 kALo varNa 1397 642 24 (zikhaNDa) mAranaM pArcha 1320 606 44 zithila saMthita, dIj . 491 216 32 zikhaNDaka nazerIyA, 986 / 572 252 46 zipiviSTa zaMkara - 198 87 45 moranuM pIchuM 1320 606 46 TAlIo 453 zikhaNDika du 1325 608 36 kharAba cAmaDIvALo zikhaNDikA zima, yoTalI 571 252 41 ziphA jhADanuM mULa 1120 zikhara parvatano 52no mAga 1032 464 ubhaNagerenuM bhU 1166 540 51 Toya, vRkSano bhayamA 1121 514 35 zibikA mANasa upADI zake tevI zikharavAsinI pArvatI 205-ze. 92 43 pAlI , sumapAla vagere 758 334 52 zikhariNI zIDa 404 179 zibira chAvaNI 747 328 28 zikharin parvata 1027 461 38 / (,) lazkara 746 328 25 vRkSa 1114 510 10 zimi zIga, bhIno oza 1130 520 25 zAstR ***366 * 26 6 22** ziti 455 Page #963 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zi- 922 - zi -zabda: zimbA zimbi zimbika (zimbI) zira: pITha ziras (zirasija) ziraska zirastrANa zirasya zilA 31 (..) zilAjatu zilAnIha zilAsAra zilI zilImukha arthaH zaja zrIno aMza zilpA zilpin mastaka (zirA) zirogRha ziroja zirodharA zirodhi 23 zironAman Toya, vRkSano agrabhAga ziromaNi mastaka Uparano maNi ziromarman lUMDa (zirorana) zila 37 kALA maga borasalI, bakula vRkSa Doka ane mAyAnI saMghino pAlo bhAga pAchalo 37 za vANa bhAdhAnI pAghaDI, Topa, mAthAnuM bAra 23 nirmaLa keza nADI agAsI. UparanI meDI presa, pAna Doka mastaka uparano zi dhAnyanI maMjarI-ziMga vi. loDhuM saMDovA lAkaDAno AdhArabhUta paththara, kuMbhI paththara maNasIla dhAtu zilAjina garuDapI zlo. bANa bhamaro ziloccaya parvata zilova sonuM zilpa 5NA, DArIgirI (zilpazAlA) zipanI zAkhA sonI vagere kArIgaronuM sthAna hajAmatanuM sthAna kArIgara 1130 1131 1173 1135 586- zo 566 567 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. paM. 520 16 520 26 544 20 523 2 865 259 37 250 23 250 59 768 338 54 768 338 49 570 252 11 631 279 19 995 444 24 567 250 59 586 259 23 586 259 19 1121 514 31 650 287 56 1288 592 47 650 287 56 380 50 1008 450 26 1036 466 39 1060 477 36 1062 478 15 231 - ze. 109 44 1038 467 44 1203 558 8 778 343 16 1212 561 le 46 zabdaH arthaH zlo. zilpizAlA sonI vi. Agaye sthAna 1000 ziva ma 74 1000 446 2 1000 445 53 899 396 58 33 "" zivakara zivakAntA zivakIrtana zivagati zivaGkara 31 zivatAti zivadUtI zivapurI zivavadhU zivA 31 zizu zizuka zizutva zizunAman zizupAla 1027 461 41 (zizupAla1044- ze. 472 25 niSUdana) 900 397 10 zizumAra zivapraNayinI pArvatI zivapriyatamA " 77 zivAri (zivI) zizira zizuvAhaka zizra zizvidAna 86 kalyANa, zubha zaMkara 197 gAyane bAMdhavAno khIlo ka gaI utsa. nA 12mAM tIra la. pArvatI viSNu, nArAyaza gai utsa. nA caudama tIrthaMkara bha. kalyANa karanAra taravAra kalyANa karanAra pArvatI kAzI. vArAhAsI ThaMDuM. zatasparza nAnuM bAlaka eka jAtano ma9 zrI neminAtha bha. nI mAtA pArvatI ra ziyALa kUtaro pArvatI te nAmanI eka Rtu, mahA-phAgaNa mAsa bALapaNuM, bAlyAvasthA Ge UMTa 53 8.pa. 219 - ze. viSNu, nArAyaNa, kRSNa zizumAra maccha, jayano vAMdaro bhaMgalI baharo bakaro puruSa zisna (siMga) durAcArI brAhmaNa 52 489 782 - zaM. 156 1385 338 1346 339 1253 viSNuno vRdhdha zizupAla rAjA raja 489 205 - ze. 974 8- pa. 8-pa. 8.pa. 40 204 1145 1289 1280 za. 204 221 1350 1277 610 855 pR. paM. 445 59 18 35 22 22 87 32 586 58 14 4 103 4. 42 31 16 14 34 215 43 345 52 215 41 92 35 433 31 4 31 4 31 31 12 47 9157 529 31 593 43 589 32 91 57 104 59 635 52 151 54 618 37 152 19 578 29 2 104 8 620 21 588 47 269 50. 377 Page #964 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zi-923-zu zabdaH artha: arthaH zIta 105 sArthazabdAnukramaNikA zlo. pR. paM. | zabdaH zlo. pR. paM. ziSTatva sabhyatA 66 17 40 | zukra zukragraha 119 41 62 ziSTi AjJA, Adeza 277 128 8 jeTha mahino 154 57 22 ziSya ziSya ____79 20 33 | vIrya-zarIranI sAta zIkara pAchoTa, pAenA chaiet. 165 66 2 dhAtu paikI eka 619 273 37 zIghra sahI, tAthI 1470 674 48 zukra, vIrya 629 277 38 zIghravedhin nizAnabA4, sakSyane agni 1098 502 5 jhaDapathI vIMdhanAra 772 340 7 sonuM 1044-ze. 472 24 naMtara 1137 524 28 zukrakara majjA, 628 277 30 6. zItasparza 1385 635 39 zukraziSya asura, dAnava 238 112 22 zItakamAsu ___383 170 17 | zukla sapheda 1392 639 36 (zItabhIru) mAga 1148 531 17 zuklapakSa 147-ze. 53 32 zItala 10mA tIrtha 42. bhagavAna 27 9 29 zukladhAtu khaDI, dhoLI dhAtu zItapaza, 1385 636 5 zuklApAGga bhora . 1320 606 23 vAyu, pavana 1107-ze. 507 32 zuGgA navI mono agrabhAga 1124 516 39 zItaziva siMdhava mIThuM 942 418 52 / zuca zo, hu , 29 / (zItA) khetaramAM haLathI rasano sthAyIbhAva 299 137 25 pADela rekhA, cAsa 891 392 41 / zuci sUrya 97 30 28 zItAMzu yaMdramA kiraNa ___ 99 31 35 zItIbhAva mokSa 75-ze. aSADha mahino 154 57 41 (zItetara agni 1099 502 11 razmi). sUrya 95 27 58 sapheda 1392 639 42 zIdhu mahirA 904 ujvala, nirmala 1436 660 12 (zIdhugandha) pArasalI, jasavRkSa 1135 / / vAyu, pavana 1107-ze. 507 30 zIna thAj ghI vagare / 1494 684 (zuNThi ) suM 420 185 50 zIrNAhni yamarAja 184 78 26 zuNThI 420 185 47 mastaka 567 250 50 zuNDA madirA 903 398 33 zIrSaka bhAthAnI pApaDI, To5, madirA pIvAnuM sthAna, mAthAnuM bakhtara 768 338 55 .. 3nu paaii| 906 400 16 agara, agara 640-ze. 283 38 1224 567 12 zIrSacchedya 15 12vA yogya 373 166 37 zuNDAla 1218-ze. 565 16 zIrSaNya nirmaza 570 252 11 zutudri satalaja nadI 1084 492 1 bhAthAnI, pAca31, 25 768 338 51 zuddhamati gaI utsa. nA 21mAM zIla zuddha AcAra 844 373 34 tIrthakara bha. 53 14 42 svabhAva 1377 631 29 / zuddhAnta . aMta:pura 727 318 54 zIlaka chAnano bhUta bhAga 574-ze. 254 8 zuddhodanasuta zAsyasiMha, gautama buddha 237 112 6 zuka... popaTa 1335 613 36 | zuna zuna tarI 1279 589 13 zukapuccha gaMdhaka 1058 477 5 zunAsIra 172 70 18 zukta rAma, sio 415 184 16 | zuni 1279 589 14 zukti motInI chIpa 1204 558 31 1281 589 48 zuktija bhAtA 1068 480 35 / / zunya zUnya, khAlI 1446 664 51 zIrSa suMDha hAthI kUtaro kUtarI Jain Education Intemational Page #965 -------------------------------------------------------------------------- ________________ va 191 (..) sUrya zUraNa sapheda rUpe tAMbu " zu-924-zR abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH artha: zlo. pR. paM. | zabdaH artha: zlo. pR. paM. zubha kalyANa, zubha 86 22 20 | zUnya zUnya, mAlI 1446 664 47 zubhaMya mAMgalika, zubhazAlI 433 zUnyavAdin bauddha 861 379 6 (zubha) bakaro 1275 587 29 / zUra subhaTa 365 163 28 zubhaMyus bhAMgali, zumAlI 96 29 9 zubhasaMyukta 433 191 8 sUraNa kaMda 1189 552 15 zubhrAMzu caMdramA 105-ze. zUradeva AvatI covIzInA zubhra 1393 639 47 bIjA tIrthaMkara 53 14 56 1043-ze. 470 11 / zUrpa sUpaDuM 1018 456 20 zumba dorI 928 409 zUrpaka kAmadevano zatru 228 108 6 zumbhamathanI pArvatI 205 92 15 (zUrpakAri) maheva 228 108 25 zulka ja kAta 724 317 zUla trizUla 787 348 zulkAdhyakSa 4G52 nibhAyesa zUladharA pArvatI 205-ze. 92 20 adhikArI 724 317 41 zUlanAzana saMyaNa 943 419 33 zulva dorI 928 409 50 zUlabhRt zaMkara 19988 36 1039 468 37 7-pa. 4 4 zulvAri gaMdhaka 1057 52 (zUlazAlin) 7-pa. 4 12 zuzrUSA sAMbhaLavAnI icchA 310 141 51 / zUlAkRta soDhAnA snniiy| 52 sevA, bhakti 497 218 33 pakAveluM mAMsa 413 182 59 zuSi chidra, bila 1363 624 57 zUlAyudha zaMkara 7.pa. 4 5 zuSira vAMsaLI-zaMkha vi. chidravaDe sulaay' 7-pa. 4 2 zabda utpanna thAya zUlika sasalo 1296 596 45 tevuM vAjiMtra 287 131 40 / (zulina) zaM72 7-pa. 4 13 chidra, bila 1363 624 51 | (,) __19988 38 zuSma parAkrama 796 352 23 zUlya loDhAnA saLIyA Upara zuSman 796 352 26 pakAveluM mAMsa 413 182 58 agni 1100 502 46 (zRgAla) ziyALa 1290 593 28 zUka dayA, anukaMpA 369 164 57 zRgAlI jhUTa, 6padrava, pralaya, zUkadhAnya 41, pala vagere dhAnya 1981 moTo yo 803-ze. 356 6 zUkara zrI vimalanAtha bhaTa nuM puruSanI uno hoza 665 294 17 lAMchana-bhUMDa 47 13 59 hAthInA page bAMdhavAnI (zUkara) bhaMDa 1287 592 23 sAMkaLa 1229 569 31 zUkala kharAba cAlano ghoDo, lAkaDAnA pagabaMdhana durvinIta 1235 573 34 vaDe joDAyelo UMTa 1255 578 55 (zUkA) lAja, zarama zikhara 1320 464 23 zUdra zUdra-cAra varNa paikI baLadanuM zIMgaDuM 1264 582 34 cotho varNa 807 357 22 agaru, agara 640-ze. 283 36 zUdra 894 395 9 zRGgaberaka Adu 1189 552 23 zUdrA zUdra jAtimAM utpanna zRGgamukha ziMgaDAnA AkAranuM thayela strI 524 231 30 vAjiMtra 294-ze. 135 5 zUdranI strI 523 231 25 | zRGgavAdya , 294-ze. 135 5 va ba ja . tu 3 . zRGkhalava zUdrI Jain Education Intemational Page #966 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zailA zalATa 4 4 4 4 4 43 FEE gheTA sArthazabdAnukramaNikA zR-925-zo zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. zRGgATa jyAM traNa rastA bhegA | zaikSa navIna ziSya, prathama thAya tevuM sthAna 988 440 14 zikSA lenAra 79 20 50 zRGgAra kAmadevanI yoni 229 108 39 | zairSacchedika vadha 42vA yogya ___373 166 37 zRMgAra rasa, nava rasa zaila parvata 1027 461 33 paikI eka rasa 294 135 25 zailadhanvan 2 200-ze. 89 9 (,) sidUra 1061-ze. 478 5 pArvatI 205-ze. 92 33 (zRGgArajanman) maheva 229 108 41 zailaprabhA nAmanI zRGgArabhUSaNa siMdUra 1061 478 5 trIjI naraka 1361-ze. 624 19 (zRGgArayoni) maheva 229 108 41 zailATa siMha 1285-ze. 591 17 zRGgika sthAvara viSa 1198 556, 48 zailAlin naTa 329 147 60 zRGgiNa 1277 588 23 zailUSa 328 147 40 zRGgiNI aneka prakAranA zaiva pAMcamA vAsudeva 696 308 21 varNavALI gAya 1265 583 12 zaivala sevAla, lIla 1167 541 20 pADA 1283-ze. 590 38 zaivalinI nadI 1080 489 22 bharabha7nI strI 1347 619 zaivAla sevAla, lIla 1167 zRGgIkanaka 2 bhATernu sonu 1046 473 11 zaizava bAlyAvasthA, bhAjapa 339 zRGgoSNISa siMha 1285-ze. 591 18 zeSa zizira Rtu, mahA (zRNi) aMkuza ___ 1230 570 23 bhane / bhAsa 156 59 zRta pakAveluM dUdha, ghI ane zoka tIrthakaramAM na hoya te masino pA 1485 685 42 18 doSa paikI 11moM doSa 72 8 zekhara dhAryavAcaka zabdathI A zabda , zoka lagADatA dhArakavAcaka zabda zocana 299 137 bhane cha, 6. zazizekhara 7-pa. 3 75 zocis 29 // 99 31 10 mastaka upara mukuTanA zociSkeza agni 1099 502 9 AkAre nAMkhelI mAlA 664 286 rUka zoNa zoNa nadI 1090 476 14 liMga, puruSa thisna 610 269 39 2kta kamaLa jevI zepas 610 269 38 kAMtivALo ghoDo 1242 575 3 zepAla sevAla, lIlA 1167 541 22 rAto varNa 1395 641 7 zepha liMga, puruSa zisna 610-ze. 270 1 (zoNaratra) 552 / bhaliza, bhAga 1064 479 zephas 610-ze. 270 1 zoNito 621 274 4 (C) 610 269 40 zoNitapurA ||surnu nagara 977 434 21 zemuSI ___ 309 141 23 zotha sojo 468 206 14 moTI guMdI 1144 528 37 zodhanI sAvaraNI 1015 455 9 (zeva) liMga, puruSa cihna 610 269 48 zodhikA lAla kAMga 1177 546 1 maccha, mAchaluM __ 1344-ze. 617 54 zodhita sApha kareluM 414 183 46 zevadhi (bhaMDAra, nidhAna . 192 84 7 sAI 42j, dhoyelu 1437 660 24 zevala sevAla, lIlA 1167 541 18 zodhya lohI 622-ze. 274 17 zevAla 1167 541 18 zopha sojo 468 206 21 zeSa zeSanAga 1307 602 1 | zobha deva 89-ze. 25 67 zeSAhinAmabhRt prasava 225-ze. 106 3 | zobhana suM62, manohara 1444 663 53 299 130 zepa zelu : 3 Jain Education Interational Page #967 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zauka zrama thAka zaurya zo-926-zrI abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. zobhA sAtvi ma2 pai. me 509 224 30 | zyena siMcANo zrI anaMtanAtha zobhA, kAMti 1512 692 55 bha nuM lAMchana 4813 60 zobhAJjana saragavo 1134 522 27 siMyAmA45kSI 1334 / zoSa . kSayaroga 463 203 34 zyenAkSa sArasa pakSI 1328-ze. 609 50 zoSaNa sukAI javuM te 394 174 11 zraddhA dohada, garbhaprabhAve popaTono samUha 1415 650 52 utpanna thatI icchA 541 239 56 zauca zarIra mananI zuddhi, 5 zraddhAlu Astika, paralokAdimAM niyama paikI pahelo niyama 8ra ra6 rUka zraddhAvALo zauNDa matta, madavALo 436 191 51 - dohadavALI strI 539 kukaDo 1325-ze. 608 39 zranthana gUMthaNa, puSpanA hAranI zauNDika dAsa, mhi| veyanAra 901 397 37 racanA vi. 653 289 15 zauNDI pIpara 421-ze. 186 11 319 144 42 zauNDIrya 52ma, sAmartha 739 325 20 zastrakaLAno abhyAsa 788 (zauddhodani) yasiMha, suddha 237 112 7 zramaNa sAdhu, muni zauri viSNu, nArAyaNa 216 101 - 21 (zramaNA) sAdhvI 532 235 50 zaurya 52 (puruSArtha) 739 325 19 (zramaNAdisaGgha) abhe| mahino ___796 352 18 saMgha (samUha) 1412 649 53 zaulkika 4 52 nibhAye zravaNa zravaNa nakSatra 113 39 33 adhikArI 724 317 42 sAMbhaLavuM ___310 141 53 zaulkikeya vanaspati4nya sthAvara viSa 1196 556 26 kAna 574 253 53 zaulvika sAro, vaas| dhanAra 910 401 viSNu, nArAyaNa 219-ze. 102 47 (zauSkala) bhAMsa mAnAra 429 189 8 | zravaNA 532 235 49 zmazAna bhUtane jANavAnuM sthAna 989 440 28 zravas kAna 573 zmazAnavezman zaM72 196 86 51 (zravA) 574 253 54 zmazru DhI-bhUcha 583 257 45 zraviSThA dhaniSThA nakSatra zyAma jo va 1397 642 zraviSThAbhU budhagraha 117 41 8 zyAmaka sAmo dhAnya, yomA 1176 545 38 zraviSThAramaNa yaMdramA 105-ze. 35 31. (zyAmala) pIMpaLa 1131 520 zrANA rAbaDI, is 397 175 26 zyAmala kALo varNa 1397 642 zrAddha mAsti, zraddhAvAgo 490 215 48 zyAmA zrI. vimalanAtha ma.nI mAtA 40 12 pitRyajJa, bha29 pachInI yA 822 364 35 zrI padmaprabhusvAmI zrAddhakAla hasano mAmA bhAga 141 49 46 bha. nI zAsanadevI 44 13 26 zrAddhadeva yamarAja 185 78 39 rAtri zrAnta iMdriyo Upara jaya kAMga, sugaMdhI ghaulo 1149 meLavanAra 359 zyAmAka 41. yogA, sAmo dhAnya 1176 545 36 zrAvaNa zrAvaNamAsa - 154 57 49 zyAmAGga budha graha zrAvaNika 154 58 3 zyAla sAgo, patnIno bhAI 552 244 32 zrI aranAtha bha. nI mAtA 40 22 42 zyAlikA patnInI nAnI bahena 555 245 28 lakSmI 226 106 46 zyAva dAra mizrita pANI [ 1396 641 38 saMpatti 357 160 45 zyeta sapheda varNa 1392 639 32 zobhA, kAMti 1512 692 sAdhvI 253 41 OM 114 35 142 " 2 Page #968 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabdaH zrIkaNTha zrIkaNTha zrIkara zrIkhaNDa zrIgarbha viSNu, nArAyaNa taravAra = zrIghana 27 zrIda zrIdhara " zrInandana zrIpati zrIpatha zrIparNI (zrIparyAya) zrIphala (zrImat) zrIvarAha zrIvAsa zrIvRkSa zrIvatsakI zrIveSTa zrIsaMjJa arthaH zrutakarman zrutadevI to zruti zaMkara 32 viSNu, nArAyaNa caMdana sugata, buddha dahIM. gausa kuberadeva gai utsarpiNInA sAtamAM tIrthaMkara bha. popaTa zrImatkumbha sonU zrIvatsa sonuM zrI zItalanAtha bha. huM lAMchana viSNu, nArAyaNa kAmadeva viSNu, nArAyaNa 4mArga sAthI vi. ne zrIvatsabhRt viSNu nArAyaNa (zrIvatsAGka) javAno rasto sIvaNanuM vRkSa lavIMga bIlInuM jhADa samIvALa viSNu, nArAyaNa viSNunA vakSasthalamAM rahela cihna 73 79 " " gUgaLano dhUpa pIpaLo zrIvRkSanA cihnathI aMkita ghoDo gUgaLano dhUpa saMyoga zanigraha sarasvatI devI, vANI zani vedha zlo. pR. paM. 195 86 19 4 51 103 3 5 102 53 345 50 zreyas 111 2 180 33 81 12 9- pa. 219-zo. 641 284 219-zo. 782-zo. 234 406 - ze. 189 51 215 228 214 47 218 sArthazabdAnukramaNikA 987 439 33 1143 528 21 646 286 19 1135 523 23 357 160 30 1335-zo. 613 47 472 2044- ze 25 648- ze. 14 27 101 16 107 49 100 1 646 121- ze. 222 104 20 219 102 42 219 102 44 219- ze. 103 17 648 287 31 1131 520 47 241 121- ze. 249 2 1236 573 42 287 33 286 19 42 37 113 18 42 38 115 60 13 59 102 20 zabdaH " zreNi (,, ) zreNika zreNI " " 31 zreyAMsa 31 zlakSNa zlatha zlAghA zlIpada malIlA zleSmaNa zleSman zleSmala mAtaka zloka zvaH zreyasa zvajIvikA zvadaMSTrA zvadayita zreSTha zroNa zroNi zrotra kAna zrotriya veda jANanAra brAhmaNa (samAja) zratriSono samudAya zrauSaT zvan zvapaca zvabhra zvayu zvazura artha: kAna zilpIono samudAya khojI paMDita magadhapati rAjA zreNika oLI, paMkti agiyAramAM tIrthaMkara bha. mokSa kalyANa, zubha dharma, puNya, suddhRtya zreSTha, pradhAna agiyAramAM tIrthakara bha. ,"pradhAna' atyaMta uttama, pradhAna pAMgaLo DeDa " devone balidAna ApavAmAM vaparAto zabda sUkSma, bhArI bhI DhIlo, zithila, hurSaNa vakhANa, prazaMsA pagano hAthIpago roga lakSmIvALo saLekhama, kaphano rogI I saLekhama, kaphano rogI moTI gaMdI yaza DAla kalyANa, zubha sevA, yArI gokharuM hADakuM kUtaro cAMDAla chidra, jisa, jADoru sojo patnI ke patinA pitA, sasaro zrI - 927 - zva zlo. pR. paM. 573 253 39 899 397 6 1423 653 52 712 312 57 1423 653 56 29 74 18. 38 86 22 28 1379 632 25 1439 661 34 27 9 32 29 10 32 1439 661 36 452 198 16 607 268 10 574 253 52 817 362 12 1414 650 39 10 32 559 1538 705 53 1427 655 49 491 216 34 270 125 8 465 204 39 357 160 29 460 202 12 462 202 60 460 202 11 1144 528 43 273 126 18 86 22 13 -866 381 16 1156 535 19 626 276 17 1280 589 27 933 412 17 1364 625 23 468 206 18 la 247 9 Page #969 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zvas zva-928-SA abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. zvazura sAsu-sasa2pane 560 247 37 -: Sa:susth pati patnInI bhAtA sAsu 559 247 2 zvazrUzvazura sAsu-sasa banne 560 247 36 SaTkarman 54na-yAna, adhyayanamApato hisa., mAtI Asa 1541 707 adhyApana, dAna ane mAvatI ave, 52ma hivase 1541-ze. 708 pratigraha e 6 karmamAM Asata nA2 shraae| 812 359 52 zvasana vAyu 1106 506 38 zvasita zvAsa, zvAsa levAnI kriyA 2368 6ra7 rUla SaTpadI / mabharo 1208 559 60 (SaDaMhi) kUtaro 1212 561 zvAna 63 1279 589 SaDaGgaka zarIra 564-ze. 249 32 zvApada hiMsaka pazu 1216 564 20 SaDaGgajit viSNu, naa2|9| 219-ze. zvAvidha 102 49 zAhuDI 1296 597 SaDaGgI vedanA cha aMgo 253 117 44 zvAsa kamaLanA jevo sugaMdhI SaDabhijJa buddha, sugata 233 110 30 zvAsa hoya te tIrthakarano SaDgava 5zumona SaTa (cha) 34 paihI atizaya 57 11 31 batAvavA mATe pazuvAcaka zvAsa 1368 627 33 za6 yahI SaDgava zvAsaprazvAsa zabda lagADAya te. rodhana prANAyAma, prANone sebha - hastiSaDgavam 1424 654 33 rokavAnI kriyA 83 21 54 SaDja sAtamo svara 1401 644 15 zvAsaheti nidrA, UMgha 313 142 43 Sabindu viSNu, nArAyaNa 215 100 19 zvitra dhoLo koDha roga 466 205 6 | SaDsa pANI 1070-ze. 483 sarakhA bhAganA SaDrasAsava 2sa dhAtu 620 273 47 pANIvALuM dahIM 409 181 48 SaNDa vana, jaMgala 1110 508 rUpuM 1043 470 3 sAMDha, Akhalo 1259 580 18 sapheda 1392 639 29 | SaNDha zaMkara 196 86 57 koDI 1206-ze. 559 31 napuMsaka 562 248 23 zvetakolaka saharI, sa36 bha7 618 aMta:purano 26 napuMsa. 728 319 18 zvetagaja drano / hAthI SaNDhatila zrInazatavAda 1180 547 11 zvetadyuti yaMdramA 105 SaNmukha zrI vimalanAtha bha nA zvetapiGga siMha zAsanadeva 42 12 zvetamarica sa36, 12vo dhatiya, zaM2no putra 209 94 zvetarakta gulAbI raMga SaSTika sAThI cokhA, potAnI (zvetarasa) sa25 bhAganA meLe pAke tevA cokhA 1168 542 13 pANIvALuM dahIM 409 181 49 bIjamAMthI utpanna 1201 557 36 SaSTikya zvetarUpya , sIsuM sAThI cokhA thaI 1042-ze. zvetavAjin yaMdramA zake tevuM khetara 966 428 42 104 SaSTihAyana hAthI 1218-ze. 565 15 zvetavAhana 105-ze. SaSThavAha cha varSanI uMmarano haLa zvetahaya arjuna 709 312 4 vahI 3 tevo maha 1260 580 51 zvovasIyasa cyAe, zubha, bhAvI pArvatI 205-ze. 92 21 kALe thanAra maMgala 86 22 27 / SANmAtura jAtiya - 208 94 12 zveta 1285 1134 1395 35 28 SaSThI Jain Education Intemational : Page #970 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabdaH SiDga SoDa SoDazArcis zu SoDazAvarta zaMkha SoDazAMhi SThIvana SThevana STyUta saMdaMza saMpat saMyata saMyamanI saMyuga saMyojita : saMvat 31 saMvatsara saMvanana saMvara saMvarta saMvartaka saMrAva zabda. dhvani saMlaya saMlApa 27 saMvartikA saMvasatha saMvAhaka saMvitti arthaH zlo. pU. paM. viTa, vyaliyAra, dhUtAro 331. 148 60 che. dAMtavALo bada 1263 582 5 120 42 14 1205 558 43 621 1 saMveza 1352 1521 697 16 1521 697 20 saMvezana 1521 697 18 saMvyAna karacalo thUkavuM " sAmAsI, cIpIo yuddha, laDAI baMdhAyelo kedI yamanI purI, yamanagarI yuddha jaDAyeluM bhAra bhAIjara, bhUta vagereno Aveza nidrA, dha, naMdrA -: sa : paraspara nyAyapUrvaka vAta karavI te varasa 23 " vazIkaraNa zrI abhinaMdanasvAmI bha.nA pitA AvatI covIzInA aDhAramAM tIrthaMkara setubaMdha pANa pANI pralayakAla, kSaya baladevanuM haLa vaDavAnala, samudramAM thato agni kamala vageranuM pAM. gAma aMga mardana karanAra buddhi sArthazabdAnukramaNikA 36 909 401 796 353 21 439 192 50 186 78 53 799 354 13 1485 681 22 687 44 1485 1400 643 59 313 142 41 275 1535 159- ze. 159 1498 127 45 704 50 60 55 60 28 5 687 36 11 69 55 15 5 965 428 28 1069 482 39 161 62 48 225 106 10 503 33 1100 1166 540 35 961 426 45 492 216 37 309 141 18 zabdaH saMvid saMvIta saMvRta 11 saMvega saMzaptaka saMzaya saMzayAnAma sambhava saMzayAlu saMzayitR saMzita saMzrava saMzruta saMzleSa saMsakta " saMsad saMsaraNa saMsiddhi saMskAra saMskRta saMstara arthaH aMgIkAra, svIkAra mati, buddhi, jJAna DhaMDAyesuM, AcchAdita thayela varAhevatA, 4sahevatA zIghratA, utAvaLa, saMvega nidrA, taMdrA ba maithuna, kAmakrIDA oDhavAnuM vastra. uttarIya vastra yuddhathI pAcho nahi pharanAra saMdeha, saMrAya saMstava saMstyAya saMsthA saMdeha vinAnI, prabhunI vANIno 11moM guNa saMzayavALo zaMkAzIla sArI rIte nizcita nazcita karAyeluM svIkAra, aMgIkAra saMskRta bhASA pAMdaDA vagerenI zayyA svarUpa, svabhAva pUrvanA saMskAra, vAsanA, anubhavela dekhela prasaMgane bhUlI na javuM te. saMskAravarjita saMskArahIna brAhmaeA saMskAravattva saMskRtAhi lakSazavANI vANI prabhunI vANIno 35 paikI pahelo guNa zAstrAdi tattvono saMskArI rU4 65 yajJa paricaya, oLakhANa zlo. ghara mRtyu 278 1476 1476 188- ze. 322 313 537 671 795 1375 1471 481 Si - 929 - saM pR. paM. 128 24 677 1373 854 677 81 145 142 238 288888 1491 683 57 278 128 31 svIkAreluM 683 4 AliMgana karavuM te 1489 1507 690 45 sAthe lAgeluM, mAMtA tira 667 5 niraMtara, nitya, ayama 675 15 sabhA 212 11 rAjamArga 630 377 66 445 17 41 194 45 445 194 47 17 + x 2 x 5 % 2 2 297 44 351 43 630 60 155 285 130 682 820 1513 693 991 323 20 987 439 30 1377 631 33 302 24 364 49 38 146 29 re J 1 a z av or or wa m 31 52 61 51 1 6 442 10 Page #971 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lo. yayA saM-930-sa abhidhAnacintAmaNinAmamAlA arthaH pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. saMsthA maryAdA, nyAyamArgamAM nizyaya, pratizA 1370 628 20 rahevuM te 744 327 11 (saGkalpayoni) bhava 229 108 41 saMsthAna coka, cAra rastA ekaThA saGkasuka masthi2, 35, anitya 437 192 23 thAya te sthAna 986 439 11 saGkAsa samAna, tulya 1462 671 53 mAra, avayavonI syanA 1516 694 saGkIrNa jAyonIya, ma252 1472 676 1 saMsthita marelo, mRtyu pAmela 373 166 saGkucita jirAyatuM puSya 1129 519 28 saMspheTa yuddha, laDAI 796 353 10 pUrvA52 viruddha vayana 265 123 16 saMsphoTa 353 8 khIcokhIca, sAMkaDuM vyApta 2472 676 , saMhata majabUta bAMdho, daDha saMghayaNa 2472 671 44 (saGkoca) za2 645 285 46 (saMhatala) DAbA ane jamaNA banne saGkocapizuna 645 285 45 hAthanI hatheLI bhegI saMkrandana chadra 171 69 43 karavI te 596 263 50 saMkrama vikaTa mArga 1517 695 17 saMhati samUha, samudAya 1411 649 saMkrAma 1517 695 saMhanana zarIra 563 249 8 saMkSepa TuMkAvavuM, TuMkANa 1432 658 29 saMharSa hariphAI, spardhA 1515 694 33 saGkhya 796 352 45 saMhAra pralayakALa, kSaya 161 62 43 saGkhyA -- saMdhyA 872 383 45 saMhUti ghaNAe karelo pokAra 261 121 carcA, vicAraNA 1373 629 53 sakala samasta, madhu 1433 658 45 | saGkhacAvat vidvAnuM, paMDita 342 154 28 sakRtpraja kAgaDo 1321 607 saGghayeya gaNI zakAya tevuM 872 383 41 saktu dhANInuM cUrNa, sAthavo 401 77 48 saMyoga, maLavuM 1508 691 7 saktuka vanaspatijanya sthAvara viSa 1198 556 43 saGgata yuktivALuM vacana 268 124 38 sakthi sAthaLa 613 271 17 | mitratA, dostI 731 321 15 sakhi mitravAcaka zabda banAvanAra saGgama saMyoga, bhaga 1508 691 8 za06,GEL. vAyusakha 9-pa. 4 44 saGgara svIkAra, pratijJA 278 128 43 730 320 52 798 354 4 sAhelI, sahacarI 529 234 54 phTakaDI 1056 476 35 sakhya mitrAcArI, dostI 730 320 52 saGgIta gIta, nRtya 279 128 sagara bIjA cakravartI 692 321 saGgIrNa svIkAreluM, pratijJA karela 6486 683 8 sagarbha sago bhAI. 551 243 54 saGgupta buddha, sugata 234 111 7 (sagarthya) 551 243 55 saravALo karela 1485 681 17 sagotra 14na, gotrano TukI 561 247 56 saMgraha mAvazeSano saMgraha 257 119 2 sandhi sAthe jamavuM te 425 187 41 saMkSepa, TuMkAvavuM te 1432 658 29 saGkaTa gIradI, sAMkaDuM 1504 689 45 saMgrAma 796 352 54 saGkathA paraspara nyAyayukta saGgrAha mUThI 597 263 61 vAta karavI te 275 127 DhAlanI mUTha 784 346 36 saGkara ya, pUMThI 1016 455 17 saGgha samudAya 1412 649 44 saGkarSaNa baladeva 224 105 33 saGghacArin bha7, bhAj, 1344 617 38 saGkalita saravANA, saMgraha 38 1485 681 18 saGghajIvin samudAya sAthe 24 saGkalpa manI yoni-utpatti 229 108 39 mAvi yadAvanAra 480 211 52 saGkalpa manano vyApAra, (saGgharSa) hariphAI, paraspara gharSaNa , 624 rU4 saGga yuddha sakhI saMgUDha pAtra Page #972 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hiMsA 3 . 3 . . 4 1 4 a tu vA hA yUja 4 * - 3 4 sArthazabdAnukramaNikA sa-931-sa zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. saGghAta samUha 1411 648 28 | satyavatI - vyAsa RSinI mAtA 847 374 46 saciva amAtya, maMtrI 719 315 12 | satyasaGgara au2 heva 190-ze. 82 22 sajja manta2 5439o, taiyAra 766 337 40 satyAkRti kharIdavA mATe nakkI sajjana sAro mANasa 379 164 65 jarIna hArnu bhApata 872 383 29 yuddha bhATe sainyanI sthApanA 749 331 3 satyAgni agastya RSi 123-ze. 43 sajjita yuddha bhATe taiyAra khokhathI 1221 566 13 satyAnRta vepAra 867 381 19 saJcaya samudAya, Dhagalo 1412 649 34 satyApana kharIdavA mATe nakkI saJcara zarIra 563 249 11 karIne bahAnuM ApavuM te 872 283 rapa saJcArikA tI, kuTI strI 521 230 33 (satyetarat) asatya vayana 265 123 11 saJcArin shRN||raahi 2sane anuzva meM satra yajJa 820 363 48 bhAva, vyabhiyArI bhAva 295 136 15 jaMgala 1110 508 saJjavana cokavALuM ghara vastra 667-ze. 295 saJja . joDAyelA DhIMcaNavALo satrazAlA haMmezanI dAnazALA 1000 446 sajJapti 371 satrA sAthe 1527 700 54 sajJA nAma 260 121 12 satrin . bhezAna mApanAra saJju joDAyelA DhIMcaNavALo 456 200 16 gharadhaNI 734 322 31 saJjavara anivaDe dAjhavAthI satvara jaldI 1470 674 42 thatI pIDA 1102 504 2 jaldI, utAvaLathI 1530 702 44 saTA 4 / (zanI 421) 816 361 48 satkAra ghUMka UDe tevuM vacana 167 124 3 (saNDha) napuMsaka 562 248 24 sad AzrayavAcaka zabdathI joDavA saNDIna javAnI BiI, Gsjta 1318 605 28 | yogya za6, 610 ghusad 10-pa. 5 2 sat viddhAnuM, paMDita 342 154 sadana ghara 990 441 12 satata niraMtara, kAyama 1471 675 16 (sadam) haMmezA, sarvadA 1531 702 54 svarU5, svabhAva 1377 631 32 sadas sabhA 481 212 15 pArvatI 204 91 (sadasya) sabhAjana, sabhya 480 211 58 pativratA strI 528 233 55 sadA haMmezA 1531 702 53 phaTakaDI 1055 476 29 sadAgati 98 30 50 satInaka vaTANA 1170 543 pavana, vAyu 1107-zi. 507 satIrthya gurumA, sahAdhyAyI 79 20 63 | sadAtana zAzvata, nitya 1453-zi. 667 34 sattama zreSTha, atizaya uttama 1439 661 37 sadAdAna iMdrano hAthI 177-ze. 73 22 sattva saMsArI (r), prA 1366 626 56 sadAnIrA ratIyA nahI 1085 492 22 sattvapradhAnatA sAhasavANI vA pramunI sadAyogin viSNu, nArAyA, 5 / 219-ze. 103 17 vANIno 35 paikI sadRkSa tulya, samAna, saraj 1461 671 28 32moM guNa 71 17 66 sadRz " , , 1461 671 37 satpatha sAro mArga 984 438 6 sadeza sabhI5, pAse 1450 666 49 satya 264 122 52 sadbhUta satya, sAcuM 265 123 5 satyakAra kharIdavA mATe nakkI sadman AzrayavAcaka zabdathI joDavA ezana bahAnubhApata 872 383 27 yogyaza, 610 ghusayA 10-pa. 5 satyapravAda 14 pUrva 48.58 ghara 990 441 pUrvanuM nAma 247 115 36 / sadyas ekadama, tatkAla 1532 703 19 satattva satI sUrya sAcuM sadman Page #973 -------------------------------------------------------------------------- ________________ satat sanat sa-932-sa abhidhAnacintAmaNinAmamAlA arthaH ___ zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. sadyas te ja divase 1542-ze. sandezavAc saMzo 276 127 59 sadyaska na 1448 665 saMdezahAraka ta 734 322 39 (sadharmacAriNI) patnI 513 226 47 | sandeha saMdeha, saMzaya 1375 630 sadharman tulya, samAna, saraj 1461 671 sandoha samUha, samudAya 1411 648 46 sarmiNI patnI 512 226 45 sandrAva palAyana, nAsI javuM 803 355 46 sadhrIcI sakhI 529 234 sandhA 2 (pratiza) ___ 278 128 sadhyaca sAthe janAra 444 194 sandhAnI TaMkazALa 996 444 29 brahmA 213-ze. 97 45 | sandhi salAha-rAjyane upayogI (sanat) bhezA, nitya 1531 702 49 74 paDI paDekho nA 735 322 sanatkumAra yothA yastA 693 307 23 (,) suraMga, pRthvInI sanatkumAraja trIzI vaimAni va 93 27 6 aMdarano gUDhamArga 985 439 5 sanA bhe, nitya 1531 702 sandhijIvaka sAMya nAra 475 209 46 1531 702 55 sandhinI baLadanA saMyogathI (sanAt) 1531 702 56 garbhavatI thayeTI Aya 1267 584 9 sanAtana viSNu, nArAyaesa, 216 101 25 sandhibandhana saMdhinA dhana 35 snAyu 631-ze. 279 5 zAzvata, nitya 1452 667 32 sandhilA suraMga sanAbhi pitrAI, sAta peDhI sandhyA saMdhyAkALa, divasa ane sudhInA kuTuMbI 562 248 11 rAtano madhyavatA samaya 140 49 19. sani yAcanA karavI 388 172 4 sandhyAnATin 242 200-ze. 89 15 sanIDa samIpa, nikaTa, pAse 1450 666 50 sandhyAbala rAkSasa 188-ze. 80 30 santata niraMtara, kAyama 1471 1471 20 sanaddha antara 542so, taiyAra 765 337 29 santati chokaruM, saMtati 543-ze. 241 24 sannAha bakhtara, kavaca 766 337 45 santamasa aMdhakAra 146 52 59 satrAhya laDAIne yogya hAthI 1222 566 santAna kalpavRkSa 179 74 10 sanikarSa samIpa, nIkaTa, pAse 1450 666 kula, vaMza 503 221 5 sanikRSTa saMtati, choraM 543-ze. 241 24 sannidhAna santApa agnivaDe dAjhavAthI sannidhi , , , 1451 666 62 thatI pIDA 1102 504 1 sanibha tulya, sarakhuM 1461 671 santApita saMtApeluM 1493 684 43 . sanniveza 2, avayavonI syanA 1516 694 santoSa pAMca niyama paikI sapatna 729 320 bIjo niyama 21 37 sapatrAkRti atyaMta pIsa 1372 629 30 saMtoSa, sArI rIte tuSTi rU08 240 radda sapadi 1532 703 22 netaranuM banAveluM Asana, (sapadi) sahI 1530 702 29 khurazI vagere 684 303 55 / pUjA, satkAra 447 195 44 sandarbha 2yanA, jthae 653 289 sapiNDa sAta peDhI sudhaan| muTuMjI 562 248 7 saMdaMza sAsI, yIpAso 909 401 36 sapIti sAthe pIvuM te 907 400 26 sandAna pazumAne bAMdhavAnuho29 1274 587 6 saptakI mekhalA, strInI keDano sandAnita 439 192 49 kaMdoro 664 294 3 sandAninI gozANA 999 445 33 saptacchada saptapa, sAta puDAna jAu 16-pa. 6 9 sandAva palAyana, nAzI javuM 802 355 41 / saptajihva agni 1099 502 20 zatru saparyA Page #974 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabdaH saptatantu saptapalAza saptaparNa saptarSi saptarSija saptarSitA saptalA saptasapti saptArciS saptArthis sapti sabali sabhA sabhAjana sabhAsad sabhAstAra sabhika sabhya sAyaMkALa sabrahmacArin samAna AAgama, vrata ane AcAravALA sabhA ghara mitra vagerene AliMganA dithI sukha upajAvavuM te sabhya, sabhAjana sama samagra samaja samajyA (,, ) sabhAjana jugArI sAro mANasa samAjana varasa samA, badhuM tulya, samAna, sara (samagandhika) SLLL vANAnu bhUNa samaJjasa (samajJA) (samadhuka) arthaH yajJa saptaparNa sAta puDAnuM jhADa bharIthi khAhi sAta RSi guru (bRhaspati) uttaradizA baTa mogaro sUrya samantabhuj samantAt samapAda zani agni ghoDo samA, badhuM pazuono samUha sabhA khaDa samantatas samantabhadra sugata, zuddha agni nyAya, lAyaka yaza, DIrti, vAza vAMchita ApanAra, varadAna ApanAra cAra bA cAre bAju banne paga sarakhA rAkhI zlo. 820 16- pa. 1133 124 119- zi. 15- pa. 1148 96 120 1100 1233 140 sArthazabdAnukramaNikA pR. paM. zabdaH 364 3 522 19 44 1 531 24 80 21 481 212 990 441 29 31 42 31 503 9 571 36 49 9 731 321 480 212 480 211 480 1529 234 1100 ze. 1529 168 X 1158 536 1433 658 1414 m v 3 8 273 126 742 273 38 485 213 379 480 159 60 42 1433 1461 671 30 22 ~ & o & 2 x 5 8 ~ m yo a w a& 1 60 51 211 57 658 45 62 1 650 34 481 212 19 36 326 29 126 30 samam samaya 31 samayA samara samarocita samakA samartha samarthana madhuka samaryAda samavakAra samayabhraMza samavartin samavAyayuj samavAya samasupti samasta samasthalI samAMsamInA samAkarSin 77 samAjJA 211 43 samAdhAna 701 35 samAdhi 111 6 503 12 701 33 arthaH ubhA rahevuM te sAthe aNa, vajata Ama sijhAna avasara, prasaMga sabhIpa, pAse yuddha, laDAI laDAIne yogya hAthI putrI sahanazIla, baLavAna yogya-ayogyanI parIkSA, sAbIta karavuM varadAna ApanAra sabhIpa, pAse sugaMdha (samAkhyA) yaza DIrti, vAza samAghAta yuddha, laDAI samAja sabhA pazu sivAyanA prANItono samuha yaza, DIrti, vAza samAdhAna karavuM te AvatI co.ivInA 17mAM tIrthaMkaranuM nAma citta ane prArthonI dhyeya sAthe ekatA. yoganuM AThamuM aMga sa- 933 sa pR. paM. 342 13 1527 700 54 777 126 44 62 242 114 1 1509 691 32 1534 904 22 796 352 58 1222 566 39 542- ze. 240 53 491-zo. 216 25 zlo. 1374 630 23 480 211 41 1451 666 56 nATyaprabaMdhano eka prakA2 284 130 50 karamocana, vivAha prasaMganI eka kriyA yama, yamarAjA bAra gaMga paiDI yo aMga paikI cothuM aMgasutra samuha, samudAya pralayakALa samasta, badhuM prayAgathI haradvAra sudhI gaMgA ane yamunAno vacala pradeza dara varSe viyAtI gAya 518 - ze. 184 243 114 20 1412 649 27 161 62 51 1433 658 39 1414 273 1378 24. 949 422 35 1271 585 35 1390 638 22 273 126 33 797 353 32 481 212 13 55 229 22 78 21 85 650 38 126 28 632 15 m 22 2 Page #975 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 938 sampad " " sa-934-sa abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. / zabdaH arthaH zlo. pR. paM. samAdhi samAdhAna 1378 632 9 | samudgAmaDo 1015 454 49 (,) aMgAra, svIDasara 278 128 44 | samudra hariyo 1073 485 60 samAna te nAmano nAbhipradezamAM ( , ) daza zaMku pramANa saMkhyA 874 384 38 raheto vAyu 1109 507 (samudrakAJci) pRthvI 416 58 tulya, samAna, sarakhuM 1461 671 samudradayitA nahI 1080 489 46 samAnodarya sago bhAI 551 243 (samudranavanIta) amRta 89 26 27 samApana hiMsA 371 166 10 (samudranavIta) caMdramA 105 34 50 samAraTa mAMsa 622-ze. 274 54 (samudrarazanA) pRthvI 938 416 58 samAlabhana yaMhanAhi zarIrane (samudravasanA) , 938 416 58 sugaMdhita karavuM te 636 281 samudravijaya zrI neminAtha ma.na. pitA 38 12 16 samAsa saMkSepa, TUMkAM sArarUpa vacana 24rUra 668 27 samUra 4298 1294 595 samAhAra " , , , 1432 658 28 samUha samudAya, Dhagalo 1411 648 samudAya 1524 698 samUhanI sAvaraNI 1016 455 14 samAhRti martha vizeSano saMgraha 257 119 4 samolUka sIsuM 1041-ze. 469 23 samAhvaya prANidhUta, kukaDA - sampatti saMpadA, vaibhava 357 160 43 vagerene laDAvavA te 488 ra5 2 357 160 48 yuddha, laDAI 797 353 36 samparAya yuddha, 35 798 354 7 samit 797 353 39 (sampA) vijaLI 1104 505 38 samitA ghaUMno loTa 402 178 24 sampAka garamALo 1140 526 samiti sabhA 481 212 27 sampAtapATava 77, pU yethI yuddha, laDAI 798 354 kudI paDavuM 1470 675 8 sumatiJjaya viSNu, naaraaye|, 19 / 219-ze. 103 sampuTa dAbhaDo 1015 454 50 samitIpada rAkSasa 188-ze. 80 sampRkta mizrita, joDAyela 1469 674 lAkaDAM 827 366 36 samprati gaI utsarpiNInA samira pavana, vAyu 1106 506 20 24mAM tIrthaMkara 53 14 45 zaMkara 200-ze. 89 13 hAla, hamaNAM 1530 702 11 samIka yuddha, laDAI 798 354 8 sampradAya guruparaMparAgata 65 80 21 14 samIcIna satya, sAcuM 264 122 59 sampradhAraNA yogyAyogyatA parIkSA 1374 630 21 samIpa pAse, najadIka 1450 666 samprayoga bhaithanu, AmahI.31 . 537 238 31 samIra pavana, vAyu 1106 506 17 samprahAra yuddha, laDAI 796 352 57 samIraNa 1106 506 40 sampreSa AjJA, Adeza, hukama 1520 696 samukha bolavAmAM kuzaLa 346 156 25 samphAla gheTo 1277 588 22 samuccaya samudAya 1524 698 26 samphulla khIleluM puSpa 1128 519 17 samucchraya UMcAI 1431 657 55 (sampheTa) yuddha, saI 799 353 11 bhInuM 1492 684 21 (sambAkRta) bevAra tara 968 429 46 samutpiA ativyAkula 366 163 67 sambAdha rahI 1504 689 44 samudaya yuddha, laDAI 798 353 58 sambodhana jIne mohAta 261 121 25 samUha, samudAya 1411 649 21 (sambhava) trI tIrtha42 bhagavAna 26 9 10 samudAya yuddha, laDAI 798 353 57 (sambhalI) kuNI, parastrI, puruSano samUha, samudAya 1411 648 48 saMyoga bhegavI mApanArI strI 533 236 47 * . . 4 3 44 samidh samunna Jain Education Intemational Page #976 -------------------------------------------------------------------------- ________________ artha: nadI sarga bhava sArthazabdAnukramaNikA sa-935-sa zabdaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. sambhASa pAtayAta 42vIta 274 127 22 | sarit 1080 489 34 sambhUtavijaya thothA zrutI bhagavAna 33 11 42 | saridvarA / gaMgA nadI 1082 491 7 (sambhRta) vAyu, pavana 1107-ze. 507 29 sarIsRpa sarpa 1303 599 60 sambheda nahIno saMgama 1086-ze. 493 19 | sarIsRpa viSNu, nArAya9, 219-ze. 103 12 sambhoga maithuna, kAmakrIDA 537 238 32 sarUpa tulya, samAna, sa2j 1461, 671 27 sambhrama utAvaLa, bhrAMti ____322 145 50 saroja kamaLa 1162 538 sammada mananI prasannatA 316 143 58 (saroja) , (yaugi) 18-pa. 6 37 sammada yuddha,315 797 353 37 sarojanman 1162 538 17 (sammArjaka) maNu sAI 42nAra, saroruha 18-pa 6 37 jhADu kADhanAra. 363 162 53 1162 538 16 sammArjanI sAvaraNI 1016 455 11 saroruha 1962 538 17 sammukhIna sAme bhAvanAra, sAmenAra 1437 660 34 1962 538 sammUcheja svayaM utpana thanAra tRe| vi. 1201 557 37 (,) 18-pa. 6 37 sammUrcchana sarva ta26 vyApata 1517 695 4 saroruhAsana brahmA 212 97 25 sammUrcchanod purANanA 6 lakSaNa potAnI bheNe utpanna thanAra 1356 622 paikI paheluM lakSaNa ' 252 117 33 sammRSTa sApha kareluM 414 183 45 svabhAva 1376 samyaca satya 264 122 53 graMthano eka bhAga vizeSa ra17 samrAj cakravartI rAjA, rAjasUya zAlA, bharanu ja 1138 525 21 yajJa karanAra rAjA 690 306 42 sarjamaNi rALa 647 286 53 (samvarAri) bhava 228 108 20 sarjarasa 647 286 54 sara khAro rasa, khAruM 1388 637 40 sApa 1302 599 39 saraka madirA pIvAnuM pAtra 906 400 5 sarpabhuj mora 1319 606 13 saraghA madhamAkhI 1213 562 28 sarparAja rAjasarpa, be moMvALo sarpa 2204 600 43 saraTa kAcaMDo, kAkIDo 1299 598 11 vAsukI nAga 1308 602 16 saraNa loDhAno mela 1038 468 7 (sarpavallI) nAgaraveda 1155 534 43 saraNi mArga, rasto 983 437 39 sarpahan noLiyo 1302 599 27 saraNI 983 437 41 sarpArAti garuDa pakSI 231 109 21 saramA deva kUtarI 1281 589 48 / sarpiS 407 181 5 (sarayAntrika) bhagavagerenunajij 1166 540 39 | sarva samasta, badhuM 1433 658 35 sarala 2, sa20 kittAko 376 167 sarvaMsahA pRthvI 937 416 14 saraladrava zugaNano dhUpa 648 287 32 sarvakezin naTa 328 147 46 saras taLAva 1094 494 32 sarvagranthika pApaNI bhUga 421 186 17 sarasI 1094 494 29 sarvajJa arihaMta, bhagavAna 258 52 sarasvat samudra, dariyo 1073 485 47 zaMkara, mahAdeva 198 88 4 moTI nadI 1091 496 22 sarvatas yAre nAthA 1529 701 31 sarasvatI vANI, sarasvatI devI (sarvatobhadra) svasti 1015 454 46 nadI 1080 489 56 ( , ) 1149 525 33 sarasvatI nadI 1085 492 48 sarvatomukha pAe 1070 483 48 jharaNuM 1096 499 37 (sarvadamana) bharata, duSyaMtano putra 702 309 56 sarja sarpa " sari Jain Education Intemational Page #977 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1275 671 sArathi sa-936-sa abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. sarvadarzin marihata, bhagavAna 258 55 | salila pANI 1069 482 17 sarvaduHkhakSaya mokSa salilapriya muMDa 1288-ze. 592 50 sarvadhanvan maheva 228-ze. 107 55 sallakI zarU, zAleDuM 1152 533 32 sarvadhurINa jaha 1261 581 19 sava yajJa 820 363 46 sarvaMdama bharata, dhyaMtano patra 702 309 54 savana snAna 638 282 43 sarvabhakSArI savayas mitra, bhAIbaMdha 730 320 43 sarvamaGgalA pArvatI 204 savarNa tulya, samAna, sa2j 1461 sarvamUSaka Na, samaya 126 45 3 savitR sUrya 95 27 51 (sarvaratnaka) haina zAstramAnya nava savitRdevata hasta nakSatra 112 28 42 nidhiyotho nidhi 193 84 28 savitrI mAtA 558 246 45 sarvarasa rALa 647 286 58 savidha samIpa, pAse 1450 666 bhArI 2sa, pAra 1389 627 42 saveza 1450 666 sarvartu varasa 159-ze. 60 savya zarIranuM DAbuM aMga 1466 673 10 sarvalA ravaiyAnA AkAranuM zastra 787 344 rahyuM savyasAcin arjuna 708 311 52 sarvalauha soDhArnu bArA 779 343 37 savyeSTha 760 335 44 sarvavidyA sAnvIkSiI mere sarvavidhA 258 119 : 25 sazmazru dADhI-mUchavALI strI 531 235 29 sarvavedas potArnu sarvasva mApAna sasIma pAse, najadIka 1450 666 39 yAga karanAra 819 363 17 sasya vRkSAdinuM phaLa 1130 519 37 sarvasanahana ytu| senAna pryaae| 788 dhAnya 1168 541 31 sarvAnubhUti 5 6tspien| (sasyamaJjarI) 1zahuM 1181 548 8 8 tIrthaM42 14 27 sasyazIrSaka 1181 548 7 sarvAnubhUti mAvatI yoviishiin| sasyazUka dhAnyanA dANAno pamAM tIrthaMkara 14 60 pAtaLo agrabhAga 1181 547 sarvAnnabhakSaka padhuM 15 nA2, sasyasaMvara zAla, DAmaranuM jhADa sarvanuM anna khAnAra 428 189 3 mAgazara mahino 152 56 4 sarvAtrIna " " " " , 428 189 2 samartha, sahanazIla 491 216 19 sarvAbhisAra yatuNI senAnu yuddha sAthe 1527 700 57 mATenuM prayANa 788 349 17 (sahasyavat) pauSa mahinI 152 56 12 sarvArthasiddha sugata, zuddha 237 111 sahakAra 1133 522 15 ( , ) pAMyama anuttara he sahacara mitra, dosta 730 320 48 sarvAstramahA patnI 512 226 50 jvAlA soLa vidyAdevI paikI sahaja sago bhAI 551 244 1 11mI vidyAdevI 240 svabhAva 1376 631 24 (sarvIya) arihaMta, tIrthaMkara ' 25 8 50 sahadeva sava (5isa) ___710-ze. 312 19 sauMgha caturaMgI senAnuM (sahadharmiNI) patnI 512 226 47 yuddha mATenuM prayANa 788 349 18 sahana kSamA 391 172 66 sarSapa sarasava 1180 547 17 kSamAvAnuM 391 172 60 viSa 1198 556 42 | sahapAna sAthe pIj 907 400 28 sala hAthano paMjo 591-ze. 161 49 | sahabhojana sAthe 4bhaq 425 187 46 salavaNa kalaI, zIse 1042-ze. 469 51 sahas mAgazara mahino 152 56 9 1138 525 24 saha sahacarI 112 41 Page #978 -------------------------------------------------------------------------- ________________ arthaH sahas rekk644 : sArthazabdAnukramaNikA sa-937-sA zabdaH zlo. pR. paM. zabdaH arthaH zlo. pR. paM. parAkrama 796 352 29 / sAgarAmbarA 938 416 57 sahasA ekadama, tatkAla 1532 703 sAMkhya sAMkhyazAstra 862 379 20 sahasya poSa mahino 152 56 27 sAci vAMku, tirachuM 1515 694 29 sahasra hajA2 873 384 30 1534 704 4 sahasrajit viSNu, naaraay| 219-ze. 102 sAta sukha 1370 628 29 sahasradaMSTra 2DhavANo bha7 1345 617 sAtavAhana sAsivAina (211) 712 312 sahasranetra chadra 172 70 22 sAtisAra atisAranI rogI 460 202 3 sahasrapatra bhaNa 1161 537 51 (sAtInaka) 42tu / 1171 543 16 sahasravedhinDI 422 186 38 sAttvika brahmA 211 96 46 sahasrAGka sUrya 98-ze. 30 49 parAbhathI rAyeda abhinaya 283 130 32 sahasrAMzu 95 27 57 nava rasonA traNa paikI sahasrAraja AmA visonAva 93 27 8 bIkI sAttvi bhAva 295 136 14 sahasrin hajAra sainikano sAtvata baladeva 224 105 29 UparI, senApati 764 337 4 / sAtvatI abhinayano meM prasAra 285 131 3 sahAya sevaka 496 218 15 sAda mananI pIDA, kheda 312 142 18 mitra, dosta 730 320 48 sAdin ghoDe savAra 761 336 18 sahAyatA sahAya, mitrano samUha 1422 653 hAthI Upara besanAra 762 336 24 sahiSNu sahanazIla, kSamAvAna 390 172 51 sArathI 760 335 60 sahRdaya paripakva jJAnavALo 345 155 45 sAdhAraNa tulya, samAna, sarakhuM 1461 671 31 sahodara sago bhAI 550 243 50 sAmAnya 1472 675 35 sahya Arogya 474 209 26 sAdhAraNatI vezyA 532 236 7 sA lakSmI 226 106 44 sAdhAraNI yI, yAvI 1005 449 13 sAMnyAsika saMnyAsI, yati 809 358 27 | sAdhita Ayedo 446 195 16 sAMyAtrika pAva vepA2 122 875 385 nigraMtha, muni 76 19 8 sAMyugIna yuddhamA duzaNa 793 350 sajjana 379 168 60 sAMvatsara jyotiSI 482 212 34 suMdara 1445 664 1 sAMvatsararatha sUrya 98-ze. 30 50 sAdhuvAhin suzikSita ghoDo 1235. 573 (sAMsRSTika) tAses 162 62 62 sAdhya 89-ze. 25 67 sAkam sAthe 1527 700 53 | sAdhya gaNadevatA 89-ze. 26 4 sAkalyavacan graMthanI mAhithI saMta rUpe 1043-ze. 470 11 sudhInI AvRtti 839 371 30 sAdhvasa bhaya. 301 138 12 sAketa ayodhyA 975 433 33 sAdhvI pativratA strI 528 233 53 sAkSin sAkSI 882 388 21 | sAnu zikhara, Toca 1035 466 14 sAkhi turkastAna 959 425 52 | sAnumat parvata 1027 461 52 sAgara gaI covIzInA sAntapana tapa, vizeSa 842 372 47 trIjA tIrthaMkara 50 14 24 sAntva satyaMta madhura 206 266 123 24 samudra, dariyo 1073 485 26 sAntvana priya vacanAdithI sAgaranemI pRthvI 938 416 57 samAvI rya sAdhate. 736 324 25 (sAgaramala) samudra 31 // 1077 487 31 | sAndRSTika tAlikha 162 62 60 sAgaramekhalA pRthvI 938 416 57 | sAndra pa Ta, niraMtara 1447 665 12 * * & #F sAdhu * * Page #979 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sA- 938-siM zabdaH arthaH sAndrasnigdha atizaya snehavALo diva, biladAna mitratA bhAbhI lopara sAnnAyya sAptapadIna sAbara sAman " sAmidhenI sAmayoni hAthI sAmavAyika pradhAna (maMtrI) sAmavid sAmaveda jANanAra sAmAjika sabhya, sabhAjana sAmAnya sAmudra 33 sAmmAtura sAmya sAyaka lk+ sbro sAyam sAmparAdhika 58 sAmpratam hAla hamaNAM nyAyayakta, vyAjabI satIno putra upamA, samAnapaNuM bANa sAra sAraGga sAmaveda cAra upAya paikI paDelo upAya priyavayana sAraNa sAraNi sArathi sArameya sArasa sArasana 33 sAdhAraNa bhati, bhata yajJanA agnimAM lAkaDA nAMkhatI vakhate bolavAnI taravAra saMdhyAkALa sAMje dhana chAu abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. paM. 476 29 210 831 368 1 731 321 9 1159 249 vRkSAdinuM sattva-garbha mRga, haraNa cAtaka pakSI zlo. nIka, pANInI khAI sArathI kUtaro sArasa pakSI kaMdoro kamarapaTo A. 323 324 31 536 56 sArikA 116 22 sArtha 736 736 1217 719 819 481 212 3 1472 1515 2 ~ ~ ~ xm a w 37 22 564 43 315 22 363 34 cA 827 , dhva4 vagere heDanuM zisna 565 lavaNa, mIThuM 941 798 1530 743 326 46 675 39 702 694 56 366 28 250 7 418 33 354 9 ws 55:5 6 546 242 23 1463 672 5 778 343 5 345 49 49 10 zabdaH sArasI sArasvata 8 276 23 sArthavAha sArdra sArdham (sArpiSa) sArpiSka sApI sArva 782-ze. 140 1531 703 191 83 15 626 1121 514 49 1293 595 9 1329 610 33 pA lAganA pAzIvANuM chahIM 409 - ze. 181 60 1089 494 51 sAhasa 760 335 49 sAhasra 1279 589 11 1328 609 43 siMha 664 293 44 767 338 39 sArvabhauma sAla 31 " sAra sAlva 39 (sAlvAri) sAvitra sAvitrI 33 sAstrA vRkSa, jhADa DAmaranuM jhADa sAlabhar3I punaLI (sAlavAhana) sAlivAhana rAbha sASTa sAlA arthaH sArasI pIno daMDa kAzmIra deza cAMDAlanI vINA sajAtIya prANIono samudAya vepArI bhInuM sAthe sAta paikI cothI samudra zrIthI saMskArita vya azleSA nakSatra arihaMta, bhagavAna ATha paikI sAtamA diggaja samrATa cakravartI oTa, dillo rALa moTI DALI pANini ni ( vyADa 2e|ara) deDako viSNuno vacce, rAtra sAlvadeza pR. paM. 609 53 zlo. 1329 815 361 21 958 425 34 290 - ze. 132 31 1412 868 381 44 1492 684 15 1527 700 55 1075 486 33 410 182 8 111 38 18 25 8 49 70 68 38 691 306 55 980 435 12 1114 510 47 1138 525 15 1014 454 17 313 3 286 52 513 35 712 647 1119 851 1354 220 957 221 813 viSNu, nArAyaza brAhmaNa madhyama ane niSThAnI vacalI AMgaLI pArvatI gajala, agahanA gnnaanI nIca laTakatI godaDI daMDa hajAra sainikono parI hajArono samUha zrImahAvIrasvAmI bha. nuM lAMchana 48 te nAmanuM eka jaMgalI prANI dahega 4. 593 205 - ze. 2 649 54 262 375 48 621 41 vows m 103 39 425 104 360 35 92 30 164 582 39 324 36 736 764 337 2 1415 650 50 13 61 590 49 Page #980 -------------------------------------------------------------------------- ________________ siMha 201 siddhArtha siddhArthA sArthazabdAnukramaNikA siM-939-si zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. A zabda joDavAthI (sitAzva) yaMdra 104 34 31 prazaMsAvAya bane cha 1440 661 42 | sitAsita basava 224 105 47 12 pai.DIpAMyamI rAzi 116 40 44 | sitetara , j 17-pa. 6 22 siMhakesara melayI-sara-bharI vi. sitodara ravi 189 81 14 aneka sugaMdhI dravyo sitopalA sAkara 402 178 43 nAMkhelo lADu 400-ze. 177 40 | siddha hI gayej, 2j 412 182 44 siMhatala DAbA ane jamaNA siddha thayeluM 1487 682 13 hAthanI banne hatheLI siddhasena kArtikeya 209-ze. 95 13 bhegI karavI te 596 263 49 / | (siddhA) brAhmI vagere mAtA siMhadvAra pravezadvAra 993 443 19 siddhAnta bhAgabha, sidvAra 242 siMhanAdottha subhaTonI siMhanA siddhApagA gAnahI 1082 491 11 jevI garjanA 1404 645 34 siddhAyikA zrImahAvIra svAmI siMhayAnA pArvatI 203 91 44 bha. nI zAsanadevI siMhalasa , sIkheM 1042 469 49 zrI mahAvIra svAmI (siMhavAhanA) pArvatI 203 91 44 bha. nA pitA 38 38 12 18 siMhavikrama ghoDI . 1233-ze. dhoLA sarasava 1180 547 31 siMhasaMhanana saa2| 35-saMghayo 355 159 41 sugata, buddha 237-zi. 119 62 siMhasena zrI manaMtanAtha ma. na. pitau 37 12 8 zrI abhinaMdana svAmI loDhAno mela 1038 467 60 bha. nI mAtA 39 12 27 siMhAsana rAjAne yogya sonAnuM mokSa, sakalakarmanA kSayathI Asana 717 314 24 prApta thayela svarUpa 18 (siMhAsya) marazI 1140 526 34 sima koDha roga - 467 205 24 sikatA retI 1089 494 56 sidhman cAmaDIno roga 467 205 18 sikthaka mINa 1214 562 43 sidhmala zveta koDhanA rogavALo 466 22 44 vastra 666 295 23 sidhya puSya nakSatra 111 38 14 sicaya 666 295 15 sina pIlunuM jhADa ___1142 527 24 sita zukla, sapheda 1392 639 34 zarIra ___564-ze. 249 32 kedI, baMdhAyelo 438 192 48 | sinIvAlI yaMdra hemAtI hoya zusa 56, 4vANiyuM 147-ze. 53 31 tevI amAsa 151 55 31 (..) rUpe 1043 470 4 pArvatI 205-ze. 92 24 sitacchada sa pakSI 1325 608 52 sinduvAra siMduvAra, nagADarnu Au 1147 530 sitapaGkaja sindUra siMdUra 1061 477 53 laJchana sa36 zeSanAga 1308 602 11 sindUrakAraNa sIsuM 1041 469 sitaraJjana pIgo raMga 1394 640 45 sindhu samudra 1073 485 (sitazimbika) vAsa 1174 544 49 nadI 1080 489 22 sAkara 403 178 44 sindhura 1217 564 (sitAMzu) caMdra 105 35 24 | sindhuvRSa viSNa, naaraaye| 219-ze. 103 8 sitAGga zaMkara 200-ze. 89 10 | sindhusaGgama nahIno saMgama 1086-ze. 493 19 sitAbhra yaMdra 643 285 3 sindhUttha. yaMdramA 105-ze. 35 31 sitAmbhoja bhaga 1162 538 27 | sirAnI , zarIramA 24ii nA 631 279 15 siMhAna siddhi sica sitA Page #981 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sItA sIman seMtho sImA si-940-su abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. sirAmUla nAmi, DUMTI 606-ze. 267 44 | sukhasuptikA bhaghi nidrA 313-ze. 142 58 (sillakI) za3, zAleDa 1152 533 37 / sukhasU 275kSI 213-ze. 109 44 silha lobAna, zelArasa 648 287 9 (sukhArjikA) sA 945 420 22 sihAnaka 462-ze. 203 3 sukhotsava 4.1, 2mata 556-ze. 246 2 (siha) aneka dravyano banelo sugata zuddha, sugata 232 110 dazAMga vagere dhUpa, sugandhaka 331, tamAlapatra 1190 552 31 lobAna, zelArasa 649 287 9 sugandhi sArI gaMdha, sugaMdha 1391 638 47 lobAna, zelArasa 648 287 9 sugandhika sugaMdhI cokhA 1169 542 32 sItA (4naputrI) 703 310 21 siMha 1285-ze. 591 18 cAsa pakSI 891 393 33 sugRha sugharI pakSI (jeno sItkRta JunurAgacI bobAyedo za06 1403 645 18 bhAko 59||y chata) 1341 616 43 sItya haLathI kheDI zakAya sugrIva zrI suvidhinAtha tevuM khetara 968 429 22 bha. nA pitA 37 12 2 dhAnya 1168 541 37 sugrIva 705 310 46 sImA, bharyA, 962 427 12 (sugrIvAgraja) pAlI 705 310 42 sImanta 571 252 18 sucaritrA pativratA strI 528 233 53 sImantinI strI 504 221 42 suta putra 542 240 maryAdA, hada 962 427 4 (suta) dIkaro-dIkarI baMne 560 247 41 sImika vRkSa, jA 1114-ze. 511 4 | (sutA) putra 542 240 44 sIra haLa. 890 393 10 sutArakA zrI suvidhinAtha bha. nI sIvana sIvavuM 912 402 45 zAsanadevI 44 13 30 sIvanI guhyanI nIceno doro 611 270 21 sutejas gaI covIzInA sIsa sIsuM 1040 10mAM tIrthakara sIsaka 1040-ze. 469 23 sutrAman 172 sIsapatraka 1040 469 8 sudarzana zrIaranAtha bha. nA pitA rU8 zreSTha 1542-ze. 708 viSNunuM cakra 222 104 45 atizaya, ghaNuM 1535 704 35 pAMcamA vAsudevanA sukarA zAMta svabhAvavANI ya 1271 585 42 moTA bhAI 698 308 54 sukala hAnI ane mogI 387 171 35 iMdranI nagarI 178-ze. 73 38 sukumAra komala 1387 627 10 gIdha pakSI 1335-ze. 613 20 sukRta dharma, puNya 1379 632 29 sudAya cAMllo 520 229 51 sukRta kalyANa, zubha 86-ze. sudAru sudAru nAmano sukRtin puyAyI mAtmA 489 215 29 kulAcala parvata 1031 463 47 sukha, tana-manane game sudharman viSNu, nArAyaNa 219-ze. 103 tevo anubhava, zAMti 1370 628 pAMcamAM gaNadhara sukhaMsuNa zaMkaranuM sukhAsana 200 89 devasabhA 178 73 43 sukhadohyA sughoDI zAya amRta 89 26 22 tevI gAya 1268 584 49 , (sudhAMzu) caMdra 105 35 23 (sukhavarca) sA 945 420 23 / sudhAkaNTha oyala 1321-za. 607 17 sukhavarcaka sA pAra 945 420 11 sudhAbhuj hevatA 88 25 32 469 iMdra : : sukha . : Page #982 -------------------------------------------------------------------------- ________________ su-941-su zlo. pR. paM. 266 123 26 1147 544 42 88 25 17 1125 517 25 sudhI 38 692 1032 12 307 464 15 11 16 sumeru sundarI strI sArthazabdAnukramaNikA zabda: arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH sudhAsravA paDajIbhI 585 259 3 | sumadhura atyaMta madhu2 za6 (sudhAsU) caMdra 104 34 33 | sumana yabhedI, I sudhAhat garuDa pakSI 231 109 sumanas devatA vidvAnuM 341 153 puSpa sunandA pArvatI 205-ze. 92 35 sumitra zrI munisuvratasvAmI sunAbha himAlayano putra 1028 462 bha. nA pitA sunizcita sArI rAta zyata yej 1491 683 59 sumitrabhU sagara cakravartI buddha, sugata 235-ze. 111 27 sumeru parvata sundara suMdara, sAruM 1445 664 suyazas zrI anaMtanAtha 505 222 bha. nI mAtA supathin saDaka, sAro rasto 984 438 8 | suyAmuna viSNu, nArAyaNa suparNa garuDa padAra 231 109 21 devatA suparNakumAra yothA bhavanapativa 26 surajyeSTha brahmA suparvan devatA 88 24 37 surata kAma krIDA (supAkya) bIDa 19l, 5vej bhIDa 942 419 21 (surapati) iMdra supArzva sAtamA tIrtha42 bhagavAna 279 surapatha AkAza supArzvaka AvatI covIzInA suraparNikA punnAganuM jhADa trIjA tIrthakara 53 14 57 surabhi vasaMta Rtu supta sUteyo (ghi nidrAvANo) 313 142 56 gAya sUtelo 194 6 sugaMdha supratIka AThamA diggaja 17068 (surayAna) devavimAna cothA vAsudevanA surarSabha iMdra moTA bhAI baladeva 698 308 53 te nAmanI nadI suprayuktazara bANa sArI rIte surasa hRdaya vAparI jANanAra 772 340 4 (surastrI) apsarA supralApa sAruM vacana 276 127 56 (surastrIza) dra suprasanna kubera deva 190-ze. surA mahirA, ghara suprasAda 200-ze. 89 4 surAcArya Daspati (guru) subAla 89-ze. surAjIvin sAla subhaga rUpALo, suMdara 448 196 24 | surAri asura zaMkara 200-ze. surAlaya svarga subhaTadhvani subhaTone yuddhamAM pavana, vAyu bolAvavuM te 1404 645 39 | surAvAri su2| samudra subhadra viSNu, nArAyaNa 219-ze. 102 48 | surAvRta sUrya subhadreza marchana (4is) 709 312 (surASTrajA) 1280 AThamA cakravartI 693 307 30 | suruGgA saraM suma puSpa 1124 517 19 surulA muralA nadI te nAmanA pAMyama tIrtha42 26 9 suruvelA suravelA nadI gaI covIzInA surUhaka gadheDA jevo ghoDo 13mAM tIrthakara 52 14 33 | surottama viSNu, naaraay|| | ********2***** 2 ** ?5"> ***>>* Z* * *22ED : : 3 jaba va va 68 40 suprabha suravelA 40 12 39 219-ze. 103 17 88 24 41 213 97 30 536 238 25 18-pa. 6 42 163 63 57 1134 522 46 156 59 20 1265 583 2 1390 638 19 89 26 173 70 50 1086-ze. 623 275 20 183 76 43 173 71 13 903 398 43 118 41 18 901 397 36 238 112 18 87 24 14 1107-ze. 507 29 1075 486 30 98-ze. 30 52 1056 476 35 985 439 3 1086-ze. 493 18 1086-ze. 493 18 1240 574 42 219-ze. 103 11 zaMkara subhUma sumati Jain Education Intemational Page #983 -------------------------------------------------------------------------- ________________ suSeNa : : 34 suhita su-942-sU abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. (surodaka) sAta samudrobhAno me samudra 1075 486 32 | (suSIma) zItala 1385 635 60 (surkSaNa) ti2272, anAra 1479 678 viSNu, nArAyaNa 219-ze. sulohaka pitta 1048 473 42 atizaya 1535 704 38 suvacana sAruM vacana 276 127 56 sAru 1542-ze. 708 49 (suvarca) sA 945 420 23 suSvApa adhika nidrA 313-ze. suvacikA 945 420 26 susaMskRta saMskArita anna, 945 420 23 pakvAnna vagere 411 182 36 suvarNa sonu (me sonAnI harSa, susImA zrI padmaprabha svAmI 80 ratibhAra vajana) 884 382 40 bha. nI mAtA 12 30 suvarNa sonuM 1043 470 susmitA strI 507 223 6 suvarNaka sIkheM 1041 469 suhastin bIjA daza pUrvI 34 11 48 pittaLa 1047 473 tRpta, dharAyela 426 suvarNabindu viSNu, naaraaye| 217 102 suhad mitra, rAjyanA sAta suvAla 89-ze. 25 aMga paikI trIjuM aMga 714 313 36 suvAsinI 524odI strI 512 226 24 / , mitra, dosta 730 suvidhi navamA tIrtha72, bhagavAna 27 suhabala mitranuM bala 790 349 58 suvidhi 29 10 42 | sU janakavAcaka zabda banAva(suviirj) surabhI 1051 475 19 nAra 406, 6. vizvasU 5-pa. 3 50 suvIrAmla i0, rAva 416 184 31 | sUkara mUMDa 1287 592 19 viSNu, nArAyaNa 219-ze. 103 7 sUkSma, bArIka 1427 655 45 suvela trikuTAcala pahADa 1030 463 33 / sUkSmadarzin tI buddhivANo 344 155 28 suvrata vartamAna covIzInA sUkSmanAbha viSNu, naaraaye| 219-ze. 103 10 20mAM tIrthakara 29 10 49 | sUcaka sUtradhAra 330 148 27 AvatI covIzInA kUtaro 1280-ze. 589 32 11mAM tIrthaMkara 54 14 68 huna, yAsamI 380 169 13 suvratA zrI dharmanAtha ma. nI mAtA 40 12 39 | sUcanakRt viSayAne sUyavanA2. 254 117 52 suSedhe zaya tavI gAya 1268 584 51 | sUra zrI aranAtha la. nA pitA 38 12 11 suzarman gaNadevatA 89-ze. 26 nAno AgaLIo 1005 suzIma zItaLa 1385 635 sUcikAdhara thA 1218-ze. suSama suMdha2, manohara 1444 663 51 sUcin dusAkSI 882-ze. 388 26 suSamaduHSamA trIzI bhArI, 2 Ana sUcisUtra soyano doro 911 402 28 sAgaropama pramANa 130 41 44 // soya 911 402 23 (suSamasuSamA) paDedo 20, yAra hIro 1065 479 48 koDAkoDI sAgaropama sUcyAsya udara 1300 598 40 pramANa 129 45 sArathI 760 335 41 suSamA bITI mArI, tre| oDI bhATa, cAraNa 794 351 25 3 sAgaro5ma prbhaae| 129 45 37 | , kSatriya puruSa ane brAhmaNa atyaMta zobhA 1512 693 2 strIthI utpanna thayela 898 376 38 suSi chidra, bila 1363 624 pAro 1050 474 41 ******** ****RIS**95 $ 365*35 suvRSa sUci sUcI sUcImukha sUta : 2} Page #984 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabda: sUtatanaya sUti sUtikAgRha sUtimAs sUtimAsa sUtthAna sUtra sUtrakRta sUtrakoNa sUtradhAra sUtraveSTana (sUtrAman) sUda dRSTivAdanA pAMca paikI bIjo prakAra viSayone bhegA karanAra, sUcanA karanAra sUtra sura sUtrakaNTha brAhmaNa 31 sUdazAlA sUdAdhyakSa sUna sUnA sUna = = = sUnRta sUpa 21 sUpakAra wwaa sUrasUta sUri (sUrin) (sUrya) ka arthaH 39 hama vaoNziyAra janmavAcaka zabda banAva nAra zabda, 36. AtmasUti 6-pa. suvAva'nuM para prasava mAsa bIjuM aMgasUtra Damaru dALa rasoiyo rasoDa moTo rasoIyo puSpa pazune haNavAnuM sthAna putra putrI satyavacana satya ane priyavacana kalyANa, zubha dALa rasoiyo sUcana karanAra (nATaDanI bhASAmA) 330 basAunu vaevAnuM sAdhana 913 ho ra zrI kuMthunAtha bha. nA pitA sUrya dayALu sUryano sArathI (aru5) vidvAna paMDita, khAyArya 31 sUpaDuM zlo. "" 711 33 246 sArthazabdAnukramaNikA pU. paM. zabdaH 312 50 sUrpakarNa (sUmiM) 997 445 14 541 240 541 384 3 64 x x 254 117 49 913 403 24 812 359 51 243 114 14 294- ze. 135 4. 170 37 115 4 1 148 26 403 174 69 54 722 317 397 175 55 722 317 930 411 264 86- ze. 998 445 17 w 2 am I m + 2 * 1125 517 23 15 542 240 23 6 sRj 542 240 53 81 21 27 122 43 22 48 397 175 51 723 317 15 723 317 14 38 12 96 29 369 164 51 102 33 21 341 154 8 341 154 12 1018 456 24 = x ws of N sUma sUrya 6 sUryakAnta sUryajA sUryamaNi sUryAzman sUryendusaGgama sUryo (sRkka) (sRkkaNi) (kaNI) sUkkan (sRkvan) (sRkkiNI) sRga sRgAla sRNi (sRNikA) sRNIkA sRti sRpATikA sUpra samara seka sekapAtra sekima se secana setu hAthI chAnI pratimA arthaH "" sUraja ne nAme eka mi yamunA nadI sUryakAMta maNi :: 95 = bhAsa sUryAsta bAda Avelo mahemAna hoThanA cheDAno bhAga. marmono khUNo 31 gaNa pALa 2 "" 33 33 33 37 73 mArga, rasto pakSInI cAMca caMdramA 33 vAyu, pavana pI vagerethI agninuM sU- 943 - se pR. paM. zlo. 1298- ze. 565 15 1464 672 33 1464 672 35 28 21 13 32 14 siMcana karavuM te nAvamAMthI pANI ulecavAnuM sAdhana, Dola mULo pati, svAmI thI vagerethI agninuM siMcana karavuM te nAvamAMthI pANI useyavAnuM sAdhana, Dosa setu, pUla 95 1067 480 1083 491 1067 480 1067 480 14 150 55 7 500 janakavAcaka zabda banAvanaar zab6, 066 vizvaska 5.pa. aMkuza 1230 lALa 633 633 983 1317 604 581 257 581 257 257 256 219 61 581 581 53 581 257 2 581 257 8 785 347 26 1289 593 24 878 1190 516 3 837 570 280 280 105.ze. 35 1907- ze. 438 6 x 2 837 370 507 w 3 & 2 ~ * & m 50 20 20 18 2 56 29 32 60 386 32 552 40 228 38 370 61. 878 386 33 965 428 19 Page #985 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 308 sevana sAkhya saukhya sukha gaMdhaka se-944-sau abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. senA zrI saMbhavanAtha ma. nI mAtA 39 12 26 | soma yaMdra 105 35 16 lazkara, sainya __745 327 52 | , viSNu, naaraay| 219-ze. 102 51 pattithI traNa gaNuM somaja 404 vadhAre lazkara 748 329 29 / somapa yazabhA somarasa pInAra 818 362 52 senAnI kArtikeya 208 (somapItin) , , , 818 363 1 senApati 725 318 21 somapAthin ,, , , 818 362 57 senAmukha senAthI ja142. 748 329 29 somabhU yothA puruSottama pAsuheva 695 senArakSa paheregIra, sainika 763 336 46 somayAjin sobhaya 42nAra 362 34 serAha amRta ke dUdha jevA somasindhu viSNa, naaraay| 218 102 37 varNavALo ghoDo 1238 574 14 somAlomala, mRdusparza 1387 637 9 (selu) moTI guMdI 1144 528 41 (saukhazayyika) vaitasis, savAramA stuti sevaka sevara, pA71 yAmanAra 496 218 22 bolI 2%Ane 42||unaa2 794 351 10 soyathI sIvavuM te 912 402 43 (saukhazAyasevanI soya 911 402 25 nika) 794 351 9 sevA sevA, bhakti 496 218 27 saukhasuptika 794 351 8 sevAvRtti sevA, cAkarI 866 381 16 1370 628 35 sevya pANI 1070-ze. 483 49 saugata bauddha 861 379 7 saihikeya rAhugraha 121 42 55 saugandhika 1058 477 3 saikata retA bhIna 1078 488 26 zveta kamaLa 1165 539 38 saitavAhinI pAnI 1086 493 6 sugaMdhI khaDa (eka saiddhAntika zAstra nAra 483 212 59 jAtanuM ghAsa) 1191 552 57 sainika paheregIra 763 336 48 saucika darajI 910 402 14 senAmAM rahela sainika 763 336 bhAI-bahena baMne 561 247 45 saindhava siMdhava mIThuM 941 418 47 saudAmanI vANI 1105 505 52 siMdhu dezamA yayeda ghoDI 1234 573 1 (saudAminI) , 1105 505 7 sainya senA, lazkara 745 327 57 saudha 2 / 4 mahe 992 443 3 sainika 763 336 52 saudharmaja pahelA vaimAnika deva sainyapRSTha sainyanI pAno mAga 747 329 10 saunanda baladevanuM musaLa ti, bhAsa 155-ze. saunika kasAI 930 411 8 sairandhrI zilpa jANanArI strI sauparNeya garuDa pakSI 231 109 18 (3za samAravAvANI strI) 521 230 13 | sauptika sUtesA sainya 652 (..) draupadI 710 312 41 AkramaNa karavuM te 801 355 2 sairika vidos, svasa 87-ze. 24 saubhAgineya saubhAgyavatI strIno putra 547 242 27 (sairindhrI) zilpa zanArI strI (sobhAJjana) saravo 1134 522 (3 samAravAvANI strI) 521 230 16 saumanasa jAyaphala 643-ze. 284 48 sairibha pADo 1282 590 18 saumikI somayAgamAM dIkSA sago bhAI 551 244 5 ApavA yogya iSTi 823 365 2 551 243 53 saumitri lakSmaNa 704 310 35 sopAna nisaraNI, pagathiyA 1013 453 57 budhagraha 117 41 1 sobhAJjana savo 1134 522 30 DAbI AMkha 576 254 57 **** ***** 25*5*2*5***5352-3535 658 685933 " 225 106 saira sodara saudarya saumya Jain Education Interational Page #986 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bhUla pAMca dhAtu 265 sauri sArthazabdAnukramaNikA sau-945-sto zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. saumya suMdara 1445 664 15 | skandhin vRkSa 1114 511 4 sathanA madhyabhAga35 tIrtha 840-ze. 372 7 skana paDI gayeluM, gaLeluM 1491 683 53 rUpe 1043-ze. 470 1 skhalana 1522 697 41 (saura) zanigraha 120 42 20 skhalita ThagAI 804 356 27 saurabheya baLada 1257 579 26 stana stana 603 266 saurabheyI gAya 1265 582 51 stanandhaya nAnuM bALaka 338 151 61 (saurasenI) saMskRta-prAkRta vi. (stanapa) 338 152 3 9 bhASA paikI eka bhASA ra86 230 dUra stanamukha stanuM mukha 603 266 19 saurASTraka tAMbU-pittaLa vagere stanayitnu bheSa 164 65 1 1050 474 18 / stanavRnta stananu bhuja 603 266 18 saurASTrika viSa 1196 556 25 stanazikhA , " 603 266 19 saurASTrI 250 1055 476 26 stanAntara dhya 603 zanigraha 120 42 28 stanita bhedhanI gaInA 1406 646 32 sauvarcala saMyama 943 419 26 stanitakumAra sAtamA manapatiheva 90 26 36 sauvastika purohita 721 316 1 | stanya 404 179 56 sauvida - aMtaHpurano rakSaka 727 319 stabaka nahi khIlelI kuMpaLono sauvidalla 727 318 61 guccho 1126 518 sauvAra i7, rAba 416 184 stabdharoman : 1288 592 sauvIra tenAme maheza 960 426 5 stabdhasambhAra rAkSasa 188-ze. 80 suramo 1051 475 17 / stabha bakaro 1275 587 27 sauhArda mitratA, bhAIbaMdhI 731 321 6. stamba 23 bhane ma vRkSa 1120 514 18 sauhitya 426 188 26 dhAnya vagerenI nALa, sauhada mitratA, bhAIbaMdhI 730 321 4 dhAnyano choDa 1182 548 9 kArtikeya 208 94 4 stambakari dhAnya 1968 541 42 skandamAtR pArvatI 205-ze. 92 29 | stambapur tAmraliptI nagarI 979 434 47 skandha khabho 588 260 23 stamberama hAthI 1217 564 44 jhADanuM thaDa 1119 513 stambha jaDatA 305 139 22 baLadanI khAMdha 1264 582 thAMbhalo 1014 454 13 pADo 1283-ze. 590 38 starI 1104 505 manuSya, hAthI vagereno stava 269 125 2 samudAya 1413 650 22 stimita bhInuM 1492 684 9 skaMdhamAMthI utpanna stuti stuti 269 125 5 thanAra vanaspati 1200 stutivrata stutipAThaka 795 351 52 skandhamallaka kaMkapakSI (jenI pAMkhathI stena cora 381 169 41 nAeAnI pUMja thAya cha) 1334 612 42 steya corI 383 170 skadhavAhaka sArA vANo 1258 579 stoka thoDuM 1426 655 25 skadhazAkhA bhoTI ANI 1119 513 40 stokaka cAtakapakSI, 1329 610 29 skandhAvAra zibira (1142) 746 328 stuti 269 125 4 skandhAvAra 24dhAnI 973 432 55 stoma yajJa 820 263 51 skandhika sAvadhavANo ma 1258 579 samUha 1411 549 1 dhUmADo stuti stotra 50 Page #987 -------------------------------------------------------------------------- ________________ styA-946-sthe abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. / zabdaH arthaH zlo. pR. paM. styAna thAleDaM ghI vagaire 1494 684 52 sthApatya maMta:purano 26 727 319 8 strI strI 503 221 27 sthAmana parAkrama, baLa ___796 352 8 parastrI, sAta vyasana sthAyin sthAyIbhAva 295 136 10 paikI trIjuM vyasana 738 325 9 sthAyuka gAmano adhikArI 726 318 26 strIcihna yoni 610 269 32 sthAla moTuM vAsaNa 1026 461 20 strIdehArdha zaMkara 200-ze. thALI, tapelI 1019 457 3 strIdharma strIraja 536 238 7 sthAlI 1019 456 50 strIdharmiNI 24svalA strI 535 237 37 sthAvara sthAvara, pRthvI vagaire 1454 668 8 strIpuMsa strI-puruSanuM joDaluM 538 238 45 sthAvira ghaDapaNa, vRddhatva 340 153 9 sthagana AcchAdana 1477 677 48 sthAsaka hAthano thApo 649 287 39 sthagita DhaMkAyeluM 1476 677 28 sthAsaka pANIno parapoTo 1077 487 36 sthagI pAnahAnI, diyepAtra 718 ___ 314 45 sthAsnu acala, sthira 1453 667 sthaNDila yazanI asaMskRta bhUmi 824 365 27 / sthita ubhelo 492 216 55 sthaNDila sthiti maryAdA zAyin vratadhAraNa karI bhUmi avasthA, dazA 1377 631 39 Upara sUI rahenAra 810 358 55 sthAna, sthiti 1498 687 sthapati bRhaspatisava nAmano racanA 1499 687 yajJa karanAra 818 363 9 / sthira viSNu, nArAyaNa ___219-ze. 1033 13 suthAra 917 405 9 sthirajihva mA7j 1344 617 39 sthapuTa viSama ane unnata 1468 674 7 (sthirapreman) da snehI 476 210 21 sthala tribha bhUmi, sthaNa 940 417 41 sthiramada mora 1320-ze. 606 25 sthalazRGgATa goru 1156 535 20 sthirasauhRda snehI 476 210 (sthalA) kudaratI bhUmi 940 417 49 sthirA pRthvI 937 416 sthalI kutrima bhUmi 940 417 47 sthu la taMbu, vastranuM ghara 681 302 31 sthavira brahmA 211 96 49 sthUNA thAMbhalo 1014 454 11 vRddha, gharaDo mANasa 339 152 45 loDhAnI pratimA 1464 672 40 sthANu zaMkara 195 85 39 (sthUrin) pITha upara bhAra vRkSanuM ThuMThuM 1122 515 16 upADanAra baLada 1263 581 52 sthANDila vrata dhAraNa karI bhUmi sthUla sthUsa, huM 448 176 652 sUI 24nAra 810 358 53 jADuM 17-pa. 6 24 sthAna dhnurdhaariin| pAMya sAsanI 777 342 9 sthUlanAsa 1288 592 48 sthAna 988 440 7 sthUlabhadra - chaThThA zrutakevalI ___34 1 44 991 441 52 sthUlalakSa dhamApanAra 385 170 56 sthAnaka kyAro 1095 499 16 sthUlazATa vastra 672 298 16 sthAnAGga trATu saMga sUtra 243 144 18 sthUlazIrSikA bhoTa mAyAvANI sthAnAdhyakSa thArAdhara 724 317 37 nAnI kIDI 1207 559 23 sthAnika 724 317 37 | sAkSI 882 388 23 sthAnIya nagara 432 11 stheya nyAyAdhIza 719-ze. 315 51 (sthAnIya) 24dhAnAnu nagara 972 432 17 | stheyas ayama, sthira 1453 667 46 (sthApaka) sUyana 2nAra 330 148 29 / stheSTha 1453 667 51 bhUMDa dhara stheya 972 Jain Education Intemational Page #988 -------------------------------------------------------------------------- ________________ arthaH snigdha nuta zabdaH sthaurin pITha Upara bhAra upADanAra baLada srasA nasa snAtaka bIjo gRhastha Azrama snAna snAna, jAvuM te snAyu nasa, snAyu (,) nAvAna cIkaNuM snehavALo mitra zikhara jhareluM, TapakeluM snuSA putravadhU (suha) thora. (snuhA) snuhi (snuhI) thora sneha tela prema, sneha snehapriya dIvo snehabhU snehu caMdramAM spardhA hariphAI sparzana dAna, tyAga vAyu, pavana spaza cara puruSa spaSTa pragaTa, cokakhuM spRhA icchA sphaTa sarpanI pheNa sphaTikAcala aSTApa parvata spharaNa pharakavuM sphAti sphAra vizAla, moTuM (sphic) kulA, dhagaDA sArthazabdAnukramaNikA sthau-947-syU zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. sphuTana phoDavuM, cIravuM 1488 682 49 1263 581 51 sphuTita khIleluM puSpa 1128 519 11 631 278 52 sphura DhAla 783 346 29 808 358 10 (sphuraka) 783 346 32 638 282 42 sphuraNa pharakavuM 1523 698 8 619 273 38 sphuliGga manie, to 1103 504 49 631 279 1 sphurjathu vajano avAja 181 75 33 631-ze. 279 5 sphoTaka phollo 466 204 51 413 183 (sphoTana) koTAyana RSi vyA42542 853 376 478 211 1 sphoTAyana , , 853 376 19 730 320 46 sma pAdapUraNamAM 1035 466 9 vaparAto zabda 1542-ze. 708 1496 686 23 smaya abhimAna 317 144 514 227 44 smara kAmadeva 227 107 1140 526 52 ma. (strI- dhana) 507 223 1140 526 50 smarakUpikA yoni 609 269 1140 526 smaraNa smRti, bhUtakALanuM 1140 526 52 yAda karavuM te 308 140 40 417 184 40 smaradhvaja vAtri 286 131 27 1377 631 44 smaramandira yoni 609 269 31 687 304 56 smita 6ita na hepAya te hAsya 296 136 44 462 203 1 khIleluM puSpa 1127 519 7 105-ze. 35 33 | smRti mRti, dharmazAstra 251 117 13 1515 694 34 smaraNa, bhUtakAlanuM 171 saMbhAravuM te 308 140 1107 507 24 (smRtibhU) kAmadeva 229 108 42 734 322 18 smera khIleluM puSpa 1129 519 20 1467 6733 35 vega 494 217 50 430 189 49 syanda caMdramAM 105-ze. 35 31 1315 603 38 syandana gaI utsarpiNInA 1028 462 55 23mAM tIrthakara 53 14 1523 698 7 2tha 751 331 1502 688 40 syandinI lALa 633 280 1430 657 29 syantra arej,243j 1496 686 609 269 6 syamantaka viSNunA hAyano mhi| 223 104 54 609 269 6 syAdvAdavAdin haina, zrAva 861 379 1 609 269 2 syAdvAdin marihata, bhagavAna 258 39 1426 655 15 / (syAla) patnIno mAI-sAmo 553 244 34 1128 519 12 | syUta thesI, athaNI 912 402 49 1467 673 33 / (,) nAma nAtheso jagaha 1260 580 52 386 syada sphi sphira sphuTa bahu, ghaj khIleluM puSpa spaSTa sphuTa Jain Education Intemational Page #989 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sraj 38 " sraSTra svabhU sAk jaldI 211 76 695 308 0 . 0 svara svarga syU-948-sva abhidhAnacintAmaNinAmamAlA arthaH zlo. pR. paM. / zabdaH arthaH zlo . pR. syUta sIveluM 1487 682 33 | (svadhAzana) ,, 88 25 35 syUti sIvavuM 912 402 svadhiti parazu, kuhADo __786 348 11 mALA 651 288 svana zabda 1399 643 srava mUtra, pezAba 633 280 34 svani 1400 643 55 jharaNuM 1096 499 41 agni 1100-ze. 503 16 sravadgarbhA garbhapAta thayelI gAya 1267 584 svanita meghanI garjanA 1406 646 36 sravantI nadI 1080 489 51 svapraj apaesI, bhUjalAdhanAra 442 193 48 (sravA) bhI 525o31, Bi29 / 1186 550 18 svabhAva svabhAva, svarUpa 1376 631 20 brahamA viSNa, naaraay| 216 5-pa. 3 50 svayam pote 1542-ze. 708 47 213 97 28 svayaMvarA pote patine 12nArI srasta paDI gayeluM 1491 683 49 (5saM. 2nArI) strI 511 226 21 1530 svayamprabha AvatI covIzInA sunI sAjI 945 420 19 cothA tIrthaMkara ___ 54 14 sruca yajJa pAtra, jenAthI ghI svayaMbhU arihaMta, bhagavAna 24 8 agnimAM nakhAya te 828 367 10 brahmA suta jhareluM 1496 686 25 trIjA vAsudeva sruva yajJapAtra, jenAthI ghI 1525 699 21 agnimAM nakhAya te 828 367 svara zabda, avAja 1399 643 41 srotaIza 1073 485 45 svarabheda avyakta svara 306 139 55 srotas 1080 485 45 svarApagA gaMgAnadI 1082 491 11 svAmAvi 4no pravAI 1086 493 22 svaru iMdranuM vaja 180 74 50 iMdriya 1383 634 44 svaruci svataMtra, svacchaMdI ___355 159 49 srotastI nahI 1080 489 31 svarUpa svarUpa, svabhAva 1376 631 19 srotasvinI 1080 489 27 svarga svarga, devono AvAsa 87 srotoJjana 1051 475 14 svargapati 173 71 12 dhana 192 83 38 svargasad 87 24 26 svajana, baMdhu 561 247 49 (svargastrI) aps| 183 76 43 sAta paDhI sudhIna muTuMbI 562 248 2 svargiri bheruparvata 1032 464 svakIya potAnuM 562 248 svargigiri 1032 464 svakulakSaya bhADaM 1344 617 42 svargivadhU apsarA 183 76 svaGga svatantra, svacchatA 355 159 42 svargApagA gaMgA nadI 1082 491 svacchanda " " 355 159 49 svarji sA0 945 420 16 svacchapatra aba25 1051 475 3 945 420 svajana meM gotrano kuTuMbI 561 247 53 945 svajAtidviSa tarI 1280-ze. 589 33 | svarjikAkSAra sA pAra 945 420 8 svatantra svacchandI 355 159 45 ( , ) sA 945 420 22 svadana mAhAra, mo4na 423 186 59 | svarNa sonU 1043 470 23 svadhA pitRyajJama to za6 1538 / (,) ratnanIti 1063 470 24 svadhAbhujva 88 25 31 / svarNakAya 07 5kSI 231 109 33 samudra nadI suramo sAta pakA svarjikA " 420 705 Jain Education Intemational Page #990 -------------------------------------------------------------------------- ________________ artha: svedaja sUrya FULL EEEEEEEE EEEEEEEEEE sArthazabdAnukramaNikA sva-949-ha zabdaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. svarNakAra sonI 908 400 50 devone bali ApavAmAM svarNaja kalaI, sIsuM 1042 469 34 vaparAto zabda 1538 705 55 svarNAri sIsuM 1041 469 17 / svAhAbhuj devatA 88 25 31 svarbhAnu rAhu 121 42 42 / (svAhAzana) " 88 25 35 svarvadhU apsarA 183 76 42 | (svIkRta) svI2 1489 682 57 svarvApI gaMgA nadI 1082 491 22 svecchA svecchA, icchA pramANe ___356 159 58 svarvezyA apsarA 183 77 1 sveda ghAma, garamI 305 139 26 svavaidya azvinI kumAra 181 75 38 hU, bhAMDa! paNe 1356 622 16 svalakSaNa 135, svabhAva 1376 631 20 svedanikA tavI, 515 921 406 48 svavAsinI 529sI yuvAna strI 512 226 26 svairiNI asatI, kulaTA 529 234 22 svasa kuTuMbIvAcaka zabda svairitA svecchA, pramANe 356 159 57 banAvanAra zabda, udA. svairin svataMtra 355 159 50 yamasvasR (yamunA) 9-pa. 4 64 svodarapUraka peTabharI, meso 427 188 41 bahena 553 245 4 svastika zrIsupArzvanAtha marnu bAMchan 47 13 58 kukaDo 1325-ze. 608 41 ha pAdapUraNamAM vaparAto zrImaMtonA gharonI avyaya 1542-ze. 708 10 vizeSa mAranI zyanA 1015 454 46 96 28 67 svastyayana vivAnI bhAgaviyA 518-ze. 229 19 rUpuM 1043 470 9 svasrIya bhANeja 543 241 31 haMsa pakSI 1325 608 46 svAti svAti nakSatra 112 38 52 | , ghoDo 1233-ze. 572 1 svAdu madhura rasa 1388 637 24 haMsaka jhAMjhara, kallu 666 294 41 svAdurasA mahi, hAru 902 398 32 haMsakAlItanaya 5 1283 590 35 svAduvAri te nAmanI sAtabho samudra 1075 486 31 brahmA 212 97 10 svAdhyAya pAMca niyama paikI haMsapAda hiMgaLo 1061 478 8 trIjo niyama 82 21 38 haMsAhvaya 1043 470 9 veda 249 115 57 haMsI salI, sanI strI 1327 609 19 vedanuM adhyayana 842 372 33 haMho saMbodhana bhATeno za6 1537 705 44 svAna 1399 643 hakkAraka bolAvavuM 261-ze. 121 41 svAnta citta, mana 1369 628 10 dAsIne bolAvavAno svApa nidrA, UMgha 142 40 zabda, saMbodhana 334 149 56 svApateya dhana 191 83 8 hATa, dukAna 1002 447 6 svAmin gaI covIzInA haTTAdhyakSa vepArI pAsethI kara levAnA 11mAM tIrthakara 14 32 kAmamAM nimAyela adhikArI 7raba kArtikeya 208 94 balAtkAra 804 356 21 svAmI, nAyaka 359 161 22 626 276 24 rAjA 714 | haNDe dAsIne bolAvato svAsthya saMtoSa 308 140 37 zabda, saMbodhana Arogya 474 209 nirAza, nA 6 yayeto 439 193 4 svAhA agninI strI 1100 50 haDapacI 583 257 40 haMsaga 35 zabda he haTha 313 36 503 19 | hanu Jain Education Intemational Page #991 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 80 hambhA ghoDo 32 haraNa 462 57 sUrya : ha-950-ha abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. hanumat hanumAna 705 310 49 | haridazva sUrya 98 30 34 hanuSa rAkSasa 189-ze. harideva zravaNanakSatra - 114 39 34 bhasa, tyAga 2j, geDaM 1495 685 48 haridrA haLadara 418 184 66 gAyano zabda 1406 646 26 haridrArAga kSaNika rAgavALo 476 210 25 haya 1233 571 52 haridra vRkSa 1114 510 16 hayagrIva viSno vadhya 220 103 harinmaNi marakata maNi 1064 479 (hayagrIvaripu) viSNu, naaraay| 220 104 4 hariparNa 1190 552 39 hayaGkaSa iMdrano sArathI 176-ze. 72 52 haripriyA sakSamI, viSnI patnI 226 107 8 hayapriya ja va 1170 542 43 harimat 174 ze. 71 33 hayamAra kareNa 1137 524 1 harimanthaka yA 1171 543 32 hayavAhana sUryano putra 103 33 41 harimanthaja 51 bhaga 1173 544 19 zaMkara 198 88 21 hariya pILo ghoDo 1238 574 19 lagna vagere prasaMge karAto (harivarSa) pAya jarivarSa, 30yaso (meTaj) 520 229 54 bhUmi pai. pAya bhUmi 946 420 44 harabIja pAra 1050 474 48 harizcandra lokaprasiddha 6 cakravartI harazekharA gaMgA nadI 1082 491 22 pai.bI.trI yavatA 701 309 41 harAdri sAsa (aSTApaha) 1028-ze. hariSeNa bAra pai.hI zamA yatI 694 307 42 97 30 25 harisuta " , , , 694 307 43 171 harItakI 1146 529 yamarAja 18478 28 hareNu vaTANA 1171 543 20 viSNu, nArAyaNa 214 98 22 harmya havelI ___993 443 36 maga 1172 544 2 haryakSa 1284 590 54 1233 571 56 haryazva 172 70 26 1283 590 52 harSa mananI prasannatA ___315 143 48 vAnara 1292 594 harSamANa AnaMdI 435 191 37 deDako 1354 621 35 4, taravArnu sAdhana 891 393 20 sAla mizrita pAgo [ 1396 641 45 (halavor3ha) navo baLada 1260 581 5 harika pILI ane lIlI halA sajAne bolAvavAno za06 334 149 57 kAMtivALo ghoDo 1242 575 6 halAha kAbara-citaro ghoDo 1243 575 13 harikelIya baMgalA deza 957 425 3 halAhala viSa, jhera 1195 556 haricandana kalpavRkSa 179 74 9 garojInIta, 45 1298 597 56 gazIrSa caMdana 641 284 16 | hali bhoTuM91, garnu 35 890 393 3 haraNa 1293 595 14 / basa, irAnA moTAmA 224 105 21 sapheda varNa 1292 639 37 890 392 49 suvarNanI pratimA 1464 672 45 halipriya kadaMba vRkSa 1138 525 4 harit 166 66 49 halipriyA madirA 902 397 33 lIlo varNa 1394 640 halya haLathI kheDI zakAya harita 1172 544 1 tevuM khetara 968 429 23 haritacchada vRkSa. 1114-ze. 511 4 saMdhyA visI rAtuM ubhaga 1164 539 29 haritAla haratAla 1058 477 12 / hallIsaka strIonuM maMDaLa bheguM thaI haritAlI dharo 1193 553 41 / karAyeluM nRtya 281 129 44 : : siMha : iMdra : ghoDo siMha : : : : hariNa halin hariNI dizA maga hallaka Jain Education Intemational Page #992 -------------------------------------------------------------------------- ________________ havana varSa hAri 1113 . 3 - 3 11 1 3 - 4 11 12 1 4 hArin hAridra hasana hArda hAla sArthazabdAnukramaNikA ha-951-hi zabdaH arthaH zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. hava bolAvavuM te 261 121 37 | hastimalla drano sAthI 177 73 15 agni 1100-ze. 503 goza, vinAya: 207-ze. havitrI homa 12vAnI dura 833 368 50 hastizAlA hAthImAna 24vAna sthAna 998 445 24 havirazana agni 1097 500 28 (hastiSaDgava) hAthI 1424 654 34 havigerha balinuM ghara 996 444 54 hastyAroha mahAta 762 336 23 haviS 407 181 1 hATaka sonuM 1043 470 48 havi, balidAna 831 367 58 hAyana 159 60 37 agni 1100-ze. 503 14 hAra me so 6 serano hAra 659 291 38 haviSya 407 180 58 hAraphala pAMya se2no hAra 660 291 49 havya agni dvArA devatAone hArahUra bhahita, ghara 903 398 38 ApavA yogya odana 832 368 24 hArahUrA drAkSa 1156 535 13 havyapAka havyAsa 833 368 54 / (hArA) motIno hAra 658 291 16 (havyabhuja) mani 1097 500 29 hArAntarmaNi hAranI kyamA 2Deso bhe| 650 288 havyavAha 1099 503 1 bhusAizeno samudAya 493 217 12 havyAzana 1097 500 28 suMdara 1444 663 34 hAsya 296 136 32 pILo raMga 1394 640 46 296 136 hArIta hArIta pakSI 1341 616 28 hoTha pharakavArUpa hAsya ___298 137 21 prema, sneha 1377 631 hasanI sagaDI 1020 457 48 sAlivAhana rAjA 712 313 1 hasantikA 1020 457 52 hAlaka pILI ane lIlI hasita hAsya 297 136 46 kAMtivALo ghoDo 1242 575 7 khIleluM puSpa 1129 519 24 hAlahala viSa 1199 556 4 te nAmarnu me nakSatra 112 38 39 | hAlA madirA, dAru 903 398 36 hAthano paMjo 591 261 41 hAlAhala viSa, 2 1195 556 yovIsAMgaNa prabhAera 887 391 hAlinI rojInI meM ta 1298 597 hAthInI sUMDha. 1224 567 hAlI patnInI nAnI paDena 555 245 29 hastadhAraNa 2kSaNAyane kyAj hAva hAva bhAva, aMgathI hastabandha pAhie na 518-ze. 229 21 utpana yatA sAra 509 224 41 hastabimba DAyano thApo 649 287 42 | hAsa tIrthakaramAM na hoya te hastalepana samaye DAyamAM 18 doSa paikI chaTTo doSa 72 8 22 lepa karavo te 518-ze. 229 hAsya 296 136 30 hastasUtra hAtha bAMdhavArnu bhaMgalasUtra 663 292 hAsA pArvatI 205-ze. 92 27 (hastasthApana) 20Iyane yAvata 1502 688 hAsikA hAsya 296 136 hastidantaka bhUNI 1190 552 41 hAstika hAthIbhAno samUha 1418 651 hastin hAthI 1217 564 29 hAstinapura hindI 978 434 36 hastinakha nagaranA 62vA pAse hAsya nava 2sa. pai. bI 2sa. 294 135 29 yaDhavA utaravAno DhAla 982 436 28 hAsya 2sano sthAyIbhAva 296 136 35 hastinApura hastinApura, dilhI 978 434 37 hAhA gaMdharva 183 77 30 hastinAsA hAthAnI suMda 1224 567 10 (hAhAhUhU) 183 77 37 hastinIpura hilA 978 434 36 pAdapUraNamAM hastipaka mahAvata 762 336 34 / vaparAto zabda 1542-ze. 708 10 38 EEEEEEEEEEEEEEEEEEEE 688 54 " Page #993 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hiM-952-ha arthaH hiMsA hiMsA, koI paNa jIvane haNavo te hiMsaka hikkA 186 42 hiruk pAse. hiaura hIna hIraka hI hiMgu hIMga hiMgula hiMgaLo (hiGgalu) hijala pANImAM thatuM netara hAthInA page bAMdhavAnI sAMkaLa hiDimbaniSUdana bhImasena (hiNDIra) smudr3|| hima hima, ApaNa zIta, himadhuti himaprastha himAlaya parvata himavat himavaduhitR gaurI himavaddhasa aSTa56, sAsa himavAtApahAMzuka 2jAI himavAlukA 52 himA pArvatI himAMzu 3 himAgama hemaMta Rtu himAnI himano samUha himAlaya himAlaya parvata hiraNyamayI supanI pratimA hiraNya dhana na " hIrI abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zlo. pR. paM. | zabdaH arthaH zlo. pR. paM. hiraNyabAhu zo nahI 1090 496 10 371 165 63 | hiraNyaretas zaM42 197 87 31 369 165 8 ani 1097 500 468 205 48 hiraNyavarNA nahI 1079 489 1 (hiraNyavAha) vizeSa, zoe nahI 1090 496 12 1061 478 10 vinA, sivAya 1527 700 46 1061 478 1534 704 24 1145 529 vismaya batAvanAra avyaya 1542-ze. 708 27 1229 569 38 choDI dIdheluM 1475 677 1 708 311 hInavAdin svadainyavAdI, ochuM 1077 487 26 bolanAra ____ 348 156 56 1072 485 4. hInAGgI kIDI 1207 559 19 1385 636 8 hIra zaMkara 200-ze. 89 17 105 35 23 hIro 1065 479 50 1027 462 32 ratnanI meti 1063 478 56 1027 462 31 pArvatI 205-ze. 92 42 9-pa. 4 70 gheTo 1276 588 1 1028-ze. 462 57 1276 588 20 huDukka eka jAtanuM vAdya 294-ze. 135 675 299 41 hutavaha agni 1099 502 13 643 284 56 hutAzana 1097 500 28 205-ze. 92 phalapatranA agrabhAga 1043 470 4 zastra 787-ze. 348 hulamAtRkA sanI charI, 72 784-ze. 346 1072 485 hulAgrakA thiri nAmarnu zastra 787-ze. 348 1027 hUti bolAvavuM te 261 121 38 1464 672 48 harava ziyALa 1290 594 58 192 83 49 gaMdharva 1043 470 hRcchaya kAmadeva 227 107 46 hRtkara zaMkara 200-ze. 89 1045 472 30 66ya, aNt:429|| 603 265 58 1206 hRdayanI aMdarano kamaLanA 221 103 47 mAno mAMsa piMDa 623 / vitta, mana 1369 628 1 221 104 6 hadvaktrAvartin hRdaya-mukha Upara prazasta 219-ze. 102 51 mAvatavANo dhoDo . 1236 573 41 213 97 32 hRdaya, aMtaHkaraNa 1028 462 36 / hRdayanI aMdarano kamalA219-she. 102 53 kAra mAMsapiMDa 623 275 15 1 - 50352** ******** 33 5520963*5* 103 * 156-ze. sonuM sonuM, ghaDelA AbhUSaNa vagere koDI hRd hiraNyakazipu viSNuno zatru (hiraNyakazipudAraNa) viSNu, nArAyaNa hiraNyakeza hiraNyagarbha brahmA hiraNyanAbha limAlayano putra viSNu, nArAyaNa | hRdaya 603 Page #994 -------------------------------------------------------------------------- ________________ arthaH hRdaya vitta, bhana hRdayaGgama 35 yuktivALuM vacana hRdayaGgamatA prabhunI vAzInA upa guNa paikI 13mA~ guNamanane ha2nA2I vANI chAti paripakva jJAnavALo, mAyALu ni patnI saMdara zabda: hRdayasthAna hRdayAlu hRdayeza hRdayezA hRdya hallAsa hallekha hRSIka hRSIkeza hRSTamAnasa he hekA heti hetu (hama) hemakandala hematAra hemadugdhaka heman hemanta heramya 21 herika helA heli = kI pILo caMpo hemapuSpaka hemapuSpikA pINA puSpavANI durdha (hemAsana) rAjAne yogya sonAnuM siMhAsana Grfol iMdriya viSNu nArAyaNa AnaMdI saMbodhana mATe vaparAto zabda heDakI zastra jhALa, agninI jvAlA kAraNa sonuM paravALAM morayu, nIla ejana uMbarAnuM jhADa sonuM hemaMta Rtu (bhAga poSa bhAsa) gaNeza, gaNapati pADo guptacara zarIrano vikAra vizeSa (hAvabhAva) sUrya varano mahotsava zlo. 1369 628 6 pR. paM. 268 124 40 67 602 sArthazabdAnukramaNikA 17 43 265 49 345 155 43 516 228 35 516 228 22 1445 664 7 468 205 50 314 143 15 1383 634 38 214 98 24 435 191 40 bhnM 1537 468 205 773 340 705 1102 504 1513 693 1066 480 1052 475 717 207 1283- ze. 733 509 96 518 - ze. %% m 2 m 2 2 ~ ~ ~ 1043 470 37 41 49 23 32 1132 521 43 228 1043 470 28 39 224 43 29 21 zabdaH heSA heSin hai haimavata (..) haimavatI haiyaGgavIna (haraNyavat) (hairika) jaya ho hotra hotrIya " homa dhU homabhasman homAi hyas hada hradinI hasva == hAda 156 58 50 hyadinI 1146 530 23 531 36 1148 13 13 hI 314 25 93 18 hINa 590 38 hrIta 322 2 hIbera heSA hlAda 11 18 (hlAdA) arthaH ghoDAno avAja ghoDe saMbodhana mATe vaparAto zabda viSa pAMca hevata kSetra gaMgA nadI pArvatI TUI, nIyuM, nAnuM II, nI DhIMgaNo 1537 1197 946 1082 205 - ze. mAkhaNa 407 pAMca yavata kSetra 946 420 44 suvarza uparano adhiDArI 723 317 27 kArtavIrya Rgveda jANanAra 702 309 59 819 363 29 821 364 25 homa homa mATenI vastuo rAkhavAnI jagyA homa, devayaza homa karavAno kuMDa homano dhUmADo homanI rAja homane mATeno agni gaI kALe UMDo draha nadI zabda iMdranuM vaja vijaLI nadI lajjA bilADo lajA pAmeluM 37 sugaMdhI vALo ghoDAno avAja mananI prasannatA. AnaMda harSa. 23. zAkhe hR- 953 - hrA pR. paM. 646 13 571 59 zlo. 1405 1233- mo. 705 556 1158 1405 39 420 44 491 21 92 43 181 13 364 996 444 821 833 837 370 32 368 re 707 44 656 837 370 36 836 370 27 1541 3 1091 496 27 xmmwww m 199 42 1080 489 25 1427 1429 454 - ze. 1399 180 74 47 1105 506 4 1080 489 311 142 1301 599 1484 681 14846 681 536 646 23 52 656 13 60 16 643 47 25 3 12 12 12 6 13 316 143 50 1152 533 39 Page #995 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zrIzazvarapArzvanAthAya namaH | / / anantalabdhinidhAnazrIgautamasvAmine namaH / / / / paramopAsyazrInemi-vijJAna-kastUra-candrodaya-azoka-somacandrasUrIzvarasadgurubhyo namaH / / kalikAlasarvajJazrIhemacandrAcAryaviracitA vAcakazrIdevasAgaragaNikRtavyutpattiratnAkarakalitA | mithAnavattAnapAnAmaNiI II | gujarAtI zabdAnukramaNikA // pR. 5. | zabda zlo. 5. paM. 420 3 497 329 355 283 283 10 940 360 549 349 51 3 pa70 pa70 566 pa70 673 114 283 23 283 43 43 pa0 zabda. zlo. -: a :akarmaka bhUmi 946 akRtrima taLAva 1094 akSauhiNI 748 akhADo 801 agara ,, -kALo 941 ,, -mogarAnI sugaMdhavALo 640 agaru 940 agamya 122 agatyanI bhAryA 123 agAzI 995 agni 1097 agnikaNa 1103 agninI jIbha 1102 agninI vALA 1102 agninI priyA 1100 agnino upadrava 127 agnimAM pAkeluM mAMsa 412 agni vagere bhaya agni holavAI gayo che tevo brAhmaNa 855 agnihotra 835 agnihotranA nhAnAthI mAgI khAnAra agnihotrI 835 444 500 504 504 504 503 agnihomanuM sthAna 814 51 agra 1183 aMkura 1183 aMkuro 1118 aMkuza 1230 50 aMkuzathI vAraNa 1231 aMkuza nahi gaNanAra hAthI 1222 19 aMkuzano agra bhAga 1231 13 aMkuza rahita 1466 aMga agyAra 243 aMgathI utpanna thatA traNa alaMkAra 509 48 aMgamardaka 492 aMgarakSaka 722 aMgazobhA aMgasaMskAra aMgIkAra 278 aMgUTho pa92 aMgUTho ane AMgaLIono madhyabhAga 617 ajagara 1305 13 ajJAna 1374 aTakavuM 1522 para aTakAva 1508 7 | aDada 1171 16 18 26 224 216 316 281 281 128 335 635 182 50 262 302 138 377 17 49 272 GOO 63) 997 370 860 691 378 370 543 Page #996 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabda aDada AdinA khetaro aDada maga vagere aDada maga vagerenI vastu aDhAra doSa aMDakoza aMDakozanI vRddhi aMDaja maMDala atikrama atikIdhI atithi atinipuNa, hoMziyAra ativRddha ativegavALAM atizaya atizaya dAna atizaya parAkramI atizaya snehavALo atyaMta ThaMDuM pANI atyaMta kharAba atyaMta cIkaNuM. atyaMta dUra atyaMta najIka atyaMta pIDA atyaMta bAla atyaMta zobhA atyaMta sthira anyatsAha adRzya adekho adhama adhama brAhmaNa adhika adhika nidrA adhikAra adhikArI anaMta anaMtakALa ekasvarUpI anazana zlo. 652 1181 400 72 611 470 1355 612 1504 392 499 343 340 494 1505 1535 1519 792 475 1070 350 414 1452 1452 1372 366 1512 1453 300 1539 477 1441 855 1449 313 255 722 875 1453 843 5. 428 547 177 18 270 206 622 271 689 173 219 155 153 217 689 704 396 350 210 484 157 183 665 667 629 163 693 667 137 706 . 210 662 377 666 142 118 316 384 655 gujarAtIzabdAnukramaNikA paM. 59 36 16 1 29 59 5 1 33 22 27 8 373 11 29 50 31 23 33 18 11 51 24 27 10 22 52 1 44 64 38 45 22 14 23 55 29 49 52 53 1 zabda anAmikA anitya anIkanI anubha anuma anuttara anubhava anusaravuM aMtardhAna aMtarAya aMtaHpura aMtaHpuranA rakSako aMtaHpurano rakSaka napuMsaka aMtaHpuramAM nimAyelI strI aMdhakAra annano koThAra anya rANI apakAra apamAna karAyeluM aparAdha apariNIta moTA bhAInA nAnA bhAInI va apariNIta moTA bhAIno pariNIta nAno bhAI apAna vAyu apurNa vacana apradhAna apriya bolanAra apsarA abarakha akhIla aMboDo abhinaya abhinayanA prakAro abhiprAya abhimAna ama amAtya amAtya sivAyanA maMtrI amAtyAdinI parIkSA zlo. 593 1454 749 1504 1508 94 1520 733 1477 1509 727 726 728 521 145 1012 334 1515 1479 744 526 526 1108 266 1441 351 183 1051 637 170 282 285 1383 316 320 719 719 740 24-844-24 pU. 262 668 329 689 691 26 696 321 677 391 318 318 319 230 52 453 149 394 266 327 233 232 507 123 662 158 76 474 282 251 130 130 634 143 145 315 315 325 paM. - 1 8 3 2 2 34 30 26 13 11 65 30 47 4 21 para 58 17 22 43 31 42 o o o 7 5 53 45 41 16 7 40 52 19 40 19 64 21 63 14 7 24 34 Page #997 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pR. 140 10 652 150 ra S 42 a-166-AM zabda glo. amAtyAdino bagIco 1113 amAvAsyAnI rAtri 143 amAsa amRta 89 ayana 158 ayodhyA 975 aradhaTTa 1093 arajasvalA, tu vinAnI strI pa3pa araDuzI 1140 araNikASTha 825 arabastAna 959 ariThAnuM vRkSa 1138 arihaMta 24 arundhatI 849 arjuna 708 arjunanuM dhanuSya 710 arjunano ratha 710 arjuna vRkSa 1135 artha vagaranuM bolavuM 275 artha vagaranuM vacana ardha khIlelI kaLI 1127 ardha pAkelA aDada vagere 1175 adhamUThI 597 ardharAta 145 adhuM pANIvALuM dahIM 409 alaMkAramATenuM suvarNa 1046 alaMkRta kanyAdAna karanAra 475 alato 986 aloka 1365 avadhAna 1518 avadhya 335 avalaMbanavALuM 1478 avasara 1509 avasarpiNI 127 avasthA 1377 avAcyA 299 avinIta avyakata svara 306 azubha bhAgya 1380 azoka vRkSa 1135 90 462 591 384 243 242 704 528 146 462 192 157 123 191 426 47 546 428 557 296 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. 5. | zabda zlo. 209 41 | azru 307 51 25 azvano samUha 1420 54 48 aSTasiddhi 202 27 13 aSTApada 1028 60 12 1286 433 32 asaMkhyA 875 497 asatI ke bhikSukI satIno putra 549 237 asatIno putra 548 526 asatya, mithyA 1534 367 asana vRkSa 1144 425 asUyA 323 225 25 astAcala 1027 7 55 asthira 437 375 aspaSTa bolanAra 349 311 aspaSTa vacana 312 ahaMkArI 433 312 18 ahicchatra deza 960 523 ahorAtra (trIza muhUrta pramANe) 138 aLazI 1179 124 aLazI AdinA khetaro 997 517 aLasiyA (jamInanAM kIDA) 1203 545 -: A :para AMsu 307 181 Akasmika bhaya 473 9 AkAra (avayavonI racanA) 151 209 AkAragopana (AkAra 304 chupAvavo) 314. 927 AkAza 163 995 1359 1527 AkAza ane pRthvI 1526 991 AkramaNa 1511 AgamanAM nAma 242 631 AgaLa agADI 1529 123 AgIo 1213 190 Agraha 1500 139 AMkha 575 933 AMkha kholavI 578 523 AMkha tRpti na pAme tevuM 1443 127 ' 297 264 140 40 321 14pa 694 33 29 32 149 ka77 45 143 - 93 623 699 700 692 113 701 592 - 987 254 255 363 50 431 Page #998 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gujarAtI zabdAnukramaNikA zabda 579 pR. 255 279 255 5. | zabda AryAvarta Alasya AlApa AliMgana AvatI kAle Avato kALa Aveza zlo. 948 315 274 1507 1541 162 ja 448 , AM-117-i pU. paM. 422 18 143 127 SCO 707 63 145 987 129 138 446 292 263 370 321 839 371 33 55 19 230 380 128 696 586 597 30 1499 272 303 1001 384 AzIrvAda Azcarya Azrama Asakta Asana 42 170 - 21 82 AsAma deza ALasu 984 953 353 384 303 424 158 170 969 54 429 167 488 28 44 -: i :- * zlo. AMkhanA cheDA AMkhano mela 931 AMkha baMdha karavI 578 AMgaNuM 1004 AMgaLI pa92 AMgaLIothI aMguThAnuM mApa 595 Acamana 837 AcAra AcArya 78 AcAryanI strI AjIvikA AjJA 277 1520 AMcaLa 1272 AMjaNI 1298 ADhaka pramANa dhAnya vAvI zakAya tevuM kSetra AtatAyI che 372 A taraphano kAMTho 1079 1189 AnaMdathI 1528 AnaMdI 435 AMtaraDuM 905 AMtarika rudana 1402 AMdhaLo 457 Apatti 478 ApattimAM paDelo 477 Apharo 469 AmaLAM 1145 AMbaLI 417 1143 AMbo 1133 AyuSya 1369 ArA che 128 757 915 arIso 984 Arogya 474 Artasvara 1408 Arya 333 Adu 552 701 191 297 645 23 35 26. 486 528 189 989 706 200 210 210 206 49 605 98 pa29 izuM samudra 1075 iMgorIo 1143 icchA 430 icchA pramANe 1505 icchA vinA anumati ApavI 1540 36 itihAsa 259 54 1319 indra 171 46 indragopa 1209 indrajavanuM vRkSa 1137. indrajAla 926 indrajituM 706 indranA zatru 174 indranI nagarI 178 indranI putrI 176 indranI sabhA 178 24 indranuM dhanuSya 179 indranuM lAMbuM ane saraLa dhanuSya 179 21 indranuM vaja 180 indranuM vana 178 22 | indranuM vRkSa 28 54 184 528 pa24 408 311 24 pa22 ka27 48 18 45 334 7ra ArI 18 73 S 74 404 303 209 41 74 747 149. 179 73 Jain Education Intemational Page #999 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zlo. 7 ' 8 8 8 8 8 8 8 OM # # $ % 72 45 690 300 137 191 462 pa7 164 167 170 321 361 622 papa9 297 598 189 438 190 127 1507 977 299 436 1027 1109 367 376 385 732 816 13pa7 1208 970 1300 429 984 1416 125 19 i-28- abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabda zlo. pR. 5. | zabda indranuM sarovara 178 73 39 | utsarpiNI indrano ghoDo 176 : 72 38 utsava ino dvArapALa 176 72 53 utsavanuM vastra indrano dhvaja 178 73 24 utsAha indrano putra 175 72 19 utsAhI indrano prAsAda 178 73 24 udayAcala indrano sArathi 176 46 udAna vAyu indravAraNI 1157 535 44 udAra indrANI 175 - 58 indriya 1383 934 36 indriyajayI 432 udAsIna rAjA indriya viSaya 1384 uduMbarano daMDa indriyono nirodha 1524 998 ubhid izArata 1513 993 udhaI iSTa prInasUcaka 1540 706 unanuM vastra udara - I - unmatta IrSyA 391 unmArga 173 upagunA vaMzano samUha 173 upadrava -: u - upapAduka upabhoga ukALelA anAjanuM dhovaNa 396 upamA ukALeluM 1486 681 upavAsa ugratA 318 144 upasthita uccATana 830 367 upAMga bAra ucchavAsa 1368 927 upAdhithI kAMIka nameluM ujAgaro 194 upAdhyAya ujjayinI 976 433 upAdhyAyanI strI ujvala 1435 959 upAya cAra uDavuM 1318 905 25. upodUdhAta utAvaLe bolavuM 297 124 ubhA thaI satkAra karavo utkaMThA 314 143 ubhelo utkarSa 1375 931 uMbarAnuM vRkSa uttama gAya 1270 uMbarA (kALA)nuM vRkSa uttarAyaNa 158 60 15 ubADiyuM uttejita 1248 576 umara utterita 1249 576 So ulaTI utpatti 1367 727 ulaTuM utpanna thanAra 389 172 23 uSNa 56 IrSyALu 391 651 17 1357 622 282 33 175 26 paka 55 * 938 * 1493 842 1494 245 1468 78 523 672 372 984 114 973 20 ? 52. " 736 ) 121 220 585 29 44 262 500 492 1132 1133 1103 'pa75 469 1465 1385 216 521 para 1 505 249 206 ka72 636 pa7 Jain Education Intemational Page #1000 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabda UgI na zake tevA tala vadhanAra UMcAI UMcA DhIMcaNavALo UMcA mukhavALo UMcA sthAnathI paDavuM UMcI nAsikAvALo UMca UMce pheMkeluM UMce svare bolavuM UMco avAja UMTa 33 33 joDAyela -traNa varasano -no samUha 13 UMDuM pANI UMDo draSTa Urdhva USarabhUmi Rtu cha Rgveda jANanAra ekasarano hAra e kAsa dAMta zlo. -- U H eka jAtanI hIrAkasI eka jAtanuM pittaLa eka jAtanuM loDhuM eka jAtano koDha ekathI parArdhanI saMkhyA ekadama eka dhoMsarI vAhaka baLada eka lapavALuM gAna ko 1180 442 1431 455 457 1517 452 1428 1541 1482 269 1409 1253 1255 1255 1416 1071 1091 1526 939 -: * : 155 819 -: e H-- 1057 1047 1050 467 874 1532 1262 1410 1457 661 1458 741 ', pR. 547 193 657 199 200 695 198 657 606 265 124 643 578 578 578 651 484 497 006 gujarAtIzabdAnukramaNikA paM. 417 58 363 476 473 474 205 384 703 581 647 669 292 369 325 10 47 para 53 43 8 35 14 40 53 25 17 52 47 25 23 24 12 30 40 27 karachake 45 19 60 55 zabda ekAMte thatI vicAraNA eka eka airAvaNa oMkAra ochADa oDhavAnuM vastra otaraMga oraDo oramAna bhAI orisAdeza ozikuM osAmaNa kaMIka garama haMsAro kaMkaNa kaMka pakSI 472 auSadha auSadhI-ghauM, DAMgara, java vagere 1117 -: ka H koDI kaMkola kacaro kaMcuka dhAraNa karela kaTAkSa kaTArI kaTu kaThora vacana kora kaDachI kaDAI kaDIo kalo. 1538 741 426 1150 -H e H 176 -: o : 250 676 671 1006 995 547 961 683 396 -: au : 1387 910 662 1333 1190 647 1016 765 177 785 1389 209 1387 1021 1020 922 U-12-ka pR. 705 325 188 532 72 116 300 297 449 444 242 426 303 175 208 511 636 401 292 612 552 286 455 337 255 347 637 124 636 458 458 407 * 4 6 * 59 * * * * * 18 40 5 27 35 62 35 52 37 33 26 21 16 20 23 7 44 43 42. 19 10 12 Page #1001 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ka-160-ka zabda kaDIyALI lAkaDI 15 22 39 kaDhAI kaDhI kaNasaluM lo. 786 962 921 399 1181 1137 1145 588 845 u57 547 kareNa 6 , -pILI kareNa. kaMTha . kaMThanI janoI kaMThanuM bhUSaNa kaMThano maNi 5 588 14 kadaMba kanoja pR. 200 387 527 614 455 492 557 176 405 276 560 253 312 254 312 254 253 254 420 635 469 945 544 544 keda 549 1138 973 1184 921 510 547 378 1139 kaMdoI kanyA pa. A A abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. 5. | zabda lo. 348 karacalIvALo 457 292 37 karaja, devuM 881 406 43 karaMja vRkSa 1140 176 55 ka2Tu 1337 paka karaMDiyo 1017 524 karatoyA nadI 1085 529 karamiyA 1200 200 karaMbo 399 374 karavata 918 290 karoDa 200 karoLIyo 1211 525 karNa pa73 433 711 17 karNanI vela pa74 406 37 karNanuM dhanuSya 711 225 karNano prAnta bhAga 574 242 karNanI pApaDI pa74 168 16 karNamUla 574 525 karmabhUmi paMdara 946 296 karmendriya 1384 525 1042 kalakala zabda 1404 202 kalathI 1175 202 10 kalathI nAnI 1175 915 20 kalamI cokhA 1169 452 kalahaMsa 1327 940 kalA 136 362 900 338 kalAla 901 537 kaleDu, loDhI 1020 540 kalevara 563 539 kalpa 191 537 kalpavRkSa 1141 540 kalyANa 540 kalyANakArI, kalyANa karanAra 489 539 28 kasAI 930 449 kasoTIno paththara 909 140 kasuMbo 1159 327 25 kastUrI 943 920 50 kaLIno samudAya 1125 kanyAno putra kapaTa kapAsa kapAsanuM vastra kapAsano choDa kapUra kalaI 284 kapha 1139 943 462 460 1339 1010 1394 542 816 609 46 397 393 458 kaphavALo kabUtara kabUtarakhAnuM kabUtara jevo varNa kamaMDalu kamara paTTa kamaLa kamaLanI nALa kamaLano DoDo kamaLano velo kamaLa vagerenuM navuM pAMdaDuM kamaLa vagereno kaMda kamaLa rAtuM-saMdhyA vikAsa kamADa ' kaMpa - 248 50 pa27 22 767 1100 1165 1165 1160 1166 1166 1164 1006 306 745. 13pa2 44 215 32 * 411 401 536 285 517 kara karacala 37 Page #1002 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kAM-phA-kA pR. 5. 290 289 290 280 zabda kAMsako kAMsuM kAkaDI kAkAkauA, kAkA kauo kAku vacana kAko kAgaDA-sAta jAtanA kAgaDo kAMkaca kAMkha kAMkhanI nIcenAM paDakhAM kAMga 29 252 167 20 997 12 229 gujarAtI zabdAnukramaNikA glo. pR. 5. | zabda zlo. 988 305 24 kAnanuM ghareNuM upapa 1049 473 kAnanuM AbhUSaNa 954 1189 papa1 kAnanuM AbhUSaNa vizeSa 956 1333 912 kAnano mela u32 275 127 kAnazeriyAM 572 papara 244 kApavuM 372 1322 107 1521 1321 107 20 kAmaNa 1498 1144 pa29 kAmadeva 227 589 260 kAmanA zatru 228 589 261 kAmanAM puSpo 228 1149 531 kAmanI utpatti 229 1176 545 kAmanI priyA 229 1177 545 kAmanuM bANa 1177 546 kAmanuM cihna 229 1177 546 kAmano putra 230 1177 545 kAmano mitra 229 966 428 kAmarUpadeza 956 1178 546 434 1353 721 23 kAbara citaro 1398 1352 621 kAMbaLathI DhaMkAyela ratha 754 1299 pa98 kAyaphaLano velo 1188 1062 478 24 ] kAyara, bIkaNa 365 1130 519 kAraNa 1513 ka75 299 kAraNa ke, saMbodhana arthamAM 1537 986 304 kArikA 258 674 299 kAruSa deza 959 415 183 kArelI 1188 453 198 33 kArtavIrya 702 1077 487 kArtikeya 208 1183 549 1514 kArya AraMbha 1510 592 291 paka kArya karavAmAM samartha 354 292 kArya pUrNa karanAra 354 591 261 kAvaDa 364 911 402 kAverI nadI 1084 85ra. 375 kAzatRNa 1195 1090 495 kAzI 874 pa73 253 kAzmIra 958 1210 50 55 | kASTha 1122 686 107 108 108 108 108 108 108 108 108 424 191 942 332. papa1 173 993 705 119 425 kAmI * 53 , -kALI -dhoLI -pILI che -lAla kAMga jAtinuM khetara kAMganuM dhAnya kAcabI, kAcabo kAcaMDo kAca lavaNa kAcuM phaLa kAchaDI kAjaLa kAMcaLI kAMjI kANo. kAMTho kAMDa kAMDAthI kaniSThA AMgaLI sudhIno bhAga kAMDAnuM ghareNuM kAMDu. kAtara kAtyAyana kAdava 38 - 21 - 49 551 309 kArya 993 992 159 15 159 ja che - 57 163 492 555 433 425 515 19 kAna kAnakhajuro 22 Jain Education Intemational Page #1003 -------------------------------------------------------------------------- ________________ kA-62-phU zabda kASTha vagerenI putalI kASThA kALa kALacakra kALAMtare jheravALA kALajuM kALAvALAnuM mULa kALo varNa kiMvadantI nira pAka vRtta. kiraNa killAnA u52no samabhAga killAnAM kAMgarAM vo kIkI kIDI kukkuTa, sarpa kuMcI kuTaja vRkSa kuTuMba poSanAra kuTuMbavAlI strI kI kuMDava mApa kuDavanuM mApa kuMDaLa kuMDinapura kuntaladeza kubera kuberanI nagarI kuberanuM vana kuberanuM vimAna kuberano putra Sy kumAra kumArapAla kumArI 19 kumArga kumuda zlo. 1014 136 126 128 1313 604 1158 1397 259 194 1141 22 981 981 973 575 1207 1306 1005 1149 478 513 533 886 883 7pa7 979 961 189 190 190 190 191 453 332 712 333 510 984 1163 pR. 454 47 44 45 602 277 535 642 120 84 526 30 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA paM. 15 435 435 432 254 559 601 449 531 211 227 236 390 389 290 434 426 81 82 82 82 82 178 149 313 149 225 438 538 52 pa 18 59 48 49 8 9 47 " che " na % ? " che ? 9 55 40 8 51 11 1 26 7 34 31 24 47 46 12 6 - 18 35 18 45 * rASTra kumudano velo kumudavALo deza kUMpaLa kuMpaLono guccho(jaththo) kamasthaLa kuMbhasthaLa ane lalATanA nIceno bhAga kuMbhasthaLanA madhyabhAgathI nIceno bhAga kuMbhasthAno nIceno bhAga kuMbhasthaLano madhyabhAga kuMbhAra kuMbhArano nibhADo kuMbhI kulIna kulIna strI sa sAMjana 18 kuhADIono samUha kuhADIvALo kuhADo 225kSI kurukSetra kula kulaTA kulA kulAcala kulikanAga 33 ko kUtarAnuM bhasavuM kUtarI kUtaro -haDakAyo 33 kadanAra kUdavuM kUvAnuM caNeluM DhAMkaNa karyo. -nAno sUrya-zitranI uparano bhAga zlo. 1163 954 1123 1126 1226 1227 1227 1226 1226 916 999 1008 1335 950 103 528 609 1031 1310 502 515 1182 1054 1420 066 786 919 1324 1407 1281 1278 1280 389 1470 1092 1091 1093 617 pU. 538 423 516 518 568 568 568 568 568 * che " * 508 646 189 188 589 172 675 496 496 497 273 54 39 2 2 2 2 2 2 2 0 36 18 28 404 445 450 613 422 221 233 268 463 602 29 220 53 228 5 548 436 40 1 52 652 339 39 347 53 405 54 22 53 46 55 39 12 4 56 29 40 25 21 44 1 59 59 89599 46 9 7 " Page #1004 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabda kUrcano AgaLanA bhAga kUSmANDakagaNa, kRtrimaguphA zlo. 917 210 1033 367 147 zlo. 510 1 194 1387 1321 kRpaNa 22 799 kRSNapakSa kRSNapakSane aMte thato yajJa OV) papa phUddarU-zu pU. paM. 225 8 554 937 SOS 354 533 393 187 551 409 532 433 992 307 121 806 42 % kedakhAnuM koLuM 438 8 ja kauvaca keraDo 1152 891 425 1188 927 1151 975 1511 1497. 353 353 752 _ - 686 43 = 205 288 0 376 gujarAtI zabdAnukramaNikA pR. 5. | zabda 273 11 kopavALI strI 95 komaLa ghAsa 465 komaLa sparza 164 koyala 53 kolAhalavALuM yuddha 364 kovidAra vRkSa 268 kosa pa9 koLIo 3pa7 192 kautuka 357 pa32 kauzAmbI' pa33 19 krama vinAnuM 250 kriyA kriyAmAM ALasu 29 kriyAmAM tatpara 251 18 krIDAratha upara 285 201 krodha 540 krodhavacana 51 krodhavALAM bhavA 703 krodhI 184 krauMcapakSI 435 krauMca parvata 435 25 kyAro pa15 kyArAno samUha 318 51 kvAtha 53 kSaNa. kSaNika rAgI 205 kSatriya 205 kSatriyajAtinI strI 205 kSatriyanI strI, 291 10 kSamAM kSamAvata 261 30 kSaya pAmavuM 185 kSayaroga 402 48 kSIranA jevuM sphaTika pa46 11 kSIrasamudra , 428 35 ] sudhA keLa 159 1pa9 331 167 137 707 255 173 610 462 498 523 by 806 1150 kevaDo 1152 keza 567 keza kharI paDe tevo raMga kezanI puSpamALA (veNI) 9pa1 kezano samUha 1420 kezara (644 kezavALo 458 kesara 1166 1136 koIka vakhata 1pa33 kokama 417 980 koTanI mULabhUmi koTara koTavALa 726 koTha 1151 koDI 1206 koDha 467 ,, -eka jAtano 497 , -dhoLa 466 koNI pa90 koNIthI kAMDA sudhIno bhAga pa90 koNIthI khabhA sudhIno bhAga 591 kothamIra 419 kothaLI, thelI 912 kodarA 1177 kodarAnuM khetara 49 54 299 1542 579 391 1329 1029 1095 1419 1481 137 koTa S 1122 30 652 979 532 559 476 23 17 27 863 524 pa23 391 261 22 390 210 379 231 231 17ra. . 172 997 203 480. 22 486 25 329 34 15 1523 463 1068 1075 1372 Jain Education Intemational Page #1005 -------------------------------------------------------------------------- ________________ hyu-164-ga zabda 25 vagere bhANanA bheda kSetra khaccara khaDakI khaDI kho (kho) kharajavuM kharAba cAmaDIvALo kharAba bolanAra kharAba vacana kharAba svaravALo kharI kharI jevA nAkavALuM kharIdanAra kharIdavA yogya kharIdavA mATe bahAnuM ApavuM khala, darzana khalano samUha khasa -kharajavALA "3 khasI karavA lAyaka baLada khaLAnuM kASTha khaLAmAM baLada bAMdhavAnuM vAkaDuM khaLuM khaLuM. sApha karanAra khAI khAMsI khAkharAno daMDa khATo rasa khANa khAMDa khAMDavuM khAMDaNIo khAnagI masalata khAnAra khAMdha khAparI la khAparIThuM khArI mATI 780 947 -H kha H zlo. 1253 1006 1037 188 464 454 347 273 349 1244 452 868 871 871 380 1421 464 459 1259 894 894 969 363 1095 464 815 1388 1036 403 1017 1016 741 394 1274 1054 1053 940 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA paM. 18 17 pR. 344 421 578 449 48 467 19 260 17 204 10 199 25 156 46 126 37 157 30 575 48 197 41 381 383 383 169 653 203 201 579 394 394 430 162 498 203 360 637 467 178 455 455 325 174 582 476 475 418 8 47 14 22 4 12 56 51 62. 57 57 17 46 47 47 63 28 54 46 35 23 41 14 16 1 42 16 zabda khAro rasa khIcokhIca khITIM khIleluM puSpa sudha khuza karavuM khuzAmata khUNo bena benI bhUmi khetara khetara Dhaka pramANe dhAnya vavAya tevuM khetaranI bhUmi sarakhI karavI khetI 37 epIo besa khokhaDadano khoTI prazaMsA khoTuM ALa devuM khoTo jApa karanAra khodelI talAvaDI khoparI khobo khoLa khoLo gaI kAle gaI kAle dohela gAyanuM ghI gaMgA gaMgA yamunAno vacalo pradeza gaNa gaNadhara Ni gadyakA NikAno pagAra gaNikAno pati NikAno samUha gaNI zakAya tevuM 969 892 864 866 494 672 457 270 238 857 1094 626 198 917 602 -: ga :... zlo. 1388 1472 1011 1127 466 1502 264 1013 890 963 965 1541 407 1081 949 31 31 78 334 363 519 1420 872 pR. 633 675 453 518 205 688 122 453 392 427 428 429 394 380 380 213 293 200 125 124 377 498 276 264 474 265 705 181 490 422 10 11 20 149 162 229 652 383 paM. 36 57 8 49 1 44 35 40 44 36 54 16 23 56 23 48 28 13 8 9 g5 sk 6 8 30 59 27 12 55 33 69 8 28 32 69 4 21 47 41 33 40 35 Page #1006 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gujarAtIzabdAnukramaNikA ga-26-gAM 1 0 I 963 25 gaMDamALa 427 427 318 (726 653 45 41 53 51 pR. 93 205 pa68 558 pa78 pa74 938 939 476 444 947 944 433 497 535 526 504 144 109 597 239 586 239 39 zabda zlo. gaNeza 207 457 gaMDasthaLa 1225 gaMDolA 1203 gadheDo 1256 gadheDA jevo ghoDo 1 240 gaMdha-sugaMdha 1390 gaMdha-kAcA mAMsa vagerenI 1392 gaMdhaka 1057 gabhAro 995 gaMbhIra avAja 1409 gaMbhIra svara 1402 gajarAjarSinI purI 973 garagaDI 1091 garaNI 1156 garamALo 1 140 garamI 1102. garIbAI 319 garuDa 230 garoLI 1297 garbha 540 garbhagrahaNa kALa 1274 garbhano chello mAsa 541 garbhavatI strI 538 garbhAzaya 54) garbhiNIono samUha 1415 galakaMbala 1294 gaLAmAM laTakatI mALA gaLo 1157 gAu 887 gAgara 1022 gAjara 1187 gADuM 753 gAMTha 1130 gAMThAmAMthI nIkaLelA aMkuro 1118 gAna-ekalayavALuM 1410 gAma 961 gAmaDIo 501 gAmanuM parUM 972 gAmanuM bhaMDa 1281 ,, -garbhiNI 582 585 584 584 583 584 584 583 583 585 584 584 584 584 584 585 48 5. | zabda zlo. gAmano jaMgala vibhAga 32 gAmano sImADo 963 gAmAdhikArI gAmono samUha 1422 91 gAya 1295 , eka varSanI 1272 40 ,, -ekavAra prasavanArI 1268 ,, -kaSTathI ghehI zakAya tevI 1279 ,, -garbhaghAta karanArI 1296 ,, -garbhapAta thayelI 1297 28 ,, -garbha samayane pAmelI 1268 ,, -garbhAdhAna karAyelI 1267 1296 , -gIre mUkelI 1270 ,, -ghaNA dUdhavALI 1269 ,, -ghaNIvAra prasavanArI 1298 -cAra varSanI 1272 -jADA AMcaLavALI 1299 , -traNa varSanI 127ra ,, -dara varSe viyAtI 1271 ,, -droNa pramANa dUdha 44 ApanArI 1269 -navI prasavelI 1297 para ,, -baLada pAse janArI 1296 -bAla garbhavALI 1270 -bAla vayamAM garbhavALI 1296 -be varSanI 1271 37 -lAMbA vakhatanI viyAyelI 1297 , -vAMjhaNI 1266 24 -vAcharaDAne icchanArI 1271 , -zAnta 1271 ,, -sukhe dohI zakAya 1268 gAyanuM sarva 1273 17 gAyano khIlo 1274 gAyano vADo 964 gAyano zabda 1406 gAyavALo 888 gAyo carIne dharAya tevuM sthAna 964 | gAyone mATe nimAyela 889 32 34 0 0 238 239 1 208 950 -rAMka 582 289 535 391 459 550 332 44 585 584 583 585 583 585 585 584 583 585 585 584 586 586 427 946 392 427 392 44 pa20 113 747 426 220 432 589 2 32 Page #1007 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gA-166-che pR. 5. zabda gAyono samUha 179 284 392 14 14 gAruDI. gAlA gAlanI pAseno bhAga 486 257 27 32. gALa 402 lo. 1273 1418 1421 488 582 582 272 1031 1208 280 1335 882 1185 1142 748 1483 437 912 pa70 44pa 138 673 662 - 16 375 33 613 - 28 28 371 119 125 51 194 697 123 405 7 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. 5. | zabda glo. 583 gomatI 1085 952 gorasa 404 953 gorucaMdana 942 215 govALa 889 257 23 govALonuM sthAna 1002 gozALA 999 127 goLa 463 ,, -(AkRti) 1467 500 gauNa 1441 129 gautama RSi 850 graMthanI AdithI aMta 388 sudhI AvRtti 839 549 , graMthAvayava 257 527 grahaNa 287 - 20 grahaNa karanAra 445 SCO grahaNa karavuM 1523 192 - 13 grAmya vacana 263 270 grAmya suthAra 918 grIvAnI AgaLanI be nADI 583 326 15 grIvAnI pAchaLanI be nADI 583 para 94 465 19 -: gha :41 20 ghauM. 1174 278 ghauno loTa 402 941 ghauMlo sugaMdhI 1149 329 ghaDI 137 270 1019 270 .14 ghaMTA vagADI rAjAne 358 jagADanAra 794 988 42 ghaNA gAmano adhikArI 726 591 ghaNA ghAsavALuM jaMgala 1111 467 ghaNAne bolAvavuM 261 210 ghaNA pazu baMdhAya tevuM doraDuM 1274 453 21 ghaNA bavALo deza 954 535 ghaNA madavALo hAthI 1221 427 ghaNA rastAvALuM sthAna 988 491 ghaNIvAra prasava karanArI strI pa58 601 ghaNuM ApanAra 385 u47 ghaNuM karIne 1529 giranAra gIgoDI gIta gIdha gIro mUkelI vastu gIloDAno velo gugaLanuM jhADa gugaLano dhUpa guNAyeluM guNothI khyAti pAmela gudA guMthelA keza gupta guptadvAra guphA-svAbhAvika guru graha guru bhAI guru haNanAra gulAbI gulma guhyanI nIceno doro guhyano madhyabhAga gRhastha geDI geMDo 251 259 259 742. 449 raiveyaka 26 17 1007 1033 118 ( - 12 79 pa9 544 178 pa31 ghaDo 457 23 geru 858 1395 748 '911 611 808 'pha88 1287 1036 477 101 2 1156 964 1084 1306 - 785 351 318 509 12 1 587 424 paDe ke 32 14 gehezUra gokha gokharuM , gocarabhUmi godAvarI gonasa sarpa gophaNa 246 1 9) 701 54 Jain Education Intemational Page #1008 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 218 19 577 dhara 322 29 21 442 436 19 34 464 y, -arabI dhAsa zabda glo. ghaNuM cAlanAra 495 ghaNuM nAnuM 1428 ghanavAta 13pa9 ghanodadhi 1359 989 gharadhaNI 734 gharanI pAsenI vADI 1112 gharanI bAMdhelI bhUmi 992 gharanuM prathama dvAra 982 gharano uMbaro 1009 gharamATe bhUmi 989 ghareNAM 649 ghA ghAMcI, telI 917 ghAnuM cihna 465 1195 ghAsa vagere mATe sainyanuM bahAra javuM 791 407 ghIthI lipta yajJastaMbhano bhAga 825 ghI vagerethI agninuM siMcana 837 ghI dahIM mIThuM pANIthI saMskArita dravya 410 ghImela 1207 ghI homavAnI kaDachI 836 965 ghuvaDa 1324 gheTAMono samUha 1417 gheTI 1 277 gheTInuM dUdha 1278 gheTo 1276 ghebara 40) ghare pALelAM pazu pakSI 1343 gherAyeluM 1474 gherAvo 755 ghero 1523 dhRta samudra 1075 1297 ghoDAnA gaLAno pradeza 1244 ghoDAnI pAMca cAla 1245 gujarAtI zabdAnukramaNikA . gha-67-gho pR. 5. | zabda * zlo. pU. paM. ghoDAnuM ALoTavuM 1245 " 576 : 10 upaka ghoDAnuM nAka 1243 575 25 923 ghoDAnuM bakhtara 1251 923 43 dhoDAno eka divasano mArga 1250 pa77 440 ghoDAno khoMkhAre 1405 946 ghoDAno taMga 1251 577 509 ghoDAno madhyabhAga 1244 pa75 ghoDAno samUha 1420 upa2 47 ghoDAra 998 445 ke, 27 4pa1 ghoDI 1233 pa72 440 ghoDesavAra 761 336 21 287 ghoDo 1232 571 3 204 ,, -adhika vegavALo 1234 pa72 - - 404 ,, -amRta ke dUdha jevo 1238 pa74 204 1235 pa72 555 -azvameghayajJano 1243 pa7pa -aSTa maMgalavALo 1237 pa73 : 3pa0 , -IrAnI 1235 pa72 ka -kinAha 1241 pa74 365 ,, -urAha 1240 574 ,, -kapila varNavALo 1239 pa74 ,, -kaMbojano 1235 572 182 ,, -kAbaracItaro 1243 pa75 12 559 25 ,, -kALo. 1238 pa74 370 -kulAha 1241 574 47 294 - ,, -kulIna 1234 pa72 908 ,, -kharAba cAlano 1235 573 32 651 ,, -gadheDAnA jevo 1240 pa74 588 , -gulAbI raMgano 1240 574 - 44 588 -cAbukane yogya 1236 573 36 587 ,, -dhoLA kezarA ane 177 pUchaDAvALo 1239 574 32 616 , -dhoLo 1237 pa74. 976 ,, -dhoLo ane kALI jevAvALo 1240 pa74 333 ,, -dhoLo ane pILo 1237 574 698 ,, -nAnI uMmarano 1233 572 18 486 ,, -paMca kalyANI 1236 pa73, 53 597 ,, -pIta nIla kAMtivALo 1242 575 5 pa75 41 ,, -pILo 1238 pa74 - 13 576 23 | , -prazasta AvartavALo 1237 573 39 180 49 370 50 19 ghUgharI - 35 * o o o 51 ja 17 18 Jain Education Intemational Page #1009 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gho-268-cA pU. 35 paM. 65 33 pa74 zabda ghoDo -2ktakamala jevo -2tha vahana karanAra -lAla -lIlo ,, -vAllika dezano -vegavALo -sapheda kAca jevo , -siMdhu dezano , suzikSita ,, -hRdaya mukha upara zubha AvartavALo ghonA duSTa baccAM ghonA sArAM baccAM glo. 1242 1234 1238 1239 1235 1234 1243 1234 1235 pa72 492. 541 539 2 10 329 530 434 cam 25 pa72. 58 530 1236 1297 1297 321 lo. 106 107 1085 1167 1164 477 748 1147 976 1146 733 924 33 1373 598 866 424 1329 893 1252 717 1025 275 -: 2 : 13 cakalI cakalo cakora pakSI cakra cakravartI cakravAka abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. 5. | zabda pa75 candraprakAza. pa72 candrabimba 23 candrabhAgA nadI pa74 26 candravikAsI kamaLano kaMda 50 candravikAsI zveta kamaLa 572 capala 575 49 camelI 573 caMpApurI caMpo pa73 39 carapuruSa 597 21 carabI caramahvaLI carcA caLa-cAMgaLuM 611 cAkarI 911 cATavuM 915 32 cAtaka 333 10 cAbuka 46 910 42 cAmara 143 30 cAmaDAnI jhArI 543 cAmaDAnI dorI 389 18 cAmaDAno bAhubaMdha pa34 cAmaDI 992 cAmaDIno roga 412 cAmAcIDiyuM 349 16 cAmuMDA 934 cAra ADhakanuM mApa cAra Azraya cAra karSapramANa 282 cAra kuDavanuM mApa cAra gAu cAraNa 302 18 cAra prakAranA nAgo cAra prakAranA zastra cAra prasthanuM mApa 480 cAra varNa 55 29 cAra hastanuM mAna 54 48 | cAritra 48 1331 1331 1339 755 691 1330 315 629 264 38 1 187 61) 398 577 314 460 404 341 278 301 39 caMcala 8 9 + 8 = 8 8 8 8 8 8 - 4 caNo 1171 2.8 915 57 776 630 467 1336 206 205 61 3 886 634 caNoThI 883 1155 caDhavuM 1510 caMDAla vagere 933 caturaMgIsenAnuM prayANa 788 caturbhadra 1382 caturvarga 1382 candanAdi cArano samamizra lepa 938 candanAdivaDe zarIrane sugaMdhita karavuM 936 caMdaravo 681 candra 104 caMdrakaLA 106 candrakAnta maNi 1067 candra dekhAya tevI amAsa 151 candra na dekhAya tevI amAsa 151 27 8 % 807 884 886 887 329 1311 390 3pa7 389 390 391 148 602 340 390 357. 281 - 34 773 35 35 886 807 887 391 843 373 Page #1010 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zlo. 1529 1142 790 gujarAtI zabdAnukramaNikA pR. 5. | zabda 701 coLavuM 527 350 cauda pUrva 187 cauda vidyA 610 caudaza 456 zlo. 635 986 cA-266-cho pR. 5. 281 28 439 115 cauTuM 246 424 117 253 151 55 1329 1018 473. 375 -: cha : 209 jI pa1 charI zabda cAre bAju cAroLInuM vRkSa cAleluM lazkara cAvavuM cASapakSI cALaNI cikitsA citA citArAnI pIMchI citta cittabhrama citra citrakAra citrazAlA cintA cIkaNuM cIMtharuM cIpaDAbharI AMkhavALo cIbo cIlanI bhAjI cUlo cUrNa cedI dezanI nagarI cokaDuM cokavALuM ghara cokIdAra cokhA-kalamI 320 922 921 999 50 36 320 167 407 627 144 407 406 445 145 183 300 202 197 550 456 430 433 pa77 442 337 542 542 - chAtI. ka02 28 * je 452 413 976 461 451 1186 1018 970 975 1250 992 765 1169 1169 1168 119 1176 401 1434 487 381 1483 14 chachuMdarI 1301 598 chatra dhAraNa karanAra 764 337 cha dAMtavALo baLada 1263 581 cha bhASA 285" 130 784 A 346 charo 784 346 cha zrutakevaLI 33 - 11 chANa (gAyanuM) 1272 586 chANanA kIDA 1208 560 chANAno agni 1101 503 15 265 20 chAtI ane khabhAnI 21 vacceno bhAga 588 260 | chAtInuM sutarAu bakhtara 767 338 chAparAno Agalo bhAga 1011 42 chAparAno AdhAra 1011 4para chAparuM 1011 452 47 chAla 1121 515 1184 549 chAlanuM vastra 296 chAvaNI 746 328 10 chAsa 409 181 chIMka 463 203 35 chIcharuM pANI 1071 484 chINI 920 chIpo (chIpa) 1205 chUpAvavAnuM vacana 276 chuTA paDelA moTA paththaro 1036 466 chUTuM chavAyuM, ekAko, ekalo 1457 cheDAyeluM 1489 183 chelluM 1459 | choDAM kADhavAM 1017 455 2832 11 - 1 668 -lAla , -sAThI , -sugaMdhI pa42. 29 542 545 178 ,, -halakA cokhAnI dhANI cotho bhAga copATa 3pa9 401 558 127 cora 214 169 680 170 170 corAyeluM corI corInuM dhana covIza tIrtha karI 383 383 ka70. Jain Education Interational Page #1011 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabda 5. pR. 281 608 25 611 615 668 11 25 0 che ja-70-jI abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabda lo. pR. 5. | lo. jaLa 1069 jaLakAgaDo 1323 ja gAta 724 317 1332 jagata upara nimAyela 724 317 jaLakUkaDI 1338 jaMgama 1454 jaLakUkaDo 1332. jaMgala 1110 508 jaLajaMtuo 1348 jaMgalI AMbo 1152 533 12 jaMgalI cokhA jaLanI vRddhi 1087 1176 545 jaLano paTa 1079 jaMgalI tala 1179 547 jaLano pravAha 1080 jaMgalI bakaro 1277 588 jaLano sarpa 1305 jaMgalI maga 1173 544 jaMgalI pADo jaLaprAya deza 953 1283 : pa90 jaLabindu jaMdhA-ghUMTIthI ghUMTaNa 1089 jaLabilADo sudhIno bhAga 914 271 1350 jaMghAnuM bakhtara jaLavagerenuM bahAra javuM 1514 768 339 jaMghAno agrabhAga 272 jaLAzaya 1096 jaLo jaTA 361 1203 ja TAkAra mULa, nAnI, jaLo AkAranuM jaMtu 1206 zAkhAvALuM vRkSa 11 17 51 2. jAganAra 443 jaDatA 305 139 21 jAgavuM 319 jaDavastuno samUha 14 18 651 jADuM vastra janasamudAya 1422 953 jANanAra 349 janoInI jema paherelI mALA u52. 289 jANeluM 1496 janoIno saMskAra ( 814 360 39 jAti mAtrathI jIvanAra brAhmaNa 855 jamaNA khabhAnI janoI 845 373 54 jAnuM vagerenuM pramANa 601 jamaNA paDakhe ghAvALuM haraNa 1295 pa96 jAmIna 882 jamaNI AMkha 576 254 jArapuruSa pa19 jamaNuM aMga 1476 973 14 jAsuda 1147 jamAI 518 229 jALa, pAza 931 jayajayakAra zabda 1403 945 jALano samUha 1421 ja2kha 1285 591 jAyaphaLa 943 jarAyuja garbhathI utpanna 1353 622 12 jALI 1012 jaladI 1470 ka74 jitendriya 811 1530 702 jinamaMdira 994 java 1170 542. jItavA yogya ,, -lIlo 1170 542 jItI zakAya tevo javakhAra 943 419 jIbha java-ghauM vagere dhAnya 1181 547 jIbhano mela 932 javanuM khetara 967 428 422 javano loTa 402 178 jIrNa vastra 678 javAba 263 122 jIrNatA 1pa23 611 620 493 488 493 600 423 495 620 693 499 558 559 194 1 44 298 157 816 29 972 685 25 pa9 21 377 265 388 229 53) 411 653 284 453 359 443 350 350 258 279 186 301 698 58 793 54 793 585 11 Jain Education Intemational Page #1012 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gujarAtI zabdAnukramaNikA zabda zlo. pR. 5. | zabda jhulatI aTArI 42 | o jhUla jIva jIvaMjIvapakSI jIvana auSadha jIvita saMtativALI strI - 615 627. o jhera jI-572-Do pU. paM. 452 37 301 555 903 902 343 902 goo 235 zlo. 1011 680 1195 1314 1312 779 1312 1305 u jugAra jugArI ,, -vIryarahita jhera vinAnA ajagara, jheravALuM bANa jheravALA nAga jhera vinAno sarpa 531 214 213 774 hy n 587 juvAna bakaro juvAra -: 8 : 546 | 1366 1340 1367 530 1148 486 485 1468 1276 1178 1208 861 1542 914 1255 456 1485 757 893 576 1384 559 57 944 996 pa93 919 TaMkaNakhAra TaMkazALa calI AMgaLI TAMkaNuM TAlIo TIkA TIToDI TukaDo 378 707 403 578 200 981 334 394 419 444 232 405 198 118 910 958 = 14 = - 21 11 joDA, bUTa joDAyela UMTa joDAyelA DhIMcaNavALo joDAyeluM jotara jotaruM jovuM jJAnendriya jyotiSa jyotiSI vara jvALA rahita agni 255 1330 1433 1427 1121 1017 1220 934 Toca Topalo ToLAMno nAyaka 514 455 575 54 482 471 1103 212 207 504 -: 6 : ThagavuM 379 1519 -: jha : 804 15 1012 1496 1096 910 441 ThagAI ThagAyela ThapakAlAyaka TUMThuM (vRkSanuM) 442 436 1122 453 168 993 353 193 192 515 198 TUMTho 47 28 jharukho jhareluM jharo jhaverI jhAMkho paDela jhAMjhara jhADanuM mULa jhADAno rogI jhApaTAM jhArI jhINo madhura zabda 965 29 DaMko 453 986 499 401 193 294 514 202 507 458 947 - ka20 443 -: Da : 293 1215 1168 134 1120 46) 1107 1021 1410 1351 994 563 541 37 996 DAMsa DAMgaranI eka jAta DAMgaranuM khetara DAbA khabhAnI janoI DAbI AMkha DAbuM aMga 38 428 374 254 973 845 pa76 1466 34. jhuMpaDuM Page #1013 -------------------------------------------------------------------------- ________________ DA-272-tI 5. 22 zabda DALI DIMTa DuMgaLI Doka DokanAM baMne paDakhA DokanI saMdhi Dokano madhya bhAga Dola, bokha Doyo zlo. 1 119 1127 1187 586 587 587 tala deg 259 = 587 878 jI 1021 pR. 152 262 42 5 273 428 175 345 346 339 302 498 497 488 466 176 179 para3 62 549 51 DhAla 17 34 ) ja ) ja jI. abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. 5. | zabda lo. 519 taruNa 339 518 tarjanI pa92 550 tarjika deza 958 259 10 618 259 talanuM khetara 997 talamizrita anna 398 259 talavAra 782 386 talavAranI mUTha 782 458 28 talavAravALo 771 taLAI 982 taLAva 1094 977 17 ,, -akRtrima 1094 680 taLAvaDI-khodelI 1094 461 taLeTI 1035 346 taLelI purI 399 346 tAjuM dUdha 404 271 24 tADa 1136 271 tAtkAlika phaLa 162 271 tAMdaLajo 1184 200 tApI 1084 213 tAmalikhI nagarI 611 - 25 tAMbula pAtra 718 tArarahita vINA tArasvara 1402. 602 tAla 292 676 tAsanI 913 131 tALa 292 - 62 tALavuM 923 43 tALI ApavA pUrvaka gAna 273 445 tALuM 1005 358 tALuM ughADavAnuM yaMtra 1006 372 46 tiktarasa 1389 tithi 147 563 tinizavRkSa 1142 552 tiraskAra 1479 tiraskRta 440 302 30 tilaka 653 443 tIkSNa upAya vaDe kArya karanAra 354 173 tIrNa karAyeluM 1484 173 tIkSNa buddhivALI 52 2 491 55 290 DhaMkAyeluM 1476 1484 DhAMkaNuM 1026 783 DhAlanI mUTha DhIMcaNa 613 DhIMcaNano Agalo bhAga DhIMcaNano pAchalo bhAga DhIMcaNa vacce AMtarAvALo 4pa6 DhIlo 491 TaeNkapakSI 1332 - ta :takSakanAga 1309 tajeluM 1475 tatavagere vAjiMtra 286 tatkALa tanuvAta 13pa9 tanuzAlA 999 tapanA kalezane sahana karanAra 811 tapa vizeSa 842 tapelI 1019 tamAruM 1215 tamAla patra 1190 tamAla patranuM vRkSa 1146 681 taMbu DerA vagere 993 tarasa. 393 393 19 434 314 1 32 744 133 43 133 258 126 pa4 162 . 585 448 449 937 456 29 530 taMbu - 53 527 678 193 289 1pa9 680 230 tarasyo Page #1014 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabda tIkSNa buddhivALo tIDa nA nAkavALo tIrahyuM tIrthaMkaranA moTIza atizaya tIrthaMkaranA pitA tIrthaMkaranI mAtA tIrthaMkaranA yakSa nIrthaMkaranA lAyana nIrthaMkaranA varNa tIrthaMkaranI AvatI covIsI tIrthaMkaranI gata covIsI tIrthakaranI pariNI tIrthaMkaranI vANInA pAMtrIza guNa taMbaDI turkastAna tulAdinuM mApa tulA pramANa tulya tukkArya zabda tuvera nAnAra tu traNa-sarvajAtanuM -kASThanI jhuMpaDI tAcArI macchu nAnI jAti tRpti tetara tetarano samUha tela telanA jevuM sphaTika telanI ghANI toraNa toraNa uparanI mALA traNa agninuM bheguM nAma traNa tuccha upAya traNa prakAranI AjIvikA traNa prakArano agni traNa rastA bhegA thAya zlo. 344 1213 451 1534 57 36 39 41 47 49 53 50 44 65 1155 959 883 885 1461 1462 1175 910 1389 1195 996 1346 1191 426 1341 1415 413 1038 997 1007 1007 826 738 864 826 yu. 155 562 197 704 15 11 12 12 13 14 14 14 13 17 534 425 388 390 371 671 545 402 637 555 444 618 552 188 316 350 184 480 445 450 450 366 324 380 366 gujarAtIzabdAnukramaNikA paM. 24 14 28 1 19 59 19 51 50 2 46 12 13. 2 16 45 58 35 ra 18 40 1 10 56 17 32 56 56 15 19 41 35 22 8 1 1 9 3 23 18 zabda tevuM sthAna trA ratAvALuM sthAna traNavAra kheDeluM traNa zaktio trasa vonI yoni trAMsI AMkhavALo trAMbuM trAsadAyaka trikuTAcaLa trigartadeza triphalA trivarga trizula trisaMdhyA thALI thIjeluM thUMka laDe tevuM vacana thUMkavuM thoDuM thoDuM bolanAra dhora dakSa dakSiNAne yogya vizAyana tresaTha zalAkApuruSa 700 saTha zalAkApuruSanI janmabhUmi 948 - tha H O 3.3 zlo. thaDa 1119 thaDa ane zAkhA vagaranuM vRkSa 1120 thANadAra 724 thApaNa 870 thApaNa pAchI ApavI 870 thAMbhalo 1014 1019 1494 267 1521 1426 1536 347 1140 daMDa rahita haLa 988 986 968 735 1357 458 1039 479 1030 958 1146 1382 626 140 -: * : 384 446 158 689 736 891 nI-03-6 paM. 12 14 38 22. 30 pR. 440 439 429 323 622 201 468 211 463 425 530 734 348 49 309 422 513 514 317 382 382 454 456 684 123 697 755 704 153 526 170 195 50 305 324 393 6. 30 23 31 20 1 5 34 35 17 18 41 & 2 2 3 15 35 46 57 10 49 49 56 13 22 61 52 45 * dara Page #1015 -------------------------------------------------------------------------- ________________ di-274-6 zabda daMDAyelo dadhisamudra daMbhapUrvaka cAlavuM daMbharahita pR. 577 288 400 40) 446 40) dayA 53 dayALu pa03 161 dAsI 11 236 149 242 175 548 glo. 447 1075 379 490 369 368 910 1192 835 863 34 885 948 406 409 408 409 832 833 411 1102 583 583 180 244 41 181 40 243 434 47 368 703 368 R darbha darzAsana darzanakAra dazapUrva dazabhAra pramANa dazAMga vagere dhUpa dahIM dahIM-ardha pANIvALuM dahIM-valoveluM dahIM-sama pANIvALuM dahIMthI mizra ghI dahIMthI mizra madha dahIMthI saMskArita dravya dAjhavAthI Avelo tAva dADha dADhI dADhI-mUchavALI strI dAtaraDuM dAtaraDAnI mUTha dAtaraDAno hAtho dAtAra dAdara dAdara rogavALo dAdA * abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. 5. | zabda zlo. 195 dAmaNa 1251 486 25 1. dAmaNI upara 168 dArUnuM pIThuM 906 216 dArU pIvA beThelI maMDalI 907 164 dArU pIvAnuM sthAna 1001 164 dArU sAro lagADanAra padArtha 907 402 dAvAnala 1101 553 dAsa 3pa9 370 pa34 379 50 dAsIne bolAvavuM 334 46 dAsIputra 390 18 dALa 397 287 diggaja 170 28 diyara 553 diyara vagerethI thayela putra 549 181 29 dilhI 978 181 47 divasa 138 36 1531 45 divasano AThamo bhAga 141 182 dizA 169 dizAmAM utpanna thayela 168 257 pa9 dizA-vidizAnA adhipati 169 257 54 dIkarIno dIkaro 544 dIkaro-dIkarI baMne dIkSA 394 12 dInAra vagere akuSya 1046 394 dIrdhAyu 479 158 dIvALI ghoDo 1328 dIvo 986 201 40. 1370 246 duHkhathI pravezya 1472 171 dukAna 1002 323 dukALa 1518 446 dugaMchA 303 171 duniyA 1365 258 10 dudubhi 293 durAcArI brAhmaNa 855 papa3 10 durgadha 1391 454 durjana 380 361 50 | durdina 165 * dhan 503 59 7 * 68 235 0 28 560 0 394 823 241 247 365 472 2 11 609 304 0 892 2 454 dAna 54 67pa 446 995 138 : , ja 1013 4pa9 papa7 389 736 1000 387 583 phi32 1192 1015 816 che o o 134 dAnazAlA dAnI ane bhogI dAMta dAMtano mela dAbha dAbhaDo dAbhanuM Asana 33 2.80 377 638 169 65 48 51 , 4 42 Jain Education Intemational Page #1016 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabda durbaLa duvisA pa duSTa AzayavALAM duSTa buddhivALo duSTa manavALo dUta dUdhano mAvo dUdhapAka dUra ane zunya mArga dUrathI laya vidhanAra dUradarzI dUravyApI sugaMdha STivAda STivAdanA meda dRSTiviSa nAgo dekhatAM corI karanAra deDako derANI jeThANI deva devanaivedya khAnAra devapaNuM devapUjaka devAna devamaMdira devA devogya dana devAdAra devonA vaiyA devonI ahorAtra devone balidAna devono ratha deza dezakALI bhUmivALo dehanA lakSaNa dehAvayava daivata tIrtha zlo. 449 850 348 348 435 734 521 404 405 406 1452 985 773 344 1390 245 246 1312 382 1354 514 87 857 841 444 263 994 821 832 882 183 159 1537 752 947 953 563 565 566 840 pR. 197 375 157 000 191 322 230 179 180 180 667 438 340 155 738 114 114 602 169 721 227 24 377 372 194 122 443 364 368 388 66 gujarAtIzabdAnukramaNikA paM. 42 29 15 00 44 33 30 46 14 22 17 47 10 36 28 45 58 54 54 31 56 19 55 19 30 31 58 18 23 4 29 3 para 52 17 21 33 ka 11 59 61 705 331 421 423 248 250 250 371 zabda daivavAdI doraDuM 39 doSa doSa aDhAra doSaAhI hada dravyano vyaya drAkSa droNa pramANa dhAnya vavAya tevuM khetara droNa pramANa rAMdhI zakAya tevuM vAsaNa droNI dvAra dvArakA dvArapALa dvIpa keyogya droha ainavA draupadI dhatUro dhana dhanavAna dhanADhya dhanurdhArI dhanurdhArInA Asana nuSya dhanuSyanI dorI dhanuSyano agrabhAga dhanuSyano madhyabhAga nuSyano zabda dhamaNa dharAyela dharIno khIlo dho dharmarAmAM nimAyela dharmavicAra zlo. 383 928 1274 1375 72 380 541 1516 1155 969 969 877 1004 980 721 1078 448 1372 710 -: dha : 1151 191 477 357 771 666 775 566 775 775 1406 908 426 756 1192 724 1381 6-17-dha paM. 11 42 1 p 1 37 pR. 170 409 587 631 18 168 239 694 135 429 429 385 448 434 316 488 196 129 312 532 83 210 160 339 342 340 341 341 341 746 401 188 333 553 318 634 * 5. 63 54 54 47 " = 9 chu 15 39 33 40 q 1 38 31 51 6 48 35 29 21 19 11 15 26 33 8 1 Page #1017 -------------------------------------------------------------------------- ________________ dhA-606-na zabda dhADa dhANA vANI dhANInuM cUrNa dhAna dhAtu gALavAnI kulaDI dhAtu sAta agara daza dhAnya dhAnyanA dANA ekaThA karavA dhAnyanA dANA tathA maMjarI grahaNa ka2vI dhAnyanI pRthvI dhAnyano agrabhAga dhAnyano choDa dhAraNA dhArtarASTra haMsa dhAvaDI dhAvamAtA dhikkArelo dhImuM cAlanAra nyumAra dhUMsarInuM kASTha puMsarIno bIlo dhUtAro dhUpa vagerethI saMskAra karavo dhUmADo dhUrta dhULa dhULathI kharaDAyela dhRti dhRSTa pAMnI dhAyela rezamI vastra dhoyela vastrayugala dhoyeluM ghoMsaruM dhoMsare joDela navo baLada dhorita gati dhoLA sarasava dhoLI kAMga zlo. 800 419 401 401 619 808 619 1168 865 865 939 1181 1182 84 1326 1150 558 440 495 701 756 757 331 637 1103 377 970 1483 308 432 914 667 668 1437 756 1260 1246 1180 1177 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA paM. 49 15 yu. 354 185 177 177 273 401 273 541 380 380 417 547 548 21 609 532 243 193 217 309 333 334 148 282 505 167 430 680 140 190 403 295 296 660 333 580 576 547 546 42 47 31 1 32 28 41 48 23 44 10 64 4 28 56 23 55 36 OM = ? 6 7 9 tA 2 % ka 45 20 61 50 29 29 3 zabda dhoLI mATIvALo deza dhoLo varNa kAMIka dhyAna zva dhvajA dhvajAnI nIceno bhAga dhvajAno agrabhAga dhvajAvALo naro nakAmA hAthI ghoDA nakAmuM nakala nakSatra nakSatra-sattAvIsa nakha nakhamAM saravALA nagara nagaranA daravAjAno DhALa nagarano ardha vistAra nagarano daravAjo nagara bahArano bagIco nagarazeTha nagoDanuM jhADa nagnI naTa naTIputra naNaMda nI nadInA pANIthI thatA anAjavALo deza nadIno vaLAMka naMdIgaNa napuMsaka no namaskAra '' nameluM naraka zlo. 953 1393 84 122 750 750 750 764 - na - 450 1252 1446 710 107 108 594 1313 971 982 972 981 1112 485 1147 534 328 548 554 1079 955 1088 210 562 869 1503 1542 1416 1359 yu. 423 640 21 43 331 331 331 337 197 178 664 312 36 39 262 02 431 436 432 436 509 213 530 237 147 242 245 488 424 493 95 248 382 688 606 66 623 OM nama 1 8 24 24 10 10 1 37 19 22 63 48 59 28 26 44 da 24 45 24 7 39 48 9 55 28 ?? !" 15 24 30 61 Page #1018 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gujarAtI zabdAnukramaNikA na-277-ni zlo. pR. ka23 923 491 zabda narakanI pIDA narakAvAsanI saMkhyA narmadA nava nidhi nava prativAsudeva nava baladeva nava rasa navI kuMpaLo navIna ziSya lo. 1358 1361 1083 193 999 phi98 294 1123 509 51 40 41 498 448 598 84 309 308 135 516 79 21 49 navuM navuM ghAsa navuM vastra 965 552 297 278 29 497 244 148 267 290 291 291 121 293 219 923 nasa 706 nAma 260 1448 1191 971 631 1539 940 980 627 580. 450 932 1304 1308 1155 1307 1307 565 417 435 276 25Da 197 280 923 pa28 5. | zabda nAnI vADI 1113 nAnuM kuMDaluM 1025 nAnuM sarovara 1095 19 nAno AgaLIo 1005 nAno uMdara 1301 48 nAno kIDo 1202 nAno kUvo 1093 nAno bhAI papara nAndIpAThaka 330 nAbhi GOS nAbhi sudhInI mALA 957 nAbhi sudhanI motInI mALA 757 nAbhi sudhInI sonAnI kaMThI 957 17 nAmAkSaravALI vIMTI 974 nAyaka 498 nArakIo 1358 nArakI sAta 1360 nAraMgInuM vRkSa 1143 nArada 849 31 875 nAva calAvavAno daMDa 877 nAza 1517 45 nAzI gayela 805 nAsikA 47 nAsikAno mela 932 nAstika 490 862 45 nAsto 425 36 nALiyeranI kAcalI 1021 nALiyerI 1151 niHzvAsa 1368 27 nitaMbamAM rahelA be khADA SOC 29 nityakarma nidrA 313 44 nidhAna nidhi 192 niMdA niMdApUrvaka Thapako niMdya 1541 3. pa99 nAva 902 pa34 301 301 249 nahi (nahIM) nahi kheDela bhUmi naLanI nagarI naLI jevuM hADakuM nAka nAka vinAno nAkano mela nAga nAga-sapheda agara kALo nAgaravela nAgo nAgonI nagarI nAcatuM dhaDa nATakanuM sthAna nATakano prAraMbha nATya nATyaprabaMdha nADI nAnA karamiyA nAnA kIDA nAnA DAMsa nAnA nAkavALo nAnA parvato nAnA mAchalAMno samudAya nAnA zarIravALo nAnI kalathI nAnI taravAra, 375 385 385 995 3paka 256 280 215 54 580 282 129 54 130 379 128 130 48 282 279 284 931 1202 1201 1215 451 1034 1347 453 1175 785 279 papa7 557 563 187 458 533 927 238 118 142 255 197 32 192 465 719 178 544 247 271 274 84 125 127 707 33 Jain Education Intemational Page #1019 -------------------------------------------------------------------------- ________________ paM. 21 41 nRtya 965 5. pa39 479 129 148 pa24 303 379 599 385 323 127 . 892 9 876 117 315 118 - 10 ni-278-5 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zabda zlo. | pR. 5. | zabda glo. nipuNa 342 154 nIla kamaLa 1164 nibaMdha 257 118 nIla maNi 1065 nimeSa 136 46 52 280 niyama 82 - 21 31 nRtya zikSaka 330 niraMtara 1446 netara 1137 1471 975 netaranuM Asana 984 nirarthaka 1516 994 naiyAyika nirAkaraNa karanAra 350 157 noLiyo 1302 nirAkaraNa kareluM 1473 376 naukA nirAza 439 192 58 nyAya 742 nirguNI 437 192 nyAyapUrvaka vAtacIta 275 nigraMthAdi muni 335 150 nyAyazAstra 251 nirjaLa deza 94) 417 nyAyadhIza 720 nirdhana 358 160 nyAsa 257 nirbhayapaNe zatru tarapha javuM 791 350 nirmaLa keza 252 pa70 -: 5 :nirmaLa pANI 1071 484 pakAveluM 1485 nirvANa 1494 985 pakSa 147 nirveda 321 145 pakSanuM bANaskaMdha upara sthApavuM 781 nizAna 777 342 pakSI 1316 nizAna cUkela 772 pakSIone haNanAra 930 nizAnabAja 772 340 pakSInI cAMca 1317 nizcaya 1374 930 pakSInI pAMkha 1317 1540 SO pakSIno mALo 1319 niSiddha karAyela 1473 676 pakSIno zabda 1407 niSedha 1pa39 706 paga 616 niSedhamAM rUcivALo 859 378 paganA taLiyAno madhyabhAga 618 niSphaLa 1516 994 pagathiyuM 1013 1089 paga dhovAnuM pANI 500 nIca 932 paganI eDI 916 nIcalA hoThanI nIceno bhAga 582 257 paganI ghuMTI nIca strIne bolAvavuM 334 149 54 paganI pAnI nIcA mukhavALo 457. 200 48 pagano agrabhAga 1429 956 pagamAM thayelo phollo 1541 707 pagamAM paDavuM nIce 1526 700 pagAra nIce pheMkeluM 1482 979 pagAra laI kArya karanAra 361 nIcenuM vastra 72 298 pagAra vinA kArya karanAra 362 nIrogI 474 209 page cAlanAra 497 nIla aMjana 1052 475 37 | paMkho 987 340 681 53 344 603 410 604 604 SOS 947 272 273 706 30 41 453 nIka 411 915 617 617 220 272 272 272 272 204 373 162 162 nIcuM 48 465 844 362 162 218 305 Jain Education Intemational Page #1020 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabda paTanA paTarANI ,, paToLa paDakhAMnI pAMsaLa paDakhe rahenAra paDI paDAbhI paDado paDanAra paDavo paDeluM paDelo pataMgiyuM pataMjali pati vahAlo pita jIvatAM jArathI thayela putra pati marI gayA pachI thayela putra pativratA patti Adi senAnA bheda patnI patnInI nAnI bahena patnInI moTI bahena patra patharIno roga paththara pada padamaMjana paddhati paraNela nAnA bhAIno kuMvAro moTo bhAI paraNelI yuvAna strI paraNelI strI 52dhanecchu paranALa parapoTo paraba paramaMDalanI kaMganA patiyo zlo. 976 334 520 1188 627 330 1410 585 380 445 147 1490 806 1213 851 517 550 550 527 748 512 555 554 1183 470 1035 242 254 257 526 512 512 431 1089 1077 yu. 434 149 230 551 277 148 648 259 301 194 53 683 357 562 375 228 243 243 233 329 226 245 245 549 207 466 113 118 119 233 226 227 190 494 487 1001 446 715 313 470 207 gujarAtIzabdAnukramaNikA paM. zabda 1 39 1 31 1 41 16 1 56 54 43 43 1 14 6 8 5 2 53 30 da 37 32 46 17 41 26 20 16 7 20 42 13 Ga 1 23 41 8 38 35 20 54 23 paravALAM paraloka parazurAma parasevo paraspara 52strIno putra parAkrama 33 parAjaya parAdhIna parAbhava parAbhava pAmela parALa parALa vagereno bhUko paricaya pariNAma paripakva buddhivALo parimala parivAra pariziSTa parizrama parIkSaka paruM paryaTana parvana parvata uparano samabhAga parvatanA dAMta jevA bhargo parvatanI Urdhva bhUmi parvatanI nIcenI bhUmi parvatanI saMdhi parvatanuM UcuM sthAna parvatano madhya bhAga parvamUla pUrva saMdhi paroDhiyuM paroNo paroveluM paraMga palANa palAMThI zlo. 1066 1528 848 305 1499 547 5-16-5 paM. pu. 480 701 374 139 687 242 325 352 355 739 796 803 3567 441 440 193 1182 548 1182 548 1513 693 1446 364 345 155 1391 638 715 313 257 119 319 144 479 211 624 275 1501 688 1027 461 1035 466 1034 465 1035 465 1035 466 1034 465 1032 1033 148 149 1536 893 1487 683 1252 379 160 193 464 464 54 54 704 394 682 303 177 301 3 3 58 25 26 34 16 4 55 1 31 17 33 44 5 25 42 32 59 6 40 33 34 11 30 8 51 55 1 37 21 49 1 1988 22 3 5 56 32 24 17 53 26 Page #1021 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 15 474 378 422 426 pa89 447 321 375 che glo. 1050 858 950 992 1281 1001 732 851 1069 718 166 1075 1088 1076 1087 1323. 1145 481 32 | 43 314 57. "P 39 P P V 487 484 487 493 108 529 38 - 894 V 5-180-pA zabda lo. palAyana 802 palAza 1136 pavitra 1435 pavana bharAtAM zabda thAya tevo vAMsa 1153 pavana vinAno 1494 pazu 1216 pazuonuM yugala 1424 pazuonuM Saka 1424 pazuono zabda 1407 pazuono samUha 1414 pazuo pakaDavAno phAMso 932 pazu-pakSIono samudAya 1412 pazupAlanI vRtti 888 pazupAlanuM kAma 888 pazuo rAkhavAM pazu sivAya prANIno samUha 1414 pazu haNavAnuM sthAna 930 pazcAttApa 1378 pasalI paherAmaNI pa20 paheregIronuM zayana 1503 pahelAM 1535 1542 pahelAM gAyano vADo hoya tevuM sthAna 994 paheluM 1458 pahoLAI 1431 pAMsaLI 601 pAkeluM 1485 pAkhaMDI 853 pAghaDI 768 pAMkhanuM mULa 1318 pAMgaLo 45ra. 455 pAchaLa 1457 pAchaLa janAra 491 pAchaLa doSa kahevA 268 pAchaLa paDelo zatru 732 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. 5. | zabda 355 36 pAMca dhAtu 523 pAMca yajJathI bhraSTa 959 pAMca rAma&dano madhyabhAga pADo pa34 985 pADozInuM ghara 574 pADozI rAjA 954 pANini vaiyAkaraNa 954 pANI, jaLa 946 pANIthI bharelo kaLaza 950 33 pANInA karA 411 pANInAM mojAM 949 39 pANI nIkaLavAno rasto 392 pANInuM cakrAkAre bhamavuM 392 pANIno Aro 380 23 pANIno kAgaDo 950 37 pANImAM thatuM netara 411 14 pANImAM dahIM nAkhatAM thatAM kokaDAM 264 pANIvALuM dahIM 229 pANI vinAno deza 989 pAtaLuM kareluM 704 42 pAtALa 707 51 pAdavuM pAMdaDAnI nasa 427 54 pAMdaDA vagerenI zayyA ka70 17 pAMdaDuM 958 265 pApaDa 681 pAMpaNa 377 33 pAro 297 pArvatI 48 pArvatInI sakhIo 605 22 pArvatInuM vAhana 198 11 pAlakApya muni 199 43 pAlakhanI bhAjI 379 pAlakhI 213 10 pAvaDo, kodALo 124 pAza, phAMso 321 33 pAsA 631 831 368 pa98 181 423 681 409 953 1489 1362 1403 1124 982 1123 1380 400 624 945 516 302 pApa 32 580 667 12. 338 515 633 177 257 474 - 91 92 92 376 papa0 334 394 411 214 1 49 45 1050 203 205 205 853 1186 758 892 931 486 . % 27 Page #1022 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gujarAtI zabdAnukramaNikA 5. | zabda pR. zlo. 541 pa30 514 213 pA-18- pR. 5. 240 13 235 12 227 42 234 240 232 704 428 18 529 piMDI pitA ja che 149 246 215 247 542 pa25 547 1134 252 1448 965 522 17 SO 167 364 putrarahita vidhavA putravadhU putra vinAnI strI putrI punarlagnA strI punarlagnA strIno putra 17 | putrAga purANa 61 purAtana puruSanI keDano kaMdoro puruSalakSaNA strI 47 puruSanuM cihna purUravA 4 purohita puSpa puSpanI kaLI puSyaracanA puSparasa 37 pUchaDuM 26 pUMchaDAnuM mULa 47 pUMchaDAmAM viSavALAM 28 jI 27 202 473 473 248 371 303 982 910 701 720 1184 1125 A A paka 33 953 zabda zlo. | pAsA pramANe sogaTa pheravavAM 487 pAsAvaDe ramanAra 485 pAse 1534 pALa 965 915 332 557 pitAtulya 488 pitAnA vaMzamAM thayelA 559 pitRonI ahorAtra 159 pitRtarpaNa 375 pitRyajJa 821 pitta 462 pittaLa 1047 pittaLa vizeSa 1048 pitrAI 562 pitra tIrtha 840 pIkadAnI 983 pIgaLeluM 1487 pIMjavAnuM yaMtra 912 pITha 601 pIThanuM hADakuM 9i27 pIDanAra 501 pItacaMdana 421 pIparImULa 421 pIpaLAno daMDa 816 pIpaLo 1131 pIMpaLa 1131 pIlunuM jhADa 1142 pIluno daMDa 815 pILA kuLavALI juI 1148 pILA maga 1172 pILA kAMga 1177 pILo varNa 1394 pILo bANa puSpa 1135 puMvADIAnuM vRkSa 1158 869 puNya 1379 puNyavAna 489 18 1126 1244 402. 1227 117 932 294 235 279 309 316 549 517 289 518 pa76 pa68 902 195 220 195 408 150 195 176 54 53 51 176 N pUjA 265 276 220 283 185 186 361 1312 447 500 447 6 946 pIpara 14 924 336 pa20 pa21 11 = P pUjA mATenuM pANI 30 pUjAyela pUjArI 30 | pUjya 28 pUDalo pUnama pUnama amAsanuM bheguM nAma pUnamanI rAtri pUrI pUrNacaMdra na hoya tevI pUnama pUrNacaMdra hoya tevI pUnama pUrvacaritra pUrva hindustAna 15 pUrvAdi dizA pUla (setu) 28 | pRthurAjA pa27 271 pa31 544 pa46 940 pa23 pa36 33 447 398 149 148 143 398 150 149 259 9paka 167 965 700 54 34 54 27 119 424 17 1-51 428 18 309 23 382 932 215 Jain Education Intemational Page #1023 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pR-182-2 zabda pRthvI peTa peTanuM bakhtara peTano gaDabaDATa peTalo peTI paiDAno madhyabhAga potaja potAnAM vaidakarma choDanAra potAnuM potAnuM sarvasva ApI yajJa karanAra poMcI popaTa popaTano samUha pAvA pautava pramANa patra pautrano putra prakaraNa prakAza prakhyAta pitAno putra pragaTa pragaTa karAyeluM prajA prajApati nIrtha prajJAsAmarthya pratApa pratibaMdha vinAnuM pratibhAzALI pratimA prativAsudeva nava pratyAhAra prathama jJAna prathama pariNItA strI pradhAna prapautrano putra prabhAta pramAda zlo. 935 304 768 1403 427 1015 756 755 1355 857 561 819 663 1335 1415 401 883 544 544 254 101 502 1539 1478 501 840 1524 740 1466 343 1463 399 83 1373 527 719 544 138 1382 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA paM. 5 pR. 414 27 338 645 188 454 333 333 622 378 247 363 292 13 650 177 388 241 241 118 32 220 706 666 220 371 398 325 673 155 672 309 21 129 233 315 241 48 634 21 59 24 8 8 5 " 7 3 58 spades spades 2 37 41 51 39 51 5 49 45 11 51 38 50 44 23 18 16 10 5 59 44 25 7 54 25 16 zabda prayANa pralayakALa pravAlano agrabhAga pravAha pravezadvAra pravezavuM pravrajyA prazaMsA prazaMsAvAcaka zabda prazna prasarato dhUpa prasaranAra prasava prasanA prastAvanA prahara prahelikA prANa prANavAyu prANAyAma prApti priyavacana priyavANIthI dAna ApanAra priyavAdI premI pAse janArI strI preraNA kareluM. pyAlo plava pakSI pluta cAla phaTakaDI phAgo phaNA pharakavuM phaLa phaLa ApavuM phaLa bhUmi phaLavALuM vRkSa zlo. 789 161 1124 1087 993 1500 81 269 1441 263 649 390 541 539 262 145 259 1367 1108 83 1520 264 351 351 529 1482 1024 1340 1248 -: ph H yu. 349 2 516 493 443 687 21 124 661 122 287 172 240 239 121 52 119 627 507 21 66 122 158 158 234 679 450 616 576 1055 476 1183 549 1315 603 1523 698 1130 519 1183 549 1520 946 1116 696 420 511 paM. 43 34 36 28 18 31 17 50 41 17 35 36 10 14 45 23 46 18 39 50 36 35 22 13 35 40 17 7 49 3 x 23 23 16 30 ka 34 16 63 43 55 Page #1024 -------------------------------------------------------------------------- ________________ phi-28rU-ba zabda 5. 33 baMdI 8 pR. 617 3pa1 387 703 149 zlo. phaLe tevuM vRkSa 1116 phADeluM 1488 phAve tema bolanAra 347 phALako 909 1124 phUla AvyA pachI phaLa Ave tevuM vRkSa 1115 phUlanI 2ja 1127 phUla vinAnA phaLavALuM vRkSa 1113 % che. phUla - 351 24 518 499 207 192 53 keTo 12 954 = 44 531 327 238 36 = 206 0 phephasAM pheraphAra phoIno dIkaro phogaTa phoDavuM photarA kADhavA photarA vinAnuM photarAMno agni phollo 1 905 1519 545 1534 1488 1521 1436 1101 469 ba 1 267 papa3 105 308 1 1 gujarAtI zabdAnukramaNikA pR. 5. | zabda zlo. 511 35 bataka 1341 982 41 794 157 badalAthI kharIdela 881 401 banAvaTI jhera 1314 517 banevI 332 baMdIjana 794 511 baMdha bAMdhelo 1096 baMdhakoza 471 511 baMdhana 439 296 banne 1423 297 baporiyo 1149 995 bamaNo daMDa 745 241 baraDA nIce hADakAnuM trika SOC 704 baroLa 469 982 905 997 1193 990 baladeva 224 503 papa 698 204 49 basa 1527 bahAra. 1541 bahAra kADhela 440 651 26 bahu 1425 587 bahu netaravALo deza 954 587 17 bahuvidha 1449 587 1145 522 bahena 553 337 bahero 454 337 27 bahero ane mUMgo 348 baLataNa 827 563 7. baLada 1259 ,, -eka dhoMsarIne vahana karanAra 1292 u12 15 , khasI karavA lAyaka 911 53 , -gaLIo 1263 990 35 -gADAne kheMcanAra 1291 292 -gharaDo 1258 425 -cha dAMtavALo 1273 509 13 -juvAna 1258 439 48 ,, -dhoMsarI kheMcanAra 1291 23 , -dhoMsarI vahana karanAra 1262 360 12 | , -dhoMsare joDela navo 1200 700 0 - ba : 706 193 954 424 35 baheDA 59 651 bakarAMno samUha bakarI bakaro bakaro-juvAna bakula vRkSa bakhtara bakhtaradhArI bakhtaradhArIno samUha bagatarAM bagalAnI jAti bagalI bagalo bagAsuM baMgaDI baMgALa bagIco bajAra baTa mogaro baTuka 1417 1275 1275 1276 1135 766. 765 1417 1214 1333 1333' 1332 1506 992 957 1111 988 1148 813 529 244 199 156 366 579 581 579 581 581 pa79 912 581 579 581 581 580 pa31 Page #1025 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ba-184-be zabda 5. zlo. 781 775 pR. 344 341 44 343 340 581 434 451 448 492 354 151 upara 311 - glo. baLada -nAkamAM nAthelo 1260 , -pITha upara bhAra upADanAra 1263 -badhA kAryamAM Avato 1261 ,, -be dAMtavALo 1273 ,, -bhAMgela ziMgaDAvALo 1259 -bhAra upADanAra 1292 ,, -moTo 1258 ,, -sArA skandhavALo 1258 baLadanA khabhA uparano Tekaro 1264 baLadanuM mAthuM 1264 baLadanuM ziMgaDuM 1264 baLadano samUha 1416 baLadeva 224 baLadeva nava 698 baLadevanuM musaLa 225 baLadevanuM haLa 2 25. baLavAna 448 baLahInanA 319 baLAtkAra 804 baLAtkAre narakamAM nAMkhavuM 1358 baLighara 996 baLigharanI bahArano maMDapa 996 balidAna 447 831 baLeluM 1486 baLelo bhAta 396 bAga 1112 bAja pakSI 1334 bAjI upara mUkelI rakama bAjIgara 925 bAjIgaranI vidyA 925 bAjoTha 718 bANa 778 , -jheravALuM ,, -dhAraNa karanAra 771 ,, -nAkheluM bANanA pIMchAM 781 bANanuM choDavuM 780 bANanuM bhAthuM 781 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. 5. | zabda 580 49 bANanuM mULa bANano agrabhAga 581 bANano vega 581 17 bANa-loDhAnuM 581 papa bANa vAparavAmAM kuzala 580 bANAsuranuM nagara 34 bAraNA pAseno oTalo 579 bAraNuM pa79 49 bAhudA nadI 582 bAhuyuddha 582 bALaka 582 bALakono samUha 951 bALa cakalI 105 14 bALa cakalo 308 bALapaNuM 106 5 bALa haMsa 106 bijoruM 196 biDAyeluM puSpa 144 biyAsa nadI 356 ka23 bilADo 444 bihAra 444 bIDa lavaNa 195 48 bIlI vRkSa 367 bIluno daMDa 681 budha graha 174 509 buddha sAta u12 214 buddhinA guNa 408 buddhivALI strI 408 bRhaspati 315 bRhaspatisava nAmano 342 43 yajJa karanAra 343 be koza 339 beThAM uMghanArA 343 beThI bhoyariMgaNI 344 beThela be traNavAra bolavuM 344 23 | be dAMtanI vacceno bhAga 780 779 772 977 1010 1004 1086 799 338 1419 1331 1332 339 1327 1150. 1129 1086 1363 1301 957. 942 1135 815 ( bila 2 911 152 609 pa32 519 492 624 pa98 425 419 pa23 361 40 109 111 140 ) 4pa 18 Us 117 2 baddha 2 232 235 2 308 2 486 141 2 310 pa22 118 230 ja 41 che . 818 887. 363 391 193 pa35 pa1 442 779 217 1157 492 267 1227 344 124 568 45 Jain Education Intemational Page #1026 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabda be divasanI vacathI tri bebhAna be mAtAno putra be rastAvAnuM sthAna belagADI be vAra khaMDayuM be thI joDavI boDI ghaNI boraDI bolavAmAM kuzaLa bolAvavuM bolAvIne hukama karavI bauddha darzana brahmacaryuM brahmateja bacapanuM brahmabindu brahmayajJa brahmA brahmAMjali brahmAsana brAhma ahorAtra brAhmaNa bAdhaNIno samUha brAhma tIrtha bhagaMdara bhaMDAra bhIne bhoya bhadrAsana bhamarA jevuM jIvaDuM bhamaro bhamavuM bhaya bhayaMkara mayaMkara yuddhabhUmi pIDita bhayabhIta zlo. 144 461 546 986 753 968 196 1299 1138 346 231 277 861 808 838 841 839 821 211 838 838 160 811 1419 840 ~: bha : 471 995 543 1193 313 1215 1212 1519 301 302 801 366 448 pR. 52 202 242 439 332 968 263 198 524 156 121 128 379 357 371 372 371 364 96 371 371 61 359 652 371 207 444 241 554 314 563 51 595 138 138 355 163 gujarAtIzabdAnukramaNikA paM. 195 zabda 6 bharata bharatI bharavADa bharavADaNa bhareluM bhavanapati @ @ 2 2 2 28 16 19 37 38 47 1 2 2 Re 2 8 2 @ 7 0 6 PS R 8 2 R 39 14 30 18 5 57 7 8 23 14 10 15 1 8 19 21 43 54 ?? 9 % 7 2 0 " na 18 1 28 bhavAM bhAnI vacalo bhAga bhAI bahena bhAga bhAgya bhAMga bhAMgaro bhATa, cAraNa bhANeja . bhAtuM bhAbhI bhAra upADanAra bhAradvAja pakSI bhAra pramANa bhAravaTiyAM bhAlAvALo bhAlo bhAvi phaLa bhASya bhAsa pakSI bhikSA bhikSAno samUha bhikIno putra bhikSuNI bhIMjAyeluM vastra rmIna bhInuM bhImasena bhIla bhIlonuM sthAna bhUkha bhUkhathI pIDita bhUkhyo bhUMDa zlo. 702 1076 889 522 1473 90 579 580 561 1434 1379 1179 1187 794 543 493 514 363 1340 885 1009 770 785 162 254 1338 813 1415 549 532 679 1003 1492 707 934 1002 393 428 392 1287 be-8-bhUM paM. yu. 309 487 392 230 376 26 255 256 247 659 632 546 550 351 241 217 227 162 615 390 451 339 347 63 117 314 360 650 242 235 301 447 684 311 412 446 173 188 173 192 a&t 39 48 13 31 46 1 39 20 30 32 54 24 30 14 36 15 54 9 1 35 34 5 53 para 20 48 59 48 20 35 7 28 37 31 40 47 28 11 Page #1027 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zlo. pR. 491 pa15 S S 443 544 175 925 & bhU-186-ma zabda bhUtagrasta bhUtayajJa bhUmikA bhUmino khADo bhUlI javAyeluM bhUSaNa bhUSaNano zabda bhRgupata bhRgIgaNa bheTa bheda bherIno avAja bhogaLa bhojana 822 327 1364 1495. 748 1405 1032 210 737 402 447 matta 191 434 181 736 142 566 397 1409 1004 395 423 985 bhojana ane vastra bhojana mATe potAnA gotrAdi kahenAra bhojapatranuM vRkSa bhramAtmaka jJAna 399 399 399 619 619 399 856 1144 1374 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 5. paM. | zabda lo. 216. maMjarI 1122 364 maTha 994 147 1174 maTho. 396 985 maNasIla 1059 287 maNiyAra 910 946 maMDapa 1003 464 436 95 mathurA 978 324 maLeluM dahIM 409 324 mada 312 947 1223 448 madirA 902 174 12 madirAnuM pAtra 906 186 madirAno kAdava 904 304 madirA banAvavI 905 maguramaccha 1347 377 - 48 maguramacchanI strI 1347 pa29 902 phi30. madyanI IcchA thAya tevo bhakSya padArtha 907 madyanI tara 905 543 50 | madyapAnamAM thatuM nRtya 281 544 madha pIvAno krama 906 275 1214 u47 madhamAkhI 12 13 426 madhura 1388 428 madhura avAja 1409 179 madhura vacana 266 918 madhya 1460 madhya deza 951 madhya svara 1402 559 - 13 madhyAhna 139 40 46 manuSya 337 manuSyanI UMcAI pramANa SOO 919 10 manuSyano yajJa 822 389 manuSyano samUha 1417 975 maMtrathI saMskArita pazu 829 maMtrAdithI saMskArita agni 826 277 21 | maMda 1542 madya 23 -: ma : 40) 399 129 400 maga madha 562 -kALA magaja. magadala, ghaNa magadha maganuM khetara maganuM pANI magaramaccha 1172 1173 ka25 785 960 966 404 ka20 o 562 937 947 123 970 422 644 48 151 265 264 951 367 o 1345 1349 1351 1206 116 1346 1346 879 1472 363 928 magara vagere jalajaMtuo maMkoDo maMgaLa graha maccha-tRNacArI maccharAja machavo majabUta bAMdho majUra majjA, carabI 918 o A 30 A 162 366 A 707 Page #1028 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabda maMdarAcala manvaMtara marakatamaNi maraNa marI-kALA maryAda 23 malayAcala mIna-pANI malInatA mallikAkSa haMsa mazaka masaLeluM dhAnya masAlo masura mastaka mastaka upara mugaTa AkAranI mALA mastakanI puSpanALA mastakano maNi mahApadma nAga mahAvata mahAvatanA paganI saMjJA mahuDAno dAra mahuDo mahemAnagIrI maLa maLa tyAga kareluM mAMsa prAMsano rasa mAMsabhA ke mAsa-mukhya loDhAnA kriyA upara pAkAveluM 33 -zuSka mAlika pAna mAkhaNa mAgadha mAgavAthI baLeluM mAgazara pUnama zlo. 1030 160 1064 323 419 744 962 1029 1071 307 1323 1025 1183 417 1170 566 754 651 650 1309 762 1231 904 1141 499 631 1495 322 413 429 723 413 624 1054 407 795 866 150 pu. 463 62. 479 146 185 327 426 462 484 140 608 460 549 184 543 250 289 288 287 602 336 170 398 527 219 279 685 274 183 189 275 182 275 476 181 351 381 54 gujarAtIzabdAnukramaNikA paM. 25 6 25 2 29 5 53 62 45 5 60 46 3 44 1 20 31 29 54 23 29 35 59 9 52 29 46 20 4 6 1 57 27 11 17 30 41 zabda mAgazara vagere mahinA mAgIne meLavela mAgeluM mAgyA vinA maLeluM mAMkaDa 152 881 881 866 1209 433 929 929 929 1343 929 940 940 940 31 mATInI putaLI 1014 mATInuM DhekuM 970 mATI vagerenAM ramakaDAM banAvavA 922 mANeka 1064 mAMDalika rAjA mAtA mAMgalika mAchalAM pakaDavAnI jALa mAchalAM pakaDavAno AkaDo mAchalAM paDavAno karaMDiyo mAchaluM mAchImAra mATI 33 -bArI -sArI 99 mAtAnA pitA mAtAnA vaMzamAM thayelA mAtA pitA mAtAmahanA pitA mAthAnuM bakhtara mAthA AgaLa laTakatI puSpamALA mAthA pAchaLa laTakatI mALA mAdhavI latA mAnanA prakAro mAnasika pIDA mAMdhAtA mApa mApa vizeSa mAmI mAmo mAyA mAyAvI mAravADa zlo. 690 335 557 557 559 570 557 768 752 752 1147 317 1371 700 883 883 523 552 377 376 957 maM-687-mA pR. 55 387 387 381 560 191 410 410 410 617 410 418 418 418 454 430 407 479 306 150 246 246 247 247 246 338 288 288 530 144 329 309 388 389 231 244 168 167 425 *kara 7 14 5 29 18 38 7 1 10 16 21 15 47 18 32 28 15 33 28 21 25 31 48 54 spades spades spades 6 13 22 1 " 29 4 37 14 Page #1029 -------------------------------------------------------------------------- ________________ mA-288-me zabda mArI (marI) mArga mAlaNa mAlava deza mADI mAlyavAna mAzIno dIkaro mAsa mAsAnuM pramANa mitra mitratA mitrono samUha mitrabaLa mitrarAjA mitra vagerene AnaMda upajAvavo mitravatsala mithilA mizrajAti mitrana mizrita miSTAnna mIThAthI saMskArita vya mIThAnI khANa mIThuM, (gaLyuM) mINa mImAMsA mukuTa mukha mukhya mukhya pradhAna maMtra nA muMDita muni muninuM vastra musAphara musApharano samudAya musApharIno 2tha muharta mUMgo zlo. 324 983 900 956 900 1029 545 152 883 730 730 1422 790 732 731 489 975 895 275 1469 411 411 941 1388 1214 251 650 572 1438 720 1192 458 75 678 493 493 752 137 349 438 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA paM. 39 pR. 146 437 397 424 397 463 242 55 389 320 321 653 349 321 321 215 433 395 123 674 182 182 418 637 562 117 288 252 660 315 553 200 18 301 217 217 332 47 157 192 6 8 24 mUDhatA 47 bhUtareluM 17 7 44 18 39 1 17 57 30 17 34 37 30 13 34 34 25 25 36 40 24 10 53 46 53 21 5 65 zabda 1 18 10 6 28 25 28 mUche mUThI mUtra mutrAzaya mutrAzayanI nIce sAthaLano saMdhibhAga mUrkha murkhatA mUrchA 39 mUlya mu mULathI zAkhA sudhIno bhAga mULamAMthI ukheDI nAkhela mULe mRga, haraNa mRgacarmano paMkho mRgatRSNA mRganA vATAnuM vastra mRgane pakaDavAnI jALa mRgAdine pADavA mATe khADo mRtakanuM snAna mRta saMtativALI strI mRtyu 33 mRtyu pAchaLa piMDAdi dAna mRtyu pAmela muga mRdaMgano zabda mRdaMga vagADanAra mRga vizeSa metha meghagarjanA meghazreNI menA meruparvata meluM meSAdi ziza zlo. pR. paM. 583 62h 320 1495 633 606 313 351 312 309 801 868 1183 1120 1480 1190 1293 687 101 066 928 931 375 531 184 323 374 373 293 1408 924 293 164 1406 165 1336 1031 1435 116 257 263 144 685 280 267 271 158 142 140 355 382 549 513 678 552 195 305 32 293 409 411 167 235 66 146 166 166 133 343 408 133 64 646 65 313 464 659 40 7% 29935 43 53 56 50 26 45 2 2 2 0 2 11 30 12 22 14 1 16 52 37 34 1 13 59 8 37 34 4 22 55 57 42 46 13 22 55 38 29 35 49 8 31 42 Page #1030 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gujarAtI zabdAnukramaNikA glo. me-281-yA pR. 5. 701 346 536 lo. 1528 783 934 952 myAna 412 423 ya : 1 yakSa 194 403 338 282 ja i 0 yajJa 819 820 818 59 14 20 41 263 362 368 831 49 824 365 18 * \ 13 365 365 369 367 48 25 367 zabda meLaveluM 1490 maithuna maithunanI icchAvALI strI pa27 maithuna saMbaMdhI apavAda 272 mokaleluM 1492 mokSa 74 mogaro 1148 mocI 914 mojaDI 915 moTA peTavALo 450 458 moTA mAthAvALI nAnI kIDI 1207 moTAM mAchalAM 1348 moTAM mojAM 1075 moTI kIDI 1206 ,, -garoLI 1299 , -guMdI 1144 -vALA 1102 1119 1090 631 ,, -bahena 335 moTuM kuDaluM 1025 , -vAsaNa 1026 890 moTo ghaDo 1022 551 ,, -vAcharaDo 1290 motI 1068 motInI chIpa 1204 motIno hAra 658 1193 modaka 400 mora 1319 morathuthu 1052 moranA pIMchAno cAMdo 1320 moranI vANI 1320 moranuM pIMchuM 1320 morano samUha 1415 mauna 824 835 829 828 828 828 834 ,, -DALI 5. | zabda 983 33 238 233 12 bleccha jAti 125 | mleccha deza 984 - 34 - 18 24 531 45 yakSakaIma 404 yajurveda jANanAra 196 201 yajJa karavAnA svabhAvavALo papa9 yajJanI AmikSA 319 yajJanI bhUmi 483 52 yajJanI vADa papa9 yajJanI vedI pa98 yajJanuM iSTApUrtakarma pa28 yajJanuM dhRtapAtra 504 44 yajJanuM juhUpAtra 513 34 yajJanuM pAtra yajJanuM pAtravizeSa yajJanuM pUrtakarma 150 yajJamAM khAtAM vadheluM dravya 460 yajJanuM zeSa dravya 461 yajJamAM thato pazuvadha 392 57 yajJastaMbha 459 yajJAnta zeSa karma 244 580 42 yajJIya yUpanuM kahuM 480 yata ane yAta 558 yama 291 papa3 yamanI purI 177 yamanI strI SOS yamano dAsa 475 yamano pratihArI SOS yamano lekhaka SOS 29 yamunA SOS yaza 950 yAga karanAra vAcaka -nadI 15 493 279 , -nasa ja 834 ne 834 830 19 366 367 369 369 369 367 365 339 367 365 570 21 5 -haLa 824 11 834 -bhAI yajJAI 830 825 1231 184 papa motha 181 185 186 186 28 78 51 186 79 24 1083 273 817 387 491 127 362 171 19 Jain Education Intemational Page #1031 -------------------------------------------------------------------------- ________________ yA-210-2 pR. 5. 388 pa7 947 751 36 311 pa2 478 331 332 331 331 332 331 332 332. 47 354 27 752 41 36 332. 50. 12 zabda zlo. yAcanA yAjJavalkaya 851 yuktivALuM vacana 268 yugala 1423 yudhiSThira 707 yuddha 796 ,, -kolAhalavALuM 799 yuddhathI pAchA nahi pharanAra 795 yuddhane yogya hAthI 1222 yuddhano Dhola 799 yuddhano ratha 751 yuddhano zorabakora 1404 yuddha pahelAM zastrapUjAnuM vidhAna 789 yuddha mATe sajja hAthI 1221 yuddhamAM AgaLa javuM 800 yuddhamAM kuzaLa 793 yuddhamAM thatuM madirApAna yuvatIono samUha 1415 yuvarAja 332 yuvAna strI 511 yuvAnI 339 yoganA ATha aMga yogya ayogyanI parIkSA 1374 yoni 709 yoni ane liMga 911 yauvana 339 349 P 43 = ja YO 33 802. 26 48 24 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. 5. | zabda zlo. 171 ratikAlano avyakta avAja 1408 375 ratna 1063 124 rathI 654 ,, -kAMbaLathI DhaMkAyela 754 16 , -devono 752 upara , -mahotsavano 752 , -musApharIno 351 , yuddhano 751 569 , -vastrathI DhaMkAyela 754 354 21 ,, -vAghanA cAmaDAthI DhaMkAyela 755 331 ,, -zvetakaMbalathI DhaMkAyela 754 645 ,, -strIo mATe paDadAvALo 753 2thakAra 917 566 rathakAraka 899 354 rathanA aMgo 7pa8 35 rathanuM loDhAnuM DhAMkaNa 758 355 rathane yogya ghoDo 1234 950 rathano samUha 1422 149 rathamAM rahI yuddha karanAra 225 ratha vagereno agrabhAga 757 152 34 rathavALo 761 21 25 2da kareluM 1473 630 rabArI 889 269 ramata 555 270 ravaiyAnA AkAranuM zastra 787 152 ravaiyo 1023 ravaiyo bAMdhavAno khIlo 1023 rasa-kaDavo 1389 284 27 ,, -kaSAyalo 1389 , -khAro 1388 ,, -khATo 1388 997 1389 686 27 1389 988 50 ,, -madhura 1388 687 50 rasa nava 294 238 rasaja 1353 238 rasa dhAtu 920 rasanA sthAyIbhAva 295 237 2sAMjana 1053 299 2sAtaLa 1525 761 332 405 396 334 334 572. 653 333 334 236 676 39 2 245 348 459 , 25 81 26 20 - 34 pa2 -: 2 - paDa 2ktacaMdana raktakamaLa ,, -saMdhyA vikAsI 36 pa38 pa39 rakSaNa , -tIkho 51 942 1162. 1164 1523 1497 1502 1499 pa36 , -tUro rakSaNa karAyeluM rakSaNIyane bacAvavuM racanA 2ja rajasuno kALa rajasvalA rajasvalA kanyA rajAI 137. 637 637 637 637 637 637 135 622 273 136 475 999 pa36 237 534 536 675 49 Page #1032 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabda rasoI rasoDuM rasoDAno uparI rAI rAkSasa rAkha rAga rAjakanyA rAjadUta rAjadhAnI rAjaputrano samUha rAjamahela rAjamArga rAjavaMzI rAjazuMgamache. rAjasapa rAjahaMsa rAjA "" rAjAono samUha rAjAnI zayyA rAjAnuM chatra rAjAne yogya hAthI rAjAno sALo rAmara rAjya upakArI cha guNa rAjyanAM sAta aMga rANI-sAmAnya rANIono bagIco 33 citra 23 1112 rAto ane kALo mizrita varNa 1398 rAno varNa 1395 -kAMIka 1396 141 1533 145 144 801 144 143 411 '' rAtrino chello bhAga rAtrino prathama bhAga rAtrimAM thayela AkramaNa rAtriyugala rAtrisamuha rAMdheluM anna-thALImAM zlo. 722 998 722 418 187 827 295 333 584 973 1417 992 986 713 1347 1304 1326 333 689 1417 716 717 1222 333 025 735 714 520 pR. 317 445 313 185 79 366 136 149 258 gujarAtIzabdAnukramaNikA paM. 432 351 443 439 313 19 600 608 149 306 651 314 314 566 149 306 322 313 230 509 642 641 641 49 703 para 52 354 para 51 182 3 16 55 4 4 48 19 36 26 53 26 1 23 24 20 42 55 27 7 26 14 29 30 31 38 41 34 7 33 28 1 15 59 56 37 15 58 12 44 29 zabda -anna pANIthI 412 1342 970 415 397 703 704 915 381 706 116 121 647 1289 445 1402 1402 "" -mAMtarika vATAM 730 rUpAnANAM uparano adhikA2I 723 rUpALo 448 rUpI 1449 1043 1093 911 1089 1078 370 1498 462 459 33 rAnI kaDI. rADo. rAba rAkhaDI rAmacaMdra rAmanA be putra rAMpI, ArI rAvaTI rAvaNa Dijhano uddha rAhu rALa lu rucivALo rudana rUpuM reMTa raTIo tI retALa jamIna rezamI vastra rokANa roga rogI rojha romAMca romAvalI roMsAnuM ghAsa lakkaDa pakSI lakSmaNa lakSmI lakSmIvALo zlo. 1286 305 606 1191 ~: la H 1328 704 226 357 2-11-1 paM. 39 46 8 49 25 pR. 182 616 431 183 175 310 310 404 302 311 40 42 286 592 194 645 45 278 317 196 666 469 497 402 494 488 297 687 203 201 591 139 267 552 609 310 106 160 8 24 24 38 1 32 40 48 53 50 7 11 2 30 21 8 54 38 32 54 13 1 10 4 kacha chacha 2623 25 34 12 26 Page #1033 -------------------------------------------------------------------------- ________________ la-222-ve zabda 5. pR. 559 525 424 562 940 lagAma laMgaDo liMgoTI lajjA lajjA pAmeluM lajjALuM laDAImAM jItela latAgRha lamaNAM 976 681 390 50 94. 267 511 406 254 lUMTa 803 2 & KA - 33 s 59 leza 4 212 288 283 979 47. 655 ka26 125 pa94 463 4pa9 478 289 pa2 61 25 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zlo. pR. 5. | zabda zlo. 1252 pa77 lIkha 1208 455 199 35 lIMbaDo 1139 - 299 57 lIlA ghAsavALo deza 955 311 141 - 61 lIlI mAkhI 1214 1484 11 | lIlo pILo mizrita varNa 1394 172 45 lIlo varNa 1394 806 353 lIvaranA aMdarano bhAga 605 1115 luhAra 574 582 257 lekhaka 483 960 425 leNadAra 882 1431 657 lepa 639 292 133 24 lepAyeluM 1483 pa73 253 15 136 569 251 1427 upapa loka 1365 136 46. lokApavAda 270 1075 486 loMkaDI 1290. 286 16 lokAlokanAmano parvata 1031 745 327 44 loDhAnI kaDAI 1022 1186 papa0 loDhAnI koza 1039 1187 550 loDhAnI pratimA 1464 878 389 loDhAnuM bakhtara 769 1203 557 loDhAnuM bANa 779 785 346 loDhAno kATa 1038 771 339 44 loDhAno ghaNa 920 985 304 1037 473 209 10 lodhara 1159 475 209 41 lobAna 948 106 35 44 lobhI 429 4pa7 200 957 290 lohI jharatuM vraNa 1428 -: va :1149 pa31 1532 703 32 vaMza pa03 1393 vaMzaja 713 u33 280 17 vaMzalocana 1154 1313 702 30 vaktA 346 634 280 36 vacana 241 484 213 vacamAM 1538 946 21 972 laMpAka deza laMbAI laya lalATa lalATa upara laTakatA vALa lalATanuM AbhUSaNa lava lavaNa samudra laviMga lazkara lasaNa , -lAla lAkaDAnI kodALI lAkaDAno kIDo lAkaDI lAkaDIvALo lAkha lAMdhaNa lAMca lenAra lAMchana lAMbA aMDavALo lAMbI kaMThI lAMbu lAMbu liMbu lAMbo vakhata lAla mizrita pILo varNa lALa lALamAM jheravALA liMgano mela lipI 13 339 343 467 406 467 536 287 189 loDhuM lohI 621 273 paka | 470 206 956 55 641 221 313 534 156 113 705 Page #1034 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gujarAtI zabdAnukramaNikA va-223-vA 292 41 671 572 395 75 75 543 521 246 pa76 190 375 687 105 295 301 754 332 298 31 967 295 503 177 \ 402 s 403 875 19 13 878 n 403 166 167 494 685 te 5 che 9 zabda zlo. vacalI AMgaLI 593 vacaluM 1 460 vaccenuM 1460 vachero 1233. vajanamAM samAnatA 1518 vajanI jvAlA 181 vajano dhvani 181 vaTANA 1170 vaDa 1132 vaDa dAdA 557 vaDavAnaLa 1100 vaDAM 400 vaNakara 913 vaNakaranI sALa 913 vaNavuM 913 vadha mATe udyata 372 vadhu yogya 373 vadhI gayelA pANIno mArga 1088 vadheluM 1495 vanaspatinI cha jAti " 1201 vaMdana karanAra 349 vamana kareluM 1495 1088 varadAna ApanAra 480 varane mitro 517 varavahu 519 varasAda 166 varasAdanA pANIthI thatA anAjavALo deza 955 varasAdano aMtarAya 166 1291 varuNadeva 188 varuno avAja 1407 varNa 1392 ,, -kabUtara jevo 1394 varNanA bheda 1392 varNazaMkara 895 vartanAra 389 varSa 1535 5. | zabda zlo. 29 valzita 1247 vaza thayela 432 3 vaziSTha RSi 849 18 vazIkaraNa 1498 27 vasudeva 223 28 vastra 32 , -kANAvALuM 979 vastrathI DhaMkAyelo ratha vastranI gAMTha 973 vastranI dazIo vastrano cheDo 667 29 vastrano paMkho 988 vastra tathA pAMdaDAno zabda 1405 vahANa 12 vahANa calAvavAne zaktimAna 876 vahANanA vacalA daMDA. vahANanuM bhADuM 879 vahANanuM sukAna 879 vahANano agrabhAga 878 vahANavaTI vaheLAo 1088 1153 vAMsano daMDa vAMsano paroNo 1230 vAMsano zabda 1409 vAMsaLI vagADanAra vAMsalo 918 vAkya 242 vAgoLA 1337 vAgha 1285 vAgharI 928 vAghoDiyuM 919 vAMkA vALa paDa9 vAMkuM 1456 1515 vAMkuM vaLeluM 1483 vAMko cAlanAra 444 vAcAla 347 vAcharaDAMno samUha 1417 vAcharaDo 1200 9 557 157 875 o 985 35 vAMsa vamaLa 493 52 815 - 211 228 229 38 295 305 945 385 385 386 389 386 386 385 494 533 361 pa70 947 408 405 113 914 591 409 405 251 669 994 980 194 157 951 580 925 424 varu pa94 80 946 539 940 939 395 158 172 SO 704 34 Page #1035 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vA-124-vi 5. 66 zabda vAchoTa vAjiMtra vAMchA karanAra vAMjhiyuM vRkSa vATelI vastuno lepa vADa vAtarogI vAsyAyana muni vAnaprastha vAMdaro mu -kALA mukhavALo nAma pramANa vAmana pR. 2 papa 977 984 145 686 ka77 43 355 zlo. 576 1476 1493 32.2 1497 1475 803 793 1104 1101 1536 137 331 238 341 332 530 525 350 505 23 503 4 45 705 67 148 112 153 vAyu pa06 149 235 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA zlo. pR. 5. | zabda 165 vikAravALI AMkha 286 - 131 17 vikharAyeluM 350 157 vikhyAta 1116 511 vicAraNA 939 283 7 vicAra rahita 982 436 vicAreluM 460 202 vijaya 853 376 vijaya meLavanAra 8O9 358 17 vijaLI 1291 594 29 ] vijaLIno agni 1292 594 vitarka SOO 264 vidizA 454 199 vidUSaka 1106 vidyAdevI soLa 1421 652 pa7 vidvAna 1092 497 969 429 vidhavA 1531 702 91 vidhavAno pati 274 127 24 vidhavAno brAhmaNa pati 260 120 vinIta 256 118 34 vidhyAcala 1174 , 544 45 viparIta 704 310 38 846 374 vimAna 1026 460 vimukha 1026 461 viyoga 1373 930 virATa dezano hIro 414 183 viruddha 1308 13 viruddha bolavuM 997 308 viruddha vacana 7pa9 335 vilakho 748 329 - 25 vilApa 959 425 vilepana vivAha 655 290 vividha 1313 902 vizALa 290 vizALa chAtIvALo 985 438 vizeSa 1517 995 vizeSa prakAranI strI 350 157 vizvakarmA 525 vAyuno samUha vAvaDI vAvIne kheDeluM vAraMvAra vAraMvAra bolavuM vArtA vArtika vAla vAlI vAlmIki RSi vAsaNa . 45 232 232 190 463 972 688 26 660 692 478 16 $ $ $ = 35 216 902 431 1029 1465 1501 89 1437 1511 1066 491 1542 295 433 275 935 517 1469 1429 792 1515 504 182 vAsano vAsita vAsuki nAga vAsudeva vAhana vAhinI vAhIka deza vALa bAMdhavA mATe motIno sero vALamAM jheravALA vALI vikaTamArga 11 707 123 190 127 281 229 674 657 350 994 222 37 13 53 31 34 1 657 vikasvara Page #1036 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabda vizvAmitra vizvAsa vizvAsa viSa viSayogata viSayAdino samudAya viSavaigha viSAda viSNu viSNu viSNunA pinA viSNunA hAthano niza viSNuno zatra viSNuno vakSasthalano zi viSNunI gadA viSNunI talavAra viSNunuM cakra viSNunuM vAhana viSNunuM cihna viSNunuM dhanuSya viSNuno zaMkha vistAra vistAra pAmelAM velo vistAra vIMchI vIsA vINAnA tAranuM baMdhana vINAnA vAMsanI saLI vINAnI nIcenuM kASTha pAtra vINAno avAja vINAno nIcalo bhAga vINAno madhya daMDa vINA vagADanAra vINA-ziva vagerenI vIMTAyeluM vIMTI vIdhavAnuM zastra vIMdhavuM vIMdhAyela vIrapatnI phlo. 850 1518 734 1195 1468 1414 474 312 634 214 223 223 219 223 222 222 222 221 221 221 222 1432 1118 1500 1211 287 290 291 291 1408 291 291 924 288 1474 673 909 1523 1486 515 pR. 375 395 322 555 674 650 209 142 280 62 105 104 103 gujarAtIzabdAnukramaNikA paM. 23 44 22 27 6 24 16 16 104 104 104 104 104 104 104 104 658 512 688 561 . 131 132 132 132 647 132 132 408 132 676 293 401 697 382 228 MININU 39 46 5 52 19 55 28 25 42 9 19 36 13 11 44 3 11 48 39 61 48 10 48 44 26 8 42 7 19 55 5 1 zabda vIrapuruSanI mAtA vIrya vIryarahita jhera vRkSa vRkSanuM mULa vRkSano vistAra vRkSAdinuM sattva vRtti vRddha vRddhano samUha vRddhA vRddhAvasthA vRddhi vega vegavALo vegavALo varasAda vecanAra vecavAne vistAreluM dravya vecavAne yogya dravya vecANa dell veda veda jANanAra vipra vedanA cha aMga vedanA nAma vedarahasya vedarahita vedAdhyayana vaidika vepAra 37 vepArI vepArI pAsethI dANa lenAra verano badalo velo vezyA vaizyAonuM ghara vIrya ratna vaitaraNI phlo. pR. 246 277 603 509 514 1124 516 1121 514 257 118 285 130 339 152 1416 651 534 237 153 688 217 217 65 381 383 383 383 251 115 362 113 113 113 377 372 448 864 380 381 381 318 357 512 236 447 479 493 558 729 1314 1114 1121 340 1502 494 494 165 868 871 871 872 570 249 817 250 249 250 856 842 1004 667 vi-ja-va paM. 867 725 804 1117 532 1003 1063 1086 OM 61 35 3 54 38 51 48 para 34 39 25 17 6 kakaSa 8 14 31 55 56 11 46 12 33 40 32 1 23 2 x 2 n 2 R R & 18 29 14 8 18 4 14 8 11 Page #1037 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vai-226-za zabda lo. pR. 89 5. 19 vaidya 200 201 203 vaira. 90 59 201 25 vaizya 380. 27 89 143 558 259 602 200 315 1204 586 1310 1205 1179 936 967 669 91 papa8 54 546 262 281 48 zlo. 472 vaimAnika 92 73) vairAgI 490 vaizeSika 862 874 vaizyajAtinI strI 524 vaizyanI strI 523 vyaMjana 397 vyaMtara vyavasthA karavI 744 vyavahAra vyasana 738 vyasanI 381 434 vyAkula 367 vyAja 881 vyAjathI AjIvikA calAvanAra 880 vyAjano dhaMdho 880 vyAjabI 743 vyADi muni 852 vyAdhi 312 vyAna vAyu 1109 vyAsa RSi 846 vyAsanI mAtA vraNa zodhavAnuM zastra vrata vrata dhArInuM bhUmizayana mamizayana 810 vratabhaMga karanAra brahmacArI 854 325 zatru 728 34 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. 5. | zabda 278 ka. 17 | zaMkaranI jaTA 26 94 | zaMkaranI mAtA 320 35 zaMkaranI strI 215 zaMkaranuM dhanuSya 379 zaMkaranuM sukhAsana 10 zaMkA 231 46 zaMkha 231 zaMkhanA AkAravALI Doka 175 zaMkhanAga 26 44 zaMkhalA 329 zaNa 121 zaNagAra zaNanuM khetara 169 27 zaNa vagerenuM vastra 191 28 163 zatruMjaya 387 zatrunA sainyathI pIDA 387 zatru prati janAra 387 24 zatru sAme javuM 327 39 zani 376 142 23 zabdakoza 508 zabdano vistAra 374 zama 374 zamI dhAnya 407 zayana Asana 373 zapyA 358 zaraNArthI 376 zarArI pakSI zarIra zarIra madhya 918 19 zarAvatI nadIno pazcima 918 ane uttara deza 460 zarAvatI nadIno pUrva 352 ane dakSiNa deza 348 38 zarUAta 339 44 zastra zastra kaLAno abhyAsa zastrAbhyAsanuM sthAna zastrAbhyAsano ratha 428 296 319 463 354 350 349 - 42 643 119 158 139 547 1030 800 792 790 120 1399 258 1432 304 1181 685 982 478 1338 563 907 zabda che. 44 ja pa9 308 che 12. 302 211 614 248 -: za : 267 zakula maccha zakula macchano bAlaka zakoruM 912 42 3 zakti 423 1345 1345 1024 796 787 771 195 201 210 991 zakti Adi zastronA bhedo zaktivALo zaMkara zaMkaranA gaNo - zaMkaranA traNa gaNo 340 952 1510 773 788 788 752 348 348 331 pa7 Page #1038 -------------------------------------------------------------------------- ________________ gujarAtI zabdAnukramaNikA zabda zastro vaDe jIvanAra pR. 339 5. | zabda zIMga 22 zlo. 769 858 397 1184 zIMgaDuM 378 175 zAka zlo. 1130 1294 1385 1296 119 540 635 17 549 428 444 965 za-117-zre pR. 5. pa20 582 37 596 41 239 pa3 364 939 127 30 51 125 147 zIta zIzoLiyuM zukra graha zukra ane rudhiranuM mizra zukla pakSa zukla pakSane aMte thato yajJa zukla varNa zubha vacana zuSka mAMsa zUka dhAnya 26 pa25 14 967 23 53 58 823 1392 273 924 1181 894 pa24 275 547 60 zAkanuM khetara zAMtighara zApa zAlavRkSa zAzvata zAsana karanAra zAstrajJa zAstrano saMskArI zAstravid zAstrAdhAranuM saMgIta zAhuDI zAhuDInI zILI zALi-cokhA zikAra zikArI zikArI kUtaro zikSikA zikhaMDa zikhara zUdra 215 212 1papa 155 128 pa96 597 542 409 409 861 47 8 16 20 20 997 272. 1138 1452. 488 483 345 345 279 1296 1296 1169 927 927. 1281 524 403 1032 1121 571 758 1289 1291 1062 900 521 1000 899 899 1350 1346 395 231 378 395 231 ki64 554 554 399 436 601 11 589 231 40 20 14 28 137 179 464 514 252 334 pa93 594 478 397 230 445 49 zUdra jAtinI strI zudranA dhanathI homa karanAra zUdranI bAra jAti zUdranI strI zUnya zeraDI zeraDInuM mULa zeraDI vagereno dAru zerI zeSanAga zoka zoNanadI zodhanAra zodheluM zobhA zobhAvanAra mazAna zyAmavarNa zkenapakSI zkena vagere pakSI zraddhA rahita zraddhALu zrImaMtanA gharonI racanA zrata kevalI cha zrutinuM saMskArapUrvaka grahaNa zreNika rAjA 895 pa23 1446 1194 1194 9i04 981 1307 299 1090 491 1491 1512 389 989 1397 1334 1342 858 14 17 zikhA zibikAdi ziyALa ziyALane maLatuM prANI zilAjIta zilpakaLA zilpa jANanAra strI zilpazALA zilpI zilpIno samudAya zizumAra maccha zizumAra jevo maccha ziSya zakuM zIvratA zIdhrAdi gativALuM nRtya 10 57 496 216 683 phi92 172 440 942 612 916 378 215 454 11 372 312 653 399 53 19 20 490 79 397 920 918 20 163 145 133 32 364 322 292 1015 33 841 712 1423. 43 30. zreNI Jain Education Intemational Page #1039 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zre-218-sa zabda paM. 153 5. 1 22 2 16 235 240 530 lo. 1439 346 1368 1392 1162 1165 466 401 zreSTha zreSTha vaktA zvAsa zveta varNa zvetakamaLa ,, -saMdhyA vikAsI zveta koDha zveta koDhanA rogavALo 25 pa38 684 37 680 127 -: sa : 539 539 358 43 522 930 744 854 939 45 252. ja 614 para 2 41 212 che abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. 5. | zabda zlo. 961 satya 264 sattva rahita 492 927 sadhavA 939 saMtati 542 saMtApeluM 1493 539 saMtAyeluM 1483 205 saMdezo 276 202 43 saMdhyA 140 saMdhyA vikAsI rAtuM kamaLa 1164 saMdhyA vikAsI zveta kamaLa 1165 997 saMnyAsa 809 saptarSi 124 194 44 saptaparNa 1133 927 48 saptasvara 1401 376 sapheda varNa 1392 234 sapheda keza pa71 149 sapheda tetara 1338 457 47 sapheda saragavo 1134 243 sabhA 481 243 sabhAgRha 997 928 sabhya 958 samapANIvALuM dahI 409 383 samaye daMta vinAno TUMko hAthI 1219 991 sama rAtri-divasa 146 128 - 5 samarAMgaNamAM thatuM nRtya 281 119 samartha 491 207 38 samasta 1433 samaLI 1334 949 samAdhAna 1378 949 samAdhi 85 168 59 samAna AcAravALA 419 samAna AcaraNavALAno samUha 1413 419 samAna jAtIya cetana 389 jaDano samUha 1413 159 samAna vAyu 1109 491 60 samApti 1514 132 samidhakASTha prakSepa 242 samayanI cA 827 707 33 samIpa 1450 292 29 | samudAya 1411 445 480 ra5 2 11 181 565 - 53 45 saMlagna 1451 saMzaya 1375 saMzayALu 445 saMsArI 1367 saMskArahIna brAhmaNa sakhI 529 sakhIne bolAvavuM 334 sagaDI 1020 sargo putra 550 sago bhAI papa0 saMkalpa 1370 saMkSepa 1432 saMkhyA 872 saMgama 1508 saMgIta 279 saMgraha (arthavizeSano) 257 saMgrahaNI 471 sajAtIya-vijAtIya prANisamudAya 141 2 sajAtIya prANisamudAya 1413 sajjana saMcaLa 943 saMcaLa-kALo 943 877 satata udyamI 354 satalaja nadI 1084 satAra 288 satIputra pa46 sattA 1541 sattAvIza motIonI mALA pha62 129 216 658 61 2 932 m 61 80 379 my 25 650 36 saDha. 650 507 693 366 666 648 Page #1040 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabda samudAya samudAya sAthe AjI vikA calAvanAra samudra samudra kAMThAnI bhUmi samudrakaLa samudraNa samudranuM lavaNa samudra sAta samUha samRddhi saMpradAya 33 saMbodhana saMbadhane arthamAM adhyaya saMmukhya saMmUrcchanodbhava saragavo 33 saralatA saravo saravALo sarasava -dhoLA sarasvatI pAchI sarasvatI nadI sarasvatI ane panIno madhyabhAga 37 saraLa 33 ,, -sapheda 33 sarANiyo sarpa '' ,, '' sarpanI kAMcaLI sarpanI dADha 13 zlo. 1524 480 1073 1077 1145 1077 941 1075 1411 357 828 1485 1180 1180 241 1085 pR. 698 * 211 485 487 529 487 418 487 748 160 1304 1305 1315 1315 21 705 80 1537 261 121 1537 705 1437. 660 1356 322 1134 522 1134 522 1377 331 367 681 547 547 112 492 949 422 375 167 376 167 433 190 1456 668 913 404 1302 599 -utarelI kAMcaLI vALo 1312 602 45 -gAyanA jevI nAsikAvALo 1306 -be mukhavALo 601 600 gujarAtIzabdAnukramaNikA paM. 25 301 603 603 47 15 47 18 19 31 25 21 40 10 23 24 39 ???? 5 16 15 29 48 46 36 20 VYTON 2 % 2 % 2 29 58 52 40 31 25 7 46 zabda sarpanuM zarI2 sarva 15 sarva aMga DhaMkAya tevuM vastra sarva tarapha vyApavuM sarva jAtanuM tRNa sarvanuM khAnAra sarvano pUjaka sarva pApanA kSayano maMtra sarvavidyA sabhyakI vRkSa savAra, prabhAta sasaro sasalo sahadeva sahImaccha sahIno khaDIo saLI. saLekhama sAkara ,, sAkSI -sAmAnya sAMkaDuM sAMkhya sAjI sAta jAtanA kAgaDA sAta buddha 42 sAtamA buddhanA nAma sAttvika bhAva sAta sAjIkhAra sAMje sATAmAM lIdhelI vasta sAruM sAThI cokhA sAThI cokhAnuM khetara sADI sANasI sAMTho sAMDha sAthaLa sAdaDI zlo. 1315 1433 678 1517 1195 428 444 844 258 1152 1533 559 1295 710 1346 484 920 468 402 403 882 1504 862 945 945 1531 881 870 1168 966 675 909 1182 1259 1323 235 232 509 13 1017 sa-111-sA paM. 12 32 47 3 17 15 pR. 603 658 300 695 555 188 194 373 119 533 703 247 196 312 318 213 406 205 178 178 388 689 379 420 420 703 387 382 542 428 299 28 401 35 548 27 580 12 607 48 111 29 111 40 224 26 271 16 455 41 21 37 22 31 61 ka 40 19 49 21 29 53 38 50 17 43 18 14 53 31 10 35 Page #1041 -------------------------------------------------------------------------- ________________ sA-2000-suM pR. sAthe 25 pa30 477 418 612 310 623 lo. 1487 1147 1061 941 1334 703 1362 963 1143 912 1487 1040 394 876 1535 137) 641 = sIsuM * 38 49 427 528 402 68 2 469 174 385 704 928 284 938 542 531 282 pa38 sugaMdha zabda lo. 1527 sAthe janAra 444 sAthe jamavuM 425 sAthe pIvuM sAdhAraNa 1472 sAdhAraNa bAga 1112 sAdhAraNa strIno caNiyo 674 sAdhucaryA 1501 sApha karavuM 636 sApha karAyeluM dhAnya 1183 sAbara mIThuM 942 sAma 737 sAmaveda jANanAra 819 sAmAnya 1515 sAmAnya rANIo pa20 sAmo kAMTho 1079 sAMbeluM 1017 sAMbhaLavAmAM tatpara 432. sAyaMkALa 140 sAraMgIno gaja 294 sArathi 760 sArasa pakSI 1328 sArasI 1328 sArI bhUmivALo 953 sArI mATI 940 sArI rIte nizcita thayeluM 1491 sAruM khAcaraNa 811 sAruM nasIba 1379 sAruM vacana sAro mArga 984 sAlivAhana 712 sAlvadeza 957 sAvaraNI 1015 papa9 sAsu-sasaro 560 sAhI 484 papa2 siMha 1283 siMha jevA saMghayaNavALo siMhAsana 717 1390 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. 5. | zabda 700 siddha thayeluM 194 38 sinduvAra vRkSa 187 40 sijUra 400 siMdhava 975 34 sIMcANo 509 sItA 299 sImantaka-naraka 988 20 sImADo 281 55 sIvaNa vRkSa 549 sIvavuM 419 sIveluM 324 21 363 sukAI javuM 994 sukAnI 230 sukha 488 455 sukhaDa 190 49 sugaMdhI cokhA 135 sugaMdhI ghauMlo 33pa 33 sugaMdhI cUrNa SOL sugaMdhI vALo SOL para sugrIva 423 418 21 sutAra (suthAra) 983 suMdara 3pa9 suMdara strIno caNiyo 932 48 | subhaTa 127 papa 438 subhaTano siMhanAda 312 59 | subhaTano dhvani 425 455 247 , kALo 247 surA samudra 213 surA bIja 244 suvarNa pa90 suvarNa uparano adhikArI 159 suvarNa kuMDala 314 suvarNanI pratimA 310 sugharI 916 401 963 1169 1149 u37 1158 705 1341 917 1444 973 365 763 1404 1404 985 1051 1062 1075 904 1043 276 298 163 336 64pa 645 439 suraMga suramo sAsu 475 478 486 399 47) 317 290 672 sALo = 723 355 6 . 1464 Jain Education Intemational Page #1042 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabda suvarNa pala pramANa suvarNAdi dhAna suvAvaDanuM ghara suvAsa sUkuM chANa saphaLa sukSma sUMTha sUMDha sUMDhano agrabhAga sUMDhamAMthI uDatA julA nara sUtelA sainya upara AkramaNa sUtelo suto hoya ne sUryodaya thAya sUtra sUtradhAra sUpaDuM sUraNakaMda sUrya sUryakAntamaNi sUrya-caMdra sUryanA pArripAdhika devI sUryano sArathi sUryano putra sUryamaMDaLa sUryAsta bAda Avela atithi sekeluM anna senA senAnAM cAra aMga senApati senAmukha saMgho sevaka seva-pApaDa vagere vA sevAmAM nimAyelI vaizyA sevALa seha-mArjora vizeSa sainika zlo. 884 1039 997 1391 1272 1130 1427 420 1224 1224 1223 913 801 443 850 254 330 1017 1189 95 1067 124 103 102 103 101 500 412 748 751 725 748 571 496 400 496 532 1167 1302 763 pU. 389 468 445 638 586 519 655 185 66h gujarAtIzabdAnukramaNikA paM. 53 10 11 40 26 45 44 46 9 15 4 23 18 567 567 403 354 194 378 117 148 456 552 27 480 44 33 33 33 32 219 182 329 231 318 329 252 218 177 218 236 541 199 333 1 35 48 25 19 10 36 12 5 42 19 32 65 60 46 25 29 18 25 17 13 16 24 24 13 17 51 zabda seMdhava sainyanA bheda 941 748 347 749 747 262 487 468 1425 718 884 1047 1046 908 1043 1045 1154 1155 817 823 818 818 911 911 886 884 547 960 1522 603 603 1014 staMbhanA AdhArabhUta lAkaDuM 1008 stutipAThaka 795 atipAThakano grantha 795 strI 503 521 529 524 510 sainyanI racanA sainyanuM sajja karavuM sainyano pAchaLo bhAga sogana, sogaMda sagaDI sojo sauthI adhika saMkhyA sonAnI jhArI sonAno karSa sonA-rUpAnI mizradhAtu sonA rUpA sivAya dhAtu sonI sonuM sonuM rUpuM sopArI sopArInuM jhADa somayajJa ka2nA2 samayajJano ii somarasa kheMcI yajJa karanAra samarasa pInAra saya soyano doro soLa droNa pramANa soLa mAsAnuM pramANa saubhAgyavatIno putra sauvIra deza skhalanA stana stananuM mukha staMbha 13 ,, 33 -aMtaHpuramAM nimAyela -asatI -AcAvuM unmatta zlo. su-100-strI pu. paM. 418 45 329 25 328 37 331 1 329 122 214 206 654 314 389 473 472 400 470 472 534 534 362 365 362 362 402 402 390 389 242 426 697 275 266 454 450 351 351 221 230 233 231 225 2 49 13 47 51 36 23 46 45 13 28 25 34 33 1 45 51 22. 27 53 24 26 4 39 63 15 10 40 48 55 23 22 59 27 14 Page #1043 -------------------------------------------------------------------------- ________________ strI-2002-svA zabda strI -RtuvALI ,, Rtu vinAnI 534 -kuTuMbavALI 513 -kulIna 515 -kIpavALa 510 -garbhavatI 538 -dhaNIvA2 prasava karanArI 558 -jANanArI 522 -dADhI mUkavALI 531 -dahadavALI 539 -dhanAdikanI icchAvALI 527 -dharola yuvatI 512 -pahelI paraNelI 527 529 530 ,, 33 "" 77 '' 33 ,, "putra vinAnI ,, -putra vinAnI vidhavA - puruSanA lakSaNavALI -punarlagnA -prathama pariNItA '' ,, -prasUtA + 33 ,, 33 33 '' ,, ,, J ,, vRddhA 532 525 527 539 -premI pAse janArI 529 522 -buddhivALI -mRtasaMtativALI* -maithunanI IcachAvALI 531 527 -yuvatI 511 -rAnA vastravALI AdheDa 531 515 130 534 530 511 510 611 -vahAlI -vidhavA -sadhavA -svayaMvarA - kiyAra 39 strI ane puruSanuM cihna strInA aMga upara karela kastUrInI racanA zlo. strInA bheda strInA dasa alaMkAro strInI keDano Agalo bhAga strInI keDano kaMdoro strInI keDano pAchalo bhAga strInuM cihna 535 654 504 507 608 664 608 610 abhiyAnacintAmaNinAmamAlA paM. 21 49 26 5 pR. 237 237 227 228 225 238 246 230 235 239 233 226 233 234 235 235 232 233 239 234 230 235 233 225 235 228 235 237 235 226 225 270 289 222 223 268 293 268 269 8 52 52 36 28 9 18 23 25 " 56 20 25 14 35 44 22 12 45 35 8 Ga 18 1 16 14 3 43 10 10 33 26 26 15 zabda strInuM dhana strInuM mRtya strI-puruSa yugala A vepadhArI naTa sthaLa sthAna 17 sthAvara sthAvara viSa sthira rAgavA sthaLa snAna nava snehALuM spardhA spaSTa spoTAna RSi smRti svaccha kareluM svacchaMdI svajana svataMtra sudhAra sva ciMtA svapakSa bhaya sva-paradezathI bhaya svabhAva svayaMvarA svara-sAta svaranuM badalAva svarga 33 svarga ane pRthvI svargano vadha svastIno putra svAdiSTa anna svAdujaLa samudra svAdhyAya vinAno svAmI zlo. 507 281 538 329 940 988 1498 1454 1195 476 448 638 1377 478 1515 1467 853 251 308 414 355 561 918 715 301 302 1376 511 1401 1410 87 1525 938 181 550 413 1075 856 335 359 pR. 223 129 238 148 417 440 687 668 555 210 196 282 631 210 694 673 376 117 147 183 159 243 405 313 138 138 631 226 644 648 23 399 417 75 43 183 res 377 150 161 paM. 3 % 8 42 Ga 16 7 47 18 5 41 43 59 32 31 18 11 38 44 43 46 25 50 17 25 15 16 11 20 5 36 21 ramavA lA 12. Page #1044 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zabda svIkAreluM svecchAcArI sveda glo. 1488 495 1356 -: : 21 svI-200rU-hA 5. paM. 393 392 429 393 393 54 393 184 706 155 207 54 haMsa 891 23 32 9ra3 50 49 447 ( 276 277 260 A hAtha 589 565 262. 37 29 4pa pa7 gujarAtI zabdAnukramaNikA pR. 5. | zabda lo. 982 ,, -daMDarahita 891 218 ,, -moTuM 890 622 haLathI kheDI zakAya tevuM khetara 968 haLathI pADelI rekhA 891 haLanuM phaLuM 891 SOC 44 haLano daMDa SOC haLadara 418 SOC hA 1540 407 hAjara javAbI 344 407 hADakAno sojo 471 445 hADakAvALI bhIMta 1003 617 paka hADakuM 625 336 hADapiMjara ka28 950 706 hAthaNI 1218 589 hAthanI pAchaLano bhAga pa93 257 hAthanuM pramANa 887 292 hAthanuM bakhtara 769 394 hAthano tAla denAra 925 310 47 hAthano thApo 649 701 hAthano paMjo 591 702 45 pa29 hAtha vagere mApa 883 595 hAtha vagerenuM pramANa pa99 hAthI 1217 pa96 ,, -aMkuzane nahi gaNanAra 1222 pa95 18 , -ghaNA madavALo 1221 477 -trIza varSano 1220 206 23 -dasa varSano 1219 202 , -dAMta rahita TUMko 1219 309 -duSTa, kharAba 1222 143 -pAMca varSano 1219 997 ,, -mada vinAno 1221 878 44 , -madonmatta 12 20 385 31 y -yuddhane yogya 1222 497 ,, -yuddha mATe taiyAra 1221 443 35 ,, -rAjAne yogya 1222 391 37 -lAMbA dAMtavALo 12 23 445 ,, -vAMko ghA karanAra 1221 393 8 | ,, -vIza varSano 1220 391 339 408 287 36 261 1325 haMsanA bheda 1326 haMsI 1327 hajAma hajAmata hajAmatanuM sthAna 1000 hajAra dADhAvALo matsya 1345 hajAra sainikano uparI 764 hajArano samUha 1415 haThathI 1539 haDakAyo kUtaro 1280 haDapacI 583 hatheLIno pAchaLano bhAga 592 hathoDo 893 hanumAna 7Q5 hamaNAM 1530 hameza 1531 1146 haraNa 1293 haraNa-jamaNA paDakhe ghAvALo 1295 ,, -vegavALo 1295 haraNanA bheda sattara 1293 haratAla 1058 harasa 468 harasa rogavALo 461 harizcaMdra harSa halAvavuM 1522 halAveluM 1480 halesuM 877 havADo 1092 havelI 993 hastanuM pramANa 887 hastizALA 998 haLa 890 pa99 haraDe 263 389 264 20 pa64 566 565 565 565 566 565 701 40 315 566 565 23 pakaDa 566 566 565 45 Jain Education Intemational Page #1045 -------------------------------------------------------------------------- ________________ lo. che -taMga 6 4 4 = = = 566 569 204 567 998 291 288 916 22 39 3pa6 18 282 26 598 1 30 136 136 136 165 564 165 186 478 525 484 485 1225 hA-2004-ho zabda zlo. hAthI upara besanAra 762 hAthIo ke hAthaNIono samUha 1418 hAthIono samUha 1223 1422 hAthIonA kAnanuM mULa 1225 hAthInA kuMbhasthaLa ane lalATanI naceno bhAga 1227 hAthInA kuMbhasthaLano nIcalo bhAga 1226 hAthInA kuMbhasthaLano madhyabhAga 1226 , -paga jevA vagereno Agalo pradeza 1228 , -paDakhAno bhAga 1228 , -baMne datuzala 1224 , -be kuMbhasthaLa 1229 ,, -be daMtanI vacceno bhAga 1227 hAthInI AMkhano khUNo ,, -AMkhono goLo 1225 che -AMgaLI 1224 ,, -garjanA 1405 ,, -cAra jAti 1218 , -pAchalano jAMgha vagereno bhAga 1228 908 ,, -sUMDha. 1224 , -sAMkaLa 1229 hAthInuM gaMDasthaLa 1225 ,, -pUchaDAnuM mULa 1227 -lalATa 1227 hAthIne keDe bAMdhavAno cAmaDAno dora 1232 ,, -gaLe bAMdhavAnuM baMdhana 1232 ,, -calAvavAmAM mahAvatanI saMjJA 1231 , juvAnImAM zarIra upara thatAM rAtA biMduo 1229 " -jharatuM mada 1223 , -bAMdhavAnI jagyA 1229 , -bAMdhavAno khIlo 1230 hAthIno aMkuza 1230 , -Agalo bhAga 1228 hima abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. 5. | zabda 336 22 1230 651 , -paga 465 1224 953 17 hAni 1524 567 34 hAranA cauda bheda 658 hArano madhyamaNi 650 568 hArIta pakSI 1341 hArelo 805 568 hAvabhAva pUrvaka nRtya 598 28 hAsya 296 ,, -kAMI dAMta dekhAya tevuM 297 569 hAsyanA bheda 296 paka hiMsaka 369 paka7 ,, -pazu 1216 21 hiMsA 370 568 45 | hiMga 422 paka7 hiMgaLo 1061 567 hinjala vRkSa 1139 paka7 20 1072 646 15 hima samUha 1072 55 himAlaya 1027 himAlayano putra 1028 569 hiraNa doDI 1185 445 23 hIMcako. 758 paka7 hIMDoLo 1481 569 28 hIrAkasI 1055 598 -ekajAtanI 1057 568 ,, -rAtI 1056 598 12 hIrAboLa 1063 hIro 1065 570 SO3 570 heDakI 468 hoTha 581 570 hoThanI nIceno bhAga 581 hoThano khUNo . 581 569 24 homa kuMDa 566 51 homa nahi karanAra 569 homanI rAkha 837 570 homanuM anna 833 570 15 homano agni 836 598 homano dhUmADo 837 462 , -zALA * = = = = ra dara = * = = = = = 8 8 PS 2 = = * = = . 18 462 550 334 679 475 476 476 478 479 295 205 256 257. 44 hRdaya 253 833 CGO 35 368 378 37 368 37) 37) Page #1046 -------------------------------------------------------------------------- ________________ zroka: agnido garadazcaiva agrato vAmapAdaM tu agramAlambane vrAte aGgAnAM zatayAtanA acchaH sphaTikabhallUkaajayad dviSataH aJjanaM mecakaM kRSNam aNDe dvidhA kRte ata UrdhvamaNDavRddhiH ativRSTiranAvRSTiH atha caNDo mahAcaNDa: atha brahmaNo'gnikuNDAt atha sarvodbhidAsattiathaiteSAM rUpakANAadRSTAtizayo nityAadrikA lakSaNA kSemA adhyayanaM brahmayajJaH anadhItya tu yo vedAn anAttAnnaSTasaMjJAMzca anutsUtrapadanyAsA anUpasambhavaH prAyaH andho maNimupAvidhyat apakAriNyapi prAyaH apatye kutsite mUDhe apatye kutsite mUDhe aputro brAhmaNaH kumbhaH abhisandhIyate yasmAt amAnAma rave razmiH amuSya santApamukhAm amRtaM mokSapiyUSa - a vyutpattiratnAkaraTIkAntargatAnAM zlokAnAmakArAdyanukramaNikA pRSTham 166 342 333 623 593 221 475 27 207 562 95 77 622 150 497 77 364 377 41 118 554 123 474 652 360 110 644 55 361 381 paGkiH 33 15 29 29 12 52 19 66 4 22 44 16 41 29 30 22 52 43 21 60 51 20 44 27 16 44 37 14 12 10 For Private zlokaH arirmitramarermitram avyaktaM mana ityAhuH ahIraNI tu dvimukhaH arghyaM tu pUjyamApANDu arthaM parapadasyAtra ardhADhakaM suciH arvA cAtha candramasaH aryANI kSatriyANyabhI: alaGkArAzca nATyajJaiH alAbastu piNDaphalA avyayaM svarganAkau ca azvastu dhaivataM so'pi azvAstu daza candrasya aSTAdazabhya ekAdyA: AkuJcitakapolAkSam AkuJcitAkSigaNDaM yat AcchAdya cArhayitvA ApaH sumanaso varSA ApalaM brahmatulayA Apo nArA iti proktAH Abhogino maNDalinau AmaM zakRd vA Azvinau tu pArzvadvaye AsamudrAcca vai AhnikaM syAt punarahaH icchAmi devi ! divyaM ca ijyAdhyayanadAnAni itareSu sasandhyeSu Personal Use Only A i pRSTham 321 626 601 561 22 179 34 232 225 534 699 644 34 384 136 136 210 59 388 99 338 207 34 422 118 91 359 61 paGgiH 43 43 19 40 18 28 29 7 1 48 46 49 27 1 55 52 1 56 50 37 32 33 1 29 26 8 53 44 Page #1047 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pRSTham patiH 1006 nokaH indreNa tat puru kSiptam idaM zarIraM kaunteya ! iyanta iti saGkhyAnam iSTaSauDatamedhAvi pRSTham - 86 62636 sAla 709 582 I abhidhAnacintAmaNinAmamAlA paGkiH / zrIkaH 21 ekaM daza zatamasmAt 31 (ekatvaM buddhibhede'pi) ekatvaM vRddhikalpaekayaSTirbhavet kAJcI ekAgnikarma havanam ekebhaikarathAstryazvAH ekaikazassarvazazca eko ratho gajazcaikaH elApatraH zuktikarNaH evaM caturyugAkhyAnAm 294 I ramAmadirAmohe Iza evAhamatyartham ISadvikasitairdantaiH 106 87 136 369 329 207 329 323 521 259 644 595 372 561 ucchidyamANo ripuNA uDumbarastu dehalyAm uttaraM yat samudrasya utpAdAdiSu pUrveSu (utsarja tatastAM tu pitRn) utsasarja pitRn udIcyAM yakSaherambau uddAlakaM tu zAlAkam udbhidviracitAvAsaH unmAdastApanazca upanIya tu yaH ziSyam upasthite prabhoH kArye upaspRzya dvijo nityam upArjitAnAmarthAnAm upAsanIyaM yatnena upaityanyajahAyatyanyad ura:sthA yasya catvAraH urvazI tu hareH savyam ulkAmAlI mahAjambhaH uzIramamRNAlaM syAt 622 108 20 101 696 351 370 494 26 kaNThanADImubhayataH kaNThazca ghughurAyeta kaNThAduttiSThate vyaktam kadalI tu bile zete kaniSThAtarjanyaGguSThakandajaM kAlakUTAdi kapAlI jRmbhako limpaH kapirvarAhazreSThazca kamarthinaH kamubhyastu(kuSubhyantu) karkaTa: kuracilla: syAt karpUradhUlisurabhI38 karpUrAgarukastUrI47 karpUrAgarukastUrI50 karbaTArdhe tu kaTikaM syAt kalpasya saGkhyA kathitA (kalpAntasaGkhyA divyA vai) kastUrikAyAmAmodaH kAMsyaM dvilohajaM ghoSam kArtikike tvekAdaza kAlIyakaM tu pItaM syAt kAle taDillatAjAla kASThekSustu svalpakANDaH 24 / kiJcitsthUlA bhaveyuzca 45 / (kukUlakaparabhrASTra-) 621 179 282 283 635 573 432 95 .36 389 UrdhvamAnaM kilonmAnam Urdhvako gopucchavat sa 286 134 628 554 176 RtamuJchazilaM jJeyam RtubhedAt punaH vM Jain Education Intemational Page #1048 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1007 pRSTham zlokAnAmakArAdyanukramaNikA pRSTham patiH thokaH 283 caturaGgalahIno'kyAt 43 caturdaza punaryeSThe caturdazasahasro vai (caturyugasahasraM vai) catuSSaSTilato hAraH catvAryAhuH sahasrANAm carmagrIvo jalonmAdaH 605 cAturvarNyavyavasthAnam cikraMsayA kRtrimapakSipate zrIkaH kuGkumAgarukarpUrakutsAyAM kviti zabdo'yam kurvatIrupalaistuGgaiH kRSi vAcakaH zabdaH kRSNamatsyastu zakula: koTInAM dve sahasre tu kozAtakI kRtachidrA(zatacchidrA) koSo'strI kuDmale pAtre kramAd vastUni vidhitvam kroDA hAvA tathA dArA klIbaM tu samba(mva)raM kSitau tArayate mAn kSIreNa marditaM cUrNam [kSaudraM tu kapilaM dAhi] 292 61 551 115 452 227 ja 108 490 177 561 01 jaI sAsuAi bhaNiyA jayirjayAbhibhavayoH jAtamAtro'tha bhagavAn jAtakAni punarvyAghrI jyeSThAyAM yadyanUDhAyAm jyotiSmatyAM ca sArasyAm jvAlAjihvo dhamadhamaH khaNDasya SoDaza khe'bhrAM jagAma 179 505 | TaGkaH karSaH palaM cApi 391 W0 0 G WO DakkA-DhakkA-Damaruya 148 gudasya vyaGgale kSetre guhArUpaM vRSabheruH gRhamAtre gaNikAyAH gehodayaM tu vibhajennavadhA SaDaMzaH gotreNa puSkarAvarta ! gomUtraM gomayaM kSIram grAsapramANA bhikSA syAt glahe mAne zvetakAnAm mm 214 561 360 ghRtapUro'yamuddiSTaH 177 tataH krodhAbhibhUtena tatastamRSayo dRSTvA tatra pauttimuttaptatatra yad brahmajanmA'sya tatra zakro vAmapArzve tatrAjinaM mRgayoniH tatrArakSavitAne dve tatraiva ca vadhiSyAmi tatsAdRzyamabhAvazca tathA dazasahasrANi tathA zatasahasrANi 19 / tadvavadevotthito vAyuH 278 568 494 cakraM gaNe cakravAke cakSuSyA dRkprasAdA ca caccapuTazcAcapuTaH cAdayo dyotakA jJeyA cAkSuSe'vAntare devaH catuHSaSTikalAbhijJA 630 ow or 644 Jain Education Intemational Page #1049 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1008 zlokaH tanukramistvindragopaH tantra siddhAnte rASTe ca tayA (takSA) ca tantuvAyazca tarkAvagAvapasmAraH tasmAnmahAsarojam tAtastayA tarjitAH tApI tu tapati satyA ( tapatI saityA) tArako daityabhit tAlavyA api dantyAzca tAlavyA api dantyAzca tAlavyo nRpajhaSayoH tAlavyo mUrdhanyaH tAsAmanekazo bhedAH tithiparvotsavAH sarve tiryagvRttistu daNDaH syAd tIramRt tadrasaM prApya tukAkSIrI vaMzakSIrI tRtIye tu yamatAkSya teSAM vizeSA hArIto teSAmevAbhidhAnaistu tena mUtrayate kRcchrAt toraNaM gopuraM caiva tvagraktamAMsamedAMsi tyaktA sApi tanustena triMzasu viMzati: tryahaM sAyaM tryahaM prAs tvagbhedAccchati zrAvA daNDo maNDalabhogau dadhistyAnaM payaH samyak dazArdhaguaM pravadanti mASam dArvApATaH puSkarAhaH divasasyASTame bhAge dIptinirjitavirocanAt dIrghajaGgho'tizauNDaH syAd hatyAkAro 'ntarvakrazca da pRSTham 614 403 397 146 384 303 492 254 457 593 435 508 388 299 328 472 534 33 616 8 207 450 207 48 115 372 566 328 180 389 609 49 99 612 620 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA paGkiH 14 30 1 54 43 3 35 43 37 30 17 54 52 47 44 &&& & & & & & 3 w 10 20 59 15 30 20 14 59 19 52 55 26 54 43 48 33 55 11 3 25 zlokaH dvA vaMzajayaM pRSThe devatAyatanaicitraiH dehAtmakaM bhavet sattvam daivikAnAM yugAnAM tu daivikAnAM yugAnAM tu doSArte'lpAstrazukradravyAdAnamapUrva ca droNastu khAryAH khalu SoDazAMza: dviguNAmbu zvetarasam dhanurdhare triSu nabhaH dhRtiH smRtirmativrIDA nakSatragrahaviprANAm nadISu devakhAteSu nandI bhambhA mahaMga narAjjAtAni tattvAni nare'zmazruNi zRGgAbhyAm navame dazame mAsi na vAsaghRtaM garbham nAnAbhinayasambandhAt nAma ca dhAtujamAha nirukte nAyakena mayA devi ! nigamastu pattanArthe nigAlastho ya AvartaH pakka sarujaM pUrti paJcahastA lohayaSTi: dha nipAtAzcopasargAca niruddhavIvadhA''sAraniSIdanti svarA asmin niSekAdIni karmANi nIla (kAla) kaNThastu dAtyUhe nIlacchaviH kRSNagalla nRNAmurasi mandrastu naisarpaH pANDukakSAtha na pa pRSTham 308 432 225 61 62 206 323 391 182 57 146 34 498 148 99 638 240 31 136 2 93 432 573 709 350 644 19 611 616 645 84 207 388 paGkiH 6 29 4 48 27 5 50 11 54 50 41 36 42 1 67 43 31 21 45 34 11 42 62 42 52 4 28 45 48 Page #1050 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1009 patiH pRSTham 492 239 33 301 zlokAnAmakArAdyanukramaNikA pRSTham patiH / lokaH 344 11 prathamaM karkaTA devI prathame'hani retazca 432 prathamo jAtRkArAkhyaH 234 praveNyAstaraNaM varNaH . 38 62 prasannA syAt surAmaNDaH 24 [prAk] khano muDudAttazca prAgudajcau vibhajate 120 prANAn nayatyacetanatvam pretaM pitRnathoddizya 243 proddhRte dakSiNe pANI 323 phalottamA phalazreSThA 275 399 253 541 241 423 145 364 374 " 127 200 530 U 640 342 of mM zrIkaH paJcAGgulIbhiryugapat paTole tu pANDuphala: paTTanaM zakaTaigamyam patiM tyaktvA tu yA nArI panyormadhyagatastatra padmakozapratIkAzam padmamUlaM tu zAlUkam payasvinInAM dhenUnAm paramparaH prapautrAdau paranAryAM prajAyate parasparopakArANAm paribhASaNamAlApe parizithilitakarNapANDurastu pItaraktapAdau savistarau kAryoM pAyUpasthapANipAdau pArSNigrAhastathAkrandaH pittaM raktaM marut zrUSmA pittaprakopanairdravyaiH pitRmAtRkadoSeNa pippale bodhirazvatthaH pizitAzI mahAkuNDaH puMsi klIbe ca kAkolapuNDrekSau puNDraka: sevyaH putraste bhavitA devi ! punarakSatayonitvAt punnAmno narakAt puSkariNyaH sabhA vApI puSpasAdhAraNe kAle pUjyate yatsuraiH sarvaiH pUrvaM kRtayugaM nAma pUrvadvAre guhaharau pauttikaM bhrAmaraM kSaudram prajJA pAramitA tArA prajuH pragatajAnuH pratyAlIDhe tu kartavyaH FM or .. bakula: zIdhugandhazca bRhatI kSudravArtAkyAm bRhadasya zarIram bodhirbahmA mahAbodhiH brahmastvayA samAkhyAtA brahmaputrastu kapilaH brahmaviSNumahezAnAm brAhmaNo bailvapAlAzau 207 207 556 388 361 520 ym 557 554 208 94 599 421 242 240 421 mWW m 502 bhagaM parisamantAcca bhadramUSikamAsandI bhadrAzvaM pUrvato meroH bharatAya yataH pitrA bhavati hiraNyA kanakA bhArataM prathamaM varSam bhAryA bhekasya bahvI (varSAbhvI) bhAsaH zakunto bhAsantaH bhujazikharastanamaNDalabhUmayastu pramuditA 420 619 614 289 32 110 561 110 200 176 maNDako vizrutaH sUkSmaH matirAgAmikI jJeyA 342 141 Jain Education Intemational Page #1051 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1010 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pRSTham patiH 207 / 18 26 12 lokaH ye tvalpasattvAH prathamAH yeneSTaM rAjasUyena pRSTham 319 306 416 226 20 619 20 raktodaro raktamukhaH ramyakaM cottaraM varSam rasAJjanaM tArkSyazailam rAjarItiH smRtA rAjJI rAjAdane tu rAjanyA ruNaddhi nATikAdvAram rujaH sarvagatA yasmAt rUpyavarNo daro dIrghaH 420 475 473 527 zrIkaH madyapAnena coSNena madhukaiTabhayorAsIt madhyamaH syAt svare madhye pAdatalasyAhuH manaHkarNI tathA netre manuH svAyambhuvo nAma mamopari yathendrastvam mahatAmapi devAnAm mahAkapAla AlApaH mahAkAlaH punarbANaH * mahAnIlaH kuharazca mahAnsaM zothamanyaM vA mahAmUlaM sajIvaM taM mAM sa bhakSayitA'mutra mAkSikaM tailavarNam mANavAnAM tu mANavyam mAtApitRvisRSTAnAm mAndhAtA dhundhumArazca muktAmuktamamuktaM mukhyarAT kSatriyo(kSatriye) nAbhiH meghAstu trividhAstatra menakA sahajanyA ca 202 85 618 205 274 563 lAvaNo rasamayaH lekharSabho'pyatha zacI lekhAprabhRtyathAditye 652 408 310 340 285 310 mNTORY Mo0.9w 14 323 610 65 213 vaktRtvaM ca kavitvaM ca vadho'nugrahaNaM caiva vayanti cAruvAtAni varuNastvasitAnazvAn vardhAbaddhA dhauritena valmIkajanmani naTe vasA zukramasRG majjA vasvazvamaitrI vAcA pezalayA sAdhu vAtaviNmUtrajRmbhAvAyuH samutthito nAbheH vAyuH samudgato nAbheH vArI syAd gajabandhavAm vAyuH samudgato nAbheH vAyurmarutvAn zvasanaH vArI syAd gajabandhanyAm vAlakaM vAritoyaM ca vAsanasthamanAkhyAya viMzatizca sahasrANi yaH samAsadhavotsargaH (yaH samprAptadhanotsarga) yatra yatra kuruzreSTha ! yatrauSadhiprakAzena yadi patrAyate vyoma yadetatpari saMkhyAtam yavAgUH SaDguNe toye yavAgUAhiNI yavodarairaGgulamaSTasaGkhyaiH yastalpajaH pramItasya yasmAt kSaramatIto'ham yasmAt tvayaiSa duSTAtmA ye'grajeSvakalatreSu 61 175 38 644 644 569 644 506 175 391 243 48 15 98 3m om w Wxx 98 232 Jain Education Intemational Page #1052 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1011 pRSTham patiH 131 381 699 363 239 147 zrokaH vidhasAzI bhavennityam vicitrairaGgahAraizca vi nAnA'rthe'va sandehe vinyastapANinA kAryam vibhAvairanubhAvaizca vibhAvairanubhAvaizca vivAdAnugataM dRSTvA vizeSau dvau tu khaNDasya vetAlo lomavetAla: vezyAyAM vrIhibhede ca vaiSNavaM samapAdaM ca vraNAkSirogiNAM pathyA vrIhiryavo masUraH 61 315 41 342 101 179 342 541 za 76 324 zlokAnAmakArAdyanukramaNikA pRSTham paGkiH nokaH 369 25 satyatretAdvAparayugeSu satyAnRtaM tu vANijyam 122 sadRzaM triSu liGgeSu 373 saptabhedakarakalpitasvaram 135 saptAhaM kalalaM vindyAt 22 saptaiva niyutAnyAhuH samapAde samau pAdau sarvatrAsau samastaM ca sarvadevamayI proktA 543 sarvottame mahAsattvaH sa zUlatejasA''viSTaH 175 sa sasyAyAM ca sImAyAm sahasrANAM zatAnyAsan sAndrabANapaTasaMvRtamUrteH 16 sAma dAnaM ca bhedazca 572 sAmIpye'tha vyavasthAyAm 94 sAre picchAyAM maNDo'strI 549 sArdhatAlatrayAyAma sAvarNidakSasAvarNaH 464 sitanIlo'tha nepAlaH 294 sitapItaharidraktaH 250 siddharUpaH prayogo yaiH oo sisRkSuranyadehasthaH 393 supte yasminnastameti suvarNa rajataM tAmram 135 suvarNarUpyatAmrANi 135 suvIrajaM pArvateyam surA parigrahAd devAH surAvRtastvasau senAmukhaM gulmagaNau saurASTrI cA'mRtA saGgA stambhaH svedo'tha romAJcaH strIbhUmikAM tu yaH sthAyino nava ratyAdyAH 369 51 sneharAgApanayanam 49 27 / sphaTikAstu trayasteSAm 77 zaM karomi sadA dhyAnAt zaktibhirbhinnahRdayAH zatakrato rUpavatI zAkaM caturvidhaM proktam zAradvatI puNDarIkA zikharaM zailavRkSAgraziJjinI pAdakaTaka: ziro]vAcI ziro'dantaH zirasastu mahAcittA zItA nabhaHsariti zUnyezvarastu kAntAraH zRGgAravIrau bIbhatsam zRGgAro viSNudevaH syAt zaulbadvyaGgalazikyA'STAzyetastu(zvetastu) samapIto'sau 32 174 134 62 554 642 116 -48 41 378 554 468 467 475 35 -24 329 476 62 SaDete manavo'tItAH SaDja rauti mayUraH 14 148 146 323 480 saMplavaH sarvabhUtAnAm sattvamAtrAtmikAmevaM(-va) Page #1053 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1012 zlokaH smRtAdyA brahmANI siddhA syAt sthAnIyaM tvabhinaya: syAd vimarde parimale | syurmaNDakA maNDalina: svakSetre saMskRtAyAM tu svastikaH sarvatobhadraH svastiko vardhamAnazca ha haritAMze hino (hIno ?) so'pi harItakyAkRtistvaGkyaH pRSTham 90 432 638 176 243 454 454 642 134 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA paGkiH 14 17 38 50 28 46 41 5 25 zlokaH harSAdutsavakAle harSAlasye glAni: hastakhAdiradaNDArdha hastimastakadantau tu hastonmitairvistRtidairghyapiNDaiH hAridrako dadhikarNa: hitvA lajjAbhaye hiraNyavarNamabhavat hIrakaM mauktikaM svarNam itkaNThatAlugAbhistu hRdi prANo gude'pAnaH pRSTham 300 146 388 480 399 602 234 97 478 370 508 paGgiH 36 52 46 37 9 41 34 56 51 36 Page #1054 -------------------------------------------------------------------------- ________________ vyutpattiratnAkaraTIkAyAM pramANarUpeNa proddhRtAnAM granthAnAM granthakArANAM ca pRSThAGka-paGktyaGkapUrvakanAmAni granthAH granthakArAzca ajayaH anekArthaH anekArthaTIkA anekArthamaJjarI anekArthasaGgrahaTIkA anarghya(rgha) rAghavam anunyAsaH anunyAsakRt anye (anya ) pR. paM. pU. pR. paM. pU. paM. pR. 22 38 222 18 31756 369 46 437 524 31 524 38 537 1 610 40 617 10 113 48 32 73 36 180 51 181 41 318 35 360 952742 561 5 698 29 7 44 98 48 paM. 134 45 178 16 239 29 268 48 402 56 403 34 436 664 32 690 64 694 300 43 233 12 430 38 150 54 269 43 40 25 41 47 557 47 44 47 73 60 74 12 178 89 26 93 27 270 74 55 77 37 79 51 55 54 40 55 5 62 29 81 69 141 55 224 16 251 110 46 137 201 50 203 24 209 14 251 13 251 27 265 53 269 46 292 7 292 48 319 11 319 45 343 13 343 37 351 38 354 4122 180 47 186 45 232 27 240 31 247 25251 252 52 262 284 37285 39 285 298 42 314 25 315 324 60 333 60 338 348 42 349 32 351 paM. pR. 45 468 For Private Personal Use Only 47 54 118 23 213 26 377 18 624 26 270 8 13 294 320 33 347 33 356 paM. pR. paM. 47 508 52 25 121 53 20 220 10 27 381 45 34 630 28 62 70 21 49 87 21 34 146 6 14 225 34 252 49 57 275 44 34 297 32 33 11 320 30 11 347 46 6 358 32 Page #1055 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1014 granthAH granthakArAzca anye (anya ) amara: granthAH granthakArAzca ghaM pR. paM. paM. pu. paM. pU. paM. pR. paM. 23 414 | 23 |416 25 17 404 21 406 13 407 38 453 28 453 58 454 39 24 454 47 454 47 17 488 49 495 31 498 504 52 511 47 517 59 519 55 522 34 524 44 531 537 45 539 571 23 572 594 | 53 600 612 | 23 612 628 13 629 657 23 659 pu. paM. pu. 372 40 376 421 24 438 459 32 479 514 53 515 531 18 531 33 532 49 534 19 536 28 549 5 550 582 7 590 6 551 20 558 16 566 33 4 592 37 594 | 35 20 604 52 605 36 611 39 8 591 602 4 603 613 16 615 18 625 24 625 26 626 46 636 29 636 48 638 49 642 50 645 56 670 5 675 6 679 25 681 7 19 61 51 29 52 63 83 | 38 8950 13440 142 30 156 50 158 59 164 18 173 | 48 | 17462 177 24 180 40 185 53 192 | 36 | 195 36 195 53 206 39 206 58 212 50 212 57 213 18 213 48 218 40 225 21 226 9 228 7 231 56 235 42 243 | 56 245 254 50 261 262 6 262 57 268 39 275 22 278 38 280 43 282 34 286 28 292 | 35 | 294 11 295 31 295 53 296 | 30 29840 299 44 300 54 302 16 302 45 304 | 43 305 41 306 34 306 45 312 29 316 44 31754 318 46 324 27 324 59 331 | 22 | 332 34 334 2 | 334 | 38 336 342 | 25 343 12 346 6 347 31 348 25 350 38 351 10 353 2 355 7 355 31 248 24 249 10 249 43 6 58 `bh 5 12 7 42 23 63 5 58 45 126 44 127 39 37 3 164 19 171 190 33 192 212 16 212 219 43 225 237 53 239 27 13 57 249 52 250 33 271 22 272 38 288 2 288 56 19 13 296 | 53 | 298 303 5 304 312 | 29 | 313 328_31-329_ 32 40 337 5 341 350 13 350 22 362 9 363 3 27 Page #1056 -------------------------------------------------------------------------- ________________ granthAH granthakArAzca amaraH amarakoSaH amaracandraH amaraTIkA amaradattaH amaramAlA abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. paM. pR. pR. paM. pR. paM. pR. pR. paM. pR. paM. 364 62 366 3 367 35 368 41 373 52 378 47 381 58 390 48 | 391 56 383 20 388 395 2 395 399 14 399 8 390 32 396 5 396 10 396 20 400 3400 12 410 36 396 | 32 | 398 41046 411 7 418 40 418 48 422 14 428 12 430 58 440 58 442 17 443 54 417 52 418 431 11 438 448 55 453 467 12 467 475 53 488 505 40 507 514 37 519 527 40 528 540 13 540 556 60 573 12 454 26 457 11 457 33 31 467 46 57 471 56 31 488 36 495 26 496 44 6 509 2 511 14 513 4 44 522 16 523 9 523 | 35 13 529 51 531 16 531 19 28 54235 545 15 545 33 21 578 60 583 29 583 44 616 14 618 4 623 19 631 12 632 17 647 54 647 58 651 59 652 31 669 39 680 46 689 46 693 20 693 23 694 | 58 696 28 38 10 4142 51 54 502 paM m ~ 1 1 389 10 390 60 60 470 amarakoSavyAkhyAtAra: 504 31 495 47 60 45 261 3 649 14 262 16 498 2 526 51 240 49 261 40 23 | 28 58 20 109 6 137 69 215 12 219 7 227 262 55 263 40 597 12 609 58 619 35 34932 482 23 305 40 621 paM. 67 13 80 21 48 1015 25 46 443 62 447 34 17 51 49 458 9 466 473 36 474 499 1 504 54 514 1 514 525 23 526 534 55 535 548 9 548 585 32 587 54 14 31 634 25 634 32 669 51 679 27 695 20 695 53 641 19 21 24 34 38 Page #1057 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1016 granthAH granthakArAzca amaraliGgazeSaH amarazeSaH apare abhidhAnaralAkara: abhinandaH aruNa: aruNadattaH arthazAstram azvazAstram AgamaH AcArAGgavRttiH AcAryAH AtreyaH AtharvaNI zrutiH Apizali: AvazyakasUtram Azcaryaparva AzcaryamaJjarI pU. paM. pR. 178 29 433 16533 406 5 461 10 523 10 51 32 51 38 74 14 109 483 45 57310 595 31 595 32 623 21 593 15 595 47 647 45 60 39 19550 205 26 257 672 39 435 32 572 | 48 30 27 34 43 482 2 675 29 472 42 75 49 granthAH granthakArAzca paM. 44 1 pR. paM. pra. paM. pR. paM. 398 25 500 239 50 315 60 319 358 48 378 44388 44 12 81 30 104 24 167 3 185 20 16 345 1834726 347 40 9388 14 400 37 4 443 50 443 56 485 29 513 31 600 27 604 18 605 32 630 34 432 35 443 695 35 145 31 146 33 16449 202 37 207 22748 271 55 399 11 399 17 506 | 43 6 257 7 19 52230 617 24 8 467 42 73 13 96 27 507 21 571 51 600 25 pR. paM. pR. khy 257 38 451 503 56 54 111 47 282 57 395 20 paM. 40 M 277 27 284 31 350 16 355 33 431 34 | 432 48951490 680 17 693 8 49 22 207 15 219 16 549 34 | 617 25 Page #1058 -------------------------------------------------------------------------- ________________ abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1017 granthAH granthakArAzca paM. | pR. / paM. | pR. | paM. | pR. | paM. | pR. | paM. | pR. | paM. | pR. / indumitraH 51 ujjvaladatta: 192 /27 / 201 | 44 232 | 29 | 244 | 56 263 39 386 | 56 |430 50 |437|35|483 | 28505 7642 / 37 uNAdiH 239 | 44/59550 uNAdivRttiH 3|448/ 33 | 465|23| 481 | 4059637 utpalaH 417 utpalinI 34 | 17 | 76 | 15 | 119 53 | 638 | 3| upadezamAlAkarNikA upAdhyAyasarvasvam USmavivekaH 75 6 84 | 13 | 27 14 435 99 447 | 27 453 63 466 / 28 466 34 493 25 496 / / 493 | 25 | 496 |50856519| 4/51941 | 522/53 54022541 / 35 550 42 555 | 30/599] 61 625] 1/625, 27/636 |646/47/666 42 eke 44 | 55 51] 50 7360|101/48 126 | 44 14042|142 150 |190|12| 19044|192 | 25 | 193 | 27 | 224 / 23 226/37/234| 12 | 265/12/267 | 6/275 | 13 | 281 | 32 | 292 | 12 300 2316| 30 | 316 | 38 | 363 | 61 372 40 374 | 19 | 377 383 | 33 |386 | 10|414|29| 418/52|419| 40 / 426/44|450 | 45 642 | 49 659) 767611 aupaniSadAH 100 kaNThabhUSaNakAvyAlaGkAram | 250 28 kappi( pphi)NAbhyudayaH |221 | 55 kaliGgaH Jain Education Intemational Intermational Page #1059 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1018 granthAH granthakArAzca granthAH granthakArAzca kaliGgaH pR. | paM. | pR. | paM. | pR. | paM. | pR. | paM. | pR. | paM. | pR. | paM. | pR. | paM. | 456 | 46 481] 26 482 36 | 483 | 30488 30 499 | 15 |501 50456 537| 11|599 41617 | 19619 30 kavikalpalatA 53015 531 15 96/57 kavizikSA kavizikSAvRttiH kavizikSAzleSasiddhipratAnam 495 46 kazcit / kAtantrapaJjikA 456 | 48 kAtantroNAdiH 56 | 44 | 52 | 33 | 58 45 | 73| 6 | 89 | 45 169 | 2 | 190 | 12 | 230 | 21 ] kAtyaH 237/43|298] 44 | 31347/325 |44957 |494 34513 584/11/606] 5362535674 | 19698] 21 kAtyAyanaH 231 43/63859 kAmandakIyam 635 14 kAmandiH 328| 43 kAdambarI. 60958 kAlApA: 628/52 19557 |464 1502/ 2 kAlidAsaH kAvyakalpalatAzleSasiddhipratAnam 479 19 kAvyaprakAza: kAvyAdarzaH 222| 28699| 41 kAzikA 140 43 | 423] 10654|11 kAzyapaH 187/20 kirAtaH 472, 42680 19 kIcakavadham | 134 | 24 134 24 / / .. Page #1060 -------------------------------------------------------------------------- ________________ granthAH granthakArAzca kumAraH kumAradAsaH | kumArasambhavaH kRSNApaNDitaH kRSNamizraH kecit kaiyaTaH kokkaTaH | koSaH kaumudI kaumudIkAraH | kauTilyaH kSAntidevaH zrIrasvAmI abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. paM. pR. paM. 65 49 23454 282 9 294 134 38 400 34 674 2 687 46 687 60 691 18 231 51 150 58 580 31 39 67 40 13 77 37 90 233 | 41 269 40 73 15 74 23 16 109 2 118 64 | 149 52 284 26 291 30 294 6 334 48 360 61 361 56 368 56 369 12 429 | 46 432 24 443 42 448 44 450 11 489 26 49238 51041 531 49 569 22 638 56 677 61 678 30 51 40 2 98 49 198 2 240 52 481 42 436 4 436 124 | 24 504 29 5 32 33 13 38 64 39 60 51 31 51 55 63 50 68 25 76 27 82 43 84 52 86 31 28 93 37 123 | 45 126 33 126 50 127 45 129 33 137 44 141 24 148 12 410 27 442 8 491 16492 10 619 8 626 35 628 35 639 55 649 2 647 47 678 36 67 16 80 2 502 45 649 6 325 38 325 50 435 50 497 41 695 22 41 53 28 20 2 or 3 pR. paM. pU. paM. pU. paM. 11 40 28 * * m 1m 2 1 448 19 449 55 450 6 88 34 39 38 10 41 42 pR. paM. 691 51 692 7445 pR. 75 183 21 199 297 51 328 369 15 414 459 4 478 584 23 633 451 32 618 50 50 1019 paM. 48 63 14 14 34 53 27 3 49 15 79 28 79 33 95 5 105 130 16 134 486 6 491 2 633 54 639 20 7 43 47 44 44 42 Page #1061 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1020 granthAH granthakArAzca zrIrasvAmI khaNDaprazastiH gajAsyaH gaNaratnamahodadhiTIkA gaNitacUDAmaNiH gItA govardhanaH | govardhanIyoNAdivRtti: gauDaH granthakRt ghaTakarparaH pU. paM. pU. 74 18 83 granthAH granthakArAzca paM. pR. paM. pu. paM. pU. paM. 96 30 | 128 3 143 | 22 177 26 177 59 192 37 221 59 231 56 291 29 296 298 42 302 46 315 31 43 347 32 351 39 388 336 6 336 399 16 400 9 11 401 16 401 34 402 6 424 46 442 21 444 412 42 422 1 454 27 472 2 1 473 37 490 22 509 532 | 30 540 56 542 37 545 16 563 19 587 12 615 29 616 6 618 7 618 32 669 43 678 5 694 59 695 21 695 35 698 39 454 29 674 9 93 39 582 14 61 35 98 38 | 102 34 626 35 25 60 56 44 80 23 31 33 37 20 49 13 74 | 44 135 49 136 46 146 206 41 250 41 255 55 265 45 266 28 275 18 300 311 22 329 334 55 354 34 386 10 393 7 398 400 8 405 438 29 448 54 450 37 457 46 474 485 52 486 49 517 17 538 6 538 56 540 55 549 605 46 627 25 631 49 638 26 638 37 654 21 664 666 44 125 19 44 24 | 482 35 29 * * 31 5 1 2 368 11 518 19 662 50 paM. 19 30 47 32 328 33 49 * pR. paM. pR. 151 17 164 254 54 285 316 389 16 398 406 3 410 444 17 451 524 24 532 571 20 573 631 14 648 695 56 698 47 53 7 22 4 30 42 26 30 48 23 23. Page #1062 -------------------------------------------------------------------------- ________________ granthAH granthakArAzca candraH candragomI campUgadyam carakaH cANakyaH cAndraH pR. 528 27 534 361 55 386 444 38 527 56 8 205 70 25 439 29 41 39 603 44 628 51 119 35 437 35 165 53 298 3 80 4 134 21 640 8 651 4 432 28 446 39 27 62 48 10 640 32 90 30 | jAmbavatIvijayamahAkAvyam 495 33 253 35 61 26 39 60 cAmuNDaH cullibhaTTavRttiH chandacUDAmaNiH jannupAkhyAnam jayAdityaH jAtarUpaH jAnakIharaNam jAmbavatI jinendraH jyotiSaH jyotirgranthaH TIkA paM. abhidhAnacintAmaNinAmamAlA pR. paM. 2 74 16 178 14 179 220 52 264 306 36 316 333 37 333 370 56 377 408 9 423 451 13 | 453 51 pR. paM. pR. paM. pR. 53 38 539 44 38 208 2 451 16 * m * * * * 20 20 48 58 127 42 1 195 59 210 14 210 42 29041 299 8 301 53 3 318 36 324 62 331 50 49 334 40 344 25 356 23 380 28 389 51 399 35 34 436 1 436 13 436 34 1 453 7 453 14 454 44 paM. pR. paM. pR 1021 paM. 159 3 175 4 218 | 42 220 28 302 49 306 35 41 332 11 332 362 | 31 | 363 399 61 402 55 443 16 450 24 460 32 465 34 4 Page #1063 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1022 granthAH granthakArAzca granthAH granthakArAzca TIkA 514, 5/514| 14 | 514/26 | 515, 36 527 44 | 527| 49 527 562 | 2056635 569/15570 | 13 573 24 | 573/ 26/580 583/59583, 62584.46/587 | 14/587/50 | 595 34611 611 49615] 161510622 49632| 14 | 632 648 | 14 659 7664|32|66436675/56 696 442 TIkAsamuccayasAraH TIkAntaram TIppanI 525 | 12 55254 582 10 tattvaprakAzikA taddhitaDhuNDhI | 191 9 428 56 tArkikAH 118 | 9627] 65 trikANDam | 14|305, 35 354/30 618| 40678 22 45 25/ 51 30/11 57/21 74|46 46 , 75 / 23 | trikANDazeSaH 101 | 13|102 33193/20212/50219 46 / 222 8 240 49 253 24 275/ 11 / 285 1/ 28538/304 5 305 4 | 340 57 39231|399 427/21/ 437/59 438 42 | 456 | 12|488 515 1530 57/533/17 | 547/ 20556 / 6 573 | 17/601 | 34 623 624, 31 trivikramaH 64750 triSaSTizalAkApuruSacaritam 10 75 | | 84 27307/30 daNDI 29 9/113] 3286 45 481 | 27639 42 dantilaH 645 dAmodaraH 26053 dezI dezIkoSaH 26054|443 Jain Education Intemational Page #1064 -------------------------------------------------------------------------- ________________ abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1023 | granthAH granthakArAzca durga: | pR. | paM. | pR. | paM. | pR. | paM. | pR. | paM. | pR. | paM. | pR. | paM. | pR. | 9 |161 58 | 187 | 26 / 208/40 251 | 6 | 349 | 39 | 385 / 28 386 44 518, 3/642 | 16 | 648, 3 | 163 | 22 / / 86 | 28 | 99/ 25 | 150/10442 35/447 | 59 | 467/ 1490 | 13 492 40497/ 23 540|23|627/53 draviDA: dvirUpakoSaH dvayAzrayaH 58026/696 51 |70066 232 vyAzrayaTIkAkRt dhanaJjayanighaNTuH 26046 dhanapAla: 79 19 83| 16 |304|42 dhanurvedaH 342|14|34251 | 344|10 dhanvatariH 175 | 13/179| 8|18150 182 3 283 3 | 286 | 35 | 287 | 15 419 | 23/420 25 | 473/50/474/ 21 475 | 18 475 | 55 | 476 | 34 478 |40522 54 53555 536 | 15541 dharaNiH 158 | 3 | 278|27| 322 / 9353 | 14 | 386 | 53 | 393 | 45 435 | 34|451] 43 |522| 4|525/39 654 dharmakIrtivArtikam dharmadAsaH dharmavRttiH dhAtupArAyaNam dhAtupradIpaH dhAtuvRttiH nandasvAmI nandI | 70 | 34 72| 11 | 159| 5 | 177 | 22 338 | 9 | 517 59 | | ra7488 26/4246 548 47 678 | 22 | 18/160 56173| 11 | 198 | 49 38046 637/ 21 narahariH nATyam | 133 | 43 134 27 264 19 nATyazAstram 129| 33 nAnArthakoSaH |150 Jain Education Intemational Page #1065 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1024 granthAH granthakArAzca nAmanidhAnam nAmamAlA nAmAnuzAsanam nArAyaNaH nigamaH nighaNTuH nighaNTuzeSaH niruktam niruktakAraH niruktikAra: nemicaritram naigamAbhidhAnam nairuktaH naiSadhaH nyAsaH nyAsakAraH | paJjikA pR. paM. pR. 28 58 50 500 | 39 44 17 58 20 572 45 585 26 642 57 62 26 252 5 257 21 604 13 699 44 527 51 31 66 183 253 5 99 34 58050 236 | 33 176 14 199 466 60 41 72 paM. 40 80 granthAH granthakArAzca pU. paM. 55 55 9 22 1 395 43 436 49 141 33 650 56 6 99 432 6 432 446 52 447 482 37 482 493 10 498 618 38 619 678 29 | 697 3 264 16 342 51 20 199 13 23 pR. paM. pR. 62 26 7446 48 paM. 2 232 52 473 13 247 13 416 27 582 52 100 | 13 | 128 55 385 6 436 4 437 15 438 51 448 26 448 57 449 36 486 5 488 23 490 10 1 499 7 539 36 539 | 48 3 619 32 621 30 621 | 42 45 99 15 105 25 142 25 493 35 505 54 pR. paM. pR. 85 38 104 517 30 539 paM. 50 490 37 491 556 18 600 625 | 28 | 633 5 146 34 297 33 41027423 52 441 29 442 53 465 16 465 28 46 | 7 4 Page #1066 -------------------------------------------------------------------------- ________________ granthAH granthakArAzca pathyApathyaH |pathyApathyakAra: padamaJjarI padArthavidaH padmapurANam pANiniH pANinIyamatadarpaNam pArAyaNam pAlakApyaH purANam | puruSottamaH pUrNacandraH pUrvakaviH pUrvaTIkAkAra: | pUrvaTIkAkRtaH paurANikA: prakriyAkaumudI prajJApanAsUtraprathamapadatrIndriyAdhikAraH pramANamImAMsA | prAsAdaH prAsAdakRt prAcyA: pR. paM. pR. paM. pR. 558 5 558 9 611 51 616 54 614 620 13 620 27 139 57 175 36 176 49 177 60 530 614 55 615 51 616 45 619 19 620 48 146 34 224 | 35 100 7 pR. paM. pR. paM. 561 573 3 491 13 64 63 8753 412 31 278 21 90 30 142 51 257 5 22 17 441 15 518 568 32 71 6 97 33 100 49 101 43 | 178 13 56 17 78 36 126 30 195 16 198 43 235 65 238 58 302 13 302 14 368 596 37 60416 70 34 268 16 385 52 614 5 689 24 5 634 62 278 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 360 15 2 2 2 54 19 531 4 9 21 457 10 paM. 3 7 M 8 pR. paM. pU. 618 17 618 1025 356 57 472 203 | 39 | 235 444 26 463 paM. 27 591 51 601 21 621 7 9 32 50 Page #1067 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1026 granthAH granthakArAzca - granthAH granthakArAzca pa. prAJcaH 150 prAyazcittopadezaH 367 36 bANaH 473 15 bANabhaTTaH 643 bArhaspatyam 421 buddhacaritam 26638266 4254130 109 buddhisAgaraH bRhadamarakoSaH bRhadvRttiH bRhaspatiH . 231 23 27 44] 13 | 49/17/ 50/50 9041 | 1366270 12 472 35/479] 36 526 |25| bRhaspatimizrAH 438 bauddhAgamaH 11024 bhaTTaH 226 26 1265 41 429| | 467 27 4241 22 428 28 440 441 442 / 38/44646/44741/449 | 40/450 | 5 | 055 | 451/ 22451 34 452/16 454, 40455/20464 6/465/ 11 / 48530485 40 498 | 28509] 39 598/10639 | 13/641 13 bhaTTiH 48 11 | 69/ 21 | 293/16303 2345/46 466 6511 41 662 | 11 1682 4 / / bhaTTasvAmI 9019502 41 bharataH 129| 14|1366 136/51/ 224|46 234|40 | 325/ 29342 | 25 347/ 21/353, 12 bhavabhUtiH 134|17|595] 46 654|43 bhaviSyottarapurANam | 349 | 40 bhAgavatam 369/ 50/381 | 4|435/ 51465 | 42 bhAgavatasaptamaskandhaTIkA |38045 Jain Education Intemational Page #1068 -------------------------------------------------------------------------- ________________ abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1027 granthAH granthakArAzca pR. | paM. | pR. | paM. | pR. | paM. | pR. | paM. | pR. | paM. pR. | paM. bhAgavRttiH bhAguriH 33 14 60 8 6842 76 27/ 96 33 | 126 / | 33 | 127 | 10 153 | 21|157/ 618049 | 189 82068/226 | 4|268 275 | 11|294| 28 |334|31| 400 10515 2 526 |50555 569/11/585 32 621 48] 68651 bhAnudattaH bhArataTIkA bhAratam 76 19 76 | 29 / 9816 329 / 21 |374 | 33 | 434 | 33 | 441 / 16 49039 502/ 33 bhAravi: 548 18666 bhASAvRttiH bhASAvRttikRt 36 | 37 48/ 48 142|49 | 145 | 21 293 | 41 |681 | 26 / / 139 | 40/222] 25 | 491/18/585 | 38 6408 640 | 90 3116 7|151 16 222 | 22 bhASyam 241 | 12 | 241 | 22 24831 461] 50467 55481 | 41/48220484 2484 | 10 489| 5549024 501] 3/554] 21693 38699| 26 bhASyakAra: 66 10384 3 bhAskarAcArya: 392 2 386/50 bhikSAkaraguptaH bhImaH 18551 bhImasenaH |441 | 28 441 / 28 bhojaH bhojarAjaH 32 35 38] 66 169/13 | 20535/208 | 12 | 351|34|406 448|29| 455 1 |512 24 / 538 / 53 | 286 | 38 640 4 |401 | 17 522 8 / / 175 37 |176] 40 | 177/8/177 | 34|177 | 46 | 177 | 61 | 178 madanapAlaH (madanaH) Page #1069 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1028 granthAH granthakArAzca granthAH granthakArAzca pR. | paM. pR. | paM. madanapAlaH (madanaH) 286 / 37/399 / 31 479 | 57/547/ 35 549|32|551 41616 madhumAdhavI 23 | 20101] 24 | 25260263 | 35369 8518 | 16523 | 31 532| 46614] 44 manuH 232|34|24314243 27 | 25453 274/26 360 436040 361| 43/364 51 | 369/24 | 37042373 | 48 | 374 | 11 | 380 | 55 381] 4381] 23500|31|517 | 32688/16 mantravarNaH 99 44 marIciH 364 36 mahAbhAratam 86 20591 34 699 4 mahAbhASyam mahimnastotram mahezvaraH 101 | 55 | "50 | 59 38 225/39 127 | 12|145 28 178 | 10|178] 21 | 179/14/21012/210 | 213 | 44215 - 6 220 | 35 /225/ 18 | 226 | 14 | 229 56/231 | 24 49 26838/276 42 | 276 45/278 20282 3 | 282 16 286 | 5 | 300 39 | 305 312/ 7|312 54 | 313 5317/57 328/35 329 5329 / 16 332/59/333] 31 | 333|38] 334 | 23 |344 | 3 | 351 | 54 | 356 | 31 402|31|402/ 54 |407|24| 408/ 8/418 | 43 | 419 | 11 | 444 20 Page #1070 -------------------------------------------------------------------------- ________________ granthAH granthakArAzca | mahezvara: mAghaH mAdhava: 427 paM. 78 abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 8 pR. pR. 501 8 516 2 527 32 530 8 531 20 547 54 547 55 548 21548 25 560 | 12 611 44 638 650 5 650 29 652 56 673 12 675 55 676 34 679 50 680 43 685 39 687 692 11 693 22 693 57 698 49 700 21 30 20 50 46 58 26 59 40 64 59 100 46 101 10 7 118 59 200 52 248 53 274 50 3 6 77 9 99 156 12 199 57 304 39 324 19 348 33 350 13 352 19 42751 435 24 439 50 443 452 12 45246 453 5 459 31 461 23 465 48 466 52 483 | 40 487 46 499 10 513 48 516 11 517 2538 4 561 53 567 | 18 568 5 569 13 569 22 573 49 595 33 64141 / 662 9 662 56 690 63 23 | 14 85 31 7 71 23 26 21 31 61 41 80 16 91 36 107 7 138 7 141 34 156 7 160 17 166 198 5 205 20 213 15 241 18 251 53 285 16 295 16 297 18 298 39 326 38 375 16 376 13 384 27 421 22 421 28 435 48 437 34 452 46 458 3 461 465 31 471 3 475 24 481 18 482 495 18 |503 44 512 38 515 51 517 16 524 56 526 32 529 | 39 531 13 536 52 542 3 546 49 548 50 555 38 597 1 paM. 8 pR.paM. pU. paM. pU. 48 paM. pR. paM. 40 4 7 pR. 541 1 542 570 46 580 664 35 664 681 694 75 14 76 121 36 141 278 10 293 363 36 365 8 451 464 | 48 | 465 512 27 512 561 58 566 575 33 576 448 1029 paM. 21 24 44 29 685 32 14 695 26 20 65 54 48 49 15 41 45 39 37 47 48 113 9 133 181 57 187 256 29 259 22 23 328 17 372 44 429 | 27 431 462 53 465 10 483 19 487 7 517 47 520 24 537 34 539 597 18 606 43 50 4 40 20 Page #1071 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1030 granthAH granthakArAzca granthAH granthakArAzca mAdhavaH | 609 | 24 609 30 613 | 39 | 632 | 41 /632 | 54 | 637 | 48 641 | 33 670 | 37/682/ 29 | 692/63 | 156 mAdhavakRSNaH mAdhavanidAnam mAdhavI | 206 | 51 207 36 207 42 | 207 57 208 11 73 | 62|112 4 | 284|24| 293/31 293 | 37 | 294 | 39 | 294 | 43 296 |317/ 50323/3337119 386 541024496 526 | 48 543| 16 | 572 28 | 583 55 mArkaNDeyapurANam mAlatImAdhavam mAlA | 68 | 42 | 250 38 | 309 | 12 | 327 32 369 | 37 389 5. | 410 | 35 | 419 |45054456 | 33 457 | 10 469| 15483 | 30 520 mAlAkAraH mizrAH | 21 4 31/72 36, 18 3860 |19715 | 197/27 / 202/ 36 /224 | 7 230 15 231 / 13 234/12/247/ 11 /258/18/ 263 | 42/269 28512286 296 5 297/ 12 / 300/10/300 17/312 | 32 | 32051/326 16/332/ 29 | 349/26 | 36258/371 | 21 | 372/ 39 385 332 435/44|439/ 40|446/25 | 465/18/485 | 27 | 487/27 | 489 / 49 49052|491, 20491/40495 | 35/498 7 | 798 | 13 | 498 | 33 49841502/ 36 511/4251151 520/21 | 526, 42 | 536 | 28 551 | 26 555, 41 556/28/55660563 5 563 | 50563 567/52570 7/571/39| 573 4/576 16 585 27/590 15 | 626 | 8 634 41 635 | 3 635 / 12 636 | 1 | 636 33 636 42 Jain Education Intemational Jain Education Intermational Page #1072 -------------------------------------------------------------------------- ________________ abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1031 granthAH granthakArAzca mizrAH | 641 52 642, 46 643 24 650 | 20655, 21 656 11 659 48 661 | 50662 13 |668 5670 | 8672/ 31 679| 30688 59 muniH murAriH mUlaTIkA mUlavRttiH meghaH 69259697, 30 |296 / 23 | 334/16 338 | 46 461 5/688 366 | 31 444 50 / / / / / 344 | 38 360/ 24 | 451 54 | 452 9458 | 33 540 | 40 561 49744 681 meghadUtaH mediniH (medinI) 268 15 427 30 450 9 | 451 | 15 | | 20 | 57/58 1 65 55 152 | 27 170 61 171 | 2 | 201 26 276 | 38/285/ 20292| 1|293] 12/298 | 7 | 299|21|315 21 | 20 |320 rara rarara | 4 |34)234ra) | T8 40019/421] 14|451/44|457 / 5457/18 46849471 34 495 |30511/ 33517/29 | 517/5052036 521| 13 |521 | 38 521 51 525 35 535 8537 23 540 . 2 569 33 569 | 48 571 42|580 593/1460552605 | 59 662 4668 661| ra6 624 rU| | | 642 54 / / medinIkAraH maitreyaH 25 58 40] 4|107] 1/12636/337/34 | 495 15/596 yAjJavalkyaH 364 | 32/370 50372/ 3|556 19 112 | 56 yAjJikAH yogaparva 100 |11 yogazatakavyAkhyAnam 476 3 yogazAstram 21] 54 yogezvaraH 490 12 rakSitaH | 39 | 22 53| 16 | 57/35 / 269 | 44 456 / 43 |54522610 | 22 Jain Education Intemational Page #1073 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1032 granthAH granthakArAzca granthAH granthakArAzca raghuH 313/40313] 48318 3 321 | 25/332 22 | 348 ratnakoSaH 335 5/344 5744640473 | 13 | 483] 32 | 52055526 528/51548 7552, 4573, 8614 | 43 | 618 | 41667 678 | 34688 18 ratnamatiH ratnamAlA rantidevaH 25/63/153, 54 | 272/50398 8518/12 rabhasaH 33 | 12| 35/ 52 55|12| 57/51 72 14 | 88 29 | 149 | 25 185 27/197/ 16 199|42/201 | 13/203 | 53 | 205 | 24/206 222|19|229| 49 | 230|18|241/5024519 258 44269 275 8279] 21 | 284|43 | 284|44 285 | 16 | 286/57 | 287 291 | 17 |292 43 | 293 48 | 294|32|29552 | 296 | 14300 319 | 21 |326 3 |352|32| 359| 36 393 | 12 | 393 | 32393 | 37 437| 42 438, 45 | 440 4|441 | 37 447 | 20 | 45030 450 | 44 483 | 34510 52512/5452430525 | 20526/3452853 | 529 | 27 533] 37 539| 4 543 | 10 543 | 26 544 43 545 | 11 547 | 32 559 553 571 | 12585 / 24 / 596 / 11 610 | 17 | 61036614 3 |614|16614/26617 3625 | 2264057 643 | 5674/ 4 rAjadevaH 84/12/253, 30 rAjavallabhaH 443 443 | 22 | 450 | 48 / / rAjavallabhamaNDanam Jain Education Intemational Page #1074 -------------------------------------------------------------------------- ________________ abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1033 granthAH granthakArAzca 290 5151446 540 15600 38601 35 rAjazekharaH rAmacandrAcAryAH rAmadAsaTIkA 670 501 14 rAmAyaNam rudraH 24|44 24 58 31/69 3861, 41 / 20441/16471 / 40 | 33 | 11 | 213 52 226 28 275 | 9 284 47 389 41 393 32 410 | 12|421] 12/444| 4|446 3/471 | 17 476 | 8|485 : 48 518 21 521 20 526 20 528 53 533 39 538 7 542 1 546 | 36 568 15 |568/51/607/5460957 611|39 |640 | 57 684 | 12698] 51 rudrakoSaH 56 18 rudraTaH 479 | 16 rUpapaJjikA 102/24 rUparatnAkaraH 56 43 |237/ 16 | 385/56 latA 256 460 44 344 62 10 128 | 42/399] 18 |68045/69537 laharI liGgakArikA liGgapurANam liGgayasUriH liGgAnuzAsanakRtaH liGgAnuzAsanaTIkA liGgAnuzAsanam liGgAnuzAsanavivaraNam lIlAvatI 612 297 300 2243148487 39 38350 |411] 32 | 495 | 3 453 391 | 7|391] 47 389 47 lIlAvatIkAraH lIlAvatITIkA 389 45 laiGgam vajraH 70/35 Jain Education Intemational Page #1075 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1034 granthAH granthakArAzca vatmezvaraH vanaparva vararuci: varAhaH varNadezanA | varNavivekaH vallabhaH vAcaspatikoSaH vAgbhaTaH vAcaspatiH vAtsyAyanaH vAmanaH vAmanapurANam vAmanaliGgAnuzAsanam paM. 26 27 3 pu. 298 ww 480 pU. paM. 51 52 33 17 39 23 63 29 77 541 37 597 38 5 granthAH granthakArAzca pU. paM. 3955 439 59 442 9 178 | 59 254 13 255 43 271 41273 3 | 273 8 23 | 45 36 37 31 91 13 104 50 116 53 116 57 129 148 15 179 4 180 11 203 14 229 51 256 30 262 17 267 35 275 58 277 25 285 | 40 | 28611 301 48 365 55 383 41 421 | 11 | 43153 432 16 440 54 445 472 19 473 25 473 30 475 9 478 10 28 482 22 | 499 | 39 504 | 31 512 43 472 19 473 25 473 30 475 9 478 10 521 8 528 35 534 50 541 22 553 31 593 | 36 |598 29 612 12 616 25 629 19 226 60 46 222 28 332 61 447 39 449 46 643 18 692 63 699 37 41 65 86 57 88 45 47 | 42 | pu. paM. pa. paM. pR. paM. pR. 57 39 463 | 52 13 102 28 105 28 134 14 4 259 56 265 23 273 | 13 | 273 | 19 38 31 39 ~ ~ * ~ 1 1 1 91 53 93 30 455 23 519 43 270 24 271 516 41 66 14 84 129 45 134 252 48 | 253 27841279 383 62 401 447 43 449 178 55 479 51722 518 478 55 479 554 42 561 paM. 583 36 638 8 22 47 46 2 25 37 51 24 51 31 54 Page #1076 -------------------------------------------------------------------------- ________________ abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1035 granthAH granthakArAzca vAmanAcAryaH vAyupurANam 76 81] 45 471|24|486 3 vArtA 249 vAlakApyaH 267 | 21 vAsavadattA 29| 15 | 49/ 23 73|46 122/48248 |56 | 293 | 42483 | 40 uze 20 luxo |1050 540 21 | 540 vAsavadattAgadyam 312 10 vAstuzAstram 450 vAstuzAstravidaH 45033 vAstusutaH 448 393/ 22506 55 65610 vikramAdityaH vikramArkaH vidagdhamukhamaNDanam vindhyavAsI 50|43 | 260 48 55 23 vizAkhaH 145 23 vizvaH |322 | 28 338 42 / 384 | 14 | 399 | 44 411 | 50 448 | 31 | 466 | 48 471 19502 | 15 |521/39 526 | 19547/48 565 25 | 569 582 | 43 593/ 29 615/28/662/48/66251 vizvaprakAzaH 537 14 vizvadantaH viSNuH 498 viSNupurANaTIkAkArAH | 7. viSNupurANam Jain Education Intemational Page #1077 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1036 granthAH granthakArAzca granthAH granthakArAzca vRttiH | 60 | 49 187| 18 | 198 | 3 | 318 | 3 |387 | 19 | 390 | 24 | 480 | 52 481 |561] 1057154581 32 vRddhanyAsaH 247] 33 vRndAvanam 529 2639 55 64244 veNIsaMhAram 150/25 vedaH 29 31 vaijayantI 9/119| 30157/6/175/53 175 | 66 | 179| 38180 206 | 15/208 5 | 258|31| 263 | 57/266/41 | 270/10/27032 276 / 25 288, 13 | 29037 32436 342 3 342/40 356 17 36536/366 44 | 386 20394|24|451] 44 | 45556460 50 469 5470 50479 44|497 3513/14 | 56238577 36 10/479/44/427 vaijayantIkAraH 266 / 36 / |vaidyakam 207/11 vaidyazAstram vaidyAH 178 | 56 275/52 | 276 | 31 |279 | 27 | |419| 41619 / 64 61 99/36 vaiyAkaraNAH vopadevaH vopAlitaH 5948 92| / 99| 15 | 149 - 61 8i2 2 218 31 | 234 22 237 1 | 22 23 2 450 | 32 540 38 596 | 32610 | 20619 / 6 626 / 10 vyAkhyA 332 vyAkhyAmRtam vyADiH 110 49/111/ 8119 32215 | 21/227 5 | 272/ 34 | 283 286 40 | 543 25 550 36 586 42 596 28 690 24 644 | 19 / / Page #1078 -------------------------------------------------------------------------- ________________ granthAH granthakArAzca vyAsaH vyoSaH zatapatham zabara: zabarasvAmI zabdaprabhedaH zabdArNavaH zayyAprastAvaH zAkaTAyanaH zAkuntalam zAkhinaH zAbdikAH | zAmbapurANam zAlihotram zAzvataH pR. paM. pR. 77 7 40 530 43 77 9 448 28 79 18 552 59 42 59 203 19 221 277 27 282 3. abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 82 49 90 paM. m 434 35 60 34 66 48 58 2 647 45 63 6 51 222 6 245 44 333 57 412 42 424 45 453 38 479 18 506 56 533 15 49 22 50 18 77 41 96 5 50 23 51 30 77 53 80 5 99 46 102 | 25 17 134 10 135 19 137 37 10 413 28 483 35 492 34 14 640 11 640 20 640 59 * www 2 2 2 22 pR. 50 paM. ca pR. paM. 6 126 3 130 244 49 401 532 50 639 642 53 693 306 5 398 34 701 150 53 644 49 237 552 30 70 26 502 36 34 51 41 62 41 111 62 229 347 49 415 18 424 21 430 27 432 468 26 584 13 593 45 613 2 623 36 246 3 567 43 580 54 6 80 40 88 12 51 573 52 598 30 p 63 30 89 51 3 246 49 paM. 1 9 52 pR. paM. pu. 297 | 32 298 11 399 27 429 45 39 143 49 199 257 9 266 430 | 37 | 431 654 22 55 13 20 80 7 57 30 109 82 4 113 2 141 21 150 28 502 4552833 34 642 2 642 26 1037 paM. 38 9 47 38 260 12 312 31 440 2 446 53 672 42 689 53 Page #1079 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1038 granthAH granthakArAzca pa. | paM. pR. | paM. | pR. | paM. pa. paM. granthAH granthakArAzca zivAdityaH pR. paM. | pR. | paM. 379 | 27 zIlAGkAcAryakRtAcArAGgaTIkA |622 | 39 zubhAGkaH 227] 5/605, 15 615/18 zRGgAraprakAzaH 65/51639| 4 zeSaH (zaiSikam, zaiSikANi) 56 - 56 50 57/5/ 57 15 - 57 27 | 5948 6053] 64] 36 / 76/30 78 4480 26 82 20 82 46 24 97 | 45 /102] 45 | 107/10/107/53 /109| 41 / 111 | 25 113 14259143/ 26148/29 | 15064|155 | 7 | 155 | 15/157 24 157/ 29 | 158/61 | 160|14|161 8/162 45 | 163/50 | 169 | 16953 173/ 50/176 16 177 | 3|177/36 | 178 | 17 | 179 | 49 189 34|190 6 19547/197/28/19818 | 19845199 05119 16 200 42200 55 20254/ 203 3 210 3 | 213 229 15/234 31 | 235/34] 23554236 22 | 237 6240 40 24053 241 24 | 241/48 | 244/ 28/245 8 246 | 1246 | 16 246 51|249 31 | 250|19| 251 16 251 | 45 | 251/54 | 253 254| 7/254| 38 |256|35|25648257/53 | 258 | 24 | 258 | 48 258362/259] 38 |261|20|261| 49/265 3 | 265/62 | 266 / 14 | 274 55 274 | 23 279 5 283 27 284 19 284 47 286 | 11 Jain Education Interational Page #1080 -------------------------------------------------------------------------- ________________ abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1039 | pR. | pa. pR. paM. granthAH granthakArAzca zeSaH (zaiSikam, zaiSikANi) 295 | 36 |295] | 299 46 | 306 |56 312 | 16 |314|35|314 315 | 5231634 | 318/49 | 342 41 343 | 26 | 343 | 45 |345 346 49/346 55 3484835049/356 6 373/ 24/374 | 56 |382 | 14|388] 24 |40363/407/48 416/59 | 462/12462 4636467/56 46857/469 | 22|469 | 50 4709472 575/16/589 31 59037591 / 15/592 49 595/16 600 604 4606 22 607 60 18 14 20148 142 18 613 | 47/617/ 53 6188618 | 18624|17 zeSarAmAcAryAH | 223 | 40 / / / / zrIdharaH 254/42264 43269| 11 | 275/32 283 | 13 | 286 4287 | 24 290/ 41300/ 45 |310/29 327 | 42/334433828 |343 52 | 6|355, 34359/16 | | 362/6380 3 380|27|38061 429 | 18/432 48 43259| 436 | 4543956 | 44254|487 | 42 49653/498] | 4 |500/33 1509| 46/547 5 555 1557 | 46 562 46 586 56 664|42 | 666 | 14692 5 zrIdharAcArya: 391 | 27 zrInivAsaH 61 36 zrutiH 23 | 30 28, 57 | 30 5 35/21/ 86 3 | 87 41 / 97 15 102 5107/ 32 | 240 2/271 | 31 |372 | 30 | 380 9.380 | 21 SaDdarzanasamuccayaH saMkSiptabhAratam 395 | 25/503, 32 | 356 33 100 | 23 / / Jain Education Intemational Education Intermational Page #1081 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1040 granthAH granthakArAzca saMsArAvartaH sanAtanaH samavAyAGgavRttikArA: sarvadharaH sarvasvam sarvAnandaH sAhasAGkaH siddhAntavidaH sujAtokaH sudhAkaraH | subodhinIkAraH subhUtiH pR. paM. pR. 30 46 74 488 5 507 415 491 06) paM. 38 14. 4 699 35 50 476 114 | 24 50 48 90 20 110 32 138 35 145 61 5 42420 431 42 431 45 432 16 439 60 442 3 442 50 446 47 447 38 450 38 458 47 464 4 466 37 8 | 454 37 491 46 493 7 495 42 512 | 28 525 18 537 49 539 9 540 13 552 | 38 621 40 621 42 624 41 629 10 638 46 48 351 20 458 50 545 10 163 63 | 319 587 30 663 2 200 21 506 49 4 granthAH granthakArAzca 44 38 60 = 33 7 35 40 | 17 51 51 107 27 11161 410 17 424 25 481 25 539 40 600 5 638 6 675 23 593 43 25 pR. paM. 77 36 7 1 10 pR. paM. 79 25 80 pR. paM. 6 1 pR. 88 23 150 * paM. 448 468 9 2 2 7 28 437 | 17 | 439 pR. paM. 90 7 278 38 45 17 | 448 27 45 488 20 521 19 521 617 20 619 9928 | 100 17 110 21 59 | 38 373 21 470 34 35 52 38 65 47 46 124 35 176 65 179 183 | 17 183 | 22 | 222 244 51 250 27 251 44 252 256 | 55 257 42 252 48 264 55 11 282 32 284 21 284 25 285 51 295 26 296 8 296 40 300 17 302 16 322 12 354 19 438 55 451 33 455 19 458 53 468 45 512 32 441 12 446 38 512 53 | 514 29 567 45 | 572 42 73 40 84 15 95 498 22 507 27 5 274 5 45 Page #1082 -------------------------------------------------------------------------- ________________ abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1041 granthAH granthakArAzca pR. | paM. | pR. | paM. | pR. | paM. | pR. | paM. | pR. | paM. | pR. / subhUtiH 51518521] 3953040533 / 52545 | 22 552/52/563 564] 8/571] 305813|583 | 33 594|40 596 | 39 604 21 605 | 35608/ 17/625|13|629 | 20646 / 24 | 68856 subhUticandraH surAnandacaritam 111 48 suzrutaH 208 | 12/534| 51 474|43 sUktam sUtrakRdaGgAdvitIya zrutaskandhatRtIyAhAraparijJAdhyayanAvasAnam 48047 179| 27 sUdazAstram somanandI 43228447 42 447/55490 8537/1261838685 / 43 | 86 | 15 | 87 6 87 | 5788 | 15 | 88/29 22543395/60 | 88/23/122 1166 | 32 | 219 | 35 | 227 | 15 smArtaH smRtiH |40 23257/233] 49 |234|24|2405/240 |39 | 242/39| 243 270 49 | 31543359 46/359 372 248/10 376 | 48/376 |46745 483 | 13|492/22 500/20 svAmI 26/22 29| 13 | 3346 | 36 19 / 37/44 40 4022 53 | 48 54 | 18 55 37 | 6510654067/ 18 / 69 8 69 | 15 6936 ] 70/ 44 73|29| 74 | 2 74 43 - 74/54 75 8 75 | 27] 75 7835 7933 81/ 28 81 | 82|14| 82/28 82 42, 86 | 30 87/30 | 88 4 88|27| 89 | 28 9158 / 93 | 20|104 | 35 |119/44|121| 7 | 129|32|141 / 5 105 | 13|107/ 25 Jain Education Interational Page #1083 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1042 granthAH granthakArAzca granthAH granthakArAzca svAmI 335 51 338 44 353 11 410 8415 25 416 | 29 417 | 46 | 421 | 12|428 27 | 431/44|436 2436 17 436/47/437 438 37 |439 45 44136 441 | 42 442 1 |442 7.443 443 | 34|446/ |23|447/43 | 448 448/47/449/ |449/56450 4|450| 13 | 451 33 | 454 455/ 19 | 456 6 46225/464 3 464/ 29 468 2/472 16 473/12/476 847846 481 | 14|485 | 34 487 3488] 19 | 48848492 8 495 | 28 495 496 | 13 | 498, 3 | 499| 6| 499 36 501 | 19 501/25 502 50258/503/ 29 | 505/55/507/22521 | 14 |526 23 526 | 5352756 528/6533 39 53851 539 9539 | 26 539 | 46 542 49 ] 545/21/551] 20552 19 575 | 31 580 1758256596360057 | | 60342608 16 609/59610] 35611/36/615/26621 39 38 624 39 628/ 4628/33/63557639/ 20639| 53 641 646 964741654/20655 57676 | 7 | 678 3 svopajJaliGgAnuzAsanaTIkA | 474 svopajJaprAkRtavyAkaraNam haTTacandraH | 30 8 806] 80 7/120/15 | 227/ 2233 | 35 404 | 19 505/ 57 678 34 297 / 5/545, 30 | 55364 haradattaH hariprabodhaH 386 49 505/ 58 haribhadrasUriH harivaMzam | 13 | 65 / / / | 77 | 13 | 98 30 | 99 4 | 105 | 34 427 | 10 | 42 533 | 26 576 | 47 576 53 | | 2416 / / harizcandropAkhyAnam 241 Jain Education Intemational Page #1084 -------------------------------------------------------------------------- ________________ abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 1043 granthAH granthakArAzca harSaH 37551383] 40 | 387/52 460 10464| 47 | | 509 2540/ 42 | 572|31| 622/47/634 8 661 10669 58 685 2969639 halAyudhaH 20.20 0 30 25/32 150 3 / 250 2 157 28 252 2 162 |6|1788178 |60 179 | 17/181 | 14 | 182| 16 | 182 195 58/199] 48 | 210|22| 210 26 210 42 | 220/ 28 | 220 / 226 | 37/235/ 16 | 235/27/ 235/44236] 36 | 238| 3 | 240 289| 50/290 5 293/ 22 294 | 50 | 301 | 52 302 | 46 306 36/314| 26 | 316 2/32461331 332 4332 10 332, 40333/ 36 | 333/48 334 | 39340 47 | 344 | 39 | 344 354| 3036231 | 363|13| 370 57/371/ 14 | 373/61377 377 31|377/ 38 | 377/47/ 418] 28/423] 32 424 34] 427 49 41 31|450/ 22 4122 412 36 42 17 454 43|458 35 46030465, 33 466 | 18467/11/472/53 474/ 20499 584 | 35 584| 45 585 6 586 35 587 | 13 | 587 | 49 609 | 14 halAyudhakAvyam 296 | 5344| 23 | 611 | 33 611 | 47 615] 8 / / halAyudhaTIkA 522 12 577 580| 11 | 58048 584 3 612 | 52 | 614 45 616, 3 Page #1085 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1044 granthAH granthakArAzca hArAvalI hArAvalIkAra: hugnaH hemacandrAcAryAH hemanighaNTuH haimanighaNTuzeSaH hemabRhadvRttiH haimoNAdiH DaimAnekArthaH pa. paM. pu. 41 24213 344 33 563 163 25 439 granthAH granthakArAzca paM. pR. paM. pR. 24 213 39 213 24 573 | 47 47 598 53 84 27 308 paM. pR. paM. 41 299 22 5 474 25 527 50 520 55 551 40 278 26 177 22 338 | 24 | 540 59 548 15 679 53 pR. paM. pR. 300 38 301 paM. 22 Page #1086 -------------------------------------------------------------------------- ________________ bahuza upayuktAnAM granthAnAM sUcI zrIanekArtha-saGgrahaH saTIkaH (bhaa-2)| kalikAlasarvajJa-pUjyAcAryadeva zrImadhemacandrasUrIzvaraviracitaH / kairavAkarakaumudI-TIkAkAra: klikaalsrvjnyshriihemcndraacaary-pttttdhr-vidvnmuurdhny-puujyaacaarydevshriimnmhendrsuuriishvrH| saMzodhaka: saMpAdakazca zrImadvijayAmRtasUrIzvara-vineya-patryAsa-zrIjinendravijaya-gaNI / prakAzikA- zrI harSapuSpAmRta jaina granthamAlA, zAntipurI, lAkhAbAvala (hAlAra), (gujarAta), bhArata / vIra saM. 2498, vikramasaMvat 2028, san 1972 // ___ abhidhAnacintAmaNinAmamAlA / (svopajJaTIkA-sArthazabdAnukramaNikAbhyAM samalatA) / kalikAlasarvajJa zrIhemacandrAcAryaviracitA // sampAdakaH saMzodhakazca-saumyamUrtipUjyAcAryamahArAjazrIvijayadevasUrIzvarAntiSat upAdhyAyazrIhemacandravijayo gaNiH (vyAkaraNAcAryaH) / prakAzikA- zrI jaina sAhitya vardhaka sabhA, ahamadAbAda (gujarAta), vikrama saMvat 2032 // AMARAKOSA [1-3] WITH THE UNPUBLISHED SOUTH INDIAN COMMENTARIES AMARAPADAVIVRTI OF LINGAYASURIN AND AMARAPADAPARIJATA OF MALLINATHA Critically edited with Introduction by PROFESSOR A. A. RAMANATHAN The Adyar Libray and Research Centre Adyar, Madras 600 020, India, 1971. amarakoSaH nAmaliGgAnuzAsanaM nAma / paNDitavarazrImadamarasiMhaviracitaH // upAdhyAyazrIbhaTTojidIkSitAtmajavidvadvarazrIbhAnujidIkSitakRtayA rAmAzramI(vyAkhyAsudhA)vyAkhyayA vibhUSitaH / paMvharagovindazAstriNA 'sarala-maNiprabhA' hindIvyAkhyayA TippaNyAdibhizca susaMskRtya sampAditaH / prakAzaka:caukhambA saMskRta sIrIja Aphisa, gopAla mandira lena, po0 bA0 8, vArANasI-1 (bhAratavarSa) / saMskaraNa-prathama, vi0 saMvat 2026 // (kauTilIyam) arthazAstram / hindIvyAkhyopetam / vyAkhyAkAra:- vAcaspati gairolA // prakAzaka:- caukhambA vidyAbhavana, cauka (banArasa sTeTa baiMka bhavana ke pIche), po0 bA0 naM0 1069, vArANasI 22100 // aSTAGgahRdayam / zrImadvAgbhaTaviracitam // zrImadaruNadattaviracitayA sarvAGgasundarAkhyayA vyAkhyayA, hemAdripraNItayA AyurvedarasAyanAhvayA TIkayA ca smullsitm| kau0 Do. aNNA morezvara kuMTe, bI. e., em. DI., ve. zA. saM. kRSNazAstrI navare, ityetezca pUrvaM saMskRtam parADakaropADhena sadAzivasUnunA harizAstriNA bhiSagAcAryeNa saMzodhitam, bahUnAM prAcInalikhitapustakAnAM sAhAyyena hemAdriTIkayA pAThAntaraiSTippaNyAdibhizca samalaGkatam, AcAryapriyavratazarmakRtayA bhUmikayA ca saMvalitam / prakAzaka:-caukhambhA oriyanTAliyA, po0 bA0 caukhambhA, po0 bAksa naM0 32, gokula bhavana, ke0 37/106, gopAla mandira lena, vArANasI-221001 (bhaart)| Page #1087 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1046 7. 8. 9. upayuktAnAM granthAnAM sUcI aSTAdhyAyI / sapUrvapIThikA (padaccheda-vRtti-vArtika - TippaNI - sahitA) / pANiniviracitA // pariSkarttA - ma0 ma0 paNDitarAja Do0 zrIgopAlazAstrI 'darzanakezarI', sampAdakau- zrIgopAladatta pANDeyaH, svAmI zrIprahlAdagiriH, caukhambA surabhAratI prakAzana, ke0 37 /117, gopAlamandira lena, posTa bAksa naM0 126, vArANasI 221001, dvitIya saMskaraNa - 1681 / / zrIAcArAGgasUtram / / zrutakevalibhadrabAhustrAmidRbdhaniryuktiyuktaM zrImacchIlAGkAcAryavihitavivRtiyutam AgamodayasamitiH, vikramasaMvat1972, prathamasaMskaraNam // kAtantra-vyAkaraNam / zrIzarvavarmadevapraNItam // DR. R. S. SAINI, Bharatiya Vidya Prakashan, 1. 1. U. B. Jawahar Nagar, Bungalow Road, Delhi-110007. 2. P. Box, 1108 Kachauri Gali, Varanasi-221001 1987. 10. kAvyAdarzaH / mahAkavidaNDyAcAryaviracitaH // prakAzasaMskRta-hindIvyAkhyAdrayopetaH / vyAkhyAkAraH AcArya zrIrAmacandra mizraH / prakAzaka:- caukhambA vidyAbhavana cauka, (banArasa sTeTa baiMka bhavana ke pIche), po0 bA0 naM0 1069, vArANasI 221001 // 11. kAzikAvRttiH (bhA - 6) | (pANinIyASTAdhyAyIvyAkhyA) zrImadvAmanajayAdityaviracitA / / bodhisattvadezIyAcAryajinendra-buddhipAdaviracitayA nyAsAparaparyAyakAzikAvivaraNapaJjikayA vidvadvaraharadattamizraviracitayA padamaJjarIvyAkhyayA ca sahitA / sampAdakau svAmI dvArikAdAsaH zAstrI, paM0 zrIkAlikAprasAdazuklaH, prAcyabhAratIprakAzana, kamacchA, vArANasI, prathama saMskaraNa - 1965 // 12. kirAtArjunIyam / mahAkavi zrIbhAravipraNItam // mahAmahopAdhyAyakolAcalamallinAthasUrikRtayA 'ghaNTApatha' vyAkhyayA samullasitam / sAhityazAstri zrI AdityanArAyaNapANDeyaviracitayA prakAzanAmaka hindIvyAkhyayA vibhUSitam / nyAya - vyAkaraNAcAryeNa zrI paM0 zobhitamizreNa sampAditam / caukhambA saMskRta sIrIja Aphisa, vArANasI - 1 // 13. kumArasambhavam / mahAkavikAlidAsaviracitam // sAnvayaprakAzahindIvyAkhyopetam / vyAkhyAkAra:- zrI paM. pradyumnapANDeyaH / prakAzaka: caukhambA vidyAbhavana, vArANasI, saMskaraNa dvitIya, vi0 saMvat 2026, caukhambA vidyAbhavana cauka, po0 bA0 66, vArANasI - 1 // 14. kSIra - taraGgiNI / (pANinIyadhAtupAThasya pazcimottarapAThasya vyAkhyA) / kSIrasvAmi - viracitA // sampAdaka:- yudhiSThira mImAMsakaH, sahayoga:- rAmazaGkaro bhaTTAcArya: / prakAzaka:- rAmalAla kapUra TrasTa, bahAlagaDha, ( sonIpata - harayANA), dvitIyAvRtti. 500, saMvat 2042 // 15. trikANDazeSaH / zrIpuruSottamadevanRpativareNa viracitaH // zrImatA zIlaskandhamahAnAyakayativareNa viracitayA sArArthacandrikAnAmikayA vyAkhyayA samanvitaH / kSemarAja zrIkRSNadAsena mumbayyAM svakIye zrIveGkaTezvarasTIm yantrAlayeGkayitvA prakAzitaH / saMvat 1972, zake 1837 // For Private Personal Use Only Page #1088 -------------------------------------------------------------------------- ________________ abhidhAnacintAmaNinAmamAlA 2047 16. dazapAdhuNAdivRtti-saMgrahaH // tatra prathamabhAge mANikyadeva-viracitA vRttiH / dvitIye bhAge Aye ajJAtakatRke vRttI, antyA viTThalaviracitA / sampAdakau- (pra0 saM0) yudhiSThiro mImAMsakaH, (dvi0 saM0) candradattazarmA / prakAzaka:- yudhiSThira mImAMsaka, rAmalAla kapUra TrasTa, bahAlagaDha (pina 131021) (sonIpata-harayANA), dvitIyaM saMskaraNam-500, saMvat 2044, julAI, san 1687 // 27. dhanvantarinighaNTuH (hindI-guNa-karmAtmaka TippaNI sahita) // sampAdaka evaM vyAkhyAkAra DA0 jhArakhaNDe zrojhA, DA0 umApati mizra / prakAzaka:- Adarza vidyA niketana, bi. 1/96, bI. eca. yU. roDa, assI, vArANasI-221005, prathama saMskaraNa-1985 / / 18. dhAtupradIpaH / (pANinIya-dhAtupAThasya prAcyapAThasya vyAkhyArUpa:) / maitreyarakSita-viracitaH / sampAdaka:- zrIzacandracakravartI bhaTTAcAryaH, pariSkartA-yudhiSThiro mImAMsakaH / prakAzaka:- rAmalAla kapUra TrasTa, bahAlagaDha (sonIpata-harayANA), pina 131021, vi0 saM0 2042, san 1686 // 19. nAmaliGgAnuzAsanam / zrImadamarasiMhaviracitam // bhaTTakSIrasvAmipraNItenAmarakozoddhATanena sahitam / BY Vidyasudhakara Dr. HAR DUTT SHARMA, POONA, ORIENTAL BOOK AGENCY, 1941. 20. nAmaliGgAnuzAsanam (bhA-4) / zrImadamarasiMhaviracitam // bandhaghaTIyasarvAnandapraNItayA TIkAsarvasvAkhyayA vyAkhyayA sametam / ta. gaNapatizAstriNA saMzodhitam / 1917 / / 21. nAmaliGgAnuzAsanAbhidhaH amrkossH| zrImadamarasiMhaviracitaH // mahAmahopAdhyAyapaNDita-zrIzivadattAtmaja-viSNudattazarmasaMgRhItayA nAmacandrikAkhyayA vyAkhyayA vibhUSitaH, saTIka 'trikANDazeSa-hArAvalI-dvirUpakoSadvaya-ekAkSarakoza' iti koSapaJcakasametaH / mahAmahopAdhyAya paM0 zrIzivadattazAstrimahodayairmuhussaMzodhya TippaNyAdibhiryojito'pyanyairmahAnubhavividvanmahAnubhAvairbahuzaH saMzodhitaH / khemarAjazrIkRSNadAsena mumbayyAm svIye "zrIveGkaTezvara" (sTIm) mudraNayantrAlaye mudrayitvA prAkAzyaM nItaH / saMvat 1986, zake 1851 // 22. niruktam / caturdazAdhyAyAtmakaM sampUrNAmapi ca mUla-nighaNTu-sahitam // mahAmahopAdhyAyena zrIchajjUrAmazAstriNA vidyAsAgareNa tathA vidyAvAgIzena paM0 devazarma -zAstriNA saMkSepitayA durgAcAryabhASyasya saMskRtaTIkayA'laMkRtam / jvAlApura-mahAvidyAlayAdhyApakena AcAryeNa zrIbhagIrathazAstriNA kRtayA subodhinyAkhyayA hindI-vyAkhyayopodvalitam / prakAzakaH-meharacandra lakSmaNAdAsa, 2736 kUcA celAM, dariyAgaMja, dillI-6, prathama saMskaraNa / / 23. naiSadhIyacaritam / zrIharSaviracitaM // 'zrImannArAyaNaviracitayA naiSadhIyaprakAzAkhyavyAkhyayA, mallinAtha-vidyAdhara-jinarAja-cAritravardhana-narahari-vyAkhyAntarIyaviziSTAMzaistatpAThAntaraiSTippaNyAdimizca samullasitam, zrImadindirAkAntatIrthacaraNAntevAsibhi: nArAyaNarAma AcArya "kAvyatIrtha" ityetaiH pariziSTAdibhiH samalaGkRtya saMzodhitam / navamaM saMskaraNam, 1952, nirNayasAgarapresa, muMbaI-2 // Page #1089 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1048 upayuktAnAM granthAnAM sUcI 24. PADACANDRIKA ON THE AMARAKOSA (padacandrikA, amarakoSasya vyAkhyA ) bhA-3, rAyamukuTakRtA, SANSKRIT COLLEGE, CALCUTTA, 1966. pANinIyavyAkaraNamahAbhASyam (khaNDa-1-4) / zrImadbhagavatpataJjalimuninirmitam // etadyAkhyAnabhUta upAdhyAyakaiyaTapraNIto bhASyapradIpastayAkhyAnabhUto nAgezabhaTTaviracito bhASyapradIpoddyotaH, mahAmahopAdhyAyapaNDitazivadattazarmaNA paM0 raghunAthazAstriNA ca vaidyanAthapraNItabhASyapradIpoDyotacchAyAsAram, padamaJjarIzabdakaustubhau samavalambya, viSamasthalaTippaNyA pAThabhedAdipUraNena ca saMbhUSya saMzodhitam / tasyedaM caturthamAvartanam / mumbayyAM pANDuraGga jAvajI ityetaiH svIye nirNayasAgarAkhyamudraNayantrAlaye mudrApayitvA prakAzitam / zakAbdAH 1860, khristAbdA: 1938 / / 26. prakriyAkaumudI (pUrvArdham uttarArdhaM ca) / zrI rAmacandrAcAryapraNItA // kamalAzaMkareNa saMzodhitA / muMbaI saMskRta-prAkRta sIrIja / 1931 / / 27. zrIprajJApanopAGgam (pUrvArddham) // zrImacchyAmAcAryadRbdhaM zrImanmalayagiryAcAryavihitavivaraNayutam, AgamodayasamitiH, vikramasaMvat-1974 / / bRhacchabdakusumAkaraH / saGgrahakAraH sampAdakazca paM. harekAntamizraH // caukhambA saMskRta pratiSThAna / 38, yU. e. baMgalo roDa, javAharanagara, dilhI-110007 / / bRhaddhAtukusumAkaraH / saGgrahakAraH sampAdakazca paM. harekAntamizraH // caukhambA saMskRta pratiSThAna / 38, yU. e. baMgalo roDa, javAharanagara, dilhI-110007 / / 30. bRhaddhAturUpAvalI / / bhaTTikAvyam / mahAkavizrIbhaTTiviracitam / jayamaGgalakRtaTIkayA jayamaGgalayA sametam / svarganivAsinA nArAyaNAtmajena vinAyakazAstriNA saMskRtya saMzodhitam / (tasyedaM SaSThaM saMskaraNaM) / paNazIkaropAhvavidvadvaralakSmaNazarmatanujanuSA vAsudevazAstriNA saMskRtam / idaM ca mumbayyAM pAMDuraMga jAvajI ityanena "nirNayasAgarA" khyamudraNayantrAlayAdhipatinA svIye'GkanAlaye rA. ya. zeDagedvArA mudrayitvA prasiddhi nItam / zakAbdAH 1841, khristAbdAH 1920 / / 32. maGkhakozaH / zrImadmaGkhaviracitaH / / maGaviracitaTIkAsArasahitatriprakAraka-zabdasUcyAdi-vibhUSitaH / sampAdaka:-thiyoDora jaMkAriyA / prakAzaka: saMskaraNaH dvitIya, vi0 saMvat 2029, caukhambA saMskRta sIrIja Aphisa gopAla mandira lena, po0 bA0 8, vArANasI-1 (bhAratavarSa) 33. madanapAlanighaNTuH / nRpamadanapAlaviracitaH / / vaidyrtnaayurvedoddhaarkvaidypnycaannpnndditraamprsaadvaidyopaadhyaayraajvaidypttiyaalaa-vircitbhaassaatttvprkaashiniinaambhaassaattiikaashitH| gaMgAviSNu zrIkRSNadAsa, "lakSmIveGkaTezvara" sTIm-presa, kalyANa, baMbaI, saMvat 1986, zake 1851, tRtiiyaavRttiH|| 34. manusmRtiH / zrImatkullUkabhaTTaviracitayA manvarthamuktAvalyA zlokAnAmakAradikozena ca sametA // vAsudevazarmaNA saMzodhitA / (navamAvRttiH), sA ca mumbayyAM pANDuraGga jAvajI nirNayasAgarAkhyayantrAlaye'GkayitvA prkaashitaa| zakAbdA: 1855, sanAbdAH 1933 / / Jain Education Intemational Jain Education Interational Page #1090 -------------------------------------------------------------------------- ________________ abhidhAnacintAmaNinAmamAlA | 1049 35. mAdhavIyA dhAtuvRttiH / (paanniniiydhaatupaatthvyaakhyaanaatmikaa)| zrIsAyaNAcAryaviracittA / sampAdaka:- svAmI dvArikAdAsazAstrI / prakAzaka:- tArA buka ejeMsI, kamacchA, vArANasI, pina. 221010, dvitIya saMskaraNa- 1987 / / 36. mudraaraaksssm| mahAkavivizAkhadattapraNItam // ramAnAmnyA saMskRtaTIkayA rASTrabhASAnuvAdena TippaNyA bhAvasaMvalitayA vistRtabhUmikayA ca sanAthIkRtam / TIkAdipraNetA sampAdakAzca jaeN. ramAzaGkara tripAThI / prakAzaka:- vizvavidyAlaya prakAzana cauka, vArANasI-1, dvitIya saMskaraNa, 1971 ii0|| 37. meghadUtam / mahAkavizrIkAlidAsaviracitam // candrakalAsaMskRta-hindIvyAkhyopetam / vyAkhyAkAra:- AcArya zrIzeSarAjazarmA regmIH / caukhamba vidyAbhavana, cauka, (banArasa sTeTa baiMka bhavana ke pIche), po0 bA0 naM0 1069, vArANasI 221001, saptama saMskaraNa-1985 / / 38. medinIkoza: nAnArthazabdakozAparaparyAya: / zrImedinikaranirmitaH // saTippaNa-zabdAnukramaNikAdivibhUSitaH / sampAdaka:-paM0 jagannAthazAstrI hoziGgaH, sAhityAcAryaH / The Chowkhamba Sanskrit Series, Office Gopal Mandir Lane, P. O. Chowkhamba, Post Box 8, Varanasi-1 (India) 1968. 39.yAjJavalkyasmRtiH / zrImadyogIzvaramaharSiyAjJavalkyapraNItA // vijJAnezvarapraNItamitAkSarAvyAkhyAsaMvalitA / paNazIkaropAvalakSmaNazarmatanujanuSA vAsudevazarmaNA smRtyAdiprAcInadharmazAstragranthAlocanena TippaNyAdibhiH varNakramakozena ca sanAthIkRtA / (cturthaavRttiH)| mumbayyAM pANDuraGga jAvajI ityetaiH svIye nirNayasAgarAkhyamudraNayantrAlaye mudrayitvA prAkAzyaM nItA / zakAbdAH 1858, san 1936 / / . 40. raghuvaMzam / mahAkavikAlidAsaviracitam / / nArAyaNa rAma AcArya 'kAvyatIrtha' ityanena TIkAviziSTAMza-TippaNyAdibhirupabRMhya saMzodhitam / caukhambhA oriyanTAliyA, poSTa bAksa naM0 1032, vArANasI-221 001 (u0 pra0), bhArata, prathama saMskaraNa- 1687 / / 41. laghusiddhAntakaumudI / varadarAja // prakAzaka:- motIlAla banArasIdAsa / / 42. liGgAnuzAsanaM vAmanapraNItam / svopajJavRttisametam // EDITED WITH INTRODUCTION AND INDEXES BY CHIMANLAL D. DALAL, M. A CENTRAL LIBRARY, BARODA, 1918. 43. vizvaprakAzaH / zrImahezvarasUripraNItaH // saMzodhako laGkAdezavAsi AcAryapravaraH zrIzIlaskandhasthaviraH, zrImadAryaH ratnagopAlabhaTTazca / caukhambA amarabhAratI prakAzana, posTa bAksa saMkhyA 138, ke. 37/130, gopAla mandira lena, vArANasI-221001 (bhArata), dvitIya saMskaraNa, vi0 saM0 204 // Jain Education Intemational Page #1091 -------------------------------------------------------------------------- ________________ 1050 upayuktAnAM granthAnAM sUcI 44. vizvalocanakozaH aparanAma (muktAvalIkozaH) / zrIzrIdharasenAcAryaviracitaH // bhASATIkAsametaH / nivAsI paMDita nandalAla-zarmAkRtabhASATIkA, bambaI, nirNayasAgara presa, zrIvIranirvANasaMvat 2438, prathamAvRttiH / / 45.vaijayantIkoSaH / zrIyAdavaprakAzAcAryaviracitaH, saliGganirdezaM zabdAnukramaNikAsahitaH // sampAdaka:- mizropAhra zrI pa0 haragovindazAstrI / saMskaraNaH prathama, vi. saMvat 2028, caukhambA saMskRta sIrIja Aphisa, gopAla mandira lena, po0 bA0 8, vArANasI-1 (bhAratavarSa) / / 46. vaiyAkaraNa-siddhAntakaumudI (bhA-2) / zrImadbhaTTojidIkSitaviracitA // zrIvAsudevadIkSitapraNItayA bAlamanoramA' vyAkhyayA samalaGkRtA dIpikAkhya-hindI-vyAkhyayopetA ca, zrIgopAladattapANDeya:, prakAzaka:-caukhambA surabhAratI prakAzana, ke0 37/117, gopAlamandira lena, po0 bA0 naM0 1129, vArANasI 221001, tRtIya saMskaraNa 1994 / / 47. zAzvatakoza: THE ANEKARTHASAMUCHCHAYA, nAnArtharatnamAlAkozaH / zAzvataH / / nArAyaNanAthajI kulakarNI / oriyanTala buka ejansI, pUnA / / 48. zizupAlavadham / zrIdattakasUnumahAkavizrImAghapraNItam // mahAmahopAdhyAyakolAcalamallinAthasUrikRtayA sarvaMkaSAkhyayA vyAkhyayA samullasitam / paNazIkaropAvidvadvaralakSmaNazarmatanujanuSA vAsudevazAstriNA saMskRtam / zAke 1845, san 1923 vatsare mumbayyAM pANDuraGga jAvajI zreSThinA svIye nirNayasAgarAkhyamudraNayantrAlaye'GkayitvA prakAzitam / / 49. saMskRta-hindI koza / vAmana zivarAm ApTe // amara pablikezana / sI. ke. 13 / 23, sattI cauttarA / vArANasI-221001 // 50. zrIsiddhahemacandrazabdAnuzAsanam (bhA-3) / (svopajJabRhadvRttiH tathA nyAyasArasamuddhAra(laghunyAsa)saMvalitam) kalikAlasarvajJa-zrImadhemacandrasUribhagavatpraNItaM, / prathamo bhAgaH, Adya-saMpAdaka:-zAsana-samrATa pU. AcArya deva zrImad vijayanemisUrIzvarajI mahArAja sAheba kI preraNAse pa. pU. AcAryadeva zrImad vijaya udayasUrIzvarajI mhaaraaj| saMpAdaka:- adhyAtmayogI pUjyapAda paMnyAsapravara zrI bhadraMkaravijayajI gaNivaryazrI ke ziSya pa. pU. AcAryazrI kuMdakuMdasUrijIke ziSya pUjya munivarya zrI vajrasenavijayajI ma. sA. / prakAzaka:- zA. bherulAla kanaiyAlAla rilijIyasa TrasTa, caMdanabAlA epArTamenTa, roja roDa, bAlakezvara, bambaI-400 006, AvRtti- dvitiiyaa|| siddhAntakaumudI / bhaTTojidIkSitaviracitA // tattvabodhinITIkAsahitA / subodhinI candrakalA ca vyAkhyayA paM0 zivadattaviracitaTippaNIbhizca samanvitA / kSemarAja zrIkRSNadAsazreSTinA mumbayyAM "zrIveGkaTezvara" sTIm-mudraNAlaye sammuvya prakAzitA / saMvat-2031, zake-1896 / / 52. zrImatsUtrakRtAGgam // zrImacchIlAGkAcAryavihitavivaraNayutaM zrImatsadharmasvAmigaNabhRdRbdham, AgamodayasamitiH, vikramasaMvat-1973 // 53. halAyudhakozaH (abhidhAnaratnamAlA) / halAyudhaviracitaH // sampAdaka:- jayazaGkara jozI / hindI samiti sUcanA vibhAga, uttara pradeza, lakhanaU, dvitIya saMskaraNa 1967 / / Jain Education Intemational Page #1092 -------------------------------------------------------------------------- ________________ asmin granthe upayuktahastalikhitapratInAM paricayaH pratiH - 1, saMjJA - 1 pATaNa zrIhemacandrAcAryajainajJAnamandirastheyaM pratiH ev|aiNnmHshriyH saMtatisiha vivilsa jJe vAkAnI / va jurmA svajJAna guna svidIni vidhuta vyAmohatuH mAtvazca zvadamISTadevatamatiH saMsAra siMautariH zrImannA ninareMdranaMdana jinaH zreyaskaramprAtsadA / jitvA yojagatI nizcatamatiH senA lisAzA kAnAratvakravarttikamA kammadviSaH silvASTa prakvaH prasUna gurva yasai zriyaM sa zAMti jinA TipostalavinaprathAM tvai satAM tpa kArAjImaMtIyaH svanitihradayAmekapatrI surU pAmiddhistrIna riraklAmavicakame nekapatrImIzaH loke khyAtastathA visphuradatizayavAn brahmacArI tinAmnA mAmI sineMdiza ziva sukhaM sAtvatAM yoginaathH||3|| kalAmRtavatoyaspakSa pAlokana prA tara prasAda guto vyAlo pideveMdratA' le le vighratamo vitAnaMtara liH saMpavatAvAridaH zrIvAmeya jinA sipostra navinAM zreyaskara strIRt4 sadAnaMdanamannareM' bidukhI zAlimaulipanA nAsvadyatyatibiMba daMta ivAnekasva rUpo vinuH gadeva kiMnamA kApAvAridhiH zrImAna nAyakaH mananutozrIvarddhamAnaH zriyaM pltaa| zrI tadevatAsu vizada jJAnaika de tathA zrI matrI guru vizvavaMdya caraNAMno pralamyAdarAt vRtrivijJamanoramAMvira vayezrIpAlinI yoktiniH / zrImUrIzvara demacaMdara vitazrInAma vinAmaleH 6 kSIrasvAmimade zarakSita sunnUtivyADi vopAlita svAminyAsa purA lAparanasagaMthAstra thAnekazaH sarvAniMda nidhAnarUdhara liskaMda muguvAdikAna sa thAnupajIvya yatpataye mayA sAdaraM 7 tavagraMthAraM ne graMthakArAzca kIrSita svayaM yasyAvidyenaparisamAptyartha ghAvAraparipAlanArthaviviziSTe devatAnamastratikUpaM mNglmaacrti| litvAdataH siddhaH sAMgajha dAnuzAsanaH / 9 paricaya:- saTIkA, pratisaGkhyA - 1301 ( DAbaDA - 268), patrANi - 481, paGktayaH 14 taH 16, akSarAH 36 ta: 46, suvAcyA, zuddhAzuddhamizrA, sampUrNA, le. saM. 1802 // Page #1093 -------------------------------------------------------------------------- ________________ pratiH- 2, saMjJA-2 mAMDavI( kaccha )saGghabhaNDArastheyaM pratiH e ddrstriiklyaaesaagrsuuriidhrvijyiraajy|| zreyA saMtati mAtiH vilasavArakAlocitutAsvadUkAnaganalinItivikatA modapuratuH sAtazavanIdaivatamaNiH saMsArasiMdhautaritrImanAna narainaMdanatinaHzreyaskara snAsadAra vinAyogatIsinatamRti sinAlisAtavAMtAratakravartikamalAMDaSTASTakamahiSaH sivATapa prasUbalaguNairvitayaMsazriyaMsazrIzAMtisinAdhipAstavinApatphUpa zAMtyasatA savArajImatIyasamitildayAmakapanIsarUpA sini strImUrirakAmapibAvakamenepanImapIzaH lokemAta tavApisphurada tizayavAna buhAvArItinAlA saMgrInamAlanedivazazivasurvasAall tayoginA kalyANAmRtavataMgavato spikagajokanaprAptaghoTa| tarasAnaguNatomAlopidevatA lenevinatamovitAnataraNisaMpavatAvA|| zrAvAmeyasinApipAsunadinAMzreyaskaratAca mAMjanaMdanamanareM vibudhAdhIzAlimaulijAsAsvadhAtyatikSibadalataMzvAnekAsvarUpovi a gadevakiMtavamadApakAMkRpAvAridhizrImatrAsananAyakAsata|| patozrIvaImAna:zriyaM 5 maaNtraatdevtaaNsuvivaadkaanekdetaa| zrImatrIsavizvavaMdyavarAMtosaMpaNAmpAdAta nivijhamanoramAMvira dozrIpANinIyonini zrIsUrIsvarademadhvadhitInAmacitAmaNe | paricaya:- saTIkA, patrANi-350, paGktayaH-20 taH 22, akSarA: 50 taH 56, suvAcyA, zuddhAzuddhamizrA, sampUrNA, le. saM. 1879 // Page #1094 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education Intemational pratiH-3, saMjJA-3 DabhoIvartiAcAryazrIjambUsUrijJAnamandirastheyaM pratiH evara patAzrIparamArakhenamAbheTAsaMtatikSiDivijamujhedAramonitasbijJAnaniyamitavyanivAsA vAdinIdevatamAzisaMjhArasiMdhivAtAdinadaviyaskararasAdA DijAyakAtIvinAyani senAti REPAskAsAsAvadhikamalA'STATIdikhAdhavAzmalAlapatirahiTa sI gatiAipikA shaadinaapmhsmskaaejiiniiyvaadiyokpniispaasirirkaapiykvaapniijyiivaale| kimaausmaanaadvinnyvaanvaavinaanaasmiinaashinidaashivpesaabaayogitaamaakjyaapto| hagavatoyasamajhaNalAna prApaDataraprasATyAratAvyApiThAlevigatamAditAnavaraNisaMpavatAvA rikSaHzrI bAmeTaranirapisvAsavitAnaTArakarastIsAMjanaMdanapakSiAlA sAmasatibiMbadasatpA vanekasbamamAvituHuDAdevakiravAyApakALapAvAzriImAnanAyakAsasaMtutAMzrImAna:bhiyaMtA RgdevamAvimAdAnakadAruvivAdyavasipaeNyAvinAvizvamImANinIvo niramapacihAnAmAvaMtAmaNakarasvAmidivAradivasakRtiyAnihApAlita svAbhimAyarAera parasAdakAsavAnaMdanibhasakidavIdakAvasovADapaDImA vyavasAyAsAdaraMzvayaM svayaMdhakAravikIparaspagaMdhaspAdipremapatisamAspazavAcAramaripAlamAKaavidhatAna mamAvadhi ghAlA sAIzAmisaMganApAsana mUtanikamANAnAmAmAlatanAmbInAlAhane niawanonaakrssnaanaattyaashivaaminaashaardaamaamoshikaamaashaaiiyaamishraalyaa| vikakhAdha:zrInivezanapaziNatpacAijiyArasaratarera mijovAIsiThasThAnasipalamatikAra ayapUrvakabAkIsadasisAghAzAsanazizasaMkiyatemuyaSyatenenanavAjapazAsavAzanAma MENT moni'mAvANAne nAnapAvatyakAmanArahitadina paricaya:- saTIkA, pratisaGkhyA - 84/4752, patrANi-350, paGktayaH-17 taH 19, akSarAH 50 taH 56, suvAcyA, zuddhabahulA, sampUrNA, le. saM. 1780 // Page #1095 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education Intemational pratiH- 4, saMjJA-4 vaTapadra( vaDodarA )munirAjazrIhaMsavijayajIzAstrasagrahastheyaM pratiH dinakoSaziH // // shriisrsvtpenmH||shriimdinvichidenHshaayrumonmH|| zreyAsaMtatisiMkSivilasake vAhakAlovica nasvijhAnaganjastidItivikatavyAmodaeraH1H mAlavadanISTadaivatamAla:saMsArasiMkSe ra narizrImAnlAninareMSanaMdana jinaHzreyaskara stAtsadAra jitvAyojagatAninazcatasani:senAnimadyadhazA cakAnAranavakavanikAlAaSTASTakamahinaHnityASTapazcaHpasUbalarANenizvAzriyaM sazrIti jinAdhiporatanadinIpataradazAtpaisavA 2 patkArAjImatIya svaniditasdadAmikapanIsvaspAsidhisvI jUriraktAmavibajavaka'nekaphtrImapIzaH lokarayAtastathApimkaradatiyavAn balavArItinAnAsa zrInemojinedivAvazivasakhasAtvatAM yoginAthaH3'kalpAlA'mRtamavadha gavatIyaspakSaNAlokanAza soDhatarapasAdaguNatIyAlIpidevatA lenekSitamoditAnataraliHpachatAvAridaH zrIvAmeyAjinAdhi postanadinAMzreyaskarastIkRta sApAnaMdanamalarevinukSakSakSAlimolibhatA nAsvadhapatibiMbadana tazvanika svarUpAvita bajagadevakinavapaMkAtakRpAvAridhiH zrImachAsanamAyAkaHsatayutI zrI vahamAna:zriyaM natAzrIvRtadevatAMsavisadAnakadevatA zrImIyaruvizvavaMdhacaraNa nIlAmpA darAra nivijJamanoramavizvaye zrIyAlinIyoniniHzrIsUrIzvarAvaracita zrImAvinAmale dkssii| rasvAmimasarakSitasutrativyAnviIpAlita svAminpAsapurANanAparalasapastathAnakavAsavAnaMdanikSa narudhaliskaMdanuyAdikAn sadhyAcapajIvyayatpanazyaMthemayAsAdaraM tavayaMthAraMneyaMtrakArazci kIvitaspayaMthampAvinena parisamApa viSTAcAraparipAlanArthaviziSTeSTadevanAnamaskRtirUpamiMgana paricayaH- saTIkA, pratisaGkhyA-1333, patrANi-457, paGktayaH-15, akSarAH 45 taH 47, suvAcyA, zuddhabahulA, sampUrNA, le. saM.-1877 // Page #1096 -------------------------------------------------------------------------- ________________ Jain Education Intemational pratiH-5, saMjJA-5 pATaNazrIhemacandrAcAryajainajJAnabhaNDArastha( -mandirasthe )yaM pratiH mniyaakaampsmaanaakaanaaysniiaAQmhinaamitrtaapaadyaamcilimpaa-5-naaghiyH| bIkajyAmaramarisugukAsakAmabihAnadevAvidhivAcakavaramalikarAjInAnAvatmAzusegIghAliyA nimaarkaapaarphitpniyaastvinyaapdhaarencaavkvilsaamaaliyaansnaakr|||||||| CONHOAyAvinA prAmAdhIvinAvinnAvazyannivRdAvasthirAyaminapapaMmAgAsvAmIsudhammIdayAta nAmAkamamAmAnyAvaniyamAjAnnAharathamAryaratasijAlahatAMgaNyamanakalInirastaUhanAmA mAninAmamikAtAdavalupasuparamArthacyAparyaMtAkSaraMzatamalavinAviqyApikAvidhipakSamuzma vikarmapAlamattAviskarAzanasahAnukramensavizivamahinAsanInnatyakArIvimpizivanidhvanivaravitAjhimajA madhAmalitanubanAvapajApArizrIka gazvaravazivalipasimAnpAdiyAlanaranavizvanAma vstraatmnvaa:sdaasvaanbhnythH|vshissttjnmbinaa samAvidhavAviMdanAtharI vaapnaamaasvvirbiprbhaakmviyaashrktii|musnmptihimaaddaamaakomaamaashyaa himabistaravapnamAlikasAdhuzavAsiyatanAtaHsamasAmIikSinisvasthAnAniSitAti tisamaninakAyathaeTArthamAthikAtAramAzyAvAzsarakaradhumekAnAdhyApayotiyAtizatamemAkSipAtI vinaashriikpaannaadhiprishcshvrkvaapiksugaappaa:jyti||60 binvnimysidhvaanaadhaarnn|| kammarIyAtIbhariyatAsaMpAsthitisthApakaoNsavakumAnAyakApravizyamabampAtIpeknIjAvalIavivArakAsmama siieemyaaH||7||vidhyaa:mvaavkaamtmaamaanniktaamaagomaaytinikriyaakaarkaayaa pozAya nimAvaka vinayatA cAvidhAviyanAmaviSyAta vivikSiApAgrAmaNIhaohinAvAvaka nasAgaIlacAnUsAnalanaizrImAlIcuhama nirmitIyamAnIsamabAbAkasAyAvaSavasunI nisimitahAnAradenIvAlApAkhyisatitnayanapazcipAvalIcapacimAjamAbesumasanakapurUnAnayAdha banazipasmAsaziSyasadjaspAspatanikSatAsUtraiHpANinipavitaiHkamiyopyAvataHsAkaspayathAma tivimbarmapunyamitrAkaramAvAsyAmiviyatravisarthasatssU ratIsaMzAdhyakarUyaMgavidhAyamayisamA sasusvAryacAravinirvizeSakamisaumyAgAravarasAvariyAyavinAsakAlIbazmarasamApadapada nyaavnaaprkriinnuprmshinaavbudhjnaardhiiyaanaatiingithaassaavijytii||1|| vizrIgusaliviyA saMbana emitImArasudi13 rasikAmikSamayAMcaMliSataM zrIbIkaniramadhyAmA bamAdhama 840 samApAm paricaya:-antimapatram, pratisaGkhyA -13940(DAbaDA-292), patrANi-115 (57+58), paGktayaH-20, akSarA:- 52 taH 54, suvAcyA, zuddhAzuddhamizrA, apUrNA, (pratiriyaM tiryakkANData upalabdhA), le. saM. 1809 // Page #1097 -------------------------------------------------------------------------- ________________ -: AvazyakaTIppaNI : Page #1098 -------------------------------------------------------------------------- ________________ ISBN 81-901757-0-X